OLIY TA'LIM MALAKALARINI XALQARO TAN OLISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI: BOLONYA JARAYONI VA YUNESKO GLOBAL KONVENSIYASI QIYOSIY TAHLILI

https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1 2025 №5 2025 №6№11№12 https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2 Bosh muharrir: Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich Bosh muharrir oʻrinbosari: Karimov Norboy G‘aniyevich Muharrir: Qurbonov Sherzod Ismatillayevich Elektron nashr. 2025-yil, dekabr. Tahrir hay’ati: Salimov Oqil Umrzoqovich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Abduraxmanov Kalandar Xodjayevich, O‘zbekiston Fanlar akademiyasi akademigi Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Rae Kvon Chung, Janubiy Koreya, TDIU faxriy professori, “Nobel” mukofoti laureati Osman Mesten, Turkiya parlamenti a’zosi, Turkiya – O‘zbekiston do‘stlik jamiyati rahbari Axmedov Durbek Kudratillayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Sayfullo Normatovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Kalonov Muxiddin Baxritdinovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Siddiqova Sadoqat G‘afforovna, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Xudoyqulov Sadirdin Karimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Maxmudov Nosir, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Samadov Asqarjon Nishonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Slizovskiy Dimitriy Yegorovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Axmedov Ikrom Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Eshtayev Alisher Abdug‘aniyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xajiyev Baxtiyor Dushaboyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Hakimov Nazar Hakimovich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Musayeva Shoira Azimovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), professor Ali Konak (Ali Ko‘nak), iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor (Turkiya) Cham Tat Huei, falsafa fanlari doktori (PhD), professor (Malayziya) Foziljonov Ibrohimjon Sotvoldixo‘ja o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dots. Utayev Uktam Choriyevich, O‘z.Respub. Bosh prokuraturasi boshqarma boshlig‘i o‘rinbosari Ochilov Farkhod, O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi IJQKD boshlig‘i Buzrukxonov Sarvarxon Munavvarxonovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Axmedov Javohir Jamolovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), katta o‘qituvchi Bobobekov Ergash Abdumalikovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), v.b. dots. Djudi Smetana, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Krissi Lyuis, pedagogika fanlari nomzodi, dotsent (AQSH) Glazova Marina Viktorovna, Iqtisodiyot fanlari doktori (Moskva) Nosirova Nargiza Jamoliddin qizi, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Sevil Piriyeva Karaman, falsafa fanlari doktori (PhD) (Turkiya) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon o‘g‘li, TDIU ITI departamenti rahbari Ochilov Bobur Baxtiyor o‘g‘li, TDIU katta o‘qituvchisi Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent. Abdukarimova Dinara Rustamxanovna, bank-moliya akademiyasi professori, DSc., professor. Ikramov Murod Akramovich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 3 Editorial board: Editorial board: Salimov Okil Umrzokovich, Salimov Okil Umrzokovich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich, Abdurakhmanov Kalandar Khodjayevich, Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Academician of the Academy of Sciences of Uzbekistan Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, Sharipov Kongiratbay Avezimbetovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Rae Kwon Chung, South Korea, Rae Kwon Chung, South Korea, Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Honorary Professor at TSUE, Nobel Prize Laureate Osman Mesten, Osman Mesten, Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Member of the Turkish Parliament, Head of the Turkey–Uzbekistan Friendship Society Akhmedov Durbek Kudratillayevich, Akhmedov Durbek Kudratillayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Sayfullo Normatovich, Akhmedov Sayfullo Normatovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna, Abdurakhmanova Gulnora Kalandarovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich, Kalonov Mukhiddin Bakhriddinovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Siddikova Sadokat Gafforovna, Siddikova Sadokat Gafforovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Khudoykulov Sadirdin Karimovich, Khudoykulov Sadirdin Karimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Makhmudov Nosir, Makhmudov Nosir, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Yuldashev Mutallib Ibragimovich, Yuldashev Mutallib Ibragimovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Samadov Askarjon Nishonovich, Samadov Askarjon Nishonovich, Candidate of Economic Sciences, Professor Candidate of Economic Sciences, Professor Slizovskiy Dmitriy Yegorovich, Slizovskiy Dmitriy Yegorovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, Mustafakulov Sherzod Igamberdiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Akhmedov Ikrom Akramovich, Akhmedov Ikrom Akramovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Eshtayev Alisher Abduganiyevich, Eshtayev Alisher Abduganiyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich, Khajiyev Bakhtiyor Dushaboyevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khakimov Nazar Khakimovich, Khakimov Nazar Khakimovich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Doctor of Philosophy (DSc), Professor Musayeva Shoira Azimovna, Musayeva Shoira Azimovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Professor Ali Konak, Ali Konak, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor (Turkey) Cham Tat Huei, Cham Tat Huei, Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Doctor of Philosophy (PhD), Professor (Malaysia) Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli, Foziljonov Ibrokhimjon Sotvoldikhoja ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Utayev Uktam Choriyevich, Utayev Uktam Choriyevich, Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Deputy Head of Department, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Ochilov Farkhod, Ochilov Farkhod, Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Head of DCEC, Prosecutor General’s Office of Uzbekistan Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich, Buzrukkhonov Sarvarkhon Munavvarkhonovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Akhmedov Javokhir Jamolovich, Akhmedov Javokhir Jamolovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli, Tokhirov Jaloliddin Ochil ugli, Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Doctor of Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senior Lecturer Bobobekov Ergash Abdumalikovich, Bobobekov Ergash Abdumalikovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Acting Associate Professor Judi Smetana, Judi Smetana, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Chrissy Lewis, Chrissy Lewis, Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor (USA) Glazova Marina Viсtorovna, Glazova Marina Viсtorovna, Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Doctor of Sciences in Economics (Moscow)) Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi, Nosirova Nargiza Jamoliddin kizi, Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Doctor of Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associate Professor Sevil Piriyeva Karaman, Sevil Piriyeva Karaman, Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Doctor of Philosophy (PhD) (Turkey) Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli, Mirzaliyev Sanjar Makhamatjon ugli, Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Head of the Department of Scientific Research and Innovations, TSUE Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli, Ochilov Bobur Bakhtiyor ugli, Senior lecturer at TSUI Senior lecturer at TSUI Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Golisheva Yelena Vyacheslavovna, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Candidate of Economic Sciences, Associate Professor. Abdukarimova Dinara Rustamkhanovna, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Ikramov Murod Akramovich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 4 Muassis: “Ma’rifat-print-media” MChJ Hamkorlarimiz: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, OʻzR Tabiat resurslari vazirligi, OʻzR Bosh prokuraturasi huzuridagi IJQK departamenti. Jurnalning ilmiyligi: ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali Oʻzbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi rayosatining 2023-yil 1-apreldagi 336/3-sonli qarori bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan. Ekspertlar kengashi: Berkinov Bazarbay, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Po‘latov Baxtiyor Alimovich, texnika fanlari doktori (DSc), professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, falsafa fanlari doktori (DSc), professor Isakov Janabay Yakubbayevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), professor Xalikov Suyun Ravshanovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Rustamov Ilhomiddin, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Hakimov Ziyodulla Ahmadovich, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Kamilova Iroda Xusniddinovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) G‘afurov Doniyor Orifovich, pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Fayziyev Oybek Raximovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Tuxtabayev Jamshid Sharafetdinovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Xamidova Faridaxon Abdulkarim qizi, iqtisodiyot fanlari doktori, dotsent Yaxshiboyeva Laylo Abdisattorovna, katta o‘qituvchi Babayeva Zuhra Yuldashevna, mustaqil tadqiqotchi Komilova Nilufar Karshiboyevna, geografiya fanlari doktori, professori Umirzoqov Ja’sur Artiqboy o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), dotsent Zebo Kuldasheva, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc ), dotsent Board of Experts: Berkinov