scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

मराठी भाषा आणि संस्कृतीसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)

चौधरी, स्वाती शिवाजी; सोनटक्के, राजाराम तुकाराम

Abstract

या शोधनिबंधात मराठी भाषा व संस्कृतीच्या जतन, संवर्धन आणि जागतिक प्रसारासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – AI) या आधुनिक तंत्रज्ञानाची भूमिका अभ्यासली आहे. AI मुळे अनुवाद साधने, टेक्स्ट-टू-स्पीच, वाणी ओळख, चॅटबॉट्स, नैसर्गिक भाषा प्रक्रिया (NLP) आणि डिजिटलायझेशन यांसारख्या माध्यमांतून मराठी भाषेला नव्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत. विशेषतः लोकगीते, ओव्या, अंगाईगीते यांसारख्या लोकसांस्कृतिक ठेव्याचे संकलन, वर्गीकरण व डिजिटल जतन AI च्या सहाय्याने अधिक सुलभ व शाश्वत झाले आहे. तथापि, मराठी भाषेसाठी दर्जेदार व विविधतेने समृद्ध डेटाची कमतरता, भाषिक गुंतागुंत, बोलीभाषांचे वैविध्य, तांत्रिक साधनांचा अभाव, नैतिकता, रोजगारावर होणारा परिणाम व गोपनीयतेचे प्रश्न ही महत्त्वाची आव्हानेही समोर येतात. त्यामुळे मराठी भाषेसाठी उच्च दर्जाचा डेटाबेस निर्माण करणे, कुशल मनुष्यबळ तयार करणे आणि AI चा वापर संतुलित व जबाबदारीने करणे आवश्यक आहे. एकूणच, योग्य नियोजनासह वापर केल्यास कृत्रिम बुद्धिमत्ता ही मराठी भाषा व संस्कृतीसाठी डिजिटल युगातील एक क्रांतिकारक साधन ठरू शकते.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 78    󰬎 󰭃 󰱮󰰌 (AI) 󰬎  1, .   󰱆2 1 󰱳󰰏  󰰣 󰫦  󰱳, , . 󰲆, .  2󰫦󰫦,  󰰣 󰫦  󰱳, , . 󰲆, .  Email: [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-170920 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(VII) Pp. 78-81 September 2025 Submitted: 17 Aug. 2025 Revised: 30 Aug. 2025 Accepted: 15 Sept.2025 Published: 30 Sept. 2025  ( Abstract)      󰬎󰫳 , 󰫦   󰭈 󰭃 󰱮󰰌 ( Artificial Intelligence – AI)   󰭃󰫥  󰬅 . AI   , 󰫮󰬎-- 󰬎,  , 󰫸, 󰲗󰫦  󰭈󰲑󰬴 ( NLP )   󰫯 󰬀   󰱿  󰬄 󰬉 .  , 󰱿,  󰫯 󰬎 󰱿 , 󰰏    AI 󰫳 󰬇    󰲂  . ,   󰰘   󰱮  ,  ,  󰬀, 󰭃  , ,   󰲐   󰭈󰲅  󰰍 󰬋  . 󰫽   󰱍 󰫦  󰫦 ,  󰬍    AI       󰬌 . , 󰫰   󰬉 󰭃 󰱮󰰌     󰬎    󰬴  󰰉 . 󰫯󰬄 ( Keywords) : 󰭃 󰱮󰰌 (AI),  ,  󰬎,  , 󰲗󰫦  󰭈󰲑󰬴 (NLP),  󰭃󰫥,  , 󰫸, , 󰬎 . 󰭈󰬎 AI 󰬆  󰫤󰭃  󰰍  . 󰬉    󰫦 . AI  󰰈 󰁰 󰱘󰲔󰫳 󰱘󰲔   .    󰬎    󰰉  AI  󰭈   󰬎, 󰁰 ,󰁰 󰫮  󰬉 󰰩󰫳 󰫽  󰫵   . AI 󰱯  󰬬 󰫮󰫳   AI 󰬆   󰲒 󰬋 . 󰫤󰭃  󰫱 󰫦 󰫤󰭃 AI  󰬉 󰭈  .AI    󰭃 󰬆    󰭃  󰭃󰫽  ...  󰭃󰫥  ?  󰭃󰫥  ?  󰭈󰲅 󰫦 .    󰬆 AI    AI  󰫦   . 󰫦 󰭈󰲅   AI  󰰉     ?  󰬆 .     󰬉  󰲆      . 󰰈  󰲛󰰩, 󰬁 󰫦 󰫯 󰬉  󰬉.  2000   󰫰 ,󰲐󰫮 󰫯   󰭃 󰱮󰰌 󰬁 󰲑. 2015    󰲆 󰬆    󰲑   󰰩   . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: 󰬎  ,  󰱳󰰏  󰰣 󰫦  󰱳, , . 󰲆, .  How to cite this article: 󰬎  ,   󰱆 (2025).    󰬎 󰭃 󰱮󰰌 (AI) Journal of Research & Development, 17(9(VII)), 78-81. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 79  󰫦 󰲆 󰬉 󰫳   󰫮 󰫳  󰬉. 2020 󰬀  . 󰫦  󰬂 .  󰫼 AI  󰰍    󰬉 󰰉  .   󰫰 󰫳 󰫦  󰱳 󰲕 󰬎 󰬀  󰫼  󰱳 󰲕   󰬎  󰫼  󰱳 󰫦 󰫤󰭃 AI      .  󰫤 󰫤󰭃 ,󰱳 󰫤󰭃,  󰫤󰭃  󰫦 󰫤󰭃 󰬶 .    󰬎󰫳  ,  󰫦 󰫼     󰬎 󰭈 󰭈 󰫼 󰭃 󰱮󰰌 AI  󰭃󰫥󰫳 󰫤󰭃   󰬴  .    󰬎  󰫼   󰰍 .AI 󰫳            . Text To Speech 󰫳 󰱨    󰬎󰫳   .       󰰩  .   󰬎      󰬬   󰬎󰰉 󰬎󰲐  .    󰫦    󰬎󰰉  .   󰬉  󰭃󰫥󰫳   󰬎󰰉 󰫤 󰬉 󰬎 󰫦 .   󰬎 󰫮 󰬎  . 󰬀󰭅 ,󰬎 󰲕 󰬎 󰲆   󰫽 AI 󰫳       .  , 󰬊 󰭈   󰰉 , 󰬎 󰱿󰱇󰲒 , 󰫳  󰰉  󰫽 󰬀󰭅  󰬌 .  󰬶  󰬎 (, 󰱿,)   .     AI 󰫳  󰫽     . 󰬊   󰫼   , 󰭈 ,󰰏 󰰉 󰬉  , 󰲐, 󰭈 ,󰫦     󰫼  󰬇 .  󰭊, ,  󰁰  .    󰬉 󰱘  , 󰁰󰬂󰫳 󰱨  󰱇 .   󰬉  󰲕 󰱺   󰫤 .  󰰈 󰰩  , ,󰬅  󰬎   󰭈󰲑󰬴  .  󰬎 󰬎 󰭈 . 󰫳 󰰉  󰫳 󰬀  󰬎󰰉 󰫤 .    󰫤  󰬎    .  , 󰱮 , 󰲌 󰫳 󰫦 󰰉 󰫳    󰲂 󰫦  . 󰬶 󰬉 󰭈 󰫽 󰫽   󰫦 󰰏 󰰉 󰫽 󰫽  󰬎  󰲐     󰬎 󰫦 . 󰰏   , ,, 󰱉,  , 󰲗󰫦   󰫽      󰰏  . 󰬁 ,, , 󰬎, 󰫽     󰰏  . 󰭈  ,󰫦,  , 󰲀 󰲇   󰰏  .    ,, 󰬬,  , , 󰰣 ,󰬉  󰰏  .  AI 󰫳 󰲆   󰭈󰲑󰬴    󰲕   󰫽  󰫮󰬎 󰬋 󰲓     .󰭈󰫽 󰬶   󰫼   󰬉 󰭈 , 󰲕   , ,    .AI 󰲐  󰭃 󰫽󰱨 󰱉   󰬉 ''  󰬄  󰫯 󰫦 . 󰫦 󰫽     .     󰭈  󰲒  󰫵󰭈   󰫽 󰬄 󰱆 .   󰬉 󰬄  󰫦    󰫽 󰫳  󰫦 󰫦 󰫽  .  󰬄     󰫳 󰫦 . 󰫳 10 󰫦 󰬉 󰭈󰫽  󰬅   . 󰬆 󰫮󰫦 󰫮, 󰫮󰫦 󰫤, 󰫮󰫦 󰲒 󰲕 󰬉 󰫤󰭃 󰫥 󰰉   󰫽 󰬎 󰫳        󰫦  󰬉   . