Nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda uchraydigan muammolar va ularni hal etish

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №12 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1818 sahifa, 2-dekabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F. O. – pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences (DSc), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – Doctor of Philosophy (PhD) in Psychology, Associate Professor Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, dekabr, 12-son MUNDARIJA Yangi O‘zbekiston sharoitida ayollar ijtimoiy faolligini oshirishda psixologik motivatsiya va o‘z-o‘zini rivojlantirish strategiyalari ........................................................................................................26 Xuseynova Abira Amanovna Pragmalinguodidactic Principles in Teaching English for Philologist Students and their Application in Intercultural Communication...................................................................................31 Arzieva Bibi-Sanem Aynazarovna Metakognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan biologiya o‘quv materiallarini loyihalash, joriy etish va samaradorligini baholash........................................................................................................35 Abdurasulova Gulrux Habibullayevna Oligofreniya holatida neyropsixologik tashxislar qo‘llanilishining umumiy masalalari .................................40 Akramov Dostonbek Ikromjon o‘g‘li, Xojialiyeva Sarvinoz Elyorjon qizi Oliy ta’lim muassasalari talabalarida kreativ kompetensiyani rivojlantirish pedagogik muammo sifatida ...44 Asatova Dildora Aslamovna Ingliz tili o‘qish ko‘nikmalarini takomillashtirishda autentik manbalarning roli .............................................. 49 Bekmuratova Nargiza Arislanbayevna Insultdan keyingi nutqni tiklashda logopedik reabilitatsiya va nevrologik muolajalar integratsiyasi ............52 Boltaboyeva Xurshida Sharofiddinovna The Concept of Symbols in Linguoculturology ............................................................................................56 Hamraqulova Gulandom Sodiq qizi Buyuk ipak yo‘li xalqlari o‘rtasidagi pedagogik va madaniy aloqalarning vujudga kelishi ............................59 Mirxalilova Nargiza Akbarovna Bo‘lajak tarbiyachilarni bolalarni nutqini o‘stirishga bo‘lgan kasbiy-pedagogik tayyorgarligini o‘stirish .......63 Mitaliboyeva Dildora Koxlear implantli bolalarning eshituv–nutqiy faolligini oshirishda differensial yondashuv asosida korreksion-pedagogik ish ..........................................................................66 Nartayeva Shahnoza Yulchibayevna Fasilitatsion yondashuv asosida kichik maktabgacha yoshdagi bolalarda adaptiv ko‘nikmalarni rivojlantirishning psixologik-pedagogik mexanizmlari ..................................................................................71 Normatova Nilufar Komilovna Boshlang‘ich sinflarda disgrafiyasi bo‘lgan o‘quvchilarda yozish kompetensiyalarini shakllantirishning ilmiy-nazariy asoslari (XIX–XXI asrlarda)........................................................................76 Qaxxorova Saidaxon, Mamarajabova Zulfiya Raqamli texnologiyalar va onlayn platformalar orqali olimpiya ta’limini rivojlantirish: yoshlar orasida axloqiy va jismoniy madaniyatni oshirish ...........................................................................80 Qodirov Jurabek Mamatsimonovich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida sun’iy intellekt bilim va savodxonligini rivojlantiradigan innovatsion jismoniy-interaktiv o‘yinlar: pedagogik model ...........................................................................83 Quvonova Nodirabegim Shavkat qizi “Sab’ai sayyor” asarida qo‘llangan onomastik birliklar haqida mulohazalar ................................................87 Gadayev Oybek Yaxshiboyevich, Ravshanova Sharbatoy Rahmatilla qizi Ijtimoiy tarmoq shifokorlarining masofaviy konsultatsiyalari shaxs psixikasi va salomatligiga ta’siri ...........91 Askarova Nargiza Abdivaliyevna, Ravshanova Zarnigor Daminovna Talabalar ilmiy dunyoqarashini rivojlantirishda innovatsion ta’lim texnologiyalari va interfaol metodlardan foydalanish................................................................................................................95 Satvoldiyev Faxriddin Akbarali o‘g‘li Innovatsion ta’lim texnologiyalari orqali pedagoglarning kreativligini rivojlantirish ......................................99 Saydullayeva Gulasal Umidjon qizi Maktabgacha yoshdagi bolalar motorikasini rivojlantirishning standart modeli ...........................................102 Sirojiddinova Xamidaxon Xasanboy qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarning shaxslararo munosabat kompetensiyasini rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari ..........................................................................................................................106 Turg‘unova Gulnoza Muhammadjonovna, Xodjiyeva Mahliyo AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, dekabr, 12-son Shaxsdagi mehnat motivatsiyasi samaradorligini ta’minlashga xizmat qiluvchi korrelyatsion bog‘liqliklar tahlili ....................................................................................................................109 Xusanov Samariddin Maxmadaminovich Auditoriyadan tashqari musiqiy mashg‘ulotlarni art-terapiya yordamida tashkil etish asoslari ....................112 Yarashev Jo‘rabek To‘rayevich Формирование творческого мышления школьников на уроках музыки ................................................117 Габдульманова Ильнура Минисламовна Теоретико-методологические основы коллаборативного обучения, кооперативных подходов и интерактивных педагогических методов ..................................................................................................119 Жураева Мафтуна Бахтиёр кизи Педагогическое колесо как инструмент формирования цифровой компетентности будущих педагогов дошкольного образования ........................................................................................ 124 Уразова М. Б., Усманова У. Б. Особенности гражданского воспитания обучающихся в системе “школа–махалля” в Узбекистане ..130 Хайдаров Шавкат Шамсиддин угли Педагогические условия формирования языковой грамотности у учащихся с тяжелыми нарушениями речи ................................................................................................................... 135 Юсупова Зулайхо Бахром кизи Valeologik tarbiyada o‘yin texnologiyalarining ahamiyati .............................................................................139 Berkinova Charos Islomovna O‘quvchilarda faol fuqarolik kompetensiyasi tushunchasi, mazmuni va shakllanishi ..................................142 Buvorayeva Gulruh Shoikrom qizi Boshlangʻich ta’limda STEAM yondashuvi asosida o‘qitishning didaktik imkoniyatlari ...............................145 Choʻtboyeva Munisxon Eshpoʻlat qizi Tabiatga muhabbat: maktabgacha ta’limda milliy qadriyatlar va o‘yinlar orqali ekologik tarbiya .................150 Ergasheva Umrinisso Komilovna Zamonaviy ta’lim – talabalar ijtimoiy intellektini shakllantirsh omilidir..........................................................153 Ermatova Gulnoz Pirimovna O‘zbekistonning eng yangi tarixi fanini o‘qitishda pedagogik texnologiyaning o‘rni ....................................156 Gazibekova Feruza Hakimovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining raqamli texnologiyalar muhitida tanqidiy va mustaqil fikrlashini rivojlantirish metodikasi .................................................................................................159 Haydarova Feruza Haydar qizi Talabalarda maʼnaviy-axloqiy fazilatlar va sifatlarni shakllantirish mexanizmi ............................................. 162 Jumanazarova Dilnoza Umurzaqovna Maktabgacha yoshdagi bolalarning kasbga bo‘lgan qiziqishlarini shakllantirishda interfaol metodlarni qo‘llash texnologiyasi ...................................................................................................165 Jumayeva Malika Aliyevna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarda kasbiy-nutq madaniyatini rivojlantirish ........................................ 