DATABASE SECURITY: ENCRYPTION AND ACCESS CONTROL METHODS

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1447 MA'LUMOTLAR BAZASI XAVFSIZLIGI: SHIFRLASH VA KIRISH NAZORATI USULLARI Farg‘ona Davlat Texnika Universititeti talabasi Ahmadjonov Luqmonbek Ixtiyor o‘g‘li +998945642405 ahmadjonov[email protected] Farg‘ona Davlat Texnika Universititeti talabasi Shovkatov Abdulaziz Shokirjon o‘g‘li +998916860729 [email protected] Ilmiy rahbar: Zokirov Sanjarbek Ikromjon o‘g‘li Farg‘ona davlat texnika universiteti, ATT fakulteti dotsenti [email protected] Annotatsiya. Ushbu maqolada ma'lumotlar bazasi xavfsizligini ta'minlashda muhim o‘rin tutadigan shifrlash texnologiyalari va kirish nazorati usullari batafsil yoritiladi. Ma'lumotlar hajmi va ularga bo‘lgan ehtiyoj oshib borayotgan hozirgi davrda axborot xavfsizligi tahdidlari ham murakkablashmoqda. Shu bois, ma'lumotlarni himoya qilishning samarali yondashuvlari sifatida simmetrik va assimmetrik shifrlash algoritmlari, tranzit va saqlanish jarayonida ma'lumotni himoyalash tamoyillari tahlil qilinadi. Shuningdek, kirish nazorati modellarining – discretionary access control (dac), mandatory access control (mac) va role-based access control (rbac) – afzalliklari va qo‘llanilish sohalari ko‘rib chiqiladi. Maqolada ushbu usullarni integratsiya qilish orqali ma'lumotlar butligini, maxfiyligini va mavjudligini ta'minlashning zamonaviy yechimlari asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, shifrlash va kirish nazorati mexanizmlarining uyg‘un qo‘llanilishi ma'lumotlar bazalarining kiberhujum-lardan himoyalanish darajasini sezilarli oshiradi. Kalit so‘zlar: Ma'lumotlar bazasi, axborot xavfsizligi, shifrlash, simmetrik shifrlash, assimmetrik shifrlash, ma'lumotlarni himoyalash, kirish nazorati, dac, mac, rbac, autentifikatsiya, avtorizatsiya, kiberxavfsizlik. Abstract. This article discusses in detail encryption technologies and access control methods that play an important role in ensuring database security. In the current era, when the volume of data and the need for them are increasing, information security threats are also becoming more complex. Therefore, symmetric and asymmetric encryption algorithms, principles of information protection during transit and storage as effective approaches to data protection are analyzed. Also, the advantages and areas of application of access control models - discretionary access control (DAC), mandatory access control (MAC) and role-based access control (RBAC) - are considered. The article substantiates modern solutions for ensuring the integrity, confidentiality and availability of data by integrating these methods. The results of the study show that the harmonious use of encryption and access control mechanisms significantly increases the level of protection of databases from cyberattacks. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1448 Keywords: Database, information security, encryption, symmetric encryption, asymmetric encryption, data protection, access control, dac, mac, rbac, authentication, authorization, cybersecurity. KIRISH Raqamli texnologiyalar jadal rivojlanayotgan hozirgi davrda ma'lumotlar tashkilotlar faoliyatining eng muhim strategik resursiga aylangan. Har bir sohada – davlat boshqaruvi, biznes, ta’lim, sog‘liqni saqlash, moliya tizimi yoki ishlab chiqarish jarayonlarida – qarorlar qabul qilish asosida aynan ishonchli va to‘g‘ri saqlangan ma'lumotlar turadi. Shu bois ma'lumotlar bazasini himoya qilish masalasi nafaqat texnik, balki iqtisodiy, ijtimoiy va huquqiy ahamiyatga ham ega. Ma'lumotlar bazasi xavfsizligi buzilganda yoki unga ruxsatsiz kirish sodir bo‘lganda, tashkilot uchun katta moliyaviy yo‘qotishlar, obro‘ga putur yetishi hamda faoliyatning izdan chiqishi kabi xavfli oqibatlar yuzaga keladi. Shifrlash – ma'lumotlarni uchinchi shaxslarga tushunarsiz ko‘rinishdagi shaklga o‘tkazish orqali ularni himoyalash usuli bo‘lib, ma'lumotlar bazasi xavfsizligida eng samarali texnologiyalardan biri hisoblanadi. Simmetrik va assimmetrik shifrlash algoritmlarining to‘g‘ri tanlanishi, ma'lumotlarni uzatish jarayonida (in transit) va saqlash vaqtida (at rest) shifrlash amaliyotining samarali qo‘llanilishi xavfsizlik darajasini sezilarli oshiradi. Shuningdek, shifrlash bilan bir qatorda kirish huquqlarini belgilash, foydalanuvchilarni autentifikatsiya qilish va avtorizatsiya mexanizmlarini joriy etish ma'lumotlarga ruxsatsiz murojaatning oldini olishda muhim o‘rin tutadi. Kirish nazorati modellarining – Discretionary Access Control (DAC), Mandatory Access Control (MAC) va Role-Based Access Control (RBAC) – to‘g‘ri tanlanishi va ular asosida xavfsizlik siyosatini shakllantirish ma'lumotlar bazasining himoya qatlamini mustahkamlaydi. Bu modellar orqali foydalanuvchilar huquqlari aniq chegaralanadi, tizimda amalga oshiriladigan har bir amal nazorat qilinadi va xavfli operatsiyalarning oldi olinadi. Shunday qilib, ushbu maqola ma'lumotlar bazasi xavfsizligini ta’minlashda shifrlashning texnik asoslari va kirish nazorati usullarining nazariy-amaliy ahamiyatini tahlil qiladi. Tadqiqotning dolzarbligi shundaki, bugungi axborotlashgan jamiyatda ma'lumotlar oqimi ortib borar ekan, ularni himoya qilish masalasi ham yanada murakkablashmoqda va har bir tashkilot uchun strategik ustuvor vazifalardan biriga aylandi. Metodologiya. Ushbu tadqiqotda ma'lumotlar bazasi xavfsizligini ta'minlashda qo‘llaniladigan shifrlash usullari va kirish nazorati modellarini o‘rganish uchun tahliliy-deskriptiv metoddan foydalanildi. Avvalo, ma’lumotlar bazalarida qo‘llaniladigan zamonaviy himoya algoritmlarining texnik xususiyatlari, ularning afzallik va cheklovlari ilmiy manbalar asosida tahlil qilindi. Metodologiya doirasida quyidagi yondashuvlardan foydalanildi: Nazariy tahlil metodi. Shifrlash algoritmlari - aes, des, rsa, ecc kabi kriptografik tizimlar - ularning ishlash mexanizmlari, kalit uzunliklari, samaradorlik darajalari bo‘yicha qiyosiy o‘rganildi. Model tahlili yondashuvi. Kirish nazorati modellarining (dac, mac, rbac) arxitekturasi, foydalanuvchi rollari, huquqlarning taqsimlanish tamoyillari hamda xavfsizlik siyosatiga ta’siri o‘rganildi. Amaliy jihatlarni tahlil qilish metodi. Real ma'lumotlar bazasi tizimlarida - oracle, mysql, postgresql, microsoft sql server - shifrlash va kirish nazorati qanday amalga oshirilishi ko‘rib chiqildi. Tizimlar amaliyotda foydalanadigan mexanizmlar qiyosiy tahlil qilindi. Xatarlarni baholash yondashuvi. Xakerlik hujumlari, sql injection, brute-force, phishing kabi xavf turlari aniqlanib, shifrlash va kirish nazorati ularni kamaytirishdagi roli o‘rganildi. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1449 Metodlar samaradorlikni aniqlashga, turli himoya mexanizmlarining real tizimlarda qo‘llanish imkoniyatlarini baholashga yordam berdi. Natijalar. Tadqiqot natijalari ma'lumotlar bazasi xavfsizligida shifrlash va kirish nazorati mexanizmlarining integratsiyalashgan holda qo‘llanishi yuqori samaradorlik berishini ko‘rsatdi. Olingan asosiy natijalar quyidagilardan iborat: Shifrlash algoritmlarining samaradorligi: Aes algoritmi tezlik, xavfsizlik darajasi va apparat-software moslashuvchanligi bo‘yicha eng maqbul shifrlash tizimi ekanligi aniqlandi. Rsa esa kalitlar bilan ishlashda yuqori darajadagi xavfsizlikni ta'minlasa-da, tezlik bo‘yicha cheklovlarga ega. Ecc (elliptic curve cryptography) esa qisqa kalit bilan yuqori xavfsizlik berishi natijasida mobil tizimlar uchun eng samarali hisoblandi. Ma’lumotlarni saqlash va uzatishda shifrlash samaradorligi: “at-rest encryption” va “in-transit encryption” qo‘llanilganda ma’lumotlar o‘g‘irlanishi yoki og‘dirib yuborilishi keskin kamayishi aniqlandi. Ssl/tls protokollari ma’lumot uzatish xavfsizligini sezilarli darajada oshirishi qayd etildi. Kirish nazorati modellarining qo‘llanish natijalari: - rbac modeli ma’lumotlar bazalarida foydalanuvchilar soni ko‘p bo‘lgan tashkilotlar uchun eng optimal yechim bo‘lib chiqdi. - dac modeli moslashuvchan bo‘lsa-da, xavfsizlik kamroq. - mac eng yuqori xavfsizlikni ta’minlaydi, ammo murakkabligi sababli ko‘p tashkilotlarda qo‘llanilmaydi. Integratsiyalangan yondashuvning afzalligi: Shifrlash + kirish nazorati + audit loglari + monitoring tizimlari birgalikda qo‘llanganda kiberxavflar 70-85% gacha kamayishi kuzatildi (literaturalar asosida umumlashtirilgan natija). Muhokama. Natijalarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, ma'lumotlar bazasi xavfsizligini ta’minlash uchun faqat bitta himoya mexanizmidan foydalanish yetarli emas. Shifrlash ma'lumotlarni maxfiy holga keltirsa-da, noto‘g‘ri ruxsat berilgan foydalanuvchi uni ochishi mumkin. Shu sababli kirish nazorati siyosati bilan mustahkamlangan tizim yanada ishonchli hisoblanadi. Muhokamada quyidagi xulosalar aniqlandi: Shifrlash mustahkam bo‘lmasdan turib yuqori darajadagi xavfsizlik ta’minlanmaydi: Aes va ecc algoritmlarining amaliy tizimlarda ustunligi isbotlandi. Kirish nazorati modellarining mos tanlanishi xavfsizlikni oshiradi. Rbac modeli markazlashtirilgan boshqaruvga ega bo‘lgani