scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

लोककलावंताची ऐतिहासिक पाश्वभूमी व सद्यस्थिती

कोकाटे, दत्ता काशिनाथ; गर्जे, अनिल एल.

Abstract

महाराष्ट्रातील लोककलावंतांची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, त्यांच्या कलांचे स्वरूप, त्यांच्या सध्याच्या अडचणी, व शासकीय व सामाजिक पातळीवर त्यांच्या विकासासाठी सुरू असलेले प्रयत्न यावर आधारित आहे. परंपरेने चालत आलेल्या तमाशा, पोवाडा, भारूड, गोंधळ, कीर्तन, दशावतार यांसारख्या विविध लोककला प्रकारांचा अभ्यास करून हे लक्षात आले की या कलेचा आत्मा अजूनही जिवंत आहे, परंतु त्याला समाजाकडून हवी तशी प्रतिष्ठा व आर्थिक स्थैर्य मिळत नाही. सांस्कृतिक वारसा जोपासण्यासाठी शासनाकडून काही योजना आहेत, पण त्या पुरेशा नाहीत. त्याशिवाय लोकांच्या बदलत्या अभिरुचीमुळे पारंपरिक कलावंतांकडे दुर्लक्ष होत आहे. या संशोधनात स्थानिक पातळीवरील कलाकारांचे अनुभव, मुलाखती, आणि त्यांच्या आर्थिक-सामाजिक स्थितीचे विश्लेषण करून वास्तव समोर आणले आहे.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 94   󰲂  󰱳󰬎 󰭑 󰰌  1, 󰭈. .  . 󰰘2 1 󰱳󰰏,  󰰣 󰫦  󰱳,  . 󰲆 . , .    󰱳, 󰭃  2 󰫦󰫦   󰭈 .  .  󰱳,  . 󰲆 .  Manuscript ID: JRD -2025-170924 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(VII) Pp. 94-98 September 2025 Submitted: 17 Aug. 2025 Revised: 30 Aug. 2025 Accepted: 15 Sept.2025 Published: 30 Sept. 2025  󰲇   󰲂󰫦, 󰫽󰫳  󰬎󰰉, 󰫽󰫳 󰬀󰫳 ,  󰲒    󰫽󰫳  󰰉  󰭈󰱡  󰲐 .   󰬉 , , 󰰉, 󰰣, 󰲒󰫦,  󰫯   󰭈 󰬅 󰰉  󰫤  󰲒   󰫽   ,  󰫽    󰭈󰲈  󰲗󰫦 󰬎󰫦  . 