RAQOBATBARDOSH MAHSULOT ISHLAB CHIQARISHDA YASHIL MARKETING STRATEGIYASIDAN FOYDALANISH

2025 №5 2025 №6№11№12 https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2 Bosh muharrir: Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich Bosh muharrir oʻrinbosari: Karimov Norboy G‘aniyevich Muharrir: Qurbonov Sherzod Ismatillayevich Elektron nashr. 2025-yil, dekabr. Tahrir hay’ati: Salimov Oqil Umrzoqovich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Abduraxmanov Kalandar Xodjayevich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Rae Kvon Chung, Janubiy Koreya, TDIU faxriy professori, “Nobel” mukofoti laureati Osman Mesten, Turkiya parlamenti a’zosi, Turkiya – O‘zbekiston do‘stlik jamiyati rahbari Axmedov Durbek Kudratillayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Sayfullo Normatovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Kalonov Muxiddin Baxritdinovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Siddiqova Sadoqat G‘afforovna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Xudoyqulov Sadirdin Karimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Maxmudov Nosir, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Samadov Asqarjon Nishonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Slizovskiy Dimitriy Yegorovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Ikrom Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Eshtayev Alisher Abdug‘aniyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xajiyev Baxtiyor Dushaboyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Hakimov Nazar Hakimovich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Musayeva Shoira Azimovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), professor Ali Konak (Ali Ko‘nak), iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor (Turkiya) Cham Tat Huei, falsafa fanlari doktori (PhD), professor (Malayziya) Foziljonov Ibrohimjon Sotvoldixo‘ja o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dots. Utayev Uktam Choriyevich, O‘z.Respub. Bosh prokuraturasi boshqarma boshlig‘i o‘rinbosari Ochilov Farkhod, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi IJQKD boshlig‘i Buzrukxonov Sarvarxon Munavvarxonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Axmedov Javohir Jamolovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), katta o‘qituvchi Bobobekov Ergash Abdumalikovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), v.b. dots. Djudi Smetana, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Krissi Lyuis, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Glazova Marina Viktorovna, Iqtisodiyot fanlari doktori (Moskva) Nosirova Nargiza Jamoliddin qizi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Sevil Piriyeva Karaman, falsafa fanlari doktori (PhD) (Turkiya) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon o‘g‘li, TDIU ITI departamenti rahbari Ochilov Bobur Baxtiyor o‘g‘li, TDIU katta o‘qituvchisi Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent. Abdukarimova Dinara Rustamxanovna, bank-moliya akademiyasi professori, DSc., professor. https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 3 Editorial board:Editorial board: Salimov Okil Umrzokovich,Salimov Okil Umrzokovich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich,Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich,Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Rae Kwon Chung, South Korea,Rae Kwon Chung, South Korea, Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Osman Mesten,Osman Mesten, Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Akhmedov Durbek Kudratillayevich,Akhmedov Durbek Kudratillayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Sayfullo Normatovich,Akhmedov Sayfullo Normatovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna,Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich,Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Siddikova Sadokat Gafforovna,Siddikova Sadokat Gafforovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Khudoykulov Sadirdin Karimovich,Khudoykulov Sadirdin Karimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Makhmudov Nosir,Makhmudov Nosir, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich,Yuldashev Mutallib Ibragimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Samadov Askarjon Nishonovich,Samadov Askarjon Nishonovich, Candidate of Economic Sciences, Professor Candidate of Economic Sciences, Professor Slizovskiy Dmitriy Yegorovich,Slizovskiy Dmitriy Yegorovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich,Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Ikrom Akramovich,Akhmedov Ikrom Akramovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Eshtayev Alisher Abduganiyevich,Eshtayev Alisher Abduganiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich,Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khakimov Nazar Khakimovich,Khakimov Nazar Khakimovich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Doctor of Philosophy (DSc), Professor Musayeva Shoira Azimovna,Musayeva Shoira Azimovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Ali Konak,Ali Konak, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Cham Tat Huei,Cham Tat Huei, Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli,Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Utayev Uktam Choriyevich,Utayev Uktam Choriyevich, Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Ochilov Farkhod,Ochilov Farkhod, Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich,Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Akhmedov Javokhir Jamolovich,Akhmedov Javokhir Jamolovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli,Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Bobobekov Ergash Abdumalikovich,Bobobekov Ergash Abdumalikovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Judi Smetana,Judi Smetana, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Chrissy Lewis,Chrissy Lewis, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Glazova Marina Viсtorovna,Glazova Marina Viсtorovna, Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi,Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Sevil Piriyeva Karaman,Sevil Piriyeva Karaman, Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli,Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli, Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli,Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli, Senior lecturer at TSUI Senior lecturer at TSUI Golisheva Yelena Vyacheslavovna,Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Abdukarimova Dinara Rustamkhanovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 4 Muassis: “Ma’rifat-print-media” MChJ Hamkorlarimiz: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, OʻzR Tabiat resurslari vazirligi, OʻzR Bosh prokuraturasi huzuridagi IJQK departamenti. Jurnalning ilmiyligi: ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi rayosatining 2023-yil 1-apreldagi 336/3-sonli qarori bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan. Ekspertlar kengashi: Berkinov Bazarbay, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Po‘latov Baxtiyor Alimovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Isakov Janabay Yakubbayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xalikov Suyun Ravshanovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Rustamov Ilhomiddin, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Hakimov Ziyodulla Ahmadovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Kamilova Iroda Xusniddinovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) G‘afurov Doniyor Orifovich, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Fayziyev Oybek Raximovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Tuxtabayev Jamshid Sharafetdinovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Xamidova Faridaxon