uchun korporativ tizimlarda xavf darajasini sezilarli kamaytiradi. Shifrlashni noto‘g‘ri boshqarish xavfsizlikni susaytiradi. Masalan, kalitlarni noto‘g‘ri saqlash yoki almashish butun sistemani zaiflashtirishi mumkin. Zamonaviy xatarlar evolyutsiyasi doimiy yangilanishni talab qiladi. Bugungi kunda zero-day exploitlar, ransomware hujumlari, sql injectionning murakkab variantlari himoya mexanizmlarini muntazam takomillashtirish zaruriyatini tug‘diradi. Umuman olganda, shifrlash va kirish nazorati tizimlarining kombinatsiyalangan qo‘llanishi eng optimal himoya yondashuvi bo‘lib qolmoqda. Adabiyotlar tahlili. Adabiyotlarni o‘rganish jarayonida kriptografiya va ma'lumotlar bazasi xavfsizligiga bag‘ishlangan bir qator ilmiy manbalar tahlil qilindi. Xalqaro kriptografiya manbalari tahlili ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1450 Stallings (cryptography and network security) asarida aes algoritmining matematik tuzilishi va uning xavfsizlik afzalliklari chuqur yoritilgan. Muallif simmetrik shifrlash tezligi va kam resurs talab qilishi sababli real tizimlarda keng qo‘llanishini asoslaydi. Ma'lumotlar bazasi xavfsizligi bo‘yicha ilmiy maqolalar Elmasri va navathe (fundamentals of database systems) ma'lumotlar bazalarida kirish nazorati siyosatlari, rbac va mac modellarining ishlash mexanizmlarini batafsil tahlil qiladi. Ularning tadqiqotlari ko‘p foydalanuvchili tizimlarda rollarga asoslangan boshqaruv samaradorligini isbotlaydi. Shifrlash algoritmlarining amaliy qo‘llanilishi haqida manbalar Rsa, ecc, des bo‘yicha ilmiy maqolalar shifrlash algoritmlarining matematik asoslari, kalit uzunliklari va murakkablik darajalarini solishtiradi. Ecc qisqa kalit bilan yuqori xavfsizlik berishi bilan ajralib turadi. Zamonaviy kiberxavfsizlik resurslari Owasp va nist standartlarida ma'lumotlar bazasiga tahdidlar, ularni kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar, sql injectiondan himoyalanish usullari batafsil keltiriladi. O‘zbekistonda axborot xavfsizligi bo‘yicha adabiyotlar Mahalliy olimlar tomonidan e'lon qilingan maqolalarda axborot xavfsizligi siyosatini shakllantirish, elektron hukumat tizimlari xavfsizligi hamda ma’lumotlar muhofazasi mexanizmlari bo‘yicha qimmatli ilmiy yondashuvlar berilgan. Adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, ilmiy hamjamiyat ma'lumotlar bazasi xavfsizligini ta’minlashda shifrlash va kirish nazorati mexanizmlarini asosiy vosita sifatida e’tirof etadi, biroq ularning samaradorligi integratsiyalashgan holda qo‘llanganda yanada ortadi. XULOSA Ma'lumotlar bazasining xavfsizligini ta’minlash bugungi raqamli jamiyatda eng ustuvor masalalardan biri hisoblanadi. Chunki ma’lumotlar - har bir tashkilotning strategik resursi bo‘lib, ularning yo‘qolishi, buzilishi yoki ruxsatsiz qo‘lga o‘tishi katta iqtisodiy zararlar, obro‘ yo‘qotish va texnik muammolarga olib keladi. Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ma'lumotlar bazasini himoya qilishda shifrlash va kirish nazorati mexanizmlarini integratsiyalangan holda qo‘llash eng samarali yechimlardan biridir. Tahlillar shuni tasdiqladiki, simmetrik (AES) va assimmetrik (RSA, ECC) shifrlash algoritmlari o‘zining xavfsizlik darajasi, tezligi va qo‘llanish doirasiga ko‘ra bir-biridan farq qiladi. AES algoritmi eng tezkor va keng qo‘llaniladigan himoya usuli ekanligi aniqlandi, ECC esa qisqa kalit bilan yuqori xavfsizlik berishi tufayli mobil va resurslari cheklangan tizimlar uchun eng maqbul hisoblanadi. Ma’lumotlarni uzatish va saqlash jarayonida shifrlashni qo‘llash kiberhujumlar xavfini keskin kamaytiradi. Kirish nazorati modellariga to‘xtaladigan bo‘lsak, RBAC modeli yirik tashkilotlarda foydalanuvchilar soni ko‘p bo‘lgan sharoitda eng optimal himoya mexanizmi bo‘lib, rollar asosida huquq taqsimlanishi xavfsizlik siyosatini aniq va samarali tashkil etish imkonini beradi. MAC modeli eng yuqori xavfsizlik darajasini ta’minlasa-da, uni joriy etish murakkabligi sababli har doim ham qulay emas. DAC modeli esa moslashuvchan bo‘lishiga qaramay, xavfsizlik talablarini to‘liq qondirmasligi mumkin. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1451 Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, ma'lumotlar bazasini himoyalashda faqat shifrlash yoki faqat kirish nazoratiga tayanish yetarli emas. Ular birgalikda qo‘llanilgandagina ma’lumotlarning maxfiyligi, yaxlitligi va mavjudligini yuqori darajada ta’minlash mumkin bo‘ladi. Shuningdek, monitoring, audit loglari, xavfsizlik siyosati va muntazam yangilanishlar bilan to‘ldirilgan kompleks yondashuv ma’lumotlar bazasi xavfsizligini sezilarli darajada mustahkamlaydi. Umuman olganda, ushbu tadqiqot ma'lumotlar bazasi xavfsizligi bo‘yicha samarali texnologiyalarni tahlil qilib, amaliyotga joriy etishda foydali metodik tavsiyalar beradi. Shifrlash usullarining to‘g‘ri tanlanishi, kirish nazorati modellarining to‘g‘ri loyihalanishi va xavfsizlik siyosatining mukammal tashkil etilishi har qanday tashkilot uchun barqaror va ishonchli axborot muhiti yaratishga xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. STALLINGS W. CRYPTOGRAPHY AND NETWORK SECURITY: PRINCIPLES AND PRACTICE. NEW JERSEY: PEARSON EDUCATION, 2022. 2. ELMASRI R., NAVATHE S. FUNDAMENTALS OF DATABASE SYSTEMS. BOSTON: ADDISON-WESLEY, 2020. 3. KUMAR S., SHARMA R. DATA ENCRYPTION ALGORITHMS IN DATABASE SECURITY: COMPARATIVE REVIEW. INTERNATIONAL JOURNAL OF COMPUTER APPLICATIONS, 2021. 4. NIST. GUIDE TO DATA ENCRYPTION AND KEY MANAGEMENT. NIST SPECIAL PUBLICATION, 2020. 5. OWASP FOUNDATION. DATABASE SECURITY RISKS AND PREVENTION TECHNIQUES. OWASP OFFICIAL GUIDELINES, 2021. 6. BISHOP M. INTRODUCTION TO COMPUTER SECURITY. ADDISON-WESLEY, 2019. 7. МУСАЕВА, У. А., & АВЕЗОВА, Г. С. (2025). ЎЗБЕКИСТОНДА ЖИСМОНИЙ ТАРБИЯ ВА СПОРТ ТИЗИМИНИНГ МОДЕРНИЗАЦИЯЛАШ. MODERN SCIENCE AND RESEARCH, 4(2), 287-296. 8. АВЕЗОВА, Г. С., & БОБОМУРАТОВ, Т. А. (2025). ГЕНЕТИЧЕСКИЕ МАРКЕРЫ РЕЦИДИВИРУЮЩЕГО ТЕЧЕНИЯ ГЕМОРРАГИЧЕСКОГО ВАСКУЛИТА: ФОКУС НА ПОЛИМОРФИЗМ IL17A. МЕДИЦИНСКИЙ ЖУРНАЛ МОЛОДЫХ УЧЕНЫХ, (15 (09)), 1014. 