168 Lutfetdinova Ra’no Xusnetdinovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik rivojlanishga zamonaviy yondashuvlar va jahon tajribalari ..172 Masharipova Barno Erkin qizi, Adilbayeva Dilnoza Adilbay qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida til o‘yinlari texnologiyalarining nazariy asoslari .........................................175 Masharipova Dilfuza Muxammatjon qizi Maktabgacha ta’lim tarbiyachisi pedagogik faoliyatining o‘ziga xosligi .......................................................178 Muhammadiyeva Feruza Turakulovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirishda aksiologik yondashuvdan foydalanish metodikasi .......................................................................................181 Muhiddinova Munira Xayrullayevna Boshlang‘ich ta’lim jarayonida matematika fanini o‘qitishda raqamli transformatsiya vositalaridan foydalanishning metodik paradigmasi .........................................................................................................184 Narzullayeva Sevara Omonovna O‘qituvchining muloqot madaniyatini shakllantirishning pedagogik-psixologik xususiyatlari .......................187 Nizamova Nodira Paxritdinovna Integrativ yondashuv asosida o‘quvchilarning nutqiy kompetentligini rivojlantirishning mazmuniy izohlanishi ..................................................................................................................................191 Oysha Qurbonova, Nodira Abduraimova Boshlang‘ich ta’limda Finlandiya tajribasi ....................................................................................................195 Nodira Sherboyeva AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, dekabr, 12-son Kutubxonachi kutubxona-axborot xizmati jarayonining yetakchi ishtirokchisi sifatida .................................198 O‘ktam Nosirov Pedagogik ta’lim transformatsiyasida talabalarning tadqiqotchilik kompetensiyalarini rivojlantirish texnologiyasi ............................................................................................................................ 204 Rustamova Shoxista Omonjonovna Globallashuv sharoitida axborot-psixologik xavfsizlikni shakllantirish masalalari ........................................ 208 Rаxmаtjonov Shoxjаhon Dilshodbek o‘g‘li Talabalarga ingliz tilini o‘qitishning zamonaviy innovatsion texnologiyalari .................................................212 Sa’dullayeva Rushana Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish ...........215 Saidova Dilbar Erkinovna Pedagog xodimlarda tolerantlik namoyon bo‘lishining determinantlari ........................................................ 218 Sattorova Maxliyo Dilmurod qizi Kreativ metodlar orqali maktabgacha yoshdagi bolalarda kreativ tafakkur va fikrlashni rivojlantirish .........223 Sultonboyeva Baxriniso Ilhomjon qizi Artpedagogika texnologiyalaridan foydalanib maktabgacha yoshdagi bolalarda dialogik nutqni rivojlantirish metodikasi .......................................................................................................226 Xolmatova Fotima Baxtiyor qizi Boshlang‘ich ta’limda yashil kompetensiyalarni shakllantirish yo‘nalishlari .................................................229 Yaqubova Shoira Tog‘aymuratovna Emotsional intelektni rivojlantirishning nazariy asoslari ............................................................................... 233 Yarmatov Raxmboy Baxramovich Boshlang‘ich ta’limda o‘quv veb-saytlari orqali til kompetentligini rivojantirish ............................................239 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Muxammadjonova Diyorabonu Muzaffarjon qizi Языковые изменения в русском языке XXI века: исследование новых слов, сленга, интернеткоммуникации, влияния англицизмов и глобализации на современный русский язык .......................242 Марупова Дилфуза Давроновна Oliy ta’limda talabalarning ilmiy-tadqiqot faoliyatining maqsad va vazifalari ...............................................247 F. R. Xosilova Boshlang‘ich ta’lim texnologiya darslarida o‘quvchilarni tabiiy materiallar bilan ishlashga o‘rgatish ...........251 Kambarov Nodirjon Sattarovich, Nasirjanova Feruzaxon Alixon qizi Boshlangʻich taʼlimda STEAM yondashuvining qoʻllanilishi va uning samaradorligi .................................... 256 Abdulazizova Yulduz Abdujabbor qizi Tabiiy fanlarni o‘qitishda STEAM yondashuvi asosida kreativlikni rivojlantirish metodikasi ........................259 Abdullayeva Dilrabo Fayzulla qizi Umumta’lim maktablarida o‘quvchilarda shaxs ma’naviy qiyofasini shakllantirishning zamonaviy pedagogik texnologiyalari .......................................................................................................... 262 Aliyeva Zuxra Tursunboyevna Yosh avlodni madaniy-tarixiy yondashuv asosida tarbiyalashda madaniy-ma’rifiy muassasalarning o‘rni ..265 Aripov Shokirjon Olimovich Ta’limda yangi texnologiya: 4K modeli va uni amalga oshirish yo‘llari.........................................................268 Avliyoqulova Nasiba Choriyevna Badiiy-tarixiy materiallarni ta’lim jarayoniga integratsiyalashning metodologik asoslari ..............................272 Baratov Baxtiyorjon Qodirovich Bolaning maktabgacha ta’lim tashkilotiga moslashishida o‘yinning roli ....................................................... 275 Barno Masharipova Erkin qizi, Zuhrobova Mahliyo Abdulatif qizi Boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida integrativ yondoshuvdan foydalanish texnologiyasi ........278 Ernazarova Laylo Abdusaitovna, Saidahmadova Gulrux Farrux qizi Bo‘lajak tarbiyachilarda metarefleksiv fikrlashni rivojlantirishning psixologik-pedagogik asoslari ...............284 Ismailova Nilufar Isroildjanovna Semantic and Cross-Cultural Features of Food-Based Idioms in Karakalpak and English Languages ......289 Jiemuratova Gulistan Koshkinbaevna Filolog talabalarida mustaqil fikrlash va qaror qabul qilishni rivojlantirishda metakognitiv yondashuvlarning didaktik mexanizmlari ................................................................................ 292 Jo‘rayeva Dilnoza Ro‘zimat qizi Rivojlantiruvchi sohalar kompetensiyalariga integratsion yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash texnologiyasini rivojlantirish .............................................296 Jo‘rayeva Zilola Sayfiddin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, dekabr, 12-son Psixologlar kasbiy komponentlarini rivojlantirishda matematik usullardan foydalanishning o‘ziga xos xususiyatlari ................................................................................................................................ 302 Kuziyeva Dilnura Dilmurotovna O‘zbekiston metodik maktabida sotsiolingvistik kompetensiyani shakllantirish bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar tahlili ..................................................................................................................................306 Madaminova Gulzira Gulamkadirovna Maxsus pedagogika fanlarini o‘qitishning nazariy-metodik asoslari ............................................................313 Maqsudova Nodira Alijonovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda metakognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirishda ertakterapiya texnologiyalaridan foydalanish metodikasi ............................................................................317 Muxiddinova Dilfuza Sherdor qizi Nutq madaniyatini shakllantirishda o‘qituvchi nutqining roli.........................................................................320 N. Q. Olimova Boshlang‘ich ta’lim jarayonida matematika fanini o‘qitishda raqamli transformatsiya vositalaridan foydalanishning metodik paradigmasi .........................................................................................................323 Narzullayeva Sevara Omonovna O‘quvchilarda ekologik madaniyatni shakllantirish metodikasi ....................................................................326 Normirzayeva Maftunaxon Ilyosjon qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tadqiqot faoliyatini rivojlantirishda intensiv ta’lim texnologiyalarining metodik asoslari ............................................................................................................ 329 Olloqulova Farzona Umedillayevna Maktabgacha ta’lim yoshidagi giperaktiv bolalar bilan ishlashda pedagogik kompetentligini oshirish metodikasi ......................................................................................................................................332 Raimqulova Sojida Abdusaid qizi Talabalarning tadqiqotchilik kompetensiyalarini shakllantirishning nazariy asoslari ....................................335 Rustamova Shoxista Omonjonovna Inklyuziv ta’limni tashkil etishning xorijiy pedagogik amaliyotdagi modellari ...............................................339 Sultonova Zarina Uchqun qizi Xalq pedagogikasida ertaklarning tarbiyaviy va ma’naviy-ma’rifiy ahamiyati: ma’naviy begonalashuvga qarshi tarbiyaviy omil sifatida ............................................................................343 To‘xtasinova Farida Davlatali qizi B1 darajadagi talabalar uchun xorijiy tilni o‘qitishda audiovizual texnologiyalar yordamida ta’lim samaradorligini oshirishning metodik asoslari .............................................................................................347 Toshpulatova Shaxsanam Xolmurodovna Kontekstli ta’lim va uning boshlang‘ich ta’lim matematikasidagi ahamiyati haqida .....................................350 Umarova Nigora Alisherovna Oiladagi psixologik muhitning o‘spirinlarda to‘liqsizlik kompleksi shakllanishiga ta’siri ...............................353 Xalmuratova Dilorom Abdikarimovna Ta’limda faktcheking: misinformatsiya va dizinformatsiyaga qarshi kurashishning pedagogik asoslari ......356 Xidirova Maftuna Ilhom qizi Maktab o‘quvchilarini falsafiy va dunyoqarashga tayyorlash omillari ..........................................................362 Xo‘shboqova Farida Komiljon qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida nutq faoliyatini rivojlantirishning lingokognitiv asoslari .............................370 Xusanova Gulruxsor To‘lqin qizi, Aliyeva Muhlisa Baxodir qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqiy kompetensiyasini oshirish ...........................................................374 Zokirova Sohibaxon Muxtaraliyevna, Erkinova Nazokatxon Anvarjon qizi Эффективность занятий кроссфитом в повышении уровня общей физической подготовленности слушателей института повышения квалификации МВД Республики Узбекистан ................................377 Албеков Шокир Адилбекович Роль торговых и кочевых маршрутов в формировании лингвокультурных заимствований между Хорезмом и Южной Сибирью ........................................................................................................381 Сатымова Светлана Сатымовна Использование искусственного интеллекта в обучении русскому языку как иностранному: проблемы и решения ................................................................................................................................. 