ТАРИХ ФАНИНИ ЎРГАНИШДА А. ЎРИНБОЕВНИНГ ФАЛСАФИЙ ҚАРАШЛАРИ

SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM Vol. 3 No. 6 (2025) 79 ТАРИХ ФАНИНИ ЎРГАНИШДА А. ЎРИНБОЕВНИНГ ФАЛСАФИЙ ҚАРАШЛАРИ Бурхонов Илёсхон CAMU халқаро тиббиёт университети, Ижтимоий фанлар ва жисмоний маданият кафедраси Аннотация: Мақолада тарих фанини ўрганишда Ўринбоевнинг фалсафий қарашлари таҳлил қилинади. Ўринбоевнинг илмий тадқиқотлари Амир Темур ва Темурийлар тарихи, Алишер Навоий ва Абдурахмон Жомий ҳаёти, Нақшбандия ва Хожагон тариқатларининг ривожи билан боғлиқ бўлиб, тарихий фактларни маънавий ва ижтимоий контекстда ўрганишга йўналтирилган. Мақола Ўринбоевнинг фалсафий қарашлари орқали тарихий шахсларнинг ижтимоий ва маънавий аҳамиятини тушуниш, илм-фан ва маънавиятни уйғунлаштириш ҳамда молиявий ва ижтимоий муносабатларни таҳлил қилиш имкониятини кўрсатади. Калит сўзлар:Тарих фанлари, Ўринбоев, фалсафий қарашлар, Амир Темур, Алишер Навоий, Абдурахмон Жомий, маънавият, ижтимоий ҳаёт, тарихий тадқиқот. Аннотация: В статье анализируются философские взгляды Уринбоева в изучении исторической науки. Научные исследования Уринбоева связаны с историей Амир Темура и династии Тимуридов, жизнью и творчеством Алишера Навои и Абдурахмана Джоми, а также развитием тариката Накшбандия и Ходжагон. Исследование показывает, как философские взгляды Уринбоева помогают понимать социальное и духовное значение исторических личностей, сочетать науку и духовность, а также анализировать финансовые и социальные отношения. SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM Vol. 3 No. 6 (2025) 80 Ключевые слова: История, Уринбоев, философские взгляды, Амир Темур, Алишер Навои, Абдурахман Джоми, духовность, социальная жизнь, исторические исследования. Abstract: The article analyzes Urinboev’s philosophical views in the study of history. Urinboev’s research is related to the history of Amir Temur and the Timurid dynasty, the life and works of Alisher Navoi and Abdurahman Jami, as well as the development of the Naqshbandiya and Khojagon tariqahs. The study demonstrates how Urinboev’s philosophical perspectives help understand the social and spiritual significance of historical figures, integrate science and spirituality, and analyze financial and social relations. Keywords: History, Urinboev, philosophical views, Amir Temur, Alisher Navoi, Abdurahman Jami, spirituality, social life, historical research. Тарих фанини ўрганишда фалсафий ёндашув муҳим аҳамиятга эга. Тарихий воқеаларни фақат фактлар мажмуаси сифатида эмас, балки уларнинг маънавий, ижтимоий ва иқтисодий оқибатларини ҳам таҳлил қилиш имконини беради. Шу нуқтаи назардан қараганда, Ўринбоевнинг илмий фаолияти тарихшуносликда фалсафий қарашларнинг амалий намунаси сифатида аҳамиятлидир. Ўринбоевнинг тадқиқотлари Амир Темур ва Темурийлар даври, Алишер Навоий ва Абдурахмон Жомий ҳаёти ва ижодий мероси, шунингдек, Нақшбандия ва Хожагон тариқатларининг тарихи билан боғлиқ бўлиб, фақат илмий фактларни қайта ёзиш билан чекланмайди. Унинг фикрича, тарихий шахслар ва воқеаларнинг ижтимоий, маънавий ва фалсафий аҳамиятини тушуниш ҳамда улардан хулоса чиқариш тарих фанининг асосий вазифаларидан бири саналади. Ўринбоевнинг тарихий тадқиқотлари орқали шаклланган фалсафий қарашлари, уларнинг илм-фан, маънавият ва ижтимоий ҳаётга таъсири таҳлил қилиш орқали ўрта асрларга оид қўлёзмаларнинг мазмун моҳияти ўрганилади. SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM Vol. 3 No. 6 (2025) 81 А. Ўринбоевнинг фалсафий қарашлари унинг илмий, маданий ва ижтимоий фаолиятида намоён бўлади. Унинг фикрлари асосан қуйидаги жиҳатларда ўз ифодасини топган: 1. Ўринбоев тарихий шахслар, хусусан Амир Темур ва Алишер Навоий фаолияти орқали инсонзатнинг маънавий ва ижтимоий ривожида тарихий билимларнинг муҳимлигини таъкидлайди. Унинг фикрича, тарих фақат фактларни ёзиш эмас, балки ахлоқий ва маънавий сабақлар бериш, келажак авлодлар учун тажриба ва намуна сифатида хизмат қилиш воситаси ҳисобланади. 