Oʻzbekiston respublikasi "Ta'lim toʻgʻrisida"gi qonuni

PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) Oʻzbekiston respublikasi "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonuni Andijon davlat pedagogika instituti aniq va tabiiy fanlar fakulteti kimyo yonalishi 202 gurx talabasi Maksimova Gulsevar Odilova Gulsevar Ilmiy rahbar: Andijon davlat pedagogika instituti pedagogika va psixologiya kafedrasi katta oʻqituvchisi Turdiyeva Shoxidaxon Anvardjanovna Annotatsiya: Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonunining mazmun-mohiyati va taʼlim tizimini huquqiy jihatdan tartibga solishdagi ahamiyati yoritilgan. Qonunda belgilangan davlat taʼlim siyosatining asosiy yoʻnalishlari, taʼlim tizimining tuzilishi hamda taʼlim jarayonining huquqiy asoslari tahlil qilinadi. Shuningdek, taʼlim mazmunini yangilash, taʼlim sifatini oshirish va shaxsning har tomonlama rivojlanishini taʼminlashda qonunning oʻrni ochib beriladi. Maqolada mazkur qonunning mamlakat taʼlim tizimini modernizatsiya qilishdagi ahamiyati asoslab beriladi. Kalit so‘zlar: taʼlim toʻgʻrisidagi qonun, taʼlim tizimi, davlat taʼlim siyosati, taʼlim mazmuni, taʼlim sifati, huquqiy asos Аннотация: В статье раскрывается сущность и значение Закона Республики Узбекистан «Об образовании» в правовом регулировании системы образования. Анализируются основные направления государственной образовательной политики, структура системы образования и правовые основы организации образовательного процесса. Особое внимание уделяется роли закона в обновлении содержания PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) образования, повышении качества обучения и обеспечении всестороннего развития личности. Обосновывается значение закона в модернизации национальной системы образования. Ключевые слова: закон об образовании, система образования, государственная образовательная политика, содержание образования, качество образования, правовое регулирование Abstract: This article examines the essence and significance of the Law of the Republic of Uzbekistan “On Education” in the legal regulation of the education system. The main directions of state educational policy, the structure of the education system, and the legal foundations of the educational process are analyzed. Special attention is paid to the role of the law in updating educational content, improving the quality of education, and ensuring comprehensive personal development. The importance of the law in modernizing the national education system is substantiated. Keywords: Law on Education, education system, state educational policy, educational content, quality of education, legal framework Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni mamlakatda taʼlim sohasini tartibga soluvchi asosiy normativ-huquqiy hujjatlardan biri hisoblanadi. Ushbu qonun davlat taʼlim siyosatining huquqiy asoslarini belgilab beradi hamda taʼlim tizimining yagona va uzluksiz rivojlanishini taʼminlashga qaratilgan. Qonun taʼlim sohasidagi munosabatlarni tartibga solish, fuqarolarning taʼlim olish huquqini kafolatlash, taʼlim muassasalari faoliyatining huquqiy asoslarini belgilash hamda taʼlim sifati va mazmunini oshirishga xizmat qiladi. U jamiyat va davlat manfaatlari, shuningdek shaxsning intellektual, maʼnaviy va kasbiy rivojlanish ehtiyojlarini uygʻunlashtirishni maqsad qiladi. Mazkur qonunda taʼlim davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishi sifatida eʼtirof etiladi. Taʼlim inson kapitalini rivojlantirish, PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) raqobatbardosh kadrlar tayyorlash va jamiyatning barqaror taraqqiyotini taʼminlashning muhim omili sifatida talqin etiladi. Qonun taʼlimning insonparvarlik, uzluksizlik, vorisiylik, ilmiylik va dunyoviylik tamoyillariga asoslanishini belgilaydi. Shu bilan birga, taʼlim sohasida tenglik va adolat tamoyillariga amal qilinishi, har bir shaxsning bilim olish imkoniyatlari kafolatlanishi alohida