TELNET PROTOKOLINI O'RGANISH VA CISCO PACKET TRACERDA TELNET BILAN TARMOQ QURILMALARINI SOZLASH

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 374 TELNET PROTOKOLINI O‘RGANISH VA CISCO PACKET TRACERDA TELNET BILAN TARMOQ QURILMALARINI SOZLASH Mahmudov Ozodbek Kozimjon o’g’li (Fargona davlat texnika unversiteti) https://doi.org/10.5281/zenodo.18021275 Annotatsiya: Ushbu maqola Telnet protokoli haqida batafsil ma’lumot beradi, uning tarixi, asosiy tamoyillari, afzalliklari, kamchiliklari, xavfsizlik masalalari va alternativlarini ko‘rib chiqadi. Shuningdek, Cisco Packet Tracer simulyatsiya muhitida Telnet yordamida router va switch kabi tarmoq qurilmalarini sozlash bo‘yicha batafsil, bosqichma-bosqich ko‘rsatma taqdim etiladi. Maqola tarmoq mutaxassislariga va talabalarga Telnetning nazariy va amaliy jihatlarini o‘zlashtirishga yordam beradi, shuningdek, xavfsizroq SSH protokolining konfiguratsiyasini batafsil tavsiflaydi. Kalit so‘zlar: Telnet protokoli, Cisco Packet Tracer, tarmoq konfiguratsiyasi, masofaviy ulanish, xavfsizlik kamchiliklari, SSH alternativi, router sozlash, switch telnet. Abstract: This article provides a comprehensive overview of the Telnet protocol, covering its history, fundamental principles, advantages, disadvantages, security concerns, and alternatives. It also includes a detailed, step-by-step guide to configuring network devices such as routers and switches using Telnet in Cisco Packet Tracer. The article aims to assist network professionals and students in mastering both the theoretical and practical aspects of Telnet, while detailing the configuration of the more secure SSH protocol as an alternative. Keywords: Telnet protocol, Cisco Packet Tracer, network configuration, remote access, security vulnerabilities, SSH alternative, router setup, switch telnet. Аннотация: Эта статья дает подробный обзор протокола Telnet, охватывая его историю, основные принципы, преимущества, недостатки, проблемы безопасности и альтернативы. Также включено детальное, пошаговое руководство по настройке сетевых устройств, таких как роутеры и свитчи, с использованием Telnet в Cisco Packet Tracer. Статья помогает сетевым специалистам и студентам освоить как теоретические, так и практические аспекты Telnet, а также детально описывает конфигурацию более безопасного протокола SSH в качестве альтернативы. Ключевые слова: Протокол Telnet, Cisco Packet Tracer, настройка сети, удаленный доступ, уязвимости безопасности, альтернатива SSH, настройка роутера, telnet на свитче. Kirish Telnet (TErminaL NETwork) protokoli tarmoq orqali masofaviy ulanish va boshqaruvni ta’minlovchi klassik protokollardan biri bo‘lib, u 1960-yillarning oxirida ARPANET loyihasi doirasida ishlab chiqilgan. Telnet yordamida foydalanuvchilar masofaviy qurilmalarga ulanib, buyruqlar berishi va tizimni boshqarishi mumkin. Bugungi kunda Telnetning qo‘llanilishi xavfsizlik muammolari tufayli cheklangan bo‘lsa-da, u tarmoq o‘rganish va simulyatsiya muhitlarida, masalan Cisco Packet Tracerda, hali ham muhim o‘rin tutadi. Ushbu maqola Telnetni batafsil o‘rganishga bag‘ishlangan bo‘lib, unda protokolning tarixi, afzalliklari va kamchiliklari, xavfsizlik masalalari, SSH kabi alternativlar va Cisco Packet Tracerda amaliy konfiguratsiya ko‘rib chiqiladi. Telnet Protokolining Tarixi va Asosiy Tushunchalari Telnet protokoli 1969-yilda ARPANET tarmog‘ida birinchi marta sinovdan o‘tkazilgan va RFC 97 hujjati orqali standartlashtirilgan. Keyinchalik, RFC 854 va RFC 855 hujjatlarida batafsil YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 375 tavsiflangan. Protokol TCP/IP to‘plamiga kiradi va odatda 23-portdan foydalanadi. Telnet mijoz-server modeliga asoslangan: mijoz (masalan, kompyuter terminali) serverga (masofaviy qurilma) ulanadi va matnli buyruqlar yuboradi. Bu protokol Network Virtual Terminal (NVT) kontseptsiyasini ishlatadi, bu turli operatsion tizimlar (Windows, Linux, Unix) orasida muvofiqlikni ta’minlaydi. Telnetning Afzalliklari Oddiyligi va oson o‘rganish Keng moslik (turli tizimlar bilan) Tezlik va past resurs sarfi Autentifikatsiya qo‘llab-quvvatlashi Telnetning Kamchiliklari Xavfsizlikning yo‘qligi (ma’lumotlar shifrlanmagan) Eski standartlar Man-in-the-Middle hujumlari xavfi Cheklangan funksionallik Telnetning Xavfsizlik Muammolari va SSH Alternativi Telnetda ma’lumotlar ochiq holda uzatiladi, shuning uchun parollar o‘g‘irlanishi mumkin. Asosiy alternativ — SSH (Secure Shell), 22-portdan foydalanadi va ma’lumotlarni shifrlaydi. Cisco Packet Tracerda Telnet Sozlash (Router) Topologiya yaratish IP manzillarini belgilash. Enable parolni o‘rnatish: `enable secret cisco` VTY liniyalarini sozlash: line vty 0 15, password telnetpass login PC dan: telnet 192.168.1.1 Xulosa Telnet protokoli tarmoq tarixida muhim o‘rin egallagan bo‘lib, uning oddiyligi va keng mosligi tufayli hali ham o‘quv maqsadlarida, xususan Cisco Packet Tracer kabi simulyatsiya dasturlarida foydalaniladi. Ammo ma’lumotlar shifrlanmaganligi sababli, haqiqiy ishlab chiqarish tarmoqlarida Telnetni ishlatish qat’iy tavsiya etilmaydi – bu xavfsizlik jihatidan jiddiy xavf tug‘diradi. Buning o‘rniga zamonaviy va xavfsiz SSH protokoliga o‘tish eng to‘g‘ri yechim hisoblanadi. SSH nafaqat ma’lumotlarni shifrlash bilan himoya qiladi, balki kalitga asoslangan autentifikatsiya va boshqa qo‘shimcha xavfsizlik mexanizmlarini ham taqdim etadi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Introduction to TELNET – GeeksforGeeks 2. Telnet – Wikipedia 3. Configuring Telnet on Cisco Devices – Cisco Documentation 4. SSH vs Telnet – Comparison – Network World.