Bazarbay, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Pulatov Bakhtiyor Alimovich, Doctor of Technical Sciences (DSc), Professor Aliyev Bekdavlat Aliyevich, Doctor of Philosophy (DSc), Professor Isakov Janabay Yakubbayevich, Doctor of Economic Sciences (DSc), Professor Khalikov Suyun Ravshanovich, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Rustamov Ilkhomiddin, Candidate of Economic Sciences, Associate Professor Khakimov Ziyodulla Akhmadovich, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Kamilova Iroda Khusniddinovna, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics Gafurov Doniyor Orifovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Pedagogy Fayziyev Oybek Rakhimovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Tukhtabayev Jamshid Sharafetdinovich, Doctor of Philosophy (PhD) in Economics, Associate Professor Khamidova Faridakhon Abdulkarimovna, Doctor of Economic Sciences, Associate Professor Yakhshiboyeva Laylo Abdisattorovna, Senior Lecturer Babayeva Zuhra Yuldashevna, Independent Researcher Komilova Nilufar Karshiboyevna, Doctor of Geographical Sciences, Professor Umirzokov Jasur Artiqboy ugli, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor Zebo Kuldasheva, Doctor of Economic Sciences (DSc), Associate Professor 08.00.01 Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 Makroiqtisodiyot 08.00.03 Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 Ekonometrika va statistika 08.00.07 Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 Marketing 08.00.12 Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 Menejment 08.00.14 Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 Turizm va mehmonxona faoliyati https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA TIJORAT BANKLARI LIKVIDLILIK XAVFINI BOSHQARISHI ..................................................................................................................................................................................44 Baxromov Nodirjon Muxammadamin o‘g‘li TURIZM XIZMATLAR BOZORI ISTE’MOLCHILARINI SEGMENTLASH USULI ASOSIDA DIVERSIFIKATSIYA KONSEPSIYASINI ISHLAB CHIQISH ...............................................................................................48 Maxmudova Aziza Pirmamatovna “INNOVATSION AGROTEXNOLOGIYALAR VA “YASHIL IQTISODIYOT” TAMOYILLARI ASOSIDA G‘ALLA YETISHTIRISH BARQARORLIGINI BAHOLASH .................................................................................................53 Turayeva Gulizahro АНАЛИЗ ЦЕНОБРАЗОВАНИЯ НА ЗЕРНОВЫЕ ПРОДУКТЫ ПО ДАННЫМ МАРКЕТИНГОВЫМ ИСЛЕДОВАНИЯМ (НА ПРИМЕРЕ НАМАНГАНСКОЙ ОБЛАСТИ) ..........................................................................57 Баҳриддинов Жаҳонгирбек Равшанжон ўғли KICHIK BIZNES RIVOJINI TA’MINLASHDA BOZOR INFRATUZILMALARINING AHAMIYATI .........................62 Gʻaniyev Botir Baxtiyorovich, Zakirova Gulnora Mirzaliyevna KICHIK SANOAT ZONALARI FAOLIYATINI SAMARALI BOSHQARISH METODOLOGIYASI VA YO‘LLARI .....................................................................................................................................................................................67 Shodmonqulov Kamoliddin Murodillaevich INNOVASION FAOLIYAT XARAJATLARINING BUXGALTERIYA HISOBI VA AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH ..................................................................................................................................................................73 Mustafoyev Akbar Mustafo o‘g‘li MAHSULOT DIVERSIFIKATSIYASI VA LOGISTIKA XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH ASOSIDA EKSPORT POTENSIALINI OSHIRISH YO‘LLARI .................................................................................................................78 Maxkamov Ibrayim, Jo‘raboyeva Shohida Kamoliddin qizi REKLAMA SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA RAQAMLI MARKETING STRATEGIYALARI ROLI .................83 Abduxalilova Laylo Toʻxtasinovna, Raxmonqulova Shahrizoda SIRKULYAR IQTISODIYOTDA YOPIQ SIKL NAZARIYASINING ROLI ..........................................................................87 Sodikov Zokir Rustamovich YASHIL TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHDA MOLIYAVIY RAG‘BATLAR VA ULARNING NATIJALARI ......................................................................................................................................................................................92 Axmadjonova Gulmira Xabibulla qizi MAMLAKAT IQTISODIYOTI RIVOJLANISHIDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING ROLI ........................................................................................................................................................97 G‘aniyev Baydulla Toshmurodovich АНАЛИЗ ПОДХОДОВ ЦЕНТРАЛЬНЫХ БАНКОВ К РЕГУЛИРОВАНИЮ ИННОВАЦИОННЫХ БАНКОВСКИХ ПРОДУКТОВ: СРАВНЕНИЕ УЗБЕКИСТАНА И МЕЖДУНАРОДНОЙ ПРАКТИКИ .........101 Даулетиярова Шахло СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ РЫНКА ЦЕННЫХ БУМАГ УЗБЕКИСТАНА ............................................................................................................................................................................ 109 Кадирова Хадича Тураевна XORIJ MAMLAKATLARINING IQTISODIYOTNI UGLERODSIZLASHTIRISH STRATEGIYALARI: O‘ZBEKISTON UCHUN TAKLIFLAR ......................................................................................................................................115 D.X. Pulatov, F.E.Shamsiyev O‘ZBEKISTONDA ISLOM MOLIYASI: MUAMMOLAR VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI .................................125 Sattorov Ixtiyor Ochilovich, Karimov Shohruh Yo‘ldoshali o‘g‘li HISOB SIYOSATI TARKIBIY TUZILISHI MASALALARI ................................................................................................. 133 Botirova Raximaxon Abdujabbarovna QURILISHDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING MOLIYAVIY TAHLILI ..............................136 Musayeva Shoira Azimovna MUNDARIJA https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. KICHIK SANOAT ZONALARINI RIVOJLANTIRISH ORQALI AHOLI TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH ........................................................................................................................................................................................144 Axmedov Oybek Turgunpulatovich O‘ZBEKISTON SUG‘URTA BOZORI PORTFELI TAHLILI ...............................................................................................149 Madraximov Ilxom Kamilovich FOYDA SOLIG‘INING O‘ZIGA XOS MUAMMOLI JIHATLARI ........................................................................................154 Zaripov Xusan Baxodirovich AGRAR SEKTORNI INNOVATSION MODERNIZATSIYA QILISHDA INVESTITSIYA OQIMLARINI BOSHQARISH MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH .................................................................................................159 Xamrayev Quvvat Iskandarovich OLIY TA’LIM XIZMATLARI BOZORIDA MARKETING TADQIQODLARINI TAKOMILLASHTIRISH .............163 Jalilov Jamshid G‘anijonovich, Safarov Zavqiddin Zokir o‘g‘li MINTAQA SANOAT TARMOG‘I RIVOJLANISHINING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI ....................................168 Xayitboev Abror Quvondiqovich РОЛЬ СМЕШАННОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ (BLENDED FINANCE) В ПОВЫШЕНИИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ КОММУНАЛЬНЫХ УСЛУГ: УРОКИ РАЗВИВАЮЩИХСЯ СТРАН .................................................................................................................................................... 174 Гулмаматова Дурдона Шерали кизи KORXONALARDA STRATEGIK BOSHQARUV ...................................................................................................................180 Musayeva Dilnoza Dilshatovna BANK TIZIMIDA MARKETING AHAMIYATI VA BANK MARKETINGI ....................................................................184 Usubjonov Zaxriddin Vasliddin o‘g‘li RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN XORJIY KREDIT MABLAG‘LARINI JALB KILISH HUQUQIY JIHATLARI ..................................................................................................189 Qulliyev Anvar Zayniddinovich TIJORAT BANKLARINI TRANSFORMATSIYALASH SHAROITIDA CHAKANA XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................................................................194 Alimov Umid O‘ktambayevich MAHSULOTLARNING RAQAMLI PASPORTI TIZIMINI JORIY ETISH OMILLARI VA TO‘SIQLARI ..............200 Avloqulova Sadoqat Sobirjon qizi KORXONALARDA FOYDA VA ZARARLARNI TAHLIL QILISHDA INNOVATSION METODLAR AHAMIYATI .................................................................................................................................................................................... 207 Ernazarov Ortiq Eshnazarovich, Farog‘at Xo‘jabekova ВЛИЯНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА НА ЭКОНОМИЧЕСКОЕ БЛАГОСОСТОЯНИЕ, А ТАКЖЕ НОВЫЕ МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ .....................................................212 Останов Эгамберди RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA INNOVASION TEXNOLOGIYALARNI INTEGRATSIYALASH: MOHIYATI VA RIVOJLANISH IMKONIYATLARI ...............................................................................................................218 Xakimova Xulkar Xamidovna QORAQALPOG‘ISTON VA XORAZM OZIQ-ОVQAT SANОATINING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI HAMDA UNI YANADA RIVОJLANTIRISH YO‘LLARI ......................................................................................................224 Tleuov Niyetulla Raxmanovich OILAVIY KORXONALARNING IQTISODIY TIZIMDAGI O‘RNI .................................................................................... 230 Shadiyeva Gulnora Mardiyevna, Rustamova Zarina Rustamovna SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA MARKETING FAOLIYATINI MODELLASHTIRISH VA BOSHQARISH MEXANIZMLARI ...............................................................234 Sadikov Shoxrux Shuxratovich XIZMAT KO‘RSATISH SOHASI KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISHDA RAQAMLI XIZMATLARNING AHAMIYATI ......................................................................................................................... 