385 Ташева Дилором Салимовна Проблемы использования коммуникативного метода в преподавании русского языка студентам ....389 Тоджибоева Наргиза Джумабоевна AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, dekabr, 12-son Maktab–oila–mahalla hamkorligining qizlar ijtimoiy faolligini oshirishga ta’siri ............................................393 Abdurazoqova Marg‘uba Muxammad qizi Ta’lim tizimida musiqiy madaniyatni takomillashtirshning metodologik imkoniyatlari...................................397 Asqarova Xurshida A’zamjon qizi Maktab biologiya kursini o‘qitishda dars va darsdan tashqari mashg‘ulotlarning o‘zaro bog‘liqligi asosida metodologik savodxonlikni shakllantirish ............................................................. 404 Azimov Bekjon Ibrohimjon o‘g‘li Oliy ta’lim tizimida iqtidorli talabalar bilan ishlash samaradorligini ta’minlash usullari ................................. 407 Delov To‘lqin Erkinovich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarni badiiy asarlarni janriy xususiyatlariga ko‘ra izohli o‘qishga o‘rgatish .......... 410 Gulmira Abdullayeva Oʻzbekiston bokschilarining dunyo reytingida yetakchi o‘rinlarni egallashining asosiy omillari ................... 413 Insapov Ismoil Tuychialiyevich Improving Learners’ Engagement Through Game-Based Techniques in Language Education .................. 416 Ismailova Ma’rifat Bakhrambek kizi STEAM yondashuvi boshlang‘ich ta’limda ijodiy fikrlashni rivojlantirishning zamonaviy kaliti sifatida ........ 421 Jo‘rayeva Nasiba Komil qizi O‘quvchilarni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalashning ijtimoiylashuvi ....................................................... 426 Jo‘rayeva Sayyora Vahobjon qizi O‘smirlarda xarakter aksentuatsiyasining o‘ziga bo‘lgan ishonch rivojlanishiga ta’sirining psixologik xususiyatlari ................................................................................................................................429 Jurayev Xaydarjon Odilboyevich O‘spirinlarda agressiv xulqga ta’sir qiluvchi omillar .....................................................................................433 Konratbayeva Ayjamal Bazarbayevna Rus va o‘zbek tillarida chorvachilik terminlarining qiyosiy tahlili .................................................................. 436 Kurbanova Guzal Abduraximovna Texnologiya darslarida murakkab mexanizmlarni o‘qitishning zamonaviy usullari ...................................... 441 Mamadaliyev Furqat Xolmamatovich Umumta’lim maktab o‘qituvchilarining sun’iy intelekt texnologiyalaridan foydalanish madaniyatini shakllantirish usullari .............................................................................................................. 446 Mamatova Fazilat Ixtiyorovna, Xolmirzayeva Zebo Ravshan qizi Nutqda badiiy tasviriy vositalardan foydalanish yo‘llari................................................................................ 450 Murodova Farangis G‘anisherovna Kichik yoshdagi o‘quvchilarning yozma savodxonligini oshirish yo‘llari ....................................................... 454 N. Abduvaliyeva, M. Odinajonova Kichik maktab yoshidagi nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalar shaxslararo munosabatini korreksiyalashda ertak terapiyasidan foydalanish ....................................................................................... 458 Nig‘matova Nodirabegim Lutfillo qizi Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish ........... 463 O‘rinova Ro‘zigul Jumanazar qizi Voleybol o‘yinida blok qo‘yish texnikasini o‘rgatishda yangi pedagogik yondashuvlar ................................ 467 Qambarov Kozimjon Texnik yo‘nalishda tahsil olayotgan talabalarga ingliz tilini o‘qitishning yangi texnologiyalari ..................... 472 Babayeva Gulnozaxon Latibjonovna Maktabgacha ta’lim sifatini oshirishda pedagog malakasining roli .............................................................. 481 Davlatova Dildora Nuriddinovna Talabalarda sog‘lom turmush tarzini rivojlantirishning pedagogik tamoyillari .............................................. 485 Davronov Nurzod Ismoilovich Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalar: toifalari va tasniflash mezonlari .......................................................... 490 Djurayeva Sohiba Barat qizi Blum taksonomiyasiga asoslanib boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirish usullari .............................................................................................................. 495 Husenova Aziza Sharipovna Tabiiy fan darslari jarayonida o‘quvchilarda loyihaviy ishlarni tashkil etish ko‘nikmasini shakllantirish ....... 498 Matniyazova Diyora Jumanazarovna Boshlangʻich taʼlimni modernizatsiya qilishning asosiy yoʻnalishlari: innovatsion taraqqiyot, metodik yangiliklar va istiqbollari ................................................................................................................. 501 Nazarova Mohigul Akmalovna, Asatova Mashhura Asomiddin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, dekabr, 12-son Kasbiy pedagogikani shakllantirish va rivojlantirish masalalari ................................................................... 506 Sanaqulov Xamroqul Rizaqulovich O‘qituvchining shaxsiy fazilatlari va suggestiv kompetentligining o‘zaro bog‘liqligi ..................................... 513 Shermatova Manzura Ikromjanovna Tez qalamchizgilarda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash tajribasi ........................................................... 518 Suyunov Navro‘z Alisher o‘g‘li Kognitiv tilshunoslik asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqini rivojlantirish ................................... 523 Teshabiyev Dilmurod Raxmadjonovich, Madazimova Muxlisa Abdurashid qizi Kombinatorik masalalar asosida ijodiy topshiriqlarni tuzish va ularning o‘quvchilarga ta’siri ...................... 526 Toshboyeva Saida Rahmonberdiyevna, Yusupova Latofat Abduqodir qizi Linguodidactic Foundations for Enhancing Professional Competence in Practice-Oriented Language Education ................................................................................................... 530 Uktamova Navruza Botir qizi Audiovizual usul qo‘llanilganda o‘quvchilarning til ko‘nikmalaridagi o‘zgarishlarni baholash ...................... 535 Umarov Aziz Avazovich Ona tili – ART texnologiya va kreativlik fanida so‘z san’atining omili sifatida .............................................. 540 X. Sanaqulov, Sh. Nurmatova Etnopedagogik yondashuvning boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijtimoiylashuv jarayoniga ta’siri ............... 543 Xamroqulova Xilola Qosimjon qizi Ajdodlarimiz o‘gitlari asosida o‘quvchi-yoshlarda axloqiy sifatlarni shakllantirish texnologiyasi .................. 547 Xatamova Nilufar Xaydarovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ o‘qish madaniyatini rivojlantirishda generativ sun’iy intellekt texnologiyalarining didaktik imkoniyatlari ............................................................................. 550 Xayitova Firuza Abdullayevna Rivojlangan mamlakatlarda maktabgacha ta’limning mazmuni va tarixiy taraqqiyoti .................................. 554 Yoziyeva Umida Lutfullayevna O‘quv vaziyatlarini loyihalash orqali talabalar o‘quv faolligini oshirish ......................................................... 558 Zakirova Dilfuza Sayidolimovna O‘quvchilar orasida jismoniy faollikni oshirish uchun yangi ilmiy yondashuvlar .......................................... 561 Zaynobidinov Dilshodbek Qobilovich Активные методы обучения как коммуникационная основа современного урока ............................... 566 Ахмедова Мукаддас Ходиматовна Инклюзия как путь к равным возможностям: развитие системы образования Узбекистана ............... 570 Баротова Шохсанам Бахтиёр кизи, Мауш Ребия Джамшедовна, Мурадова Дилфуза Махмудовна “Qurilish konstruksiyalari” fanini o‘qitishda kasbiy-amaliy kompеtеntlikni rivojlantirish................................ 576 No‘manova Soxiba Ergashboyevna Креативный педагогический подход в музыкально-теоретических и практических занятиях по искусству макома ........................................................................................... 582 Нурматова Фируза Муминовна Система упражнений по методике обучения средствам речевой выразительности узбекского языка ........................................................................................................................................ 