scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

Veterum collatio numismatum, cum his, quae modo expenduntur, publica & Regia authoritate percusa

Covarrubias y Leyva, Diego de, Arzobispo, (1512-1577)

Full text

VEILERVM COLLA TIO NVMISMATVM, cum his, quz modó expenduntur, publica & Regia authorita- | |. tepercufa. | Authore Didaco Couuarruuias à Leyua Epi- | [cópo Ciuitatenfi. | Ex fecunda authoris recognitione, SALMANTIC AB, Excudebat Andreas Portonarijs Typographus Regius. | M.D.1I.AX1Er. € n a E 1e Puta rem c xr SUD. eii tb». soHldeg E bid ovodiu Didacus Couarruuias à Leyua Archiepifcous S.Dominici defignat. Licentiato Antonio Couarruuias Fratricharifsimo,& Salmariticae in Collegio fan&iffimi Saluatoris College ornatifsimo,atque - vtriufque Turis egregio profeffori. S... E COST EDITVM A MEVARIALRVAM P» Wes] Refolutionum opus;Frater charifime; quum aliquot eius capitavelegiffern; N I7, Jes fTatim percepibreuius,quam fortaftis par eratjquorundam veterum e: buro AN] Insrepninumi[matum"yalorem, nondum ab initio petita eflimationis vatio ] RSJS S 4) ne adnota[fe. Id vevo tunc feci "yt operisinflituto partim. fubferuivém , ac É R td a deinde,quod mibi fatisfeciJe Yidebar, five iflaobiterincidenti : teflimonia do£tifsimorum Yirorum t ex Vtroque inre Repioyac Cefarco loca quedam felegif[em, ex quibus indicarem,po[]e facillime deprebendi,quibufnam vationibus que illic fcripferam in publicum ede ve con[litueyim.Vertm dà ipfe diligentius vem flam perpedi[Jem,nece[éavium duxi yeterum nu mifmatum Yalerem,corundemque rationem,quam cum bis.quibus modo Ytimur,Yelomnino pa vem; yelferé fimilem babere poffunt iuxta proprias Vires explicare.Sic [anc veteres eveos numos cum his eveisqui modo expenduntur,/Argenteos cum /rventeis, A ureos cum aureis conferre cu .S'Atl:dc finit exquifiut,quam nam «[ftmationem ex huiufce «tatis mumis vetera buius regni n8 mi[mata babere pofsint:bis 7: de ntmorum publica mutatione, ac de crimine falfe moneta que dam adijciens,que ab operis instituto nec aliena funt,nec le&lori ob exaClam breuitatem fasti dio .e[fe poterunt . Scio equidem tra&latum ilum maiorem diligentiam exigere, quam à me , bomine tot negotijsimpedito adhiberi potuit, pratevqnam quod multorum authorum, (o Yetevum Chroni orum lectione ob public munus,eo buius Regij tribunalis magiftvatum priuatus,eafov[an pre termiferim,que hifce difficultatibus expediendis Yiam omninoa perire potui[Tent .Fecitame quod potui , libentifsime cuiu[que diligtrioris cefuram Jubiturus, quam in bis,que battenus edidimus nu[quam detre£tauimus nec in posterum detre£tave cen[emus. Teinterim egregie "yir , exora] s "yelumus , "vt fi. ex le£lione hnius opufculi perceperis , id alicuius futuvum effe vrilitatis Andree à Portonarijs nobili Salmanticenfi T»popvapho , meo nomine [latim tradas,quo (g-tuo limatifsimo iudicio,ein[que diligenti opera prelo traditum in publicum prodive pofsit. V ale. E Granata Idibus Aprilis Anno, 1 $ 5 6, CI EN "€SOPERIS HVIVS - .Summariacognitio. - e g Caput primum, De ABreo Numifmate Romanorü traCat: ac deinde inibi numi zerei,quibus mó vtimur,expenduntur. aj Caput fecundum;In quo de argenteis Grecorum, Romano- - fum;de Hebreorumagitur:& de his,qui modo apud nos Re. giafuntauthoritatepercufi. — — — « Caput tertium: Vbi aurea numifmata laté,ac longé examina ^ Gcargentibonitate traduntur. «Caput quartum:n quo traditurratio,ex qualibra in iure exa. —"mmnanda fitzitemdeSeflertio neutrius generis,ac de taléto. | «Ca pitulo quinto:Enel qual fe declaran algunas monedas , de «. que hazen mencion las leyes Reales, y Coronicas de eftos .Keynos:en efpeciallos Marauedis,y Sueldos. «Capitulo fexto:Enel qual fe confidera el pefo y valor de algu nas monedas de oro,y plata antiguas de eftos Keynos,para entendimiento de muchas leyes Reales. aj Caput feptimum, De mutatione monetae quo ad pondus, & quo ad valorem eius:vbi.$.primo.Examinantur omnia, que à Bart.traduntur in.]. Paulus.ff.de folutionibus. «| Caput oCtauum,traClat de crimine falfze monete, ac de pe nisadeiuspunitionem[latutis. — — . tur:Aurei, & Solidi difcrimen perpenditur:multaq; de auri, — VETERVM COLLATIO Numifmatum cum his,quz modó expenduntur,. publica , Gc Regia authoritate percufa: AuthoreDidaco. —.. Couarruuiasà Leyua , Epifcopo Ct UE | . uitatenfi. T Uu ow C.APIT1$ SEQVENTIS SVMMARI A, De namis ercis , qui pevcufi fuerunt iufJu Regum Catholicorum Fernandi Quinti Ely fabetb. | | MonetadeVellon,que dicatur. —— 07 Affes quod pondus habuerint apud Romanos? Et quód no[lris Mavauedinis conueniant. De dupondio, Semi[Je , quadrante, triente, Semuncia,et Sextula. en — De AEreo numifmate. CaputPrimum. | — —-IHLoI-oN PYVSUS jw 3| Author eft libro Na- 33 turalis Hiftoriz.; 3.ca 53) pitu.;.Romanos pri- £j müm area pecunia: e multó póftargenteaac demü aliquot lapfis annisaurea vfosfuiffe. iNon enim rude illüd feculum , quo Roma morü integritate maximi principatus initia ftabilire conabatur , auream pecuniam adinuenerat. Sic fane [2 | A) Ed — Ji x. ' Seruius Tullus Romanorum Rex xreos numos primus Romx percufit, uemadmodum idem Plinius affeue rat.Sed & ante Romanorum origine multis quidem annis penes alias gentes fuit numifmatum vfus : quod a paretex Ariftotele in Politicis , Platone;etalifs;prafertim Strabonelibro. 8. . Plutarchoin Lyfandro:Paufaniain La - conicis:Vergilio Polydoro de inuentor.rerum libr.fecundo cap. «e. Georgio Agricolalib.:. De pretio metallorugn,& monetis: Stephano Forcatulo NAH antiaiuris;Dialogo;48.Ca role Molinxo.de contra&tib. queftio; 16o.numtero.755. Ludouico Clio lib. le&t.antiquarum.e.capit.z.qui pafsm teftimonia multa ex Hebreis, & Grzcis ad huius rei probationem addu-- cunt, — 5 VES - Nosigiturprimum xreos veterum numos ad rationem eorum , qui noftra etate, vel iuffu Reguim Catholico rum Fernandi Quinti, & Elyfabeth: & Caroli Primi, Romanorum veró Imperatoris Quinti, percufi fuerunt, pro noflro conatu conferemus , quó pofsit quilibetfacilius veterum Hifto ricorum numifmiatüm valorem ad numos, qui hodie expenduntur , deducere, vtriufquexrez pecunie rationem adícquutus. | | «Anno deniq.M.C C C CXCVTI, Reges Catholici Fernandus, & Elyfabeth cudi iufferuntzream monetam, quam de Vellon dicimus, ad hanc ra- A tio- . Veterum Collatio tionem ; vtex quolibet Marcho nenipéex octo vncis , f;gnarentur. cxcij. . numizitéi, quos blancas appellamus, quarum dux conftituunt xreum Marauedinum , quo modó vtimur : att ita fecundum hanc computationem ex libra Romana duodecim vnciarum cuduntur.cclzxxviif.numi zrei blance di&i : qui reddunt centum quadraginta quatuor Marauedinos. Hxc igitut eft xflimatio prafens vnius arez Roman librz , qux ad numos reda: &ra, publice moneta nomen ,.ac vices - fit fortita:ficutiapparet ex Pragmatica conflitutione Regum Catholigo- : rum4.::8.que de monetisacre nua tiafuitftatutacnios sb. cuin M slo: | Poftmodum percufi funtarei numi,quorum quilibet duorum Marauc dinorum valorem. habet: & fic quatuor blancas valet.. [tem percufuseft numus zreus ad rationé quatuor Marauedinorum:qui Quartus dicitur vul go,& valetocto Blancas. - Cxeterüm hac in parte Marauedinus, non tam eft numus,quàm numorum .iumerus,qui conftat ex duabus blancis:aut Coronatisfex, vel Denariolis decem:quemadmodum in cap. s. huiu$ aperis traétauímus,quo 1n loco va tiahniusregninumifmata expendentes, conabimur. veterum Hiltoricorü di&iones in hacre numaria ad amuf- - fim explicare. E RA "Moneta veró de Vellon.dicitur.non * M * * tantum eaque ex cre percuditur admi . 2 f'apartealiqua argenti:fed &illa,qua cueitur ex argento, cui mifla fit tertia, VE quarta aut fan? quinta pars zris: : vt affeuerat Carolus Molineus in tra- . a. decontractibus. quxftione, 1o. numero.785. Ex hac materia nuper ex pendebamus in hoc regno numos, quos Tarjas dicebamus, quorum qui libet nouem ereis Marauedinis zílima - batur. . Vtarin hoc tandem libello fzpifsime hoc dicendi modo, vt quadrantcs.pafsim appellem eos numos, quos . vulgus Marauedis propria huius regni di&tione nominat. : he Apud Romanos authore Plinio libro. $.cap.5.libralis,& dupódius ap- * pendebaturafsis libre autem pondus | «ris diminutum bello Punico primo ^ . cum impenfis Refpublica non fufficeret:conftitutum(Qp, vt affes Sextantario pondereferirentur. ita quinty partes factz lucri:diffolutumQy cft zs alie nunt. Poftea Hannibale vrgente. Q. Fabio Maximo dictatore affes vnciales facti: placuitq denarium Sedecim afsibus permutari : Quinarium octonis:feftertium quaternis:itarefpublica dimidium lucrata eft : in militari tame ftipendio Denarius pro decem afsibus datus.Mox lege Papyria Semiunciales affes fa&ti. Haec fere Plinius , à quo de: ducuntur plura. r Primum: dupondium numum zxeum fuiffe duarum equidem libra: rum:idque.M, Varro declarat.Dupondius , inquit, iduobus ponderibus, quod vnum pondus afsipondium di ceretur.id ideo,quod As erat libre po duse. - ..Secundó apparet, los numos xreos adeó graucs fuiffe, vt inde dicta fit «- va cwm eM e c fora Numifmatum. : Cap. E 2 risgrauispeenafecundüm Plinium in dict.cap.5. Siquidém populus Roma. nus pro numo,zre graui vtebatur. Tertió inde manifeftum fit, ante pri-- mum bellum Punicum numum affem libralem fuiffe, & dupondium bi librem. don Quartum deducitur, in ipfo primo bello Punico affem pondercnon valo re diminutum, duarum vnciarum pódere percufum fuiffe : & fic Sextantarium... : Quintum colligitur ex his, Hanniba levrgente Italiam affem vncialem fa- &um, eiufdem quidem valoris quo ad ftipendium militare: cum denarius pro decé afsibus daretur : tametfi quo adalia valor fit aliquantulum diminu tus, pluris fane tertia parte: fiquidem - denarius decem, & fex afsibus permu tabaturacfeflertius quatuor. —.— ^ Sextum ex hoc conftat, frequentioxi veterum zflimatione decem affes de nario argenteo xquales fuiffe,& quin uequinario , duos autem , & dimi- SE feftertio. Quod manifeftiüs pro babitur, cum denarif eftimationem ex pendemus. — | | Septimó hinc itidem probatur, poft yariasafsium mutationes eos fuiffe Semiuncialeslege Papyriana, codem qui dem valore manente, TOTUM O£ctauó ex hac ratione cenfeo , veterem affem quo ad. valorem conferendum effe noflris quatuor quadrantibusquos modó Marauedinos dicim?. Id ctenim probatur , quia fi denarius argenteus decem affes valebat , quod fatis reccptü cft, A nos inferius examinabimuis falt&iusta &requentioreim effi mationé,& idé argéteus ! denarius xeíli matur huius prefentis monete quadta ginta reis Marauedinis: plane deduci tur, veterem Romanumi affem meritó cóferri noftris quatuor. Marauedinis. Hac etenim perpefa ratione viri doti, & qui diligentifsim? hanc rem expen dere folent;fententiam iftam apud Hi- - fpanos probarunt,quáobrem & ad cà dc rationé veteres alios numos zreos zftimabimus: cüm ide iuris fit de illis quippe ad affem fint omnino rcferendi. Quod fi veterü ex xre numifmatà . poduscofideremus;coflabit , etia affes Semiunciales viginti quatuor ex libra Romana cudi folitos fuiffe. Quorü vlornoftriscofertur.nonagintafex Marauedinis:chüm hodic ex ibra Romana. duodecim vnciarum cudi foleant cen tumquadraginta quatuor zrei Maraue dini quod mirü no eft fiquidé noftra &rea moneta partem quádà argeti admifti habet.Etenimargenteus numus regalis,& dimidius marcho cuilibet ris mifcetur:atQ ideó hxcprafens zrca moneta de Vellon nuncupatur. : Dupodius olim zteus fuit numus, ficuti fané probauimus, q duos affes cótinebatiidcirco vetus ille dupodius erit hodiezftimatiois octo quadrati, feu Marauedinorü. Grxci autem , vt ex 4 Cleopatra refert. Georgius. Agricola libr.2.de externis ponderibus , affem Semiuncialéappellauere dupondium: quiais duo affaria penderet. Affari au tem , feu Affarius numuserat xreus, quorü duo affem cfficiebant Semiuncialem : vt tandem hic. dupódius effet 5s prefentis monete quatuor Marauedinorum : Affarius veró duorum . Sic M.Varrolibr.primo Analogic;inquit: & n6 equum publicum milleaffario. rum cífe. Sed. & Suida tefle, affarium -oboluseft.mihi veró;ficonic&tura no -Eillitafse fignificat,ex authoritateDionyfij Halicarnaffei lib.o.&.T. Liuif lib. z. dum hi autores meminere mult, qux Menenio Aggripps fuità PopuloRom.indicta.ex Plutarcho item in Carnillo. & Matthxi interprete Cap.le.- Polybius verólib.z.affeuerat,affarium dimidio obolo zftimari. Et id juxta Grzcum codicem. Ar pet €j Semis numus rat ereus , qui iuxta hancrationem duos quadrantes valebat:quia dimidium eft afsis. Qua di- &ione vtitur. P. Vatinius cüm Ciceronifcribit : Simitis non femifsis homo contra mearma tulit,et cum bello Gp | Ro — Quadrans quarta erat afsis pars,& eiufdem rationis numus reus, qui prafenti Marauedino zqualis »eft : quod apud nos pafsim admittunt viri maxima eruditione przditi ex denarif argentei zflimatione . Item ex Italorumcommuni vfu loquendi : ipfi etenim quadrantem quatrinumnominant: quatrinüs Vero Italicus noftro «tco. Marauedino fere fimilis eft.Sed & ex noflris non recufa bo teftem citare Florianum Occampium libro quinto Hiftoriz capitu. 25. Vbihanc horum Numifmatum collationem probat : cuius viri dili- E£entíam in hifce , & alijs rebus perfcrutandis meritó multi faciunt om- - Veterum Collatio nes, Quadrans veró vocatus eft triuncisátribus vncifs, tefle Plinioin di dictione vtitur. M. Varro. Teruncius, inquit , tribus vncifs di&us, :eiufdem numi meminit Cicero libr. ;.de finibus. & libr.quinto, ad Atticum. ^^ Sic& triens numus erat ereus tertiam habens afsis partem: nempe quatuor yncias:quarationc maior cfi qua drante, & valetapud nosocto Coro -matos,quosvulgus Cornados appcllat. Hzc enim cft tertia pars quatuor noftrorum Maravedinorum . Huius numi meminit Plinius in di&. libr. ;;, - cap. luuenalis Satyra. 5. *— Infelix , nec babet , quem porrigat ove trientem., Vbihocin Scholijs adnotauit C xlius Secüdus Curio , vir melercle dot&tus, ET diligens in hifce adnotationibus. Sextula item erat numus xreus,cuius multi meminerenon equidem fex ta afsis pars.Sed authore Varrone minimus erat numusex zre habens fextam vncie partem.Ex prafentibus nu mis,aut denariolis non video, cui fextula couenirepofsit,valeret tamentres Meafasac pauló plus, Nam duo coro maticfficiunt vnciam totiusafsis, & hi valent viginti Meafas. Ieitur fexta pars harum erit Sextulz valor. - Erat & Semuncia numus reus, vi cefimaquarta pars afsis: cuius numí mentiofitab Afconio Pxdiano, & Guilielmo Budzxo libro. ;.dc sfle. Eft autem hic numus fimilisnoflro Coronato. n | Hinc ' &o capitu.; .Etinde Teruncius , qua Numiímatum Hinc ipfe libenter adnotaucrim ,falfó Cxlium Secundum ad Iuuenalem in fcholifs fenfiffz,trientem minima omnium monetam fuifTe:cum multó mi nor ex ere fuerit quadrás;item Semücia, & Sextula. Nam quód Donatus cenfet,obolum fuiffe minimam, & vl timam monetam , ad argctcos numos - referendum cft, de quoalibi tractabi- ON ^ M $9 00 tur : etiam fi ipfe C xlius Donatü hac in parte lapfi um fuiffc affeuerct. Et id iurequidem: cum ex numis argenteis: fint aliquot minores obolo. Etiam fi Rhemnius Phanius de poderibus fcripferit idé o Donatus hoc fané verfu. Nam nibil bis oboloue minusmainfue talento. Agit tamen de Athenienfium Repub. Ex capite Secundo. po s? i JAygentei numi , quo tempore primum Rom& fignáff- 3. Deere rti t Argenteinumi apud Fiispanos fionatt, quibus modo ytimur. Libra veta sditiditur o expenditur : (gy inibi . de granis. £Marchapondus,quid fit? "V ncia,quot drachmas appendait Denarius olim cudebatur ex argénto puro: qua doque ex miflo. Denárij, (2 Quinarij pondus examinatur. De Seiertio,libella, (e obolo numis argenteis. Siclus argenteus apud Hebraos,éuius ponderis uerit: Et item aureus. ! tao Examinatur glo-in cap .Si quis aliquando.$.in Leuitico.De poniten.diftin. s. 11 Denarij er Sesertij Yalov traditar: e intelle. &us.l.ylti.C.de donationibus. | , i? 12 Sterlingus, quis numm. fuerit? "Cap. II. j De veteribus argenteis numis. . Caput Sécundum.- CSWIRGENTEA DXS || pecunia Rome pricx m fignata efl: quin- Ve3l que annis ante pri- 2-9 | mum bellum Punicum anno ab vrbe condita. Dlxxxv. Q.Fabio Confulevtfcribit Plinius lj» bro.55.capit.. quon loco annorum numerus manifeftum errorem. habet, qui leuis non eft ; quippé qui entum annos addiderit: atque ideo legen ;: dum eftapud Plinium , Ànno ab vrbecondita. CC CCLX X XIIII.is etenim annus. Q.Fabij confulatui con uenit iuxta Chronologiam Henrici Glareani,& Haloandri. conftat fane ex Polibiolibr.:.Solino libro primo. cap.z. Aulo Gellio libr.yz. capit. z1. primum bellum Punicum initium habuiffeanno ab vibecondita. CCCCLXXXIX. Necquicquam vrget in contrarium quod Paulus Orofius;ac Dionyfiusalio fub annorum numero initium primi belli Punici conftituerint: fiquidem diuerfa temporis ratio in paucorum annorum numcro enes authores fit, concordi fententia huius belli initi& ftatuentes intra quin gentefimum ab vrbe condita annum: quemadmodum diligeter probat Io. Vaffzus in priori Chronicorum Hifpaniz parte. Sed & Plinijlocum men ofum effe admonuerunt Ludouic. Viues ad Auguftinum de ciuita, Dei libr.z.capit.: Et Henricus Glareanus in dicta Ghronologia ad Titum Liuium. . Veterum collatio ftro argenteo Regali numo: fiquidétiti ponderis funt quinquaginta fex denarij, quanti fexaginta fepte noftri numiargentei regales,ex quibuscon | flat Marcaiuxta Regiam conflitutionem. Sic etiam deducitur, quota ex patte fit maioris zftimationis denari? Latinus, quàm fit nofter numus argé teus.Nofterenim numus valettrigin taquatuor Marauedinoszille quadraginta.Imnó fi ad xftimatione argenti puri denarij coniftitustur,valebit qui libet quadraginta tres quadrátes Marauedinos:quod & Florianus Occipius obiter adnotauit lib. ;«Hiftoriz c.; j.Et hecq uidem dicta fint quo. ad denarif numi , & drachmge legitiiiü podus, & zftimationem. | - latinusergo denarius decéafsibus olim fuit eftimatus, quemadmodü Plinius,& alif pafsim teflantur. | ' Quinariusqui & vi&toriatus di&? eftab eifdem authoribus quinq aísi buszftimabatur: erittg noftrz pecuniz zxftimationis viginti quadratum, & fic viginti marauedinorum. | . - Seftertius numus itidem argenteus - 8 erat quartam habes denarifparte, vt tandem fitnoflrz monete xítimatio nis decé marauedinorum.Habuitautém duos affcs,& dimidium quo ad . valorem,& ita decem quadrantes. "Erat & apud veteres libella numus àrgéteusqui vniusafsis xftimationehabuit;cü effet decima denari[ pars: - vt Bud? lib:::de Affe probat, & te ftis eft: M. Varro:lib.4.delin gua Lati: made tradit Georgius Agricola;lib.« de podere, &temperatura monct.Ex | Plinio hocipfum deduciturlib.; ;.c; 3.qua rationelibella numus argente? quatuor efficit noftros xreos quadra te Eft & apud Volufium Mxtianü alia libella decima inquá pars Seftertif,quz iuxta feftertif füperius tradita - &eflimationéjerit modó vnius quadra - tisvalorecenfenda:aut vnius maraue dini.Huius ite libellz meminit Geor gius Agricola libr. ;.de ponderibus Grxcis. . Obolusapud Grzcos numus fuit argenteus, qui erat fexta pars Atticae -drachmae.Scribit etenifn Plutarchus in Lyfandtro, apud prius feculum fic omnino habuiffe, vt numoráloco ferteis vterentvirgulisideftobelifcis:- pleriqg & xreis;à quibus hoc ctiaté- - pore numorü numerü Obolos voca ri certum eft, Gt obolos fex vni cóficere drachmá,quia tot man? ipfa coplecteretur.Ergo ex Plutarcho appa- 1et,obolum fextáfuiffe drachmz par tem:quod & ex Plinio lib. 21.ca.v1& adnotarunt Buda? libr. ;.de Affe, & Georgi? Agricola lib.z.de p6dere & temperat.monet.idem lib. s.depóde - - ribus Grecis hocipfum docct ex Pol luce Suida,& Xenophoóte: quaobre obolus valet fex feré noftros maraue dinos.Obolü autem olim di&tà fuif fe phollen,teftis eft Suidas in di&tione,phollis.