238 Asenbaeva Aydaygul Edenbaevna BARQARORLIK VA YASHIL MENEJMENT: ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR VA AMALIY AHAMIYATI .................................................................................................................................................................................... 242 Djalilova Dilbar Abdikarim qizi https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. KICHIK SANOAT ZONALARINI RIVOJLANTIRISH ORQALI AHOLI TURMUSH FAROVONLIGINI OSHIRISH ........................................................................................................................................................................................144 Axmedov Oybek Turgunpulatovich O‘ZBEKISTON SUG‘URTA BOZORI PORTFELI TAHLILI ...............................................................................................149 Madraximov Ilxom Kamilovich FOYDA SOLIG‘INING O‘ZIGA XOS MUAMMOLI JIHATLARI ........................................................................................154 Zaripov Xusan Baxodirovich AGRAR SEKTORNI INNOVATSION MODERNIZATSIYA QILISHDA INVESTITSIYA OQIMLARINI BOSHQARISH MODELLARINI TAKOMILLASHTIRISH .................................................................................................159 Xamrayev Quvvat Iskandarovich OLIY TA’LIM XIZMATLARI BOZORIDA MARKETING TADQIQODLARINI TAKOMILLASHTIRISH .............163 Jalilov Jamshid G‘anijonovich, Safarov Zavqiddin Zokir o‘g‘li MINTAQA SANOAT TARMOG‘I RIVOJLANISHINING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI ....................................168 Xayitboev Abror Quvondiqovich РОЛЬ СМЕШАННОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ (BLENDED FINANCE) В ПОВЫШЕНИИ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРИВЛЕКАТЕЛЬНОСТИ КОММУНАЛЬНЫХ УСЛУГ: УРОКИ РАЗВИВАЮЩИХСЯ СТРАН .................................................................................................................................................... 174 Гулмаматова Дурдона Шерали кизи KORXONALARDA STRATEGIK BOSHQARUV ...................................................................................................................180 Musayeva Dilnoza Dilshatovna BANK TIZIMIDA MARKETING AHAMIYATI VA BANK MARKETINGI ....................................................................184 Usubjonov Zaxriddin Vasliddin o‘g‘li RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN XORJIY KREDIT MABLAG‘LARINI JALB KILISH HUQUQIY JIHATLARI ..................................................................................................189 Qulliyev Anvar Zayniddinovich TIJORAT BANKLARINI TRANSFORMATSIYALASH SHAROITIDA CHAKANA XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI ....................................................................................................................................................194 Alimov Umid O‘ktambayevich MAHSULOTLARNING RAQAMLI PASPORTI TIZIMINI JORIY ETISH OMILLARI VA TO‘SIQLARI ..............200 Avloqulova Sadoqat Sobirjon qizi KORXONALARDA FOYDA VA ZARARLARNI TAHLIL QILISHDA INNOVATSION METODLAR AHAMIYATI .................................................................................................................................................................................... 207 Ernazarov Ortiq Eshnazarovich, Farog‘at Xo‘jabekova ВЛИЯНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА НА ЭКОНОМИЧЕСКОЕ БЛАГОСОСТОЯНИЕ, А ТАКЖЕ НОВЫЕ МЕХАНИЗМЫ ПОВЫШЕНИЯ ДОХОДОВ НАСЕЛЕНИЯ .....................................................212 Останов Эгамберди RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA INNOVASION TEXNOLOGIYALARNI INTEGRATSIYALASH: MOHIYATI VA RIVOJLANISH IMKONIYATLARI ...............................................................................................................218 Xakimova Xulkar Xamidovna QORAQALPOG‘ISTON VA XORAZM OZIQ-ОVQAT SANОATINING IQTISODIY-STATISTIK TAHLILI HAMDA UNI YANADA RIVОJLANTIRISH YO‘LLARI ......................................................................................................224 Tleuov Niyetulla Raxmanovich OILAVIY KORXONALARNING IQTISODIY TIZIMDAGI O‘RNI .................................................................................... 230 Shadiyeva Gulnora Mardiyevna, Rustamova Zarina Rustamovna SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA MARKETING FAOLIYATINI MODELLASHTIRISH VA BOSHQARISH MEXANIZMLARI ...............................................................234 Sadikov Shoxrux Shuxratovich XIZMAT KO‘RSATISH SOHASI KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIKNI OSHIRISHDA RAQAMLI XIZMATLARNING AHAMIYATI ......................................................................................................................... 238 Asenbaeva Aydaygul Edenbaevna BARQARORLIK VA YASHIL MENEJMENT: ILMIY-NAZARIY YONDASHUVLAR VA AMALIY AHAMIYATI .................................................................................................................................................................................... 242 Djalilova Dilbar Abdikarim qizi https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. HUDUDLARNING IQTISODIY SALOHIYATINI INNAVATSION-INVESTITSION BOSHQARISH STRATEGIYASI VA MEXANIZMI (XORAZM VILOYATI MISOLIDA) ..........................................................................247 Maqsudova Malohatxon Maqsudovna, Yaxshimuratov Maqsadbek Narimon o‘g‘li O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI DAVLAT BUDJETINI 2026-YILGI SOLIQ SIYOSATINING TAHLILI VA XALQARO SOLISHTIRMA YONDASHUVI ....................................................................................................................251 Abdullayev Zafarbek Safibullayevich O‘ZBEKISTON MINTAQALARIDA AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RIVOJLANTIRISH OMILLARI256 Mamataliyeva Dilnoza Raxmonovna TRANSFORMATSIYALASHUV SHAROITIDA INVESTITSIYALAR SHAKLLANISHI VA ULARNI SAMARALI BOSHQARISH YO‘NALISHLARI ......................................................................................................................259 To‘rayev Jasurali To‘rayevich O‘ZBEKISTONDA SAVDO TASHKILOTLARINING FAOLIYATI VA RIVOJLANISH HOLATI ..............................264 B. Sulaymonov NAMANGAN VILOYATIDA “YASHIL IQTISODIYOT” MODELIGA O‘TISH JARAYONIDA KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING IQTISODIY FAOLLIGI ......................................................................................................270 Xonto‘rayev Obbosxon Kamolxon o‘g‘li OʻZBEKISTONDA “YASHIL” IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHNING USTUVOR YOʻNALISHLARI ..........274 Xoshimov Pazliddin Zuxurovich KICHIK BIZNES ORQALI ISH O‘RINLARINI YARATISH STRATEGIYALARI: NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA ....................................................................................................................................................................................... 278 Ergasheva Nigora Abdigapparovna MAMLAKATIMIZDA QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘INING IJTIMOIY-IQTISODIY AHAMIYATI ....................283 Quryozov Sardorbek Sharifboevich РАЗРАБОТКА И ПРИОРИТИЗАЦИЯ КЛЮЧЕВЫХ ИНДИКАТОРОВ ЭФФЕКТИВНОСТИ ДЛЯ ОБЩЕНАЦИОНАЛЬНОЙ ПАНЕЛИ МОНИТОРИНГА ДЕЯТЕЛЬНОСТИ БОЛЬНИЦ: ЭКСПЕРТНАЯ ОЦЕНКА СО СТОРОНЫ РУКОВОДИТЕЛЕЙ МЕДУЧРЕЖДЕНИЙ ........................................290 Шухратов Мамуржон Шухрат угли MAHALLIY DAVLAT HOKIMIYAT ORGANLARINI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA BOSHQARISHGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR ..................................................................................................................297 Nurmurodov Zafarjon Nurmurod o‘g‘li BANK TIZIMINING BARQAROR MOLIYAVIY RIVOJLANISHINI TA’MINLASH VOSITALARI .........................303 Sadikov Iskandar Gayratovich ЗЕЛЕНОЕ ФИНАНСИРОВАНИЕ В ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКЕ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА ...............................308 Халиков С. Х. HUDUDIY IQTISODIY RIVOJLANISHDA KICHIK BIZNESNI ROLI VA SAMARADORLIGINI OSHIRISH CHORALARI ............................................................................................................................................................. 313 Ergashev Jamshid Jamoliddinovich ИСТОРИЧЕСКИЙ ПРОЦЕСС СТАНОВЛЕНИЯ ФАРМАЦЕВТИЧЕСКОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ ............317 Мажидова Фарангиз Фуркатзода O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIDA ISHLAB CHIQARISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH .............................................................................................................................................321 Isakov Oybеk Jamoliddinovich NORASMIY KOOPERATSIYA MUNOSABATLARINING FERMER XO‘JALIKLARI YETISHTIRGAN MAHSULOT MIQDORIGA TA’SIRINI BAHOLASH............................................................................................................325 Ismoilov Azamat O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA FOIZ RISKINI BOSHQARISH AMALIYOTI ...........................................332 Seitnazarov Daniyar Baxadirovich RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA SUT VA SUT MAHSULOTLARINI QAYTA ISHLOVCHI KORXONALAR FAOLIYATINI TAKOMILLASHTIRISH....................................................................................................341 Normuradov Nurbek Sunatilloevich “AYOL RAHBARLAR: RAHBARLIK SALOHIYATI VA ISH JOYIDA TENGLIK” FRANSIYA DAVLATI TAJRIBASI ASOSIDA ...................................................................................................................................................................346 Abduraxmonova Feruzabonu https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. QISHLOQ XO‘JALIGIDAGI KLASTERLARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH...................................................................................................................................................................352 Dildora Yuldasheva TIJORAT BANKLARINING DEPOZIT BAZASINING YETARLILIGINI TAʼMINLASH YOʻLLARI ......................359 I.J. Isakov OLIY TA’LIM SIFATINI OSHIRISH VA IQTISODIY DIAGNOSTIKA O‘TKAZISHNING XORIJ TAJRIBASI .....363 Xo‘jaxonov Ma’rufxon Xamidxonovich, Axmedov Oybek Turg‘unpulatovich INKLYUZIV TA’LIMNI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASHDAGI MUAMMOLAR VA ULARNI YECHISH YO‘LLARI ..................................................................................................................................................................... 