MENTORLIK VA MURABBIYLIK

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 464 MENTORLIK VA MURABBIYLIK Shoyimqulova Dilnoza Bolta qizi Termiz davlat pedagogika instituti Boshlangʻich taʼlim va Maktabgacha taʼlim fakulteti 23-01-guruh 3-bosqich talabasi Xolova Mohigul Shavkatovna Termiz davlat pedagogika instituti oʻqituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.18055355 Annotatsiya: Ushbu maqolada murabbiylikning “Nima uchun?”, “Qanday qilib?”, “Nima?” savollariga qaratilgan bo‘lib, mentorlik va trenerlik amaliyotida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan muammolarni hal qilishga ko‘makchi bo‘lib xizmatqiladi. Mentorlik faoliyatida yosh stajyor o‘qituvchilar hamda tajribali pedagoglar bilan ish olib borish texnologiyasi batafsil yoritib berilgan. Modulda ta’lim jarayonini tashkil qilish hamda o‘quvchilarda tabiiy-ilmiy savodxonlik kompetensiyalarini shakllantirishga alohida e’tibor qaratilgan. Bunda o‘zbek tilida ayni mavzu doirasidagi ma’lumotlarni boyitishi ko‘zda tutiladi. Modul ekspertlar tomonidan ko‘rib chiqilgan va ta’lim tizimidagi barcha trenero‘qituvchilar uchun mo‘ljallanadi. Kalit soʻzlar: Mentorli , murabbiylik,ustoz-shogird,tajriba almashish,kasbiy rivojlanish,hamkorlik,qoʻllab-quvvatlash. Mentorlik xodimlarning o‘sishi va rivojlanishida juda muhim rol o‘ynaydi. Ular uchun yangi ko‘nikmalar, ishonch va kelajakdagi ish yo‘llarini aniqlashda yordam beradi va tashkilotning umumiy samaradorligini oshiradi. Mana, mentorlik xodimlarning o‘sishiga qanday hissa qo‘shishi mumkin:quvvatlanayotgan va qadrlanayotgan his qilgan xodimlar ko‘proq kompaniyada qolishadi, bu esa xodimlarni ushlab turish ko‘rsatkichlarini oshiradi. Mentorlik Mentorlik xodimlarning o‘sishi va rivojlanishida juda muhim rol o‘ynaydi. Ular uchun yangi ko‘nikmalar, ishonch va kelajakdagi ish yo‘llarini aniqlashda yordam beradi va tashkilotning umumiy samaradorligini oshiradi. Mana, mentorlik xodimlarning o‘sishiga qanday hissa qo‘shishi mumkin: 1. Shaxsiy rivojlanish Maxsus maslahatlar: Mentorlardan olingan individual maslahatlar va fikrlar xodimning o‘ziga xos ehtiyojlari va maqsadlariga javob beradi. Bu xodimlarning o‘z rollarida rivojlanishiga yordam beradi va ular uchun muhim bo‘lgan sohalarda o‘sishga yordam beradi. Ko‘nikmalarni rivojlantirish: Mentorlik amaliy ko‘nikmalarni o‘rganish imkonini beradi, ular rasmiy treninglarda o‘rganilmasligi mumkin, masalan, liderlik, qaror qabul qilish yoki vaqtni boshqarish. 2. Kasbiy rivojlanish Tarmoq yaratish imkoniyatlari: Mentorlardan olingan maslahatlar xodimlarga foydali professional tarmoqlarni yaratishga yordam beradi. Bu tarmoqlar kasbiy o‘sishni tezlashtirishi mumkin. Bu aloqalar ichki yoki tashqi imkoniyatlarga olib kelishi mumkin. Ko‘tarilish yo‘nalishlari: Mentorlar xodimlarga kasbiy yo‘llarni qanday tanlash bo‘yicha maslahatlar berib, ularni tashkilotda yuqori lavozimlarga tayyorlaydilar. 3. Ishonchni oshirish Qo‘llab-quvvatlash va rag‘batlantirish: Mentorlar xodimlarga o‘z muammolarini, savollarini va tashvishlarini baham ko‘rish uchun xavfsiz muhit yaratadilar. Bu qo‘llab- YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 465 quvvatlash xodimning ishonchini oshiradi va ular murakkabroq loyihalar va vazifalarni o‘z zimmasiga olishga tayyor bo‘ladi. Ijobiy mustahkamlash: Mentorlar xodimlarning kichik ham bo‘lsa, muvaffaqiyatlarini nishonlaydilar. Bu ijobiy mustahkamlash xodimlarga o‘z imkoniyatlariga ishonishni va kasbiy rivojlanishga erishishni yordam beradi. 4. Bilim almashish Tajribalar bilan o‘rtoqlashish: Mentorlar o‘z tajribalarini, jumladan muvaffaqiyatlar va xatolarini baham ko‘radilar, bu xodimlarga qimmatli bilim olish imkonini beradi. Ushbu tajribalar xodimlarga umumiy xatolardan saqlanishga yordam beradi va o‘z kasbini va rolini chuqurroq tushunishga yordam beradi. 6. Xodimlarning jalb etilishi va ushlab turilishi Kasbiy qoniqish: Xodimlar o‘zlariga qo‘llab-quvvatlashni his qilganda va kasbiy rivojlanish yo‘llarini ko‘rganlarida, ular ishlariga ko‘proq bog‘lanadilar. Tashkilotga sadoqat: Mentorlik xodimlarga kompaniyaga sodiqlikni oshiradi. O‘zlarini qo‘llab-quvvatlanayotgan va qadrlanayotgan his qilgan xodimlar ko‘proq kompaniyada qolishadi, bu esa xodimlarni ushlab turish ko‘rsatkichlarini oshiradi. 