& in di&tione:cermata. vti turp ea dictione Div? Auguflin? lib, vlt. deciuitate Dei.c.8.vbi Ludouicus Viues, & Alciatusad duodecim li. brum.C.hoc adnotarunt. Obolus er gofexnoftros valet marauedinos:Se miobolus tres:Triobolus decem, & | octo TT ; Numifmatum Cap. ITI. p octo. Noftri vero aurifices poc : Tomin quem nosobolum dixim* idqy obtinet quo ad poderis ratione: nam Tominnonefítnumus. . Apud Hebrzos erat olim in vfu nu m? argéteus dictus à Iofepho ficlus, . o ab ipfis Hebrxis ficel:quz dictio & pod? fignificat auri,vcl argéti: quod ipfe numusappédit,nempé quatuor Atticas drachmas,authore Iofeph.lib ;.Antiquita.c. 1o, & lib.7.de bello Iu - daico cap.26.& Hieronymo liba. ca. 4. Commentariorum in Ezechicle, idé ipfe Hieronymus probat in traditionibus Hebraicis fuper Genefim.c. »4.3tq ideó hoc pondus,aut numus cótinet vigintiquatuor Grecos obo-- -los.Hebrxosautem obolos habet vi ginti:ficuti coffat Leuitici capitulo.:7 Exodi.ca:5o.EtNumerorü.cap.;.He brzus veró oboP maior erat obolo Attico quinta parte. Nà vigintiqua tuor oboli Attici efficiebát Siclü S3- &uarif,quem efficit viginti Hebrei oboli.Cautü etenim crat lege vetett, cuis métio fit in dic.cap.3e. numerorum.Sicli parté dicidi domino offcrendam elfe: qua rationeà Caefarc Augufto procuriteIudxam Cyrino prxfidein tributum Iudxis indictü eft, vt fingulisannis quilibet binas drachmas folueret:atq; ideó Matthaei — c.i. didrachmus céfetur numus ille, ui pro tributo 3iludzis Cxfar reddebat.Quod & Bude? explicatlib.;. de Affc. Sed & Iofeph? fcribitin lib, 7.de bello Judaico.c.26: àVefpafiano | Cxfareftipediü Tudzisindi&tü , vtv bicüq degerétbinas drachtmas infer tet quifg; in capitolio it2, vt ante Hie . rofolymorü templo pédebant: quo inloco palàm lofephus probat dimidium ficlum,quem Iudzi téplo pen debant olim ex lege;cuius mentio fit in dict.cap.;o. Numero didrachmü - fuiffe:& ideo ficlus integer erit quatuór drachmarum.idem ficlusab eo dem Iofepho fimpliciter dictus eft ar géteuslib..antiq.cap.z.alibi ide Iofephus ficlum interpretatur plané, ac vertit.lib.7.ca. o. Et hxc de ficlo fan- &uarif:cü deco exprefsim agaturín locis ex veteri teftaméto pauló anté adduétis:fiquide fic? fan&tuarifa vul - gari Lp in commutationibus Hebrei vtebáturin hoc diftinguitur, - quód ficlus fanctuarif quatuor ficlus | veró vulgaris duasdrachmas pende batquemadmodum ex magiftro $a. lomoneadnotauit Georgius A erico la lib.».de podere monctarü. Et probat Carol? Moli.in trac.decotra&tib? | q.100.n.75 s.Ex quib? fit fatís,ficlum Sanctuarij quatuor appediffe drachmas Atticas: & viginti obolos Hebrcos:quod eft ide. Agricola tradide rat lib,».de externis poderib?, qui fcri bit,obolum iftum Hebrzum dicta fuiffe Gera.quiobré multa poterunt deduci non omninó vulgariain huius rei,& numi examine,qu fubfer uient, & plurimum conducent ad |. multarü authoritatü interpretatione. Primüm cóflat,flaterem numum, cuius meminit Matthzeus.c.17.céfendum effepóderis,& valoris quatuor Atticarum drachmarü,& deniq fidi fan&uarif:cüm is foluédus cffet pro B; Chrifto. : n—" » ^ — — Veterum collatio Chrifto, & Pétro:& quilibet Caefar foluturus effet didrachmü:ideft. num duarü drachmarü:dimidiü népé ficlü Sactuarif: & integruni ficlü vul gare Hebrzorü : qui quide numus, cüm duas habeat póderis drachmas, conuenit quó ad pondus, & xflimationem feré duobus numis regalibus argenteisquib? modó vtimur ex có ftitutione Regum Catholicorum:de nique fimilis omninó eft duobus ar geteis regalib?legitimi poderis,quorumrationem aurifices , & vafcularif obferuant:fic didrachm? erat quarta vnciz pars, & cius póndcris numus argenteus. Secundó hinc deducitur, ficilii que diximus apud Latinos quartá fuiffe vnciz partem:re,& nomine fimilem cenferi Hebrxorum ficlo vulgari. Tertió cx hoc ficli podere, & xftima tione poterit perpendi,cur feptuagin tainterprctes Numeror.ca. ;.Et Exodi.ca.3. Siclà iuterpretétur Didzachmü:cüm locus ille palá tractet de ficlo Sactuarif,que ex authoritateTofe - phiHieronymi,& aliorü coftat,quatuor drachmas appediffe. Exiftimarütenim iu interpretes,ficlü | Sictuarif,& vulgarem pares fuiffe pó dere, & vtrunQ duarum drachmarü pódus tantüm habuiffe, vt tandé fi- .clusetià Sanctuarif fuerit poderis dua . rà drachmarü.Eade fentétii fequif; . & probat Epiphanius Salaminis vr- bis Cypri Epifcop?, cogno méto Magn^alioqui C6flátiz praful:ni & Sa lamin ita dicta eft, qui omniü tà po- -«Tum grauitatem, quàm capacitate N , VS menfurarü;que funt apud feptuagin ta interpretes, & Euagcliflas explicat: cuius tame opinionetradito vero ficli San&tuarij pódereimprobat Geor gius Agricola lib.».de externis p6de ribus.Habetetenim ficlus Sanctuarij . ped? drachmarü quatuor Atticarü. Quartó eadem ratione facillimum erit examinare podusarmillarü aurca r6, quibus feru?Ifaac donauit Rebec cam. Pédebant enim duz illz armil lx ficlos decem. Genef.c.z4. Nam fi loc? hic de ficlo fan&uarif fit accipieduspondus duarum armillarum crit cenfendü iuxta quadraginta Atticas . drachmas:vel quinque vnciarü aut deniqy quadraginta numorü aurcorum;quosex cofütutione Regü Catholicorü fignatosfimplices ducatos appellamus.Quód fi de ficlis vulgari bus intellexerimus locü przcitatum pondus armillarü erit viginti drachmarum Atticarü atQ; ideó vigintinu morum aurcorum;quos diximus du catos fimplices.Hieronymus tádé in traditioibus Hebraicis fi uper dict.cap 24. locü illü de ficlo S3&uarij palam intellexit. Nam & hic frequétifsimus cftin facra veteris teflamenti Hiftoria. . Quintó ad eiufdem loci cogruam interpretationem eft idem obferuan. dum pódus inaurium,quas idem fer u?Tfaac Rebecce donauit;inquit eni text. facer. protulit vir;inaures aureas appedétes ficlos duos. Vnde apparet, vtraqueinaurem ficlos duos appendiffe:ideft o&o drach males aurcos,q bus vtimur,& quos fimplices duca^ tos appellamus, deni vncià Pe | xc N utnifmatum. Cap. II. 49 hzc iuxta vulgarem editionem, & va loré ficlifan&tuari:cüm pondus in: aurium fecundum vulgariü ficlorá rationem effet quatuor drachmarü: atq itaquatuor aureorum drachma lium,quib? Caftellani vimur.Quod fi editio illa fit obferuida;quz ex He brxo fermonetraditurin hunc. mo- . dum;protulit inaureà aure , dimidiü ficli póduscius: queadmodü Diuus Hieronym? traduxiffe videtur, & pro bát Eugubinus;ac Georgius Agtico la lib.;.de pretio veterum monctarü - admodi differtinaurit podus:fiquie dé eft céfendü;ac reducédü ad duas drachmas Atticas habita ratione ficli Sá&tuari(.Quo fit, vt Aloifius Lippo manusin catena füper Eccc) 24 exiftimet, feptuaginta inte difcrcpare in eius loci tranflatione ab Hebrzis dicétibus inauré aureà fuif: fc pondetis femifsis,vel dimidij ficli, etiam San&tuarif, fi pud interpretes feptuaginta exponatur, & adfumatur did 202p diftributiue , vt fit fenfus,quód qualibet inauris crat ponderis vnius drachmzsSicctenim vtra qucinautis erit ponderis dimidij ficli Sacuarif:nepé duarum drachmarü. Cui rationi accedit, quód feptuagintainterpretes Sa&tuarif ficlum. feper, & vbi didrachmum interpretitur: quemadmodum fuperius probauimus,& manifeftum fit, Numeror.ca. Et Exodi.ca.3 8dcirco exiftimàates cum Hebrais,vtran inauré appendiffe ficlum fan£&tuarif,&t carum quà libet dimidià ficli; interpretati fuerüt diftributiue cuiuflibet inauris pond? rpretesnó. effe cefendü ad ratione vnius drachmz;&ita dimidifficli San&tuarif.Sic fané fallitur do&tifsimus Eugubin? dum in di&t.c.z 4.miratur,quód feptuaginta interpretes ficlum verterint drachmá: fiquidem ipfi feptuaginta | interpretes non interpretantur, ficlü drachmá effe:cum vbiQg eü didrachmum effe cenfucrint:fed cxiftimarüt; Hebrzos cuiuflibet inauris p6d? tra didiffead rationm dimidif ficlijqué interpretes conflituerunt integrü cx duabus drachmis; & dimidium ex vnatantum drachma. Sed adhuc difcrimen cóftat, fi Bcbrei de ficlo Sá &uarij, & póderis quatuor drachma. rum intellexerunt locum illum , etià divtriufiinauris pódusfueritabeis .—— figniticat&ex dimidioficlo:quia fep —— tuaginta interpretes filum integrü — folentcoftituere ex duabus drachmis Hebrai veró ex quatuor. Sic multo maior cft differenti;fi dixerimus 3b. Hebraeis pódus cuiuslibet inauris ad 1* . B . E . dimidium ficlumconflitutum: nam vtraque inauriscrit quatuor drach — marum ex pondere integrificli San- Guarif:quaratione vt Aloifif Lippo« manifententiam probemus, oportet dimidium ficlá apud Hebraos acci. pere pro Gderccuiuslibet inaüris, & deficlo Darin drachmarum intelli. gcre.Etenim tunc iuxta interpretes fe ptuaginta quxlibet inauris appendebatdrachmam vnam, & fecundum Hebrzxos dimidium fidum.Quód fi - dixeris, Hebreorum Codicem intel]; gendum fore de ficlo Sanctuarij qua tuor drachmarü : & vtriufq inauris B3 pon- Veterumcollatio pondusab cis fignificatum ex dimidio ficlo:tüc interpretes feptusginta notari poflent ex hoc,quó d dimidiü - ficlum duabus appéderint drachmis, quopondere ipfi cenfere foleant inte grum ficlum.Editio veró vulgaris, &qus ab Ecclefia Catholica confti- — tutifsimam habetauthoritatem,vt có ueniat editioni Hebraice , que pondus fignificauit ficli dimidiferit intel . ligenda deficlo vulgari: vt tandem . quxlibet inaurisex Codice Hebrzorumappenderit dimidium ficli San- €tuarif quatuor drachmarü,& vtratg - integrum ficlá:ficqg quatuor drachmas,vel duos ficlosvulgares, quorü uilibet didrachmus erat. Sextó hinc plané deducitur,fibi nó cóftate doctifsimu Eugubinü;quile - nit.c.z7.fcribit,ficlum apud Hebreos ^ effe quafi feftertium mafculini generisapud Latinos.Eft enim hic manife ftuserror.Nà ficlus, etiam fi eis cffet vnius drachmz,haberet feré quatuor feflertios Latinos, & multo plures, fi is duas drachmasaut qtuor pedebat, Septimó apparet inde,an certum fit uod diu? Hieronym? in.d.c.24. Ge - nefcos tradit fcribens, ficlü Hebreü effe vnciá & vnciam vná pédere.ide afferit Iidorus lib.: e. etymologi. ca. £4. Nam hoc incertum fit vel ex eo, quod idem Hieronymus fatetur, ficlum pendere quatuor drachnias: & tamé vncia cóftat ex octo drachmis. | . Vnde verius dixiffent hi authorcs, ficlum effe femuncià, Quod ex autho- "tate Hfidori tradit Antoni. Auguftinus lib-:.emendationum.cap.8.cüm ipfe Ifidorus afferat, ficlum vnciam e[Te.]gitur vtcunqp fit,ficlus fanct uarif quatuor Atticas drachmas appendit: & ideó femuncia cft. Rurfus Iofephuslib.z.antiq.ca.8. fcribit , minà pendere quadraginta ficlos. Quod fi ue intelligas de mina Hebrza, fiuc. de Attica, fatis differt ab lus, qux fupe riusadnotauimus. —. : Octauó.expendi poterit ex his numus illecuius mentio fit apud Xeno phontem lib, :.de Cyri afcenfu ad Ba byloné.Isenim di&us cft figlus , & vtex eodem Xenophóte deducitur, pedit feptéobolos Atticos , & dimi- - diü.Sed & Hefychius tradit, figlum numt effe Perficü;aut Sardianicá:& - alereocto obolos Atticos:pendit er go lic numus drachmá vnà,& terti altcrius partem, idem probat A grico la lib.».depondere monetar. .. Nonóhinc erit esamináda glo. in . 1o ca.fi quis aliqu&do.$.in Leuitico. de ponit.diftin. :.v bi métio fit ficli Hebraici.Ioannes etenim Theutonicus hzc confinxit carmina. - Tres ficlos oboluszobolos tres dvachma:fed octo Vnciafert drachmas: duodena dat 'yncia libra. Siclus habet drachmas fepte obolo minus yno. Hec fané carmina parü fibi cóftant. Nam fi obolus habettres ficlos, ficri : non potefl, quód ficlus habeat fepte drachmas obolo minus vno. Idcirco Antonius Auguflinus in dictlib. :.emédation.ca.8.docté,& diligéter probat,primum carmen aliter legendum effe:ita equidem. Tres filiquas obolus:obolos fex drachma. Item admonct,ficlum viginti pende Ie Numifmatum. Cap. II. 9 reobolos Hebrzos:quod nos paulo. anté probauimus. Superefttame ad luc error:etenim fi ex Antonio. Auguftino legendü eft in primo carmi ne:obolos fex drachma,qua ratione fieri potefb,vt ficlus habeat fepté drachrmas vno dempto ex his dtachmis obolothaberet fiquidem ficlus quadraginta, & vná obolos: quod fatis refragatur eidé Antonio Auguftino: ati idco nec ipfe fibiconftat.Nosve roarbitramurauthoré horum catmi nü n6 fatis percepiffe rationé,& vim huius numifmatis:znec ité intellexiie drachm: pondus: tametfi primücar mé, vt & alia coueniát fitita legedu. Tres filiquás oboltus , obolis tves dvachma. « Ítaenim fit; vt ficlus habeatfeptem drachmas obolo minus vno: ideft vi inti obolos:quos licét Hebraos ve- Té ficlus habet. Hic dubio procul eft | huius autoris fenfus , cti fi plurimü ab.fcopo errauerit: dti drachmà cfiecrit tti& obolorü, & ipfa vere fex obolos appendat.Sic ctia decipitur d vigintiobolos Grzcos ex his,quos drachma Grzca pédit,, tribuit ficlo, uiviginti quatuor Grzcos obolos endit:deinde ficlà exiftimat habere fepté drachmas:cü omniü fententia maior ficlus,qui dicitur Sa&tuarij po deris fit quatuor drachmarum. Caxterümlicetea,qua de pondere 3i denarif;ac feftertif fcripfimus,ita rece tafucrint,vt inde pofsim? horü numifmatum valorem ad nofirà argen team monetam cóferreabfcy infigni x(timationis, & pretij errore:de valo: rctamé, quem hi numi apud veteres habuerint, maxima eft controucrfia. Nà& & fiab initio denar? dece valueritaffes, & Quinarius quing: Se- — — ftertius duos, & dimidiü:funt plane qui exiftimét, pauló poft valore ifta mutatü fuiffe,& denariü xflimatü ef fe dece, & fcx afsibus:Quinariü octo: feflertià quatuor. Hocenim apparet - ex Plinio lib.5 ;.c..qui id contigiffe. fcribit H3nibale vrgente Républica. Q.Fabio Maximo dictatore. Eiufde fentétie authores funt Voluf? Metia - nusin lib.deaffe;.Et Vitruuius liba, de Archite&tura.quorü authoritatéfe quutus Àntonius Auguftinuslib.s. - Emédationü.c. 7.àBudzi, &aliorü fententia difcedit.Huius opinioni ac ccdit locus infignis apud Corneliü Tácitü liba.quo inloco, vbiagitur - de feditiorie Pinoníca, cóquerit Pan nonic? miles,g dece affes,nó denariü acciperet:cóftat igit apud Tacitü de- .- nari pluris quà dece afsiti xftimari. Nà& ex Plinio in.d.c.apparet;in fti pédio militari femper denarii dece afsib? eftimatü fuiffe, & idcirco decé affes militi darifolitos pro denario, q rat diurnü ftipédiü:fed & Plin? ipfe . palá affeuerat,eius atate denariü cftimari decé & fex afsibus ; & feftertiü uatuor.Volufius ite Mxtianus in di &olib.de Affe. qui Iurifcófult? fuit, &floruitfub Antonino Pio,Hadria no,& Antonino Philofopho, manife ft, & eo tépore hác fuifle horum nu mifmatü zftimatione fcribit: vt hinc fatisprobatü efTe videaf aduerfus Bu dz ü, & aliosque fuerit vera feflertif, ac denari ftimatio.Sic fane intellige . da Veterum collatio | da eft Iuftiniani Czfaris coftitutio in L.vlt.C.de dona.Verba(inquitfuperflua;quein donationib? poni folebit ideft [cftertif numi vnius:afsiü qua- - tuor,penitus effereifciéda cenfemus. Etenim ad interpretationéfeftertij,né quis ea verba intelligeret de feftertio neutrius generis,adiectü eft afsii qua tuor:cuius valoris erat feflertius, fecü düm Matianü.Quz quide interpreta tio placet Anto.Auguflino. Cui libéter addiderim,illa verba(feftertif vni?) in donationibus ideó effe fuperflua, quód cü veré donatio fieret,fimulate vnius numi pretit apponebatur , vt videret veditio,qux vnius numi pre . tioappofito ficta iudicabatur.l.S1 qs anté coduxerit.f.de adquir. pof. & ex Suetonio in Cefare: & Valerio Ma ximolib.;.adnotauit Buda? lib.t, de . Affe Etin rub.ff.dein dié adie&ióe, .. Vtcüq tame fit,ctii fi à Budxo Metianum fequuti difcedamusjiterü admonco,no effe admodüincertidena rij; & feftertij xflimationé ad noftra pecuni e rationem, & pondus,ex quo certa poterit conftitui & diffiniri efti matio.Sed & illud plané coftabit, ad - Hannibalis tempus, &.Q. Fabif Maxi mi dictaturam denarium decem afsi bus zftimatum fuiffe : feftertiumQ duobus,& dimidia:tametfi pofleà có ' tigerit maior horum numifmatü efti matio. Quód fi quisadhuc fequi Bu dxi fententiam vcelitac exiftimet,frequentiorem fuiffein Republica Romana denarij ftimatione ad rationé decem afsium, feftertij ad ratione duorü, & dimidif: denique Mxtiani zftimationem opinetur. temporaria fuiffe,habet profe&tó graucsauthores Varronélib.4. de verbo. origine, Prifcianü.lib.c.& Sextum Popeium, qui céfent , denarium decem affes va luiffequinarium quinque, feftertiü duos, & dimidium:tametfi admmodü vrgeant authorec in contrarium cita- "tiex Ded apparet,hanc zíftimationem fuiffe receptà ad. Q.Fabif di&taturam, & poft eam denarium pluribusafsibusaftimarum effe. 'Fortafsis, vt & hoc obiter adnotemusjrgentei;quibus Chriftus diuen ditus eft,non erant denarif, fed numi : didrachmi:vtcenfet Budgus libro. ;. de Affe, es numo quodam illorum, qui apud Gallos:n facrario ecclefix cuiufdam maxima cum veneratione - feruatur. Sic fané erant illi numi ficli vulgares Hebrzotum. Fit deinde mentio aliquot inlocis 1aSterlingorum quorundam:erat veró Sterlingus numusargenteus Anglicus ex vicefima fexta parte vnciz: nà viginti fex numi argentei Sterlinguivnciá pédebant authore V irgilio Po lydoro in hiftoria Anelica.lib.; c. di- &usautem eft hic numus, vtidé author tradit,Sterlingus,quód Sturnus auis, Anglice Sterling. vulgo Stornino,in altera parte numi effetimprefTa Erit igitur quilibetSterlingus pauló maior feftertio Romanorum: fiquidem viginti octo feflertif vnciam apud Romanos efüciebantquá apud Anglos itidem conftituunt viginti fex Sterlinguizatque ideó erit Sterlingus tertia noftri numi regalis argctei pars: Numifniatum Cap.III. parsaut numus pauló minor tertia Caftellani argentei parte; Horü Sterlingorü mentio fit in:c; cóftitutis, de procurat.& in.c, 3. De arbitris. iu Ex capite feqnenti. z eadureus numus apad Romanos,quo tepore fue "vitpercu[Jus,—— 114 RE n3 $ Deauyreisnumis quos ftgnari iu[ferunt Reges —..€utholici Fernandus qz Elifabeth , eovumd; -"mepos Carolus inui&lifsimus; . 1 s Solidus aureus , cuius mentiofit alu[uniano quod pondus habuerit. MESEE Ve 4 Solidus,qua ratione fic di&tus fuerit? Etinibi ' detremifsibus er femfsibus.. : ctoferreuim folum vtendum imperaucrit:ficutiPlutarchus fcribit in eiuf dem Lycurgivita, — — SN ""Regesautem CathoticiFernandus, &Elyfabeth 4ho. M.CCCCXCVII. , cudiiufferunt monetam aureám in hisRegnis ad hic rationem;vt ex quó libet Marcho percuterentur fexaginta le quinque numiaurei, & tertia alterius numipars. Sic etenim ex libraauri duodecim vnciarum percufsi fuere numiaurei nonaginta octo. Hrveró numiex ipfa Regia conftitutione appellantur excellentes;eiufquepóderis dupli fuere item fignati ali numi aureiquos Doblones vulgus appellat, & demum alif,qui quinqydecem,vi ginti;aut quinquagintanumos excel lentes penderent: quosfzpifsime & nos vidimus:atq ita cautti extat pragmática eonflitutióne;is. Hac deniq; deprehenfa horum numifaratüpon deris fatione;apparet, quelibet horii, numorü;quos Ducatos dicimus, & ge excelletes Regia lege nuncupatur ràchmélem effe; & fere habere Attici drachmz. pondus; Nà drachmz Atticz fexagintaquatuor Marcum ef ficiunt: nonaginta fex Romanam libram duodecim vnciarum, Qui ob rem ex aurcis his drachmalibus integri podcris fexaginta quatuor, tot de trahuntur grana,quz efficiunt numü alium,& alterius tertià partem: fic ex nonaginta fex tot grana fubtrahuntur:quz duos numos aureos excelle tcs conflituüt.Drachmam autem hac in parteintelligo Atticam,qux appe dit feptuaginta duo grana:que quidé Attica drachma duas cótinet drach mas vulgares, quibus aurifices vtuntur. Valet auté quilibet numus aure? cx hisvndecim Regales argenteos hu iusregni numos, quorum praceden ti capite meminimus, & vltra vnum Marauedinum zreum:atq; idco valet CCCLXXYV arcos Maraucdinos. Expen- . Veterum collatio: | Expendebatur in his Hifpaniarum regnis ab hinc dec& viginti, & trigin ta anis aureus dictus Caftellanus, cuius podere & nunc aurifices, fabri - Qargentari| vtuntur, Erat veró isnu mus probi quidem auri, & pendebat o&to Tominesquorum quilibet p£- dit duodecim grana: duo efficiunt Scriptulum:fic fané numus Aureus / Caflellanusappedit Attici drachmá, & fcriptulum vnum:habetq fextarn vncig parte: qua ratione quadragin taocto Caftellani efficiunt Marchum vnuin poridere quidem iufto:& fex vnciám:quemadmodü ex ipfiusnu - mifmatis vero pondere fatis apparet. Huius num! aurci Caftellani valoreft plane quadrigentorum octuaginta quint Maraucdinorum; quorum in primo capite meminimuse^ — - Demü Carolus Cafar, Hifpaniarü Rex percuti iufsitaurcos numos, qui Coronati ,aut Corone dicuntur. Hi modó frequétiores funt,quorüdexa-, ginta oto faciunt Marcum:octo & dimidius vnci:trigintaquatuor pen dunt vnciàs quatuor:cétum, & duo ef&ciüt libram Romanam duodecim. vnciarü.V alor cuiuflibet numi ex his cenfeturad tercentum quinquaginta Maravedinos;Denique num? hic aureus decem regales argenteos numos . & decem xreos marauedinos in xfti inatione reddit:ficuti flatutum eftab ipfo Carolo in Pintiano totius regni couentu anno. M.D.xxxvif.L1s4.Habet autem aureus. hic numus podus fexapinta octo granorti, coficiturQq, E hignatur ex auro nonita puro, & T4 pretiofo;vteftillud,ex quo execlletcs aurei numi fignabantur.: :5:55— ;'OlimáàRomanisnumus percuffus fuit , quiex auro fignatus fimpliciter aureus dicebatur,cuius numi pafsimi metio fit à Iurifcófultis, & veteribus ; Hiftoricis: fed. quiaab eifdé traditur plerunque numus aurcus,qui dictus eft folidus;jnondum fatis coftitutum eftimóadhuccontrouertituran àureus,& folidus eiufdem ponderis;& valoris fuerint.Ipfe veró pofttotegre - gios authores rem iftam breuiter exa. minabo, rationes vtriufque opinio- | nis, & authoritates adducens : ne yi- . dear-temeré alteram ex his fententia elegiffe,& vt palàm fit;poffe vtráque habita ratione temporü veré, & con flanteraffeuerai. | ^ — — "Primum enimillud fitabíquecon trouerfia, folidum aureum,cuius me tiofit à Iuftiniano,& alifs pauló ante Czfaribus;fextam fuiffc vnciz parté: atque idem appendere drachmá A tti cam, pn vnum:quo fit,vt fex folidi efficiant vnciam, & feptua ginta duolibram.Quod cóftat ex If;- d oro librasEtymologiarum cap.14. Coftantino Harmenopulo lib.; .Epi tomestit:7. text.ad hoc infignisin.]