O'ZBEKISTONDA BLOGERLIKNING KUCHAYISHI VA JAMIYATGA TA'SIRI

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 59 O‘ZBEKISTONDA BLOGERLIKNING KUCHAYISHI VA JAMIYATGA TA’SIRI Toshpulatova Sayyora Sirojiddin qizi Mirzo Ulug’bek nomidagi Oʻzbekiston Milliy universiteti ijtimoiy fanlar fakulteti “Sotsiologiya yoʻnalishi” talabasi [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17994131 Annotatsiya: So‘nggi yetti yilda O‘zbekistonda ijtimoiy tarmoqlar va blogerlik faoliyati keskin o‘sdi. Maqolada blogerlikning jamiyatdagi ijobiy va salbiy ta’siri, davlat siyosati, yoshlar tarbiyasiga ta’siri hamda axborot xavfsizligi masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, blogerlikni to‘liq cheklamasdan, balki mas’uliyatli tartibga solish zarur degan xulosaga kelindi. Kalit so‘zlar: blogerlik, ijtimoiy tarmoqlar, axborot xavfsizligi, yoshlar, O‘zbekiston, davlat siyosati. THE RISE OF BLOGGING IN UZBEKISTAN AND ITS IMPACT ON SOCIETY Annatation. Over the past seven years, social networks and blogging have grown dramatically in Uzbekistan. The article analyzes the positive and negative impact of blogging on society, state policy, the impact on youth education, and information security issues. According to the results of the study, it was concluded that blogging should not be completely banned, but rather responsibly regulated. Keywords: blogging, social networks, information security, youth, Uzbekistan, state policy. РАЗВИТИЕ БЛОГГИНГА В УЗБЕКИСТАНЕ И ЕГО ВЛИЯНИЕ НА ОБЩЕСТВО Аннотация. За последние семь лет социальные сети и блогинг в Узбекистане значительно расширили свою деятельность. В статье анализируется положительное и отрицательное влияние блогинга на общество, государственную политику, образование молодёжи и вопросы информационной безопасности. По результатам исследования сделан вывод о том, что блогинг не следует полностью запрещать, а, напротив, следует ответственно регулировать. Ключевые слова: блогинг, социальные сети, информационная безопасность, молодёжь, Узбекистан, государственная политика. Blogerlikning eng muhim funksiyalaridan biri — ijtimoiy fikr generatori bo‘lishidir. Blogerlar real hayotdagi muammolarni ko‘tarish, ijtimoiy adolatsizlik holatlarini yoritish, fuqarolarning huquqiy madaniyatini oshirish kabi sohalarda faol pozitsiya egallamoqda. Ularning bir post yoki videolari muayyan mavzu bo‘yicha keng muhokama, hatto davlat organlari tomonidan choralar ko‘rilishiga sabab bo‘lmoqda.2016-yilgacha O‘zbekistonda internet va ijtimoiy tarmoqlarga kirish cheklangan edi. 2017-yildan boshlab amalga oshirilgan islohotlar natijasida internet foydalanuvchilari soni keskin oshdi. 2024-yil holatiga ko‘ra, mamlakatda 34,8 million internet foydalanuvchisi bor, shundan 21 million nafari ijtimoiy tarmoqlardan faol foydalanadi eyishimiz mumkin. 2025-yilga kelib, bu ko‘rsatkich 32,7 milliondan oshdi (2017-yildagi 14,7 milliondan farqli o‘laroq), chunki mobil internet foydalanuvchilari soni 10% ga oshgan va erkaklar ulushi 94,2% ni tashkil etdi.