scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

Algunos principios y definiciones del derecho romano

López de Rueda, José

Full text

•« i4 EL CATEDRATICO DE DICHA ASIGNATURA EN LA UNIVERSIDAD DE SEVILLA ifclc *»- 4 SEVILLA Escuelas Profesionales de Artes yOficios. 1916 vj * IjECCIÓN 29 Justitia: constam et perpetua voluntas jus suuin cuique tribuens. (Ulpia Ño.-Instituía Jpstiniano.-jDigestó.) 'Constante yperpetua voluntad de dar acada uno su derecho. '•*: £\sp* .v•, .. Jurisprudente: divina rum atque humanarum veruin notitiat justi atque injusti scientia. (U rvíano.-Instituía.-Di- gesto.) Conocimiento de las cosas diviuas yhumanas, ciencia de lo justo yde lo injusto. Jus: ars boni et cequi. (Cklso, -Ulpiano.-Ligero .J *-LC# i- i ** Arte de lo bueno y> equitativo. i# Jus: quod semper cequum ac bonum est. (Paulo.-Digesto.) Lo que siempre es equitativo ybueno. Juris praecepta sunt Iibbc: honeste vivere,alterum non lcedere} sunm cuique tribuere. {Ulpianó. -Instituía. -Digesto.) Yivir honestamente, no dañar anadie, dar acada uno lo suyo. LECCION 30, HJ Jus publicum: quod adjtatum reí Romance spectat. (Ulpiano.-Instituta.*Digesto.) Es el que se refiere al gobierno del pueblo,romano prívatun: quod ad singulorui piano.-Instituto,*- Digesto.) el que >iis natural©: quod natura omnia animalia docuit. (TJíjJma.-’ Ño.- Instituíd.~Digesto.) Es alague la naturaleza enserio atodos los animales lus gentium: quod naturalis vatio Ínter omnes homines ron - stituit. ('(jt ayo.-Insíit uta.-Dige^to.) Es el que la razón *natural ha establecido entre *^tT>dós~lW'Hoñi b"rés . Jus civile; quod quisque popuíus ipse sibi jasconstituit . (G-ayo.-Institata.-Digesto.) Es el que cada pueblo establece para sí. Jus scríptum: jus promulgatum. El derecho promulgado. Jus non scríptum: quod usas comprobamt. (Instituta.) --r.-r-* •~~ El que couvalidó el uso. lus non scríptum :tacitas consensus populi tonga consuetud diñe inveterata. (Ulpiano.) Es el consentimiento tácito del pueblo inveterado por un largo uso. Lex: quod populas romanas, senatore magistratu interrogante ,veluti Consule,constituebat. (Instituía.) Lo que el pueblo romano establecía apetición de un Magistrado del ordon senatorial, por ejemplo, un Cónsul. Plebiscitum: quod plebs plebeio magistratu interrogante^. veluti tribuno,constituebat. (instituía. j Lo que establecía la plebe apropuesta de un Magistrado del orden plebeyo, como un Tribuno. Lex: general* jmsnm populi aut plebis, rogante maqktratu. (Atioyo Capitón.) •“ Acuerdo general del pueblo ode la plebe, apropuesta de un Magistrado. Senatus-consultum: quod Senatus juhet atque constituit stituta ) uo que el Senado manda yestablece. Principum pl acita* constitutiones Principian quce si principes val unt legis habet vigorem. (Instituía.) Las Constituciones de los Príncipes, que si ellos quieren tienen fuerza de ley. Magistral uum edicta: edicta sub anni sai auspicium qui proponebani (Prectores, Ediles,Procónsules,Propvistores, etc.), de jure dicendo in rebus ad jurisdictionem suam pertinentibus. IJ Los Elictos que al principio del año de su mando’ publicaban los Magistrados (Pretores, Ediles, Procónsules, Pro pretores, etc.), para administrar justicia en los asuntos de su incumbencia. Responsa prudentium sunt: sententicé et opiniones eorum quibics permissum erat jura conde) e(Instituía.) Las sentencias yopiniones de aquellos aquienes era ¡permitido fijar el derecho. LECCION 31. w tJ i• Homo: quicumque babel mentetn ratione prceditam in corpore humano. ' .