. quoties. C. de fufceptorib. & Arcarijs.libr: xo.cuius literam, & cótextà fubifciá exipfo Codice Theodofia: no,vt lector percipere pofsit facilime quantü differatà vulgata le&ione;& aliquaAccurfii adnotaíle, que plné fubticuiffet,fi integri cóftitutione . legiffet.Extatigit coftitutio hzc lib. 12. CodicisTheodofiani-l1titulo.de fufce Numifímatum. fufceptoribus;przpofitis,& A rcarijs. Idem. A.A.ad Germa nianum Com.S. L. Se Votiefcunque folidi ad lavgitionis VV /ubfidiaperferendi funt, non falidi ] pro qui busadulterini fepe fubdun bxc 49 rur, fed aut idem in ma[fam ,veda é&i fi aliunde. qui folni potest habere materiam auri obrixa dirigatur, pro ea fcilicet parte, quam "ynu[quifque defendit: ne diutius Yel alle£ti, vel profequutoves,Yellavgitionales adalterinos folidos fobrogando in compendii fuum fifcalia emo lumentaconucrtant.. Illud etiamcautionis adj cimus, Yt quotiefcique certa fumma folidorum. protituliqualitate debetur , qz auri ma[Ja tranf. puttitur , in feptuagintaduos folidos, libra feraturáctepto.eg: cetera. Dát.6 Jdus Ianuarias Ro ma Lupicino,c7 Iouino Confulibus. - x AEc in. Codice Theodofiano 7| nuper typis tradito Ioannis Til^ lij Angolif menfis diligentia; opera: tametfi in Iuftiniani Codice tantum appofita fit vltima huius conflitutionis pats:his equidem verbis. | Quotiefcunq certa fumma Solidorum pro tituli qualitate debetur ; aut auri maffa tranfmittitur, in feptuagintà duosSolidoslibra feratur accepto. Huius conftitutionis authores fuere Valens , & Valentinianus Imperatores, ac Cafares. Vnde manifeftum fit,Solidumaureum, fextam fuiffe vn cia partem : & ideo fex Solidos vnciam , feptuaginta duos auri libram duodecim: vnciarum efficere. Hanc fententiam etia probant, &ad mittunt, prater Ifidorum , & Conflntinum, Cap. III. f Guiliclmus Budzus [ibro. 5. de affe, Georgius Agricola libro.:.De ponde I6, temperatura monctarum. & Al. ciatus lib.5.difpunétionum.cap.s. - Solidus auté ideo di&tus eft, quód nihililli deeffe videatur. Solidü enim antiqui integrum dicebit , (ecundum Itidorum,& probatur in.l. ergo.$.creditoribus.ff, de fi deicommilf.libertat. teftis item eft & Horatius fcribenszaut partem folido demere de dic . Idemiqg Nebriffenfis adnotauit in Iuris. ciuilis lexico , Eaveró di&tio, de qua modo agimus, ctiam aureis conuenit ; & in vfum accefsit ad difcrimen conftitue dum inter aureos integros , & femiffes,actremiffes:cum femiffes ex dimidia aurciparte , tremiffes ex tertia conflarent: ficuti apparet ex Aclio Lampri - dioin Alexandti Seueri vita. & in.Liu bemus.C.deerogatione militar. anno nz libr.i:: & titu.de vefte militari. 1.5, codem libr.quo in locoinquiunt Archadius,& Honorius. Fortifsimis mi litibus.noftris per Illyricum non binos tremiffes pro fingulis Chlamydi - bus, fed fingulos Solidos EN pimus.Sic Bolufius Matianus de affe; libram integrà Solidum xii rima, inquit diuifio Solidi, id eft, librae, Ex uen deducitur,non ex eo di&tü fuiffe folidum, quia de folido , & puroauro fa&tus fuerit jà foliditate: vt f] fó exiftimat glo.in.l.vnica. C.de veteris numifmat. poteftat.lib.u. Nam &- ex his,quz hocin capitenos adnotabi mus , conflabit, aureos veteres, & f. Jidos frequentifsim?é percuffos fuiffe cxaurco mixto, non cx puro, & obri- C Z0. Veterum Collatio: nec xre. Quod fi Marche auri fit admixta vicefima quarta zris , vel argcti pars, dicetur aurü iftud. viginti tri ca ractorü : nos dicemus vulgari fermone, oro de. xxiif. quilates . Sicfiin auri Marcha fit duodecima portio argenti, - vclariS dicetur aurü hoc vigintisduorá cara&torü;id eft. Oro de.xxij. quila-- tes. Hàc veró auri bonitatem facillimé deprchédücaurifices , lydio lapide au* tum probantes.Nam & Plinius lib.s. cap.8.de eodé lapide lydio tra£tans in quit. His coticulis periti cám é vena, vt li marapiünt experiment aic ada dicuntquantü auri fit in c rabiliratione non falléte. Hzc Plinius, quifcrupulum dixit, quod nos quila te dicimus. Hactamen Caflellona di- &io quo ad pondus quatuor habet. pris M e iui due Hinc ergo plané iatelligitur con: ftitutio Regum Catholicorum, cuius. in hoc capite meminimus,dum iubet " aurcos numos, quos Excellentes ap» pellit, exauro percuti , quod aurum fit dc lcy.de.xxiif.quilates;y tres quartos. Eftenim hocaurum non ommino puram , fed quod habet argenti, - velxtisadmixtam nonagefimam fex tam partem : fic habet aurum. iftud xris , vclargenti quartam vntus cara- &i partem in auri Marcho , vcl in octo Eadem ratione conftat intelle£tus | d.lao4.Caroli Cxfaris, Hifpaniarum "egis anno,xxxvij. Pinti latam , qua conftitutum eft, vt numiaurci percutiantur ;& hi Coronx dicantur, ex au- y * * ET 1ca,quantüaf ro quidem.xxif. caractoru mid eft,de xxij. quilates; Habet enim hocaurum in quolibet Marcho duodecimam argenti velris admiftam portionem: & fic.vnius vnciz duas partes 6 trib?. Dicitur aurum iftud apudlatinos duo & vicenarium: quia duodecima parte | abauro pu rifsimo deficiat , & habeat viginti duo caracta. Eodem ferme modo aurum dicitur vicenariüi quod cft viginti cara&orum.Etitem aurum duodcuicenarium quod habct.xxviij. * : eT Most APART o caracta : & id differt à purifsimo quar s taparte: quemadmodam Budzus di ligentifsimé explicatlib.;. deaffe fcribens, vafa rató ex auro purifsimo fic riideo, quod illud aurum vfuram n6 fertjnec attre&tationem fine magno in tertrimento:idcirco confultó tempera tur. Etidem fitin anulis, catcllis, fpirifip,. & mundo muliebri, ne facile frangatur , aut torqucatur . teflatur & ipfe Budeus apud. Gallos numosaureos percuti ex auro quod vno tantüm cceratio deficiat in ipfa iudica tura: cum corfletex viginti tribus ca «Sed &hincaperitur fenfus Sucto. nij Tranquilli , quiin Cxfare fcribit. capit. 54. in. Gallia fina, templaque Deum donis referta cxpilauit ; vrbes diruit fxpius ob predam , quàm ob dcli£&tum: vnde fa&um,vtauro abun -daret , ternifque millibus numum promercale in Italia, prouincijfqy diui deret... Etenimin hoc Suetonij loco manifeftum fit, auri libram eftimatam fuiffe ad rationem feré vnius 2u- rl partis pro argenti octo. partibus: cum Numifmatum cum dc feftertijs numis fit Suetonius intelligendus: vnde conic&are poffumus;aurum illud;népe vafcularium, fuiffe duodeuicenarium, & à purifsimo auro quarta parte defi. ccre; vt tàndé fuerit aurum de.xviif.- quilites, quod & ipfe Bud:eus admonct. Ve HW ANN Hxcquidem deauro puro adnotauimus,& de mixto , aurum veró purifsimum pafsim obryzum vocatut:atq inde obryzati folidi dicü tur in.l. Vniuerfos.C. de veter. N umifmatis poteft. Gin.l.:.C.de obla tione votorum.lib. :;.qui ex purifsi mo auro fucrint fignati. Plinius ad hec libr.5 s.c. 3. Auri,inquit, experimento ignis eft, vt fimili colore rubeat,quo ignis, atqiipfum obryzü | vocant.Sic & ad bonitatem auri, GC ad cius pódus exa minandum iubet lex conftitui publicum iudicem , quem Z;ygoftatem appellat:nos Có ttfte dicimus.l, 2.C. de ponderatori.& auri illationelibr. :o.Olim Rom legelataà Mario Gratidianofta tatus eft ladusjd eft (chola, proban di numifinatis , vt xgré fallere poffent numi adulteratores,tefte Plinio libr.53.cap.9.Commemorat ad hec Georgius A gricola libr. ;. depretio metallorum,Darium Regem Perfa rum,cum cuperet tale monimentü fui relinquere, quale nullus Rex re- Jiquiffet, ex auro , quod quàm feri potuit purifsimum excoxit,numos percufiffe ,qui Darici vocati funt, Daricus autem hic numus pedebat duas drachmas:vnde fimilis erat du [RASSE NET, ploaureo numo, quem percuti iuf ferunt Reges Catholici Fernandus, &Elyfibeth : quemadmodá ex di- &o póderc coftat;quod propriü hu ius Darici nümifmatis m ex Xcnophoiite, & Ariftophanis interpre te docetide Agricolalib.s?depode | re, &téperat.monet.aduerfusBudeü ; quicsilimat;Daricitosto diac rü pondushabuiffe. Eratergo Dati-.— cus pondere fimilis aureo Romano: iuxta pofletiore fententis:habebatty exaltera parte imaginem Darf, ex al tera Sagittariüincifum,authorePlu- —— tarcho in vita Artaxerxis. Tyberius item Imperator, quiluftino fucceffit, Chilpericum RegéFrácorum ali. quotpurisaureis ad eum mifsisdo —— nauitquorum quilibetlibrápendé —— bat, & altera cuiuftgp A MF bat imaginem Imperatoris cü hac in E fcriptione:Tyberif Coftantini perpe tui Augufti : altera currum quadri gatum cut infidebat auriga cà hac przclara infcriptione: Gloria Romanorü:cuiusreimeminit Geor. Agri- — cola lib.t.de pretio metallozü: atque item Sabellicus Aeneade.8.li. s. Sed: & Paulus Aemylius derebus Fran. corum lib.x.idé fcribit adifciens)hos . numos fuilfequinquagintatametfi — nó fcripferit,cos fuiffe exauro purif fimo fignatos. Aurum veró hocpu rifsimum obryzum vocatur quafi - Ophirizum, aut Ophirifium authore Hieronymo ab Ophir. infula Acthiopiz , vnde purifsimum aduehebatur. Latini atem & pro obryzo obruffamdixerovt Seneca epifto la.: 3* Veterum collatio 1a.15.hxcjinquit, eft eiusobruffa:id. cít, fumma bonitas : vtinterpretatur Andrz.Alciatus libr. ;.Parergó. - cap-s.Qui etíam cenfet , hinc dedueiprouerbium, ad obruffam, id eft, ad fummum perfectionis:quo Cice. tauit doctifsimus Beroaldus apud Suetonium in Neroneca.44.ex For tunato interpreteecclefiafticarum di &ionum. Quz tamen verba minimé probant Hieronymum voluiffe obryzum aurü inde deducere, quafi Ophirifium ab Ophir. Nà & fi dixe - ritaurü ex Ophir propter eius fummà bonitaté poffe dicià Latinisobryzum,non tamen fignificat, obryzum dictum^b Ophir , quafi ophirifiü.Potuit fané obryzum dici quafi &BpuCop id eftfyncerü , delicatüy. Dictioauté, obruffa , agnofcitur ab : | Erafmo in adnotationibus ad Sene- &am exrationeauriobryzi.ApudCi ccroné in Bruto vulestalectiohzc cit.Expurgandus eft fermo,G adhi benda quàm obtrufa ratio, qux mu tari non poteft. Sed & Petrus Vi&to rius in annotationibus,obruffam ex veteri Codice agnofcit,exiftimás in vtraGy lectione fübeffe mendum.Fit & auri obryzi mentio Danieliscap. 1o, Vbi Hieronymus ex Aquila, aurü Ophaz interpretatur, Suetonius item n Nerone cap.44. eiufdem aurl Obryzi mentionem fecit, Argentilex, & bonitas non ex cara£ts, fed cx denarifs, & granis à fabrisarg, intaris diftnguitur. Accipitur enim hic denarius non adpondus, fed potiusad bonitaté. Idcirco eft duodecima pats integrz , feutotius puritatis materiz cuiuflibet maf Te:vt explicat eleoster Caro. Moli.de cotractibus O. 1oo. nU. 182. Gra89 e Nos tamen ^ Marchüin praxi dena rioshos deducemus:fi quidem Mar cha habet duodecim denarios, quorü quilibetdiuiditurin grana. xxiiif. Summaigitur bonitas in argento ca eft; vt Marchus quilibet habeatduo . . decim denarios argenti: atqpita Mar chus totus erit arpeti puriquod nul là habet xris , aut flanni mixturam. Quód fi Marcha habuerit duodecimá partem zris miftaargento, tunc argentü hoc erit vndecim denariorü ,quia duodecimus denarius non argeti fed zris eft alteriufue metalli. Sicfanécóflitutio Regia in Pragma ticis dum flatuit, numos argenteos €ffe cudendos ex argento , que fea deley de onzedineros;y quatro gra n05, cft ita intelligenda, vt numi ar gentei Numiímatum. gentei percutiantur ex argentoycui tan tum mixta fit xris , aut alterius metalli pars duodecima minus fexta parte: atque ita vnius denarij quinque partes cx ipfius denarij fex: denique habet argentum hoc mifturam alterius metalli ad rationem decimzquarte partis, & pauló pluris. Quilibet igitur Marchus huiuslegis & bonitatis habet altcrius metalli quatuor Atticas drachmas,& - feré dimidiam:vel femuncià, & plus: nempe dimidiam fermé Atticam dra-.- chmam . Hancveró ratione bonitatis « auri, & argéti preter Budcum, & Ca lorum Molinzum tradiditoptime A1 bertus Brunus in tract. deaugmento & diminutione conclufione vltima. "Ex argento purifsimo nurosper?: cufsitAriandes , qué Cambyfes Aegy pto przfecerat.quare Herodoti etiam temporibusargentum Ariandicü fuit urifsimum:meminithuiusnumifma | tis Gcorgius Agricola libro. 1. dc pretio metallorum ex Herodoto libro. 4. Romani veró denari[, etiam qui tempore Confulum percufsi fuere, non funt ex puro argento confecti. Siquie.. dem aris habent partem. octauam, 7 quam Liuius Drufus Tribunus plebis mifcuitargeto , qui ab Imperatoribus fignati fant, matorem habent zris por tioné:quod elegiter,ac diligentifsime tradit Georgius Agricola lib.«.de pon derib. & temperatura monet. qui & in di£t.lib.. de pretio metallorum, & monetis,vtrinque rationes adducit,an expediat Reipublicz, numos cx auro, velargento purifsimos percuti: an po- &us vtilcfit, auro , x argento mifceri Cap. AH E. 16 eris partem aliqua àd numifmatacu- . denda. Ipfe vidi multos Cafarü dena: rios argéteos,quorum aliquot fignzti videbantur ex argento; cui mixta erat decima, vel duodecima zris pars : aliquot aute ex minoris bonitatis materia:népé ex argeéto, cui fuerit mixta fex ta,vel quinta zris pars.INec diffiteor apud Romanos, & Grzcos,vt & apud Hifpanos varias ob caufas fepifsime ex Reipublicz inftituto re ifta numariam mutationein argenti, & auri materia accepiffe.Deniqy in auro, & arge- to ro iudicature comunis eflvt quod excoctifsimü fit, vel aurum,vel argen tü,id fità mixtura alterius metalli pur. gatifsim Mel t m purifsimü,quod * Hifpani Acéd | rado dicimus , à Latinis puftulatà nuncupatur ex authoritate . Suetonijin Nerone.c.44.& Iurifcoful: tiinLin nauc Saupheli.£.locat.quo in loco Buda? hocadnotouit, & Philip. Beroaldus ad Suctoniü in.d.c.44. Cat tellianus Cottain di&tione.Argétüm. Hocipfum Aulus Ocllius appellat li; 6.cap.s.argetum purum,putum . Qua de re multa tradidere Alciatus 11.6. Pateg.cap.4.Carolus Moline.in tra&t.de cotractibus.q.15o.nu.78s.& Stephan? Forcatulus in Necyomantia1uris Dia logo.s.Quibus non omnino placet di io puftulatü apud Suetonium, nec apud Iurifconfultum, apud quem in Pandcáis Florentinis legitur, Pufulatum.Sed à multisprobitum eft, aurü, & argentum. non pofle ita excoqui, quin aliquam habeat, etiam fumma diligentia exco&tum , alterius metalli portionem.Secundum hosin auro eft fumma Veterum collatio fumma bonitas ad quartum; & vicefi mum. ceratium ad quadrantem abfolutum:ideft,vt quadrans tantum cera tijin tota maffa, aut Marclio zreus fit, aut argenteus. Sic equidem aurum illud;cuius meminit precitata Regia có flitutio, erit iuxta hancrationem purif fimum, & obryzum. Argentum au-- tem ex hocillud erit purgatifsimum, cui tantum miftus eft alterius. metalli denarij quadrans:nempé quadragefima octaua. totius maffc pars; Verum tio inuenitur , ideo cxtetis praef. Ha- &tenus Plinius. | Hisergo rationibus probari poterit Budzi;&aliorum fententia,qua affcrit,& difhniuit, aureum veterum Romanorum quartam fuiffe vnciz: partem;&à folido, ac numo aurco luftiniani, & aliorum Czfarum fefcupla proportione diftingui. | ^ Ex.$.Sequenti. Guilic.Budzuslib.s.deaffecofentiés , 5,5, 111p sos pop vitrum huic opinioni veterum, & affeucrans, aurum, &argentum ad prafcriptam * bonitatem fummum ceferi:nihilomi- ^nusex iudicio, & teftimonio peritorü huius feculi probatargentur ita deco qui pofle , vt nihil penitus preter merum argentum fuperfit : aurum veró - adeó pofle igni purgari, vtad bonita-- tem abfolutam , & fummam non fit in co zris, ant argenti quicquam prgtcr decimamfextam vnius caracii por tionem.Et fané huicauro,vt veré fit vi ginti quatuor caractorum : de. xxiiif. quilates:folü dcficit vnius cara£ti deci mafexta pars, nempétotius maffe por tio tricentefima octuagefima quarta. Quz omnia ideo hoc in loco adduximus, quod exiftimemus fore neceffaria,aut faltem vtilia effe ad cognitionem eius rei, quam hoc in opufculo tra&idum fufcepimus.Scribit & pre ter hzc Plinius li.5.cap.4. Omniauro ineftargentum vario pondere;alibi de nà , alibi nona , alibi octaua parte .In Vno tantuny Galliz metallo, quod vo cant Albicratenfe ; tricefimafexta por- | pondevi,nec eiufdem bonitatis: quanuis multo ^ temporefuerit quarta Yncie pars. 2 vdureusquotemporefuerit duminutus ad fexta Yncie partem. 3« vdureus diClus eft folidus, etia eo tempore;que erat quarta Yyncie pars. Intelle£tus.l-ynica.C.de collat .eris.lib.1 o. Solidi estimatio cg valor. Intelle£tus cap.qui fubdiaconum.17.q.4. vAroetei T'uronenfes,qui fuerint? Et intellecius Clemen.2.De magistris. | Intelle&tus. c.Conquerente.de officio ordinary. 4. j * t * ^ 6 Intelle£lus.l/ynice.C.de argenti pretio.lib. 10. s 8 9 que 1o Siliquam zd4ccur[ius falfo folidum iuterpretatur: (gy quinos folidos decem. 1 1 Solidi auvei in facri Bibljs : (o inibi de Sicls - duYeb. 12 $tater Atreus Yarius Ybique. -. & fecundus. quaes On melatet,rem hanc d NOI R3: difficilem effe:ca & in iN NJ 7 ca viri diligentifsim!in Nen NRW varias Ierint fententias, Ense quarum modo métionem fecimus:conabor tamen quibuf dam vea; Numifímatum. dam expofitis affertionibus huius que ftionis nodum pro viribus explicare: vt hinc conflitutifsimum fit, habita ra tionctemporum vtran(p fentétiam de fendi pofle. - nde - Prima conclufio, Aureus apud Ro manos non femper eiufdem .ponderis fuit, nec eiufdem bonitatis. Prior affertionis pars conftat ex authoritate Plinij lib.3. capit.3. cuius verba proxi mo. $. retulimus. Nec hoc poterit negari,nifi ab eo,qui Plinium nufquàm lcgerit.idem tradidere Leonardus Por tius libra.De feftertio.Budzus libr.5. deaffe.