QURILISH MODDIY – TEXNIKA TA'MINOTINI TASHKIL ETISH TIZIMIDA LOGISTIKA

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 300 QURILISH MODDIY – TEXNIKA TA’MINOTINI TASHKIL ETISH TIZIMIDA LOGISTIKA Rasulova Sharifa G’aybullayevna JizPi Iqtisodiyot va Menejment kafedrasi dotsenti Islomova Visola Xayot qizi JizPi “Menejment” yo’nalish talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.18015392 Annotatsiya: Mazkur ishda qurilish sohasida moddiy–texnika ta’minotini tashkil etish tizimida logistikaning tutgan o‘rni, vazifalari va ahamiyati har tomonlama yoritib berilgan. Hozirgi sharoitda qurilish jarayonlarining murakkablashuvi, loyihalar hajmining kengayishi hamda resurslarga bo‘lgan talabning ortib borishi logistika tizimini samarali tashkil etishni dolzarb masalaga aylantirmoqda. Qurilishda moddiy resurslar, texnika va mexanizmlarning o‘z vaqtida yetkazib berilishi, ularning to‘g‘ri taqsimlanishi va samarali foydalanilishi bevosita logistika faoliyati bilan bog‘liqdir. Kalit so‘zlar: logistika, moddiy–texnika ta’minoti, ta’minot zanjiri, moddiy oqimlar, transport-logistika tizimi, ombor xo‘jaligi, resurslarni boshqarish, qurilish materiallari, raqamli logistika. Аннотация: В данной работе всесторонне раскрываются роль, функции и значение логистики в системе организации материально-технического обеспечения в строительной отрасли. В современных условиях усложнение строительных процессов, расширение масштабов проектов, а также рост потребности в ресурсах делают эффективную организацию логистической системы особенно актуальной задачей. Своевременная поставка материальных ресурсов, техники и механизмов в строительстве, их правильное распределение и эффективное использование напрямую связаны с логистической деятельностью. Ключевые слова: логистика, материально-техническое обеспечение, цепь поставок, материальные потоки, транспортно-логистическая система, складское хозяйство, управление ресурсами, строительные материалы, цифровая логистика. Annotation: This paper comprehensively examines the role, functions, and significance of logistics in the system of organizing material and technical supply in the construction industry. Under current conditions, the increasing complexity of construction processes, the expansion of project scale, and the growing demand for resources make the effective organization of a logistics system a pressing issue. In construction, the timely delivery of material resources, machinery, and equipment, as well as their proper distribution and efficient utilization, are directly related to logistics activities. Keywords: logistics, material and technical supply, supply chain, material flows, transport and logistics system, warehouse management, resource management, construction materials, digital logistics. Qurilish sohasi iqtisodiyotning yetakchi tarmoqlaridan biri bo‘lib, uning samarali faoliyati ko‘p jihatdan moddiy–texnika ta’minotining to‘g‘ri va puxta tashkil etilishiga bog‘liqdir. Zamonaviy qurilish loyihalari murakkab texnologiyalar, katta hajmdagi moddiy resurslar hamda yuqori darajadagi muvofiqlashtirishni talab etadi. Shu bois qurilish jarayonida logistika tizimini joriy etish va rivojlantirish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 301 Logistika qurilishda moddiy resurslar, texnika va mexanizmlarning ishlab chiqaruvchidan to yakuniy iste’molchigacha bo‘lgan harakatini rejalashtirish, boshqarish va nazorat qilishni ta’minlaydi. Samarali logistika tizimi qurilish jarayonlarining uzluksizligini ta’minlash bilan birga, xarajatlarni kamaytirish va loyiha muddatlariga qat’iy rioya etishga xizmat qiladi. Qurilish moddiy–texnika ta’minoti tizimining mazmuni Qurilish moddiy–texnika ta’minoti tizimi qurilish materiallari, konstruksiyalar, yoqilg‘ienergetika resurslari, mashina va mexanizmlar, ehtiyot qismlar hamda yordamchi vositalarni o‘z ichiga oladi. Ushbu resurslarning yetkazib berilishi va ulardan foydalanish jarayonlari aniq rejalashtirilmagan taqdirda, qurilish ishlarida uzilishlar yuzaga keladi, loyiha qiymati oshadi va iqtisodiy samaradorlik pasayadi. Logistika aynan ushbu jarayonlarni yagona tizim sifatida boshqarib, resurslarning zarur miqdorda, zarur vaqtda va zarur joyga yetib borishini ta’minlaydi. Natijada qurilish tashkilotlari o‘z faoliyatini barqaror va samarali olib borish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Logistikaning qurilishdagi asosiy vazifalari Qurilish sohasida logistikaning asosiy vazifalariga quyidagilar kiradi: • qurilish materiallari va texnika vositalariga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash va rejalashtirish; • ta’minotchilar bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yish; • transport-logistika jarayonlarini optimallashtirish; • ombor xo‘jaligini ratsional tashkil etish va zaxiralarni boshqarish; • moddiy oqimlarni nazorat qilish va xarajatlarni kamaytirish. Mazkur vazifalarning samarali bajarilishi qurilish jarayonining uzluksizligini ta’minlab, ortiqcha yo‘qotishlarning oldini oladi. Transport va ombor logistikasining ahamiyati Qurilishda transport-logistika tizimi alohida ahamiyat kasb etadi. Qurilish maydonlariga materiallarning o‘z vaqtida yetkazib berilmasligi ishlarning kechikishiga olib keladi. Shu sababli transport marshrutlarini to‘g‘ri tanlash, yuk tashish jadvalini ishlab chiqish va transport xarajatlarini minimallashtirish logistikaning muhim yo‘nalishlaridan biridir. Ombor xo‘jaligi ham moddiy–texnika ta’minotining ajralmas qismi hisoblanadi. Omborlarda materiallarni to‘g‘ri joylashtirish, saqlash sharoitlarini ta’minlash va zaxiralarni optimal darajada ushlab turish qurilish tashkilotlarining moliyaviy barqarorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Zamonaviy logistika yondashuvlari va raqamlashtirish So‘nggi yillarda qurilish sohasida zamonaviy logistika yondashuvlari, jumladan, “aniq vaqtida yetkazib berish” (Just-in-Time) tizimi keng qo‘llanilmoqda. Ushbu yondashuv ortiqcha zaxiralarni kamaytirish va ombor xarajatlarini optimallashtirishga imkon beradi. Shuningdek, raqamli logistika tizimlari va axborot texnologiyalaridan foydalanish moddiy oqimlarni real vaqt rejimida nazorat qilish imkonini bermoqda. Bu esa boshqaruv qarorlarining tezkor va asosli qabul qilinishini ta’minlaydi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Council of Supply Chain Management Professionals (CSCMP). Supply Chain Management Definitions and Glossary. — USA, 2020. 2. Сергеев В.И. Логистика: учебник для вузов. — Москва: Юрайт, 2019. YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 302 3. O‘zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi. Qurilish sohasini rivojlantirish bo‘yicha me’yoriy-huquqiy hujjatlar to‘plami. — Toshkent, 2022. 4. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. Qurilish sohasi bo‘yicha statistik ma’lumotlar. — Toshkent, 2021–2023. 5. Waters D. Supply Chain Management: An Introduction to Logistics. — London: Palgrave Macmillan, 2010.