taʼkidlanadi. “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun taʼlim tizimining tuzilmasini ham belgilab beradi. Unda taʼlimning asosiy shakllari, turlari va bosqichlari huquqiy jihatdan mustahkamlangan. Taʼlim tizimi davlat va nodavlat taʼlim muassasalarini, turli yoʻnalish va shakllarda faoliyat yurituvchi oʻquv tashkilotlarini qamrab oladi. Qonun taʼlim muassasalarining mustaqilligini tan olgan holda, ularning davlat taʼlim standartlari va umumiy talablar asosida faoliyat yuritishini belgilaydi. Bu holat taʼlim sifati va mazmunining barqarorligini taʼminlashga xizmat qiladi. Qonunda taʼlim jarayonining asosiy ishtirokchilari boʻlgan taʼlim oluvchilar, pedagog xodimlar va taʼlim muassasalari oʻrtasidagi munosabatlar huquqiy jihatdan tartibga solinadi. Taʼlim oluvchilarning huquq va majburiyatlari, bilim olish, kasbiy rivojlanish va shaxsiy kamolotga erishish imkoniyatlari kafolatlanadi. Pedagog xodimlarning kasbiy faoliyati, ularning huquqiy maqomi, ijtimoiy himoyasi va malakasini oshirish masalalari qonuniy asosda belgilab qoʻyiladi. Bu esa taʼlim jarayonining samaradorligi va barqarorligini taʼminlashga xizmat qiladi. “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonunda taʼlim mazmuniga alohida eʼtibor qaratiladi. Taʼlim mazmuni jamiyatning hozirgi va istiqboldagi ehtiyojlariga mos holda shakllanishi, fan, texnika va texnologiya yutuqlarini inobatga olishi lozimligi belgilangan. Qonun taʼlim mazmunining yangilanib borishini, zamonaviy kompetensiyalarni shakllantirishga yoʻnaltirilishini nazarda tutadi. Bu esa taʼlim tizimini xalqaro talablar darajasiga yaqinlashtirishga xizmat qiladi. PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) Mazkur qonun taʼlim sohasida davlat boshqaruvi va nazoratini ham tartibga soladi. Davlat taʼlim tizimining rivojlanishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi, taʼlim sifatini nazorat qiladi va taʼlim muassasalarining faoliyatini muvofiqlashtiradi. Shu bilan birga, qonun jamoatchilik nazorati va ijtimoiy sheriklik tamoyillarining taʼlim sohasida keng qoʻllanilishiga imkon yaratadi. Bu holat taʼlim jarayonining ochiqligi va shaffofligini taʼminlashga xizmat qiladi. “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun taʼlim sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga ham alohida eʼtibor qaratadi. Unda xorijiy taʼlim muassasalari bilan hamkorlik qilish, xalqaro dasturlar va loyihalarda ishtirok etish, ilgʻor xorijiy tajribalarni joriy etish masalalari huquqiy jihatdan mustahkamlangan. Bu esa milliy taʼlim tizimini global taʼlim makoniga integratsiyalashuviga xizmat qiladi. Umuman olganda, Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni mamlakatda taʼlim tizimini modernizatsiya qilish, taʼlim sifatini oshirish va barkamol shaxsni tarbiyalashga qaratilgan kompleks huquqiy hujjat hisoblanadi. Ushbu qonun taʼlim sohasidagi islohotlarning huquqiy asosi boʻlib, jamiyatning intellektual salohiyatini yuksaltirish va mamlakatning barqaror rivojlanishini taʼminlashda muhim oʻrin egallaydi. Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni taʼlim sohasida amalga oshirilayotgan tub islohotlarning huquqiy poydevorini yaratib beradi. Ushbu qonun orqali taʼlimning davlat siyosatidagi strategik oʻrni mustahkamlanadi hamda taʼlim tizimining barqaror va uzluksiz faoliyat yuritishi uchun zarur boʻlgan normativ mexanizmlar belgilab qoʻyiladi. Qonun taʼlim sohasidagi huquqiy munosabatlarni yagona yondashuv asosida tartibga solib, davlat, jamiyat va shaxs manfaatlari oʻrtasidagi muvozanatni taʼminlashga xizmat qiladi. Mazkur qonun taʼlimning ijtimoiy ahamiyatini yuksak darajada eʼtirof etadi. Taʼlim jamiyatning intellektual salohiyatini PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) oshirish, milliy qadriyatlarni saqlash va rivojlantirish, shuningdek, yosh avlodni vatanparvarlik va fuqarolik ruhida tarbiyalashning asosiy vositasi sifatida qaraladi. Qonunda taʼlim jarayonining insonparvarlik