& Georgius Agricola lih.:.de monctis,& pretio metallorum. Pofte rior veró parsitidem ab eifdem probatur:cüm es eis appareat , à PrincipibusRomanis auro numifmatico duo decimam partem argéti,vel zris,quan doq maiorem , quandog minorem miftam fuiffezquemadmodum & ho dic fit. Hisaccedit Pomponius Iurifcó fultusinL. Numifmatum.f. de vfufr. ita enim inquit, Numifmatum aurcorum,velargéteorum veterum,quibus pro gemmis vti folent,vfusfru&tus le garipoterit. — | - Secunda conclufio, Aureus Romanorum multo quidem temporefuit quarta vnciz pars. Hac deducitur ex Plinio in di&t.capit. .eius ctenim tem pore, & ficfub Cafaribus Vefpafiano , & Titoaureus hoc ponderis habuit, vt quarta fuerit vnciz pars.Idem conftat ex Numifmatis à Budzo appenfisad vfquetempora,M.Antonini Philofophi, Aurelij, &Seucri . Iulius item Pollux,quiad Corimodum Cz 2 Cap. IHI. [7 farem dererum vocabulis fcripfit, teftiseft , & aureum quartam fuiffe vnci£ partem. Sunt & Aurcliani Imperatoris aurei quidam , qui duos denarios appendunt , quorum aliquot hodie extant: vt commemorat Georgius Agricola libr.z.de pondere, & tem pe nt. monde op ase - Tertiaconclufio. Aureus Romanus fub Conftantino Imperatore , aut fub Iuliano ita pondere diminutus eft, vt fextam effecerit vncig partem .. Hane propofitionem multisfané conie&tu ris , & fortafsis certisteflimonifs probare quis poterit , fi confidcret, prosimé conftitutas cóclufiones veras cífe. Etenim fub Csefaribus, quihos pracefferüt: aureus quarta fuit vncie pars: ab his veró Imperatoribus vtfexta vn cix pars iudicatur , & expenditur: igitur conflat; horum Cefarum Impe- - rioaureorum pódus diminutum fuif fe.Quod & Georgius Agricola itidem. affeucrat in di&.lib. idem deducitur ex aureorum pretio habita analogia, & proportione aurei ad argeriteos nu mos:ficuti proximo paragrapho quar ta rationecolligebamus,quamobrem fatis certum fitolim fub Confulibus, & denique füb Cefaribus ante Con ftantinum, aureum fuiffe quartam vn cirpartem. — . : Quarta conclufio . Aureus etiam co tempore;quo quartam appedit vncie 3 partem,dictus eft folidus tunc primü cim Alexander Seuerus Imperatorex aureo tremiffes, & femiffes percuti iuf fit. Ad huiusaffertionis probationem: Aclij Lápridij verbis vtar, quiin Alexa dro: Veterümcollatio dro Seuero ita fcribit. vectigalia publi: cain id contraxit,vt qui decem aureos fub Heliogabalo przfliterant,tertiam partem aurei preftarent: hoc eft tricefi mam partem. Tuncq primü femiffes aurcorum formati funt:tunc ctiam cü ad tertiam partem aurei. ve£tigal deci diffct,tremiffes,dicéte Alexandro, ctià quartarios futuros , quód minusnon poffct:quos quidem iam formatos in moncta detinuitexpe&tans,vt fi vc&ti* gal cótrahere potuiffet,& cofdem ede ret . Sed ciim non potüiffet per publicas nece[sitates,có Hari eos iufsit; & tre miffestantüum, folidofq; formari, formas binarias,ternarias,ct quaterna rias, & denarias etiam, atque amplius vfq ad bilibresquoque, & centenas, quas Heliogabalus inuenerat,refolui praece pit;nec in vfu cuiufquá verfari : atque cx co his materie nomen inditum eft, cü diceret,plus largiendi hanc effe Im- | peratori caufam , ft c& multos folidos minores dare pofsit,dans dece, vel am plius vna formatriginta, & quinquaginta, ¢ü darecogeretur.H c Là pridius.à quo libet deducere;auréos, | quorum quilibet appendebat. quarta vncig parté folidos ex co di&tostuifle, quód integri aurei efent, no femiffes, ncc tremifes,qui tunc primü percufsi "fuere : Semilfes quidem ex dimidia au, rei parte;treraiffes ex tertia. Sed & fub Alexandro Seuero, aureum ctiam habuiffe quartam vncix partem , conflat. - ex proxima conclufione, & ex his,que. ad eius intelle£tà addüximus. Item de ucitur ex codem. Lampridio; aurcos. Veteres tuncex ea ratione folidosdici. ceptos. Nam & hac di&ioneiuxta fignificationem iftam antéid temporis apud Latine lingue authores rarus fue . ràtvfus. Aureos veró duarum drach* marum ideó minorcs folidos appellat Lampridius; quód. diftinguerentur ab his , quos binarios: ideft quatuor drachmarum : ternarios fex drachmaram : quaternarios octo: denarios viginti:bilibres centum nonaginta dua ruim:cetenarios ducentarü drachmarü - Heliogabalus cudifecerat.Sic Vlpian?, quifub hoc Cofare Alexàdro floruit, in.l. Quod vulgo. ff.de Aedili. edi.& in.l.Si veró.5.Prztor ait. ff. de his, qui deiccer.veleffude.Pratorum,& Aedi lium vetera edicta referens pro aureis. folidos appofuit, ex co forfan, quód . & fi eius dictionis non fucrit apud ve teres frequens vfus: vfitf ea quádotp fuerint veteres Praetores, & Aediles: velexearationc, quód Iurifconfultus - ipfe di&tionem tuncin vfum deducta veteri fubftituerit:cum frequentior fit mentio aureorum tn 1pfis veter Prztoram,& Aedilium edi£&is. | -: Eadem ratione, & ipfo quidem t€ pore, quo aureus, fiuc folidus fextam appendebat vricie part&percufsi fuere aurei numi femiffes,& tremiffes. Tremifsisaute numus aureus tertiam pedebat folidi parté:ita, vt folidus ex tribus tremifsibus conflarettremifsis ve ró ex octo filiquis.Fit metio de tremif fibus in.L3.C.de militari vefte. & 1n.L. iubemus.C.decrog.mil.anno.libr.is. & in Nouclla.28.&.29. Sed & de foli dis autcis Iuftiniani, & de tremifsibus exprefsim meminere Gothorum in- | "y | clyti *. Numiímatum | elyti Reges, qui apud Hifpanosleges olim tulere ante Roderici Regis calamitatem:vt patct ex Foro juzgo maxi "mé libr.z.L.vltima.& lib.8.titu4. contextus ctenim, Latinus.illarum legum folidi aurei,pafsim meminit, ite & tre mifsis numi,eum expendens ad tertia folidiaurei partem . Extantfaneleges. iftz & nunceo quidem fermoneat(p idiomate,quo ferc olim fcripte:nem. pe latino,& rurfus é regione Hifpano, juó tunc Gothi vtebàtur,quo à nüc | paululum antiquatisnouatifqy dictio ^ Quinta conclufio ex przmifsis hüc — in modum deducitur . Quáuisaureus .. - Mfolido;necre, nec nomine ineffe&tu. differat , necvfqua: :vfquam ci difsimilis fuerit,numus: tamen hic fub confulibus, & Cxfaribus fere ad Cóftantinü vfqy maior podere fuit quàm quifub Con flantino,& fuccefforibus fuerit poftea fignatus . Hacideó probatur, quód iam dixerimus;aurcum, etiam pondceris duarum drachmarum,& qui quat tam habet vnciz partem, dictum effc folidum.Deínde quia numus hic qui olim appédit quartam vnciz partem, poftea fub Conftantino, & luftiniano fexta fuit vnciz pars . Qua ratione nos libr.:. Variarum Refolutionum. capit.i.afferuimus,& nuncconftanter afferimus, aureum veterum lurifcon-- (ultorum ab aureo codicis Theodofia ni & Iuftiniani ex eo differre,quód au reus ille vetus quarta fuerit vncie pars: aureus autem,vcl folidus Iuftiniani; & aliorum Cefarum,qui à Conflantino imperium obtinuere, fextam tantum appenderit vncie partem .Atqueideó rem iftam obiter tetigiffe vidétur , qui difcrimen hoc hac incontroueríia nó - dum conftitucre. M Supereft nunc his fatisfacere rationi bus, qua pro contraria fententia fuere X) addué&te. Non enim obftat text. in dict.l.quoties.C. defufceptor.prep. . & arcar.ea fiquidem conftitutio edita opinionem diuellit, quod ibidem folidusfextavnciz pars cenfeatur : ficut. Secundaratio ab Antonio Augufti nocollecta ex.l, vnica. C. de collat.xiis.libr.:e, nonadmodü vrget, quod. 4 oftendere conabimur,prius flatuentes rationem ipfius intlu£tionis,qua viril le do&ifsimus vtitur. Is etenim exiftimat, ab eadem conftitutione libras zeris viginti folido yno zítimari, atque. idco folidum valere centum viginti. fcftertios:cüm quxelibetzris libra effi-- ciat vigintiquatuor affes femunciales: ex quibus conftituitur valor fex fefter tiorü ad ratione quatuor afsiti pro quo libet fcftertio:vnde deducitur , folida ealege valuiffe centà viginti feftertios: & fic triginta denarios.Hinc fan? Antonius Auguft. exiftimat , folidü eius fuiffe poderis,cuius fuerit aureus:cüm Da tanti legifeneeBudeusAleatusLeonard. — rit vigintiquintg denariosargéteos.fo - lidosTuftiniani,& sliorü Cxfzrü à Co ftantino,eriteftimadus denarifsargen .* — Veterum Collatio tanti fit valoris, imó pluris eftimetur. Poffetequide pluris hxc inductio ficrifi vtamurlc£tione, fecüdüm quà.d. 1. Vnicalegitur in.C. Theodofiano lib. x. tit. 2 2]. his equidem verbis. c ufrcadim,do Honorius. A. A. Flavio, — Aeris pretia, qux à prouincialib? po flulantur ita exigi volumus, vtpro viginti quing libris zris folidus à poffef forereddatur.Dat. V. Calend. Ianuar. Mediolani. Arcad. 1111T. & Honorio. - HLAAEtGoni -—-.- ' — . Hinc vides,Le&or cádidejiuxta Antonij Auguft.rationé, vnum folidü au. rcadic | eum eftima bus nequaquá tanti fuiffe valoris, quà tiipfe Antonius Auguflin? inductio- - ne diligenti opinatur. | Ipfeveró cóiecturis quibufda, & his reum eftimari cétum quinquaginta fe flertis : denity triginta fepte denaris.- qui zftimationé maxime iniqui effe fatis conflatfi legitima proportio auri ad argentü obferuetur:idcirco nó pof- - fumipfe mihi perfuadere, folidum au Tecum tanti vn quà eftimatum fuif evt rigintafeptem argenti denarios value Portius, A gricolajipfeué Antonius Au fecere. Nà &fi folidus, vel vir ta fuerit vnciz pars, ac duas appederet drachmas, fitanti eftimaretur,effet pro portio auri ad argentum ad rationem vnius pro decem , & octo partibus. Quód fi folidus conftituatur ex fexta vnciz parte,vt ad di&t.l.vnicá.cóflitué dus eft , profe&tó effet hxc proportio ad rationé vniüs portionis auri pro viginti & o&oargéti portionib?. Quod. | Adebsbfurdum eft, vt facillime refelli. queat. Sed etfi le£tionem comune admittamus,que vuleo recepta eft ;& au guftinus tátz zftinmtionis métionem . thoritatem publica habet,minimie pet. mittam,nec cóced3,ex dict.l, vnica.ad. notari folidü vnü valuiffe tépore illo cétum & viginti feftertios:ideft trigin. ta denarios.non enim eft credendum, aurum co tempore, quo maiorem habuit eris,autargenti portionem,quam olim habueritpluris tunc quàm olim eftimari;cü eius cffetin Italia penuria. - Prefertim hec eftimatio admittéda nó. eftvclex co,quód multü difsimilis fit, & iniqua proportio auri ad argétum, fic fane nó verebor aflerere, folida au-.— rcü fub Arcadio, & Honorio Cafari- Aiuftitize rectitudine deriuatis contendam,/folidü aureum,tertia parte veteris ; aurei diminutü;itide & tertia xftimationis , ac pretif parte à veteri deficere: letenim nec memini, mealicubi, ^ qua ratione cá vetus ille aureus valueteisferé decé & feptem:hec enim efti matio congruit proportioni 2uri ad argentü,qu» eo tépore iufTa cenfebatur, ficuti nos fuperius tradidimus.Etpro baturin.l.1.C.deargenti pretio lib. 1o. vbilibraargenti,quz conflit cx o&tua ginta quatuor denarifs ; quin aureis folidiseftimatur.Eandem opinionem probauimus lib.a.Vatiar.Refolut. cap. 1t, quo in loco deduximus Tuftiniani folidum ad hunc, qucm modó exponimusvalorem. . Cieterüm quód aurcus olim habue | ord rit Numiímatum.- rit hanc xftimationem centum feflertiorü , autvigintiquintg denariorum inq tradidere Guilielmus Budzus , Alciatüs; Georgius A gricola,& alif hanc re tra&tátes , nec negatipfe Antonius Àu guftinus. Sed-& hocmanifeftü. fit ex Tráq uillo,in Othone, & Cornelio Ta cito, quorü füperius meminimus ad probandam eius etatis proportionem auriadargétum; Idem & Leonardus Portius palin, & aperte affeuerat JNà & totdo&tifsimódrum virorum fente: tia: qua valor aurei conftitutüseftad centum feflertios, etià cum erat quar- .tavncie pars: omnino cucrtcretur ex —. dictiT: vnica. fi Antonij Auguftiniintérpretatio foret ad mittéda: cüim ex ea - aureus :xítimanidusfit centum viginti fcftertijs numis, & tamen crat tunc au reus. ponderis eius, quod conflat ex fexta vnciz parte:dcirco ipfe;ni fallor exiftimarem certius cffe, Czefiresipfos Arcadium & Honoriü in tributis exi- 'gendis à prouincialibus, quamlibet xrislibram minotis ;eftimafIe , quàca reda£taad numos zxrcos publica authoritate percuffos Romz zflimaretur.[dq fa&à efl;ac fieri potuit;vt pro uinciales minus grauarétur in exactio ne tributorum: & inuitarenturad fol uedum aurum pro .xre , fi deris exa- &a xítimatione aliquid ca ratione remittcreturzitem quia viliorerat eftima tio xrisin prouincijs,quàm Rome;& in Italia, Ex quibus flatutum cft,vt in tributorü exactione; xrifq; collatione fatis effet pro viginti eris libris aureum folidum conferri.Qui quidé folidus eftimationis erat decem, ac fepté » ap. TII. 19 denarioràro: quia fextàvncix partem. pendebat: atqué ita pro quolibet «rig libra foluebantur feftertif tres. & fcté dimidiusfccandum ca, qux pauló av téadnotauimus, 5/0: ny Huicinterpretationi; quam ad.diétz l.vnicam.addusimus;zecedit & altcra cóftitutio in;lvnica«G;deargentipfe tio libaro.qua flatutüimefln publicis: 6 péfitationibus poffe pro qualibet arg tilibra:quinquefolidos A ureosfolai; Et cft hzcconflitutio Imperatoriv Ade cadij ,, & Honorij ad -Eüthychianumm — prxfc&am pratorio:extati incodice 'Theodofiano lib;5.tit.2Nà fi falidais quilibet zftimaret feftertijs centu aut centü viginti : & ficvigintiquintp de | narijsauttriginta : v&cenfet Antonius Auguft. efTet profe&tó iniqua comuta tio,Geihiurioía hisquitributafolüere tenétür: cü pro octuagintaquatuor de narijs,ex quibusargeti cóflat libra;fol ucrent ipfi certum vigintiquinq denarios:quos efficiunt quinq, aurei foli dizaut fanécenté& quinquaginta dena: riosiuxtaipfi? Antonij Auguftini eflimátione.Quod£t folidus quilibet.co: ftans ex festa vnciz pattc;eftimcetur,ve xftimari debet,decem & feptem:dena rijs feré,tuncplané conflat,quinque fo. lidos efficere octuagintaquatuordena rios,cx quibus libra argenti coficitur. Hecergo Cxfarum con ftitutio itaintellcéta: plurimum iuuat cam eftinma: tioné; quam nos confütuimus ad folidum aufcum;cuius mentio fit incodi cibus Theodofiano;& Iuftnianco; cx: quo;ni fallor, fecunda tatiotollitur] "Tertia ratio nó oberit noftre opinio; | 3 ni, ^. Meterum Collatio rü Latinarü. dictionüi interpretatione nó ab Áccurfio, Gc cius adfeclis,fed ab. alifsprobatifsimis authoribus petédá eflc.Cui rei, & negocio egregia dedere operaquo ad iuris ciuilis librosGui lielmus Budzus, Alciatus,Zafius, & nofter Nebriffenfis,&c Antonius Auguftinusatq;alif plerigg. x - Nona ratio facillime tollitur: fiquidem viri do&tifsimi , qui Partitarum leges edidere,fequuti Iuftinianü, eiuf-. Q conftitutiones,quibusfolidus fextavnciz pars cenfetur,omnes veteres aureos abfq vllo difcrimine pares fuif - fe folidis Iuftiniani exi(timarunt. AtQp - ideó veteresleges, & Iurifconfultorü re[ponfa,quibus métio aureorum fa- €ta eft, ad monetam deduxere eandé, nempe adaureos marauedinos. vnde non magis obflant Partitarumleges, quàm Iuftinianirefponfa.Nam etiam ficóditoreslegum Regiarum notam habuiffentdiftin&tionem veterum au . reorumab his;quorum imeminit Iuz füinianus:attamen videntur vetercsau zeos in huiusRegni numos itidem au rcos tunc vfui publico percuffos com mutaffesquemadmodü mfecit ipfe Ia ftinianus,Quód fi viri illi eruditifsimi opinati funt, eiufdem ponderis fuiffe veteresaureos & luftiniani folidos,fer uiabimusin hoc regno eorum fententiam regia authoritate diffinitam in iu dicifs, & ali[s actionibus: non tamen indecertum eritaaureum veterem fextam, vtlIufliniani folidum, fuiffe vnciz partem.Cüm hará legum authonias extra Caflelle Regnum minimé it ad mittéda: necex ea iure pofsimus Budeum,;Portium,Alciatum,& Aeri colam conuincerc.Non tamen przter mittam in hocipfo libello aliam regia rumlegum interpretationem quantü ad numifmatum zíflimationé diftin- &ius tradere,quippequivideam operxpretium mefaéturum,fi huic nego cio operam qualemcü(p przfliterim: velin hoc,vt do&iores anfam hinc ca piantrem iftà in publicam vtilitatem diligentius tradendi , & examinandi. Igituroportet Iurifconfultorum ve terum refponfa;& Iuftiniani conflitu tionesylioru mQ Cafarü,coftituta rationctemporum omnino diftinguere ad propriam;ac veram aureorum , & folidorü xftimationem.Sic Budzns lib. s.de Affe.hancaureorum, & folidorum differentiam teftatur, fe depre hendiffe appenfis aureis numifmatis Cxfarum ab Augufto Octauiano ad Commodum, & Mamzam Alexandri Seueri matrem", qux quartam ap- . pendebant vncie partém:rurfus aureis numis Conftantini Magni,luliani Ma gnentij,&lTuftiniani, quorum pondus fextam efficiebat vnciz partem. Sic fa né aureusqui fuit temporib? Tuflinia ni/fubfefcuplus fuit 2 antiquum aureum.Ettertía parte minor,quiin Co dicc Tuftiniani folidus vocatur, tefte Francifco Lonnano lib.;. Comment. Cap.9. —— ; 11r Deaureisitem folidis mentio fit in facra fcriptura. Primo Paralipomenó cap.:5.Polliciti funt itap principes familiarum,& procerestribuum Ifrael: Tribuni quoq, & Centuriones, dede runtt in opera domus Domini auri talenta |o Numiírnatum. talenta quinq millia, &folidos dece millia;de eade re tractans Iofephus lib; 7.antiq.capas inquit,oblata funt auri quidétalenta quinty millia,& ftateres decem millia.Etenim qui folidi infa- ' cris Biblifs dicuntur, lofepho flateres appellatur:vt plani ntelligamus,;folidos iftos aureos fuiffe quatuor drachmarum:nempe ficlos Hebreos Sactua rij, de quibus fuperius in c.2.atiorem mentionem fecimus. INam licet Atticus flater didrachmus fuerit;frequentibis tamen ftater non tam numus cít, quàm podus quatuor drachmarum, quod ex Cleopatra;Epiphanio;Hicro nymo;& Hefychio adnotauit Gcorgius Agricola lib.z.de externisponde ribus.Idé probat Budzuslib.4. &.s. . de Affe.Solidus igitur hicfacrorü bibliorum erit quatuor drachmarü, & idé qui ab Hebrais ficlus dicitur: att - jdcó flater hicfeu folidus aureusappe dit noftros quatuor aureos drachma- Ics feré,quos Ducados fenzillos diciinus.Stater veró &argcteus,& aureus fuit:cüm certum pondus, & fpe eius ponderis numus fignificet. Erat &olimaureus nunftater Croe. fius dictus,cuius pondus par erat nu- 1; mo aureo, flateri Darico, qué duas drachmas habuiffe, fi upcrius oftendi. . mus. Crorfius igitur aureus duarü dra chmarum Atticarum pondushabuit: ficuti ex Ariftophanis interprete probat Georgius A gricolalibr.«.de pondecre monct . Qua ratione Crocfius hic par erit aureo veteri Romanorum , & aureo noftro duplo:quem vulgus do blon appellat. 255 n Cap. II. po Staterité Cyzicenus aureus numus erat : qui valebat viginti octo drach-.- mas Atticas argéteas:vt apparet ex De mofthenis orationé ad Phormione: id circo habita proportione auri ad argen . tum probari videtur,aureum iftü appéditfe duas drachmas, & dimidiam, - acfortaffe plus ad rationévnius drach - me auri pro decem argenti: quod fere. Budzeus,&Agricolafxtentur. ^— ^.——— Eiufdem ferépoderis erant auri, feu ftateres Macedonici,& Regü,qui Ale xandro Magno fuccefferunt : vt idem Agricola cenfet lib.«.deponderemo-- netar.Budzustamelib.;.de Affetefta. chiRegis; &tameníu marum: p i hz. - Iltud fane u eiufdem ponderis numifma. Quin & minz , hoceftlibre pondus, ditum. — fuiffe flaterem,fcribit IuliasPollux de e]ius : idnotauit &uanjfidosHebrxos. .. | .— idi v ce m STE Ex capite ::* Veterum Collatio - Ex capitefequenti. & "freentilibra qualiter intelligatur? - & Aurilibra, quonam modo estimetur insure? s Libraquandoque non pondus [ed numus e$t. « Seilertium veneris neutrius expeditur, aliquot que loquendi modi tradantur. $ T'alenta "yavia examinantur advationem'yalos wo wise ponderis. Quá namrationefit examinandalibra iniure. - SOUCA Wut uv nn eS Hsentilibraiure mul- 5 A tz indiciturautratio Lt ne poenz ob crimen aliquod exponitur:quod pafsim con flat:& ideo oportet inquirere , qualiterfitinhifcelegibuslibra zftimida, € expendenda. Etenim ybilibra, vt *pondusauri,vel argentijindicitur, crit f referenda in tot argenteos denarios, Sel aureos nt mos; quot Romana lcgc , Regia, vel prouinciali ex duode. cim vncijs auri ,vel argenti percutiun- €ur.Quz quidé ratio facillime haberi poterit ex hisqua hocin tractatu tra- - didimus.Sic fane eft interpretanda de cifio.l. : .C.de epifc.audi.l. ab exequu tione.C.quorum appcllat. non recip. -quibus equidem legibus temere ap- :gelláti poenaimponitur quinquagintalibrarum argenti, & quandoq cen tum indicta eft.l.ciuitas. C. deofficio rcctoris Prouincix.Argentictenim libra quzlibet duodecim vncíarü acfti matur nonaeinta fex numis argenteis 8l legibus auri, vel ar- Regalibusiuftifsimi ponderis:nempe drachmalibus:aut centum ex his, qui publica, & Regia percufsi authoritate incommutationibusexpendutur:que " admodum ex capit. ;. deduci facilli- . mé poterit. xx Eodem pacto eft accipienda poena triginta librarum argenti, quz facrilegis inferturin cap.quifquis.t7.q.4. Ex . loannePapa octauo, & Iuone Carnotenfi lib.z.titu.de facrilegio. Quanuis in hac fpecie, quia hzcpocna indicitur cxargéto purifsimo,quod vulgo Pla taacendrada dicimus, maior erit xftimatio facienda cui uflibet argentei nu mi: cum hi numi , quibus vtimur in commutationibus, etiam fi argentei fint, habenttamen aliquam zris parté adiniflam. | | — Exhis,etiam conflat interpretatio. 