587 Фаттахова Д. А. Oliy ta’limda kompеtеnsiyaga asoslangan o‘qitish modеllari....................................................................... 592 Ernazarov Alisher Ergashevich, Chinqulova Gulmehra The Concept of Symbols in Linguoculturology ............................................................................................ 598 Hamraqulova Gulandom Sodiq qizi Raqamli o‘yinlarga (mobile games) qaramlikning kognitiv samaradorlikka salbiy ta’siri .............................. 601 Turamov Muhammadzohid Rustamjon o‘g‘li OTM talabalarini vatanparvarlik ruhida tarbiyalash asosida ilmiy tadqiqot ishlariga yo‘naltirishning zamonaviy metodlari ........................................................................................................... 605 Sobirov Zahriddin Sadriddinovich Boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarda kiryativlikni rivojlantirish ..................................................................... 609 Qo‘chqarov Mirzavali Qo‘zibayevich Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarining axloqiy tarbiyasini shakllantirish ....................... 613 Yаqubovа Dinorа Bаhodirovnа Zamonaviy ta’lim tizimida AR (Augmented Reality) texnologiyalarining qo‘llanilishi.................................... 617 Abdumo‘minov Burxonjon Sunnatillo o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 2025-yil, dekabr, 12-son Ta’lim jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarni mantiqiy fikrlashga o‘rgatish ............................................ 1226 Adizova Nigora Baxtiyorovna, Bahodirova Mohinur Azamat qizi Buxoro xonlariga pir bo‘lgan Dahbediylar .................................................................................................... 1231 Kandaxarov Anvarjon Xasanovich Formativ baholash natijalaridan ta’lim sifatini yaxshilashda foydalanish ..................................................... 1236 Mamatova Fazilat Ixtiyorovna, Jabborova Dilshoda Xolmamat qizi Современные тенденции развития в подготовке юных волейболистов с использованием инновационных технологий....................................................................................................................... 1239 Имомов Сирожиддин Илхомович Современное развитие гандбола, основы технико-тактической подготовки и методика обучения в кружках ................................................................................................................1244 Оринов Облақул Жумаевич Теоретико-методические основы баскетбола и современные тенденции его развития ...................... 1248 Ачилов Ойбек Хакимович O‘zbekistonda ekoturizmni rivojlantirishda sun’iy intellekt texnologiyalarining qo‘llanishi: holat, muammolar va rivojlanish istiqbollari ................................................................................................. 1252 Berdiyorov Baxtiyor Sodiqovich, Raximjonova Maxliyoxon Zokirjon qizi Sun’iy intellekt asosida talabalarning dasturlash kompetensiyalarini rivojlantirish ...................................... 1257 Saidov Usmon Bahron o‘g‘li Современные методы устранения заикания у подростков .................................................................... 1260 Абдухалимова Муниса Абдурашид кизи O‘quvchilarda innovatsion yondashuv orqali ma’naviy-axloqiy tarbiya berishning o‘ziga xos xususiyatlari ................................................................................................................................1264 Xamidova Shaxnoza Nuraliyevna Iqtidorli futbolchilarni tanlab olishning nazariy asoslari ................................................................................ 1268 Salayev Taxirbek Kamiljanovich, Atajanov Adilbek Yuldashevich Sun’iy intellektning talabalarda analitik fikrlashga ta’siri .............................................................................. 1274 Abduhakimova Muslima Bahodir qizi Raqamli interpretatsiya: vizual tahlil kompetensiyasini rivojlantirishda immersiv texnologiya va kognitiv yuklanishni optimallashtirish ...................................................................................................... 1277 Anvarxo‘jayeva Dilinur Otabek qizi Bo‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining sun’iy intellektdan foydalanish kompetensiyasini shakllantirish ................................................................................................................... 1282 Artikova Nargiz Shuxratovna Ekologik turizmning tabiatga ma’naviy-estetik munosabatni rivojlantirish imkoniyatlari .............................. 1286 Aymatov A. Q., Turayeva Dildora Shuhratovna O‘quvchilarda milliy tuyg‘ularni shakllantirishning ilmiy-pedagogik asoslari ................................................ 1289 Begmatova Nasiba Safarbayevna Katta maktabgacha yoshdagi bolalarda duduqlanishni korreksiyalashning pedagogik texnologiyasi ......... 1293 Boxodirova Gulasalxon Ibroximovna Jismoniy tarbiya va sog‘lomlashtirish mashg‘ulotlarida lotin va yunon terminlarining o‘rni.......................... 1296 Burxonova Guyoxon Gulomovna Ta’lim jarayonlarida sinergetik kompetensiyalash orqali integrativ yondashuvni amalga oshirish ............... 1300 Haqberdiyev Baxtiyor Rustamovich Montessori metodikasining tarixi, tamoyillari va ingliz tilini ikkinchi til sifatida oʻqitishdagi oʻziga xos usullari ..................................................................................................................... 1304 Jo‘raqulova Gulruh Murot qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarning ijtimoiy-pedagogik kompetentligini rivojlantirish holati va muammolari ............... 1307 Karimov Ravshanbek Rizomatovich Methodology for the Integrative Development of Students’ Educational and Creative Activities in Teaching Fine Arts ...................................................................................................... 1312 Kurbanova Shohsanam Bakhodirjon kizi Kurash sport turining jismoniy tarbiya tizimida tutgan o‘rni va uning rivojlanish omiillari ............................. 1315 Mamadova Feruzaxon Mirzaaxmad qizi, Akbarova Nasibaxon Abdumalik qizi Kurash sport turining texnik-taktik rivojlanishi va uning jismoniy tarbiyadagi pedagogik ahamiyati ............ 1319 Mamadova Feruzaxon Mirzaaxmad qizi, Eminjonova Zahro Dilmurodjon qizi Bo‘lajak tarbiyachilarning intellektual qobiliyatini falsafiy bilimlar asosida rivojlantirish shakllari ................. 1323 Mamatqulova Shaxnoza O‘ktam qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 2025-yil, dekabr, 12-son Using Debate, Role-Play, and Drama as Tools for Developing Oral Skills in English ................................. 1326 Menglibekov Reypnazar Mukhammetkarim-uli Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarida supervayzerlik qobiliyatlarini rivojlantirishning psixologik determinantlari ............................................................................................................................1329 Mirzayeva Muhayyo Ruziyevna Methodology for Developing Patriotic Education in Students Through Ideas of National Heroism ............. 1334 Nomanova Ma’rifat Abdillayevna Shaxsda kasbiy tafakkur namoyon bo‘lishining psixologik mexanizmlari .................................................... 1337 Olimova Fotima Botirovna Interaktiv taʼlim muhitida talabalarning badiiy-kompozitsion didini shakllantirish pedagogik mexanizmlari (rangtasvir fani misolida)...................................................................................... 1341 Omonqulova Dildora Xusniddin qizi Triz va kreativ pedagogika: boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ijodiy muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirish ................................................................................................................. 1348 Ortiqova Zulfiya Nurmaxamatovna, Fayzullayeva Nazokat Uchqunovna O‘quvchilarni o‘zbek xalq og‘zaki ijodi namunalari vositasida vatanparvarlik ruhida tarbiyalash jarayonlarini takomillashtirish .................................................................................................... 1351 Qodirqulov Nodirbek Hamroqul o‘g‘li Bo‘lajak muhandislarning loyihalash-konstruktorlik ko‘nikmasini rivojlantirishning muhim yo‘nalishlari (muhandislik ta’lim yo‘nalishlari misolida) .................................................................... 1355 Salomov Ilhom Salimovich Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini PIRLS tizimi asosida baholashga o‘rgatish ................................ 1359 Samidjonova Muxabbat Xoliqjonovna “Nurli maskan” ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida aniq va tabiiy fanlarni integrativ o‘qitishning ijtimoiy-pedagogik zaruriyat sifatida .......................................................................... 1362 Sobirova Mashxura Ubaydullayevna Sun’iy intellekt va simulyatsion o‘yinlardan foydalanib iqtisodiy tafakkurni shakllantirish metodikasi ......... 1365 Sodiqova Nigora Turayevna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida virtual texnologiyalar vositasida axborot kompetentligini rivojlantirish tizimi .................................................................................................. 