[1] Ushbu YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 60 jarayonda blogerlik yangi kasb va jamiyatga ta’sir qilishning kuchli vositasiga aylandi. Blogerlik “fuqarolik jurnalistikasi” (citizen journalism) tamoyillariga asoslanib, oddiy fuqarolarni axborot tarqatuvchiga aylantirmoqda. 2025-yilda O‘zbekistonda 1,3 mingdan ortiq bloger o‘zini media faoli sifatida ro‘yxatdan o‘tkazgan, bu esa jamiyatdagi ochiqlikni oshirishga hissa qo‘shmoqda.[2] O‘zbekistonda blogerlikning rivojlanish dinamikasi. Blogerlikning birinchi to‘lqini 2010–2015 yillarda Instagram va YouTube platformalarida boshlangan bo‘lsa, 2019yildan keyin TikTok’ning ommalashishi bilan blogerlar soni portladi. 2024-yil boshida O‘zbekistonda 12 mingdan ortiq faol bloger faoliyat yuritmoqda, ularning 62 foizi 18–30 yoshdagi yoshlardir.[3] 2025-yilda bu son 15 mingga yetdi, chunki Telegram va Instagram’da yangi influencerlar paydo bo‘ldi. Blogerlik turlari quyidagicha tasniflanadi: – ko‘ngilochar (prank, challenge, komediya); – ta’limiy (til o‘rgatish, kasbiy ko‘nikmalar); – ijtimoiy-tanqidiy (ekologik muammolar, korruptsiya); – lifestyle va reklama yo‘nalishlari; – ekologik va madaniy 2024-2025 yillarda blogerlikning yangi tendensiyasi — iqtisodiy integratsiya va onlayn ta’lim. Onlayn ta’lim bozori 2024-yilda 126 mlrd so‘mga yetdi (94% o‘sish), bu blogerlar orqali bepul kurslar tufayli.[4] Shuningdek, 2025-yilda blogerlar chempionati o‘tkazilib, “Vatanparvarlik mavzusidagi eng yaxshi ish” nominatsiyasida 750 ming so‘m mukofot berildi. Blogerlar yoshlar orasida dunyoqarash, kiyinish madaniyati, so‘zlashish uslubi, hayot tarzining shakllanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. Ba’zi blogerlar ma’naviy qadriyatlarga zid kontent yaratishi yoki iste’molchilik kayfiyatini kuchaytirishi mumkin. Shu bois blogerlikning madaniyma’naviy oqibatlari ikkiyoqlama baholanadi. Jamiyatga ijobiy ta’siri. Muammolarni ochiq muhokamaga chiqarish. Blogerlar davlat ommaviy axborot vositalarida yoritilmaydigan mahalliy muammolarni (yo‘l ta’miri, maktab muammolari, korruptsiya) ochiq ko‘tarib, ularning hal bo‘lishiga hissa qo‘shmoqda. 2022–2024 yillarda 40 dan ortiq holatda blogerlar tufayli mahalliy hokimlar ishdan bo‘shatildi yoki muammolar bartaraf etildi Ekologik faollar atrof-muhit muammolarini targ‘ib qilib, loyihalarga jalb qilmoqda. Yoshlarni kasb-hunarga yo‘naltirish. Ko‘plab blogerlar bepul yoki arzon onlayn kurslar tashkil qilmoqda. Masalan, “Ingliz tili bilan million” loyihasi 250 mingdan ortiq obunachiga ega bo‘lib, yoshlarga ingliz tili va marketingni o‘rgatmoqda. 2024-yilda blogerlar orqali 100 mingdan ortiq yosh dasturlash va dizayn kurslariga qatnashdi. 2025-yilda bolalar ta’limi trendi kuchayib, onlayn bozor 7,6% ga o‘sdi.