2. Ўринбоевнинг таъкидлашича, ҳар бир тарихий воқеа ва шахснинг фаолиятининг ортида турли ижтимоий, иқтисодий ва маданий сабаблар ётади. Шу боис тарихни ўрганишда фақат ҳодисаларнинг содир бўлиши эмас, уларнинг инсон ҳаёти, жамият ва давлат ривожига таъсири ҳам таҳлил қилиниши лозим. Масалан, Амир Темурнинг давлат бошқарувидаги ва жамиятни тартибга солишдаги фаолияти миллий ва маданий мероснинг шаклланишида муҳим рол ўйнаган. 3. Шунингдек, Алишер Навоийнинг адабий ва маънавий мероси орқали Ўринбоев тарихнинг инсон маънавияти ва маданий ривождаги аҳамиятини ўргатади. Навоийнинг ижодида инсонпарварлик, ахлоқ ва маънавий қадриятлар тарихий воқеалар орқали амалда кўрсатилган. Бу эса тарихий таҳлилда фақат фактлар билан чекланмасдан, уларнинг маънавий ва ахлоқий таъсирини ҳам ўрганиш имконини беради. 4. Шу билан бирга, Ўринбоев тарих ва маданий меросни жамиятнинг маънавий асосини мустаҳкамлаш ва келажак авлодларни тарбиялаш учун муҳим омил сифатида қарайди. Унинг фикрига кўра, тарихий билимлар орқали инсонлар ижтимоий масъулиятни ҳис қилиш, маънавий қадриятларни асраш ва маданий меросни ривожлантириш имконига эга бўлади. SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM Vol. 3 No. 6 (2025) 82 5. Илм ва маънавиятнинг уйғунлиги - Алишер Навоий ва Абдурахмон Жомий тадқиқотларида у илм-фан ва маънавият бир-бирини қўллаб-қувватлаши лозим деган қарашни илгари сурган. Инсоннинг маънавий ривожланиши унинг фаолият ва ижтимоий масъулияти билан боғлиқлигини таъкидлайди. 6. Маънавий етакчилик ва ижтимоий масъулият. Ўринбоевнинг тадқиқотларида тарихий шахслар – давлат бошқарувида ва ижтимоий ҳаётда фаол бўлган одамлар сифатида қаралади. Унинг фикрига кўра, ҳақиқий фалсафий шахс маънавий қадриятларни муҳофаза қилиб, ижтимоий адолат ва тинчлик учун ҳаракат қилиши керак. 7. Молиявий ва иқтисодий масалаларда фалсафий ёндашув. Савдо ва қарз бериш тизимини ўрганишда у фақат иқтисодий жиҳатга эмас, балки ахлоқий ва фалсафий томонларига ҳам эътибор қаратган. Судхўрлик ва процентли кредитнинг ижтимоий оқибатларини таҳлил қилиб, унинг адолатли молиявий муносабатларга таъсирини кўрсатади. Хулоса: А. Ўринбоевнинг фалсафий қарашлари – тарихий билимни маънавий қиммат ва ижтимоий масъулият билан уйғунлаштириш, илм-фан ва маънавиятни ривожлантириш ва молиявий муносабатларни ахлоқий асосда баҳолашдир. Унинг фикрлари замонавий Ўзбекистонда тарихшунослик ва иқтисодий фалсафани уйғунлаштиришга асос бўлиб хизмат қилади. Фойдаланилган адабиётлар 1. Burkhonov, I. (2021, June). The importance of the scientific heritage of asomiddin urinboyev in the study of the history of the Kokand khanat. In Конференции. 2. Burkhonov, I. (2021). The importance of the scientific heritage of asomiddin urinboyev in the study of the history of the Kokand khanat: https://doi. org/10.47100/conferences. v1i1. 1242. In RESEARCH SUPPORT CENTER CONFERENCES (No. 18.05). SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM Vol. 3 No. 6 (2025) 83 3. Бурханов, И. (2023). Научное наследие Шарафиддина Али Язди в интерпретации Асомиддина Оринбоева. Актуальные проблемы истории Узбекистана, 1(1), 165–171. 4. BURKHONOV, I. FROM THE HISTORY OF THE TRANSLATION OF THE WORK OF ABURAZZAK SAMARKAND" MATLA'I SA'DAYN AND MAJMA'I BAHRAIN. ЭКОНОМИКА, 138-144. 5. Muhiddinovich, B. I. (2022). The Importance of Asomiddin Urinboev's Scientific Research in the Study of the History of the Kokan Khanate. Kresna Social Science and Humanities Research, 3, 175-179. 6. Muhiddinovich, B. I. (2022). In the Study of the History of the Kokand Khanate. Eurasian Journal of History, Geography and Economics, 6, 68-71. 7. Burkhanov , I. . (2022). FROM THE HISTORY OF THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF KOKAND SCIENTISTS ASOMIDDIN URINBOEV. International Bulletin of Medical Sciences and Clinical Research, 2(10), 63–67. 8. Хатамова, З. (2021, August). EXPENDITURE OF INCOME FROM TAXES AND LEVIES IN THE KOKAND KHANATE: https://doi. org/10.47100/conferences. v1i1. 