Abdulkarim qizi, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Yaxshiboyeva Laylo Abdisattorovna, katta o‘qituvchi Babayeva Zuhra Yuldashevna, mustaqil tadqiqotchi Komilova Nilufar Karshiboyevna, geografiya fanlari doktori, professori Umirzoqov Ja’sur Artiqboy o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), dotsent Zebo Kuldasheva, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc ), dotsent Board of Experts: Berkinov Bazarbay, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Pulatov Bakhtiyor Alimovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Isakov Janabay Yakubbayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khalikov Suyun Ravshanovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Rustamov Ilkhomiddin, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Khakimov Ziyodulla Akhmadovich, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Kamilova Iroda Khusniddinovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics Gafurov Doniyor Orifovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogy Fayziyev Oybek Rakhimovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Tukhtabayev Jamshid Sharafetdinovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Khamidova Faridakhon Abdulkarimovna, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Yakhshiboyeva Laylo Abdisattorovna, Senior Lecturer Babayeva Zuhra Yuldashevna, Independent Researcher Komilova Nilufar Karshiboyevna, Doctor of Geographical Sciences, Professor Umirzokov Jasur Artiqboy ugli, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor Zebo Kuldasheva, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor 08.00.01 Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 Makroiqtisodiyot 08.00.03 Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 Ekonometrika va statistika 08.00.07 Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 Marketing 08.00.12 Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 Menejment 08.00.14 Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 Turizm va mehmonxona faoliyati https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA TIJORAT BANKLARI LIKVIDLILIK XAVFINI BOSHQARISHI ..................................................................................................................................................................................44 Baxromov Nodirjon Muxammadamin o‘g‘li TURIZM XIZMATLAR BOZORI ISTE’MOLCHILARINI SEGMENTLASH USULI ASOSIDA DIVERSIFIKATSIYA KONSEPSIYASINI ISHLAB CHIQISH ............................................................................................... 48 Maxmudova Aziza Pirmamatovna “INNOVATSION AGROTEXNOLOGIYALAR VA “YASHIL IQTISODIYOT” TAMOYILLARI ASOSIDA G‘ALLA YETISHTIRISH BARQARORLIGINI BAHOLASH .................................................................................................53 Turayeva Gulizahro АНАЛИЗ ЦЕНОБРАЗОВАНИЯ НА ЗЕРНОВЫЕ ПРОДУКТЫ ПО ДАННЫМ МАРКЕТИНГОВЫМ ИСЛЕДОВАНИЯМ (НА ПРИМЕРЕ НАМАНГАНСКОЙ ОБЛАСТИ) .......................................................................... 57 Баҳриддинов Жаҳонгирбек Равшанжон ўғли KICHIK BIZNES RIVOJINI TA’MINLASHDA BOZOR INFRATUZILMALARINING AHAMIYATI ......................... 62 Gʻaniyev Botir Baxtiyorovich, Zakirova Gulnora Mirzaliyevna KICHIK SANOAT ZONALARI FAOLIYATINI SAMARALI BOSHQARISH METODOLOGIYASI VA YO‘LLARI .....................................................................................................................................................................................67 Shodmonqulov Kamoliddin Murodillaevich INNOVASION FAOLIYAT XARAJATLARINING BUXGALTERIYA HISOBI VA AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH ..................................................................................................................................................................73 Mustafoyev Akbar Mustafo o‘g‘li MAHSULOT DIVERSIFIKATSIYASI VA LOGISTIKA XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH ASOSIDA EKSPORT POTENSIALINI OSHIRISH YO‘LLARI .................................................................................................................78 Maxkamov Ibrayim, Jo‘raboyeva Shohida Kamoliddin qizi REKLAMA SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI MARKETING STRATEGIYALARI ROLI ................. 83 Abduxalilova Laylo Toʻxtasinovna, Raxmonqulova Shahrizoda SIRKULYAR IQTISODIYOTDA YOPIQ SIKL NAZARIYASINING ROLI .......................................................................... 87 Sodikov Zokir Rustamovich YASHIL TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHDA MOLIYAVIY RAG‘BATLAR VA ULARNING NATIJALARI ......................................................................................................................................................................................92 Axmadjonova Gulmira Xabibulla qizi MAMLAKAT IQTISODIYOTI RIVOJLANISHIDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING ROLI ........................................................................................................................................................97 G‘aniyev Baydulla Toshmurodovich АНАЛИЗ ПОДХОДОВ ЦЕНТРАЛЬНЫХ БАНКОВ К РЕГУЛИРОВАНИЮ ИННОВАЦИОННЫХ БАНКОВСКИХ ПРОДУКТОВ: СРАВНЕНИЕ УЗБЕКИСТАНА И МЕЖДУНАРОДНОЙ ПРАКТИКИ .........101 Даулетиярова Шахло СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ РЫНКА ЦЕННЫХ БУМАГ УЗБЕКИСТАНА ............................................................................................................................................................................ 109 Кадирова Хадича Тураевна XORIJ MAMLAKATLARINING IQTISODIYOTNI UGLERODSIZLASHTIRISH STRATEGIYALARI: O‘ZBEKISTON UCHUN TAKLIFLAR ......................................................................................................................................115 D.X. Pulatov, F.E.Shamsiyev O‘ZBEKISTONDA ISLOM MOLIYASI: MUAMMOLAR VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI .................................125 Sattorov Ixtiyor Ochilovich, Karimov Shohruh Yo‘ldoshali o‘g‘li HISOB SIYOSATI TARKIBIY TUZILISHI MASALALARI .................................................................................................133 Botirova Raximaxon Abdujabbarovna QURILISHDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING MOLIYAVIY TAHLILI .............................. 136 Musayeva Shoira Azimovna MUNDARIJA https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. KICHIK SANOAT ZONALARINI RIVOJLANTIRISH ORQALI AHOLI TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH ........................................................................................................................................................................................144 Axmedov Oybek Turgunpulatovich O‘ZBEKISTON SUG‘URTA BOZORI PORTFELI TAHLILI ...............................................................................................149 Madraximov Ilxom Kamilovich FOYDA SOLIG‘INING O‘ZIGA XOS MUAMMOLI JIHATLARI ........................................................................................154 Zaripov Xusan Baxodirovich AGRAR SEKTORNI INNOVATSION MODERNIZATSIYA QILISHDA INVESTITSIYA OQIMLARINI BOSHQARISH MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH ................................................................................................. 