QON QUYISHDA KUZATILADIGAN ASORATLAR

SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 4 (2025) 111 QON QUYISHDA KUZATILADIGAN ASORATLAR Umarova Oysara O’zbekiston Respublikasi, Andijon viloyati, Qo‘rg‘ontepa Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi maxsus fan o’qituvchsi ANNOTATSIYA Ushbu maqolada zamonaviy hamshiralarga tibbiy muolajalar tehnikasini bajarishini bilishi bilan birga, bemorning kasallik tufayli yuzaga kelgan va kelishi mumkin bo’lgan, holatlarini tekshirish hususiyatlari va davolashda qon quyishusullari, ularning asoratlari haqida to’htalib o’tildi. Kalit so`zlar: Bevosita, qon, Rh omil, artelial qon, sianoz, intoksikatsiya Qon quyishda kuzatilishi mumkin bulgan asoratlari Mos bo’lmagan qonni adashgan xolda quyish ( AV0 sistema va Rhomil bo’yicha). Sifatli tayyorlanmagan yoki talabga rioya qilanmagan sharoitda saqlangan qonni quyish natijasida (gemolizga uchragan, ifloslangan, denaturatsiyaga uchragan). Qon quyish texnikasidagi xatoliklar (havo emboliyasi, tromboemboliya, yurakning o’tkir kengayishi, oyoq qon tomirlarida qon aylanishining buzilishi (arteriya ichiga qon quyganda). Retsipient holatiga to’g’ri baho berilmaganlik (qon quyishga ko’rsatma va qarshi ko’rsatmalarga e’tibor berilmaganlik). Yuqumli kasalliklarni orttirish (gepatit, malyariya, sifilis, sepsis, SPID va h.k.). Pirogen reaktsiya. Allergik reaktsiya. Gemotransfuzion shok. Gemotransfuzion shokning klinikasi Bezovtalik va qo’rquv belgilari. SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 4 (2025) 112 Ko’krak qafasini qisishi, nafas yetishmovchiligi. Bezgak tutishi. Buyrak soxalarida, qorinning pastki qismlarida og’riq paydo bo’lishi. Ko’ngil aynishi, qusish. Taxikardiya, qon bosimining tushishi, yurak faoliyatining susayishi. Bosh aylanishi, tsianoz. Xushini yo’qotish, sfinkterlarning paralichi. Qon quyishdagi asoratlarning sabablari Serologik sinamalarni o’tkazishdagi xatoliklar. Qon quyish texnikasidagi xatoliklar, aseptikaning buzilishi. Tekshiruvlar natijasi va qarshi ko’rsatmalarni nazarda tutmaslik. Qonni yaroqliligini noto’g’ri aniqlash. Retsipient sensibizatsiyalashganligini xisobga olmaslik. Qon manbalari Donor qoni. Kindik-platsenta (yo’ldosh) qoni. Murda qoni. Autoqon (parenximoatoz a’zolar shikastida). Gipertoniya kasalligini davolash maqsadida chiqarib yuborilgan qon. Autogemotransfuziya uchun mo’ljallangan qon. Donorlarning O.K.Gavrilov bo’yicha tasnifi Qon donorlari. Kam uchraydigan qon guruhlari donorlari. Standart eritrotsitlar donorlari. Plazma donorlari. Immun plazma donorlari. Qon xujayralari (leykotsitlar, trombotsitlar) donorlari. Suyak ko’migi donorlari. Navbatchi donorlar (lozim bo’lgan vaqtda uydan chaqiriladilar). SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 4 (2025) 113 Bevosita qon quyish uchun donorlar (qarindoshlar, ota, ona, farzandlar, aktiv donorlar). Donorlikni tashkil kilish. Davolash mussasalarini kon, uning kompanentlari va suyak iligi bilan ta’minlaydigan