EFFECTIVENESS OF THE APPLICATION OF THE METHODOLOGY OF FORMING MORAL AND MORAL VALUES IN PRIMARY STUDENTS

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1185 BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARDA MA’NAVIY-AXLOQIY QADRIYATLARNI SHAKLLANTIRISH METODIKASINI QO‘LLASHNING SAMARADORLIGI Usmanova Sabohat Erkinovna Termiz Pedagogika Instituti Boshlang‘ich ta’lim kafedrasi o‘qituvchisi Tel +99891 377 82 00 Annotatsiya Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni shakllantirish jarayonining pedagogik asoslari hamda ushbu jarayonda samarali metod va usullardan foydalanish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda boshlang‘ich ta’lim bosqichida o‘quvchilarning shaxsiy kamolotida ma’naviy-axloqiy tarbiyaning o‘rni tahlil qilinadi. Shuningdek, o‘quvchilarda halollik, vatanparvarlik, insonparvarlik, mas’uliyat, hurmat va mehr-oqibat kabi qadriyatlarni rivojlantirishda zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar va tarbiyaviy faoliyatning samaradorligi asoslab beriladi. Maqolada amaliy tajriba natijalari asosida metodik yondashuvlarning ta’lim sifati va tarbiyaviy samaradorlikka ta’siri ko‘rsatib o‘tilgan. Kalit so‘zlar: ma’naviy-axloqiy tarbiya, boshlang‘ich sinf, qadriyatlar, metodika, pedagogik samaradorlik, tarbiya jarayoni. Аннотация В статье рассматриваются педагогические основы формирования духовно-нравственных ценностей у учащихся начальных классов, а также вопросы эффективности применения современных методов и приёмов воспитательной работы. Анализируется роль духовнонравственного воспитания в личностном развитии младших школьников. Обоснована эффективность использования интерактивных методов, педагогических технологий и воспитательных мероприятий в формировании таких качеств, как честность, патриотизм, гуманизм, ответственность и уважение. На основе практического опыта показано влияние методических подходов на качество обучения и воспитания. Ключевые слова: духовно-нравственное воспитание, начальная школа, ценности, методика, педагогическая эффективность. Annotation This article examines the pedagogical foundations of forming spiritual and moral values in primary school students and analyzes the effectiveness of applying modern teaching methods in the educational process. The role of moral education in the personal development of younger students is highlighted. The effectiveness of interactive methods, pedagogical technologies, and educational activities in developing honesty, patriotism, humanism, responsibility, and respect is substantiated. Based on practical experience, the impact of methodological approaches on educational quality is demonstrated. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1186 Keywords: spiritual and moral education, primary education, values, methodology, pedagogical effectiveness. KIRISH Bugungi globallashuv sharoitida yosh avlodni ma’naviy-axloqiy jihatdan barkamol qilib tarbiyalash ta’lim tizimining eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Ayniqsa, boshlang‘ich sinf davri bolaning shaxs sifatida shakllanishida hal qiluvchi bosqich bo‘lib, bu davrda berilgan tarbiya keyingi hayot yo‘liga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni shakllantirish masalasi pedagogika fanining dolzarb muammolaridan biri sifatida e’tirof etiladi. O‘zbekiston respublikasi ta’lim siyosatida yosh avlodni milliy va umuminsoniy qadriyatlar ruhida tarbiyalash, ularning ma’naviy dunyosini boyitish, ijtimoiy faolligini oshirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Boshlang‘ich ta’limda ta’lim va tarbiya uzviyligini ta’minlash, dars jarayonida va darsdan tashqari faoliyatda samarali metodik yondashuvlardan foydalanish pedagogdan yuqori kasbiy mahoratni talab etadi. Asosiy qism 1. Ma’naviy-axloqiy tarbiyaning nazariy asoslari Ma’naviy-axloqiy tarbiya shaxsni jamiyatda yashashga tayyorlovchi, uning axloqiy me’yorlar va qadriyatlarga amal qilishini ta’minlovchi muhim pedagogik jarayondir. Pedagogik adabiyotlarda ma’naviyat tushunchasi insonning ichki dunyosi, e’tiqodi, qadriyatlari va hayotiy pozitsiyasini ifodalovchi kategoriya sifatida talqin qilinadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ma’naviy-axloqiy tarbiyani shakllantirishda yosh xususiyatlarini inobatga olish muhim ahamiyatga ega. Bu davrda bolalar ko‘proq taqlid orqali o‘rganadi, o‘qituvchi va ota-onaning shaxsiy namunasi esa tarbiyaning eng kuchli vositasi hisoblanadi. 2. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida qadriyatlarni shakllantirish yo‘nalishlari Boshlang‘ich ta’limda quyidagi ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni shakllantirish ustuvor hisoblanadi:Vatanparvarlik va milliy g‘urur;Insonparvarlik va bag‘rikenglik;Halollik va adolat;Mehnatsevarlik va mas’uliyat;Kattalarga hurmat, kichiklarga g‘amxo‘rlik.Ushbu qadriyatlar ona tili, o‘qish savodxonligi, tarbiya soatlari hamda sinfdan tashqari mashg‘ulotlar orqali bosqichmabosqich singdiriladi. 3. Ma’naviy-axloqiy tarbiyada samarali metodlar Tadqiqot jarayonida quyidagi metodlarning samaradorligi aniqlandi: • Interfaol metodlar (bahs-munozara, rol o‘ynash, klaster, aqliy hujum); • Tarbiyaiy suhbatlar va hikoyalar; • Badiiy asarlar bilan ishlash; • Loyiha va ijodiy topshiriqlar; • Milliy urf-odat va an’analar asosida tarbiya. Mazkur metodlar o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantiradi, axloqiy vaziyatlarda to‘g‘ri qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi. 4. Metodikani qo‘llash samaradorligi Amaliy tajriba shuni ko‘rsatdiki, ma’naviy-axloqiy tarbiyani tizimli va maqsadli tashkil etish o‘quvchilarning xulq-atvori, o‘qishga munosabati va jamoada o‘zini tutishida ijobiy o‘zgarishlarga ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1187 olib keladi. Interfaol metodlardan foydalangan sinflarda o‘quvchilarning ijtimoiy faolligi va mas’uliyat hissi yuqori bo‘ldi. Xulosa Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ma’naviy-axloqiy qadriyatlarni shakllantirish pedagogik jarayonning ajralmas qismi bo‘lib, ushbu jarayonda samarali metodik yondashuvlardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, interfaol va zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etilgan tarbiyaviy ishlar o‘quvchilarning shaxsiy kamolotiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Demak, boshlang‘ich ta’limda ma’naviy-axloqiy tarbiya metodikasini takomillashtirish ta’lim sifati va jamiyat taraqqiyoti uchun muhim hisoblanadi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Karimov i.a. yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – toshkent, 2008. 2. Avloniy a. Turkiy guliston yoxud axloq. – toshkent, 2019. 3. Yo‘ldoshev j.g‘. Pedagogik texnologiyalar asoslari. – toshkent, 2020. 4. Ochilov m. Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi. – toshkent, 2021. 5. Abdullayeva m. Ma’naviy-axloqiy tarbiya nazariyasi. – toshkent, 2022. 6. Unesco. Education for sustainable development. – paris, 2020.