MAHSULOT HAYOTIY SIKLI VA MARKETING YONDASHUVI

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 495 MAHSULOT HAYOTIY SIKLI VA MARKETING YONDASHUVI Usmanova Sohiba Sokibayevna Jizzax Politexnika Instituti Iqtisodiyot va menejment kafedrasi o'qituvchisi Yaxshilikova Jumagul JizPI Sanoat texnologiyalari fakulteti III bosqich talabasi [email protected] +99897 128 04 30 https://doi.org/10.5281/zenodo.18055707 Annotatsiya: Ushbu maqolada mahsulot hayotiy siklining asosiy bosqichlari va ushbu bosqichlarda qo‘llaniladigan marketing yondashuvlari tahlil qilingan. Mahsulotni bozorga chiqarish, rivojlantirish va pasayish davrlarida marketing strategiyalarining ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijalari marketing faoliyatini samarali tashkil etishda amaliy ahamiyatga ega. Kalit so‘zlar: mahsulot hayotiy sikli, marketing strategiyasi, bozor, raqobat, reklama. ANNOTATION.This article analyzes the main stages of the product life cycle and marketing approaches applied at each stage. The importance of marketing strategies in product introduction, development, and decline is discussed. The results of the study are practically significant for organizing effective marketing activities. Keywords: product life cycle, marketing strategy, market, competition, advertising. АННОТАЦИЯ.В статье проанализированы основные этапы жизненного цикла товара и маркетинговые подходы, применяемые на каждом этапе. Освещена роль маркетинговые стратегий в процессе вывода товара на рынок, его развития и спада. Результаты исследования имеют практическое значение для эффективной маркетинговой деятельности. Ключевые слова: жизненный цикл товара, маркетинговая стратегия, рынок, конкуренция, реклама. Hozirgi globallashuv va raqobat kuchaygan bozor sharoitida mahsulotni samarali boshqarish har bir korxona uchun muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Bozorda uzoq muddatli muvaffaqiyatga erishish uchun korxonalar mahsulot hayotiy siklini chuqur tahlil qilishi va unga mos marketing yondashuvlarini ishlab chiqishi lozim. Mahsulot hayotiy sikli tushunchasi marketing nazariyasida muhim o‘rin egallab, mahsulotning bozorga kirib kelishidan boshlab, undan chiqib ketishigacha bo‘lgan jarayonni ifodalaydi. Har bir bosqich o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, marketing strategiyalarini mos ravishda o‘zgartirishni talab etadi. Shu sababli mazkur mavzuni o‘rganish talabalar va bo‘lajak mutaxassislar uchun dolzarb hisoblanadi. Mahsulot hayotiy sikli bu - mahsulotning bozorga chiqarilishidan tortib, uning bozordan chiqib ketishigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga olgan jarayondir. Bozor sharoitida har bir mahsulot ma’lum bir rivojlanish jarayonidan o‘tadi. Ushbu jarayon mahsulotning bozorda paydo bo‘lishi, rivojlanishi va oxir-oqibat bozordan chiqib ketishigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. Bu jarayon mahsulot hayotiy sikli deb ataladi. Mahsulot hayotiy sikli odatda to‘rt bosqichdan iborat bo‘ladi, joriy etish, o‘sish, yetuklik va pasayish. Joriy etish bosqichida mahsulot bozorga yangi kirib keladi. Bu davrda ishlab chiqarish va reklama xarajatlari yuqori bo‘lib, foyda darajasi past bo‘ladi. Asosiy vazifa iste’molchilarga mahsulot haqida ma’lumot berish va unga qiziqish uyg‘otishdan iborat. O‘sish bosqichida mahsulotga bo‘lgan talab oshadi, YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 496 sotuv hajmi tez sur’atlarda ko‘payadi. Raqobatchilar soni ham ortadi. Bu bosqichda marketing faoliyati bozor ulushini kengaytirish va brend imidjini mustahkamlashga qaratiladi. Yetuklik bosqichida mahsulot bozorda o‘z o‘rnini egallaydi, sotuv hajmi barqarorlashadi. Raqobat kuchayadi va narxlar pasayishi mumkin. Marketing yondashuvlari mahsulotni differensiyalash, xizmat sifatini oshirish va sodiq mijozlarni saqlab qolishga