159 Xamrayev Quvvat Iskandarovich OLIY TA’LIM XIZMATLARI BOZORIDA MARKETING TADQIQODLARINI TAKOMILLASHTIRISH .............163 Jalilov Jamshid G‘anijonovich, Safarov Zavqiddin Zokir o‘g‘li MINTAQA SANOAT TARMOG‘I RIVOJLANISHINING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI ....................................168 Xayitboev Abror Quvondiqovich РОЛЬ СМЕШАННОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ (BLENDED FINANCE) В ПОВЫШЕНИИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ КОММУНАЛЬНЫХ УСЛУГ: УРОКИ РАЗВИВАЮЩИХСЯ СТРАН ....................................................................................................................................................174 Гулмаматова Дурдона Шерали кизи KORXONALARDA STRATEGIK BOSHQARUV ...................................................................................................................180 Musayeva Dilnoza Dilshatovna BANK TIZIMIDA MARKETING AHAMIYATI VA BANK MARKETINGI ....................................................................184 Usubjonov Zaxriddin Vasliddin o‘g‘li RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN XORJIY KREDIT MABLAG‘LARINI JALB KILISH HUQUQIY JIHATLARI .................................................................................................. 189 Qulliyev Anvar Zayniddinovich TIJORAT BANKLARINI TRANSFORMATSIYALASH SHAROITIDA CHAKANA XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................................................................194 Alimov Umid O‘ktambayevich MAHSULOTLARNING RAQAMLI PASPORTI TIZIMINI JORIY ETISH OMILLARI VA TO‘SIQLARI .............. 200 Avloqulova Sadoqat Sobirjon qizi KORXONALARDA FOYDA VA ZARARLARNI TAHLIL QILISHDA INNOVATSION METODLAR AHAMIYATI ....................................................................................................................................................................................207 Ernazarov Ortiq Eshnazarovich, Farog‘at Xo‘jabekova ВЛИЯНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА НА ЭКОНОМИЧЕСКОЕ БЛАГОСОСТОЯНИЕ, А ТАКЖЕ НОВЫЕ МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ .....................................................212 Останов Эгамберди RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA INNOVASION TEXNOLOGIYALARNI INTEGRATSIYALASH: MOHIYATI VA RIVOJLANISH IMKONIYATLARI ...............................................................................................................218 Xakimova Xulkar Xamidovna QORAQALPOG‘ISTON VA XORAZM OZIQ-ОVQAT SANОATINING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI HAMDA UNI YANADA RIVОJLANTIRISH YO‘LLARI ...................................................................................................... 224 Tleuov Niyetulla Raxmanovich OILAVIY KORXONALARNING IQTISODIY TIZIMDAGI O‘RNI ....................................................................................230 Shadiyeva Gulnora Mardiyevna, Rustamova Zarina Rustamovna SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA MARKETING FAOLIYATINI MODELLASHTIRISH VA BOSHQARISH MEXANIZMLARI ...............................................................234 Sadikov Shoxrux Shuxratovich XIZMAT KO‘RSATISH SOHASI KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISHDA RAQAMLI XIZMATLARNING AHAMIYATI ......................................................................................................................... 238 Asenbaeva Aydaygul Edenbaevna BARQARORLIK VA YASHIL MENEJMENT: ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR VA AMALIY AHAMIYATI ....................................................................................................................................................................................242 Djalilova Dilbar Abdikarim qizi https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. HUDUDLARNING IQTISODIY SALOHIYATINI INNAVATSION-INVESTITSION BOSHQARISH STRATEGIYASI VA MEXANIZMI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA) ..........................................................................247 Maqsudova Malohatxon Maqsudovna, Yaxshimuratov Maqsadbek Narimon o‘g‘li O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT BUDJETINI 2026-YILGI SOLIQ SIYOSATINING TAHLILI VA XALQARO SOLISHTIRMA YONDASHUVI ....................................................................................................................251 Abdullayev Zafarbek Safibullayevich O‘ZBEKISTON MINTAQALARIDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANTIRISH OMILLARI256 Mamataliyeva Dilnoza Raxmonovna TRANSFORMATSIYALASHUV SHAROITIDA INVESTITSIYALAR SHAKLLANISHI VA ULARNI SAMARALI BOSHQARISH YO‘NALISHLARI ......................................................................................................................259 To‘rayev Jasurali To‘rayevich O‘ZBEKISTONDA SAVDO TASHKILOTLARINING FAOLIYATI VA RIVOJLANISH HOLATI .............................. 264 B. Sulaymonov NAMANGAN VILOYATIDA “YASHIL IQTISODIYOT” MODELIGA O‘TISH JARAYONIDA KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING IQTISODIY FAOLLIGI ......................................................................................................270 Xonto‘rayev Obbosxon Kamolxon o‘g‘li OʻZBEKISTONDA “YASHIL” IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI ..........274 Xoshimov Pazliddin Zuxurovich KICHIK BIZNES ORQALI ISH O‘RINLARINI YARATISH STRATEGIYALARI: NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA .......................................................................................................................................................................................278 Ergasheva Nigora Abdigapparovna MAMLAKATIMIZDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INING IJTIMOIY-IQTISODIY AHAMIYATI ....................283 Quryozov Sardorbek Sharifboevich РАЗРАБОТКА И ПРИОРИТИЗАЦИЯ КЛЮЧЕВЫХ ИНДИКАТОРОВ ЭФФЕКТИВНОСТИ ДЛЯ ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНОЙ ПАНЕЛИ МОНИТОРИНГА ДЕЯТЕЛЬНОСТИ БОЛЬНИЦ: ЭКСПЕРТНАЯ ОЦЕНКА СО СТОРОНЫ РУКОВОДИТЕЛЕЙ МЕДУЧРЕЖДЕНИЙ ........................................290 Шухратов Мамуржон Шухрат угли MAHALLIY DAVLAT HOKIMIYAT ORGANLARINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA BOSHQARISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR ..................................................................................................................297 Nurmurodov Zafarjon Nurmurod o‘g‘li BANK TIZIMINING BARQAROR MOLIYAVIY RIVOJLANISHINI TA’MINLASH VOSITALARI .........................303 Sadikov Iskandar Gayratovich ЗЕЛЕНОЕ ФИНАНСИРОВАНИЕ В ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКЕ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА ...............................308 Халиков С. Х. HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHDA KICHIK BIZNESNI ROLI VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH CHORALARI .............................................................................................................................................................313 Ergashev Jamshid Jamoliddinovich ИСТОРИЧЕСКИЙ ПРОЦЕСС СТАНОВЛЕНИЯ ФАРМАЦЕВТИЧЕСКОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ ............ 317 Мажидова Фарангиз Фуркатзода O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIDA ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH .............................................................................................................................................321 Isakov Oybеk Jamoliddinovich NORASMIY KOOPERATSIYA MUNOSABATLARINING FERMER XO‘JALIKLARI YETISHTIRGAN MAHSULOT MIQDORIGA TA’SIRINI BAHOLASH............................................................................................................325 Ismoilov Azamat O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA FOIZ RISKINI BOSHQARISH AMALIYOTI ........................................... 