1368 Suvonqulova Aziza Abdurazzoq qizi Rahbarlarning psixologik farovonligi: oila–kasb muvozanati, oilaviy munosabat va kasbiy qoniqishning o‘zaro ta’sir mexanizmlari ............................................................................................1371 Teshayev Sobit Sodik o‘g‘li Tibbiy ta’limda refleksiv ko‘nikmalar: O‘zbekiston va dunyo tajribasi .......................................................... 1374 Toshmatova Moxizatxon Inomidin qizi Boshlang‘ich tayyorganlik bosqichidagi yosh voleybolchilarning mashg‘ulot jarayonini texnik va taktik nazorat qilish metodikasi.....................................................................................................1377 Xakimov Saydullo Tulanboyevich Kadrlarni boshqarishda strategik va tezkor qarorlar uygʻunligini taʼminlashning tashkiliy-boshqaruv asoslari ........................................................................................................................1380 D. A. Xodjimatova Jismoniy imkoniyatlari cheklangan yoshlar uchun sport va jismoniy faollikning ahamiyati ......................... 1385 Zafar Xudaykulov Raqamli texnologiyalar va innovatsion metodlar asosida ta’lim samaradorligini oshirish ........................... 1388 Yusupova Munisa Texnologik ta’lim jarayonida ixtirochilik va loyihalashtirish kompetensiyalarini rivojlantirishning pedagogik asoslari ............................................................................................................ 1391 Zokirova Nargiza Akbarjonovna Til kompetentligining kognitiv tilshunoslik bilan aloqasi boshlang‘ich sinflar misolida ................................. 1395 Zokirova Sohiba Muhtoraliyevna, Madazimova Muxlisa Abdurashid qizi Структура и основные характеристики креативности личности студентов педагогических вузов ...... 1398 Уразова Марина Батыровна, Соибова Толифа Дилмуродовна Emotsional intelektni rivojlantirishning nazariy asoslari .............................................................................. 1403 Yarmatov Raxmboy Baxramovich Maktabgacha ta’limda STEAM texnologiyasini joriy qilish orqali samaradorlikka erishish ......................... 1409 Bolibekov Alisher Abdusalomovich AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 18 2025-yil, dekabr, 12-son Muloqot madaniyati asosida liderlik fazilatlarini shakllantirishning samarali usullari .................................. 1412 Djumаyevа Dildоrа Isrоilоvnа Kompetentlik tushunchasi: o‘qituvchilarning kasbiy kompetentligiga qo‘yiladigan zamonaviy talablar. O‘qituvchining shaxsiy va kasbiy sifatlari.................................................................................................... 1416 Hayitboyeva Nilufar G‘anijonovna Tilshunoslikda lingvopoetikaning o‘rganilishi .............................................................................................. 1421 Maxammatova Feruza Olimovna O‘zbekistonda virtual muzeylar va ularning tarbiyaviy imkoniyatlari ........................................................... 1424 Voxidova Norposhshaxon Xabibullayevna, Yusupova Mohinur Ulug‘bekovna Xalqaro ta’lim tajribasi asosida o‘quvchilarda tafakkur erkinligini shakllantirishning zamonaviy yondashuvlari ............................................................................................................................1434 Maxammatova Ma’muraxon Jalilovna Tarbiya fanini o‘qitish jarayonida talabalarda pedagogik taksonomiya ko‘nikmalarini shakllantirish metodikasi..............................................................................................................................1438 Turdiyeva Shoxidaxon Anvardjanovna Tibbiyot texnikumi talabalari klinik tafakkurini shakllantirishning nazariy asoslari: konseptual yondashuvlar va ilmiy talqinlar .................................................................................................. 1443 Axmedov Marifxan Mamatxanovich Valeologik tamoyillarning maktabgacha ta’lim tizimidagi ahamiyati ............................................................. 1448 Begmatova M. T. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida jonli va jonsiz tabiat haqidagi bilimlarni shakllantirish ............................... 1452 Umbarova Nasiba Xolboy qizi Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda fuqarolik kompetensiyasi dolzarb pedagogik muammo sifatida ........................................................................................................... 1456 Djumaqulov Shuxrat Baxodirovich Oilada ota-ona va bola munosabatlaridagi pedagogik-psixologik omillar .................................................... 1460 Exsonova Feruza Turdixo‘jayevna Педагогико-психологические аспекты формирования социокультурной компетентности будущих учителей средствами музейной педагогики ............................................................................. 1464 Marayimova Kibriyoxon Islomjon qizi Serebral falaj(bsf)tashxisli bolalarda respirator-nutq mexanizmlarining buzilishi va korreksion yondashuvlar..............................................................................................................................1469 Mehmonova Nodiraxon Yusufxon qizi Milliy harakatli o‘yinlar talaba yoshlar tarbiyasida rivojlanishining zamonaviy roli va ahamiyati .................. 1473 Mirzayev Dilshod Khamidovich O‘smir qizlarda deviant xulqni profilaktika qilish .......................................................................................... 1477 Mo‘minova Dilrabo Murodillayevna Arab tilshunosligida ma’no, tuzilma va bayon nazariyasining shakllanishi Sakkokiy qarashlari asosida tahlil................................................................................................................1481 Abdullayev Olimjon Maktabgacha ta’lim tashkilotlari rahbar kadrlarining moliyaviy savodxonligini rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari.................................................................................................. 1487 Yuldasheva Munisa Ibrohimovna Xorijiy tillarni o‘qitishda ijtimoiy-madaniy kompetensiya .............................................................................. 1492 Yormatova Gulnoz Qayumovna Developing Imagination and Narrative Thinking in Young Learners Through English Storytelling Activities......................................................................................................... 1497 Madjitova Oyshakhon Mukhammadganiyevna, Anvarova Muslima Effectiveness of Online Resources in Teaching Professional Vocabulary to Philology Students ................ 1508 Yusupova Zarrina Modern Automotive Lexicon: Formation Processes, Semantic Fields, and Functional Usage ................... 1511 Yuldasheva Mastona Muxubillayevna Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim-tarbiya jarayonini shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv asosida tashkil etishda “Atrof va men” metodikasidan foydalanish ............................................................. 1514 Uralova Nurxon Maxadovna Chet tili bo‘yicha A1, A2, B1 daraja bitiruvchilari tayyorgarligi darajasiga qo‘yiladigan talablar (lingvistik kompetensiya) tahlili ....................................................................................................................1519 Tojiyeva Anora Baxtiyorovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 19 2025-yil, dekabr, 12-son Гендерных различия прокрастинации ......................................................................................................1526 Рахмонова Гузал Жамшидовна A System of Software that Develops the Intellectual Potential of Students in Teaching Mathematics ........ 1529 Toxirova Malika Muzaffar qizi O‘rta maxsus o‘quv yurtlari talabalarida muomala madaniyatini tarbiyalash ijtimoiy-pedagogik muammo sifatida ........................................................................................................... 1535 Maxkamova Muborak Yusupovna Maktabgacha ta’lim tashkiloti rahbar kadrlar zaxirasini shakllantirish mexanizmlarini takomillashtirish ...... 1543 Raximova Zilola Alimbayevna Ona tili darsliklari ta’limi mazmunini lingvistik ekspertiza qilish metodikasi ................................................. 1547 Majidova Aziza Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida davlat va jamoat tashkilotlari bilan hamkorlikni rivojlantirish istiqbollari.................................................................................................................................1551 Sharipova Gulruxsor Nurkabilovna Oliy texnika ta’limida mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi qoidalarini o‘qitishning innovatsion metodik asoslari .......................................................................................................................1554 Numonjonov Shoxzodbek Dilshodjon o‘g‘li STEAM tamoyillari asosida rivojlantiruvchi muhit yaratish .......................................................................... 1558 Umarova Muqaddasxon Autistik spektr buzilishi: DSM-5 va ICD-11 tasniflari, tadqiqotlar va jamiyatdagi ahamiyati ......................... 1562 Tuxtayeva Maxfirat STEAM texnologiyasi asosida xorijiy til (ingliz tili) o‘rgatish......................................................................... 1566 Teshaboyeva Zumradxon Cultivating Social-Emotional Learning (SEL) in Classrooms ....................................................................... 1569 Choriyev Ilxom Kenjayevich Kutubxona-axborot muassasalarida kadrlar siyosatini amalga oshirishning huquqiy asoslari .................... 