* Cualquiera que tiene mente racional en cuerpo mb i humano. Persona: homo cum statu suo consideratus. Es el hombre considerado en su estado. Untes homo plures personas sustinere potest. Un hombre puede ostentar varias personalidades. LECCIÓN 32. Status: cualitas cujas ratione homines diverso jure utuntur. Cualidad en razón de la cual los hombres gozan de distintos derechos. Status naturalis: qui ah ipsa natura proficiscitur. El que proviene de la misma naturaleza. Status civilis: qui ex jure civili descendit. El que dimana dei Derecho civil. B8pj$vAy -Ili bertatis-secundtt?» quam alii sunt líberi.t Ialii sunt serví. Status civilis civitatis secundum quam. alii cives, alii pe- I regrini. secundum qnám ahí patres familias, alii filii familias. ) de libertad: spgún el que unos son libres, otros esclavos. de naturaleza: según el cual unos son ciu- \dadanos, otros extranjeros. jde familia: según el cual unos son padres de (familia, otros hijos de familia. Líberi: qui non sunt in justa servitute. Los que no están en justa esclavitud. Serví; qui alteri ex justa causa serviunt. Los que están en la esclavitud de otro por justa causa. Libertas; naturalis facultas ejus,quod cuique faceré libetf nisi quod vi aut jure prohibetur.iFlorentino.-Insti- tuta.-Digesto.) Facultad natural de hacer cada cual lo que quiera ano ser que se lo impida la fuerza oel derecho! Servitus; constitutiojuris gentium,qua quis dominio alieno contra naturam subjicitur.(Florentino.- Instituta.- Digesto.) Institución de derecho de gentes, por la que uno es sometido al dominio ajeno contra la naturaleza. Ingenuus; qui siatim, ut natus est, líber est. (Instituta.) Aquel que es libre desde que nació. L-tbertini; qui ex justa servitute manumissi sunt. (Gavo.-Ítu?- tit uta.-Digesto.) ?j| Los que han sido manumitidos de justa esclavitud. t SLECCIÓN 38. Manuinissio: dado libertatis. .-Instituta.-Digesto.) Otorgamiento de la libertad. LECCIÓN 34. Sui juris: qui nec dominicce nec patries potestati subsunt, et hi dicuntar patres familias,cujuscumque sint cetatis. Sui juris odueños de sí mismos son aquellos que noestán sujetos ni ala potestad señoril, ni ala patria yéstos se llaman padres de familia de cualquiera edad que seau. #v Alien! juris: quicumque vel in patris potestate sunt (et hi vocantur filii}filies ve familias); vel sub dominica (et hi vocantur serví et ancillce). Alieni juris osujetos apotestad ajena son todos aquellos que están en la patria potestad (y éstos Pater se llaman hijos ofhijas de familia); oen la seño ¡di (y se llaman esclavos yesclavas). st: quera justrn nuptice demostrant.(Paulo.-Digesto Aquel aquien señalan por tal las nu pcias legítimas Tn potestate nostra sunt h'beri nostri,quos ex justis niLptiis procreavimus. (Gayo.-Instituta-Digesto.) j Bajo nuestra potestad están los hijos que hemos procreado de justas nupcias- LECCIÓN 35. Nuptiae: viri et muíierié conjuítctío, individuara consuetudinem vitce continens. (Ul.pi ano.- Instituto,.) Unión del hombre yde la mujer, con el propósito >,jft. 3W * ,VL‘#Vm de vivir en comunidad indisoluble. NuptiéB: conjunctiq raciris et femince^ et consortium ornáis vitce divini et hwnanijuris communicatio.(Modestino.-Digesto,) %:• 'i I -Unión de un hombre yuna mujer, en consorcio para toda la vida ycomunicación del derecho divino yhumano. Sponsalia: mentio et repromissio futurarum nuptiarum. (Florentino.