332 Seitnazarov Daniyar Baxadirovich RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA SUT VA SUT MAHSULOTLARINI QAYTA ISHLOVCHI KORXONALAR FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH....................................................................................................341 Normuradov Nurbek Sunatilloevich “AYOL RAHBARLAR: RAHBARLIK SALOHIYATI VA ISH JOYIDA TENGLIK” FRANSIYA DAVLATI TAJRIBASI ASOSIDA ...................................................................................................................................................................346 Abduraxmonova Feruzabonu https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. QISHLOQ XO‘JALIGIDAGI KLASTERLARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH...................................................................................................................................................................352 Dildora Yuldasheva TIJORAT BANKLARINING DEPOZIT BAZASINING YETARLILIGINI TAʼMINLASH YOʻLLARI ...................... 359 I.J. Isakov OLIY TA’LIM SIFATINI OSHIRISH VA IQTISODIY DIAGNOSTIKA O‘TKAZISHNING XORIJ TAJRIBASI ..... 363 Xo‘jaxonov Ma’rufxon Xamidxonovich, Axmedov Oybek Turg‘unpulatovich INKLYUZIV TA’LIMNI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASHDAGI MUAMMOLAR VA ULARNI YECHISH YO‘LLARI .....................................................................................................................................................................369 Egamberdiyeva Dilorom Botir qizi, Pulatova Moxira Baxtiyorovna “KREATIV IQTISODIYOT” HAMDA “TURIZM” TUSHUNCHALARINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI .......................................................................................................................................................................................374 Abdurasulov Shovqiddin Erkin o‘g‘li THE STRATEGIC ROLE OF THE INDUSTRIAL SECTOR IN THE NATIONAL ECONOMY AND DEVELOPMENT FACTORS .......................................................................................................................................................380 Rakhimov Bakhromjon Ibroximovich INVESTITSIYALARNI MOLIYALASHTIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISHNING ASOSIY YOʻNALISHLARI ...........................................................................................................................................................386 Ismailov Dilshod Anvarjonovich GLOBAL INCOME INEQUALITY IN 2024: CAUSES, PATTERNS, AND CONSEQUENCES ................................393 Ilxomjonov Jaxongir Alisher o‘g‘li ТОРГОВЫЕ ОТНОШЕНИЯ В СВОБОДНО ЭКОНОМИЧЕСКИХ ЗОНАХ: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ .................................................................................................................................................................................401 Шарифхoджаев Шавкат Окилович, Ачилова Ширин Шавкат кизи O‘ZBEKISTON KON-METALLURGIYA SANOATI: RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA HOZIRGI HOLATI ............................................................................................................................................................................................ 407 Ergashov Botirjon Ergashovich PENSIYA JAMGʻARMASIDA DAVLAT BUDJETI TRANSFERTLARI ULUSHI HAMDA UNING XORIJ TAJRIBASI ....................................................................................................................................................................................... 415 Sherjonov Doniyor Saparbayevich O‘ZBEKISTON SANOAT KORXONALARINI QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORIDAN FOYDALANIB MOLIYALASHTIRISHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI ...........................................................................419 Igitov Jurabek Kuzibekovich QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘I BO‘YICHA FIRIBGARLIKLAR: MEXANIZMLARI, SABABLARI VA ULARNI OLDINI OLISH YO‘LLARI..................................................................................................................................425 Eshkarayev Bobir Chariyevich TOG‘ VA TOG‘OLDI HUDUDLARIDA QISHLOQ XO‘JALIGINI DIVERSIFIKATSIYA QILISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI VA IQTISODIY SAMARADORLIGI ..................................................................................431 Abdulxayeva Gulshan Maxmudovna TURIZM SOHASINING IJTIMOIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI (SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA)..................................................................................................................................435 Xalimov Shaxboz Xalimovich SANOATDA IQTISODIY MOLIYAVIY HISSOBOTLAR XALQARO STANDARTLARINI RAQOBATBARDOSH KORPORATIV STRATEGIYALARNI SHAKLLANTIRISHDA QO‘LLASH ........................442 Turaboev Ibroxim Ismoil o‘g‘li ФОНДИРОВАНИЕ И СТРАХОВАНИЕ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ РИСКАМИ АПК: СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ И МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ..................................................................................447 Дурманов Акмал Шаймарданович PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARI RIVOJLANISHINING STATISTIK KO‘RSATKICHLARI TAHLILI ........................................................................................................................................................................................... 456 Atajanova Guli Maxsudbekovna JAHON MOLIYAVIY BOZORLARI BARQARORLIGIGA GLOBAL IQTISODIY INQIROZLAR VA GEOSIYOSIY OMILLARNING TA’SIRI HAMDA ULARNI BOSHQARISH STRATEGIYALARI .....................462 Abdurazakova Nargiza Rixsibayevna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. QISHLOQ XO‘JALIGIDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISH VA OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARISHDA BOSHQARUV QARORLARINING IQTISODIY TAHLILI .........467 Mamadiyarov Dilshad Uralovich PAXTA TOZALASH KORXONALARINING TARKIBIY BOʻLINMALARIDA MOLIYAVIY BOSHQARUV TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH YOʻLLARI ......................................................................................................................474 Murodov Orif Jumayevich, Gʻulomov Xaydarbek Ilyos oʻgʻli BARQAROR KELAJAK SARI: MAMLAKATDA EKOLOGIK XAVFSIZLIKNI MUSTAHKAMLASH ....................482 Abdullaev Shavkatjon Maxmudillaevich ZAMONAVIY IQTISODIY SHAROITLARDA KORXONALARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASH .................................................................................................................................................................................. 487 Abdulakimova Moxina Farxod qizi UMUMIY OVQATLANISH SHAHOBCHALARINING FAOLIYATI SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISH ..............................................................................................................................................................................................493 Amiriddinova Muslima Zayniddin qizi XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA MIJOZLAR EHTIYOJINI O‘RGANISH VA XIZMAT SIFATINI OSHIRISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI .......................................................................................................498 Babayeva Lola Ibragimovna MINTAQADA TARIXIY VA MADANIY TURIZMNI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISHDA DAVLAT HAMDA XUSUSIY SHERIKCHILIK TIZIMIDAN FOYDALANISH ......................504 Xusanov Chari Kadirovich PROSPECTS FOR IMPROVING INFRASTRUCTURE FOR SMALL BUSINESS AND ENTREPRENEURSHIP IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN.....................................................................................509 Botirova Xulkar Olimjonovna THE IMPACT OF AGRICULTURAL CLUSTERS ON FOOD SECURITY AND MACROECONOMIC STABILITY ...................................................................................................................................................................................... 