[5] Milliy qadriyatlarning targ‘iboti. Sevinch Ismoilova, Jaloliddin Ahmadaliyev, Go‘zal Xojiyeva kabi blogerlar o‘zbek xalq ertaklari, milliy taomlar, an’ana va urf-odatlarini zamonaviy shaklda yoshlarga yetkazmoqda. Bu esa yoshlarda milliy o‘zlikni mustahkamlashga yordam bermoqda. Blogerlik O‘zbekiston iqtisodiyotiga yangi imkoniyatlar ochmoqda. 2024-yilda influencer marketing bozori 50 million dollarga yetdi, bu kichik va o‘rta biznes uchun reklama vositasi bo‘ldi. Blogerlar orqali savdo hajmi 15% ga oshdi, ayniqsa moda va taom sohasida. 2025-yilda daromad topuvchi blogerlar 12% daromad solig‘i to‘laydi, bu byudjetga qo‘shimcha 10 mlrd so‘m keltiradi.Shuningdek, blogerlar orqali raqamli reklama bozori 20% ga o‘sdi, kichik bizneslarni qo‘llab-quvvatlashga hissa qo‘shmoqda.[6]. Salbiy ta’siri va xavf-xatarlar. Yolg‘on va manipulyativ axborot tarqalishi. 2023-yilda O‘zbekiston Blogerlar assotsiatsiyasi monitoringi bo‘yicha blogerlar orasida 17% yolg‘on YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 61 ma’lumot tarqatganligi aniqlangan. 2024-2025 yillarda bu ko‘rsatkich 20% ga yetdi, chunki siyosiy tanqidiy kontent ko‘paygan deb hisoblanadi. Bu holat jamiyatda ishonchsizlik va ijtimoiy taranglikka olib keldi. Xalqaro tashkilotlar (HRW) bu holatni “axborot urushi” deb baholamoqda. “Oson pul topish” sindromi. 2024-yilda Toshkent shahridagi 2500 nafar 7–11sinf o‘quvchilari orasida o‘tkazilgan so‘rovda respondentlarning 42 foizi “bloger bo‘lishni” orzu qilgani ma’lum bo‘lgan. Bu esa o‘qishdan chalg‘ish va mehnatkashlik qadriyatlari pasayishiga olib kelmoqda. 2025-yilda bu tendensiya kuchayib, yoshlar orasida o‘qish tashlash darajasi 5% ga oshganini ko’rishimiz mumkin.[7]. Ijtimoiy tarmoqlar yoshlarni “virtual do‘stlar” va kiberjinoyatlarga undamoqda. Madaniy qadriyatlarning buzilishi.Ba’zi blogerlar g‘arb madaniyatini ko‘r-ko‘rona nusxa qilib, o‘zbek oilaviy va axloqiy qadriyatlariga zid kontent yaratmoqda. Shu jumladan 60 dan ortiq bloger jarimaga tortilgan. Ommaviy madaniyatning salbiy ta’siri yoshlar ongida “virtualga ketish” sindromini keltirib chiqarmoqda. Huquqiy bosim va senzura.Davlat siyosati va tartibga solish.2021-yilda “Blogerlik faoliyati to‘g‘risida”gi qonun loyihasi muhokamada bo‘ldi, ammo hali qabul qilinmadi. Ichki ishlar vazirligi va Davlat xavfsizlik xizmati tomonidan “zararli kontent” uchun blogerlarga nisbatan choralar kuchaytirildi. 2024-yilda 47 nafar bloger ma’muriy javobgarlikka tortildi. 2025-yilda Oliy Majlisda onlayn-platformalar huquqlarini himoya qilish bo‘yicha yangi qonun loyihasi muhokamaga qo‘yilgan: blogerlar majburiyatlari yengillashtiriladi, noqonuniy kontent uchun tezlikni pasaytirish chorasi joriy etilgan loyiha foydalanuvchilar huquqlarini himoya qilish va biznes prognozini yaxshilashni ko‘zlaydi. Xalqaro kontekstda, O‘zbekiston “O‘zbekiston-2030” strategiyasida media rivojini ustuvor yo‘nalish qilib belgiladi.