Chuyển đổi số giáo dục Việt Nam: Năng lực số, Văn hóa số và Giải pháp mở là điều kiện tiên quyết để thành công

LÊ TRUNG NGHĨA VIỆN NGHIÊN CỨU, ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN TÀI NGUYÊN GIÁO DỤC MỞ (InOER), HIỆP HỘI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG VIỆT NAM (AVU&C) ORCID iD: https://orcid.org/0009-0007-7683-7703 Email: [email protected]; [email protected] https://giaoducmo.avnuc.vn/ https://avnuc.vn/ https://inoer.vn/ CHUYỂN ĐỔI SỐ: NĂNG LỰC SỐ, VĂN HÓA SỐ VÀ GIẢI PHÁP MỞ LÀ ĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT ĐỂ THÀNH CÔNG! Nội dung 1. Chuyển đổi số (CĐS) & Khung năng lực số (KNLS): Tổng quan 2. KNLS cho công dân (DigComp) 3. Vài gợi ý Tổng quan về CĐS và KNLS -1 Từ mục tiêu kép của Quyết định 749/QĐ-TTg và Nghị quyết 57-NQ/TW: - Xây dựng: (1) Chính phủ số; (2) Kinh tế số; (3) Xã hội số; - Hình thành các doanh nghiệp số có năng lực đi ra toàn cầu. Cần năng lực số của: (1) Tổ chức; (2) Doanh nghiệp; (3) Công dân - Chuyển đổi số được nói đến nhiều ở Việt Nam chỉ sau khi có Quyết định 749/QĐ-TTg! - Ủy ban châu Âu có tiếp cận toàn diện từ 2005: hàng chục nghiên cứu và hàng trăm tài liệu kết quả của các nghiên cứu đó. - CĐS không chỉ là việc chuyển đổi các hoạt động nghiệp vụ/Quy trình nghiệp vụ vào môi trường số, mà còn cần đào tạo để các Tổ chức, Doanh nghiệp và Công dân có đầy đủ năng lực số (NLS) để có nguồn nhân lực phục vụ cho các mục tiêu của CĐS. → Cần các Khung Năng lực số (KNLS) để biết Ai thực sự có NLS? và nếu có thì ở mức độ thông thạo nào? → Học kinh nghiệm của châu Âu! KNLS cho các đối tượng khác nhau & KNLS cho công dân là cơ bản nhất! cho Công dân cho Tổ chức Giáo dục cho Khởi nghiệpcho Người tiêu dùng cho Nhà giáo dục cho Học tập suốt đời; Tổng quan về CĐS và KNLS -2 Tổng quan về CĐS và KNLS -3 Các KNLS trong Y tế và CSSK Khung năng lực y tế số, Úc 2023 Khung Năng lực AI và Công nghệ Chăm sóc sức khỏe Kỹ thuật Số, UK 2023 Khung năng lực y tế số quốc gia về điều dưỡng và hộ sinh, Úc 2020 Khung năng lực số chăm sóc và sức khỏe, UK 2017 ▲ Khung năng lực số cho các chuyên viên y tế đồng minh, UK 2020 Tổng quan về CĐS và KNLS -3 DGI Tourism gợi ý Chuyển đổi Số và Xanh trong Du lịch dựa trên: (1) KNLS: DigComp cho cá nhân và DigCompOrg cho tổ chức; (2) KNL Xanh; và (3) Quản lý Chất lượng Tổng thể - TQM (Total Quality Management) KNL Số ▶ ◀ KNL Xanh KNL cho tổ chức Giáo dục ▶ TQM ◥ Tổng quan về CĐS và KNLS -4 Trong kỷ nguyên AI với các mô hình, nền tảng và ứng dụng AI phát triển nhanh chưa từng thấy, KNL AI ngày càng trở thành nhu cầu cấp bách! KNL AI cho giáo viên (trên) và cho học sinh (dưới) của UNESCO, 2024 Xem thêm Cấu trúc thường thấy của KNLS - KNLS thường gồm: (1) Lĩnh vực NLS với Trình mô tả; (2) NLS với Trình mô tả từng NLS dựa vào Kiến thức, Kỹ năng và Thái độ; (3) Mức thông thạo: Cơ bản, Trung bình, Cao, và Chuyên gia; (4) ví dụ về Kiến thức - Kỹ năng - Thái độ; và (5) Các kịch bản sử dụng trong: Đào tạo & Việc làm. - NLS: sử dụng tự tin, nghiêm túc và có trách nhiệm của, và tham gia với, các công nghệ số để học tập, làm