kishilar doorlar xisoblanadi. Donorlar uch gruppaga bulinadi: aktiv rezerv va karindosh dnorlar xisoblanadi. Vakti-vaktida kon xizmati muassasalariga muntazam kon topshiruvchi kishilar aktiv donorlar deyiladi. Kon va uning kompanentlari va suyak iligimaxsus kursatmalarga asoslanib olinadi va donor xoxishiga karab pullik yoki bepul bulishi mumkin. Bir marta yoki bir necha marta kon topshiruvchi odamlar rezerv donorlar xisoblanadi. Va odatda ular bepul kon topshiradilar. Karindosh donorlar – davolash muassasalarida davolanuvchi karindosh uruglariga kon kuyish bulimiga bir marta kelib kon topshiruvchi kishilardir. SHuningdek, axoli orasida kam uchraydigan kon gruppasi bulgan donoralar besh martacha kon topshiradilar. Bir marta olinadigan kon dozasi 400-500 ml. 20 yoshgacha yoki 55 yoshdan oshgan donorlardan 300 ml dan kup kon olinmasligi lozim. Qon komponentlari va preparatlari 1. Qon zardobi - tabiiy zardob - quruq zardob - antigemofil zardob - antistafilokokk zardob - yashil tayoqchaga qarshi zardob 2. Eritrotsitar massa - yuvilgan eritrotsitlar - muzlatilgan eritrotsitlar - eritrotsitlar suspenziyasi 3. Leykotsitar massa SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 4 (2025) 114 4. Trombotsitar massa 5. Qon ivishini korrektorlari - Fibrinogen - krioretsipitat - antigemofil globulin - fibrinolizin - trombin - fibrin plenkasi - biologik antiseptik tampon (BAT) - gemostatik gubka Qon o’rnini bosuvchi suyuqliklar Kristalloid (tuzli) eritmalar: Natriy xloridning izotonik eritmasi, Ringer-Lok eritmasi, laktosol. 2. Gemodinamik ta’sirga ega suyuqliklar:poliglyukin, reopoliglyukin, jelatinol, polivinol 3. Dezintoksikatsiya ta’siriga ega suyuqliklar:gemodez, polidez, neokompensan, periston. 4. Parenteral oziqlantirish uchun mo’ljallangan suyuqliklar:gidrolizin, aminopeptid, aminozol, infezol, selepid, selemin. Adabiyotlar Asosiy: 1. V.I.Struchkkov - Obshaya xirurgiya. M., Meditsina, 1986g. Yu.V.Struchkov 2. G.I.Volokolakov - Obshaya xirurgiya. Riga, 1989g. 3. V.K.Gostiщev - Obshaya xirurgiya. M., Meditsina, 1993 4. V.K. Gostiщev - Rukovodstvo po obshey xirurgi. M., Meditsina, 1987g. 5.A.Grigoryan - Rukovodstvo po prakticheskim zanyatiyam po obshey xirgii M., Meditsina, 1976g. SCIENCE AND SCIENTIFIC RESEARCH IN THE MODERN WORLD Vol. 3 No. 4 (2025) 115 6.U.O.Aripov, SH.I.Karimov - Umumiy xirurgiya. T., Toshkent, 1994g. Kushimcha: 1. M.F.Mazurik - Ambulatornaya xirurgiya. Kiev, 1983g. 2. Xirurgicheskaya pomoщь v poliklinikax i ambulatoriyax, pod redaktsiy prof. B.M.Xromova. L., 1980g. 3. Spravochnik po perelivaniyu krovi i krovozameniteley pod redaktsiey O.K.Gavrilova. M., Meditsina, 1982g. 4.E.A. Vagner – Transfuzionnaya terapiya pri ostroy krovopotere. M., Meditsina, 1977g. 5. A.X.Yangiev M.Yu.Yunusov A.A.Ilьxamov M.S.Abidov – Kon ketish, kon kuyish va transfuzion vositalarni kullash.1990y. Internet ma’lumotlari: 1. www.mediasphera.ru, 2. www.links.spinet.ru, 3. www.medlinks.ru, 4. www.medlain.ru. 5. www.tma.uz.