1. Properandum.. fin autem vtratp. C. deiudic. & l.vnicz.C, deratio. oper. publico. quibus conflitutionibus pce nainfligitur librarum auricerto quo- » dàdiflincto numero.Eft enim quzli : betlibra ex hisreferenda ín f. cptuagin ta duos folidos:feu aureos numos u- - fliniani, vel quadraginta o&to aurcos veteres Romanorum: autduplos aureos in his regnis fienatos authoritate. : Regum Catholicoruni Fernandi , & Elyfabeth. Hoc ipfum notandum eft ad.l.Si quis fepulchrum. C. defepulchro violit. n | - Quandotp libra non pondus, fed numus eft,'qui hoc nomine cenfetur: autfané hoclibrz nominc paucorü numifmatum numerus fignificatur, Quod Budeus explicat lib.4.de Affe; . Ex quo —— ——— 0 — M dece — —Ó——— s » Numifímatum Es quo refert Carolus Molinz. de co tractibus.q.ise.num.781. Circa tempo ; ra luflinianilibram flaterem fuiffe aureum nón magni ponderis: atq; inde deducit,ctiam olim libram fuiffe numeralem longé minorcru iufla & po derali duodecim vnciarum.Quod in- | de forfan procedit, quia Iulio Polluce authorc,cuius incap. przcedenti meminim?,ftater aureus mina di&us fit: minimautem Grzcam dictioné pleriqy librá Latiné interpretàtur: tametfi ad éxa&tá librz, & minz rationem difcrimen fitinter hzc duo pondera cóftituédum:licut probat Georgius A- . gricola.libro de ponderib. & menfuris . Quamobré flater pódus quatuor. dràchmarumlibra dici potuit; & ea ra : tioncnumerus quatuor drachunarum auri, /« numus item aureus quatuordrachimarum dici potuit tüclibra nu- ; . meralis. Quod mihi admodüarridet . ad plerafiy Iuftinianei Codicis leges intelligendas:prefertim vbi poena gra uifsima vidcri poteft,fi auri libraad ra . tionem duodecim vnciarumiudice- | tur. Hinc deniQp exiftimat Carolus.1; - vltimam.C.de cuprefsis libro. : :. n6 . delibra auri ponderali, & fic duode- - cim vnciarum,fed de libraaurinume . rali;aut numaria fore intelligendá.Sta tatumenim eft in.d.L.vlti.Quód plan. . tanti fingulas nouellas cuprefsi luco. Daphnéfi,vel littori Antiocheno den turfinguleauri libreiqui veró velvni cuprelfum é fylua tuleritin ponam quinquaginta libras aurifoluat. Nam fiaurilibra illa ponderalis intelligatur qua feptuagints duos folidos aureos Cap.IIII. YT appendit;nulla:effet nec pretij,nec pee nz proportio:quaratione videtur, n6 : effc hanc conflitutionem intelligendam de libra ponderali, fed de nume rali; vel numaria : quanuüis incertum nobis fit, quanti hzcfuerit pretif,vel | «ftimationis:fiquidem quod delibra auri quatuor drachmarum diximus, non eft itacertum;nifi eam fentétiam - ad libram quis retulerit ,quam expli- - cuimusin vltimis przcedentis capitis - verbis.Id equidem admonemus ob. fcruandum effe ad plures leges iuris ci. - uilis, quarum aliquotin initio huius : capitis tradidimus:item & ad.1. addi--- .&os.C.dcepifco.audient, Sunt tame: refsis, non: quiin di&t.l.vlti.C, de cup aurilegant;idtg magis conuenit.] pri - ma.C.eotit.atque itain Codice Gre: -- gorif Haloandri legitur. : * Apud Gallos in vfu eft, & quis gé - tisannisin vfufuiffe legitur libra numarta,quz valet viginti folidos Turo nenfes,quorum quilibet valet duode ': cim denarios Turoné(es:wtfcribit Ca: rolus Molinzus in di&.que numero.781.Septem autem folidi Tu. '- ronenfes didrachmü efficiát;vt ex Bur: dao explicuimusin capi.pracedenti, $.vItimo.numero.7:atqueideo hac li-- bra nurnaria;quz valetvigintifolidos Turonenfes , valebit fex Regales riu-- : mosargenteos;quos drachmales effe. — apudnes probauimusin cas. aut pau. ]à plus propter ponderis diminu- : tiopem- ^ ^. | Andreas item Alciatus libro tertio - difpun£tio.ca:».alterius Italice libre Eu numcedoo - s | ; "Veterum collatio Ü numeralis meminit , quz noftris con- : uenitcentum xreis Marauedinis , fcri- - bitetenim , feflertium neutrius generis valere centum libras monetz. Bo- - nonienfis,aut Italice. Hoc autem feftertium valet,& iuxta propriam eius zítimationem continet mille numos - fcflertios:vel ducétos,ac quinquaginta denarios. Vnde przdicta libra valet duos denarios & dimidium, fic fane : decem numosSeflertios, —— — Habent & Valentiniin Hifpania Tar raconenfi fuam numariam , &t nume-- ralem libri, qua pafsim vtuntur.Quax - quideibavderviginti oiov em Valentinossquorum quilibet va letdecem &otto xreosnoftros Marauedinos. Idcirco valet hzclibra de cem regales numosargenteos; quibus modiü vtimur,& viginti reos Mara- : uedinos. Poterit(plibra ifta zftimari décemargeniteis drachmis , & dimidiápes id Czxter&m quod modó diximus, fe-" flertium neutro generc valere mille fc flertios numos, probatur à Guilielmo Budxo aliquot authoritatibus libr.:..: de affe:eiufdem fentétiz funt Leonardus Portius lib.:.dc feftertio. Ge Alcia . tuslib.s.difpunét.c.».& lib.s.Parerg. capit.»7.Quamobrem feftertium neu. trius generis valet, ac appendit ducentosquinquaginta denarios argenteos Romanos: atque idco apud noszflit- - mabitur decem millibus: zreorü Marauedinorum ; feu quadrantum,; quibus vtimur.Erit autem ponderis Mar | Chatum quàtuor, & dimidix atque infuper vncie dimidiz. Scd Georgius. Agricola lib.:.depondcere & temperat.1moneta.exiftimat , feftertium neutrius generis non differre à feflertio mafculini generis, atque ideo feftertia eiufdem valoris effe cenfet, cuius funt & feftertif: vt plané fecundüm hanc: opinionem feftertium fuerit quarta: - vnius denari[ pars. Et profectó 1s autor iure videtur diffentire à Budxo, . dum is cenfet , feftertiumita di&um : efTe genere neutro,quod duas efficiat argéti libras, & dimidiam: nempe du. centos, ac quinquaginta argenteos dc narios.Nam libra non conflat ex centum denarifs,necadhuc ex centü drachmis: quemadmodum ipfe A gricola diligentifsimé omnium oftenditli bro quarto.de ponderibus Romanis, - . nifi quis velit deductionem Budzi : probareab ea opinione, quz dénariü feré drachmz xqualem facit, ac deinde libram centum drachmis conftare: : que quidem fentétia defendi nequit, firemexacté ad propriam rationem, & verum podus deducamus. Quód fi resifta fit ad pondera non ita exa&t? : x qualia referenda, poterit ipfa Buda: dedu&io admitti,aut tandem affeuerabimus feflertium ita dictum fuiffe, : qe. conflet ex ducentis denarifs , & : imidia alterius centenarij parte:quaft - habeat duos centenarios numeros, & : . dimidum.Sed & his omifsis nos potiusadmittimus difcrimen à Budxo traditum inter feflertia , & feftertios, - vttandem feflertium generis neutrius : millefeftertios,aut mille numos com le&tatur argenteos, quorum quemli bctad valorem decem Maraucdinorü fupcf^ v i — — — Numiímatum. - fuperius conftituimus.Hzc veró eftimatio conftat ex multis veterum authorum locis,quorum aliquot hocin loco fubifciam. Nam prater Plutar- . chumin Fabio Maximo , & Martiale lib.primo.in Epigrammate de Gauro jn Prztorem;apud Ciceronem actione.5 .in Verrem , ducenta quinquaginta feftertia dicütur femel,quz pau Ioóante fignificatafuerát ducétis quin quaginta millibus feftertiora. Repentcjinquit, recitatur vno nominc fefter tium ducéta quinquaginta millia iuffu prztoris data. de cade pecunia reddita à Verre pauló póft loquutus inquitnumeráturilla ducenta quinqua ginta feftertia Syracufanis.Ad hoc ipfum & Tráquillusin Othone inquit, ante paucos diespro impetrata difpc-- fatione feruo: Caefaris decies feftertiü exculfferat.Hoc fubfidium tanti ceptt: fuitjac primo quiaque fpiculatoribus commilfa res eft, deinde decem alifs, quos finguli binos produxerant:om- - nibus dena feftertia repracfentata , & quinquaginta promilfa:perhosfolici tati reliqui.Hec Tráquillus. Idem ma .hifeftum fitex Plinio , & Macrobio. Nam Afinium celerem Mullü pifcé feltertifs o&to emiffe fcribunt quid3; cum Pliniuslib.s C2. 17. memorie tra didetit, Afinium Mullum emiffe octo millibus nümum, & de eodé Macro- .bius liba. Saturnaliorum cap.x.e.tefta tur, Mullum emiffe feptem millibus numtüaudi tandem de Crifpinouue -palem Satyra. 4. LUE 1A AMullam fex millibus emjt vAequantem fané paribus feftevtia libuis.. Cap. T1. 2$ Etenim Mullus fex millib? emptus. numis,& ficfeflertijs mafculini gene. ris pendebat libras fex pro numero fe. ftertiorü generis neutrius,quibus emptus fuerat.Et apud eundem Iuuenz lern Satyra prima fatis apparet, feftertium generis neutrius multo pluris ef fe eftimandum , quàm feftertius numus zftimcetur. Alioqui ridiculus effet tantus Poétz conatus,qui aliá maximoperé vituperat, ac reprehendit ex. eoquód pecunie maxima quantitas in ea perdatur.ita enim inquit. - Et quando Yyborior Yitiorum copiatQuando Maior auaritie patuit finus* Alea quando Hos animos? Neq; emloculis comitantibus itur. Ad cafum tabule,pofitafed. ludituvarca, — Prelia quantaillicdifpenfatove videbis —— aArmigerofimplex ne furor fesleytia centum — Perdere, (y bovrentitunicam uo veddere fevuo?. Quód fi, vt opinatur Agricola,fefter ti& güisneutrius quarta effet, vt fefter. tius,denarij pars,furor hic ludentispo fita arca;nec tunica feruo reddentis ad vigintiquinque referendus cft denatios argenteos,quos vel quilibet locu lascaperet,quorüque fumma eft adeó, modica, vt folus hic Iuuenalis locus ,conuincat Agricolz fententiam . Prae fertim quia ipfe mnlta authorum 1o: ca mendum habere cenfeat, qua nofliram hanc rationem potifsimum adiuuant:cüm , & notamfeftertj cum. J-inomine numerali diftributiuo aliter interpretetur, quàm fitconfonu m co- 'eru interpretationi. Sic enim H--S, :denizab co decem fcftertij intelligunurat fcftertium dena milliaex hifce notis. H--S. dena : intellexit , multaq, adducit teftimonia ex Cicerone, PL- E: nio p V eteram Collatio nio, & Suctonio , apud quos nos feftertia interpretamur:no feflertium in genitiuo cafu pluralis numeri. Sic Trà quillusin Caligula. Compererat Prouincialem locupletem ducenta H-S. numeraffe vocatoribus.Duceta enim feftertia interpretamur.Item apud Plinium liba 5.c.i.Dum is fcribit , multos prztereo medicos, celeberrimoftg ex his Cafsios, Carpitanos , Aruntios, Albutios , Rubrios. ccl. H-- S. annua mercede his fuere apud principes :1n- | telligimus ducenta quinquaginta feftertia.Sic denique apud Tacitum Annalium lib.«. qui ita fcribit , daturum liberis eius ducena H--S.fingulis , qui fexus virilis effent.Ducenafeflertia,no ducena feftertium accipimus,ctiam re fragante Agricola, qui in zítimatione conftituenda omnibus his fummis non diffentità nobis:cum & fi intelle xerit,ducena fcftertium : nihilominus. interpretatur bis centum mille fefter-- tiosquicf&ciunt ducenta generis neu trius Ícftertia: quam fummam & nos admittimus-Fitigitur,vt feftertium ge neris neutrius valeat mille feflertios ge neris mafculinisquod & Antonius Sa. bellicus in Suetonià adnotauit. Quin " & Andrzas Alciatus in adnotationibusad Cornelium Tacitum lib.i. legit.inibi dena feftertia:G afferit ea zefti mati decem millibus feftertiorum gc neris mafculini. - Es Mud veró non prztermittam,quod Budzus,& Agricola fcripfere:xnempe maximum effe difcrimen inter hxc dao:decem millia feftertium , vel nu-- mumyfeftertioruminquam,vel numo rum: & decics feflertium, velfeftertio rum. Nam decem millia feftertium,fiegnificát decem neutrius generis feftez tia:at decies feftertium,idem eft, quod decies centena millia feftertiorum , id eft millefeftertia. Hoc ipfum tot probaturauthoritatibus,vt pofsimus eafdem hicomittere. Nam quemadmodum cüà numis feflertijs ad feftertia gencre neutro fit tranfitus , numerus millies multiplicatur, ita cü ad eam lo . quutioné ventum eft , que per aducrbia numeralia enunciatur, feflertia fin gula coduplicata crefcunt, fi genitiuo in cafu feftertiorü mentio fiat.Etenim - fi cetü feftertia dica, centü millia fefter tiorü intelligere debeo, quod fi céties feftertiü dica, non iam centü feflertia: fcd centies cétena feftertia fubintellige dafunt. Eft apud Martiale locus fatis hac dcreinfignislib.:. Si dederint fuperi decies mibi milla centers Dicebas nondum Sceuola faclus eques. Qualiter O'yiuam,quam lavo? quamq; beaté - Rifernnt faciles,eg tribue:e Dei. In ius,O fallax,atq; inficiator eamus, hut itte aut decies Scenolavedde deis. Plutarchus hocidem teftatur in Afi tonio itafcribes. Romani quinque,& : viginti myriades drachmarum, decies nominant. Conftat etenim feftertiorü decies,centena milliaefficere denariorum:Drachmarum veró ducta quin pes millia:aut viginti.quinque enariorü myriadas.Nam Graci mye riada dicunt decem millia. Sed & hac loquütionem prxtcr Budzum; &.A gricolam, ita explicarunt Andrzas AI ciat.in adnotationibus ad Corneliuns pu. E Taci- — — niin g—7—— ates Numiímatum. Tacitum libr.1;. & Baptifta Egnatius ad Tranquillum in Augufto: & in Caio Czfare. E3dem fignificationem ipfe Budzuslibro.:.de afTe.per cafum ablatiuü fingularis numeri pronüciat, & infinuatin hüc modü:decies feftertio,i quo diffentit Agricola vbique le gens. decies feftertium:non decies feftertio. Deciesigitur feftertium fignifi cat decies centum mille feftertios: aut - millefeflertía,que fummaefhcitapud nos decem cóputos : vulgo dicemus: diez cuentos. | | Extat & de feflertio neutrius generis pulcher locus apud Acliá Lampridià in Heliogabalo.ita enim inquit.Fertur & meretricem notifsim3, & pulcherri máredemilffe.C.H--S.eamQ intactam velut virginécoluiffe. Huic eiden priuatocü quidam diceret: no times pau per fieri f dixiffe dicitur : quid melius, Cap.T1II. | 26 gariü : coputi veró vocabulo vtimur quo ad quadrátes,& Maraucdinos.fic Budzus libr.:. de affe.fcribit. Lingua nramillioné vocat decies centena mil lia. Latine dicere poffumus mille millenarios, vcl, millies mille. Hzc ille, ex uo & ide fignificabimus dicentes, Chiliada Chiliadum : autcentum my riadas. | | Extat & apud eundé Lampridiü in eiufde Heliogabali vita locus fatis eui dés pro Budxo aducrfus A gricoli,fic fane, Idé nunquá minus centü H--S. coenauit : hoc elt argeti libris triginta. HacLápridius.Qui fubdit. Aliquido aute tribus millib? H--S. coenauit,omnibus fupputatis, quz impendit. Ete» nim fi locus hic de feftertifs mafculi- ni güris forct intellig&dus, minimé có uenirct tam vilis impenfa immodicis | Hcliogabali SPEED Hiftori- LÀ eh U, & c Or a quàm vtipfe hzres mihi fim, & vxo cipafsim improbát, & execrátur.Hec / ri mex. Hxc Lápridius ea comemorás j ite fcftertiorü fumma par effet trigin-;: 5r; p X inter Àmmodícas Heliogabali largitiones: & ideo centü feftertia apud eü in telligoin gencre neutro, vt hac fumma fit apud nos vnius cóputi, vt vul gari di&tione vtar, quod fi apud Lamridia de feftertifs mafculini. ghrisintelligeremus, nóeffet profe&tó vel pili facienda in ho'e ditifsimo ea liberalitas; nec verofimile ceferi pot tam vilepretia meretricis pulcherrimz, & no tifsimz . Computá aute Hifpani dicimusque vulgo Itali, & Galli Millione appellát:q dictione & nos vtimur quo ad fummà aureorum, & millionéaurcorü dicimus million, id eft decies cé tum millia ducatorü, feu aurcorü vul talibris (due meminit Lam- ;? pridius : fi confideremus, quot feftertijargentilibram cf&ciant, Sed & fi de fefferti s neutrius gencris locus hic intelligatur , vt cft veré intelligendus, adhuc apparet , centum feílertia non tantüm conftituere triginta libras argenti fed & multó plures, atque idco Baptifta Egnatius cefet illic legédum. Hoc cftaurilibristriginta:vt minor fit lapfus, ipfc veró legerem , hoc eft aurilibris viginti, Nam ex centum feftertijs neutrius gencris conftang viinti auri librz , & pauló plus. Siex- a&e obferuauerimus, quot aurci libram efficiant, & deinde, quot argen 4 tcosg Veterum Collatio. - tcos denarios cótineat aureus, & quot feftertium neutrius generis. Qua quidem omnia fuperius examinauimus. Hac etenim in re vetera illa tempora,& corum zítimatio auri ad argentü funt examinanda: vt conftet centum fefter tia nondum efficere vnam , & viginti libras auri, habitaillorum temporum | auriad argentum rationc. Mille fiquidem conftabant numi aurei ex centü meutrius generis feflertijs: & fic viging ti quinque mille argentei denarij Ex his veró aureis numis veteribus quadraginta o&to efficiebantauri libram. Idcirco ex centum feftertijs conftat vtgintiauri libre : faltem nonconftant vna & viginti: defuntenim octoau: ICI. CH * Spe veteres fcriptores folo aduer "bio numerali vfi funt; vt fignificarent totidem cétena millia feflertiorum ma - fculini generis:quemadmodum ex eif dem authoribus cóflat. Sed vbi nomi Tienumerali vtuntur in neutro genere "adiectiui;tot feftertia fignificarunt;aut tot millia minorum feftertiorum . Sic TuuenalisSatyraPrima. Sed quinq; taberne. E xd 2i Ps Quadrinzenta parent. x TY OI Ideft quadringenta feftertia: aut qua *diingenta millia fe(tertiorum minorüà: vt & illic adnotauit Coclius- Curio in fcholijs.Eft autem hzc fumma ex no ftris quadrantibus , aut Marauedinis quatuorcomputorumi.: c0 rt "^ Hiis fubfcribitomnibusvnicofere 'Verbo-Antonius Augüft.libr.z:emendat.cap.6.ea deducensadaaliquotluri- Tconfultoruim refponfalatine; & Vere interpretanda. | Primum inquam hinc coftat intelle &us ad.l.propemodü.ft.de verb.fign. & in.l.Offidius.in fi.ff, deleg.5.quib? inlocis:centiesaureorum,fcriptü extat in hac fignificatione, vt centies cetena milliaaurcorum intelligamus . Hanc itideminterpretatione in fpecieprobat Haloander in Epiftola nuncupatoria Codicis Iuflinianzi:ex lus, qux proximéadnotauimus ex Budzxo , cui cons fentit Andre. Alciat, lib..difpun&tio. Cap. 1.&.2.ide & Portiuslib.:. etfico cifé nimisfcripferat . Vulgo tamen.no. centies aurcorum in dictis refponfis; fed centum aureos legitur: in Pandeétis Florentinis centics aurcorum. Deinde in.l.cüm deinrem verfo.ff. de vfuris.fcribitur.Imperator quoque nofter Seuerus filix Elauij Athenagorx,cuius bonafuerantpublicata , defi (coideo numerari decies centena. do- : -tisnomineiufsitquód ea patré przfti tiffe dotis vfuras allegaffet . Decies cen tena millia feftertiorum numorum; hicinterpretamur :- aut mille feftertia: quz noftre monetz efficiunt decem computos. . deae - Ad hoc item cond ucitl. Auia:$. Pa ter. fF. de conditio. & demonftratio; N DD *ov * e Cum vxori;inquitTurifconfultus, má datum effet, vt moriens filix commu ni decies reflituerct. Ita enim legitur in Pande&tis: & fignificatur his verbisnumerusis,quicomputus,aut mil ^ ]io quadrantum, aut Marauedinorum dicitur, vulgo aliter legitnr apud Tu rifconfultum. - Hinc deducitur vera interpretatio ad tex- — " Numiímatum ad textum in.]