1573 Mamatkabilov A. X. Sun‘iy intellekt – speechace dasturi yordamida o‘quvchilarning ingliz tilida talaffuz malakasini oshirish .... 1578 Nabiyeva Shahnoza Alijon qizi Tarixiy obidalar asosida tasviriy san’at talabalari ijodiy kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasi .......... 1583 Qurvanboyeva Diyora Muzaffar qizi STEAM ta’limining O‘zbekistondagi rivojlanish istiqbollari........................................................................... 1588 Abdukarimova E’zoza Fazliddin qizi, Bayjigitova Dilorom Baxtiyarovna Oliy ta’lim tizimida jarayonlarning boshqarishning innavatsion texnologiyalari ........................................... 1592 Uzaqov Nomozali Hamdamovich Kimyoni o‘qitish jarayonida virtual laborotoriyadan foydalanish .................................................................. 1596 Murodova Sitorabonu Bahodir qizi Raqamli platformalardan foydalanish asosida bo‘lajak o‘qituvchilarning media ko‘nikmalarini shakllantirish .........................................................................................................................1599 Safarov Feruz Saminjon o‘g‘li Qoraqalpoq xalq an’analari vositasida maktab o‘quvchilarini an’anaviy tarbiyalash (Bo‘zatov tumani maktablari misolida) ......................................................................................................... 1603 Dosjonova Nilufar Rustam qizi Modern Requirements for a Teacher’s Pedagogical Skills in the Context of Digital Transformation in Education ............................................................................................................. 1607 Abira Bakhramova Kichik maktab yoshdagi nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalar shaxslararo munosabatini korreksiyalashda ertak terapiyasidan foydalanish ....................................................................................... 1613 Nig‘matova Nodirabegim Lutfillo qizi Talabalarni tarbiyaviy faoliyatga tayyorlash jarayonlarida bir qator tarkibiy komponentlarning uyg‘un rivoji........................................................................................................1617 Mirzaxo‘jayeva Dilrabo To‘lqin qizi O‘quv mashg‘ulot guruhida musoboqa oldi mashg‘ulotlar tuzilishi (badminton misolida) ............................ 1621 Ismoilova Fotima Ismoil qizi Alohida ajratilgan o‘quvchilarga ta’lim-tarbiya berish davomida ularning ijtimoiy-emotsional kompetentligini rivojlantirish zaruriy omil ekanligi to‘g‘risida ........................................................................ 1626 Qozoqboyeva Xanifaxon Shavkatjon qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 20 2025-yil, dekabr, 12-son Methodological Foundations for Shaping the Creative Activity of Younger Pupils in Solving Mathematical Problems ..................................................................................................................1630 Dzhurakulova Adolat Khalmuratovna Jadidlar merosi asosida bo‘lajak o‘qituvchilarning ma’naviy dunyoqarashini faollashtirish metodini takomillashtirish ............................................................................................................................1638 Bekchanova Ozoda Otajon qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida mustaqil ta’lim ko‘nikmalarini shakllantirish orqali o‘quv motivatsiyasini rivojlantirish................................................................................................................1641 Alibayeva Dildora Raxmatilla qizi Maktabgacha ta’limda steam texnologiyasini joriy qilish orqali samaradorlikka erishish ............................. 1644 Bolibekov Alisher Abdusalomovich Muloqot madaniyati asosida liderlik fazilatlarini shakllantirishning samarali usullari ................................... 1647 Djumаyevа Dildоrа Isrоilоvnа Kompetentlik tushunchasi: o‘qituvchilarning kasbiy kompetentligiga qo‘yiladigan zamonaviy talablar. O‘qituvchining shaxsiy va kasbiy sifatlari.....................................................................................................1650 Hayitboyeva Nilufar G‘anijonovna Emotional Burnout of Teachers as a Factor Influencing Professional Activities .......................................... 1655 Kamilova Nadira Gayratovna, Abdullaeva Nelufar Karimjanovna Методика развития профессионально-речевых компетенций будущих специалистов ....................... 1663 Комилова Мукаррам Кобилжоновна Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ fikrlashni shakllantirishning pedagogik asoslari va samarali metodlari ..................................................................................................................................1666 Koziyeva Fazilat Tilshunoslikda lingvopoetikaning o‘rganilishi ............................................................................................... 1671 Maxammatova Feruza Olimovna Deviant xulq-atvor shakllanishining nazariy va eksperimental tadqiqotlar tahlili ......................................... 1674 Xolmurotova Shoxista Mirzaliyevna IJF yangi qoidalarining dzyudochilar texnik arsenaliga ta’siri: 2020 va 2024-yilgi olimpiadalar qiyosiy tahlili .............................................................................................. 1677 А. T. Sаydullаyev Системный подход к внедрению мультилингвальных методов: разработка структурно-функциональной модели в педагогическом вузе ............................................. 1681 Жумамуратова Юлдуз Бахтияровна Odil Yoqubovning “Yaxshilik” hikoyasini o‘qitishning metodik asoslari ........................................................ 1684 Nigora Botirova Musiqa asosida tinglab tushunish ko‘nikmalarini rivojlantrish metodlari ...................................................... 1688 Toshkuziyeva Dilrabo Yusupjanovna Bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining kasbiy tayyorgarligida fortepiano ijro texnikasini takomillashtirishning pedagogik asoslari ..................................................................................................... 1692 Normurodova Lobar Mamasoliyevna XXI asr raqamli texnologiyalari sharoitida boshlang‘ich sinflarda STEM/STEAM texnologiyalari asosida ta’lim jarayonini tashkil etishning pedagogik asoslari ..................................................................... 1697 Quvonova Nodirabegim Shavkat qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy o‘zlikni anglashda motivatsiya va professional kompetensiyalarning shakillanish omillari.................................................................................................... 1702 To‘raxonova Mohinur Abdunazar qizi Maktabgacha yoshdagi bolalarda tanqidiy fikrlash tushunchasi va uning psixologik-pedagogik asoslari ... 1705 Shomurodova Nozima Baxriddin qizi Liderlik sifatlari va ularni pedagogik faoliyatda rivojlantirishga doir konseptual yondashuvlar .................... 1708 Mansurova Maftuna Komiljon qizi Актуальные проблемы олимпийского образования студенческой молодёжи ...................................... 1712 Мамазиятов Дониербек Бахтиярович Bo‘lajak o‘qituvchilarda axborot iste’mol madaniyatini shakllantirishda zamonaviy raqamli vositalarning o‘rni.......................................................................................................... 1716 Dadonova Aziza Tulkunovna Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarga o‘zbek va ingliz tillarini integrativ aloqadorlikda o‘rgatish tamoyillari ................................................................................................ 1720 Mirkasimova Zilola Alisherovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 21 2025-yil, dekabr, 12-son Bolaning axloqiy intellektini shakllantirishda otaning roli ............................................................................. 1724 Qаyimоvа Mаftunа Tursunоvnа “Ota-ona va oila” konseptining o‘zbek paremiologik tizimidagi ifodalanishi (semantik-pragmatik tahlil) ..... 1729 Abdimurodov Doston Dilmurod o‘g‘li Методика организации международного сотрудничества на основе кластерного подхода в высших образовательных учреждениях ................................................................................. 1735 Тиллаев Алишер Хасанович Masofaviy ta’lim platformalarida o‘zlashtirish monitoringi uchun Learning Analytics metodlaridan foydalanish imkoniyatlari........................................................................................................ 1740 Abdulatipov Muhammadtemur Kayzen texnologiyasi asosida bo‘lajak o‘qituvchilar boshqaruv madaniyatini rivojlantirish ......................... 1746 Eshonkulova Shaxnoza Boyto‘rayevna Bo‘lajak pedagoglarning uzluksiz amaliyot jarayonida professional mahoratini oshirish usullari va texnologiyalari ............................................................................................. 1751 Habibullayeva Muxlisaxon Yorqinjon qizi Er-xotinlar o‘rtasidagi nizolarni keltirib chiqaruvchi psixologik omillar ......................................................... 1754 Jalilova S. X. Innovatsion texnologik yondashuvlar asosida boshlang‘ich sinflarda savodxonlik faoliyatini takomillashtirish ........................................................................................................................... 