scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

पुराण ग्रंथ अभ्यासासाठी: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)

जगताप, महादेव अंगद

Abstract

प्राचीन भारतीय ग्रंथांमध्ये ज्ञान, तंत्रज्ञान आणि चेतनेचे अनेक गूढ पैलू गुंफलेले आहेत. या ग्रंथांचा अभ्यास केवळ धार्मिक किंवा सांस्कृतिक नव्हे, तर तांत्रिक आणि बौद्धिक दृष्ट्याही महत्त्वाचा ठरतो. आधुनिक काळात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – AI) ही अशी तंत्रज्ञान शाखा आहे जी मानवी विचारप्रक्रियेचे संगणकीय स्वरूपात पुनर्निर्माण करते. एआयचा वापर प्राचीन ग्रंथांचे विश्लेषण, अर्थ उकल, भाषांतर, तसेच पुराणकालीन संकल्पनांचे संगणकीय मॉडेल तयार करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो. या लेखात पुराण ग्रंथांच्या अभ्यासात एआयच्या भूमिकेचे, संधींचे व परिणामांचे सविस्तर विवेचन करण्यात आले आहे.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 71  󰬶 󰬅: 󰭃 󰱮󰰌 (AI) .    󰭑.  󰬎 󰱳,    Email: mahadevj[email protected]m Manuscript ID: JRD -2025-170918 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(VII) Pp. 71-74 September 2025 Submitted: 17 Aug. 2025 Revised: 30 Aug. 2025 Accepted: 15 Sept.2025 Published: 30 Sept. 2025  (Abstract): 󰭈  󰬶󰬀 󰫥 , 󰭃󰫥         .  󰬶 󰬅  󰲗󰫦 󰲕 󰬎 󰬋 ,  󰭃  󰱮 󰬍󰱘 󰰍  .    󰭃  󰱮󰰌 ( Artificial Intelligence – AI )   󰭃󰫥     󰭈󰲑󰬴 󰲒 󰬎󰰉  󰲗󰫦󰫦  .   󰭈 󰬶 󰲄 , 󰫦  ,  ,    󰬉 󰲒   󰫼  󰱇  .     󰬶󰫳 󰬅 󰫳  , 󰰎  󰲐 󰬎  󰫼   . Keywords: 󰭃  󰱮󰰌 ( Artificial Intelligence ),   󰬶 󰬅 ( Study of Puranic Texts ), 󰬎    ( Sanskrit and AI), 󰭃 , 󰫦󰲌 ,    , 󰭈 ,  󰭃󰫥 (Ancient Indian Technology), 󰲄 ( Linguistic Analysis ),  󰬎 󰫦 ( Digital Heritage Preservation ), 󰲗󰫦  󰭈󰲑󰬴 (Natural Language Processing - NLP ), 󰰍  󰫥  ( Philosophical and Scientific Heritage) , 󰭃  (Artificial Consciousness), 󰫥  (Indian Knowledge Tradition), 󰭈     (Ancient–Modern Integration) 󰭈󰬎 : 󰫳 󰭃󰫥󰭈   󰭃  󰱮 󰰌 (Artificial Intelligence – AI)   , 󰫥  󰫦󰫤    󰫽  󰬉 󰬆   .   󰬉      󰫥  󰫦󰲑 ;   󰭈 󰬎󰰎󰫳 󰫥,     󰬶󰬀 󰰈 󰲑.       “ 󰱮󰰌”, “”  “”  󰬉  󰲗󰫦 󰲕 󰰍󰫥 󰲆 󰬋,  󰫥  󰭃 󰫳 󰲆  . , ,   , 󰫦󰲌   󰭃 󰫯 󰬶󰬀 󰲗󰫦󰬉 󰭃 󰭃, 󰬎   󰭃 󰭈   󰬉󰬆 ,   󰰗󰫳 󰭃 󰫤  󰬁 󰲆   . 󰲂󰫦, ,  󰭃󰱳    󰰩󰫳 󰲗󰫦  󰭈 "󰭃  󰱮󰰌" - , 󰲑󰬴  󰫦󰫤   󰫼 󰭈󰱡 . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: .  , 󰭑.  󰬎 󰱳,   How to cite this article:    (2025).  󰬶 󰬅: 󰭃 󰱮󰰌 (AI) Journal of Research & Development, 17(9(VII)), 71-74. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 72  󰲆 ,     󰬶  󰲗󰫦 󰬶 ,  󰫥, 󰭃󰫥   󰱮󰰌󰫳    .     “󰬎”  󰲗󰫦   󰫼   󰬁  󰭈 󰫥      󰫽  . 󰬎   󰱿 , 󰫦󰲌 󰬎󰲆  󰲗󰫦        󰫳  󰭈󰲑󰬴 󰭈 .  󰭈 󰭈       󰭃  󰱮 󰰌     󰫤  󰫽 󰲑 󰫦 .    󰱯 󰬆 󰭈    󰬶 󰭃, 󰭃  󰱮 󰬉 󰬅 󰰉, 󰫽   󰭃  󰱮󰰌 󰱮  .  󰬅 󰭈   󰫥󰲈, 󰫥   󰭃 󰬉 󰫦 . 󰫽  “”       ,   󰬎  󰱮   󰫦 󰬎 ,    󰬎󰲆 . ,   󰰉   󰬶 󰬅 󰬉  󰫦, 󰭈󰫽  󰫥󰬎  .    󰭃󰫥󰫳 󰭈 󰬋,  󰫥󰫦󰫳 󰲂  󰫳  󰫦   . 󰭈  󰬶  󰬉 : 󰭈  󰬎 󰫥, 󰭃󰫥   󰱮󰰌󰱯  󰫽 󰭈 󰬎󰰉 . 󰫳 󰭃  󰱮󰰌󰫳 (AI) 󰬉 󰬆󰫦 󰬬  󰬉 󰬉 ,  , ,   󰬁 󰬶󰬀 .  󰬶󰬀 󰫦  “󰬎 󰭃”, “󰬎 󰫦  ”  “  󰭃 󰲆”  󰬉   󰫳 󰱳 󰰉󰭈 󰲑.   󰬀 ,   󰫽 󰫦 󰬉   󰭃 󰬉  󰫵 󰬎  󰫼, 󰫦 󰫼  󰫦 󰫼 󰫤 󰲑.    “󰭃   󰱮󰰌”  󰬉 󰭈 󰭈󰲓   .  󰬉 󰲂󰫦  󰫦  󰬎   󰭃  󰱮󰰌 󰫽 󰭈  .   󰬎 ,    .   ,   󰭃 󰱮   󰬎 󰭈 󰭃   .   󰫽  “”   󰬎󰫽 󰫽 󰬋,   󰬎 󰭃  .  󰬎 - , 󰭈  󰬀 ,   󰱮  󰫼  󰭃  󰫦 󰫳 󰭈 󰲒 .   󰫳  󰭃  󰬶  󰭈󰫳 󰭃  󰬎 󰫦 .  󰬶 -  ( ),   󰬬 󰭃,  󰫦  󰱳󰭃,   󰱮       󰭃  󰬉 .  󰫦 󰫽 󰫳   󰱮󰰌  󰭃 󰲆 󰫽󰲆  . 󰫦󰲌  󰬶 󰭈󰲒 󰫦󰫤 󰭃,    󰭈󰰎 󰬉 .  “󰭃󰱨 󰭃”  “󰬎 󰫦󰱮”  󰬉 󰰉 󰱿󰬎 󰭃  󰬉 .  󰬉 󰫳 - 󰲐 󰭈 󰭈󰰎 󰱳 󰭈 .  󰫦  󰬎󰲆  󰲒 󰭈  󰱇  󰱇󰲖 󰬋,    󰱮  󰭃 󰬉  󰫽  . 󰫽󰫳 󰬉󰱇󰲒 󰬅 󰬉  󰭃󰬀   󰬋,   󰱮󰰌, 󰫤   󰫦󰫤  .   