. Clm hares.5.primo.ff. de ftatu liber. non eft; inquit Paulus, ftatu liber, cüm libertasin tam longü tempus collata eft, vt co temporeis qui manu miffuseft;viuere non pofsit, aut fi tam difficilem :imó impofsibile conditionem adiecerit,vt aliunde ca li bertasobtingere non pofsit , veluti , fi heredimillies dediffet.itafanélegit An to.Auguft.alfeuerans , hanc quantitatem effe ditifsimi liberi hominis patri monium : nempé millics cent& millia feflertiorum numorum.Que quidem quantitas efficit mille computos : aut mille milliones noftrorum Marauedinorum numorum;ac fermé duos mil liones, & dimidium aurcorum numo rum , quibus modó Hifpani vtimur. . Igitur conditio dandi hancfummam impofsibilis cenfetur à Iurifconfulto, tametfi frequens lectio, acvulgo rece-- ptanon millies, fed mille habeat quz &cilem inducitconditionem fecundà Ant. Auguft. Mihi tf nó ita facilis vide tur. Nam mille fignificantur fcftertia neutrius generis, quz efficiunt noftra gmonetz decem cóputoszac feré.xxvif. millia ducatorü aureorü.. Et quanuis nomen hoc, mille, pofsit referri ad feftertios,S ad feftertiazratio tamé fubie Ce materi, & loci ab fcriptoretra&ta ti nos docebit,vtrá fignificationem ad mittat,qua rone vtitur Georgius Agri colali.s.de podere moneta. Facilis pro fc&tó effet coditio , acvanus effet Turi- (cofulti fenfus;fi hocin loco feflertios milleintelligeremus:vnde cü mille fzftertia iatelligi pofsint congruo fenfu: le&tio vulgaris defendi poterit. Cap. III. -27 Eadem ferme ratione conftat interpretatio.l.le£ta:ff.fi cert.pet. vbi Luc? Titius acccpità. P. Meuto quindecim mutua nümeratasquorum vfurzinibi Alurifcófultoexaminitur. Eft etenim intelligenda hzc fumma de quindecim feltertifs neutrius generis: quz no ftr monetz efficiunt centá quinqua ginta mille quadrantesautercos Mara uedinos:ex Romanisaüt argéteis dera ri[s continet ter mille ; feptingentos,- quinquaginta denarios:atQ ita pracdi- &am fummam conftituit Andrx.AI- ciatus libr.3.difpun&tio. capit.z. Gin di&t.L.le&ta.qui aduerfus Paulum Caftrenfem; &alios rationem vfurarum.— traditam expendit . Hocipfum facere Guilielmus Zagarus Selandusin rele &ione dicte.L.lecta.diligentiü gito: nec enim omnino inter eos conuenit;qua fit genuina le£tio apud Iu- - rifconfultumin alio eiufdem refpon: filoco. | | *- Ex his etiam patet propria interpretatio urifcófultiin.l. Si quis ftipulat?. ff.de folutio. fi quis, inquit, ftipulatus fuerit decéin melle. Decé enim feflertia intelligemus , tametfi hoc in loco, vt & in plerifqy alifs fumme ifte ; & numeralia nomina, itidem & aduerbia exempli caufa potius, quàm ex rei eftz: vetitatc exponantur à Iurifconfultis,& legum latoribus. Quam veró quátitatem, & numorü numerü diximus hoc aduerbio fim pli ci decies fignificari,candéinducit, & fi gnificat hicloquutionis modus:decies centenazid eft decies centü millia fefter: tiorum . — Veterum Collatio de mano, y otros muchos en el reyno.efte mefmo marauedife llamaua viejo entiépo del Key don luanel primero, como con fta por la.].5.del fegundo ordenamiento, q hizo el dicho Rey en Guadalajara afio del fetor de M. cccxc. donde caftigando alos que perfeueran en excomunion dize. elque eftuuiere por efpaciode treynta dias de- Ícomulgado,pague cient mara uedis delos buenos, quefon de moneda viejafeyícientos mara uedis.efta mefmaley eftareferi da en las ordenancas reales. l1. 3 tit.s.lib.8.aunque algo differen te delaque efta de mano enlas ordenangas antiguas , porque enlas ordenangas nueuas conformealaletra comun de todas las imprefsiones la pena fepo- . neenelta manera:queel deífcomulgado que eftuuiere en fure. beldia yexcomunion portreyn. ta diaspague cient marauedis: el queporefpacio defeys melfes mil marauedis, y paífados los dichos feys mefes cada dia fefenta marauedis. pero ena di. cha.L.s.del Rey donluan el pri- . mero,y enla peticion.]xj. delas cortes,d tuuo en Madrid el Rey don Alonfo onzeno era de M. ceclxvij. fe pone efta penaene- *amanera.que el defcomulgado por.xxx.diaspague cient ma rauedis,y fi perfeuerare por vn afio mil: y paffado el atio cada dia fefenta marauedis : en efta: mefma forma fe refumen eftas leyesen el repertorio,que hizo enlatinalas ordenancas reales el mefmo do&or Mótaluo,que fue el recopilador. auifamos de efto,porque enla.l.o.tit.vlt.lib. 8.ordinat. fe pone otraley tam bien muy femejante, y confor meala dicha. 1.1. titu. 5. y es del Key don Henrique tercerofechaen Madrid ario de M. cccc. y eftaenlas ordenancas viejas de mano algo differente de las impreffas. Boluiendo al marauedi viejo de quefehaze mencion enla di cha.lr.tit.s.y enlasordenancas » del Rey don Iuan el primero dt goque eneftasordenancas fecó firmalaley del Rey don Alon fo onzeno, quefobre efto fe hizo,enla qual haze mencion de feyscientos marauedis por pena al que eftuuiere.xxx.dias de Ícomulgado,(in dezir,que fean viejos. Eftosmefmos llama el Key don uan el primero mara uedis viejos:y reduzelosa cient marauedis de los buenos: comotambien los reduxo el mefmo Key don Alonío: porque quanto a efto no reuoco Íuley que Numiímatum. ue tenia hecha antes con la pe na delos feyfcientos marauedis: pues folaméte reuoco la primera ley a efte effetto , que no Ile-. uaffen al defcomulgado paffadoslos.xxx.diasfefenta maraue dis por cada dia. Que el marauedi viejocorrefponday fe eftimeen marauedi y medio delos que al prefente corren , prueuafe por authoridad delos que recopilaron por mandado delos fetiores Reyes Catholicos lasordenágas reales - enefta manera.El marauedi bue no valio diez marauedis delos deagora,como efta expreffado in.l.r.tit.9.lib.8.ordi.y cient ma yauedis delosbuenos valen feys cientos delosviejos,fegun lo de clara la.].1r.tit.5.lib.8.ordinat. y . las leyes del Rey dóluan el primero pocoantesalegadas.Luego figuefe,que el marauedi viejo valetanto como marauedi y medio delos que agora corren: pues feys marauedis viejos fe eftiman por vno de los buenos, y el marauedi bueno efta enlas dichas ordenangas eftimado en diez delos prefentes:y anfi efta muy prouado,quefeys maraue dis viejos valen diez marauedis de eftos (al prefente gaftamos. Allende de efto el marauedi llamado viejo enlasordenácas uQapr V. E reales, y enlasléyes del Rey dó 2 luanelprimeroen muchas par tes, valio quinze dineros y algo mas : el que al prefente corre y ha dias, q fe vfa, vale diez dineros yno:mas luego muy bien fe collige, del marauedi viejo valio quinze dineros.a efta opinió | pudo dar grande eccafióa.l.22. tit.32.de las ordenangas,que hizo el Rey don Alonfo onzeno en Alcala era de M. cccluxxvj.- . dodize:porcada en quevrioto mare alguna cofa de mantenimientospor fuerca, trecientos fueldos,que montan de efta mo neda docientos y quare: rauedis, fi fuerelo à to gojquinientos fueldos,que mótan de efta moneda quatrocien - tos marauedis.Efta mefma ley fe pufo enlas ordenácas queoy. dia tenemos.l.rr.tit.n. lib.4:ordinat.de lo qual parefce;d eftos. marauedis viejos ; porquetales Íe han deentender por córrer en tiempo del Rey don Alonfo onzeno:fon]la quinta parte ma yores,quelos fueldos.el fueldo bueno valedoze dineros como loprouaremos adeláte.luego el marauedi viejo valia quinze di neros,y anfitanto valid dos ma rauedis viejos como tres de los que agora vfamos.pues eftosva I3. dH labradores.y fi fuere de hijo dal - Veterüm Collatio lenadiez dineros, y losotrosa quinze.otra ley efta enlas melmas cortes del Key don Alonfo onzeno en el mefmo titulo y 65.1.30. laqual tenemos enlas ordenangas reales, aunqueno tan cumplida como efta en las cortes deldicho Rey,que andá de mano.eftaley dize. que elhi . dalgo , que tomare enla behetria mas conducho delque fele deue,pague por cada cofa cinco fueldos de losbuenosal Rey , d fon quatro marauedis de efta . moneda.dize mas.encampos d fonloscarneros mayores,elcar nero einco fueldos,quefon qua tro marauedis de efta moneda. en Calftilla quatro fueldos que fon tres marauedis, y dosdineros de efta moneda.Enla montafia y enlas A fturias y en Galizia el carnero a dos fueldos y - medio, que fon dos marauedis. En Campos dela gallina feysdi neros de efta moneda. por elan farfietedineros.por el capon o-- cho dineros. en Caftilla porla gallina cinco dineros, por el an far feys dineros:por el capófiete dineros.eenlas Afturias,enla montafia , en Galizia por la gallina quatro dineros, porelanfar cinco dineros.de eftasleyes, por las quales fe figuieron los q"e enfendieron en ordenar lasordenangas reales en tiempo de los Keyes catholicos don Fernando y dofia Ifabel, paraq fe publicaffen y imprimieflen comoal prefenteandan impref fas,yo faco algunas illaciones en efta materia. Lo primero y principal , que ih lero habla del M docdi viejo, puestratan del marauedi Cobreiio, ( corria comunméte entiépo del Rey dó Alonfo on zeno , el qual marauedi auerfe llamado viejo,efta prouado al principio de efte capitulo. Lo fegundo,que efte marauedi viejo es mayor que elfueldo bueno la quinta parte : lo qual parefce anfi por el tenordelas dichas leyes. Lo tercero, q el marauedi viejo valio mas q el d agora corre latercia parte.Efto claramente efta prouado porlas mefmasle yes delas ordenácas reales:y an fi mefmo fe collige , fi el marauedi viejo valio quinze dineros y mas queel fueldo,y el deago ra vale folaméte diez dineros. Lo quarto esque el marauedi viejo valia algo mas , Qquinze dineros. efto pareíce, porque di zelaley quatro fueldos , fon tresmarauedis y dos dineros.y f1 quatro fueldos fon a doze di neroscada vnoquaréta y ocho, » . quedan —— i —— À— Numifmatum. quedan tres marauedis en quarenta y feys dineros. Loquinto ,que teniendo efta cuenta có razon fe reduzé feys marauedis viejosa diez de los prefentes,aundaya alguna diffe rencia, porque feys marauedis viejos hazen nouenta y dos dineros,y diez marauedisdelosq agora vfamos,hazen cient dine ros.Pero es coftumbre antigua en reduCtion de monedasviejas alasnueuasno mirar en alguna equefia differécia. Anfi Plutar cho, Tito Liuio, Plinio y otros llamaron denario ala drachma Attica:fiendoel denario mayor vna fetena parte, que la dicha drachma Attica. | Lofexto , Qdelo fufo dicho fe puede facar es aduertir: d no ay contrariedad alguna enla decla racion de los marauedis viejo y nueuo;que pufe en el libro.1.de las varias refolucionescapit.xj. orque el marauedi viejo valia uinze dineros, y el nueuo diez y anfielfueldo de doze dineros esmayor queel marauedi nueuo,y menor qel marauediviejo Lo vltimo esq fegun efta opinió facada delas mefmas ordenangas reales no [e puede dezir queel marauedi viejo aya fido demayor valor que marauedi y medio de losprefentes,ni fepue Cap. V. 32 deprouar,que aya fido de oro; antes efta claroqfuecobrefio,o de vello.pues por las ordenacas | reales fe differécia el marauedi bueno del viejo,y delosq agora gaftamos, eftimado feel bueno en feys delos viejos, y endiez marauedis delosprefentes. | Eftaeftimació y comparacion del marauedi viejo conel Qago racorre,como tengo dicho, tuuieron P muy aueriguada y cierta e demas,que entédieron en recojer las ordenancas reales en tiépo delos R eyes catholicos don . Fernando y dorialfabel,porcu | yaauthoridad , examinando fe primero en fu muyaltoconfejo | fe publicaron lasdichas ordena cas reales , y teniendo efta opinion por muy acertadala fegui enlas varias refoluciones. Aun que adelante porneotra manera de eftimar el marauedi viejo fin perjuyzio de la authoridad delosqueordenaron eldicholi bro de leyes y ordenancas. Anfi mefmo fe haze menció en las leyes de eftosreynos del marauedibuenocomod mone dadifferente del marauedi viejoy anfi esque no puede dudar fe , que el marauedi bueno, y el viejo ayan fido muy differen. tes.porque el Rey don [uan el 4 prime doCtor Montaluo ylo Veterum Collatio primeroen Guadalajara los po ne por tales enlaley, que hizo delosdefcomulgados: como pa refce delas cortes, que el dicho R ey hizo, y dela.l.1.titu. 5.libr. 8. ordinatio. | | —Bl valor defte marauedi bueno viene a fer diez marauedis E delos que al prefente corren; y fe vfan.Lo qual prueua la.].1-ti- tu.9.libr.8.ordinat.do dize que el hijo,o hijaque denoftare a fu padre;o rnadre en publico, o en. eícondido , efte en la carcel publica por veyntedias, o pague al padre, oala madre feyfcientos . marauedis de los buenos, que fon feys mill marauedis de efta moneda. Efta ley hizo el Rey don Iuan primero de efte nombreen Birbiefca;afio M.ccclxxx vij. y enloslibros demano,que.- o he vifto:do eftanmuy cumplidaslas leyes y cortes del dicho Rey;no eftan aquellas pala- y anfifu authoridad fera de mu cho credito eimportancia para prouar,que el marauedi bueno viene a fer de e[timació de diez - marauedis de losque agora gadeeftosdozedineros comunes Ítamos. | Efte mefmovalor y precio cor refponde al valorque pufieron los do&ores VicenteArias, y Montaluo in.l.1.tit.5.lib.2.Fori al marauedidél Rey don Alon fo decimo , que hizo recopilar elfuero.porqueefcriuen queaquel marauedivalia ocho fuel-. dos y tres dineros cada fueldo que hazen diez vn marauedide losdeagora. Eftasfon las pala- -bras,que eftanen la diclia glofbras:que fon feys mill maraue-- disdeefta moneda. De mas de éftoel doGor Montaluo en el repertorio de las ordenangas. " verbo filius.refiriendo efta ley del Rey don Iuan.folamente ha ze mencion de los feys cientos - maraáuedis. De manera que la dicha claufula fue declaració hé : Cha porlos que entendieronen ordenar lasdichas ordenangas:. — E porquelos dichos doctores que fa.Segunefto ocho fueldos ha- . zen nouenta y feys dineros: mastres, fon nouenta y nueue dineros, que vienena fer diez marauedis delosqueagora vfa mos : pues vale cada marauedi diez dineros. Por efta caufa en el dicho cap.xj. delas variasrefolucionestuue, que efte marauedibueno vale diez delos deagora:y qeraelquefe vfauaen. tiempo del Key don Alonfo de cimo, que llamo alli el Iegif1a- dor:y entiendo,que fe víaua e- Ítonces por marauedibueno,y : mayor,o de oro. Numiímatum que tenian mas noticia de monedas antiguas, no tenemos al prefente dizé, que efte marauedi en tiempodel Rey dó Aló fo decimo era deoro.tambien efcreui en el dicho cap. xj. quel - maraüedide oroen tiempo del Rey don Alonfo decimo, valia diez marauedis de los de-agora y eftefe dezia marauedi bueno. bien fofpecho,queen aquel mif mo tiempo fe dezia marauedi, cierta fumma de dineros menudos , que venian aigualar con diez marauedis delos que agora corren.lo qual pareíce,pord en la hiftoria del mefmo Rey don Alonfo decimo cap.primeroefcriueel authordelas mone | | das,que eftonces corrian ydize, que vn maraueditenia tátos di neros,que alcancaua al maraue di de oro.efte capitulo de eftahi , ftoria porne adelante, porque me parefce es conuenientea lamateriaque tratamos; Efte marauedi deoro es el me nord los marauedis de oro,que yo he hallado enlas leyes, y coronicas de eftos reynos: y anfi cófiderádo la ley del eftilo.114. trabaje dela explicar y entéder en el dicho cap. xj. Las palabras delaley fon eftas. Esa faber, Qenlasleyes do dizepena de marauedi d oro, que - Cap. V. 33 fe juzgoanfi el porRey do Alo fo,q fallaua el,queal tiempo, d acaefcio fue anfi eftablefcido, q la moneda;q corria eftóces,que eradeoro. E fizo ante fi traer ( los marauedisdeóro q andaua ; altiépoantiguo:e fizo los pefar confu moneda: eporpefofalla . ron,quelos feys marauedis de. Jafumoneda del Rey , quepefa' , uan vn marauedi de oro: yanfi- e el marauedi de oro ha fe de juzgar porfeys marauedis deefta hy moneda.De eftas palabrasfe fa — ^ ca:que el marauedi del Key dó A]onfo decimo era deoro: por quedeotramanerano cóuenia . pefarle con el antiguo, d tábien era de oro:pues fiendo differen. : tes metalesenninguna manera * quadraua;ni puede quadrar, q .: por el pefo de ambos en vnas mefmas balácas fe facaffe el va-- lor que tenia vno mas; d otro. mayorméte q eftaleydize,auer fe pefado feys marauedisde los. del Rey don Alófo:e auer pefado tanto ellos feys como vn ma rauedide oro delosantiguos. E fiel marauedi bueno; d cor ria en tiépo del Rey don Alofo decimo,era differéte del marauedi,d llaman las leyes de eftos reynos viejo , y valia tanto vno como feys de los viejos,fegü pa reíce porlas leyes del Rey don Iuan M Metérum Collatio: 7 luan primero,y por otras, d hemos arriba allegado : y: el viejo correfponde a vno y medio de: losde agora:y el marauedi bueno móta diez de los prefentes, el marauedideoro masantiguo que pefo feys delos buenos, vie nea valer fefenta marauedis de los quealprefentevfamos. ^. : : BI Key don Alófoonzenoen las cortes d tuuo en Leó era de M.ccelxxxvij;enla petició fegü datábiéeftima el marauedi bue noenfeyes de monedavieja di | giendo:peche ciét marauedisde la buena moneda, à fon feyscié tos deeftamoneda.De manera qeftaley pudoanfi mefmo dar caufaala eftimació q hizierólos que ordenaró lasordenácas rea les,poniédo el marauedi bueno en diez de los prefentes,y el vie , joen vno y medio,la dl eftimació fe hafeguido fi&pre por los juezes en la exequucion de las dichasleyes. Para todolofufo dicho fe hade aduertir, que las leyes del eftilo fe hizieró entiepo del Rey don Alonfo decimo padre del Rey don Sancho el quarto;fegun confta del princi pio de ellas:dondefe da a enten der,que aquella recopilació por la mayor parte contiene leyes del tiempo del Key don Alon- O decimo. "mareolosldon 25721 ^ Ll -En la coronica del Rey don Alonfo decimo capit. primero. tratando el author del Rey don Hernando el tercero, y del dicho Rey. don Alonfo fu hijo pone las palabras figuientes. - Caen aquel tiempo del Rey don Fernando daua el Rey de Granada lamitad de todas fus rentas, que eran apreciadas en feteciétas vezes mill marauedis dela moneda de Caftilla. e efta s moneda eratan grueffa,y detá tosdinerosel marauedi, queal cancauaa valer el maraueditan to como vn marauedi de oro. y porque en aqueltiépo del Rey don Fernando corria en Caflillala moneda delos pepiones, y en el Reyno de Leonla mone: da delosleores , y de aquellos pepiones valia ciento y ochéta el marauedi.e las compras pedfiashaziálas metales,qfazia de ziocho pepiones el metal : diez metales el marauedi: y deftos triarauedis er& apreciadas las ré tasdel Reyno de Granada en fe tecientas vezes mill marauedis: y dauan al Rey don Fernádola mitad de aquellas.y el Rey don Alófofuhijo enel comiengo de fu Reynado mando deshazer]a moneda de los pepiones: y fizo labrar moneda d los burgalefes que valia nouéta dineros el ma rauedis Numiímatum. rauedi:y las compras pequenas fe haziana fueldos, y.feys dine rosdeaquellos valiá vn fueldo: y quinze fueldos el marauedi. efto fe efcriue en elcap.primero.y en elcap.7. dizeel coroni ftacomo el mefmo Key dó Alo fo afio.de. M.cclviij.mando def hazerla moneda delos burgale fes: ehizo labrarlamoneda de los dinerosprietos:y de eflosdi neros hazian quinze el maraue di,de manera qquinze dineros. hazian el dicho marauedi. De efta coronica fe podria muy bié facar el valor del mara -uedideoro, dcorria en tiempo del Rey dó Alonfo decimo: fi pudieffemos bien aueriguar co mo correfpódael pepió a la mo neda, corre al prefente. Y ha fede notar, dla moneda delos metales quetengo referida,aüque eftafcripta por efte nombre -enladicha Hiftoria: en algunos libros, que yohevifto, y en ocras fcripturas fellama Mercal, o Mercales. ; En vn libro de mano antiguo hallevna breuerelació demone das viejas; y alli lei,que el pepió valia dos meafas , y el burgales dos pepiones, o quatro meajas. Segun efto el marauedi del ci&- po del Rey don Alonfodecimo viene a valer fefenta dineros, Cap. V. 534. que hazencada vnoa feys mea , jasfeys marauedis delos que agora corren.Sieftoesanfi,nofe puede dudar tomando las palabras dla dicha coronica y hazié doporellasla cuéta, finoqefte — marauedidel Rey dóAlonfode . cimo es'el que fellama bueno, eigualalmarauedideoro,que enaquel tiempo corria:del qual. hazé mencion]las leyes del fuero y otras. Tampocoay dudafi no q el marauedi cobretio, o de - vellon andando. tiempo vino abaxar mucho y no valiotatos | dineros:como lo hemos proua- De aqui fe figue la duc doalprincipiodeefte capitulo. — wet Lo uedis bueno y viejo puefta en Jasordenangasreales delosR.e-- yescatholicos.y enlas demas d. hemosarriba citado eftimando el marauedibueno en diez marauedis delos queagora corren: porque reduzidos diez maraue dis delos prefentes a dinerosha zen cient dineros: y anfitienen mas dineros d el marauedi bueno ,0 de oro, quecorria altiépo del Rey dó Alófo decimo pues aquel attenta eftayltima cuenta valía fefenta dineros.pero efta tran determinadala primera efti macion del marauedi bueno, -y del viejo en las dichas ordenancas: : Veterum Collatio nancas reales como al prefente andan impreflas,y examinadas y paífadas con publica authori- - dad deleyes,que parefce