[8] “Axborotlashtirish to‘g‘risida”gi qonunga ko‘ra, blogerlar axborotni tekshirish majburiyatiga ega. O‘zbekistonda blogerlik – bu ikki tomonlama qurol: u jamiyatni ochiqroq va faolroq qilmoqda, lekin ayni paytda xavf-xatarlarni ham oshirib yubormoqda. Ijobiy tomonlaridan biri — fuqarolik jurnalistikasi orqali muammolarni hal qilish va yoshlarni kasb-hunarga yo‘naltirish. Masalan, 2024-2025 yillarda blogerlar orqali iqtisodiy o‘sish 15-20% ga hissa qo‘shdi, milliy qadriyatlar targ‘iboti esa madaniy o‘zlikni mustahkamladi. Onlayn ta’lim bozori 126 mlrd so‘mga yetishi va influencer marketing 50 million dollarga baholanishi blogerlikning iqtisodiy salohiyatini ko‘rsatmoqda. Biroq, salbiy ta’sirlar — yolg‘on axborot (20% ko‘rsatkich), yoshlarning “oson pul” sindromi (o‘qish tashlash 5% ga oshishi) va madaniy buzilish — jiddiy e’tiborni talab etmoqda. Huquqiy bosimlar (blogerlarning qamalishi, psixiatrik saqlash) so‘z erkinligini cheklamoqda va xalqaro tanqidlarga (HRW, BMT) sabab bo‘lmoqda. Global kontekstda, AQSh va Yevroittifoqda blogerlar DMCA va direktivalar orqali himoyalangan bo‘lsa, Xitoy va Rossiyada senzura kuchli O‘zbekiston uchun muvozanatli yondashuv zarur: 2025-yilgi qonun loyihasi (bloger majburiyatlarini yengillashtirish, tezlik pasaytirish) to‘g‘ri qadam, ammo uni jamoatchilik muhokamasiga chiqarish lozim.[9] Kelajakda blogerlikni rasmiy kasb sifatida tan olish, soliq va huquqiy asoslarini yaratish lozim. Takliflar: – Blogerlar uchun maxsus o‘quv kurslari (axborot xavfsizligi, etika va yolg‘on axborotni tekshirish bo‘yicha, BMT standartlariga mos); – Davlat tomonidan bloger assotsiatsiyasini qo‘llab-quvvatlash va ekologik-madaniy loyihalarga grantlar ajratish; – Xalqaro standartlarga mos qonun loyihasini tezlashtirish (masalan, 2025-yilgi onlayn huquqlar qonuni va “O‘zbekiston-2030” strategiyasiga integratsiya); YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 62 – Yoshlar uchun “blogerlik va haqiqiy mehnat” kampaniyalarini o‘tkazish, o‘qish tashlashni oldini olish uchun. Prognozga ko‘ra, 2030-yilga kelib blogerlik O‘zbekiston jamiyatining 30% ijtimoiy faolligini ta’minlaydi, agar tartibga solish muvozanatli bo‘lsa.[10] Bu jarayon “O‘zbekiston2030” strategiyasiga mos kelib, mamlakatni raqamli rivojlanishda yetakchiga aylantirishi mumkin. Natijada, blogerlikni to‘g‘ri boshqarish orqali jamiyat yanada ochiq va barqaror bo‘ladi, ammo cheklovlarsiz bu xavfli o‘yinning salbiy tomonini kuchaytirishi mumkin. Kelajakda blogerlik nafaqat kasb, balki jamiyat rivojining katalizatori bo‘lib xizmat qilishi mumkin, agar davlat, blogerlar va jamoatchilik hamkorligi mustahkamlangan bo‘lsa. Xulosa qilib aytganda, blogerlik O‘zbekiston jamiyatida yangi ijtimoiy institutga aylanib bormoqda. U odamlarning fikrini o‘zgartiradi, muammolarni hal qiladi, davlat idoralarini tartibga chaqiradi, yoshlarni faollashtiradi va jamiyatni harakatga keltiradi. Bugungi kun blogerlari — axborot asrining faol fuqarolari. Shu tufayli blogerlikni rivojlantirish, uning madaniyatini oshirish, mas’uliyat bilan yondashish va ijtimoiy hayotga ijobiy hissa qo‘shadigan yo‘nalishda qo‘llab-quvvatlash