369 Egamberdiyeva Dilorom Botir qizi, Pulatova Moxira Baxtiyorovna “KREATIV IQTISODIYOT” HAMDA “TURIZM” TUSHUNCHALARINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI ....................................................................................................................................................................................... 374 Abdurasulov Shovqiddin Erkin o‘g‘li THE STRATEGIC ROLE OF THE INDUSTRIAL SECTOR IN THE NATIONAL ECONOMY AND DEVELOPMENT FACTORS .......................................................................................................................................................380 Rakhimov Bakhromjon Ibroximovich INVESTITSIYALARNI MOLIYALASHTIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISHNING ASOSIY YOʻNALISHLARI ...........................................................................................................................................................386 Ismailov Dilshod Anvarjonovich GLOBAL INCOME INEQUALITY IN 2024: CAUSES, PATTERNS, AND CONSEQUENCES ................................393 Ilxomjonov Jaxongir Alisher o‘g‘li ТОРГОВЫЕ ОТНОШЕНИЯ В СВОБОДНО ЭКОНОМИЧЕСКИХ ЗОНАХ: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ .................................................................................................................................................................................401 Шарифхoджаев Шавкат Окилович, Ачилова Ширин Шавкат кизи O‘ZBEKISTON KON-METALLURGIYA SANOATI: RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA HOZIRGI HOLATI ............................................................................................................................................................................................407 Ergashov Botirjon Ergashovich PENSIYA JAMGʻARMASIDA DAVLAT BUDJETI TRANSFERTLARI ULUSHI HAMDA UNING XORIJ TAJRIBASI .......................................................................................................................................................................................415 Sherjonov Doniyor Saparbayevich O‘ZBEKISTON SANOAT KORXONALARINI QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORIDAN FOYDALANIB MOLIYALASHTIRISHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI ...........................................................................419 Igitov Jurabek Kuzibekovich QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘I BO‘YICHA FIRIBGARLIKLAR: MEXANIZMLARI, SABABLARI VA ULARNI OLDINI OLISH YO‘LLARI..................................................................................................................................425 Eshkarayev Bobir Chariyevich TOG‘ VA TOG‘OLDI HUDUDLARIDA QISHLOQ XO‘JALIGINI DIVERSIFIKATSIYA QILISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI VA IQTISODIY SAMARADORLIGI ..................................................................................431 Abdulxayeva Gulshan Maxmudovna TURIZM SOHASINING IJTIMOIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI (SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA)..................................................................................................................................435 Xalimov Shaxboz Xalimovich SANOATDA IQTISODIY MOLIYAVIY HISSOBOTLAR XALQARO STANDARTLARINI RAQOBATBARDOSH KORPORATIV STRATEGIYALARNI SHAKLLANTIRISHDA QO‘LLASH ........................442 Turaboev Ibroxim Ismoil o‘g‘li ФОНДИРОВАНИЕ И СТРАХОВАНИЕ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ РИСКАМИ АПК: СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ И МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ..................................................................................447 Дурманов Акмал Шаймарданович PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARI RIVOJLANISHINING STATISTIK KO‘RSATKICHLARI TAHLILI ...........................................................................................................................................................................................456 Atajanova Guli Maxsudbekovna JAHON MOLIYAVIY BOZORLARI BARQARORLIGIGA GLOBAL IQTISODIY INQIROZLAR VA GEOSIYOSIY OMILLARNING TA’SIRI HAMDA ULARNI BOSHQARISH STRATEGIYALARI .....................462 Abdurazakova Nargiza Rixsibayevna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. QISHLOQ XO‘JALIGIDAGI KLASTERLARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI EKONOMETRIK MODELLASHTIRISH...................................................................................................................................................................352 Dildora Yuldasheva TIJORAT BANKLARINING DEPOZIT BAZASINING YETARLILIGINI TAʼMINLASH YOʻLLARI ......................359 I.J. Isakov OLIY TA’LIM SIFATINI OSHIRISH VA IQTISODIY DIAGNOSTIKA O‘TKAZISHNING XORIJ TAJRIBASI .....363 Xo‘jaxonov Ma’rufxon Xamidxonovich, Axmedov Oybek Turg‘unpulatovich INKLYUZIV TA’LIMNI MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASHDAGI MUAMMOLAR VA ULARNI YECHISH YO‘LLARI ..................................................................................................................................................................... 369 Egamberdiyeva Dilorom Botir qizi, Pulatova Moxira Baxtiyorovna “KREATIV IQTISODIYOT” HAMDA “TURIZM” TUSHUNCHALARINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI ....................................................................................................................................................................................... 374 Abdurasulov Shovqiddin Erkin o‘g‘li THE STRATEGIC ROLE OF THE INDUSTRIAL SECTOR IN THE NATIONAL ECONOMY AND DEVELOPMENT FACTORS .......................................................................................................................................................380 Rakhimov Bakhromjon Ibroximovich INVESTITSIYALARNI MOLIYALASHTIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISHNING ASOSIY YOʻNALISHLARI ...........................................................................................................................................................386 Ismailov Dilshod Anvarjonovich GLOBAL INCOME INEQUALITY IN 2024: CAUSES, PATTERNS, AND CONSEQUENCES ................................393 Ilxomjonov Jaxongir Alisher o‘g‘li ТОРГОВЫЕ ОТНОШЕНИЯ В СВОБОДНО ЭКОНОМИЧЕСКИХ ЗОНАХ: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ .................................................................................................................................................................................401 Шарифхoджаев Шавкат Окилович, Ачилова Ширин Шавкат кизи O‘ZBEKISTON KON-METALLURGIYA SANOATI: RIVOJLANISH TENDENSIYALARI VA HOZIRGI HOLATI ............................................................................................................................................................................................407 Ergashov Botirjon Ergashovich PENSIYA JAMGʻARMASIDA DAVLAT BUDJETI TRANSFERTLARI ULUSHI HAMDA UNING XORIJ TAJRIBASI .......................................................................................................................................................................................415 Sherjonov Doniyor Saparbayevich O‘ZBEKISTON SANOAT KORXONALARINI QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORIDAN FOYDALANIB MOLIYALASHTIRISHNING HOZIRGI HOLATI VA MUAMMOLARI ...........................................................................419 Igitov Jurabek Kuzibekovich QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘I BO‘YICHA FIRIBGARLIKLAR: MEXANIZMLARI, SABABLARI VA ULARNI OLDINI OLISH YO‘LLARI..................................................................................................................................425 Eshkarayev Bobir Chariyevich TOG‘ VA TOG‘OLDI HUDUDLARIDA QISHLOQ XO‘JALIGINI DIVERSIFIKATSIYA QILISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI VA IQTISODIY SAMARADORLIGI ..................................................................................431 Abdulxayeva Gulshan Maxmudovna TURIZM SOHASINING IJTIMOIY-IQTISODIY MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI (SAMARQAND VILOYATI MISOLIDA)..................................................................................................................................435 Xalimov Shaxboz Xalimovich SANOATDA IQTISODIY MOLIYAVIY HISSOBOTLAR XALQARO STANDARTLARINI RAQOBATBARDOSH KORPORATIV STRATEGIYALARNI SHAKLLANTIRISHDA QO‘LLASH ........................442 Turaboev Ibroxim Ismoil o‘g‘li ФОНДИРОВАНИЕ И СТРАХОВАНИЕ В СИСТЕМЕ УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ РИСКАМИ АПК: СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ И МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ..................................................................................447 Дурманов Акмал Шаймарданович PAXTA-TO‘QIMACHILIK KLASTERLARI RIVOJLANISHINING STATISTIK KO‘RSATKICHLARI TAHLILI ...........................................................................................................................................................................................456 Atajanova Guli Maxsudbekovna JAHON MOLIYAVIY BOZORLARI BARQARORLIGIGA GLOBAL IQTISODIY INQIROZLAR VA GEOSIYOSIY OMILLARNING TA’SIRI HAMDA ULARNI BOSHQARISH STRATEGIYALARI .....................462 Abdurazakova Nargiza Rixsibayevna https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. QISHLOQ XO‘JALIGIDA RESURSLARDAN SAMARALI FOYDALANISH VA OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARINI ISHLAB CHIQARISHDA BOSHQARUV QARORLARINING IQTISODIY TAHLILI .........467 Mamadiyarov Dilshad Uralovich PAXTA TOZALASH KORXONALARINING TARKIBIY BOʻLINMALARIDA MOLIYAVIY BOSHQARUV TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH YOʻLLARI ......................................................................................................................474 Murodov Orif Jumayevich, Gʻulomov Xaydarbek Ilyos oʻgʻli BARQAROR KELAJAK SARI: MAMLAKATDA EKOLOGIK XAVFSIZLIKNI MUSTAHKAMLASH ....................482 Abdullaev Shavkatjon Maxmudillaevich ZAMONAVIY IQTISODIY SHAROITLARDA KORXONALARNING MOLIYAVIY BARQARORLIGINI TA’MINLASH ..................................................................................................................................................................................487 Abdulakimova Moxina Farxod qizi UMUMIY OVQATLANISH SHAHOBCHALARINING FAOLIYATI SAMARADORLIGINI TAHLIL QILISH ..............................................................................................................................................................................................493 Amiriddinova Muslima Zayniddin qizi XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA MIJOZLAR EHTIYOJINI O‘RGANISH VA XIZMAT SIFATINI OSHIRISHNING INNOVATSION YONDASHUVLARI .......................................................................................................498 Babayeva Lola Ibragimovna MINTAQADA TARIXIY VA MADANIY TURIZMNI RIVOJLANTIRISH IMKONIYATLARINI KENGAYTIRISHDA DAVLAT HAMDA XUSUSIY SHERIKCHILIK TIZIMIDAN FOYDALANISH ......................504 Xusanov Chari Kadirovich PROSPECTS FOR IMPROVING INFRASTRUCTURE FOR SMALL BUSINESS AND ENTREPRENEURSHIP IN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN..................................................................................... 509 Botirova Xulkar Olimjonovna THE IMPACT OF AGRICULTURAL CLUSTERS ON FOOD SECURITY AND MACROECONOMIC STABILITY ......................................................................................................................................................................................514 Sherkulov Shohruh Erkin ugli OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA ISSIQXONA IQTISODIYOTINI O‘RNI VA NAZARIY–METODOLOGIK ASOSLAR ...........................................................................................................................520 Otavullaev Sukhrob Sa’dullo o‘g‘li IJTIMOIY AHAMIYATI YUQORI LOYIHALARNI DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGI ASOSIDA BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH ............................................................................................................................524 Taspanova Ayzada Kenjebayevna KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIDA RAQOBAT STRATEGIYALARINI TAKOMILLASHTIRISH .......................529 Sharopova Nafosat Radjabovna, Jamolova Aziza TIKUV-TRIKOTAJ KORXONALARIDA ISTE’MOLCHILARNING XULQ-ATVORINI O‘RGANISHNI TAKOMILLASHTIRISH ...............................................................................................................................................................537 Sultonova Zulxumor, Bobojonov Baxrombek Ro‘zimovich INTERNATIONAL TRADE BETWEEN INTEGRATION AND ISOLATION: INNOVATION AND UNCERTAINTY IN A FRAGMENTING GLOBAL ECONOMY ..............................................................................542 Zakhidov Azizbek Rustamovich QORAQALPOGʻISTON RESPUBLIKASI QO‘NG‘IROT TUMANIDA SIGIRLAR BOSH SONINING PROGNOZ KO‘RSATKICHLARI ...............................................................................................................................................548 Sabit Gabbarov TO‘QIMACHILIK MAHSULOTLARI EKSPORTINI OSHIRISHDA YASHIL MARKETING STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ..............................................................................................................................552 Ergashxodjayeva Shaxnoza Djasurovna, Xo‘janova Husnora O‘ZBEKISTONDA IQTISODIY O‘SISH SIFAT OMILLARINING TA’SIRINI BAHOLASH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH .................................................................................................................. 558 Bustonov Mansurjon Mardonakulovich ОБЩАЯ КОНЦЕПЦИЯ СТАБИЛЬНОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ ФИНАНСОВЫХ РЕСУРСОВ .......................567 Зайналов Джахонгир Расулович ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ РЫНКОВ КАПИТАЛОВ ................................................................................................571 Хотамкулова Мадина Санжар кизи, Зайналов Джахонгир Расулович https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. METALLURGIYA SANOATIDA EKOLOGIK TOZA TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH: MAQSADGA MUVOFIQLIGI VA NATIJALARI ............................................................................................................................................ 1244 Karimov Ma’ruf Ixtiyorovich HUDUDIY IQTISODIY O‘SISH OMILLARINING EKONOMETRIK TAHLILI: SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA ................................................................................................................................................................ 1248 Zaripova Mukaddas Djumayozovna, Normurodov Asliddin Alijon o‘g‘li INDUSTRIАL RIVOJLАNISHNING IQTISODIY VА EKOLOGIK OQIBАTLАRI ..................................................... 1258 Ataniyazova M.B. OLIY TA’LIM RAQOBATBARDOSHLIGINING TA’LIM SIFATINI OSHIRISHDAGI ROLI ................................... 1263 Nishonov Dilshod Shamsidinovich СИСТЕМА ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ КАК КЛЮЧЕВОЙ ЭЛЕМЕНТ ФОРМИРОВАНИЯ «ЗЕЛЕНОЙ» ЭКОНОМИКИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН ................................................................................ 1269 Махмутходжаева Луиза Сайфулловна IQTISODIYOTDA “YASHIL” MOLIYALASHTIRISHNI RIVOJLANTIRISHNING XUSUSIYATLARI ................. 1274 Risqibekova Nozimaxon THE ROLE OF DIGITAL MARKETING IN BOOSTING TOURISM-RELATED BUSINESSES ............................ 1280 Farrukh Mamadiyorov Shukhratovich MINTAQA IQTISODIY BARQARORLIGINI BAHOLASH INDIKATORLARI VA USLUBLARI ........................... 1284 Turdiyev Ulug‘bek Qayumovich MAJOR INFLATIONARY FACTORS IN THE ECONOMY OF UZBEKISTAN AND ANTI-INFLATION POLICIES ....................................................................................................................................................................................... 1290 Koshanov Abdimurat Azat uli, Oralbaeva Diana Mukhit qizi ЦИФРОВАЯ ЭКОСИСТЕМА СОВРЕМЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА: МОДЕЛИ, МЕХАНИЗМЫ И НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ ........................................................................................................................................... 1296 Бекова Азиза Алимовна SOLIQ MAJBURIYATLARINI HISOBGA OLISH JARAYONLARINI TAKOMILLASHTIRISH ............................. 1301 Abdullayev Abror Bozarboyevich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AKSIZ SOLIINING FISKAL VA IJTIMOIY ROLI ........................................... 1308 Abdulxayeva Shaxnoza Muxammadiyevna MINTAQAVIY IQTISODIYOTDA AGROTURIZMNI BAHOLASH USULLARI VA MEZONLARI ....................... 1314 Egamberdiyeva Umriniso Tursunqulovna, Ro‘zmatov Boburjon Zafarjon o‘g‘li, Shodiyeva Nafosatxon Hamza qizi OLIY TAʼLIMDAGI RAQAMLI YECHIMLARNING SAMARADORLIGI VA UNI BAHOLASH MEZONLARI ................................................................................................................................................................................ 1320 Abduraxmanova Malika Abdujaparovna SURXONDARYO VILOYATI SHAROITIDA AKVAPARK VA SUZISH HAVZALARI QURILISHINI TAHLIL QILISH HAMDA TAVSIYALAR BERISH ............................................................................................................. 1326 Olimjonov Firdavs FISKAL FEDERALIZM NAZARIYASI VA UNING AMALIY AHAMIYATI ................................................................. 1332 Pulatov Dilshod Xaqberdiyevich, Alijonov Ahadjon Hasanboy oʻgʻli OILAVIY MUHITDA QIZLARNING EMOTSIONAL INTELLEKTINI RIVOJLANTIRISH: IJTIMOIY PEDAGOGIK YONDASHUV (O‘ZBEKISTONDA) ......................................................................................... 1336 Qаyimоvа Mаftunа Tursunоvnа «YASHIL IPOTEKA» AMALIYOTI: XORIJIY TAJRIBALAR ........................................................................................... 1340 Berdinazarov Zafar Ulashovich, Xayitov Bobirbek Ergashevich ТРАНСФОРМАЦИЯ ПРОЦЕССОВ ПРИНЯТИЯ СТРАТЕГИЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ В ЭПОХУ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА. ФОРМИРОВАНИЕ НОВОЙ ПАРАДИГМЫ КОРПОРАТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ ................................................................................................................................. 1344 Бурханова Шахноза Бобировна QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORIDA TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI KENGAYTIRISH MASALALARI .............................................................................................................................................................................. 1353 Abduvoxidova N.G‘., Karimova A.M. ISHLAB CHIQARISHNI DIVERSIFIKATSIYA ORQALI SAMARADORLIKNI OSHIRISHNING ASOSIY MEHANIZMLARI ........................................................................................................................................................................ 1359 Mirzarayimova Feruza Zokirjon qizi, Levakov Izzatulla Nematillayevich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. TOʻGʻRI SOLIQLARNI UNDIRISH METODOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH AMALIYOTI TAHLILI ......................................................................................................................................................................................... 