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 80     󰭈 󰫼 󰰍 .       󰲐󰫽  󰲛󰰩󰫳󰱨 󰲑 .   󰬉  󰫽  󰭃     󰬉  󰫮 󰫼 󰱮 󰬂 .  󰭃󰫥 󰬆 AI   󰭈 .        󰰉  󰭈 󰬆   .    󰬎󰫳    󰫦 󰫼     󰬎 󰭈 󰫼 󰬆 󰭃 󰱮󰰌  󰭃󰫥󰫳 󰫤󰭃   󰬴  . 1965 󰬀 󰫦 󰲒   󰫦   󰫥 󰭈  .   󰫥󰫳   󰫦 󰫤  󰭈  󰫼 󰭈󰬶  AI   󰭈 . 󰭃 󰱮󰰌    󰭃󰫥 . 󰬎   󰲐 .       . 󰭃 󰱮󰰌 (AI)    󰬋 󰭃 󰱮󰰌 (Artificial Intelligence - AI)   ,  󰫯 󰬎    󰬋  . AI 󰭈󰰎   󰭈  󰫼, 󰫽 󰭈󰲑󰬴 󰫼  󰭈 󰫼  󰭈  󰭈 : .    󰰌 AI 󰬉 󰭈󰫤 󰫼 󰱚 󰭈  󰱍 󰰌󰫳  󰬌 .    : 󰬶 󰲕  󰱚  󰫳 , 󰱮  󰭈      󰱚 󰭈 󰬄  .   :   , 󰭈 ,         󰬄 .  AI 󰬉   󰬉 󰭈   . .     󰬎  AI     󰫦 .  󰱿  󰰤 :   󰫽 󰱮 󰱿 . 󰬄 󰰉 󰲓, , 󰱇󰲒   . AI 󰭈󰰎 󰬄      󰫽 󰭈󰲑󰬴    󰬋 .   󰬄  󰫦  :  󰬄  󰫦 (. '') 󰲕 󰫦󰭈  󰫦   .  ,   󰫮󰭈 󰫦 AI    .  󰭑  : AI 󰬉  󰭑    󰫰 󰭈    󰬋 . .       󰬌  󰭃     󰭈 󰬄 .   󰫦  :       󰫦 (Open Source) NLP 󰭊, 󰫦 (Taggers)  󰫦󰫦 (Parsers)   , 󰫵        . . 󰭃󰫥   󰬋  󰫦 󰬎 : 󰲆  AI   󰫼 󰬬 󰭈󰫤 󰫥    󰫼 󰫦 󰬎  , 󰫵 󰬁  󰱚  󰭈󰬁 .  󰬬 󰲐 :  󰫽 󰫤󰭃 󰲕 󰫳  AI   󰬉, 󰬎 ,     󰱿󰫳 󰬬 󰲐 󰫼  .    󰫤: AI   󰫤  󰭈󰫤 ,   󰫽󰰩  󰲒 󰲕   󰲐  .  1.   󰭑 . 2.  󰫦󰫤 . 3.   󰬎 . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 81  1. 󰬉 󰫽 󰭈󰲅 󰰌   Chat Gpt 󰫳 󰱨   󰫽 󰬎󰫦 󰬎󰬴󰲒󰫳   󰬊 󰫤   . 2. Chat Gpt 󰫳 󰲐󰱇     󰫼 󰫤  . 3. 󰬀  󰲓  󰲑. 4. 󰭃 󰱮󰰌 󰫥    󰫮  . 5.   󰫮     . 6. 󰬄󰲓   󰫦   󰬁  . 7.    ,󰲓 󰫼 󰫤   󰫽 󰲐  󰫰  . 8.   󰫤  .  󰭃 󰱮󰰌  󰫳    󰫤󰭃  󰫵󰬀  󰱨  󰱮󰰌  󰫼   󰱮  󰭃 󰲆 .  󰬎 󰫦 󰫼    󰬁    .󰱚 󰭈 󰬀   󰰉 NLP  󰭈󰫤  󰬄  󰬌  .  󰬍 󰬌 . 󰭃 󰱮󰰌      󰫽      .   󰫦 󰫼   󰬎  󰫼 AI  󰭃󰫥   󰬴  . AI 󰫳      󰫤󰭃  . 󰭃󰫥    󰭈   󰫼  . AI 󰭃󰫥      󰬶   󰬎 󰫽󰫳 󰫤 󰰍󰫦  󰬍󰫦 1) AI  󰫽󰫳 󰫦 󰫤 󰲐  󰬅 󰬬, 󰰘 󰫽 󰲗󰫦 󰬬 󰫯   . 2) AI    󰬎 󰱮   󰫼   . 3) AI 󰬀   󰭈󰬁  . 4)  󰬎  󰫼  󰬎 . 5) AI 󰫳     󰰉  . 6) AI      󰱿   . 7) 󰬋     󰫽   󰬎󰫳  󰭈   . 8) 󰭃󰫥  󰬶     . 9) AI  󰫳   󰫽 󰲐  . 10) AI   , 󰬎,   󰫰󰫽    󰲒 󰫦  . 11) ,  󰬎 󰱍 󰫦          󰫼   . 12)    AI 󰭃󰫥  󰬉 󰫥   󰬂  󰫼 󰭈󰫽 . 13) AI   󰱇  , AI 󰫼   󰫦 󰫦 󰫼  . 󰫦 1) 󰭃  󰭃 󰱮󰰌 -   󰲕 󰭈 2) 󰭃 󰱮󰰌   󰭈󰲑󰬴:  󰰘󰫤 -  , 󰲇  󰫥  3)   AI  NLP 󰭈 -,  󰲌  󰲈 󰬴 13,  2022 4) 󰲘󰫦󰲑 󰬁- 󰫳 , 󰭑 󰭈 5) BBC.Com.