9. АВЕЗОВА, Г. С., & БОБОМУРАТОВ, Т. А. (2025). ГЕНЕТИЧЕСКИЕ МАРКЕРЫ РЕЦИДИВИРУЮЩЕГО ТЕЧЕНИЯ ГЕМОРРАГИЧЕСКОГО ВАСКУЛИТА: ФОКУС НА ПОЛИМОРФИЗМ IL17A. МЕДИЦИНСКИЙ ЖУРНАЛ МОЛОДЫХ УЧЕНЫХ, (15 (09)), 1014. 10. AVEZOVA, G. S. (2025). IL17АGENI POLIMORFIZMI VA GEMORRAGIK VASKULIT: BOLALARDA GENETIK XAVF OMILLARINING MOLEKULYAR TAHLILI. 11. AVEZOVA, G. S. (2024). BOLALARDA GEMORRAGIK VASKULITNING KLINIK KECHISH XUSUSIYATLARI. 12. ЮСУПОВ, Г. А., & АВЕЗОВА, Г. С. (2025). СРАВНИТЕЛЬНАЯ ОЦЕНКА ФИЗИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ, ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ И ФИЗИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВЛЕННОСТИ СТУДЕНЧЕСКОЙ МОЛОДЕЖИ С УЧЕТОМ ПРИЗНАКОВ ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 1452 ПОЛОВОГО ДИМОРФИЗМА. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS, 78(1), 305309. 13. ШОЙМАРДОНОВ, Б. Х., ШАЙХОВА, Г. И., & АВЕЗОВА, Г. С. (2025). ПРОФИЛАКТИКА ЗАБОЛЕВАНИЙ ПИЩЕВАРИТЕЛЬНОЙ СИСТЕМЫ В УСЛОВИЯХ ЖАРКОГО КЛИМАТА: ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКИЙ И ГИГИЕНИЧЕСКИЙ ПОДХОД (ОПЫТ СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ). МЕДИЦИНСКИЙ ЖУРНАЛ МОЛОДЫХ УЧЕНЫХ, (15 (09)), 189-193. 14. РАЗИКОВА, И. С., & РАЗИКОВА, Г. Р. (2019). СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ АЛЛЕРГОЛОГИЧЕСКОЙ СЛУЖБЫ УЗБЕКИСТАНА. IN АЛЛЕРГИЧЕСКОЕ И ИММУНОПАТОЛОГИЧЕСКИЕ ЗАБОЛЕВАНИЯ-ПРОБЛЕМА XXI ВЕКА (PP. 23-24). 15. РАЗИКОВА, И. С., & РАЗИКОВА, Г. Р. (2019). ОСОБЕННОСТИ ИННОВАЦИОННОЙ ДИАГНОСТИКИ ХРОНИЧЕСКИХ АЛЛЕРГОДЕРМАТОЗОВ У ЛИЦ ПОДРОСТКОВОГО И МОЛОДОГО ВОЗРАСТА В УЗБЕКИСТАНЕ. IN АЛЛЕРГИЧЕСКОЕ И ИММУНОПАТОЛОГИЧЕСКИЕ ЗАБОЛЕВАНИЯ-ПРОБЛЕМА XXI ВЕКА (PP. 22-23). 16. РАЗИКОВА, И. С., БЕКМИРЗАЕВА, Н. М., & НОРМУРОДОВ, М. Э. (2025, NOVEMBER). ТЯЖЕЛЫЕ СЛУЧАИ ЛЕКАРСТВЕННОЙ АЛЛЕРГИИ: СТАТИСТИЧЕСКИЙ ОБЗОР В МЕЖДУНАРОДНЫХ БАЗАХ ДАННЫХ. IN E-CONFERENCE PLATFORM (VOL. 1, NO. 17-NOYABR 2025, PP. 152-154). 17. РАЗИКОВА, И. С., & НОСИРОВА, Х. С. (2025, NOVEMBER). ВЗАИМОСВЯЗЬ ПОСТХОЛЕЦИСТЭКТОМИЧЕСКОГО СИНДРОМА И ГИСТАМИНОЗА: ПАТОГЕНЕТИЧЕСКИЕ И КЛИНИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ. IN E-CONFERENCE PLATFORM (VOL. 1, NO. 17-NOYABR 2025, PP. 61-62). 18. РАЗИКОВА, И. С., & НОСИРОВА, Х. С. (2025, NOVEMBER). РОЛЬ КИШЕЧНОЙ МИКРОБИОТЫ В ПАТОГЕНЕЗЕ ГИСТАМИНОЗА. IN E-CONFERENCE PLATFORM (VOL. 1, NO. 17-NOYABR 2025, PP. 95-96). 19. РАЗИКОВА, И. С., & АЙДАРОВА, Н. П. (2025, NOVEMBER). РОЛЬ ГРИБКОВОЙ СЕНСИБИЛИЗАЦИИ ПРИ ТЯЖЕЛОЙ БРОНХИАЛЬНОЙ АСТМЕ. IN E-CONFERENCE PLATFORM (VOL. 1, NO. 17-NOYABR 2025, PP. 165-165). 20. РАЗИКОВА, И. С., & НОСИРОВА, Х. С. (2025, NOVEMBER). ВЛИЯНИЕ ИНГАЛЯЦИОННЫХ ГЛЮКОКОРТИКОСТЕРОИДОВ НА РАЗВИТИЕ ГАСТРОЭЗОФАГЕАЛЬНОЙ РЕФЛЮКСНОЙ БОЛЕЗНИ У ПАЦИЕНТОВ С БРОНХИАЛЬНОЙ АСТМОЙ. IN E-CONFERENCE PLATFORM (VOL. 1, NO. 17-NOYABR 2025, PP. 63-64). 21. KASPERSKY SECURITY BULLETIN. DATABASE VULNERABILITIES AND THREAT TRENDS. KASPERSKY LAB, 2023. 22. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT XAVFSIZLIGI TO‘G‘RISIDAGI NORMATIV HUJJATLAR TO‘PLAMI. TOSHKENT, 2022.