- .D¿<7e6¿o .) . *Promesa mutua de unirse en futuro matrimonio. Nuptias non conciibitus,sed consensus facit. (Ulfjano.-Dí- gesto.) El matrimonio no se verifica por la cópula carnal, sino por el consentimiento. *X 9 LECCIÓN 39, |Í0: ocius líber¡üiegitimi fivguntur ex judo matrimonio nati. .; A' to por el cual se finge que los hijos ilegítimos hau nacido de legítimo matrimonio. LECCION 40. Adoptio in venere: actio solíenmis qua in locum fllii vel nepotis adsciscitur is, qui inatura tolis non est . *.*, «• \. . 'RL *,i* # Acción solemne por la cual se toma en lugar de hijo ode nieto, auno que no lo es por naturaleza. Adoptio naturam iw iidtxír, (Instituía.) La adopción imita ala naturaleza. Arrogatio: achis quo homo sni juris auctoritate summi impérantis in patriara alterius potestatem redigttur» Acto por el cual un hombre sui juris es reducido por la autoridad del Sumo Imperante ala patria potestad de otro. Adoptio: actio legis. qua Jiberos,qui in parentum potestate *+ súnt,adoptamus imperio Magistratus. Acción de la ley, por la que adoptamos con autoridad del Magistrado, los hijos que están en la potestad de sus padres. LECCIÓN 42. r.•, •* .,, .. ir“* -*\ r'Y\ i*- Tutela: jus (Hs) (te potéstas in capite libero,ad tuendum eum. qui proj/ter cetatem se defenderenequit}jure t civili data ac permissa. (Servio S.uí»pioio .-Instituía. - Digesto.) Fuerza ypotestad en un hombre libre, para prole, I ger aaquel que por su edad no puede defenderse, dada ypermitida por el Derecho civil. Patrem vel tutorem habenti tutor non datur. Al que tiene padre otutor, no puede darse oiro tutor. I Certm reí vel causm tutor dari non potest; quia persona, non causee vel rei datur. (Ulpiano.-MaRCia.no.-Instituía Digesto.) \No puede darse tutor para una causa onegocio determinado, porque se da onombra para la persona, pero no para los negocios ocosas. Tutor in rem suam auctor esse non potest.\Instit uta. -Di- gesto.) El tutor no puede interponer su autoridad en un negocio suyo. 1estamento tutores hi dari possunt, cum quibus testamente factio est. (Ulpiano.- Paulo.-Digesto.) Podía nombrarse tutor atodo aquel con quien el testador tuviera la factio testamenti. * Pater familias uti legassit saper pecunia tutelave suco rei, ita jus esto. (XII Tablas.) Téngase por ley, lo que un padre de familia disponga acerca de su hacienda ode la tutela de su cosa. ÍjECCION 43. t- Semper legitima tutela testamentarice cedit. (Ulpia.no.-Di- gesto.) La tutela taria. legítima cede siempre ante la testamen- Ubi est emolumentum successionis,ibi et onus tutelen esse debet. (Instituía.) Doi^ !<> quiera que hay el provecho de la sucesión, allí también debe haber la cargado la tutela. LECCIÓN 44. . Capitis demimitio: prioris status commutatio. (Gayo.-Paulo.- Ulpiano.-Instituía.- Digesto.) Cambio de un estado anterior. Maxima capitis deminutio: cum aliquis simul et civitatem et libertatem amittit. (Instituía.) Cuando alguno, ala par que la ciudadanía, pierde la libertad. m Minor sive inedia capitis deminutio: cum civitas quidem amittitur,libertas vero retinetur. (Instituta.) Cuando (alguno) pierde la ciudadanía, conservando empero la libertad. Mínima capitis deminutio: cum et civitas et libertas retineturr sed status hominis commutatur. iInstituía.) ! svjti « Cuando uno conserva la ciudadanía yla libertad, modificándose sin embargo 6; estado del hombre. LECCIÓN 46. Pupillus, qui proximus pubertati sit,capax est et furandi t et injuries faciendce. (Gayo.