AYOLLARNING O'ZIGA BERADIGAN BAHOSIGA IJTIMOIY-PSIXOLOGIK OMFLLARNING TA'SIRI

INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 36 DOI: https://10.5281/zenodo.18070388 AYOLLARNING O‘ZIGA BERADIGAN BAHOSIGA IJTIMOIYPSIXOLOGIK OMFLLARNING TA’SIRI Abdullayeva Nilufar Qo‘qon davlat universiteti “Psixologiya” kafedrasi o‘qituvchisi Gmail: [email protected] ANNOTATSIYA Maqolada ayollarning o‘ziga beradigan bahosiga ijtimoiy va psixologik omillarning taʼsiri tahlil qilingan. Shaxsiy o‘zini baholash, o‘ziga bo‘lgan ishonch va ijtimoiy qiyofani qabul qilish darajasi ko‘plab ijtimoiy-psixologik faktorlar, jumladan oilaviy muhit, do‘stlar taʼsiri, ijtimoiy media va jamiyatning qabul qilgan qadriyatlari bilan chambarchas bog‘liq. Tadqiqot natijalari ayollarda o‘zini baholashni shakllantiruvchi asosiy ijtimoiy-psixologik mexanizmlarni aniqlashga yordam beradi va psixologik amaliyotda qo‘llanilishi mumkin. Kalit so‘zlar: o‘zini baholash, ayol, ijtimoiy omillar, psixologik omillar, shaxsiy o‘sish. THE IMPACT OF SOCIAL-PSYCHOLOGICAL FACTORS ON WOMEN’S SELF-ESTEEM ABSTRACT The article analyzes the influence of social and psychological factors on women’s self-esteem. Personal self-assessment, self-confidence, and social acceptance are closely related to family environment, peer influence, social media, and societal values. The study results help identify the main social-psychological mechanisms that shape women’s self-esteem and can be applied in psychological practice. Keywords: self-esteem, women, social factors, psychological factors, personal development. O‘zini baholash shaxsning o‘z qobiliyatlari, qadr-qimmati va ijtimoiy qiyofasi haqidagi subyektiv bahosidir. Ayollarda o‘zini baholash o‘ziga bo‘lgan ishonch, ijtimoiy moslashuv va hayotiy qarorlar qabul qilishga sezilarli taʼsir ko‘rsatadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘zini baholash ko‘plab ijtimoiy-psixologik omillar INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 37 bilan chambarchas bog‘liq, jumladan: oilaviy munosabatlar, do‘stlar va tengdoshlar taʼsiri, jamiyatning estetik va madaniy meʼyorlari, shuningdek, ijtimoiy media taʼsiri. 1. O‘zini baholash tushunchasi O‘zini baholash shaxsning o‘z qobiliyatlari, qadriyatlari va ijtimoiy qiyofasi haqidagi subyektiv bahosidir (Rosenberg, 1965). O‘zini baholash yuqori bo‘lgan shaxslar ijtimoiy vazifalarni samarali bajaradi, qaror qabul qilishda mustaqildir va stressli vaziyatlarga bardoshli bo‘ladi. 2. Ijtimoiy-psixologik omillar • Oila ta’siri: ota-ona bilan konstruktiv muloqot, emosional qo‘llab-quvvatlash va iliq munosabatlar o‘zini baholashni oshiradi (Harter, 1999). • Do‘stlar va tengdoshlar: ijtimoiy qabul qilinish va guruhdagi maqbul qabul o‘zini baholashni kuchaytiradi (Cooley, 1902). • Jamiyat va media ta’siri: estetik va madaniy me’yorlar, ijtimoiy media orqali uzatiladigan qadriyatlar o‘zini baholashga salbiy yoki musbat ta’sir ko‘rsatadi (Markus & Kitayama, 1991). 3. Psixologik mexanizmlar • Emotsional tartibga solish: stressli vaziyatlarda o‘zini nazorat qilish; • Samoregulyatsiya: maqsadga erishish va ijtimoiy vazifalarni bajarishda o‘zini boshqarish; • Ijtimoiy moslashuv: jamiyat va guruh normalari bilan uyg‘unlashish qobiliyati. 4. Ilmiy tadqiqotlarning xulosalar Oilaviy qo‘llab-quvvatlash va ijtimoiy qabul qilinishi o‘zini baholashni oshiradi, jamiyat va media tomonidan ortiqcha bosim esa pasaytiradi (Smolak, Murnen & Thompson, 2004). Ayollarning o‘zini baholashiga taʼsir etuvchi ijtimoiy-psixologik omillarni aniqlash va ularning o‘zaro bog‘liqligini ilmiy jihatdan tahlil qilish. Tadqiqot ishtirokchilari jami: 80 ayol, 18–35 yosh. Tanlov mezonlari: shaharda yashovchi, turli kasb va ijtimoiy guruhlar Tadqiqot metodikalari 1. O‘zini baholash: Rosenberg Self-Esteem Scale (RSES) 2. Ijtimoiy-psixologik omillar: oila, do‘stlar, jamiyat va media bosimini aniqlash 3. Statistik tahlil: Pearson korrelyatsiyasi va ko‘p o‘zgaruvchili regressiya Jadval№ 1 Metodika natijaari Omil r p Taʼsir yo‘nalishi Oila qo‘llab-quvvatlashi 0,64 <0,01 Musbat Do‘stlar taʼsiri 0,59 <0,01 Musbat Jamiyat va media bosimi -0,50 <0,01 Salbiy • Ko‘p o‘zgaruvchili regressiya: ijtimoiy-psixologik omillar ayollarning o‘zini baholashidagi farqning 55% ini tushuntiradi INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 38 • Yuqori oilaviy qo‘llab-quvvatlash va konstruktiv do‘stlar taʼsiri o‘zini baholashni oshiradi • Jamiyat va media bosimi esa pasaytiradi Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, ayollarda o‘zini baholashni shakllantiruvchi eng muhim ijtimoiy-psixologik omillar: oilaviy qo‘llab-quvvatlash, do‘stlar taʼsiri va jamiyat me’yorlaridir. Shu bilan birga, ortiqcha ijtimoiy bosim va media salbiy taʼsir ko‘rsatadi. Ayollarning o‘zini baholashida ijtimoiy-psixologik omillarning sezilarli roli mavjud. Emosional qo‘llab-quvvatlash va konstruktiv ijtimoiy muhit o‘zini baholashni oshiradi, ortiqcha bosim esa pasaytiradi. Tadqiqot natijalari psixologik maslahat va psixopedagogik amaliyotda qo‘llanishi mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1. Rosenberg, M. Society and the Adolescent Self-Image. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1965. 2. Harter, S. The Construction of the Self: A Developmental Perspective. New York: Guilford Press, 1999. 3. Cooley, C. H. Human Nature and the Social Order. New York: Scribner, 1902. 4. Markus, H., & Kitayama, S. Culture and the Self: Implications for Cognition, Emotion, and Motivation. Psychological Review, 1991, 98(2), 224–253. 5. Smolak, L., Murnen, S., & Thompson, J. Sociocultural Influences and Body Image in Adolescents. In Handbook of Adolescent Psychology, 2004.