514 Sherkulov Shohruh Erkin ugli OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA ISSIQXONA IQTISODIYOTINI O‘RNI VA NAZARIY–METODOLOGIK ASOSLAR ........................................................................................................................... 520 Otavullaev Sukhrob Sa’dullo o‘g‘li IJTIMOIY AHAMIYATI YUQORI LOYIHALARNI DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGI ASOSIDA BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH ............................................................................................................................524 Taspanova Ayzada Kenjebayevna KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIDA RAQOBAT STRATEGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH ....................... 529 Sharopova Nafosat Radjabovna, Jamolova Aziza TIKUV-TRIKOTAJ KORXONALARIDA ISTE’MOLCHILARNING XULQ-ATVORINI O‘RGANISHNI TAKOMILLASHTIRISH ...............................................................................................................................................................537 Sultonova Zulxumor, Bobojonov Baxrombek Ro‘zimovich INTERNATIONAL TRADE BETWEEN INTEGRATION AND ISOLATION: INNOVATION AND UNCERTAINTY IN A FRAGMENTING GLOBAL ECONOMY ..............................................................................542 Zakhidov Azizbek Rustamovich QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI QO‘NG‘IROT TUMANIDA SIGIRLAR BOSH SONINING PROGNOZ KO‘RSATKICHLARI ...............................................................................................................................................548 Sabit Gabbarov TO‘QIMACHILIK MAHSULOTLARI EKSPORTINI OSHIRISHDA YASHIL MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ..............................................................................................................................552 Ergashxodjayeva Shaxnoza Djasurovna, Xo‘janova Husnora O‘ZBEKISTONDA IQTISODIY O‘SISH SIFAT OMILLARINING TA’SIRINI BAHOLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH ..................................................................................................................558 Bustonov Mansurjon Mardonakulovich ОБЩАЯ КОНЦЕПЦИЯ СТАБИЛЬНОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ ФИНАНСОВЫХ РЕСУРСОВ .......................567 Зайналов Джахонгир Расулович ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ РЫНКОВ КАПИТАЛОВ ................................................................................................571 Хотамкулова Мадина Санжар кизи, Зайналов Джахонгир Расулович IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1064 2025-yil, dekabr. № 12-son. KIRISH So‘nggi yillarda global iqtisodiyotda barqaror rivojlanish tamoyillari katta ahamiyat kasb qilmoqda. Global darajadagi ekologik muammolar: havo ifloslanishi, iqlim o‘zgarishi, resurslar cheklanganligi, chiqindi hajmining oshishi — biznes egalari va iste’molchilarning dunyoqarashini, xarid qilish madaniyatini tubdan o‘zgartirmoqda. Iste’molchilarning ekologik ongining oshishi va atrof-muhitga ehtiyotkor yondashuv talabining kuchayishi korxonalarda yashil strategiyalarga, xususan yashil marketingga ehtiyojni kuchaytirmoqda. Masalan, yiliga dunyo okeanlariga 8 million tonnagacha plastik chiqindi to‘kilmoqda, bundan tashqari xalqaro statistika ma’lumotlariga ko‘ra, bir kishi yiliga o‘rtacha 740 kg maishiy chiqindi chiqaradi. Hozirgi kunda global muammolardan biri bu — chiqindilar hajmini kamaytirish va ishlab chiqarishda yashil tovar strategiyalaridan foydalanishdir. Bunday muhitda kompaniyalar nafaqat narx, sifat va brend elementlari bilan, balki mahsulot va marketing strategiyalarida “yashil” imkoniyatlarga tayangan holda ham raqobatga kirishmoqda. Masalan, “yashil marketing” tushunchasi mahsulot ishlab chiqarishdan tortib, marketing miksining barcha elementlariga chuqur kirib bormoqda. Yashil marketing nafaqat brend imijini yaxshilaydi, balki mahsulot tanlovi, narx siyosati va ta’minot zanjirida raqobat ustunligi yaratishi mumkin. Tovar strategiyasi — kompaniyaning mahsulot portfelini shakllantirish, mahsulot sifatini, ishlanmasini va taqdimotini boshqarishning strategik vositasi bo‘lib, uni yashil nuqtai nazardan optimallashtirish raqobatda ustunlik beradi. Yashil strategiya (Green strategy) — marketingda korxonaning o‘z mahsulotlari, xizmatlari va biznes jarayonlarini ekologik jihatdan mas’uliyatli, resursni tejovchi, atrof-muhitga minimal zarar yetkazuvchi tarzda rejalashtirish va boshqarish strategiyasidir. “Yashil marketing — biznes yoki tashkilotning qayta ishlanadigan va oson parchalanadigan qadoqlash, ifloslanishning oldini olishning yaxshiroq usullari va energiyadan samaraliroq foydalanish orqali xavfsiz, ekologik toza tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqishga bo‘lgan majburiyati sifatida qabul qilinadi’’ [1]. Oddiy qilib aytganda, yashil strategiya — bu korxonaning ekologik tamoyillarga asoslangan marketing strategiyasi. Marketingda yashil strategiya — korxonaning quyidagi maqsadlarni ko‘zlagan uzoq muddatli reja va amaliyotlar majmui: 1. Ekologik toza mahsulot ishlab chiqarish; zararli moddalarni kamaytirish, tabiiy xomashyoni tejash, qayta tiklanuvchi manbalardan foydalanish. 2. Yashil mahsulotlarni bozorda to‘g‘ri pozitsiyalash; mahsulotning ekologik afzalliklarini iste’molchiga aniq yetkazish, “eko”, “bio”, “organic” brendlash. 3. Yashil kommunikatsiya; ekologik imijni yaratish, yashil reklama, yashil PR, ekologik kampaniyalar. 4. Yashil narx belgilash; energiya tejalganidan keladigan xarajatlarni iste’molchi qiymati bilan uyg‘unlashtirish, ekologik qo‘shimcha qiymat asosida yuqoriroq narx belgilash. 5. Yashil distributsiya va logistika; chiqindisiz yetkazib berish, ekologik qadoqlash, transportda CO₂ emissiyasini kamaytirish. 6. Mahsulotning butun hayotiy siklida ekologik yondashuv; dizayn → ishlab chiqarish → qadoqlash → tarqatish → foydalanish → utilizatsiya jarayonlarining barchasi ekologik mezonlar asosida rejalashtiriladi. Yashil strategiyalar asosida yaratilgan yashil brendlar bozor ulushini oshirish va iste’molchi sodiqligini mustahkamlashini Chen Yu Shen ilmiy isbotlagan. Uning fikriga ko‘ra, yashil strategiyalar — ya’ni tabiat muhofazasini o‘ylagan holda amalga oshirilgan kompaniya sa’y-harakatlari — iste’molchi va mijozlar sodiqligini oshirishda katta rol o‘ynaydi. Shuningdek, biznes egalari bozordagi raqobatchilariga nisbatan yaxshiroq mavqega erishish uchun yashil marketing strategiyalarini qo‘llamoqdalar. Xususan, raqamli va resurs tejovchi yechimlar, qayta ishlanadigan materiallar va ekologik brending tovar strategiyasining muhim elementlariga aylanmoqda. Ushbu maqolaning maqsadi — yashil marketing strategiyasining raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishdagi rolini o‘rganish va iste’molchilarning ekologik jihatdan barqaror mahsulotlarga bo‘lgan munosabatini tahlil qilishdir. Tadqiqot quyidagi vazifalarni bajaradi: • Yashil marketing va mahsulot strategiyasining nazariy asoslarini ko‘rib chiqish; • Iste’molchilarning ekologik brendga bo‘lgan ishonchi va xarid xatti-harakatlari orqali raqobat omillarini aniqlash; • Yashil strategiyalarni joriy qilish bo‘yicha korxonalarga amaliy tavsiyalar berish. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Yashil marketing so‘nggi yillarda nafaqat alohida strategik yo‘nalish, balki korxonalar raqobat ustunligini shakllantirishda asosiy omillardan biri sifatida qaralmoqda. Turli mualliflar yashil marketingning afzalliklari va IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1065 2025-yil, dekabr. № 12-son. strategik ahamiyatini o‘z tadqiqotlarida chuqur yoritib berganlar. Shiddatli va raqobatbardosh global bozorda faoliyat yuritayotgan kichik va o‘rta biznes (KO‘B) subyektlari uchun yashil reklama strategiyalaridan foydalanish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Yashil reklama – bu sotuvchilarning o‘z mahsulotlarini iste’molchilar ongida ekologik toza, atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan mahsulot sifatida pozitsiyalashga qaratilgan kommunikatsiya usuli hisoblanadi [2]. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, yashil reklama iste’molchilarning reklama haqidagi umumiy munosabatiga hamda ularning ekologik jihatdan mas’uliyatli xatti-harakat qilish niyatiga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatadi [3]. Ko‘pgina olimlar yashil reklamaning marketing jarayonidagi ahamiyatini tan olgan bo‘lsalar-da, uning samaradorligini ta’minlaydigan kommunikatsiya strategiyalari haqida hali ham aniq va yagona nazariy yondashuv mavjud emas. Shu bois, yashil reklama boshqa marketing strategiyalari bilan integratsiyalashgan holda qo‘llanilganda ijtimoiy maqsadlarga erishishda samaraliroq bo‘lishi mumkinligi ta’kidlanadi. Bu esa shuni anglatadiki, yashil reklama muhim bo‘lsa-da, u ekologik marketingning barcha muammolarini mustaqil ravishda hal qila olmaydi [4]. Shu munosabat bilan ushbu tadqiqot yashil reklama bilan bir qatorda yashil qadoqlashni ham raqobat ustunligi va biznes samaradorligining qo‘shimcha omili sifatida ko‘rib chiqadi. Yuqoridagi tahlil shuni ko‘rsatadiki, yashil reklama KO‘B subyektlari uchun bozorda o‘zini ekologik mas’uliyatli brend sifatida namoyon qilishda muhim strategik vosita hisoblanadi. Biroq ekologik talablarning samaradorligi hali ham mustahkam nazariy asosga ega emasligi sababli, yashil reklama boshqa ekologik marketing elementlari, xususan yashil qadoqlash bilan uyg‘unlashtirilgan holda qo‘llanganda yanada katta natija beradi. Kichik va o‘rta bizneslarda yashil strategiya (green creativity, green IT) qo‘llanilishi korxonaning barqaror ishlashi va raqobat ustunligini sezilarli darajada mustahkamlaydi. Bizning iqtisodiyotda KO‘B sektori asosiy segment bo‘lgani uchun yashil IT va yashil kreativlik ularga tez o‘sish imkonini beradi. Shu bois, korxonalar raqobat ustunligini shakllantirishda kompleks yondashuvni — reklama, qadoqlash, innovatsiyalar va iste’molchi ongini birgalikda boshqarishni qo‘llashlari zarur. Biznes sektori yashil qadoqlashni zamonaviy bozor sharoitida kompaniyaning raqobatbardosh strategiyalaridan biri sifatida ko‘rib chiqishi lozim [5]. Yashil qadoqlash nafaqat ekologik jihatdan barqarorlikni ta’minlaydi, balki iste’molchilarning ekologik mas’uliyatga asoslangan talablariga mos kelish orqali korxonaning bozor mavqeini mustahkamlaydi. Yashil qadoqlash — atrof-muhitga minimal ta’sir ko‘rsatadigan, qayta ishlanishi yoki qayta foydalanilishi mumkin bo‘lgan materiallardan foydalanilgan, hamda energiya sarfini kamaytirishga xizmat qiluvchi ishlab chiqarish texnologiyalarini qo‘llash yordamida yaratilgan qadoqlashdir. Shuningdek, van den Elzen yashil qadoqlashni korxonaning umumiy ekologik strategiyasining muhim elementi sifatida ko‘rib, uning mahsulotning ekologik izini kamaytirishga xizmat qilishini ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, yashil qadoqlash nafaqat mahsulotning tashqi ko‘rinishini, balki ishlab chiqarish, distributsiya va utilizatsiya jarayonlarining ekologik samaradorligini oshirishga qaratilgan integratsiyalashgan yondashuvdir. Umuman olganda, yashil qadoqlash kompaniyalar uchun ekologik barqarorlik va raqobatbardoshlikni birlashtiruvchi strategik vosita sifatida qaralmoqda. Tadqiqotlarda qayd etilganidek, ekologik xavfsiz materiallardan foydalanish, energiya tejamkor ishlab chiqarish jarayonlari va qayta ishlash imkoniyatlarini kengaytirish korxonalarga ekologik mas’uliyatni kuchaytirish bilan birga, bozorda differensiallashish va xarajatlarni optimallashtirish imkoniyatini yaratadi. Shuning uchun yashil qadoqlash zamonaviy kompaniyalarning ekologik va iqtisodiy samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Zailani, Shaharudin, Govindasamy, Ismoil va Mahdzor tadqiqotlarida keltirilishicha, yashil qadoqlash korxonaning turli darajadagi faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ularning fikriga ko‘ra, ekologik tamoyillarga mos qadoqlash kompaniya uchun operatsion jarayonlarni samarali tashkil etishga, iqtisodiy jihatdan tejamkorlikka erishishga hamda ijtimoiy va ekologik barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi [6]. Maziriri esa yashil qadoqlashni barqaror rivojlanishning ajralmas qismi sifatida baholaydi. Uning ta’kidlashicha, ekologik qadoqlash materiallar iste’molini kamaytirish, chiqindilarni minimallashtirish va mavjud resurslardan samarali foydalanish orqali korxonaning umumiy natijadorligiga hissa qo‘shadi. Maziririning fikricha, bu jarayon korxonaga “uch karrali natija” — iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik barqarorlikka erishish imkonini beradi [7]. Shu nuqtai nazardan qaraganda, yashil qadoqlash nafaqat marketing funksiyasi, balki korxonaning strategik boshqaruv tizimining muhim elementi sifatida ham ahamiyat kasb etadi. Yashil qadoqlash va yashil reklama iste’molchilarning ekologik qadriyatlari bilan moslashganda, korxona marketing raqobat ustunligini qo‘lga kiritadi. Yashil qadoqlash O‘zbekiston bozorida hali keng qo‘llanilmagan, lekin bu eng arzon va samarali yashil strategiyalardan biridir. Siswanto va boshqa tadqiqotchilar yashil strategiyalarni joriy etgan farmatsevtika korxonalari yashil innovatsiya va ijtimoiy innovatsiyani uyg‘unlashtirganda barqaror raqobat ustunligiga erishishi mumkinligini IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1066 2025-yil, dekabr. № 12-son. ta’kidlaydi [8]. Ularning fikricha, ekologik yondashuv korxonaning bozor talablariga moslashish qobiliyatini oshiradi. Bu yondashuv O‘zbekiston farmatsevtika va oziq-ovqat sanoatida ham dolzarbdir. Yashil innovatsiyalar xarajatlarni kamaytirishi va iste’molchi ishonchini oshirishi orqali raqobat ustunligi yaratadi. Yashil ta’minot zanjiri kompaniyaga: • xarajatlarni kamaytirish, • ekologik mas’uliyatni kuchaytirish, • bozorda raqobatdosh imij yaratish, • mijozlar ishonchini oshirish imkonini beradi. Zin ta’kidlaganidek, yashil ta’minot zanjiri strategiyasini joriy etgan korxonalar nafaqat bozorda narx bo‘yicha raqobatbardosh bo‘ladi, balki yetkazib berish jarayonlarida tezkorlikka erishadi hamda ekologik mas’uliyatni kuchaytiradi [10]. O‘zbekiston sharoitida ta’minot zanjiri tizimi zaif bo‘lib turgani sir emas. Shu nuqtai nazardan, ekologik tamoyillarga asoslangan logistika yondashuvi mavjud muammolarni bartaraf etish va tizim samaradorligini oshirishga xizmat qilishi mumkin. Purwanti, Abadi va Suyanto esa yashil marketingni korxonalarni tezkor moslashuvchanlikka undovchi mexanizm sifatida talqin qiladi. Ularning fikricha, ekologik tamoyillarga asoslangan marketing amaliyoti kompaniyalarga bozor sharoitining o‘zgarishiga boshqalarga nisbatan tezroq javob berish imkonini yaratadi [11]. Putri va Riyanto (2023) yashil marketingning korxonaning ekologik raqobat ustunligi va marketing natijalariga bevosita ta’sirini ilmiy asosda ko‘rsatib beradi [12]. Pacevičiūtė va Razbadauskaitė-Venskė (2023) esa yashil marketingni an’anaviy marketing tamoyillariga asoslangan holda, lekin ekologik me’yorlar bilan boyitilgan konsepsiya sifatida tasniflaydi [13]. Umuman olganda, ilmiy tadqiqotlar yashil marketingning barqaror raqobat ustunligi yaratish, brend imidjini mustahkamlash va bozor talablariga samarali moslashishga xizmat qiladigan muhim strategik funksiyani bajarishini tasdiqlaydi. Yashil strategiyalarni joriy qilgan ishlab chiqaruvchi korxonalar ekologik menejment tizimi orqali barqaror raqobat ustunligiga ega bo‘ladi. Ular yashil strategiya — korxona brend qiymatini oshiruvchi asosiy omil ekanini qayd etadi [14]. O‘zbekistonda ekologik menejment tizimini joriy etish ko‘plab sohalarda raqobatni kuchaytiradi. Yashil innovatsiya korxonaning xarajatlarini