việc, và tham gia trong xã hội; - Kiến thức: kết quả của sự hấp thụ thông tin lý thuyết hoặc thực tế bằng cách học. Kiến thức là tập hợp các sự kiện, nguyên tắc, lý thuyết và thực hành có liên quan đến lĩnh vực công việc/nghiên cứu. - Kỹ năng: khả năng áp dụng kiến thức và sử dụng hiểu biết để hoàn thành các nhiệm vụ và giải quyết vấn đề. Có thể: kỹ năng nhận thức/thực hành. - Thái độ: động cơ thúc đẩy sự thực thi, gồm: (1) các giá trị; (2) cảm hứng; và (3) ưu tiên. Xem Bảng chú giải của GreenComp, tr. 54-55. Tổng quan về CĐS và KNLS -5 Các đặc tính của KNLS - KNLS là Khung tham chiếu → tùy chỉnh cho các mục đích khác nhau, Các quốc gia/tổ chức/công ty châu Âu đều làm được → Việt Nam cũng vậy! - KNLS là Khung lý thuyết → cần được triển khai trong thực tế để sau đó điều chỉnh nó và cả công cụ (tự) đánh giá NLS cho phù hợp với bối cảnh thực tế của từng quốc gia/tổ chức/công ty → ví dụ các phiên bản của KNLS cho công dân - DigComp (v1.0 năm 2013; v2.0 năm 2016; v2.1 năm 2017; v2.2 năm 2022; và v3.0 năm 2025) cùng với việc nó được triển khai thực tế và được làm thành tài liệu như DigComp in Action; DigComp at Work. - KNLS không đi một mình → Bộ các sản phẩm: (1) KNLS; (2) Công cụ (tự) đánh giá NLS (SELFIE/DigCompSAT); (3) Chương trình đào tạo để có từng NLS của Khung được chọn; (4) Chứng thực NLS, ví dụ: Europass hoặc PIX... - Ví dụ về tuyển dụng giảng viên ở một cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng → Liệu ứng viên có: (1) NLS? (2) Mức thông thạo từng NSL của ứng viên? Tổng quan về CĐS và KNLS -6 KNLS cho công dân DigComp -4 - C: viết tắt của Case Studies - Trường hợp điển hình: để kể câu chuyện vì sao và làm thế nào DigComp đã được sử dụng. - T: viết tắt của Tool - Công cụ: là các hoạt động, phương pháp và sản phẩm được phát triển bằng việc sử dụng DigComp. Có 20 công cụ trong Hướng dẫn! *** DigComp trong hành động, 38 ví dụ chia theo C và T *** KNLS cho công dân DigComp -5 1. Lĩnh vực giáo dục và đào tạo 2. Học tập suốt đời và hòa nhập 3. Lĩnh vực việc làm *** DigComp trong hành động, 3 lĩnh vực phát triển NLS với DigComp Từ T6. List of Case Studies, p.28 Demo ví dụ ở phần phụ lục! Giải nghĩa màu sắc & biểu tượng KNLS cho công dân DigComp -6 Ví dụ: DigComp v2.2 có 259 ví dụ (trong đó có 35 ví dụ liên quan đến AI, chiếm 13,5% tổng các ví dụ) về kiến thức - kỹ năng - thái độ cho tất cả 21 năng lực theo 8 mức thông thạo và 2 kịch bản: giáo dục & việc làm! Quan trọng: Năng lực về bản quyền và cấp/giấy phép dữ liệu là bắt buộc! KNLS cho công dân DigComp -7 Ví dụ: DigComp v2.2 có 259 ví dụ (trong đó có 35 ví dụ liên quan đến AI, chiếm 13,5% tổng các ví dụ) về kiến thức - kỹ năng - thái độ cho tất cả 21 năng lực theo 8 mức thông thạo và 2 kịch bản: giáo dục & việc làm! Quan trọng: Kỹ năng về cấp/giấy phép mở Creative Commons là bắt buộc! KNLS cho công dân DigComp -8 Các bước xây dựng KNLS & công cụ đánh giá NLS dựa trên DigComp trong thực tế 1. Tùy chỉnh và đặc tả: (1) Chuyển ngữ; (2) Tùy chỉnh; (3) Đặc tả → Tạo ra các hồ sơ số cho các nhóm đối tượng khác nhau. Có KNLS! 2. Đánh giá năng lực: (1) Đánh giá các mục tiêu; (2) Các tiếp cận đánh giá; (3) Sử dụng KNLS để tạo ra công cụ đánh giá: phần mềm dựa trên web và ngân hàng câu hỏi với càng nhiều câu hỏi càng tốt. Ví dụ: SELFIE và DigCompSAT. 