7. Liderlikni rivojlantirish Kelajakdagi liderlar: Mentorlik kelajakdagi liderlarni rivojlantirishga yordam beradi. Ular xodimlarga rahbarlik ko‘nikmalarini rivojlantirish va samarali jamoa boshqarish uchun zarur bo‘lgan sifatlarni o‘rgatadi. Kadrlar almashinuvini rejalashtirish: Kuchli mentorlik dasturi kompaniyaga ichki iste’dodlarni aniqlash va rivojlantirishda yordam beradi, bu esa kerak bo‘lganda yuqori lavozimlarga tayyor bo‘lgan liderlarni ta’minlaydi. 8. O‘rganish madaniyatini shakllantirish Doimiy o‘rganish: Mentorlik shaxsiy va kasbiy rivojlanishning doimiyligini ta’minlaydi. Bu xodimlarni o‘rganishga va yangi bilimlar olishga rag‘batlantiradi. Bilim almashish madaniyati: Mentorlik dasturlarini kengaytirish kompaniyada bilim almashish madaniyatini rivojlantiradi, bu esa hamkorlikni va jamoaviy o‘sishni oshiradi. 9. Ishdan qoniqish Stressni kamaytirish: Agar xodimlar qo‘llab-quvvatlash va maslahat olish uchun kimnidir topa olishsa, bu ishga bo‘lgan stress va xavotirni kamaytiradi. Bu esa ish va shaxsiy hayot o‘rtasida sog‘lom muvozanatni saqlashga yordam beradi. Tashkilotga tegishlilik hissi: Mentor bo‘lish xodimlarga kompaniya bilan bog‘lanish hissini beradi, bu esa ularni qo‘llab-quvvatlovchi jamoada hiss qilishga yordam beradi. 10. Ish samaradorligi va unumdorlikni oshirish Ma’lumotlar o‘rnatish va mas’uliyat: Mentorlar xodimlarga aniq maqsadlar qo‘yishga va ularni bajarish uchun mas’uliyatni oshirishga yordam beradi. Xodimlar maqsadlarga erishish uchun ishlaganda, ular yuqori sifatli ishlarni taqdim etishadi. Rivojlanishga e’tibor: Mentorlar xodimlarga o‘zlarini rivojlantirish uchun muhim ko‘nikmalarni aniqlashga yordam beradi, bu esa samaradorlik va unumdorlikni oshiradi. Doimiy uchrashuvlar: Mentorlar va menteelar o‘rtasida doimiy uchrashuvlarni tashkil eting, bunda ularning rivojlanishi, qiyinchiliklari va fikr-mulohazalarini muhokama qilish mumkin bo‘ladi. YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 466 Baholash va fikr-mulohazalar: Mentorlik dasturining samaradorligini baholash uchun mentorlar va menteelar tomonidan fikr-mulohazalar oling va dastur ta’sirini yaxshilash uchun zarur o‘zgarishlar kiriting. Murabbiylik — yoshlarga axloqodob, kasb-hunar, ilm-fan sohalarini oʻrgatish, sanʼat, sport mashgʻulotlariga rahbarlik qilish faoliyati. M. oilada, mahallada, taʼlimtarbiya muassasalarida, mehnat va jamoat tashkilotlarida amalga oshiriladi. Bolalar va oʻsmirlarning turli yosh davrlarida M. turlicha mazmun va yoʻnalishda olib boriladi. Goʻdaklik va bogʻcha yoshi davrlarida bolaning nutqi, axloq-odobi va ilk dunyoqarashini shakllantirishga ota-ona, tarbiyachi va enagalar M.lik qiladi. Maktab, akademik litsey, kasb-xunar kolleji, oliy oʻquv yurtida pedagog-oʻqituvchilar, ishlab chiqarish korxonalarida esa oʻz kasbini puxta egallagan, pedagoglik koʻnikmalarni oʻzlashtirgan, usta nomini olgan tajribali ustozlar M. qiladilar. OʻzRda eng yaxshi murabbiylarga "Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan yoshlar murabbiysi" faxriy~ unvoni taʼsis etilgan.[1] Adabiyotlar, References, Литературы: 1. OʻzME.Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil 2. Escuela.pro 3. Bespalko V.P.Slagayeme pedagogicheskoy texnologii / V. P. Bespalko. 1991. 190 s 4. Shabanov A.G. Formirovaniye sotsialnoy initsiativnosti studentov couching – texnologii: avtoref.diss.kand.ped.nauk – Moskva, 2020 5. Bobrova I Problem kouchinga / V. Zimin, N. Plotnikova, I.Lutsenko // Novie rienki 2020 №4 6. Бобоев, С. С., & Аллаяров, А. Т. (2020). ЭФФЕКТИВНОСТЬ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ ПТЕРИГИУМА ПО МЕТОДУ АУТОПЛАСТИКИ КОНЪЮНКТИВАЛЬНЫМ ЛОСКУТОМ. In Молодежь и медицинская наука в XXI веке (pp. 526-527). 7. Баёнханова, И. Ф. (2022). ҲИКМАТ АРБОБЛАРИНИНГ ТУРЛИ ТИЛДАГИ МУЛОҚОТ ОДОБИНИ ИФОДАЛОВЧИ МАҚОЛЛАР ҲАҚИДАГИ ФИКРЛАРИ (ЎЗБЕК ВА КОРЕЙС ТИЛЛАРИ МИСОЛИДА). Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(Special Issue 24), 555-565. 8. Shaxobiddinovna, S. S. (2021). Text-forming functionality of demonological vocabulary (based on heroic epics). ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal, 11(5), 1116-1122.