temeridad apuntar lo cótrario. auná fin prejuyzio dela authoridad que tuuierólosquelasrecopila ron,pues no tocala eftimacion delas monedas tantoen la fub- - ftancia de la ley, que fe manda guardar conforme a fu decifion antigua,yfe hazeincidenter:no | - dexare de tratar otra manera d eftimar el marauedi bueno, y el: viejo , poniendo adelante muy en particularla differencia,que puede auer entre las dos opinio nes,o maneras y modosdeapre ciar efta moneda. : Parefce de las leyes antiguas de eftos reynos, que eftadiftin- &ion demoneda vieja y nucua . procedio por razó y caufa, que Jas monedas para remediarlas necefsidades publicasfe alcauá | 6 y fübian del valor ordinario,y a las vezes fe labraua demas baxa - ley quedando el valor antiguo enfufuerca.todo efto feprueua. porel principiodelas ordenan cas que hizoel Rey don Henrique fegundo en 'T'oro era de Micccexj.y el mefmo en Alcala . &rade. M. ccecviij. y por laley * del Rey don Iuan. primero en 2rgos àfio de M, ccclxxxviif. ftoria del Rey donAlonío dedonde dize,q el marauedi viejo y nueuo fean devn valor;e igua les,aundlosdineros nueuos fea de mas baxa ley. Por manera q el marauedi viejo yde moneda vieja valio fiépre diez dineros, y feyscornados,entendiédo, co mo entiendo del marauedi comun, d corria entiépo del Rey dó Alofo onzeno: porq efte tal llaman las leyes viefo y de moneda vieja:pues eftóces no auia auido mudanza, ni nouedad en - baxar deley la moneda,nifubir lade valor, lo qualacaefcio en tiépo del Rey don Henrique fe gundo,hifo del dicho Rey don Alofo onzeno. Anfi mefmo fe confirma lo fufodicho por las. leyesQtégoalegadas enel principio de efte capitulo, porlas qles yoentiédo fe prueua: que el: " ec M E " cd .marauedi comü qcorria entié- - po del Rey don Alófo onzeno, el qual llaman lasleyes maraue - diviejo, valiadiez dineros no mas:o feys cornados: y q fellama viejo teniendo refpe&toala nouedad:q defpues vuo enlas - . monedas por remediar lasne-. cefsidades publicas: comofe da biéaentéder en las dichasleyes y ordenácas.a efta cuéta podria quadrar mucho la eftimacion de los fueldos teniédo por la Ht cimo, E Numiímatum: cimo del fueldo comun valia feys burgalefesdeaquatromea jas cada vno;y poniendo el fuel do buenoen dozeburgalefes de eftos;de manera d hizieflendozeburgalefes ocho dineros;coino adeláte iremos: y anfi que dariaclfueldo bueno; de quien hazen menciólasleyesdelR ey don Alonfo onzeno envocho di neros.delo qual refulta;q cinco fueldosbuenoshazé quatro ma rauediscomunes entiempo del dicho Rey don Alonfoonzeno fegun conftaporlasleyes; d del mefmo: Key tégo alegadas; P or - Jasqualesel marauediesláquin taparte mayor;d el.fueldo bueqio,pormanera, quequedara el. marauedi del tiempo «del Rey dó Alonfo onzeno.en diez di-- " neros como el d agora:puefto d fe ayallamado en muchasleyes marauedi viejo. Efta diftinCto ::defueldo bueno y de otro memor con eftameíma eftimacion del marauedi comun en tiempo del Rey don Alonfo onzeno vinotada enlamemoria queté go allegada de monedas antiguas, que videletra muy antigua.Delo qual parefce quedar affentado,que el marauedi viejo, y comun differenciado. del quelas leyes;y coronicasllama ronbueno,valio diez dineros,o tratalaclemé:z. de mapiftuis. y tratamosen el cap.4.5.2.niim.8. . En: Càp. V. | 3j » feyscoronados j' como vale el alprefehte vfamos.Aundqelma rauedi deltiempo'del Rey don no;y era deoro,o de tantos dineros,Gigualauamal marauedi de oro; como lo teftifica fa híftoria; valia müchomastpues | vienea valerfégstàarauedisde — losque agora corté.En lamiecfmathiftoria deb Rey don Alonfodecimo;y en otrasfeházem£é | €ion de ciertà moneda llamada "Eornes:la qualdizelacoronica que era de platay efta creo yo era moneda Frácefa;que córria- en Cafülla:porauerlatraydo | TosFrancefes,q vinieró eftóces a eftos PL y miradolós ti - pos parcíce fer eftamoneda el argenteo Turonenfe ; de quien en'eftaprefente obra. dondé le -eftimamos en. veyhte -y- cinco mmarauediscófortiie ala éftimacion Qagoratiene el real dé pla ta caftellano.pord el Torties pe faua tres partésde quátro de vn 1eal;o tresquartillos;y en aquel tiempo valdria tatito como dos marauedis coómuties. podriade ziralgunoqueefte Tornesfaef feel faeldo 'uronéfe, de quien tra&aniosén el niefmo. 62; ni. | 7.ylepufimosétrpefo delater cera ^ — Veterum Collatio quales hemospuefto en el mefmo valor quelos prefentes.aüque en diuerfas partes los mara uedis viejos han fido, y fon interpretados, y eftimados por particulares fueros algunas vezesados:otras atres,otras aqua tro marauedis delos que agora corren. | Deaquife faca, d el marauedi de oro antiguo, que por la ley del eftilo valia y pefaua tátocomo feys marauedis de oro del Rey don Alonfo decimo, fe efti maua y apreciaua en treynta y feys marauedis delosquealpre fente gaftamos. Laley.2.ti.3. part.7.pone marauedis prietos,y marauedis blá. cos:dando aentender claramen - te,que el marauediprieto valia mas,queelmarguedibláco.Por . ventura llamo marauedi prieto elmarauedi bueno que montaua quinze prietos . y blanco al marauedi mas baxo y comun,d mótaua diez dineros como mó taelque agora vfamos:lo qual puede anfi mefmo prouaríe por lo quediremos luego delblanco. Verdad esque en algunoscó - tra&osotorgados al cabildo de la yglefia de Cordoua, he vifto hecha differécia de marauedis de moneda vieja, y delos mara uedis de monedablanca,eftimá doel de moneda vieja endos de - el de moneda blanca , y entendiendo moneda blanca , porla que al prefente corre , y hacor rido de fefenta aífiosa efta parte y mas. Eftas monedas antiguas aunque eran de vellon;creo y fofpe chotenian mas mezcla de platà que no tienen las blancas, quartos, y ochauillos que agora corren.Eftofe puede facar en alguna manera de la coronica del Rey don Alonfo onzeno. cap. 98. encuyotiempo y antes en tiempo del Rey don Fernan do quarto fu padre , y de otros Reyeselmarauedi comun vino acítimarfe por nouenes, y cornados:como parefce de la mefma hiftoria,y valioloqueal pre fente vale,lo qualfe puedecreer por lofiguiente. . Lo primero,porque de lasleyesdel Rey don Alonfo onzeno,que cerca delos fueldos hcmos allegado y examinado, pareíce, que aquel marauedi valia diez dineros como al prefente valey nomas. | Lootro:porque valiadiez no uenes el marauedi , y cada nouen de eftos valia y eratáto como vndinero dea feys meajas: loqualeftaclaro por elordena miento, que hizo el Rey don Hen. . oo— o Numifímatum. Henrique fegüdo en 'oroera de M.cccexj. donde dize, queel - marauedi valga diez dineros, o diez nouenes, o feys cornados: y que doze cinquenes valgan vn marauedi:dos cinquenes vn cornado:delo qual parefce;que aquel marauedi valia feyscor?. nados;,y diez dineros,como vale el que al prefente víamos:y q dozecinquenes hazian tanto, y montauan como diez nouenes: pormanera, quel nouen valio feysmeajas;pues el cinquenera decinco.todoloqualquadraco el marauedi d agora gaftamos. ' Deaqui arifi mefmo fe prueua, que el dinero nouen no valio eftonces mas que feys meajas: y no nueue. aunque es potfibleque en aleü tiempo lasaya valido. El cruzado moneda menuda en Caftilla folia valer ordinariamente dos cornados no le fu biendo por alguna necefsidad como lo prueua el ordenamien to,que hizo el Rey don Henrique fegundo en Alcala era de M.cccecvuj. | Blanco fue tambien moneda yaunque pudofer auerfe labra doantes,como lo da aentender la ley de la partida.2.tit.3 j.parti. 7 tábienla mádo labrarel Rey dó Iuan el primero, y le pufo en Cap..V.. 39 valorde vn marauedi de a diez dineros:defpues abaxo cada blà co a feysdineros,que viene qua f1alo qesoy vnablanca y vndi nero mas.lo qual parefce por cl ordenamiéto d hizo el mefmo Key don Iuá en Biruiefca afio de M. cccelxxxvij. yen Burgos. afio de M.cccelxxxviij.efteblanco baxoavalordevn cornado el. Rey donHenrique Terceroen | Madrid atio de M.cccxcf. Entiépo de efte mefmo Rey : don Henriqueel tercero corria ^ en eftos reynos/la moneda de . los Agnus dei, y valio primero vn marauedi:defpues vino a labrarfedetá baxaley,Qvaliovn - cornado.aníilo cuenta y trata lacoronica del dicho Rey don Henrique tercero. | Anfi mefmo fe vfaron y labraró antes deagora y antiguamente eneftos reynos medias blancas:como coníta por lasleyes, quehizo el Rey dó Iuanel primero en Segouia afio de M, cclxxxx. s. : - Hafe de aduertir, que lasmonedasantiguas de oro, y plata, aunque vayan en efta obra efti. madas algunas vezes al precio antiguo, pero fabidoel pefo, à tenian fe han de reduzir alas q al prefente corren porla feme. janga en quantidad delpefo: y | efu. UU TER Collatio eflimarfe el tal pefo como agora fe eftima:pues fe han deconfiderar por el dicho pefo,y quà tidad deoro,oplata. | Sümario del capitulo fi guléte. x Copfidevafe el precio,y Yalov de las cofas entiemposantiguosquanto a esEosveynos: en e[pecial del marco de plata. 0 2 Tratafe del pefo) alor del real Caflellano en tie po del Reydon Henrique fegundo, de$pues, | antes. i k / 3 Dobla castellana, de que pefo valor a4 fido. -e 4. Elmarauedi de oro que pefo 9 "yalor aya tenido en los tiempos pa[Jados - y Examinan[e muchas leyes de las partidas ,3 del fuero , quebablan de marauedis , y otras monedas. 6 Francos que moneda 4y4 fido de que pe[o Y4- lor. Cad ARE e Capitulo fexto: en. el qual fe trata y confidera elpe fo de las monedas deoro y plataantiguas de eftos reynos para mejor entendi. miento de las leyes. | Vantoal entendi «| miéto de muchas B. leyes de las parti- Y" : 25 A8 das y fuero real ———-Jconuiene examinarelvalor;y pefo mas de parti cular de las monedas de oro y Plata; d eneftos reynos folian correr,pues aü dayamos dicho y declarado el precio del marauedi de oro viejo y nueuo por eftimacion de marauedis comu nes y dineros menudos, fera bien , por lo que adelante to caremos,aueriguar elpefo , y aantidad , que eftas monedas tenian: fi quiera para entender la grauedad delas penas cÓ-: formealo q oy en dia fevfa: y porque veamos, fivn marauedi deoro era liuiana pena:y anfi mefmola penadeotros mara uedis comunes. Para lo qual fe han deconfiderar algunas anti guedades.- Quié vuiereleydo lascoroni | cas de Caftilla, y lasleyesantiguas del reyno hallara,dlas vià das,mátenimiétos, y las de mas ; cofasneceffarias parala vida hu » mana, valian tà barato y en tan baxos precios,q con vn real del pefo mefmo, dos de agora tienéfecópraua y podia cóprarlo que encíte tiépo no fe podra có prarcon diez,ni có quinze reales, ni por ventura có veinte.lo meímo fepuede dezir del mara uedi comü,pues eftonces era de mas vtilidad para cóprar vn ma rauedi,d agora quinze ni veyn te.efto pareíce fer anfi no tratà do de tiépos mas antiguos por las ordenácas , que hizo el Key dó Alófo onzeno.en Alcalaera de 5 haíta la ley.lxiij. Numifmatum. - de M. cccelxxxvj. y largamente | porlasleyes,áhizo el Rey don Henrique fegüdoen Toro era de M:ccccvij.defde la ley.xxix. - [té fe dete tiotar: q entiempo. del Key don Alonío onzeno;y de don Henrique fegundo y ha fta oy el marauedi. por dóde fe apreciaron y aprecian enlas di chas leyes todas las Cofas , era y ha fido de feys cornados:o diez dineros: como por las niefmas leyes pareíce;y por lo que tene mos allegado en el capitulo antes de efte: pues efte marauedi noerael bueno , ni el de oro fnoelcomun. - Parefce anfi mefmo, d en ti&- po del Rey don Alófo onzeno valiael marco dela plata ciento y veynte y cinco marauedis: CO mo fe prueua porfuhiftoria ca-- pit.98.y defpues en tiempo del Key dó luáel primero valia vaciétos y cinquéta marauedis lo qual confta;y eftacierto porlas cortes d el mefmo Rey dó Iuà hizo en Burgos àfio de M. ccc ]xxxviij. y anfien efto como en lasde mas cofas neceflarias en Jarepublica fehallara porlas co ronicasdel reyno; d quáto mas nos acercarenos à efte tiépo tá to mas há fubido y encarefcido f: en los precios todaslas cofas Cap. V I. 2h á comunméte gaftamos en co-- mer en veflir.y enotros tratos, y a&os neceflarios. lo qual fin. Coronicas por experiencia hemos vifto de treynta,o quarene; taafíosa efta parte: por táto no nos marauillaremos delo áleyeremos cerca delos precios d tuulerólos mátenimientos y otras cofas dozientosanosatras. Segü eftono va defcaminado.- el precio delosrealescafellanos en adl tiempo.eftos reales eran de tanto pelo, que ocho deellos 2 hazian vna onca, comola hazé agora.anfilo prueua la ley, que hizo el mefmo Rey don lua en Biruiefcaatio de M.ccclxxxvij. do dize d por ocho reales deuidosfepague vna onca de plata, : y queefte es fu fufto precio. Por el valor áel marco de pla ta podemos facarla diuerfidad del valor del real de plata del di chopefo, el qual valio en tiépo del Rey dó Henrique fegundo tres marauedis: y porq efta monedafelabro debaxaley a caufa delas necefsidades publicas, el mefmo R ey baxo efte real ama . rauedi:como parefce por fu coronicaen el cap.8.del atiofexto porlas ordenancas, d hizo en Alcalaerad M.ccecviij.defpues efta moneda fe boluio alabrar de buenaley como la vieja.quie ro os. 2 Wetétum Collatio - rodezir comola que corriaan: tesque felabraffede baxaley;y: anfi el real viejo como el nuez uo valieron en tiempo del Rey: " dóHenrique fegüdo tres mara uedis cada vno . Efto feprueua porlasleyesdel mefmo Key en Toroerade M.ccccxj.delas qua les párefce d poco antes con las muchás necefsidades fe auia alcadoelrealdeplatadebuenaley a doze marauedis:y luego febol . .. uio àbaxaratres. andado eltiéporeynando el Rey don Tuan 3 disdelos comunes,dcada vno - élprimero valio el real deldi- - . éhopefoquatro marauedis.y en tiédo el pefodel real de efta mamera; que ocho reales hazian y pefauan vna onca algo menos. — «Porrazó d enlas monedas fié prefalta el pefo jufto pala cofta delabrarlas.y q entiépo del Rey don Tu an el primeroaya valido él real quatro marauedis, prue-: é&slolaley del mefmo Rey hizoenBurgosafto de M.ceclxxx - viij.defpues con fubirfe la plata ha venido a valer el real vnas ve zes doze marauedis, y eftonces. fc llamaró quartoslas monedas. q valierontres marauedis:pord - eran quartos del real.el qual va lio anfi mefmo diez y feys marauedis: y deaquife llamaron quartos las monedas dea quatro marauedis.en fin como al prefente;anfi enlostiépos paff. .dosla moneda de plata fe refpe. Gto: al:valor.de la mefma plata pocozas:comoesnotorio: ^ ' Item fe haze menció enlas co ronicas y leyes del Reyno de monedas de oro. en efpecial fe vfaron en Caftillalas doblas , y por las leyes del Rey dó Henriquefegundoen Toro.era deM: ccccvij:enla ley.lxij. parefce, q enaqueltiépola dobla caftella- . na valiatreynta y feysmaraue- . valia diez dineros,como el de agora.defpuesalcola moneda el mefmo Key do HenriQ , y valio la dobla caftellana ciéto y veyn temarauedis. y luego boluioe- 1ta moneda areduzirfe a fu jufto valor, y valiotreynta y cin- Lad co marauedis. anfilo prueuá las. leyesdel mefmo Rey don Hen. - rique fechasen T'oro erade M. ccccxj.entiépo del Rey dó Iuan el primero valiala dobla Caftellana cinquéta marauedis: lo ql parefce porlasleyes del mefmo: Key dó [uan en Biruiefca afio de M. cecclxxxvij. y en Burgos ato de M. ccclxxxviij. eftas doblasen tiépo del Rey don Iuan el fegundo corriá de muy baxa ley algunasde ellas:y las buenas y las malas auian fubido en fu valor:como han fubidolosprecios € Numiímatum cios del oro, y plata: y de todas lasotrascofas fegü parefce por las peticiones ; quefe dieron en Madrid en lascortesdelafio de M. ccccxxxv. en vn cotracto de véta qfecelebroen tiempo del Rey don luanelfegundo en el afíio de M.eccc. y xxxv.de cierto heredamiento entierra de Seuilla vi hecha mencio delas doblas morifcas d eran ygualadas porlasleyes realesalas Caftella nas,enfetenta marauedis cada vna. loqual fe fufre por razon que las morifcas corrian abaxa das de fuley,como las Caftellanas en aquel tiempo. hizofe el dichocontra&to en.v. de Dezié bre.por el qual dota Leonor: Gutierrez Tello Abadeffa ylas monjas de la orden de Sancta Clara vendieronel heredamien tode Villa nueua deBalbuenaa Francifcode villaFráca por pre cio dedos mil y doziétos y cincuenta doblas morifcascontada cada vna dobla a fetéta y vn ma rauedis ; Efta dobla Catftellana ennueitros tiempos ha corrido ofoliacorrer,peronodetábuenaley;nidetàtopefo comolas quetégo dicho: que corrian en tiempo del Rey don Henrique fegundo, y del key don luanel primero:y valian las vltimas de agoratreyntaafios, y quarenta | Cay. V L 4l cada vna trezientos y fefentay. cinco maraüedis.:-: 0905] Las doblas antiguas entiépo del Rey dó luá el primero valiá doze reales en plata amoneda: da:y en plata dbrada ongay me dia y vnaochaua de plata:fegun parefce porlas dichasleyes... | . Demasdelo fufó dicho cóuiene paraloque adeláte. diremos examinar eftadobla Caftellana deque pefo era, paraver el oro Qtenia,y creo atodoloquepue do alcácar, que e£ta dobla tenia .pefode vn Caftellàno,, lo qual fi guiente. zb: hafta agora entiédo anífi porlo LoprimeropordelReydon - Iuan el primeroenSegouia ano de M.cccxc.hizolaley delafegü | da fuplicacien conlapena delas. mil y quiniétas doblas,no fefa« lando mas que doblas fin dezir el precio de ellas. por táto fe hà: de entéder eftas doblasCaftella nas,y deaquellas, dfe cótienen enlasotrasleyes del mefmo rey. lo qualami parefcer efta claro. ennueftros tiépos; y antes deagora defpues q la dichaley fe.hi: zo eítas doblas fe: han juzgado. | por pefo, y preciod caftellanos: luego biéfe prueua,quela dobla caftellana de aquel tiépo era de pefo de vn caftellano:Anfi mef mo creo, eftas doblas fon las d: dizen Q - Pow j NY . . Veterum Collatio dizé de cabeca: porlo que díze laley primera del Key do Iuan el primero fecha en Biruiefca, donde haze mencion de cierto feruicio de doblas , Q el E eyno le prometio por cabecas mayor y menor en ciertaforma.llamà Íeeítas doblas de cabeca enlas | prouifiones dadas por fu Mage - ftada&odeM. D. xxxix.fobre las fuplicacionescó las mil y qui nisntas doblasi.-— 99-00 E Í.ootro,porque enlasconftitu ciones dela vniuerfidad de Sala manca,q fe hizieron ano de M. cccexxij.pocoantes,fe mandan dar dos doblasa cada doCtor en los licéciamiétos, y do&toramié tos;las quales no ay duda finoq fe han de entéder de lascaftella nas;qcorrian ala fazon en eftos daen doze reales,quehaziáon ca y media de plata tenia masoro,q noel ducado de nfo tiépo: anfiq vernaaferel pefo delas di chas doblas a vn caftellano. ma yormétefe prueua efto,porque en las dichasleyes và y gualadas las doblas caftellanas có las doblas morifcas que parefcen fer las doblas Zahenes o Azenes, las quales pefan a Ceftellano: y . antes mas,que menos, — Confiderando el tiempo dcl Key don Henrique el fegundo quando la dobla Caftellana va-- liatreynta y feys marauedis comunes:y que eftonces no valia menoseloro y plata,que en tiépo del Rey don Alonio decimo podemos dezir, que el marauedideoro deltiempo del Rey dó reynos.y eftos fiépre fe han efti "4 Alonfo decimo, el qual valia mado apefo y valordecaftella- — feys marauedis de los comunes nos, comoes notorio: y no fe puede negar nidezir otra cofa. - A todo lofufo dicho correfpóo decl precio y eftimacion delas doblas por reales de plata delpe fo.delos de agora:pues eftacier to, d al prefente vale vna parte - - deoro onze partes de plata. y porla eftimació del oro y plata la qual haydo fiépre crefciédo alomenos nüca en caftilla valiotantocomoal prefente vale: fe | puedecollegir, ladobla eftima fegun vnacuéta,era de pefo por lo menos delafexta parte de vn . Caftellano,y fegü efto efta moneda de oro fife labrafle oy val dria conforme al precio prefen | te quafi dos reales y medio poco menos:y por menudo ochen ta marauedis.De efte marauedi de oro fe han de entender las leyes del Rey don Alonío deci mo,q el hizo. Aunque Íegun la cuéta deldo&tor Montaluo paí- — fadaporlas ordenangas Reales, | qus: - —M 0m 0 SIE EE Numiímatum. queagoratenemos efte maráue di valia diez de los comunes, d: eran de diez dineros como los deagora.