scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

मानवी हक्क आणि बालकांची समस्या - एक समाजशास्त्रीय चिंतन

लुल्ले, श्रीदेवी

Abstract

मानवी हक्क आणि बालकांच्या समस्या यांचा परस्पर अतूट संबंध आहे. बालकांचा सर्वांगीण विकास घडवून आणण्यासाठी त्यांचे मूलभूत मानवी हक्क जपले जाणे अत्यावश्यक आहे. प्रस्तुत शोध निबंधामध्ये मानवी हक्कांची संकल्पना, बालविकासाचा अर्थ तसेच बालकांशी संबंधित विविध समस्यांचा समाजशास्त्रीय दृष्टीकोनातून अभ्यास करण्यात आला आहे. बालमृत्यू, कुपोषण, बालमजुरी, शिक्षणाचा अभाव, बालगुन्हेगारी, बालकांवरील अत्याचार व बालविवाह या प्रमुख समस्यांमुळे बालकांच्या मानवी हक्कांचे मोठ्या प्रमाणात उल्लंघन होत असल्याचे या अभ्यासातून स्पष्ट होते. दुय्यम माहितीच्या आधारे केलेल्या या विश्लेषणातून असे दिसून येते की, कायदे व आंतरराष्ट्रीय करार असूनही बालहक्कांची अंमलबजावणी प्रभावीपणे होत नाही. बालकांना सन्मानाने जीवन जगता यावे व राष्ट्राचा मजबूत पाया घडावा यासाठी मानवी हक्कांच्या माध्यमातून बालविकास साधणे ही काळाची गरज आहे, असा निष्कर्ष या अभ्यासातून मांडण्यात आला आहे.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 99  󰱆   󰬎 -  󰲌 󰲓 󰭑. 󰭑 󰬉 󰲌  󰰗󰭅,   󰱳,  . . Manuscript ID: JRD -2025-170925 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(VII) Pp. 99-102 September 2025 Submitted: 22 Aug. 2025 Revised: 5 Sept. 2025 Accepted: 20 Sept.2025 Published: 30 Sept. 2025 :  󰱆  󰫳 󰬎  󰬎   .  󰰩   󰫼 󰫽   󰱆   󰫽󰬌 . 󰭈󰬎  󰬀  󰱆 󰬉,  󰫦     󰬎 󰲌 󰲆 󰬅 󰫼  . 󰫽, , , 󰫤 , 󰬁,  󰫽    󰭈 󰬎 󰫳  󰱆 󰱚 󰭈 󰬉  󰬉  󰬅 󰬎󰲆 . 󰬇 󰫳  󰬉  󰲄  󰲑  󰲒,   󰲇   󰱆  󰭈  .  󰬁     󰲇      󰱆󰫳 󰬀      ,  󰬍󰫦  󰬅 󰫼  . 󰫯󰬄:  󰱆, 󰫳 󰬎, , 󰱆, 󰫽, , , 󰫤, 󰬁,  󰫽, . 󰭈󰬎 :  󰫵  󰬎  󰫽󰲒  󰬎   󰫽󰫦 󰬎 .      󰱮   .  󰬎    󰭈󰲅  󰲐   .  󰲆 󰱿󰱇  󰬉  󰭈󰲅  󰲒   󰭈󰲅  .  󰱳󰬎  󰬎   󰭈󰲅  .   󰭈󰲅 󰫼 󰫦  󰱿󰱇 󰫦  󰫼  . 󰱿󰱇 󰬁 󰬉 󰬁  󰫼  󰭈󰱺 󰬬 󰱆  󰱆  󰬆 󰬆 󰭈󰫽  󰬁 󰭈󰱺   󰲗󰫦  󰲕    󰭈󰱺 . 󰫽  󰲕  󰱆  󰬆. 󰭈󰫽   󰰁   . 󰬋 󰫽   󰬎 󰭈󰱺 . 󰫽 󰬎 󰭈   󰲕   . 󰫽 󰫦   󰬆. 󰫦     󰬆   󰱆 .  󰫦󰱿   . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: 󰭑. 󰭑 󰬉, 󰲌  󰰗󰭅,   󰱳,  . . How to cite this article: 󰭑 󰬉 (2025).  󰱆   󰬎 -  󰲌 󰲓. Journal of Research & Development, 17(9(VII)), 99-102. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 100 󰫽 󰫦󰱿    󰬆. 󰫮 󰱆, 󰫦󰱿,     󰫦   󰫼󰫳   .   󰬁    󰫵 󰬌 󰲆 󰭈󰱺  󰫽  󰱆  󰬆.  󰱆    󰫽   .   󰫳  󰫽 󰫽   .  󰫽  󰫦 󰱿  󰫽 󰲇   . 󰬆  󰲇  󰬎  .   󰫽     󰫽 󰱆 󰲕 󰫦󰱿  󰫽 󰰩    . 󰬆 󰭈󰫽   󰱆  󰫳 󰭈󰲅 󰫤  󰫽󰫳 󰱆   󰫤  󰱳󰬎 󰬌   . 󰲑󰱯󰬍󰱘: 1)  󰱆   󰬉 󰫦  . 2) 󰫳  󰬎 󰬅 . 󰫽: 1)  󰱆  󰫳 󰬎 󰫦󰫤  .  󰱆  󰫳 󰬎 󰬅   󰭈   󰲑󰱯󰲆  󰬅 󰫼  .  󰱮: 󰭈󰬎   󰬇 󰫾 󰬉 󰱮  󰫼  . 󰫽󰬀 󰲗󰫦 󰫦 󰬶,  ,  󰬎, 󰫦󰭃,     .   󰰉 󰬎󰲈  󰫦󰫽 󰲄 󰫼  .    󰬉 󰫦: . 󰬎󰲒 󰫳 -  󰱆 󰲕  󰬆    󰲐󰬎  󰲒, 󰫵 󰱿󰱇 󰬁: 󰬎:󰫳 󰰩  󰰉  󰫮  .   󰬆 󰲒      󰫽 󰫳 󰰤󰱍 󰲑 󰬉    󰫼 󰬌  󰭈  󰬆  .  󰫦    󰲒,  󰫳 󰲕 󰫳 󰫦󰫤    󰫼 󰫦 󰭈󰱡  󰬆   . 󰫳 󰬎   󰬉: 󰱇 󰲇󰫳 󰫳 󰱆  󰬆  󰫳 󰫳  󰫳   󰬉 . 󰫦      .  󰲐󰬎 󰫦    󰱇 󰲇 󰬶 󰬉 󰲑   󰫳 󰭈󰲅 󰫤󰬆 󰫦󰫤     󰭈  . 1) 󰫽 󰬎: 󰫽  󰫳 󰫦 󰫦  󰬎 . 󰫳 󰫳 󰬆 󰭈󰫽   󰫼  .  󰰘   󰫽   .  󰫼  󰬉  .    󰬎 .   2005 󰫳    58   󰫽 󰭈   󰲇   36  .  󰰎 󰬎    .  󰫦 01  05   󰫽 󰭈 61% .  , 󰲐󰭅, 󰫰  , 󰲌 󰫰  󰫦󰫤, 󰫥  󰭑󰱮 .    󰬉 󰲑 . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 101 2)  󰬎:  󰫰 󰭈  󰫼 󰫽      󰬌 .  󰬋 󰭈, 󰰍  󰬍󰱇      󰬋 󰫳   󰬎 󰫦 , 󰬆   󰫳   .  : 󰬶   50  80 󰱆 󰫦   󰬉 󰭈󰬎   󰫽 󰭈 20  40 󰫳 󰬆 󰬉 󰲑 .  󰲐󰭅 󰫰 󰫦󰫤, 󰫰   󰫥 .    󰫦  . 3)  󰬎:  󰫦  󰬋 󰬉 󰫦 󰲐 󰲆  . 󰬋     󰬆. 󰬆     󰫽󰫳    . 󰫽  󰬎  .  , , ,  ,   󰱚 󰭈  󰰉  .   󰲐󰭅,  ,  , 󰱿, 󰫦, ,    󰫦  󰬎󰫦 .   󰭈 󰬌 󰬎󰰉 󰱚 󰭈  . 4) 󰫳 󰫤 󰬎: 󰫤 󰭈󰫽     󰱆 󰬆  .     󰲒      .  󰬬 󰲒 󰰀 󰭈 󰫤 󰫦 󰰉   󰰌  󰬂  󰬬  󰭈 󰱇 31% . 󰲑 󰫮        󰫤  󰫼 󰭈 󰬎 . 󰬆   󰱇󰲒 󰫤   󰫽 󰫤󰫳 󰱆     󰬉 󰫳 󰫤 󰬎 󰫦  . 5) 󰬁 󰬎: 󰬀 󰱳   󰬁 󰭈 󰲑󰰗󰲑  .   󰫰 󰬎  󰫦󰫦 󰲒󰫳 󰫦 󰲗󰫦 .     󰫼  󰫦  󰰉 󰬁 󰫼 󰭈  󰬉 󰲑 . 󰫽     󰰁 󰫽󰫳  󰬎 󰫦 . 6)  󰫽 󰬎: 󰫳     󰬎:󰫳  󰫦 󰲐 , 󰬎, ,  . 󰲐 󰲐   󰰚 󰫽   .   󰲒  󰬬  󰰚 󰫽󰫳  󰲐󰬋  󰫦󰭃    󰫼 .       󰫽  󰫽 󰭈󰫳 󰫽   .   󰲐󰬎   󰱆 󰬉  󰲑 . 󰬆 󰫳  󰬎 󰫦  . 7)  󰬎:   ,   󰫮  .  󰬀 󰰉     . 󰫽 󰬊  󰫽 󰬬 󰫽  󰱿   󰫽󰫳   󰲐    󰭈󰫽󰫤  󰭈󰫽󰫤󰲐󰫽   󰲑 . 󰫳 󰬎 󰱚 󰭈 󰰎    󰫽 󰫽 󰫤, 󰫰,      󰫼  󰫽󰫳 . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 102 :  󰲄󰰉  󰲑  󰲒,           󰭈󰲅 󰫦   󰫽󰫳   󰬍  . 󰫽 󰬎  󰬎󰰉  󰲑 .    ,  󰫤, 󰫰   󰫰 󰱿󰱇󰲒󰰍    .  󰫤  󰬉󰬎,  󰬎󰫼, 󰭃,          󰬆 󰫼  󰭈󰱺  .  󰫳 󰬎  󰫦󰭈 . 󰫽 󰫳 󰬀    󰫤       󰬉  󰬎󰰉 󰲑 . 󰫦 : 1. 󰭈.󰬋..  -  󰱆   󰬄  -2009. 2.   -       󰭈 - 2017. 3. 󰭈.   - 󰬶   󰲌 󰱳 󰭈  - 2014. 4. 󰲑 󰬶 - 󰫦  󰬉, 󰭈󰫵 󰫮 () 2011. 5. . 󰬁󰭅  -    - 󰱳 󰫮 󰬄󰫦 6. - 2010.