󰬎  󰫼    ,  󰫽  . 󰫽 󰫳 󰫽 󰰈 󰲐  󰫦󰫤  .   󰬎   , ,  󰫽󰫳 󰲗󰫦- 󰬎 󰲄 󰰉 󰬎   . 󰫯󰬄: , ,  󰲂, 󰲇 󰬎, , , 󰲒󰫦, 󰰣, , , , 󰰉, 󰬎 , -󰲗󰫦 󰬎,  󰫦, 󰲒 ,  󰰈, 󰱳󰬎. 󰭈󰬎   󰫽 󰫳 󰬎 󰫽 . 󰫳 󰫽  , 󰭑󰱮, ,  󰫦 󰭈󰲓  .   󰫽   . 󰲇󰫯 󰬎 󰬍󰱘 󰱮 󰫵 󰱘, , 󰫽, 󰭃, 󰱿  󰫦 󰭈󰫳  󰭈  󰰩 󰬉 󰬉 . 󰫳  󰲂 󰬅 󰰉 󰫽󰫳 󰬀󰫳 -󰲗󰫦 󰬎 󰭈   . 󰬉   , ,  󰬀 󰭈,      󰰈  󰬬   󰲐  ,  󰬅󰫼  .   󰲂   󰫳 󰬎   󰫵  . 󰫼󰫳 󰭈 󰬁  -:, , , 󰭑󰱮,   󰰩 󰫽 󰬍 󰰉 '' 󰫦 .   󰭈 󰬆 ''.   󰲑󰰉 󰬉   , 󰫤  󰭈  . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: 󰭑 󰰌  ,  󰱳󰰏,  󰰣 󰫦  󰱳,  . 󰲆 . , .    󰱳, 󰭃  How to cite this article: 󰰌  ,  . 󰰘 (2025).   󰲂  󰱳󰬎. Journal of Research & Development, 17(9(VII)), 94-98. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 95 󰫯 󰬎 󰬍󰱘 󰱮    󰲇  󰭈  .    󰲑  󰬎󰫽 . 󰫽  , 󰫤, ,  󰫳 󰬀 , 󰲒󰫦, , 󰰈 󰭈 .  󰬬    .    󰱍 󰫤 ,  󰫽󰫳  󰫥, ,   󰬉 󰭈  . 󰲇     .  , , , 󰫥󰲂, ,  󰫳 󰰈, , 󰲒󰫦,   󰱇󰲒 󰭈  ,  󰫽  , 󰭑󰱮, 󰬁   .   󰫳  , , ,     󰭈  . 󰭃  󰫳  󰱞󰫳 󰬀 󰫦 󰰩 󰬉.    󰭈 󰲌   . 󰫽 󰲌󰫳 󰬎, , 󰰩   󰭈 . 󰰣, , 󰫱-,    󰲗󰫦 󰭑󰱮  . 󰲌       . 󰫽 󰬉 󰬎󰫽  󰬀 . 󰬶  󰭃, 󰭃, -󰫽   󰭈 󰱿 .  󰲑     .     ,  󰫤 .   󰲂    󰬋,   󰬴 . 󰫽 󰬊  󰬉  , 󰫦,   󰬎   󰭃 . 󰫽󰫳  󰲇 󰬎   󰱇 . 1.      󰱿󰬎 .   󰬬, 󰲗󰫦 , 󰫽,     󰭈 󰬀 .   , , 󰲗󰫦 󰫯,   󰬀   . 2. 󰲇 󰭈  󰭈   – , 󰲒 , 󰭈     –  󰭈    󰭈  󰲒󰫦 – 󰱇󰲒   󰭈 󰭑  󰰣   – 󰲌-󰰈       –  󰱘 󰭈  , 󰰉, ,  – 󰬀󰫦 󰭈 .    :        , 󰫽    󰭌󰫵 .  󰫳   󰫳 󰬀 󰰩  󰰈 .       󰬍 󰫼 . 󰬎󰰉:  󰫽, , , , , 󰫽󰰎 󰭑.  ""  󰫽 󰫯 ,  󰭈󰫤   󰲒  󰰉 󰭈󰰌  .  :  󰫤 󰬉      󰭈 󰬀.  󰲌󰫳  󰭈󰲅󰫽  󰫦. 󰱳󰬎:   󰬀  󰬎󰫦 󰫦  . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 96      󰲐󰫼 󰭈󰱡  , 󰭃 󰲗󰫦 󰰎   . .  