1230. In RESEARCH SUPPORT CENTER CONFERENCES (No. 18.05). 9. Хатамова, З. Н. Особенности налоговой системы Кокандского ханства / З. Н. Хатамова. — Текст : непосредственный // Молодой ученый. — 2020. — № 5 (295). — С. 254-256. — URL: https://moluch.ru/archive/295/66918/ 10. Nazirjonovna, H. Z., & Abdumannobovich, N. M. (2020). Tax system on the territory of kyrgyzstan during the Kokand Khanate. ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 10(6), 209-212. 11. Xatamova, Z. (2020). Expenditure of state funds replenished by taxes in the history of the kokand khanate. EPRA International Journal of Research and Development (IJRD), 5(3), 274-277. SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM Vol. 3 No. 6 (2025) 84 12. Nazirjonovna, K. Z. (2024). THE SIGNIFICANCE OF ZAKAT IN THE FINANCIAL SYSTEM OF THE KOKANDD KHAN. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 12(3), 100-105. 13. Nazirjonovna, K. Z. (2024). FROM THE HISTORY OF THE FINANCIAL SYSTEM OF THE KOKAND KHAN: CUSTOMS TAX AND OTHER COLLECTIONS. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 12(3), 94-99. 14. Nazirjonovna, K. Z. (2024). THE ISSUE OF CRAFTSMANSHIP IN THE FINANCIAL SYSTEM OF THE KOKAND KHANATE. World Bulletin of Public Health, 31, 8-10. 15. Burkhanov I.A VIEW ON THE LIFE AND SCIENTIFIC ACTIVITY OF A. URINBOEV. (2024). Synergy: Cross-Disciplinary Journal of Digital Investigation (2995-4827), 2(11), 2427. https://multijournals.org/index.php/synergy/article/view/2639 16. Burkhanov I. M. (2024). The Significance of A. Orinboev’s Research in the Study of the Historical Heritage of the Turkish People. Excellencia: International Multi-Disciplinary Journal of Education (2994-9521), 2(11), 113117. https://doi.org/10.5281/ 17. Burkhanov I. M. (2024). The Significance of A. Urinboev's Research in the Study of the Histurical Heritage of the Turkish People. https://doi.org/10.5281/zenodo.14095929 18. Ilyosxon Muxiddinovich Burxonov Farg'ona, Markaziy Osiyo tibbiyot universiteti (CAMU) o'qituvchisi. (2024). XIV-XV ASR TARIXIGA OID MANBALARNI A.O'RINBOEV TADQIQOTLARIDA AKS ETISHI. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14061206 19. Xatamova Zumradxon Nazirjonovna. (2023). QO‘QON XONLIGI MOLIYAVIY TIZIMIGA ELCHILIK MASALALARINING TA’SIRI: XUDOYORXONZODANING “ANJUM AT-TAVORIX” ASARI ASOSIDA: THE IMPACT OF THE AMBASSADOR’S PROBLEMS ON THE FINANCIAL SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM Vol. 3 No. 6 (2025) 85 SYSTEM OF THE KOKAND-KHANATE: ON THE BASIS OF "ANJUM ATTAVORIH" OF KHUDYAROKHANZODA. Farg’ona Davlat Universiteti, 28(5), 12. Retrieved from https://journal.fdu.uz/index.php/sjfsu/article/view/2192 20. Khatamova Zumradkhan Nazirjonovna. (2024). Important Islamic Sources in Studying the Financial System of the Kokan Khan. Excellencia: International Multi-Disciplinary Journal of Education (2994-9521), 2(11), 478481. https://doi.org/10.5281/ 21. Nazirjonovna, K. Z. (2024). The Issue of Financing MaterialArchitectural Culture in the History of the Kokan Khan. EUROPEAN JOURNAL OF BUSINESS STARTUPS AND OPEN SOCIETY, 4(11), 189–193. Retrieved from https://inovatus.es/index.php/ejbsos/article/view/4603 22. Khatamova Zumradkhan Nazirjonovna. (2024). An Organic Research of the History of the Turkish Nations: A Social Problem in the Financial System of the Kokand Khanate. American Journal of Political Science and Leadership Studies, 1(7), 30–32. Retrieved from https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/505 23. A VIEW ON THE LIFE AND SCIENTIFIC ACTIVITY OF A. URINBOEV. (2024). Synergy: Cross-Disciplinary Journal of Digital Investigation (2995-4827), 2(11), 2427. https://multijournals.org/index.php/synergy/article/view/2639 24. The Significance of A. Urinboev’s Research in the Study of the Histurical Heritage of the Turkish People. (2024). Innovative: International Multidisciplinary Journal of Applied Technology (2995-486X), 2(11), 2628. https://multijournals.org/index.php/innovative/article/view/2633