yo‘naltiriladi. Pasayish bosqichida esa mahsulotga bo‘lgan talab kamayadi, sotuv hajmi qisqaradi. Bu davrda mahsulotni modernizatsiya qilish yoki uni bozordan chiqarish masalasi ko‘rib chiqiladi. Marketing yondashuvlari mahsulot hayotiy siklining har bir bosqichida turlicha bo‘ladi. Joriy etish bosqichida reklama va axborot berish asosiy rol o‘ynaydi. Korxonalar ko‘proq targ‘ibot ishlariga e’tibor qaratib, mahsulotning afzalliklarini ko‘rsatishga harakat qiladilar. O‘sish bosqichida marketing strategiyalari sotuvni rag‘batlantirish, narx siyosatini moslashtirish va tarqatish kanallarini kengaytirishga qaratiladi. Bu davrda mahsulot sifati va dizaynini yaxshilash ham muhim hisoblanadi. Marketing yondashuvlari mahsulot sifatini yaxshilash, dizaynini yangilash, reklama faoliyatini kuchaytirish va tarqatish kanallarini kengaytirishga qaratiladi. Shuningdek, mijozlar bilan uzoq muddatli aloqalarni shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Yetuklik bosqichida esa marketing yondashuvi mahsulotni bozorda ushlab turishga xizmat qiladi. Reklama xarajatlari optimallashtiriladi, aksiyalar va chegirmalar joriy etiladi. Mijozlar bilan uzoq muddatli aloqalarni mustahkamlash ustuvor vazifaga aylanadi. Turli aksiyalar, chegirmalar, bonus tizimlari, xizmat sifatini oshirish va mahsulotni yangilash kabi usullar qo‘llaniladi. Mahsulotga qo‘shimcha xususiyatlar kiritish orqali uning hayotiy siklini uzaytirish mumkin. Pasayish bosqichida marketing faoliyati qisqartiriladi yoki mahsulotni yangilashga qaratilgan strategiyalar qo‘llaniladi. Ayrim hollarda mahsulotni yangi bozorga chiqarish orqali uning pasayishiga olib keladi. Bu bosqichda reklama faoliyati qisqartiriladi, narxlar pasaytiriladi yoki mahsulot ishlab chiqarish to‘xtatiladi. Ba’zi hollarda mahsulotni modernizatsiya qilish yoki yangi bozorga yo‘naltirish orqali pasayish jarayonini sekinlashtirish mumkin. Mahsulot hayotiy siklini to‘g‘ri boshqarish marketing samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Har bir bosqichga mos strategiya tanlash korxonaning resurslardan oqilona foydalanishiga imkon beradi. Shu bilan birga, iste’molchilar ehtiyojlarini doimiy tahlil qilib borish marketing faoliyatining muvaffaqiyatini ta’minlaydi. Xulosa qilib aytganda, mahsulot hayotiy sikli va marketing yondashuvlari o‘zaro chambarchas bog‘liqdir. Bosqichlarga mos marketing yondashuvlarini qo‘llash orqali mahsulotning bozordagi umrini uzaytirish va korxonani raqobatdoshligini ta’minlash mumkin. Marketingda mahsulot hayot aylanishi modelini qo‘llashning ko‘plab afzalliklari mavjud. Bunga quyidagilar kiradi: Qaror qabul qiluvchilarga yaxshiroq qo‘llab-quvvatlash xizmatlarini taqdim etish, mahsulotning hayot aylanishi bosqichiga mos ravishda marketing investitsiyalarini optimallashtirish, marketing natijalari ustidan yaxshiroq nazoratni taklif qilish, uzoq muddatli strategik rejalashtirish uchun yaxshiroq platforma yaratish, mahsulotning hayot aylanishini uzaytirishga imkon beradi, mahsulot menejerlarini raqobatga tayyor holda oldindan tayyorlash. Menejerlarga yaxshiroq tashkiliy va jarayonlarni boshqarish tizimlarini taklif qilish, bugungi kunda kompaniyalarni strategiyani aniq belgilashiga yordam beradi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Kotler F. “Marketing Management”. Pearson Education, 2019. 2. Armstrong G., Kotler F. “Principles of Marketing”. Pearson, 2020. YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 497 3. Mullajonov A. “Marketing asoslari”. Toshkent: Iqtisodiyot, 2021. 4. Karimov I. “Bozor iqtisodiyoti va marketing”. Toshkent, 2020. 5.Abdullayev B. “Zamonaviy marketing strategiyalari”. Toshkent, 2022. 5. Assel G. Marketing: tamoyillar va strategiyalar. – Moskva, 2018 6. Lamben J.J. Strategik marketing. – Sankt-Peterburg, 2020 7. https://userpilot.com/blog/product-lifecycle-marketing/