CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANG'ICH TAYYORGARLIK FANINING YOSHLAR TARBIYASIDAGI O'RNI

ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 13 94 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.18021507 CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANG‘ICH TAYYORGARLIK FANINING YOSHLAR TARBIYASIDAGI O‘RNI Gaipov Navfar Kalandarovich Ellikqal’a tumani 16-son umumiy orta ta’lim maktabning Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fani rahbari ANNOTATSIYA Mazkur maqolada chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fanining yoshlar tarbiyasidagi o‘rni va ahamiyati yoritiladi. Ushbu fan orqali yoshlarda vatanparvarlik tuyg‘ulari, intizom, jismoniy chiniqish va ijtimoiy mas’uliyat kabi muhim fazilatlarni shakllantirish masalalari tahlil qilinadi. Shuningdek, chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fanining mazmuni va uni o‘qitishda qo‘llaniladigan pedagogik yondashuvlarning tarbiyaviy imkoniyatlari asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari yoshlarni harbiy xizmatga va hayotiy vaziyatlarga ongli ravishda tayyorlashda mazkur fanning ahamiyatini ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar: chaqiruvga qadar tayyorgarlik, yoshlar tarbiyasi, vatanparvarlik, jismoniy tayyorgarlik, intizom, harbiy-ta’lim, ijtimoiy mas’uliyat. KIRISH Yosh avlodni har tomonlama barkamol, jismonan chiniqqan va ma’naviy yetuk etib tarbiyalash zamonaviy ta’lim tizimining ustuvor vazifalaridan biridir. Shu nuqtayi nazardan, chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fani yoshlarni harbiy xizmatga tayyorlash bilan bir qatorda, ularning vatanparvarlik, intizom va mas’uliyat tuyg‘ularini shakllantirishda muhim tarbiyaviy ahamiyat kasb etadi. Ushbu fan umumta’lim maktablari va o‘rta maxsus ta’lim muassasalarida yoshlarga dastlabki ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 13 95 harbiy bilim va ko‘nikmalarni berish orqali jamiyatda faol va ijtimoiy mas’uliyatli shaxslarni tarbiyalashga xizmat qiladi. Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fanining tarbiyaviy mohiyati, avvalo, yoshlarning vatanparvarlik tuyg‘ularini rivojlantirish bilan bog‘liq. Fan mazmunida davlat ramzlari, milliy armiyaning o‘rni va ahamiyati, Vatan himoyasining muqaddas burch ekani haqidagi tushunchalar yoritiladi. Bu bilimlar yoshlarda ona yurtga sadoqat, tarixiy xotira va milliy g‘urur hissini shakllantiradi. Natijada yoshlar Vatan taqdiriga befarq bo‘lmagan, ongli fuqarolar sifatida kamol topadi. ASOSIY QISM Mazkur fan yoshlar tarbiyasida intizom va tartibga rioya qilish madaniyatini shakllantirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Harbiy mashg‘ulotlar jarayonida belgilangan qoidalar va talablarni bajarish, jamoada harakat qilish, buyruqlarni aniq va o‘z vaqtida ado etish yoshlarda mas’uliyat va tartib-intizomni rivojlantiradi. Bu sifatlar nafaqat harbiy xizmatda, balki kundalik hayot va kelgusidagi kasbiy faoliyatda ham muhim ahamiyatga ega [2]. Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fanining yana bir muhim tarbiyaviy jihati jismoniy tarbiya va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish bilan bog‘liqdir. Harbiy mashqlar, saf tayyorgarligi va jismoniy mashg‘ulotlar yoshlarning jismoniy chiniqishini ta’minlab, ularning sog‘lig‘ini mustahkamlaydi. Bu jarayon yoshlarda o‘z salomatligiga mas’uliyat bilan qarash, bardoshlilik va matonat kabi fazilatlarni rivojlantiradi. Ushbu fan orqali yoshlar favqulodda vaziyatlarda to‘g‘ri harakat qilish ko‘nikmalarini ham egallaydilar. Fuqaro muhofazasi, birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish, xavfsizlik qoidalariga rioya etish kabi bilimlar yoshlarni hayotiy vaziyatlarga tayyorlaydi. Bu esa ularning nafaqat harbiy xizmatga, balki kundalik hayotda ham ongli va mas’uliyatli harakat qilishiga yordam beradi [3]. Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fanida jamoaviylik va hamkorlikni rivojlantirish muhim tarbiyaviy yo‘nalish hisoblanadi. Guruh bo‘lib bajariladigan mashg‘ulotlar, harbiy-sport o‘yinlari va musobaqalar yoshlarda o‘zaro yordam, jamoa ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 13 96 manfaatini shaxsiy manfaatdan ustun qo‘yish kabi ijtimoiy fazilatlarni shakllantiradi. Bu esa yoshlarning ijtimoiy moslashuvchanligini oshiradi. Zamonaviy ta’lim sharoitida chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fanini o‘qitishda innovatsion pedagogik yondashuvlardan foydalanish tarbiyaviy samaradorlikni oshiradi. Amaliy mashg‘ulotlar, interaktiv usullar, simulyatsion mashqlar va raqamli texnologiyalar orqali yoshlarda qiziqish va faollik kuchayadi. Bu esa fan mazmunining yanada samarali o‘zlashtirilishiga xizmat qiladi. Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fani yoshlar tarbiyasida ko‘p qirrali va muhim pedagogik ahamiyatga ega. U yoshlarni harbiy xizmatga tayyorlash bilan bir qatorda, vatanparvarlik, intizom, jismoniy chiniqish va ijtimoiy mas’uliyat kabi fazilatlarni shakllantiradi. Ushbu fan orqali tarbiyalangan yoshlar jamiyatda faol, ongli va mas’uliyatli fuqaro sifatida kamol topadi [4]. Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fanining yoshlar tarbiyasidagi o‘rni, shuningdek, shaxsiy mas’uliyat va ongli xulq-atvorni shakllantirish bilan ham bevosita bog‘liqdir. Mazkur fan orqali yoshlar o‘z harakatlari va qarorlarining oqibatini anglashga o‘rganadi, buyruq va ko‘rsatmalarga ongli ravishda yondashish ko‘nikmasini hosil qiladi. Harbiy tayyorgarlik elementlari asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlar yoshlarning o‘zini tuta bilishi, vaziyatni tez baholashi va mas’uliyatli qaror qabul qilishiga xizmat qiladi. Bu sifatlar yoshlarning nafaqat harbiy xizmatga, balki jamiyat hayotidagi turli ijtimoiy vazifalarga ham tayyor bo‘lishini ta’minlaydi. Mazkur fan yoshlar tarbiyasida psixologik barqarorlik va iroda sifatlarini rivojlantirishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Harbiy mashg‘ulotlar davomida yuzaga keladigan jismoniy va ruhiy yuklamalar yoshlarning sabr-toqat, matonat va o‘zini boshqarish qobiliyatlarini mustahkamlaydi. Stressli vaziyatlarda o‘zini yo‘qotmaslik, jamoa ichida muvozanatni saqlash va qiyinchiliklarga bardosh berish kabi fazilatlar aynan chaqiruvga qadar tayyorgarlik jarayonida shakllanadi. Bu esa yoshlarning kelgusidagi hayotida muhim psixologik tayanch vazifasini bajaradi. Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fanining tarbiyaviy ahamiyati huquqiy ong va fuqarolik mas’uliyatini rivojlantirish orqali ham namoyon bo‘ladi. Fan ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 13 97 doirasida davlat va jamiyat oldidagi burch, qonunlarga hurmat, tartib-intizomga rioya qilish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Bu bilimlar yoshlarning huquqiy savodxonligini oshirib, ularni qonuniylik va adolat tamoyillariga sodiq bo‘lishga undaydi. Natijada yoshlar o‘z huquq va majburiyatlarini anglagan holda, jamiyatning faol va mas’uliyatli a’zosi sifatida shakllanadi. XULOSA VA MUNOZARA Chaqiruvga qadar boshlang‘ich tayyorgarlik fani yoshlar tarbiyasida muhim pedagogik ahamiyatga ega bo‘lib, u yoshlarda vatanparvarlik, intizom, jismoniy chiniqish va ijtimoiy mas’uliyatni shakllantirishga xizmat qiladi. Fan mazmunining amaliy yo‘naltirilganligi va tarbiyaviy xarakteri yoshlarning harbiy xizmatga, shuningdek, kundalik hayotdagi mas’uliyatli faoliyatga tayyor bo‘lishini ta’minlaydi. Ushbu fanni zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida o‘qitish yoshlar tarbiyasining samaradorligini yanada oshiradi. ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. Muslimov N.A., Usmonboyeva M.H. Pedagogika. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2018. – 304 b. 2. Xodjayev B.X. Yoshlar tarbiyasi pedagogikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2016. – 220 b. 3. Tursunov N.T. Vatanparvarlik tarbiyasining pedagogik asoslari. – Toshkent: IjodPress, 2020. – 168 b. 4. Yo‘ldoshev J.G. Ta’lim va tarbiya integratsiyasi. – Toshkent: Iqtisod-moliya, 2017. – 192 b.