ruhida tashkil etilishi, shaxs erkinligi va qadr-qimmatini hurmat qilish tamoyillariga amal qilinishi alohida taʼkidlanadi. Bu esa taʼlim tizimining shaxsga yoʻnaltirilgan model asosida rivojlanishini taʼminlaydi. “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun taʼlimning mazmuni va sifatiga qoʻyiladigan talablarni belgilab beradi. Taʼlim mazmuni fan, texnika va texnologiyaning zamonaviy yutuqlariga asoslanishi, shuningdek, milliy va umuminsoniy qadriyatlar bilan uygʻun boʻlishi zarurligi qayd etiladi. Qonun taʼlim sifatini taʼminlash mexanizmlarini huquqiy jihatdan mustahkamlab, taʼlim jarayonining natijadorligini oshirishga yoʻnaltirilgan normalarni oʻz ichiga oladi. Bu holat taʼlim tizimining raqobatbardoshligini taʼminlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Qonunda pedagog kadrlarning jamiyatdagi oʻrni va mavqei alohida eʼtirof etiladi. Pedagog xodimlar taʼlim tizimining asosiy harakatlantiruvchi kuchi sifatida qaraladi hamda ularning kasbiy faoliyatini qoʻllab-quvvatlash davlat siyosatining muhim yoʻnalishi etib belgilanadi. Qonun pedagoglarning huquq va erkinliklarini, kasbiy rivojlanish imkoniyatlarini, shuningdek, ularning ijtimoiy himoyasini huquqiy jihatdan kafolatlaydi. Bu esa taʼlim jarayonining sifatli tashkil etilishiga va pedagogik faoliyatning nufuzini oshirishga xizmat qiladi. “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun taʼlim sohasida boshqaruv tizimini takomillashtirishga qaratilgan normalarni ham oʻz ichiga oladi. Taʼlim sohasida davlat boshqaruvi markazlashgan va muvofiqlashtirilgan tarzda amalga oshirilishi belgilangan. Shu bilan birga, taʼlim muassasalarining muayyan mustaqilligi tan olinadi, bu esa ularning faoliyatida tashabbuskorlik va masʼuliyatni kuchaytiradi. Qonun taʼlim tizimida ochiqlik va shaffoflikni PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) taʼminlashga qaratilgan mexanizmlarni ham nazarda tutadi. Mazkur qonun taʼlim sohasida innovatsion yondashuvlarni joriy etish uchun huquqiy shartsharoitlar yaratadi. Taʼlim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalar, raqamli vositalar va ilgʻor metodlarning qoʻllanilishi qonuniy jihatdan qoʻllabquvvatlanadi. Bu esa taʼlim tizimining zamon talablariga moslashuvchanligini oshirishga xizmat qiladi. Qonun taʼlimning mazmunan boyitilishi va shaklan yangilanishiga imkon beruvchi huquqiy asoslarni taʼminlaydi. Shuningdek, “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun taʼlim sohasida uzluksizlik tamoyilining amalga oshirilishini kafolatlaydi. Taʼlimning barcha bosqichlari oʻrtasidagi uzviy bogʻliqlik, bilim va kompetensiyalarning bosqichma-bosqich rivojlanishi qonuniy asosda mustahkamlanadi. Bu esa shaxsning butun hayoti davomida bilim olish va oʻz malakasini oshirib borish imkoniyatini taʼminlaydi. Xulosa qilib aytganda, Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonuni mamlakat taʼlim tizimini isloh qilish va rivojlantirishning kompleks huquqiy mexanizmini yaratadi. Ushbu qonun taʼlim sifatini oshirish, taʼlim jarayonini zamonaviylashtirish va barkamol, raqobatbardosh shaxsni shakllantirishga qaratilgan davlat siyosatining huquqiy asosi sifatida muhim ahamiyat kasb etadi. Qonun taʼlim tizimining barqaror rivojlanishini taʼminlash orqali jamiyat va davlat taraqqiyotiga xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Oʻzbekiston Respublikasi. “Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun. – Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari toʻplami, Toshkent. 2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti. Taʼlim sohasini rivojlantirishga oid farmon va qarorlar. – Toshkent, rasmiy nashrlar. 3. Hasanboyeva O., To‘xtaboyev B. Pedagogika. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020. 4. Ziyomuhammadov B. Taʼlim tizimini boshqarish va huquqiy asoslari. – PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. 5. UNESCO. Education Policy and Legal Frameworks. – Paris: UNESCO Publishing, 2018.