-Digesto. CD; 5|| El menor (pupilo) próximo ala pubertad, ya puede cometer hurto ycausar injuria'. Curator negotia gerit et consensum presta t. El curador no representa ala perdona 01 ¡cúratela, sin óque solamente lleva la gerencia de sus negocios ypresta en ciertos casos su consentimiento. 1J Quando Ubi b>na paterna avitaque nequitia tua disperdist liberosque tuos ad egestatem perducis, oh eam rem tibii ea re commercioque interdico. (Paulo.) Cuando por culpa tuya dilapidas los bienes de tus padres yabuelos yllevas tus hijos ala indigencia, te prohíbo su administración ymanejo. LECCION 49. Plus cautionis in re est, quam in persona. (Pomponio.-Dí- j gesto.) La caución real es más que la personal. LECCION b-¿. Res: omnia quce exisiunt et ho minibus qtiamcumque utilitatem prmstare possint, sive in patrimonio nostro sint) sive extra patrimonium. ** Son todas :as que existen ypueden prestar al lionabre alguna utilidad, ya estén en su patrimonio ofuera de él. Pecunia: ?'es quce in patrimonio nostro vere sunt. Bienes que forman nuestro patrimonio. Rei appellatione et causa et jura continentur,(P lpiano.*Dí- gesto.) Todo lo que puede constituir el objeto de un derecho patrimonial. Res mancipi: qucc in mandpió id eH dominio juris Quiritium erant, et per ritum mancipatíonis, vd per ais et libram in olios transferebantur. 1. 1 Las que estaban in mancipio,esto es, en el dominio propio de los ciudadanos romanos yque 30 transferían aotro por el rito de la mancipación opor la moneda ylibra. Res nec mancipi: quce nec in mancipio s. jure Quiritario erant, nec per ¿es et libram aliennbantur. Las que no estaban in mancipio oderecho 'iuiritario, esto es, propio de los ciudadanos romanos, ni so enajenaban por medio de la moneda yla libra. Res corporales: qucesua natura tangí possunt. (G kyo. -Insti- tuía. -Digesto.) Las que por su naturaleza pueden ser tocadas. Res incorporales: qwe tangí non possunt '(' tayo.- Instituía. - Digesto.) íJ‘J * Las que no pueden tocarse. LECCIÓN 53. Dominium: jus in re corporal),ex quo facultas de ea disponendi eamque vindicandi nascitur. Derecho en una cosa corporal, del cual nace la facultad de disponer de ella yvindicarla. Dominíum: jus utendiyfruenli et abutendi re sua)quatenus juris vatio patitur. (Comentaristas). Derecho de usar, disfrutar ydisponer de una cosa propia, en cuanto consiente el derecho. Dominíum: plenumjus plena in re poteslas. (Gayo.* Instituía.) Pleno derecho plena potestad sobre uua cosa. Bes ubicumque sint pro domino suo clamant. Las cosas donde quiera que estén, claman por su dueño. Qui jure suo utitur neminem Icedit. El íque usa de su derecho no daña anad Nemo plus juris cid alium transferre potest, quam ipse habet. (Uipiano.-Digesto.) ! Nadie puede transmitir aotro más derecho, que el que tiene. LECCION 54. OccupatitK í'íí'mwi corporalium nullius adprehensio cuín animo sibi Jiabendi. Aprehensión de las cosas corporales que no tienen dueño, con ánimo de cogerlas ode hacerlas nuestras. Res nullius cedit occupanti. La cosa nullius es para el ocupante. Thesaurus: vetas quídam depositio pecunia, cujas non extat memoria, ut jam duminum non liabeat.(Paulo. -Di- gesto,) Antiguo depósito de riqueza, de cuya constitución no existe memoria yque por lo tanto carece de dueño. , • LECCIÓN 55. Accessío: jus adquirendi quod rei nostrce adjungitur,inj| lcrementum. Derecho de adquirir el aumento que tienen nuestras cosas. “^~f^¡ji muipau Superficies solo cedit .