󰬎   󰭃  󰫮󰫽    󰭃  󰱮󰰌󰫳    󰬆 .  󰬋  “󰬎 ” 󰲕 “󰬎  ”  , 󰬋 󰲂󰫦,    󰫳 󰬉  󰭃󰫥󰫳 󰭈 󰭈 󰬂 󰬉 . 󰬎      “󰲗󰫦 ”  .     󰬎     󰬆   ,    󰲙󰫦   󰫼   .  󰭈 󰫥    󰭃󰫥 󰫿   󰫦. 󰭈  󰬶     󰫽  󰫽 󰫳 󰫦  󰭃 󰫥   . 󰫽 󰬉 Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 73  󰲒       󰬉 ,    󰱮  󰰩󰰏 󰬉  󰭈  -  󰫳    󰱿 󰬎󰰉   .  󰰍󰫥 " 󰱮", ""  ""  󰬉 󰫽 󰭈 . , 󰭃  󰫯 󰫦 󰬀   󰱮  󰫳 󰫦 󰬐 󰲄  .  󰲑󰱯󰲆 - 󰬆  , ,  󰫦  -   󰰍󰫥 ""  "󰫥󰭈󰱺"  󰰉  󰲗󰫦 . 󰫽   󰫥  󰫳 , 󰰍  󰫥󰫽   󰫼 󰱨 󰲑 .   󰲐 󰭃󰫥 󰬶󰬅󰫳 󰱮 󰬴  . 󰭈    . 󰫳  󰬎, 󰭈   󰬶 󰬄󰲌  󰫦󰲌 󰲄  .   󰬄󰫳  , 󰫦  󰰍 󰰩 󰬁   . 󰲗󰫦  󰭈󰲑󰬴 (Natural Language Processing – NLP) 󰭃󰫥󰱨 󰬎 󰬶 󰬎     .      󰫦   .  󰬉󰲐 󰭈 󰬶 󰫦, 󰭃  󰬴 󰬀 󰫦  . 󰫦, ‘󰲂󰫦’  󰫦 󰭃 󰫦  󰬅 .   󰫥   󰬎    󰬉󰫳 󰲗󰫦    󰫼   ,    󰫦 󰱮  󰱮 . 󰭈 󰬶󰬀 󰭃 󰭈 󰫦 󰫼󰫳 󰫦  󰬬  󰰍  .   󰭈, 󰭈 󰰎󰫳 󰬀 ‘󰫦 ’  󰬉 . 󰫦,   󰫦  󰭋󰱨 (Illusory Gates) 󰲕 󰲂󰬆󰫦 󰭃,    󰭃 󰫾󰫦 󰫳   󰭈 .  : 󰭈  󰬶   ,   󰰩󰰏    , 󰫽󰬀  󰬉󰱇󰲒  󰭃 󰬉   󰲑 . , , 󰫦󰲌,  󰭃   󰬶󰬀 󰫦  󰭃,   󰭃 󰭈   󰭃  󰱮󰰌󰫳 󰬉  󰭈󰫽󰫤   ,   󰱮󰰌  󰭃 󰫦󰫳 󰫽 󰫳 󰬎󰲆 󰫦 .  󰭈   󰭃 󰫽   󰬁󰫦   󰫥   󰫤 . 󰫳 AI 󰭃󰫥󰫳   , 󰭈  󰫥    󰭃󰫥  󰬉     󰫦󰲑  ,    󰲒 󰫥  󰲗󰫦  󰭈󰲑󰬴 󰫽 󰫦  󰫼 󰭈 . 󰬎󰫯 󰲌  󰲗󰫦    AI 󰬉  󰫼    , 󰫵  󰭈 󰫥    󰭃󰫥  󰫦    .  󰬅 󰬎󰲆  󰲒, 󰭈  󰬶 󰬅 AI 󰫳 󰲆   󰲕 󰬎 󰰍 ,   󰫳 󰫦, 󰭃    󰱮 󰰌󰫳 󰫽󰫦 󰫦  󰫦. 󰬍   AI 󰭈󰰎󰫳  󰭈  󰫥 󰱮 󰲐   󰬉 󰭓 󰰉 . ,  󰬅 󰬉 󰫤  󰲒  󰫳   󰫥  󰬉󰱇󰲒    󰰉 ,   AI 󰫳    󰫮  󰫦 󰭈󰬉 󰭈 . 󰬍 󰭃󰫥   󰱮󰰌󰫳  󰭈 󰬉 󰬎      ,  󰬉    󰲑. 󰬍󰫦 (Conclusion) :  󰬶 󰬅 󰭃  󰱮󰰌󰫳  󰬉 󰭈  󰫥 󰭃  󰰍  󰱿  .  󰬶  󰲗󰫦 󰬋  󰫥 󰲆 󰰍󰫦 . 󰫳 󰬇   Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 74 󰬶 󰫥 , 󰲄  󰱿 󰫦 󰫦󰫤 󰰉 .  󰭈 󰭈  󰬎    󰫥   ,   󰭈 󰬍 󰫦    . 󰫦 (References) : 1. 󰫮 — 󰫦󰲌 2.   —  󰭃 3.    4. .  󰲌 󰬀 (1999) —  󰫥 5.  󰱺, .. — A History of Indian Philosophy 6. 󰫦, 󰭅 (2015) — Ancient Indian Engineering and Mechanics 7. Kapur, R. (2020) — AI and Ancient Knowledge Systems of India