3. Huấn luyện Huấn luyện viên: (1) Đào tạo (và hỗ trợ) các giảng viên; (2) Huấn luyện Huấn luyện viên trong giáo dục và đào tạo không chính quy; (3) Đào tạo người sử dụng đầu cuối; (4) Sử dụng KNLS để phân tích khoảng cách. Cần có chương trình đào tạo NLS! Ví dụ: Chương trình đào tạo của ĐH Anglia Ruskin. 4. Thừa nhận và công nhận: (1) Thừa nhận thông qua các dịch vụ kiểm thử NLS; (2) Chứng nhận kết quả đánh giá được tiến hành theo phương pháp đúng và từ cơ quan, tổ chức được ủy quyền → Có chứng chỉ NLS! và gợi ý nội dung học để nâng cấp NLS. Ví dụ các trang Europass và PIX... KNLS cho công dân DigComp -9 DigComp với Việt Nam 1. Bản dịch sang tiếng Việt của DigComp v2.1 (2017) và được nêu trong bài viết trong Kỷ yếu hội thảo khoa học ‘Những năng lực cốt lõi của công dân học tập đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia’ năm 2020 của Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực - Tiểu ban Giáo dục Thường xuyên và Học tập Suốt đời, trang 29-49. Và bản dịch sang tiếng Việt của DigComp v2.2 (2022). 2. Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng đã ra Quyết định số 2242/QĐ-UBND ngày 18/10/2024, Ban hành Khung năng lực số cho Công dân trên địa bàn thành phố Đà Nẵng. Đây là Khung năng lực số cho công dân đầu tiên ở Việt Nam. Khung này dựa trên DigComp v2.2 và được tùy chỉnh cho bối cảnh của Đà Nẵng. 3. Bộ Giáo dục & Đào tạo ban hành Thông tư 02/2025/TT-BGDĐT ngày 24/01/2025 Quy định Khung năng lực số cho người học, có hiệu lực từ ngày 11/03/2025. 4. Quyết định 757/QĐ-BKHCN, 29/04/2025, Ban hành Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản và hướng dẫn đánh giá, xác nhận hoàn thành mức độ phổ cập kỹ năng số 5. Quyết định 1504/QĐ-BGDĐT ngày 30/05/2025 Ban hành chương trình phổ cập kiến thức, kỹ năng số cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học. Vài gợi ý - NLS, VHS & GPM là các điều kiện tiên quyết để CĐS thành công trong giáo dục cũng như các ngành khác của Việt Nam! - Nhà nước có thể xúc tác cho 4 trụ cột VHS, ví dụ, chính sách cấp phép mở - Giáo dục Số và Giáo dục Mở song hành! - Các tỉnh, thành phố có thể xây dựng KNLS cho công dân phù hợp cho mình dựa trên việc tùy chỉnh KNLS của DigComp như TP. Đà Nẵng đã làm. - Các cơ sở giáo dục mọi cấp học triển khai KNLS cho người học cùng Chương trình phổ cập kiến thức, kỹ năng số cho sinh viên đã được Bộ GDĐT ban hành. - Tham khảo các KNL AI cho giáo viên và học sinh của UNESCO! Cảm ơn! https://www.facebook.com/groups/OER.VN/ [email protected] Hỏi đáp https://avnuc.vn/ https://giaoducmo.avnuc.vn/https://inoer.vn/ LÊ TRUNG NGHĨA VIỆN NGHIÊN CỨU, ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN TÀI NGUYÊN GIÁO DỤC MỞ (InOER), HIỆP HỘI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG VIỆT NAM (AVU&C) ORCID iD: https://orcid.org/0009-0007-7683-7703 Email: [email protected]; [email protected]