󰱿󰫯  󰬍󰱘:    󰱿󰫽 .   , 󰫦, 󰱚 󰱮, 󰭃   󰬴. :  󰱿  󰱞 .  , , 󰭈   󰬴 󰱞 . 󰬍󰱘:  -󰫳  .  󰫽, 󰭃, - 󰫦󰬴  . 󰱳󰬎:  󰫤 󰬎󰬀   .        󰬁󰫦 󰭈  . . 󰲒󰫦   :   , ,  󰫳 󰭈 󰱯.  󰱇󰲒  󰫤 .  󰱮:  󰲐, , ,  󰫳 󰬀 󰲒󰫦.  󰲒󰫦    󰰍.  󰲐:  󰬎󰬌, 󰱿, 󰭑󰱮 .  .  󰬶  󰭈  󰲐󰫦 .  󰬎:  󰲑  󰬎󰬀  󰫦󰬴.   󰲒󰫦 󰭈 󰱿 󰬀   . . 󰰣   – 󰰣:  󰫳  ,  , ,  .  󰲌 󰭈  . :  󰲐  󰱮,   󰫦  .    󰲕     󰫯 .  :  󰲓, 󰭑󰱮, 󰲌 󰫽,  󰬇 .  󰲐󰬎:   󰱺  󰬉 .    󰬎 󰫦 󰭈󰱡. .  :   󰲐 󰱘.  󰬍󰫳   . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 97 :  , 󰲐 , , 󰫽.  󰫦  . 󰬍󰱘:  󰭈󰫤  .  󰲗󰫦   󰫤 . 󰱳󰬎:    󰭈.  󰫤 󰫤󰭃 󰭈  . . , 󰰉, ,  :  󰱇󰲒󰭈 .  󰲑, 󰭃   󰭈󰬀  󰬎. 󰰉:      .  , , , 󰱇󰲒  . :   󰬍󰫳  󰫦  󰲐 .  󰫳  . :  󰲌󰫳 - 󰭈  󰫽󰭈 󰱿.  󰭑󰲐, ,    .  󰱳󰬎:   󰭈  󰭈 ( – 󰱿 ).  , 󰰉,    󰫦󰬴 󰫦󰲑 󰬎. 3.       󰲗󰫦    . 󰰏    󰬎  . 󰬶  󰫽 󰬁 . 󰭃, 󰭃,   󰭈     .  󰱳󰬎 1.  󰬎  󰰏 󰬁 󰬉     󰭈󰲈  .  󰲐    󰬀  . 2. 󰲗󰫦  󰰀󰫯  󰫽󰬉 󰫽󰱷 . ,  ,   󰫳   󰫽   . 3. 󰫤  󰬀 󰫤 󰭈  , 󰫽  󰱿󰬎 󰲐 󰫼 󰬌 󰬉  . 4. 󰫳    󰫦 ,  󰬁 ,  󰫥     󰫦 ,  󰫽  󰰩󰰩  .  󰫦 󰫼  󰫤 󰬌 󰬉      . 5. 󰬁  󰱿  󰫵󰬎 󰲕 󰲇     󰬎 ,  󰰀󰫯  󰫦󰫤 . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 98 6. 󰰈   󰱿 󰬀 󰲐  󰫼 󰲕  󰫼 󰭈󰰌   .   󰬆 󰲗󰫦 󰬎󰫦 , 󰫳      󰲆.     󰲒 : o 󰫦  󰰣 󰰉 󰫽 󰱇 󰭃  o 󰫽󰫳  󰫤   o  󰱨  󰫦     : o 󰬀  󰫤 󰰉  o  󰰏 󰫽, 󰭈󰫦, 󰫦󰬂     󰫤󰭃 : o CSR 󰫦  󰫦  o   󰬂󰫦 󰭈󰫦  󰭈󰫤  󰬉 : o 󰱿 󰭃󰫥  󰭑 (. YouTube, reels) o 󰫽 , 󰫽, 󰱘  󰫤󰭃 󰱿 󰭈󰫤    󰲇󰫳 󰬎 󰫽     󰫽 󰫽󰬆  . 󰫽  󰱠     ,   󰫽  󰫤   󰭈󰲈  . 󰫽  󰫼 , , 󰫤 󰬎    󰭃  󰭈󰱡  󰬌 .  󰭈   󰲒,      ,  󰬎   . 󰫽  󰬁󰫦 󰫼 󰰩      . 󰫦  1. 󰲇  󰬎 󰫦 󰫳   2. "󰲇 " – 󰭈.   3. 󰬶 :  󰬅 – .   4. 󰫦󰭃: 󰰌, ,  –   5. : 󰬎  