GIDRAVLIK BOSIM YO'QOLISHINI HISOBLASH FORMULALARINING ANIQLIGINI BAHOLASH

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 429 GIDRAVLIK BOSIM YO'QOLISHINI HISOBLASH FORMULALARINING ANIQLIGINI BAHOLASH Mamadaliyev.Y.M Farg'ona davlat texnika universiteti "Atrof muhit muhandisligi" yo'nalishi 1-kurs M8-25 ATMM magistranti. Electron pochta: mam[email protected] +998905709957 https://doi.org/10.5281/zenodo.18030047 Annotatsiya: Bu maqolada gidravlik bosim yo'qolishini aniqlashning turli usullaridan foydalanilgan va qanday usuldan foydalanilganda biz aniqroq natijalarga erishishimiz mumkinligi tekshirib ko'rilgan. Maqolada analtik, Shevelev va tajriba usulidan foydalanib, nisbiy xatoliklar foizi aniqlandi. Ushbu maqoladagi usullarning nisbiy xatolik foizi kamroq bo'gani bizga aniqroq natija olishga yordam berishi mumkin. Kalit so'zlar: Bosim yo'qolishi, analitik usul, Shevelev dasturi, tajriba usuli, laminar oqim, trubulent oqim, Kirish. Bosim yo'qolishi deb quvur yoki qurilma ichidagi gaz va suyuqlikning bosimining pasayishiga aytiladi. Bosim yo'qolishini bir qancha usullar yordamida aniqlashimiz mumkin. 1. Shevelev dasturi yordamida bosim yo'qolishini aniqlash Shevelev dasturi yordamida bosim yo'qolishini hisoblash uchun avval sarf (Q) qiymatini aniqlash lozim. Bu yerda dastur orqali aniq natijalarni olish uchun har bir bosqichning to'g'ri bajarilishi muhimdir QV  =• (1) bu formuladan quydagi formulani keltirib chiqarishimiz mumkin. 2 4 d QV  • =• (2) 2-Analitik usul yordamida bosim yo'qolishini quydagi formuladan foydalanamiz. 2 2 mlv hdg  = • + (3) hm-bosim yo'qolishi, λ-gidravlik qarshilik koefitsenti, v-tezlik, d-diametr, bu formuladan foydalanish uchun λ qiymatini aniqlashimiz lozim. λ qiymatini topish formulasi laminar va trubulent oqimlar uchun farq qiladi. Laminar oqimlarda λ topish formulasi. 64 Re  = (4) Re-Reynold soni. YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 430 Turbulent oqim uch turga bo'linadi va har biri turi uchun hisoblash formulalari bir biridan farq qiladi: 1-turida Renold soni 3 4000 Re 10 d   •  shu ko'rinishida bo'ladi va gidravlik qarshilik koeffitsenti Blaziusa formulasi yordamida aniqlanadi. Formula: Blaziusa 0.25 0.3164 Re T  = (5) 2turida Reynold soni 33 10 Re 560 dd •   •  ushbu oraliqda bo'ladi va λ Altshul formulasi yordamida aniqlanadi. Formula: Altshul 0.25 368 0.11 Red   = (6) 3-turida Reynold soni 3 Re 560 d •  bo'ladi. Formula: Altshul 0,25 3 0,11 rd    =•   (7) 3-Tajriba usuli bilan bosim yo'qolishini aniqlashni ko’rib chiqamiz. Nikuratze grafigi yordamida λ qiymatini aniqlab olamiz va (3) formula asosida bosim yo'qolishini xisoblab chiqamiz. Yuqoridagi usullar bilan o’rganib chiqish uchun masaladan foydalanamiz. Berilgan:D=100(mm) ∆=1,5(mm) V1=1,3(m/s) V2=1,7(m/s) V3=2,2(m/s) 1-rasm. YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 431 1-jadval. 2-jadval. 3-jadval Tajriba usulida bosim yo'qotilishi aniqlanganda tezlik ortgani sayin bosim yo'qotishining ortishini ko’rishimiz mumkin (1-jadval). Analitik usulda bosim yo'qotilishi aniqlanganda nisbiy xatolik tezlik ortgan sayin ortishini ko'ramiz (2-jadval). Shevelev dasturi yordamida bosim yo'qotishini aniqlashda esa nisbiy xatolik tezlik ortishi bilan birgalikda ortadi (3-jadval). Xulosa: Yuqorida keltirilgan masalaning jadvaldagi qiymatlari shuni ko'rsatadiki, analitik usulda bosim yo'qotishini hisoblashda nisbiy xatolik foizi sezilarli darajada past bo'ladi. Bu esa ushbu usulni qo'llashimiz natijasida erishiladigan aniqroq natijalarga olib keladi. Shuning YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 432 uchun, analitik usulni tanlash tajriba natijalarining ishonchliligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Minadorchilik: Ushbu maqolani yozishga yaqindan yordam bergan Farg'ona davlat texnika universiteti arxitektura va qurilish fakulteti DSc M.Madaliyevga o'z minadorchiligimni bildiraman. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Averkova, O. A., Logachev, I. N., & Logachev, K. I. (2012). Моделирование отрыва потока на входе во всасывающие каналы в областях с разрезами. Вычислительные методы и программирование, 13, 298-306. White, F.M. –" Fluid Mechanics". Kundu, P.K., Cohen, I.M., Dowling, D.R. – "Fluid Mechanics".