1365 Xo‘jaqulov Ramshid Yunusovich OʻZBEKISTONDA BANK TIZIMINING HOZIRGI HOLATI VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI ................1372 Kasimova Zilolaxon Botir qizi INNOVATSION FAOLIYATNI MOLIYALASHTIRISHNING IQTISODIY MAZMUNI VA TAMOYILLARI .......1379 Gafurov Ma’ruf Xakimovich KREDIT RISKI VA UNGA TA‘SIR QILUVCHI OMILLAR TAHLILI .............................................................................1383 Karimova Shohida Zaylobiddinovna SURXONDARYO VILOYATI TUMANLARINING IQTISODIY MODERNIZATSIYASI: ASOSIY OMILLAR VA TENDENSIYALAR................................................................................................................................................................ 1389 Qosimova Nodira Saidovna BUXORO VILOYATIDA YASHIL AGROTURIZM KONSEPSIYASINI SHAKLLANTIRISH ...................................1395 Umurov J. TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIDA DAROMADLAR VA ULARNI SHAKLLANTIRISH YO‘LLARI ...............1403 Ostonaqulova Gulchehraxon Muhammadyoqub qizi MINTAQADA KICHIK BIZNESNING EKSPORT SALOHIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING USTUVOR YO‘NALISHLARI....................................................................................................................................................1409 Raxmatullayev Umarbek Ulug‘bekovich FERMERLAR KOOPERATSIYASI VA XALQARO BOZORLARGA KIRISH: O‘TISH DAVRI IQTISODIYOTIDAN XULQ-ATVOR, DEMOGRAFIK VA INSTITUTSIONAL NUQTAI NAZARLAR ................ 1415 Tursunqulov G‘olib Shavkat o‘g‘li ERKIN IQTISODIY ZONALARNI KLASTER ASOSIDA RIVOJLANTIRISH .............................................................1422 Mamadiyev Elyor Akmalovich, Sharipov K. A. КОРПОРАТИВНОЕ УПРАВЛЕНИЕ В АВТОМОБИЛЬНОМ СЕКТОРЕ УЗБЕКИСТАНА: СТРАТЕГИИ УПРАВЛЕНИЯ РИСКАМИ ДЛЯ УСТОЙЧИВОГО РОСТА И СОБЛЮДЕНИЯ РЕГУЛЯТОРНЫХ ТРЕБОВАНИЙ ............................................................................................................................................................................ 1427 Шамсуддинов Шухрат Нематович ПУТИ ВНЕДРЕНИЯ И СТИМУЛИРОВАНИЯ ИННОВАЦИОННОГО ПОТЕНЦИАЛА НА ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ ....................................................................................................................1431 U. D. Gayratov O‘ZBEKISTONDA ISLOM MOLIYASIGA BO‘LGAN EHTIYOJ VA ZARURIYAT: UNING AHAMIYATI ............1435 Sh.N.Gʻafforov MEHNAT RESURSLARINI BOSHQARISH VA UNI SAMARADORLIGINI OSHIRISH MASALALARI .......... 1439 Uzoqov Lutfillojon Fayzullojonovich DAVLAT TOMONIDAN IQTISODIY NAZORATNING BOZOR BARQARORLIGINI TA’MINLASHDAGI ROLI: O‘ZBEKISTON TAJRIBASI VA GLOBAL AMALIYOT TAHLILI .......................................................................1443 Rasulev Alisher Fayziyevich. Karimov Ulug‘bek Mirzajon o‘g‘li TASHQI DAVLAT QARZINING VALYUTA TUZILMASI VA UNING QARZ BARQARORLIGIGA TA’SIRI TAHLILI ......................................................................................................................................................................................... 1446 Sanakulova B. R., Jamolov M.M. ASOSIY MAKROIQTISODIY KO‘RSATKICHLAR ORQALI DAROMADLAR O‘SISHINI BAHOLASH METODOLOGIYASI .................................................................................................................................................................... 1452 Eshbaeva Shahnoza Faxriddinovna ЭКОНОМИКА УСТОЙЧИВОГО РАЗВИТИЯ: СОВРЕМЕННЫЕ ПОДХОДЫ И ПРАКТИКА ........................1457 Рустамов Зокир Тоирович EKSPORT DIVERSIFIKATSIYASINI SHAKLLANTIRISHDA AKT NING ROLI: RIVOJLANAYOTGAN DAVLATLAR MISOLIDA .......................................................................................................................................................... 1461 Sadriddinov Ulug‘bek Jaloliddin o‘g‘li ВЗАИМОСВЯЗЬ МЕЖДУ ИНВЕСТИЦИОННЫМИ ПОТОКАМИ И ИМПОРТОМ В УЗБЕКИСТАНЕ ......................................................................................................................................................................1467 Рустамов Фозилжон ICHKI BOZORDA PARRANDA GO‘SHTI MAHSULOTINING NARX BARQARORLIGI VA KELGUSI TENDENSIYALARINI EKONOMETRIK MODELLAR ORQALI BAHOLASH ..........................................................1475 Jumayev Olimjon Sadulloyevich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. METALLURGIYA SANOATIDA EKOLOGIK TOZA TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH: MAQSADGA MUVOFIQLIGI VA NATIJALARI ............................................................................................................................................ 1244 Karimov Ma’ruf Ixtiyorovich HUDUDIY IQTISODIY O‘SISH OMILLARINING EKONOMETRIK TAHLILI: SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA ................................................................................................................................................................ 1248 Zaripova Mukaddas Djumayozovna, Normurodov Asliddin Alijon o‘g‘li INDUSTRIАL RIVOJLАNISHNING IQTISODIY VА EKOLOGIK OQIBАTLАRI ..................................................... 1258 Ataniyazova M.B. OLIY TA’LIM RAQOBATBARDOSHLIGINING TA’LIM SIFATINI OSHIRISHDAGI ROLI ................................... 1263 Nishonov Dilshod Shamsidinovich СИСТЕМА ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ КАК КЛЮЧЕВОЙ ЭЛЕМЕНТ ФОРМИРОВАНИЯ «ЗЕЛЕНОЙ» ЭКОНОМИКИ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН ................................................................................ 1269 Махмутходжаева Луиза Сайфулловна IQTISODIYOTDA “YASHIL” MOLIYALASHTIRISHNI RIVOJLANTIRISHNING XUSUSIYATLARI ................. 1274 Risqibekova Nozimaxon THE ROLE OF DIGITAL MARKETING IN BOOSTING TOURISM-RELATED BUSINESSES ............................ 1280 Farrukh Mamadiyorov Shukhratovich MINTAQA IQTISODIY BARQARORLIGINI BAHOLASH INDIKATORLARI VA USLUBLARI ........................... 1284 Turdiyev Ulug‘bek Qayumovich MAJOR INFLATIONARY FACTORS IN THE ECONOMY OF UZBEKISTAN AND ANTI-INFLATION POLICIES ....................................................................................................................................................................................... 1290 Koshanov Abdimurat Azat uli, Oralbaeva Diana Mukhit qizi ЦИФРОВАЯ ЭКОСИСТЕМА СОВРЕМЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА: МОДЕЛИ, МЕХАНИЗМЫ И НАПРАВЛЕНИЯ РАЗВИТИЯ ........................................................................................................................................... 1296 Бекова Азиза Алимовна SOLIQ MAJBURIYATLARINI HISOBGA OLISH JARAYONLARINI TAKOMILLASHTIRISH ............................. 1301 Abdullayev Abror Bozarboyevich O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA AKSIZ SOLIINING FISKAL VA IJTIMOIY ROLI ........................................... 1308 Abdulxayeva Shaxnoza Muxammadiyevna MINTAQAVIY IQTISODIYOTDA AGROTURIZMNI BAHOLASH USULLARI VA MEZONLARI ....................... 1314 Egamberdiyeva Umriniso Tursunqulovna, Ro‘zmatov Boburjon Zafarjon o‘g‘li, Shodiyeva Nafosatxon Hamza qizi OLIY TAʼLIMDAGI RAQAMLI YECHIMLARNING SAMARADORLIGI VA UNI BAHOLASH MEZONLARI ................................................................................................................................................................................ 1320 Abduraxmanova Malika Abdujaparovna SURXONDARYO VILOYATI SHAROITIDA AKVAPARK VA SUZISH HAVZALARI QURILISHINI TAHLIL QILISH HAMDA TAVSIYALAR BERISH ............................................................................................................. 1326 Olimjonov Firdavs FISKAL FEDERALIZM NAZARIYASI VA UNING AMALIY AHAMIYATI ................................................................. 1332 Pulatov Dilshod Xaqberdiyevich, Alijonov Ahadjon Hasanboy oʻgʻli OILAVIY MUHITDA QIZLARNING EMOTSIONAL INTELLEKTINI RIVOJLANTIRISH: IJTIMOIY PEDAGOGIK YONDASHUV (O‘ZBEKISTONDA) ......................................................................................... 1336 Qаyimоvа Mаftunа Tursunоvnа «YASHIL IPOTEKA» AMALIYOTI: XORIJIY TAJRIBALAR ........................................................................................... 1340 Berdinazarov Zafar Ulashovich, Xayitov Bobirbek Ergashevich ТРАНСФОРМАЦИЯ ПРОЦЕССОВ ПРИНЯТИЯ СТРАТЕГИЧЕСКИХ РЕШЕНИЙ В ЭПОХУ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА. ФОРМИРОВАНИЕ НОВОЙ ПАРАДИГМЫ КОРПОРАТИВНОГО УПРАВЛЕНИЯ ................................................................................................................................. 1344 Бурханова Шахноза Бобировна QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORIDA TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI KENGAYTIRISH MASALALARI .............................................................................................................................................................................. 1353 Abduvoxidova N.G‘., Karimova A.M. ISHLAB CHIQARISHNI DIVERSIFIKATSIYA ORQALI SAMARADORLIKNI OSHIRISHNING ASOSIY MEHANIZMLARI ........................................................................................................................................................................ 1359 Mirzarayimova Feruza Zokirjon qizi, Levakov Izzatulla Nematillayevich https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 18 YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son. TIBBIY XIZMAT INFRATUZILMASINING FARGʻONA IQTISODIY RAYONIDA JOYLASHUV XUSUSIYATLARI ......................................................................................................................................................................... 1483 Xolmirzayeva Zulayxo Axmadjon qizi TIJORAT BANKLARIDA MARKETING FAOLIYATINI BAHOLASH BO‘YICHA METODOLOGIK YONDASHUVLAR ISHLAB CHIQISH...................................................................................................................................1488 Ibragimova Shaxlo Alimbayevna ENERGY TRANSITION DEBATE: ELECTRIC VEHICLES, OIL AND THE “GREEN” PARADOX .....................1492 Tokhirjonov Temurbek Alimardon ogli, Numonjon Malikov SANOATLASHUV NATIJASIDA QISHLOQ XO‘JALIGIDA AHOLI BANDLIGINING KAMAYISHI TAHLILI ......................................................................................................................................................................................... 