kamaytirib, mahsulotning bozorga chiqish tezligini oshirishi orqali raqobat ustunligi yaratadi [15]. Yashil strategiya asosan ta’minot zanjirida qo‘llanganda korxona xarajatlarini keskin kamaytiradi va natijada narx bo‘yicha raqobat ustunligi yaratadi [16]. Yashil logistika korxonalar uchun nafaqat ekologik mas’uliyat ifodasi, balki eng samarali raqobat vositalaridan biridir. Resurslarni tejash, energiya sarfini kamaytirish va tashish jarayonlarini optimallashtirish orqali yashil logistika raqobatni kuchaytiruvchi kam xarajatli strategik yechim sifatida namoyon bo‘ladi. Ilmiy manbalar marketingda raqamli texnologiyalar rolining ortayotganini ko‘rsatadi. Masalan, Sharopova raqamli vositalar strategik marketing qarorlarini aniqroq qabul qilishga yordam berishini, ammo texnologik va iqtisodiy cheklovlar bu jarayonni sekinlashtirishini ta’kidlaydi. Bu jihatlar yashil marketingni joriy etishda ham muhim ahamiyatga ega [17]. TADQIQOT METODOLOGIYASI Ushbu tadqiqot raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarishda yashil marketing strategiyalaridan foydalanish samaradorligini aniqlashga qaratilgan bo‘lib, izlanishlarda miqdoriy (quantitative) va sifatli yondashuvlar qo‘llanildi. Tadqiqot asosiy ma’lumotlarini yig‘ish uchun strukturalashtirilgan so‘rovnoma shakllantirildi va O‘zbekistonning turli hududlarida faoliyat yurituvchi iste’molchilar hamda korxonalar vakillari o‘rtasida tarqatildi. So‘rovnoma anonim shaklda o‘tkazilib, uni to‘ldirishda ishtirokchilar ixtiyoriy ravishda qatnashdi. So‘rovnomada yashil marketingga bo‘lgan munosabat, ekologik mahsulotlar haqidagi xabardorlik, yashil qadoqlashga bo‘lgan talab, yashil strategiyaning narx, sifat va brend imijiga ta’siri kabi savollar o‘rin oldi. Savollar Likert shkalasida (1 — “Mutlaqo qo‘shilmayman”, 5 — “To‘liq qo‘shilaman”) baholandi, bu esa respondentlarning fikrlarini miqdoriy tahlil qilish imkonini berdi. Ma’lumotni tahlil qilishda deskriptiv statistika va nazariy tahlil qo‘llanildi. Tadqiqotda nazariy manbalar so‘nggi yillarda nashr etilgan ilmiy maqolalardan olindi, jumladan barqaror strategiyalar, raqobatbardosh afzallik va yashil marketing nazariyalari. TAHLIL VA NATIJALAR Tadqiqot davomida O‘zbekistonning turli hududlarida istiqomat qiluvchi 200 respondent so‘rovnomada ishtirok etdi. Natijalar anketada ishtirok etgan 200 respondentning ma’lumotlariga asoslanadi. So‘rovnomaning yosh bo‘yicha guruhlangan natijalari quyidagi 1-rasmda keltirilgan. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1067 2025-yil, dekabr. № 12-son. 1-rasm. Yosh guruhlari bo‘yicha taqsimoti So‘rovnomada ishtirok etgan respondentlar yosh guruhlari taqsimoti — qatnashganlarning aksariyatini 18–25 yosh oralig‘idagi iste’molchilar tashkil etadi (taxm. 62%), 26–35 yoshdagi respondentlar – 18 foizni, 36–45 yosh – 12 foiz, 46–60 yosh – 8 foizni tashkil etdi. Bu natija yosh iste’molchilarning ekologik mahsulotlarga nisbatan faolligi yuqoriligini ko‘rsatadi. Jins taqsimoti: respondentlarning ~64 foizi ayollar, ~36 foizi erkaklardan iborat. Bu esa ekologik xarid qilish xatti-harakatlarida ayollar faolligi yuqori ekanligini bildiradi – bu trend ilmiy adabiyotlarda ham tasdiqlanadi (masalan, ayollar ekologik ong darajasi bo‘yicha erkaklardan yuqori bo‘lishi ko‘rsatib o‘tilgan). 1. Yashil marketing bo‘yicha xabardorlik. “Yashil marketing haqida eshitganmisiz?” savoliga: 49 foiz – “Ha, eshitganman”, 40 foiz – “Yo‘q, eshitmaganman”, 11 foiz – “To‘liq bilimga egaman” deb javob berdi. Bu shuni ko‘rsatadiki, aholining deyarli yarmi ekologik marketing haqida yetarli darajada ma’lumotga ega emas, bu esa kompaniyalar uchun axborot kampaniyalarini kuchaytirish zarurligini anglatadi. 2. Eko-mahsulotlar iste’moli bo‘yicha xatti-harakatlar. “Eko-mahsulot xarid qilasizmi?” savoliga: 60% — muntazam xarid qiladi, 31% — juda kam, 9% — hech qachon xarid qilmaydi. Yuqori talab iste’molchilar ekologik xavfsizlikka sezgir ekanini ko‘rsatadi. 3. Brend ekologik imiji va xarid qarori o‘rtasidagi bog‘liqlik. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, 65 foiz iste’molchilar brendning ekologik imijiga e’tibor beradi. Aksariyat respondentlar ekologik sertifikatlar va “eko” belgilarining mavjudligini xarid jarayonida tekshiradi. Ko‘pchilik uchun ekologik imij ishonch omili sifatida qaraladi. Bu esa yashil marketing strategiyalarining iste’molchi ongida real ta’sir kuchiga ega ekanini isbotlaydi. “Xarid qilayotgan brend tabiatni muhofaza qilish bo‘yicha aksiyalar (masalan, daraxt ekish, chiqindini kamaytirish bo‘yicha eko loyihalar) olib borsa, ularning mahsulotlarini ko‘proq xarid qilarmidingiz?” degan savolga 70 foiz — “Ha, albatta” deb javob berdi. Ya’ni 70 foiz xaridor eko loyihalarda faol ishtirok etuvchi brendlardan mahsulotlarni ko‘proq sotib olishga tayyor. Ekologik qadoqlash uchun yuqoriroq narx to‘lashga tayyor iste’molchilar 70 foizni tashkil etadi. Bu ko‘rsatkich quyidagi 2-rasmda keltirilgan. 2-rasm. Ekologik qadoqlashga munosabat va narx to‘lashga tayyorlik. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1068 2025-yil, dekabr. № 12-son. Respondentlarning 28 foizi — “Balki”, 70 foizi — “Ha, tayyorman”, 2 foizi esa — “Yo‘q” deb javob berdi. Shu orqali iste’molchilar qandaydir qo‘shimcha qiymat yaratilsa (sertifikatlangan, haqiqiy ekologik mahsulot bo‘lsa), ekologik qadoqlangan mahsulot uchun biroz yuqori narx to‘lashga tayyor ekanliklari aniqlandi. 70 foiz inson yuqoriroq narx to‘lashga tayyor. Bu kompaniyalarga “green premium price” strategiyasini joriy qilish imkonini beradi. Shuningdek, “Doimiy xarid qiladigan mahsulotingiz o‘rniga eko qadoqlangan, eko mahsulot sotib olarmidingiz?” savoliga 55 foiz — “Ha, albatta” deb javob bergan. Bundan ko‘rinib turibdiki, eko qadoqqa ega va ekologik mahsulotlar iste’molchilar uchun odatiy tovarlarga nisbatan ustun va raqobatbardosh hisoblanadi. 10 foiz respondent esa — “Yo‘q, xarid qilmagan bo‘lardim” deb javob bergan. Brend ekologik imiji va xarid qarori o‘rtasidagi bog‘liqlik shuni ko‘rsatdiki, 65 foiz iste’molchilar brendning ekologik imijiga e’tibor beradi. Aksariyat respondentlar ekologik sertifikatlar va “eko” belgilarining mavjudligini xarid jarayonida tekshiradi. Ko‘pchilik uchun ekologik imij ishonch omili sifatida qaraladi. Bu esa yashil marketing strategiyalarining iste’molchi ongida real ta’sir kuchiga ega ekanini isbotlaydi. “Xarid qilayotgan brend tabiatni muhofaza qilish bo‘yicha aksiyalar (masalan, daraxt ekish, chiqindini kamaytirish bo‘yicha eko loyihalar) olib borsa, mahsulotlarini ko‘proq xarid qilarmidingiz?” degan savolga 70 foiz — “Ha, albatta” deb javob bergan. Ya’ni 70 foiz xaridor ekologik loyihalarda faol ishtirok etuvchi brendlardan mahsulotlarni ko‘proq sotib olishga tayyor. Respondentlarning 61 foizida tabiiy oziq-ovqat mahsulotlariga ehtiyoj yuqori, 32 foizida esa gigiyena vositalariga talab yuqoriroq. Umuman olganda, iste’molchilarning 61 foizi oziq-ovqat mahsulotlarining kimyoviy moddalar va GMO’larsiz bo‘lishini istaydi. Tabiiy oziq-ovqat mahsulotlariga talab yuqori bo‘lib, ularning ehtiyojlari to‘liq qondirilmayotgani kuzatiladi. Asosiy trendlar (umumiy xulosa). Olingan natijalarga asoslanib, quyidagi asosiy trendlar aniqlandi: yoshlar ekologik mahsulotlar iste’molida eng faol segment bo‘lib, 18–25 yoshli iste’molchilar bozorning asosiy harakatlantiruvchi kuchi hisoblanadi; ayollar ekologik xaridlarga ko‘proq moyil. Bu demografik segmentni yashil marketingda asosiy target sifatida belgilash mumkin; yashil marketing haqida xabardorlik o‘rtacha, biroq qiziqish yuqori; eko-mahsulotlarga talab yuqori, ammo narx sezgirligi ham mavjud va narx biroz baland bo‘lsa ham, iste’molchilar sifat va ekologik afzalliklarni qadrlaydi; Brendning ekologik imiji iste’mol qaroriga bevosita ta’sir qiladi va bu kompaniyalardan real ekologik tashabbuslarni oshirishni talab etadi. XULOSA VA TAKLIFLAR