eng to‘g‘ri yo‘ldir. Blogerlik kuchayishi jamiyatning uyg‘onayotganidan, odamlarning befarq bo‘lmayotganidan, o‘z fikriga ega bo‘lishga intilayotganidan dalolat beradi. Bu jarayon to‘g‘ri boshqarilsa, blogerlar O‘zbekistonning ma’naviy, ijtimoiy va fuqarolik rivojiga katta hissa qo‘shadi. Shuningdek, blogerlikning rivojlanishi axborot maydonini demokratlashtirib, turli fikrlar erkin almashadigan ochiq platformalarni shakllantirmoqda. Bu esa jamiyatda tanqidiy fikrlash ko‘nikmasini mustahkamlaydi, muammolarga befarq bo‘lmaslikni o‘rgatadi va fuqarolarning o‘z hayotiga daxldorlik hissini kuchaytiradi. Blogerlar orqali yuzaga chiqayotgan ijtimoiy bosim davlat organlarini ham mas’uliyatliroq, xalqchilroq va ochiqroq ishlashga undaydi. Bundan tashqari, blogerlik iqtisodiy va madaniy sohalarda ham ijobiy jarayonlarni keltirib chiqarmoqda: reklama bozorining kengayishi, mahalliy brendlarning rivojlanishi, yoshlarning kreativ sohalarga qiziqishi ortmoqda. To‘g‘ri yo‘naltirilgan blogerlik nafaqat shaxsiy auditoriya yig‘ish vositasi, balki jamiyatda yangilik, taraqqiyot va ma’naviy o‘sishga xizmat qiladigan kuchli kommunikativ mexanizmdir. Shu bois kelajakda blogerlar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, ularni ma’naviy-axloqiy mezonlar asosida yo‘naltirish, axborot madaniyatini oshirish va sohada professional standartlarni shakllantirish O‘zbekiston jamiyatining taraqqiyotiga bevosita hissa qo‘shadi. Blogerlik to‘g‘ri rivojlansa, u jamiyatni birlashtiruvchi, adolatni ta’minlashga yordam beruvchi va modern fikrlashni shakllantiruvchi muhim omillardan biriga aylanishi shubhasizdir. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Milliy statistika qo‘mitasi. Uy xo‘jaliklari tanlanma kuzatuvi, 2025 yil aprel. 2. Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi. Media salohiyati hisoboti, 2025. 3. O‘zbekiston Blogerlar assotsiatsiyasi. Yillik hisobot – 2024. Toshkent, 2024. 4. Toping.uz. O‘zbekiston blogerlari: 2025-yilda eng zamonaviy va mashhur blogerlar, 2025. 5. Toping.uz. Instagram’da O‘zbekistonning eng mashhur TOP 9 blogeri, 2025. 6. Smart Ranking. Onlayn ta’lim bozori reytingi, 2025 yil iyul. 7. Daryo.uz. Blogerlar chempionati natijalari, 2025. 8. Lex.uz. Axborotlashtirish to‘g‘risidagi qonun, 2003 (2025 tahriri). YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 63 9. O‘zbekiston Jurnalistlar uyushmasi. Milliy ma’ruza: O'zbekistonda milliy jurnalistikaning rivojlanishi, 2024. 10. Zamin.uz. Blogerlar majburiyatlari yengillashtiriladi, 2025. 11. Researchgate.net. Ijtimoiy tarmoqlarning yoshlar tarbiyasiga salbiy ta’siri, 2023. 12. Human Rights Watch. World Report 2024: Uzbekistan, 2024. 13. Uzbek Journal of Law and Digital Policy. Legal Regulation of Digital Content, 2025. 14. Kun.uz. From blocking to throttling: Uzbekistan's new approach, 2025. 15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. 2022 — 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi, 2022.