1500 B.Beknazarov RESPUBLIKA TO‘QIMACHILIK SANOATINING SHAKLLANISHI VA MUSTAQILLIK YILLARIDA RIVOJLANISHI ............................................................................................................................................................................. 1505 Nurboyev Jaloliddin Mamadiyevich “YASHIL IQTISODIYOT” VA QAYTA TIKLANUVCHI ENERGIYANING IQTISODIY SAMARADORLIGI ...................................................................................................................................................................... 1510 Qurbonov Shovqi Djurayevich THE ROLE OF ENVIRONMENTAL FACTORS IN THE COURSE OF ACUTE RHEUMATIC FEVER IN CHILDREN .............................................................................................................................................................................. 1516 Kuldashev Sardor Furqatovich MOLIYAVIY INKLYUZIYA DARAJASINI BAHOLASHNING AXBOROT TIZIMI ASOSIDA MONITORING MEXANIZMLARINI SHAKLLANTIRISHNING ILMIY-USLUBIY ASOSLARI .........................................................1520 Adashaliyev Baxtiyorjon Valisher oʻgʻli EKSPORT SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSIYALARNING AHAMIYATI ....................................1527 Sobirova Muxlisa MAHALLIY BUDJETLAR MUSTAQILLIGINI TA’MINLASHDA SOLIQ TUSHUMLARI VA TRANSFERTLAR NISBATINI OPTIMALLASHTIRISH ........................................................................................... 1531 Мuxitdinov Sidikxo‘ja Akobirxo‘ja oʻg‘li BANK TIZIMI ORQALI YASHIL MOLIYANI RIVOJLANTIRISH: GREEN ADVISORY SERVICES XIZMATLARINING ZAMONAVIY AMALIYOTI ................................................................................................................ 1537 Abdumutalova Gulrux Shuxratjon qizi ISLOMIY MOLIYA VA RAQAMLI BANK EKOTIZIMLARINING INTEGRATSIYASINING O‘ZBEKISTONDAGI ISTIQBOLLARI ................................................................................................................................... 1544 Galatov Abbos Alibekovich AGROSERVIS XIZMATLARINI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI KAMBAGʻALLIKNI QISQARTIRISHNING STRATEGIK YOʻNALISHLARI.....................................................................................................1551 Abilov Feruz Nematullayevich TRANSFORMATSIYALASH JARAYONIDA TIJORAT BANKLARI KREDITLARI AMALIYOTI BILAN BOGʻLIQ MUAMMOLAR VA ULARNI KAMAYTIRISH YOʻLLARI .............................................................................1554 Jabbarov Nodir Umirovich OLIY TA’LIM MALAKALARINI XALQARO TAN OLISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI: BOLONYA JARAYONI VA YUNESKO GLOBAL KONVENSIYASI QIYOSIY TAHLILI ............................................ 1559 Saidov Muxammad Ali Hakimovich, Iminoxunov Abduqahhor Abduvohidovich IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1559 2025-yil, dekabr. № 12-son. OLIY TA’LIM MALAKALARINI XALQARO TAN OLISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI: BOLONYA JARAYONI VA YUNESKO GLOBAL KONVENSIYASI QIYOSIY TAHLILI Saidov Muxammad Ali Hakimovich Toshkent davlat agrar universiteti Agroiqtisodiyot kafedrasi professori, iqtisodiyot fanlari doktori, professor ORCID: 0000-0003-1996-2878 Annotatsiya. Mazkur maqolada oliy ta’lim sohasida malakalarni xalqaro tan olish masalasi globallashuv sharoitida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi YUNESKO Global konvensiyasining mazmuni va amaliy ahamiyatini ochib berishdan iborat. Maqolada Bolonya jarayoni bilan Global konvensiya o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik yoritiladi. Muallif tan olish prezumpsiyasi tamoyilining ahamiyatini asoslaydi. O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida olib borilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Ilmiy yangilik xalqaro tan olish mexanizmlarining milliy ta’lim siyosatiga ta’sirini ochib berishdan iborat. Kalit soʻzlar: oliy ta’lim, malakalarni tan olish, akademik mobillik, Bolonya jarayoni, YUNESKO Global konvensiyasi, globallashuv, O‘zbekiston. Abstract. The article examines the issue of international recognition of higher education qualifications under globalization. The study aims to reveal the content and practical significance of the UNESCO Global Convention. The relationship between the Bologna Process and the Global Convention is analyzed. The importance of the principle of presumption of recognition is substantiated. Higher education reforms in the Republic of Uzbekistan are examined. The scientific novelty lies in identifying the impact of international recognition mechanisms on national education policy development. Key words: higher education, recognition of qualifications, academic mobility, Bologna Process, UNESCO Global Convention, globalization, Uzbekistan. Аннотация. В статье анализируется проблема международного признания квалификаций в сфере высшего образования в условиях глобализации. Цель исследования заключается в раскрытии содержания и практического значения Глобальной конвенции ЮНЕСКО. Рассматривается взаимосвязь Болонского процесса и Глобальной конвенции. Обосновывается значение принципа презумпции признания. Проанализированы реформы системы высшего образования Республики Узбекистан. Научная новизна заключается в выявлении роли международных механизмов признания в развитии национальной образовательной политики. Ключевые слова: высшее образование, признание квалификаций, академическая мобильность, Болонский процесс, Глобальная конвенция ЮНЕСКО, глобализация, Республика Узбекистан. Iminoxunov Abduqahhor Abduvohidovich TMC instituti Iqtisodiyot, moliya va buxgalteriya hisobi kafedrasi professori v.b. Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) ORCID: 0000-0003-0182-4303 IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1560 2025-yil, dekabr. № 12-son. KIRISH Bugungi globallashuv sharoitida oliy ta’lim tizimi jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida muhim strategik ahamiyat kasb etmoqda. Mehnat resurslarining xalqaro mobilligi, bilimga asoslangan iqtisodiyotning jadal rivojlanishi hamda inson kapitali uchun global raqobat oliy ta’lim tizimlari o‘rtasida o‘zaro uyg‘unlikni ta’minlash masalasini dolzarb etib qo‘ymoqda. Shu nuqtai nazardan, oliy ta’lim sohasidagi malakalarni xalqaro miqyosda tan olish mexanizmlarining shakllanishi va takomillashuvi muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega. Mazkur tadqiqotning obyekti oliy ta’lim tizimlari o‘rtasidagi xalqaro hamkorlik jarayonlari hisoblanadi. Tadqiqot predmeti esa oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olishning xalqaro mexanizmlari, xususan, YUNESKOning Global konvensiyasi va uning amaliy qo‘llanilishi bilan bog‘liq munosabatlardan iborat. Tadqiqotning maqsadi YUNESKOning oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olish bo‘yicha Global konvensiyasining mazmuni, asosiy tamoyillari hamda milliy ta’lim tizimlariga ko‘rsatadigan ta’sirini tahlil qilishdan iborat. Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilandi: • Bolonya jarayonining shakllanishi va mavjud cheklovlarini tahlil qilish; • Global konvensiyaning asosiy tamoyillarini aniqlash; • malakalarni tan olishda prezumpsiya tamoyilining amaliy ahamiyatini ochib berish; • O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlarni xalqaro tan olish mexanizmlari bilan uzviy bog‘lash. MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI Oliy ta’lim sohasida malakalarni xalqaro tan olish masalasi so‘nggi o‘n yilliklarda xorijiy va mahalliy tadqiqotchilarning diqqat markazida bo‘lib kelmoqda. Ushbu yo‘nalishdagi ilmiy tadqiqotlar, asosan, oliy ta’lim tizimlarini muvofiqlashtirish, akademik mobillikni rivojlantirish hamda ta’lim natijalarining xalqaro miqyosda tan olinishini ta’minlash masalalariga bag‘ishlangan. Xorijiy tadqiqotlarda Bolonya jarayoni oliy ta’lim sohasida mintaqaviy muvofiqlashtirishning eng muhim institutsional modeli sifatida talqin etiladi. Yevropa oliy ta’lim makonida ko‘p bosqichli ta’lim tuzilmasining joriy etilishi, kredit-modul tizimining keng qo‘llanilishi hamda ta’lim sifatini ta’minlash mexanizmlarining shakllanishi mazkur jarayonning asosiy natijalari sifatida baholanadi [1]. Ayrim mualliflar Bolonya jarayonining ta’lim tizimlarini to‘liq bir xillashtirishni emas, balki ular o‘rtasida ishonch va shaffoflikka asoslangan hamkorlikni ta’minlashga xizmat qilganini ta’kidlaydilar [2]. Shu bilan birga, ilmiy adabiyotlarda Bolonya jarayonining muayyan cheklovlari ham qayd etilgan. Xususan, uning mintaqaviy xarakterga egaligi, Yevropa hududidan tashqaridagi ta’lim tizimlari uchun to‘liq mos kelmasligi hamda malakalarni tan olish amaliyotida byurokratik to‘siqlarning saqlanib qolayotganligi ta’kidlanadi [3]. Bu holat oliy ta’lim sohasida global miqyosda umumiy va universal yondashuvlarni ishlab chiqish zarurligini ko‘rsatadi. Aynan shu ehtiyojdan kelib chiqqan holda xalqaro ilmiy manbalarda YUNESKOning oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olish bo‘yicha Global konvensiyasi alohida o‘rganilmoqda. Ushbu hujjat oliy ta’lim malakalarini tan olishda adolatli, shaffof va asoslangan qarorlar qabul qilish tamoyillarini belgilab bergan global huquqiy mexanizm sifatida baholanadi [4]. Ayrim tadqiqotlarda Konvensiyaning asosiy yangiligi sifatida “tan olish prezumpsiyasi” tamoyili ko‘rsatiladi, ya’ni malakani tan olmaslik istisno holat sifatida qaralib, u albatta asoslantirilishi lozim [5]. Mahalliy olimlarning tadqiqotlarida, asosan, O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar, ta’limning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni hamda inson kapitalini shakllantirishda oliy ta’limning ahamiyati yoritilgan. Biroq mavjud ilmiy ishlarda xalqaro tan olish mexanizmlarining milliy ta’lim siyosatiga ta’siri yetarlicha tizimli va kompleks tahlil qilinmagan. Shu nuqtai nazardan, mazkur maqolada Bolonya jarayoni va YUNESKO Global konvensiyasining o‘zaro bog‘liqligi, shuningdek, ularning O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar bilan uyg‘unligi alohida tadqiqot obyekti sifatida ko‘rib chiqiladi. Mazkur yondashuv tadqiqotning ilmiy yangiligini belgilaydi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Mazkur tadqiqotni amalga oshirish jarayonida bir qator umumilmiy va maxsus tadqiqot usullaridan foydalanildi. Tadqiqotning metodologik asosini normativ-huquqiy tahlil, qiyosiy-taqqoslash hamda tizimli yondashuv usullari tashkil etadi. Normativ-huquqiy tahlil usuli yordamida oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olishga oid xalqaro hujjatlar, jumladan, YUNESKOning oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olish bo‘yicha Global konvensiyasi hamda Bolonya jarayoni doirasida qabul qilingan asosiy deklaratsiya va kelishuvlar o‘rganildi. Ushbu usul mazkur hujjatlarning mazmuni, huquqiy maqomi va amaliy ahamiyatini aniqlash imkonini berdi. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1561 2025-yil, dekabr. № 12-son. Qiyosiy-taqqoslash usuli Bolonya jarayoni va YUNESKO Global konvensiyasining maqsadlari, asosiy tamoyillari hamda qo‘llanilish doirasini solishtirishda qo‘llanildi. Mazkur usul orqali ushbu ikki mexanizmning o‘ziga xos farqli jihatlari va bir-birini to‘ldiruvchi xususiyatlari aniqlanib, ularning milliy ta’lim tizimlariga ko‘rsatadigan ta’siri baholandi. Shuningdek, tizimli yondashuv usulidan foydalangan holda oliy ta’lim tizimi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim tarkibiy elementi sifatida ko‘rib chiqildi. Ushbu yondashuv xalqaro tan olish mexanizmlarini milliy ta’lim siyosati, akademik mobillik hamda inson kapitalini rivojlantirish jarayonlari bilan o‘zaro bog‘liq holda tahlil qilish imkonini berdi. Qo‘llanilgan metodologiya tadqiqot maqsadlariga erishish, asosli nazariy xulosalar chiqarish hamda amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun yetarli ilmiy-metodik asosni ta’minladi. TAHLIL VA NATIJALAR Oliy ta’lim sohasida malakalarni xalqaro tan olish mexanizmlarini tahlil qilish jarayonida, avvalo, Bolonya jarayoni hamda YUNESKOning oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olish bo‘yicha Global konvensiyasining institutsional xususiyatlari va ularning qo‘llanish doirasi o‘rganildi. Mazkur ikki mexanizm turli darajada va turli kontekstlarda shakllangan bo‘lsa-da, ularning umumiy strategik maqsadi oliy ta’lim tizimlari o‘rtasida ishonch, shaffoflik va taqqoslanish imkoniyatini ta’minlashdan iborat. Bolonya jarayoni Yevropa mintaqasida oliy ta’lim tizimlarini muvofiqlashtirishga yo‘naltirilgan bo‘lib, u uch bosqichli ta’lim tuzilmasi (bakalavriat – magistratura – doktorantura), kredit-modul tizimi (ECTS) hamda ta’lim sifatini ta’minlash mexanizmlarining joriy etilishi orqali malakalarni taqqoslash imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirdi. O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mazkur jarayon akademik mobillikni oshirishda muhim rol o‘ynagan bo‘lsa-da, malakalarni avtomatik tan olishni kafolatlamaydi hamda asosan Yevropa hududi bilan chegaralanib qolmoqda. YUNESKOning oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olish bo‘yicha Global konvensiyasi esa ushbu masalaga global miqyosda yondashuvni taklif etadi. Konvensiyada tan olish jarayonining asosiy tamoyillari sifatida kamsitmaslik, shaffoflik, asoslanganlik hamda oqilona muddatlarda qaror qabul qilish belgilangan. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, Konvensiyaning eng muhim innovatsion jihati “tan olish prezumpsiyasi” tamoyilidir. Mazkur tamoyilga muvofiq, agar malakalar o‘rtasida muhim farqlar mavjudligi asoslanmagan bo‘lsa, tegishli malaka tan olinishi lozim. Mazkur mexanizmlarning qiyosiy tahlili ularning o‘zaro inkor etuvchi emas, balki bir-birini to‘ldiruvchi xarakterga ega ekanligini ko‘rsatadi. Xususan, Bolonya jarayoni mintaqaviy darajada strukturaviy va akademik taqqoslanishni ta’minlasa, YUNESKO Global konvensiyasi ushbu yondashuvni global miqyosga olib chiqadi hamda turli ta’lim tizimlari o‘rtasida universal huquqiy asosni shakllantiradi. Quyidagi jadvalda Bolonya jarayoni va YUNESKO Global konvensiyasining asosiy umumiy va farqli jihatlari tizimli tarzda umumlashtirilgan. 1-jadval. Bolonya jarayoni va YUNESKO Global konvensiyasining oliy ta’limda malakalarni tan olishdagi asosiy xususiyatlarining qiyosiy tahlili Mexanizm Qamrov doirasi Asosiy maqsad Asosiy tamoyil Natija Bolonya jarayoni Mintaqaviy (Yevropa) Ta’lim tizimlarini muvofiqlashtirish Strukturaviy taqqoslanish Akademik mobillikning oshishi YUNESKO Global konvensiyasi Global Malakalarni adolatli tan olish Tan olish prezumpsiyasi Xalqaro tan olish jarayonining soddalashuvi O‘zbekiston Respublikasi misolida olib borilgan tahlil shuni ko‘rsatadiki, so‘nggi yillarda oliy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar mazkur xalqaro mexanizmlar bilan mantiqan va izchil uyg‘unlashib bormoqda. Xususan, kredit-modul tizimining joriy etilishi, oliy ta’lim muassasalari tarmog‘ining kengayishi hamda akademik mobillikni rivojlantirishga qaratilgan chora-tadbirlar milliy ta’lim tizimining xalqaro maydondagi taqqoslanish darajasini sezilarli darajada oshirmoqda. YUNESKOning oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olish bo‘yicha Global konvensiyasining O‘zbekiston Respublikasi tomonidan ratifikatsiya qilinishi xalqaro tan olish mexanizmlarining huquqiy asosini mustahkamlab, milliy malakalarning xorijiy davlatlarda tan olinishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratadi. Shu bilan birga, o‘tkazilgan tahlil natijalari Konvensiyaning samarali amalga oshirilishi milliy darajada axborot almashinuvi tizimlarini rivojlantirish, malakalarni baholash tartib-taomillarining shaffofligini ta’minlash hamda tegishli institutlar o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirishni talab etishini ko‘rsatadi. IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 1562 2025-yil, dekabr. № 12-son. XULOSA VA TAKLIFLAR O‘tkazilgan tahlil natijalariga ko‘ra, oliy ta’lim sohasida malakalarni xalqaro tan olish mexanizmlari zamonaviy globallashuv sharoitida ta’lim tizimlarining barqaror rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etishi aniqlandi. Bolonya jarayoni hamda YUNESKOning oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olish bo‘yicha Global konvensiyasi turli darajada va turli kontekstlarda shakllangan bo‘lsa-da, ularning asosiy vazifasi oliy ta’lim tizimlari o‘rtasida ishonch, shaffoflik va taqqoslanishni ta’minlashdan iborat. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Bolonya jarayoni asosan mintaqaviy doirada ta’lim tizimlarini muvofiqlashtirishga xizmat qilgan bo‘lsa, YUNESKO Global konvensiyasi ushbu tajribani global miqyosga olib chiqadi. Ayniqsa, tan olish prezumpsiyasi tamoyilining joriy etilishi malakalarni tan olish jarayonida subyektiv yondashuvlarni kamaytirish, adolatli va asoslangan qarorlar qabul qilish uchun mustahkam huquqiy asos yaratadi. O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar mazkur xalqaro mexanizmlar bilan uyg‘unlashgan holda rivojlanmoqda. Xususan, kredit-modul tizimining joriy etilishi, akademik mobillikni kengaytirish hamda oliy ta’lim muassasalari tarmog‘ining izchil rivojlanishi milliy ta’lim tizimining xalqaro maydondagi raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qilmoqda. YUNESKO Global konvensiyasining ratifikatsiya qilinishi ushbu islohotlarning mantiqiy va institutsional davomi sifatida baholanadi. O‘tkazilgan tahlil asosida quyidagi taklif va tavsiyalar ilgari suriladi: • oliy ta’lim sohasida malakalarni tan olish bo‘yicha milliy axborot tizimini takomillashtirish hamda uni xalqaro standartlarga moslashtirish; • xalqaro tan olish jarayonlarida ishtirok etuvchi vakolatli institutlar o‘rtasida institutsional hamkorlikni kuchaytirish; • malakalarni baholash mezonlarining shaffofligini oshirish va ularni ochiq axborot manbalarida muntazam e’lon qilib borish; • akademik mobillik dasturlarini kengaytirish orqali milliy malakalarning xalqaro miqyosda tan olinishini rag‘batlantirish. Xulosa qilib aytganda, Bolonya jarayoni va YUNESKO Global konvensiyasi O‘zbekiston oliy ta’lim tizimi uchun bir-birini inkor etuvchi emas, balki o‘zaro to‘ldiruvchi mexanizmlar sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu mexanizmlardan samarali foydalanish milliy ta’lim tizimini global ta’lim makoniga integratsiya qilish, inson kapitalini rivojlantirish hamda mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini ta’minlashga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. The Bologna Declaration of 19 June 1999: Joint declaration of the European Ministers of Education. Bologna, 1999. 2. European Higher Education Area (EHEA): Official website. URL: https://www.ehea.info 3. OECD. Education at a Glance: OECD Indicators. Paris: OECD Publishing, 2023. 4. UNESCO. Global Convention on the Recognition of Qualifications concerning Higher Education. Paris: UNESCO, 2019. 5. UNESCO. Global Convention on the Recognition of Qualifications concerning Higher Education: Text and status. – Paris: UNESCO. – URL: https://www.unesco.org Manzilimiz: Toshkent shahar, Mirzo Ulug‘bek tumani Kumushkon koʻchasi, 26-uy. Jurnal sayti: https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz 2025. № 12 Ingliz tili muharriri: Feruz Hakimov Musahhih: Zokir ALIBEKOV Sahifalovchi va dizayner: Oloviddin Sobir o‘g‘li © Materiallar koʻchirib bosilganda ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali manba sifatida koʻrsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Jurnalga istalgan payt quyidagi rekvizitlar orqali obuna boʻlishingiz mumkin. Obuna boʻlgach, @iqtisodiyot_77 telegram sahifamizga toʻlov haqidagi ma’lumotni skrinshot yoki foto shaklida joʻnatishingizni soʻraymiz. Shu asosda har oygi jurnal yangi sonini manzilingizga joʻnatamiz. Mazkur jurnalda maqolalar chop etish uchun quyidagi havolalarga maqola, reklama, hikoya va boshqa ijodiy materiallar yuborishingiz mumkin. Materiallar va reklamalar pullik asosda chop etiladi. El.Pochta: [email protected] Bot: @iqtisodiyot_77 Tel.: 93 718 40 07 ““Yashil” iqtisodiyot va taraqqiyot” jurnali 03.11.2022-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №566955 reyestr raqami tartibi boʻyicha roʻyxatdan oʻtkazilgan. Litsenziya raqami: №046523. PNFL: 30407832680027