Tadqiqot natijalari O‘zbekistondagi iste’molchilarning ekologik ong darajasi sezilarli darajada o‘sib borayotganini ko‘rsatdi. Yoshlar segmenti (18–25) asosiy harakatlantiruvchi kuch bo‘lib, ular global trendlardan ortda qolmayapti. Ayollarning ekologik xaridda yuqoriligi ham marketing strategiyalarida genderga asoslangan segmentlashtirish zarurligini bildiradi. Xabardorlik darajasi o‘rtacha bo‘lishiga qaramay, real xarid xattiharakatlarining yuqoriligi shuni ko‘rsatadiki, iste’molchilar ekologik mahsulotlarni qisman bilgan holda ham tanlaydi. Bu esa mahsulotning tabiiy tarkibi, xavfsizligi va sifatiga bo‘lgan ishonch yuqori ekanini bildiradi. Yashil qadoqlash bo‘yicha natijalar O‘zbekiston bozorida “green premium price” modeli ishlashi mumkinligini, ammo narx sezgirligi hali ham mavjudligini ko‘rsatadi. Shuningdek, brendning ekologik imiji iste’mol qaroriga kuchli ta’sir qilishi aniqlangani ekologik sertifikatlar, ekologik hisobotlar va ochiq kommunikatsiyaning kompaniyalar uchun ahamiyatini oshiradi. Tadqiqot asosida quyidagi xulosalarga kelindi: • Ekologik mahsulotlar, eko qadoqlangan mahsulotlar, yashil distributsiya O‘zbekiston bozorida talabga ega. Yosh segment va ayollar ekologik iste’molchilar sifatida eng faol guruhdir. • Brendning ekologik imiji iste’mol qaroriga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Bu kompaniyalardan ekologik mas’uliyatni oshirishni talab qiladi. • “Green premium” bozorida istiqbol mavjud. Respondentlarning yarmi ekologik qadoqlangan mahsulot uchun yuqori narx to‘lashga tayyor. • Raqobatbardoshlik uchun yashil marketing strategiyalari shart. Yashil marketing strategiyasi raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarishda muhim vosita hisoblanadi. Tovar strategiyasini ekologik elementlar bilan boyitish korxonalarga bozor ustunligi beradi. Tavsiyalar: Korxonalar yashil strategiyalarni joriy qilishda investitsiya qilishlari, sertifikatlash va brend kommunikatsiyasini kuchaytirishlari, ijtimoiy-madaniy kampaniyalar orqali bog‘lanishlari kerak. Turli aksiyalar, eko chellenjlar, yashil reklamalar, yashil distributsiya xizmatlarini joriy qilishlari lozim. Hozirgi muammoli iqlim sharoitida bunday strategiyalardan keng ko‘lamda foydalanish barcha kichik va o‘rta biznesga, YATTlarga, raqobatda ustunlik qilishda katta hissa qo‘shadi. Barcha mahsulot va tovarlar qayta ishlanadigan materiallar bilan qadoqlanishi ham ekologiya uchun, ham ishlab chiqaruvchi uchun foydalidir. Bundan tashqari, yashil reklamalarni yaratish va undan oqilona foydalanish har bir sotuvchi uchun sotuv hajmini oshirishga, talab uyg‘otishga yordam beradi. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1069 2025-yil, dekabr. № 12-son. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Mukonza C., & Swarts, I. (2020). The influence of green marketing strategies on business performance and corporate image in the retail sector. Business Strategy and the Environment, 29(3), 838–845. https://doi.org/10.1002/bse.2401 2. Eren-Erdogmus İ, Lak H S, & Çiçek M. (2016). Attractive or credible celebrities: Who endorses green products better? Procedia – Social and Behavioral Sciences, 235, 587–594. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.11.085 Avesis+1 3. Kim W. H., Malek K, & Roberts K R. (2019). The effectiveness of green advertising in the convention industry: An application of a dual coding approach and the norm activation model. Journal of Hospitality and Tourism Management, 39, 185–192. KW Publications+1 4. Kao T. F., & Du, Y. Z. (2020). A study on the influence of green advertising design and environmental emotion on advertising effect. Journal of Cleaner Production, 242, 118294. Allied Business Academies+1 5. Auliandri T. A., Thoyib A, Rohman F, & Rofiq A. (2018). Does green packaging matter as a business strategy? Exploring young consumers’ consumption in an emerging market. Problems and Perspectives in Management, 16(2), 376–384. https://doi.org/10.21511/ppm.16(2).2018.34 6. Zailani S., Govindan, K Iranmanesh, M & Shaharudin, M R. (2015). Green innovation adoption in automotive supply chain: the Malaysian case. Journal of Cleaner Production, 108, 1115–1122. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2015.06.039 7. Maziriri E. T., & Chinomona, R. (2020). Green packaging and green advertising as precursors of competitive advantage. Cogent Business & Management, 7(1), 1719586. 8. Siswanto B. N, Adriant I, Sari R. P., & Rahayu A. (2025). Green strategy for gaining competitive advantage in pharmacy: Exploring the role of green and social innovation. Asian Management and Business Review, 5(1), 60–73. 9. Dahlstrom R. (2021). Green supply chain management and sustainable performance. Journal of Macromarketing, 41(2), 232–245 10. Qin Z. (2019). A literature review of the impact of green supply chain management on firm performance. Journal of Service Science and Management, 12(7), Article 97055. http://dx.doi.org/10.4236/jssm.2019.127059 11. Purwanti I., Abadi M. D., & Suyanto U. (2023). Green marketing: strategy for gaining sustainable competitive advantage in Industry 4.0. Manajemen Bisnis, 9(2). https://doi.org/10.22219/jmb.v9i2.10039 ejournal.umm.ac.id (https://ejournal. umm.ac.id/index.php/jmb/article/view/10039?utm_source=chatgpt.com) 12. Putri V P, & Riyanto D W U. (2023). Green innovation and green competitive advantage mediate the influence of green marketing orientation on green marketing performance in SME Indonesia. International Journal of Economics, Business and Accounting Research (IJEBAR), 7(4), 1574-1585. https://doi.org/10.29040/ijebar.v7i4. 13. Pacevičiūtė A., & Razbadauskaitė-Venskė, I. (2023). The role of green marketing in creating a sustainable competitive advantage. Regional Formation and Development Studies, 40(2), 89-98. https://doi.org/10.15181/rfds.v40i2.2533 14. Ivanova T., & Petrova S. (2020). Ekologicheskiy menedzhment i zelenaya strategiya kak istochnik konkurentnogo preimushchestva. Marketing i Menedzhment Innovatsiy, 3(1), 45–56. 15. Pankov A., Morozov D., & Lebede K. (2021). Zelenye innovatsii v promyshlennosti: faktor povysheniya konkurentosposobnosti. Ekonomika i Biznes, 12(2), 88–99. 16. Romanenko P. (2023). Zelenaya logistika i snizheniye zatrat v tsepi postavok. Logistika i Menedzhment, 14(1), 33–42. 17. Sharopova, N. (2025). Trends in the use of artificial intelligence and digital tools in marketing research in the small business sector of Uzbekistan: Problems and solutions. Central Asian Journal of Innovations on Tourism Management and Finance, 6(1), 51–60. https://doi.org/10.51699/cajitmf.v6i1.823 Manzilimiz: Toshkent shahar, Mirzo Ulug‘bek tumani Kumushkon koʻchasi, 26-uy. Jurnal sayti: https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2025. № 12 Ingliz tili muharriri: Feruz Hakimov Musahhih: Zokir ALIBEKOV Sahifalovchi va dizayner: Oloviddin Sobir o‘g‘li © Materiallar koʻchirib bosilganda ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali manba sifatida koʻrsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Jurnalga istalgan payt quyidagi rekvizitlar orqali obuna boʻlishingiz mumkin. Obuna boʻlgach, @iqtisodiyot_77 telegram sahifamizga toʻlov haqidagi ma’lumotni skrinshot yoki foto shaklida joʻnatishingizni soʻraymiz. Shu asosda har oygi jurnal yangi sonini manzilingizga joʻnatamiz. Mazkur jurnalda maqolalar chop etish uchun quyidagi havolalarga maqola, reklama, hikoya va boshqa ijodiy materiallar yuborishingiz mumkin. Materiallar va reklamalar pullik asosda chop etiladi. El.Pochta: [email protected] Bot: @iqtisodiyot_77 Tel.: 93 718 40 07 ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali 03.11.2022-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №566955 reyestr raqami tartibi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazilgan. Litsenziya raqami: №046523. PNFL: 30407832680027