1758 Karimjonova Dilnoza Alijanovna Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida art-pedagogik mashgʻulotlar yordamida bolalarning kreativ tafakkurini shakllantirishning samarali yoʻllari .................................................................................. 1761 Qayumova Maftuna Qahhor qizi Nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda uchraydigan muammolar va ularni hal etish ................................... 1765 Zokirova Sohiba Muxtaraliyevna, Mamadaliyav Anziratxon Mirzaumar qizi Формирование этикетного поведения у детей старшей подготовительной группы ............................. 1768 Назруллаева Хумора Муродилла кизи Дистанционное обучение как развивающая и дополняющая форма образования познавательных способности учащихся 6-7 классов (на примере изучения истории Узбекистана) ............................... 1772 Sultonova Maxfirat Akramovna IIV akademik litseyi o’spirin o‘quvchilarida kasbiy motivatsiyaning o’ziga xos jihatlari ................................ 1775 Jo‘rayev Sodiqjon Muxammadinovich Ota-ona va bola o‘rtasidagi emotsional muloqot ......................................................................................... 1779 Eshemov Abdurahim Ravshan o‘g‘li Ixtisoslashgan maktab o‘quvchilarining kreativ fikrlash salohiyatini rivojlantirishda kimyoning o‘rni ........... 1781 Ahadov Ma’murjon Sharipovich, Djo‘rayeva Dildora Ziyadulloyevna Organization of Students’ Independent Learning: Theoretical Foundations and Key Factors .................... 1787 Mamatkulova Kimyokhon Abdujalilovna, Akramova Nilufar Ahmadjonovna Bolalarda matematik tushunchalarni shakllantirish nazariyasi .................................................................... 1790 Omonova Gulandam Davlatovna, Mamedova Maxfuza Erkinovna Oliy va professional ta’limda laboratoriya ishlarini sun’iy intellekt yordamida soddalashtirish .................... 1794 Sharopov Farrux Furqat o‘g‘li Bo‘lajak iqtisodchi mutaxassislarning tadqiqotchilik ko‘nikmalarini rivojlantirish – pedagogik muammo sifatida........................................................................................................................ 1798 Yaxshimuratova Sevara Rustam qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarda raqamli kompetensiya va media savodxonlikni rivojlantirishning asoslari ............. 1803 Yuldasheva Munisa Rashidovna Kimyo darslarini loyihaviy ta’lim texnologiyasi asosida o‘qitish metodikasi ................................................. 1807 Ahadov Ma’murjon Sharipovich, Karimova Durdona Dilshod qizi O‘zbek tilini o‘qitish jarayonida talabalarning kommunikativ kompetentligini rivojlantirishning innovatsion metodik asoslari............................................................................................. 1812 Jo‘rayeva Turg‘unoy Umarjonovna AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1765 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son NUTQIY KOMPETENSIYANI RIVOJLANTIRISHDA UCHRAYDIGAN MUAMMOLAR VA ULARNI HAL ETISH Zokirova Sohiba Muxtaraliyevna Farg‘ona davlat universiteti professori, filologiya fanlari doktori Mamadaliyav Anziratxon Mirzaumar qizi Farg‘ona davlat universiteti magistranti Annotatsiya: Mazkur maqolada nutqiy kompetensiyani rivojlantirish jarayonida uchraydigan asosiy muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari ilmiy-nazariy hamda amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda nutqiy kompetensiyaning ta’lim jarayonidagi o‘rni, uning shakllanishiga to‘sqinlik qiluvchi omillar hamda samarali pedagogik yondashuvlar yoritilgan. Xususan, nazariy bilimlarning ustunligi, amaliy nutq faoliyatining yetarli darajada tashkil etilmasligi, o‘quvchilarning psixologik to‘siqlari va so‘z boyligining cheklanganligi kabi muammolar tahlil qilinadi. Maqolada kommunikativ va interfaol metodlar, real kommunikativ vaziyatlarga asoslangan topshiriqlar hamda raqamli ta’lim vositalaridan foydalanish nutqiy kompetensiyani rivojlantirishning samarali yo‘llari sifatida asoslab beriladi. Kalit so‘zlar: nutqiy kompetensiya, kommunikativ yondashuv, nutq faoliyati, interfaol metodlar, so‘z boyligi, ta’lim jarayoni. Abstract: The article examines the main problems encountered in the development of speech competence and explores effective ways to address them. A theoretical and practical analysis of the role of speech competence in the educational process and the factors hindering its development is presented. Particular attention is given to the dominance of theoretical knowledge over practical speech activities, learners’ psychological barriers, and limited vocabulary. The study substantiates the effectiveness of communicative and interactive methods, tasks based on real-life communicative situations, and the use of digital educational tools as key approaches to enhancing speech competence. Key words: speech competence, communicative approach, speech activity, interactive methods, vocabulary development, educational process. Аннотация: В статье рассматриваются основные проблемы, возникающие в процессе развития речевой компетенции, а также пути их эффективного решения. Проводится научно-теоретический и практический анализ роли речевой компетенции в образовательном процессе и факторов, препятствующих ее формированию. Особое внимание уделяется доминированию теоретических знаний над практической речевой деятельностью, психологическим барьерам обучающихся и ограниченности словарного запаса. Обосновывается эффективность коммуникативных и интерактивных методов, заданий, основанных на реальных коммуникативных ситуациях, а также использования цифровых образовательных средств в развитии речевой компетенции. Ключевые слова: речевая компетенция, коммуникативный подход, речевая деятельность, интерактивные методы, словарный запас, образовательный процесс. KIRISH Zamonaviy ta’lim tizimida shaxsning har tomonlama rivojlanishini ta’minlashda nutqiy kompetensiyani shakllantirish va rivojlantirish muhim ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi. Nutqiy kompetensiya shaxsning og‘zaki va yozma nutqda o‘z fikrini to‘g‘ri, aniq, mantiqiy va ravon ifodalay olish qobiliyatini, shuningdek, muloqot jarayonida til birliklaridan vaziyatga mos va maqsadga muvofiq foydalanish malakasini o‘z ichiga oladi. Ayniqsa, globallashuv va axborotlashuv jarayonlari jadallashib borayotgan hozirgi sharoitda nutqiy kompetensiyaning rivojlanganligi shaxsning ta’limiy muvaffaqiyati, ijtimoiy faolligi va kasbiy tayyorgarligini belgilovchi muhim omilga aylanmoqda. Biroq ta’lim amaliyoti shuni ko‘rsatmoqdaki, nutqiy kompetensiyani rivojlantirish jarayonida qator muammolar uchramoqda. Ushbu muammolar o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlari, til muhitining yetarli darajada shakllanmaganligi, o‘qitish metodikasining biryoqlama bo‘lishi, mashg‘ulotlarda amaliy nutq faoliyatiga kam e’tibor qaratilishi bilan bog‘liq holda namoyon bo‘ladi. Ko‘plab hollarda ta’lim jarayonida grammatik bilimlarni o‘zlashtirish ustuvor bo‘lib, real kommunikativ vaziyatlarda nutqdan foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirish ikkinchi darajaga tushib qolmoqda. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1766 2025-yil, dekabr, 12-son Natijada o‘quvchilar nazariy bilimga ega bo‘lsalar-da, o‘z fikrini erkin va ravon ifodalashda qiyinchiliklarga duch keladilar. Nutqiy kompetensiyani rivojlantirishdagi muammolar yana shundan iboratki, o‘quvchilarda so‘z boyligining cheklanganligi, mantiqiy bog‘lanishlarning sustligi, nutq madaniyati elementlarining yetarli darajada shakllanmaganligi kuzatiladi. Bundan tashqari, zamonaviy raqamli muhitda qisqa, soddalashtirilgan va ko‘pincha me’yorlarga mos kelmaydigan muloqot shakllarining keng tarqalishi ham o‘quvchilarning to‘laqonli nutqiy rivojiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu holat nutqiy kompetensiyani rivojlantirish masalasiga tizimli va ilmiy asoslangan yondashuvni talab etadi. Shu nuqtai nazardan, nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda uchraydigan muammolarni aniqlash, ularning sabablarini tahlil qilish va samarali hal etish yo‘llarini ishlab chiqish dolzarb ilmiy-amaliy masalaga aylanmoqda. Ushbu jarayonda interfaol metodlardan foydalanish, kommunikativ yondashuvni kuchaytirish, o‘quvchilarning mustaqil va ijodiy nutq faoliyatini rag‘batlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, o‘qituvchining metodik tayyorgarligi, nutqiy muhitni boyitish, o‘quvchilarni real hayotiy vaziyatlarga asoslangan muloqotga jalb etish nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda muhim omil sifatida namoyon bo‘ladi. Mazkur maqolada nutqiy kompetensiyani rivojlantirish jarayonida uchraydigan asosiy muammolar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinib, ularni bartaraf etishning pedagogik va metodik yo‘llari yoritiladi. Tadqiqot natijalari ta’lim jarayonida nutqiy kompetensiyani samarali rivojlantirishga xizmat qilishi bilan ahamiyatlidir. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Nutqiy kompetensiyani rivojlantirish masalasi zamonaviy lingvodidaktika, pedagogika va psixolingvistika fanlarida muhim ilmiy yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Mavzuga oid adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, nutqiy kompetensiya tushunchasi til bilimlari, nutqiy faoliyat turlari va kommunikativ madaniyatning uzviy birligi sifatida talqin qilinadi hamda ta’lim jarayonining asosiy natijalaridan biri sifatida qaraladi. Yevropa Kengashining “Chet tillarni o‘rganish, o‘qitish va baholashning umumyevropa tavsiyalari” (CEFR)da nutqiy kompetensiya kommunikativ kompetensiyaning asosiy tarkibiy qismi sifatida izohlanib, tinglab tushunish, o‘qish, gapirish va yozish ko‘nikmalarining uyg‘un rivoji bilan bog‘liq holda yoritiladi. Ushbu hujjatda nutqiy kompetensiyani shakllantirishda real kommunikativ vaziyatlar, funksional til birliklaridan foydalanish va o‘quvchining faol ishtiroki muhim omil sifatida e’tirof etiladi. Mahalliy va MDH olimlarining tadqiqotlarida nutqiy kompetensiyani rivojlantirish masalasi ona tili va chet tillarni o‘qitish metodikasi bilan uzviy bog‘liq holda o‘rganilgan. Xususan, N. M. Shanskiy, L. V. Shcherba, A. A. Leontyev kabi olimlar nutqni faoliyat sifatida talqin qilib, nutqiy ko‘nikmalarni shakllantirish jarayonida psi - xologik mexanizmlarning ahamiyatini asoslab berganlar. Ularning fikricha, nutqiy kompetensiya faqat til qoidalarini bilish bilangina emas, balki til birliklaridan ongli va vaziyatga mos foydalanish malakasi bilan belgilanadi. O‘zbek tilshunosligi va lingvodidaktikasida ham nutqiy kompetensiyani rivojlantirish muammolari keng yoritilgan. Tadqiqotchilar nutq madaniyati, so‘z boyligini oshirish, mantiqiy fikrlash va matn yaratish ko‘nikmalarini shakllantirish nutqiy kompetensiyaning muhim jihatlari ekanini ta’kidlaydilar. Shu bilan birga, adabiyotlarda ta’lim jarayonida grammatik yo‘naltirilgan yondashuvning ustunligi o‘quvchilarning amaliy nutqiy faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi qayd etiladi. So‘nggi yillarda olib borilgan ilmiy ishlarda nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda innovatsion va interfaol metodlardan foydalanish masalasiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Kommunikativ yondashuv, muammoli ta’lim, loyihaviy ishlar va raqamli ta’lim vositalarining nutqiy rivojlanishga ta’siri bir qator tadqiqotlarda asoslab berilgan. Ushbu manbalarda o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi va ijodiy nutq faoliyatini rag‘batlantirish nutqiy kompetensiyani rivojlantirishning samarali yo‘li sifatida ko‘rsatiladi. Umuman olganda, mavzuga oid adabiyotlar tahlili nutqiy kompetensiyani rivojlantirish ko‘p qirrali va tizimli jarayon ekanini ko‘rsatadi. Biroq mavjud tadqiqotlarda nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda uchraydigan muammolar va ularni hal etish mexanizmlarini kompleks yondashuv asosida yoritish yetarli darajada emas. Bu esa mazkur mavzuda yanada chuqur va amaliy tadqiqotlar olib borish zarurligini taqozo etadi. TAHLIL VA NATIJALAR Nutqiy kompetensiyani rivojlantirish jarayonida uchraydigan muammolar va ularni hal etish yo‘llarini o‘rganish maqsadida olib borilgan tahlillar mazkur jarayonning ko‘p qirrali va murakkab xususiyatga ega ekanini ko‘rsatdi. Tadqiqot davomida ilmiy manbalar tahlili, pedagogik kuzatuvlar hamda ta’lim amaliyotidagi mavjud holatlarni o‘rganish orqali nutqiy kompetensiyaning shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar aniqlandi. Tahlil natijalariga ko‘ra, nutqiy kompetensiyani rivojlantirishdagi asosiy muammolardan biri o‘quv jarayonida nazariy bilimlarning ustunligi va amaliy nutqiy faoliyatga yetarli e’tibor qaratilmasligidir. Ko‘plab ta’lim muassasalarida grammatik qoidalarni yodlash va yozma mashqlarni bajarish yetakchi o‘rinni egallab, og‘zaki nutqni rivojlantirishga qaratilgan mashg‘ulotlar ikkinchi darajaga tushib qolmoqda. Natijada o‘quvchilar til birliklarini bilishlariga qaramay, real kommunikativ vaziyatlarda o‘z fikrini aniq va ravon ifodalashda qiyinchiliklarga duch keladilar. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1767 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son Shuningdek, tahlil davomida o‘quvchilarning so‘z boyligi yetarli darajada rivojlanmaganligi, nutqning mantiqiy izchilligi va strukturalanganligi sustligi aniqlandi. Bu holat ko‘pincha o‘quvchilarning mustaqil fikrlash va ijodiy nutq faoliyatiga kam jalb etilishi bilan bog‘liq. O‘qitish jarayonida reproduktiv metodlarning ustunligi o‘quvchilarning nutqiy faolligini cheklab, ularni tayyor namunalar asosida ishlashga odatlantiradi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda muhim to‘siqlardan yana biri – o‘quvchilarning psixologik holati, xususan, nutqiy faoliyat davomida xato qilishdan qo‘rquv va ishonchsizlikdir. Og‘zaki nutqda faol ishtirok etish jarayonida ayrim o‘quvchilarda tortinchoqlik va passivlik kuzatiladi. Bu esa nutqiy kompetensiyaning shakllanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Olib borilgan tahlil asosida aniqlanganki, interfaol va kommunikativ yondashuvga asoslangan metodlardan foydalanish mazkur muammolarni bartaraf etishda samarali natijalar beradi. Rolli o‘yinlar, munozaralar, guruhli ishlash, muammoli vaziyatlarga asoslangan topshiriqlar o‘quvchilarning nutqiy faolligini oshiradi, muloqotga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi va real nutqiy vaziyatlarda til birliklaridan foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli va multimediya vositalaridan maqsadli foydalanish ham nutqiy kompetensiyani rivojlantirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Audio va video materiallar, interaktiv platformalar o‘quvchilarning eshitish va gapirish ko‘nikmalarini mustahkamlaydi, ularni faol nutqiy muhitga jalb etadi. Umuman olganda, tahlil va natijalar nutqiy kompetensiyani rivojlantirish samaradorligi pedagogik yondashuvlarning xilma-xilligi, amaliy nutq faoliyatining ustuvorligi va psixologik qulay muhit yaratishga bevosita bog‘liq ekanini tasdiqlaydi. XULOSA O‘tkazilgan tahlil va olingan natijalar nutqiy kompetensiyani rivojlantirish jarayoni murakkab, tizimli va ko‘p omilli pedagogik jarayon ekanini yaqqol ko‘rsatdi. Zamonaviy ta’lim sharoitida nutqiy kompetensiya shaxsning ta’limiy, ijtimoiy va kasbiy muvaffaqiyatini belgilovchi muhim omillardan biri bo‘lib, uni rivojlantirishga yo‘naltirilgan faoliyat doimiy va maqsadli tashkil etilishini talab etadi. Tadqiqot natijalari nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda uchraydigan muammolar tasodifiy emas, balki ta’lim jarayonining mazmuni, metodik yondashuvlari va psixologik muhit bilan chambarchas bog‘liq ekanini tasdiqlaydi. Tadqiqot davomida aniqlanganki, nutqiy kompetensiyaning yetarli darajada shakllanmasligining asosiy sabablaridan biri o‘quv jarayonida nazariy bilimlarga haddan tashqari urg‘u berilib, amaliy nutq faoliyatining ikkinchi darajaga tushib qolishidir. Buning natijasida o‘quvchilar grammatik bilimlarga ega bo‘lsalar-da, real kommunikativ vaziyatlarda o‘z fikrini erkin, mantiqiy va ravon ifodalashda qiyinchiliklarga duch keladilar. Shu - ningdek, o‘quvchilarning so‘z boyligi, nutqiy izchilligi va muloqot madaniyatining yetarli darajada rivojlanmaganligi ham nutqiy kompetensiyani rivojlantirishga to‘sqinlik qiluvchi omillar sifatida namoyon bo‘ldi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, nutqiy kompetensiyani rivojlantirishda kommunikativ va interfaol yondashuvlarga asoslangan metodlardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. Rolli o‘yinlar, munozaralar, guruhli ishlash, muammoli vaziyatlarga asoslangan topshiriqlar o‘quvchilarning nutqiy faolligini oshiradi, ularning muloqotga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi va mustaqil fikrlashini rivojlantiradi. Bunday yonda shuvlar nutqiy kompetensiyani faqat bilim sifatida emas, balki amaliy faoliyat jarayonida shakllanuvchi ko‘nikma va malaka sifatida rivojlantirish imkonini beradi. Xulosa qilib aytganda, nutqiy kompetensiyani rivojlantirish samaradorligi o‘qituvchining metodik mahorati, ta’lim jarayonida yaratilgan psixologik qulay muhit, amaliy nutq faoliyatining ustuvorligi va zamonaviy pedagogik texnologiyalardan oqilona foydalanishga bevosita bog‘liqdir. Mazkur tadqiqot natijalari nutqiy kompetensiyani rivojlantirishga yo‘naltirilgan ta’lim jarayonini takomillashtirish, mavjud muammolarni bartaraf etish va o‘quvchilarning kommunikativ salohiyatini oshirishga xizmat qilishi bilan ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Выготский Л. С. Мышление и речь. – М.: Лабиринт, 2019. – 352 с. 2. Леонтьев А. А. Язык, речь, речевая деятельность. – М.: Смысл, 2018. – 256 с. 3. Щерба Л. В. Языковая система и речевая деятельность. – М.: Наука, 2017. – 432 с. 4. Шанский Н. М. Лингводидактика и культура речи. – М.: Просвещение, 2019. – 288 с. 5. Пассов Е. И. Коммуникативный метод обучения иноязычному говорению. – М.: Просвещение, 2018. – 296 с. 6. Зимняя И. А. Ключевые компетенции как результативно-целевая основа компетентностного подхода в образовании. – М.: Исследовательский центр проблем качества подготовки специалистов, 2019. – 42 с. 7. Современная лингводидактика: теория и практика / под ред. Н. Д. Гальсковой. – М.: Академия, 2020. – 384 с. 8. Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment. – Cambridge: Cambridge University Press, 2018. – 300 p. 9. Brown H. D. Teaching by Principles: An Interactive Approach to Language Pedagogy. – New York: Pearson Education, 2019. – 432 p. 10. Richards J. C. Communicative Language Teaching Today. – Cambridge: Cambridge University Press, 2018. – 256 p. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 564 2025-yil, dekabr, 12-son Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00