(Labeon.-Gayo.-'í Jlpiano.-Dí^íío.) La superficie cede al suelo. •* Omne quod inadificatur solo cedit. {'t&Yo.-Instituta.-Di- *Si' “•- . . lu *.r «¿a» uk gesto.) > I, UH P.*;;í. lia edificación cede al (dueño del) suelo. Solo cedit quod solo! implantatur. (Gayo,-Digesto.) La plantación cede al suelo. LECCION 56. Possessio: detentio rei corporalis animo sibi Jiabendi. Detentación de una cosa corporal con ánimo de te nerla para sí. Nihil commune habet proprietas cum possessione nec possessio et proprietas misceri debent. (Ulpiano. Yknulkjo,- Digesto.) ja propiedad nada tiene de común con la posesión... la posesión yla propiedad no deben confundirse. m Adipiscimur possessionem corpore et animo,ñeque per se animo.aut per se corpore.(Paulo. Digesto ) Adquirimos la posesión con el cuerpo yel ánimo; ninguno de los dos basta ¡>or sí solo. Possessionem amitti vel animo vel eiiam corpore. (Papiniano.‘Digesto.) „. La posesión se pierde con el áni ¡11 ou cuerpo. .( z* 1G — Animo noUtro, corpore etiam alieno possidemus. (Pa^q,- Digesto.) Se posee con ánimo propio ydetentación ajena. Berna fides tantumdem posñdenti prm*tat quantum veritas, .quoties lex impedimento non est. (Paulo. Dige>,to.)3 ¿a buena fe aprovecha al poseedor como si fuera verdadero dueño, siempre,, ue no lo impida la ley. 4 > Jgnoranti possessio non acquiritur. (Digesto ) El ignorante de la posesión no la adquiere. Per prócuratorem etiam ignoranti adquiritur possessio. ¡p§| (Instituto./, Por procurador se adquiere !a posesióu para el que la ignora. Adversas extráñeos vitiosa possessio prodesse solet. (Vknule- i. io.r Digesto.) La posesión viciosa suele aprovechar contra los extraños- Proetor bonorum possessorem heredis loco in Omni causa habet. (Paulo,-Digesto.) El Pretor en todos los casos tiene por heredero al poseedor do los bienes. In pari cansa possessor potior haberi debet. (Paulo.-Digesto.) En causa igual es mejor la condición del que posee. -J tLECCIÓN 57. I. Traditio: modus adquivéndi derivativus, quo donúnusfqui fus et animum alienandi habet,rem corporálem ex justa causa in accipientem transferí . k.j Modo derivativo de adquirir, por el cual el dueño de una cosa corporal que tiene derecho yánimo do enajenarla, la trasüero con justa causa, al que la recibe. ** LECCIÓN 58. S9rviius: jus in re aliena constitutum, quo dominus in re sita aliquid pati vel non facere tenetur in alterius utilitatem. 5;rij . Derecho constituido en cosa ajena, por el cual el dueño está obligado atolerar oano hacer algo en ella, en provecho de otro. Servitus servitutis esse non potest. (Paulo.-Digesto.) No puede constituirse una servidumbre sobre otra servidumbre. ^111 líes stui nemini servil. . '. %/. Sobre cosa propia nadie puede tener constituida servidumbre. Servitutes dividí non póssunt. (Sexto PomponioJ •. • Las servidumbres no se pueden dividir. Servitus in faciendo consistere nequit. (Pqmponio). La servidumbre no consiste en hacer. Servitus omnes partes sequitur.(Paulo .-Digesto). La servidumbre sigue acada parte en que se pueda dividir el predio. Servitutis causa debet esse perpetua . ha causa de la servidumbre debe ser perpetua. LECCIÓN 59, Iter: jus eundi;ambulandi hominis}non etiam jumentum agendi vel vehiculüm (per fundum atienum). (Ulpiano.- Instituta.- Digesto. ) Senda: derecho de ir ode pasar un hombre, no de conducir una bestia oun carruaje (por un fundo ajeno).