- El otro marauedi deoro mas. antiguo, al qual fe há de referir lasleyes antiguas de eftos R.eynos fechas antes del Rey don Alonfo decimo: ylasq de ellas fe facaron,pefaua fegülaley del - eftilo feysdelos paflados;porlo ual viene afer depefo de vn ca ftellano: aunque eftonces valià treynta y feys marauedis comu nes: los quales viené a fer el dia . de oy mes de quatrocientos y - ochenta marauedis:y porreales | quatorze. . ^Detodo la fufo dicho fe cd | en limpio,qel marauedi de oro. contenido enlas leyes delas par tidas,fehade entender y juzgar de pefo devn Caftellano : pues . los d hizieron aquellas leyes tu uieronrefpe&to ala moneda ati tigaa de oro trafladando como tra(ladaró leyes-tan antiguas y haziédo recopilació de ellas.Pa raeftoay vnavnarazóa mi juy ziode mucha fuerca.los quehizieron as dichasleyes delas par tidas y las recopilaró entédieró muy bien el pefo del fueldo àu: reo de Iuftiniano , y como pefaz ualodpeíavn Caftellano.'Tüuieró anfi mefmo entendido , q | Cap. V L 42 el fueldo , y elaureo eran de vn. meímo pefo:y con efto efta 1la- nodjlosdichosauthoresno qui - fieróalterar cofa algunaen las leyes d trafladauan , y fi alguna vezalteraró algo , fue péfando, - Qnohaziàmudáca alguna,y no entédiédolasleyescomofehan - entedido por otros:y anfi en to dos los luparesdoel derecho co mun haze mencion de fueldo;o aüreo,trafladaron marauedide | oro,o marauedi fimpleméteen tendiendo de oro,de lo qual pa -refce,dlos dichosauthores diedide oro contenidoen las leyes antiguasdeeftos Reynosfechas — ^ — antesdel Reydon Alonfodeci — — mo,ydelReydon Hernandó —— — | tercero fu padre , y otrosreyes proximiosa eftos , era del pefo d esagora vn Caftellano, quiero . dezirláfexta parte devnaon- — ca dé óto:y tal que fetentay.dos hazian vna libra Romana de — guofgenoz! (uie iedos 35 od A età declaración y pareftet fcallegan lasleyes delos reyet Godos;que en Efpafia reytia- : ron antes del Rey don Rodri:- 20 delas quales el dia de oy fe tiene nóticia por ellibro que dizen y intitulan Foro juzgo fecho etilatin, y anfi mefmo en aquel Romance antiguo , que | 2; elton- | 7 Veterum Collatio eftonces fe vfaua poco differen tedel al prefente vfamos . En eftasleyes Goticasfe haze muy amenudo mécion defueldosde oro, eneltexto latino: y eftos - -Tmefmos en el texto efpatiol fe- ]lamà marauedis,o moruis deoro, y otrasvezesfimplemétema rauedis, o moruis. eftos fueldos - deoro, entiédo yoauer fido del pefo de vn Caftellano como el fueldo Romano; de quié haze méció luftiniano en fu Codigo: paralo qual fe puede prefu mir, que entiempo delos Reyes Go dos corrian en Efpana en la có tratacion y cómercio los fueldos delos Romanos y de luftiniano: pues en tiempo, quelos 24. Rey delos godos;y coméco areynarafio de Dcxxij. Como qera q fea pues luftiniano auia tenido el iperio Romano y mu erto.6o.afios antes poco mas o menos: verifimil esd quedariá fus monedas y fueldos deoro:y otras femejátes mádadaslabrar : por los emperadores dle fuccedieró quáto ala contratacion Y cómercio en Efpafia,por caufa dlapartedlos emperadoresen: ella cenian,y defpues de ellose- - chados de ella porlo q fuelé du Godos Reynaró en Efpafia los. |... Romanos no del todo eftauan . exdufos de ella,antes gouernaron parte de Efpafia hafta que el Rey Suintilla vicefimofexto Rey delos Godos, que comenco a reynar aio de Dc.xxj.acabo de echar alos Romanos de toda Efpafia y dela Francia Go thicaquedádo fecon la monarchiade eftas prouícias,como lo efcriuen fant Ifidro, el Arcobifpodó Rodrigo, y el obifpode Burgos do Alófo deCartagena aun d Paulo Emilio enla coroni caFrácefa atribuye efta monar chiaalRey Sifebutho qfueel rar y tratarfe femejantesmone dasidetan excellerite metal;yy tà eftimado. Lo mifmo fe puede facar de lasmefmasleyes Goticas;enlas quales eftos fueldos de oro fe di uidé por tremiffes,como parece de la.]. vlt.cit.vlt.lib.7. & lib. 8.tit. 4.enlaley.Sialgunhome | d talla comaa cauallo;y élaley,q comienca,fi algun home encier ra ganado. dondeen el textolatino fe haze mencion delostre mifles de oro,comopartédelos | fueldos,y fegun prouamosarribaen elcap. 3.nu.4.el fueldo de luftiniano tàbien fe diuidio en tremiffes de oro.Pormaneraq anfi porel nóbre, como porla mefmadiuifion, y porla contra: tació cólos Romanos podemos entender có mucha razon, d los fuel. 4 . de pefo de vn Caftellano. defta | Numifmatum. füeldos deorocótenidos en las leyes Goticas eran del mefmo peío;olos mefmos los de Iufti niano:y por tanto vienen afer manera fe puedéentender mu- -chas leyes del foro juzgo mayorrmente en ellibr.7.y.8.y en. otros muchos lugares donde el texto latino vfa de füeldos, y el - Efpafiol de marauedis de oro: o de marauedis fimplemente.. E fi quifieremos dezir,quelos Reyes Godos no ayan tenido cuenta có la moneda Romana, diremos d ellos mefmos máda- . gonlabrarfueldos de oro aimitacion de los fueldos delosemperadores y del mefmo pefo, y con efto cócurre d Pedro de Al cocer enla Hiftoria , que có mu cha dilgécia , y curiofidad hizo y recopilo delainfigne; y Impe rial ciudad de Toledolib.r. c.32. - affirmay teftificaauer vifto me dio marauedi deoro del tamafio de mediocaftellano labrado en Toledo entieimpo delos Rees Godos:delavnapartetenia la figura de vn Rey coneftale- - tra.Vuitigis Kex:y dela.otrate nia porletras; Toleto Pius. Ver dades que Alcocerllanmia a efta moneda Meaja de oro: y lasle. - yes del Foro juzgo llaman el tremiffe meaja de oro: como - Cap. VI. 43 ; parefcede la.l.vltima. titu.vlti. libr.7.donde el texto latino pu fo tremiffem,y el vulgar trafla .do,meaja de oro,y fiendo: efto anfila meaja. de oro no podia. .erlamitaddel marauedi de o- 'yo:finola tercia parte:como lo : prueua la ley;:que comienga: : Sialgan home talla comaàcauallo. titulo quarto.libr. 8.y es cofa cierta pues el tremiffe.de - oró erala tercera parte delfuel - do en tiempo de luftiniano:fegunlo tenemos prouadoenel . cap-3.y efta es fu propria figni cacion: ala qual no obftalaley que comiéca. Sialgun home en cierraganado.en elmefmo titu. lo.4::dóde eltexto latino pufo. tremiffem vnü produobuscapi tibus:y el texto vulgar traflade lasdos partes-de vn maraüedi: - porque efta claroelerror:pues tremifsis no quiere: adi car, ni fignifica las dospartesdevn marauedi : fino-la tercia parte. delmarauedi;o fueldopero pé fando à laleylatinia ponia por cada cabeca delàs dos vn treniiffe enel texto.vulgar pufieró por doscabecasdos partesde vn marauedi entendiendo dostremiffes. por manera dla mone: dadedhaze mención Alcócer 'era medio marauedi, o medio fueldo de oro: el qual fellamá H; .enlas "Veterum Collatio: deria eftos marauedis coforme 3 la eftimacion,q tenia el marauedi de orojo el buenoen tiépo del Rey dó Alófo decimo , q es - feys delos de agora:o diez fegü . otracuéta.alo qual fauorefcela ].1.tit. 4. libr.1.fori.que ponelos mefmos cient marauedis de pena al Rebelde citado y emplaza do para ante el Key:comola di :chaley dela partida: ylos mara uedis de lasleyes del fuero enté demos fiépre delosbuenos,quie ro dezir de oro, que corrian en tiépo del Rey don Alonío deci mo:o fus yguales por fummade monedascobrefas,o de vellon. de efta manerafe há de entéder los marauedis pueftos por pena alosR ebeldes in.1.1.2.3.4..ti. 3 lib.z.fori.y losfueldos de q alli fe haze mencion cóforme alo q hemos notado del valor y efti. mació dlos fueldos.efta mefma Ed J interpretació delosdichos mara | uedis: q fean delosbuenos,;fe co lige delas leyes.24.25. y:26. del eftilo. las quales tiene refpecto al marauedibueno del Rey don Alonfo decimo.L.a mefma opi. nió tuuo el door Hugo Celo. en el repertorio verbo emplaza miéto,aund eftas rebeldias fe lle uan cóformeala coftübre de otramanera en algunas partes. | . La o&aua illació pertenefce a la.l.5.ti.8.par.3.dode pone pena de ciét marauedis en vn cafo, y de diez en otro,quádo el poffee dor refifte, y impide d no fe haga,niexecute elaflentamiento: Eftos marauedis fe han deenté derde los buenos, quiero dezir delos que principalméte fe vfauan entiépo del Rey don Alon fo decimo;y eran deoro,o ygua les aldeoro:cóformezala cuéta, que hemos feguido y examinado;efto fe pruena.porqla dicha ley no esfacada de derecho co: mun , ni deotras, q yo ya vifto, portanto la tgo de entéder cóformea lamoneda del Key,d1a. hizo,d fuedon Alonfo decimo. La nouenaillació toca ala.l.20 tit.25.par.3.dóde para el cafo de corte tiehe y juzga por pobreal qnoha valia de veynte maraue disfife ha deentéder cóforme alamoneda del Rey,que hizola ley:pues quantoaefta fumma a lod al prefenteme acuerdo;no la podemos referir a otras leyesantiguas,cada marauedi vale diez delos prefentes; ofeys por otra cuenta y esdelosbuenos. montan los dichos veynte marauedis alomenos:d es afeys ciéto y veynte marauedis delos prefentes dea diez dineros;los. qualesenadltiépo valià en reales de plata y del pefo delos de agora as AUR — iio Numifmatum agoramas de quarenta Reales:y eràmas qnofon oy dia tres mil marauedis confiderando el: precio de todoslos mátenimientos: | Ti | ido porlas « aau in veynte ycin les RA comolo hemos prouac ) por Jeyesantiguas del reyno,ya al pre fente damos Or pobreg pata .elca - fo'de corte al (no tiene ttes mil tup p Lost . de vello. cada aureo a marauedis dehazienda. — - Quanto Q vnofea ob E arraygarfe por pobre la.lr.tit.g.- lib.: Fori. dize, que el que tuuterecient marauedis de hazienda en baxos de ecios.. lan milqu jadrátes o quatrines, SHE viené équafial a ler RUE tátos ma Bags de los q agora. Si no. ofea obligado. a array gar fe, e- e e edi m m n UE cofas. corri. -do« 2 RC Cia xc ig E: d )r cuéta caftcllanos deo yafuva Cap. VI. 47 fo dec oro cada aureo en vn gojlata: y. algo: mas. en moi ; ét Es - " S a Veterum Collatio Authético. Portanto hemos de tener entendido , que la taffa es conforme ala moneda de mara- - edis principales, que corrian al -tiempo quelaley fe h1zo,que fó .delos buenos fegun vna cuenta a diez delos prefentes cada vno: -ofegun otra a fcys.de manera,d eran cient marauedis , ofefenta, los quales en aqueltiempo pot. - losbaxospreciosdelascofasmó - inca tenemostratado enlo que hafta "Caqurefladedarado. .— ——— - "rezena illàcion fe deduzey faca paraentendimiento delas.1. tauan tato como agoradosduca - - dosymas p "manifiefta quanto ala. L-.tit.4. - par-5-de ladonacion que fe puede hazer fin infinuarfe hafta en. quinientos marauedis de oro. - eftaley efta facada de la. 1. fanci- . mus. y la.lpenultima.C. de do- . -mato.dondefehaze menció de | —— delasvarias refolutiones cap.n. .—. Bezenaillacion fe deduzepa- ... Faentendimiento de la-L».tit.. 5 am auedis firelg., vancà d abaxo fe ha de defetos fueldos/los quales erá | . «ada vno en aqlaepo de pefo de - yn Caftellano;olaíexta parted. . yna onca deoro- y anfila Tey.de. — là partida fe ha de entender en. - -efta mefma efüimacion: d cada — marauedi de oro fea yn caftella-- 1o:como lo tratamos en el lib... üraméto,quandoay pro- - Scfolo vnteftigo.cfta qua. tidad dexo el derecho comun en aluedrio delos juezes: por tantono ferainconueniente entender algunas vezes eftos maraue- :dis porlos fueldos de luftiniano; - quefon Caftellanos de oro;aun- . que el proprio entendimiento - viene a fer porlos marauedis dcl tiempo en que Keynaua cl Rey don Alófo decimo, que eran fes de pefo de vn Caftellano;como $.7.8.y otrás quatro figurentes. tit.20.y de las. l.13.15. tit.19. part. 3. dondefe haze mencion de Ma rauedis taffandolos derechos, - que fe han de pagar por priuile- -Bios y otras cartas C corto,y por los fellos;eftos marauedis entic. do delos quefe vfauan en tiempo del Rey don Alonfo decimo . y algunosamos antesén tiempo . del Key d6 Hernando fu padre: -y no hade entenderfe por mone - das deoro;ni de plata como lo di zelamefmaley.s.titz9.part.;.y ..anfi fe han de eflimar como he- -. mos eftimado los Marauedis de - lasleyes delas partidas , queio - trafladan moneda cierta de de- -recho comáü y de lasleyes de los Romanos;nitratan de maraue- La Numifmatum Cap. VAI. Laauatorzenaillacion perte nefce Jotratties partita. 3. [a qual tafando el falario delosabogados dizeque el mayor falario no exceda decient marauedis ,eftos marauedis fe han de eftimaral refpecto Qfean de oro y de peío cada vno delosaureos antiguos , conuiene a faber vn .. doblon, o dos ducados fenzillos como efta ya dicho;porque efta. ley fe faco de la.l. 1.5. cul. ff. de varijs extraord. cognit.o por lo menos fe hade eftimar cada vno en vn Caftellano,fegun efta tratado fobre la.l.2.tit.1: part.7. Hazefe mencion enalgunas Hiftorias de Caftilla de vna mo neda llamada Francos. Eftefráco era de oro; y valia diez reales de plata del mefmo pefo,Qtiené losd agora corren y hazéocho vnaonca. Era elfráco menor, d la dobla Caftellana de adl tiépo d examinamos en efte capitulo, la fexta parte:como fe deduze y uede bien facar de vna ordenà ca, (hizo el Rey:don Iuan primero en Viruiefca afto.d. M.cec. Ixxxvij.De manera d el Franco efaua algo mas d vn ducado de p que al prefente corren. Anfi mefmo en priuilegios y leyes de eftos Reynos fe haze menció de. pedidos e monedas. en materià d pecherias. y ha fede entéderq I 2 48 cada vna deeftas monedasmon 'tancincuenta corriados,que fon ocho maràuedis de los que aora corren y dos CO rnados.Io qual fe. prueua por efcripturas dealgunas hidalguias y repartimiétos, delas quales refulta ladicha efti macion. uoce c Excapite fequenti. . Numifmata ,an poffint pluris eflimari, quám máterid;ex quia fuerint fignata- ^ | Ariflotelis locus expenditur ad intelle£tum Invifconfultiin-l.1 .ff-de contra.empt. | "Pecnnia,an pofsit pluris eflimari in priuatis co^ ecu public ficestimata. — De cambio ad pecunia permutationem, ede ci, | pforibus. o qepu occeÓ (imt, Numifmata,an [int cudenda publicis expenfis. | Princeps an po[sit mutare pecunie alorem. De mutatione monete quo ad pondus, & valorem eius Caput feptimum.— —— ERI Biter fuperius non fe- ^ MA di * ?103 9$ B (2.326 NP meldiximus , 1n his 554 ]] Hifpaniarum regnis S3 P numifmatum podus ALTÉS Z4 &valorem mutatum & scia fuiffe Regia quidé authoritate. idcirco uritur an ca mutatio licita fit:& iure ficri pofsit?Et fané quoties mutatio monct fit quo ad pondus, & cius va forem; plané omnino licita eft , nec in hoc aliquid poteft controuerti. Etenim fi numifmatum aureorum pondus augetur vcl minuitur , quum c- M x rit, germ "l0 C-—————R ccc We aret rA — —— Hom mnt UTR iis... TS : ae an rt — Veterum Collatio üit,quod & valoris,ac x(timationis fiat diminutio, vel augdiétum. Erit igitur huius quzftionis controuerfiain hoc, an numifmata poridere codem poffint quaridoque pluris eftimari, và- Tére authofitate principis? Cui quzftio ni &illaaccedit,àn moneta cudeda fit expenfis Reipublicz;vel principis; Etquibufdam vifum eft, numi(matanon pluris effe xftimanda regia authoritate, quam zftimetut , & valeat ipfà maffa auri; vel'àrgenti , aut podus, ex quo cóftant. notatur in.].t.ex Accur fio ibiff.decontta. empt. vbi de pecunia iurifconfultusinquit. elcéta materia eft,cuius publica ac perpetua zílimatio difficultatibus permutationum . zqualitate quantitatis fubueniret: eaQp materia forma publicapercuffa, vfum .. dominiumQ; non tam cx fubftantia praebet; quàm ex quantitate : nec vltra merx vtrum(Q eft fed alterius pretium | vocatur.Hactenus iurifcofultus,de cud. ius intelle&tu pauló póft tractabitur, vt videamus, an illic probetur opinio Accurfif. Erin Secundó ad hanc rem adducitur tex. in.l. :. C. de veteris. numifm. poteft. quo in loco apparet, numifmata effe vbicg cudenda & expendenda debitü pondus habentia. Sed ea conllitutio ni hilaliud probat; quà quód numi(mata publica percuffa authoritate, debeat efle iufli ponderis, & debiti : népeeius ponderisquod lege publica fuerit difhnitu m: nontamen fcquitur ex hoc, quód numi fint habituri eundem valo I: quem valct ipfa materia; ex qua Tutrefigpati, m orydbvier 0 Tertió-in idem tendit teztán.l.s. C. eo.tit.de yete.numifm,poteft. iuxta Ac curfif interpretationem: que videtur probare,quód. dimínutis. numifmatis quo ad pondus quidem,etiam eórum eftimatio diminuenda fit. fed nec hic text.quidquam vrget:eft ctenim: eius fenfus feeunduni: Bart. quód minuta zftimatione folidi,minuitur xflimatio rerum qux venduntur ad folidum. ficutitidem contingit;vbi eftimatio mo netz augetur & ercfcitznam cadem rationecrefcunt pretiarerum omnium, quz eadem moneta emi folent :-quc- admodum notant Aagcel. in. 1. Paulus. ff. de folutio. Purputat. in. 1. cum - quid.ff.fi cer. pet.num.:7:. quod verüm eft; & procedit, vbi omnes mone | tx minores pati proportioneaugentur, vcl minuuntur,tunc enim pretinm augetur vel. minuitur omnium: rerum vniformiter diminuta, vel aucta zfti-. matione omnium nionetarum : atque idco pretium rerum, eum fi vniformi ter varíatum zquipollet yeteti pretio. Quód fi vna taritüm fpecies aurei , vel nudiifmatis minuatur, reliquis ronetis manentibus in ftatu fuo:tunc pretia rerum manentin priori ftatü refpe&u aliarum. monetarum ftantium : refpc- Coautem aurei minuti non, niiütuntur, imo augentur rerum pretia. Sic. à contrario in qugmento vnius numi rc- Ípe&tu aliorum , qui non fuete aucti, pretia retur rnanent.ín codem flatu; tcfpe&tu veró illius aucti numifriatis pretia rerum minuuntur, quete admodum elegariter confiderat Carolus Mo linz.de contra&tibus.quxft.o5; nume: | 5sre 7110, 10.716. Quartó huc pertinet. l.5.co.tit. C. de veteris numifmat.potefl.qua decifum extat)numifmatum pretia vbiQqydeberccandem zítimationem habere;denique & vniformé. Sed & hzc conftitu tio o tendit, vtvbiq eadem fit eftima tio,idem fitvalor eiufdem numifmatissnon tame fequitur ex hoc,quod t&- ti fit numus zítimandus publica au- - thoritate quanti eftimatur ipfa materia, qua conficitur. Quinto hzc1pfa opinio deducitur ex cap.qu anto.de iureiur. quo in loco apparet,principem teneri omnino mo netam cudere,& publicam facerc cale ge;vtvalor iuxta podus ei coftituatur: alioqui fi princeps poffet pro fua libidinepretiá cóftituere numis quodcüque pondusauri , velargenti habentibussiuramentum illud,quod tanto co natu Romanus pontifex illicitü effece fet, minimé foret vla ex partereprobü - atqj ideo fateor hanc Decretalem deci- Numifmatum fionéadmodum vrgere aduerfusprin | cipes,qui hanc legem nequaquam ob feruant in numifmatis cudendis. Caterüm conttarià fententiam plu- 'vrimtü cóprobatratioab Ariftotele dedu£ta lib. ;.Ethi.ca. s. lib.i. Polit.ca. - e. inquit enim numum lege confiflere ac fuam vim retinere, nónatura. Siquidem ipfeprinceps, ipfa refpublica , denij ipfalex numdü cóftituit: atQqy ideo numifina dicitur, quafi nomifma à veua, ideft legejà qua pretium,& valore certum accipit : cuiufq libera poteftas eft,numos femel percuffos inutiles eff ccre,acreddere.Hac Adftoteles, à quo [27 libet non temere argumetari.Nà fi no natura ipfa, fed à principe numifmata vim,& poteftatem accipitit:ab ipfotg legem reuocante inutilia effici pofsüt, profectó nó tanti zftimatur materia ipfaauri;velargéti, quati num? ipfe: cü fi tati eftimaretur natura ipfanó lege, pretiüi,&c vim num? haberet, Huicrationi Plut. fuffragatur in Phocionis vità fcribésnumos eoseffe preftantiores, quo in minori materia plus valoris,ac pretif coplc&tur. Simili fere ratióe fuf fragat tex.in.LTitieff. deauro , Gr arg. A leg.vbi iurifcofultusrefpodet; legatis - alicui dec podo auri, fatis iufte legatü folui,fi vel aurü,vel pretiü auri prafteturádéprobatur inJ. :.$.vlt.fE.co.titul. Etenim fi pecunia qua aurum ipfum -xftimatur,aurca quidem tanti poderis -effet:quanti ipfum aurum ,nulla fubeffetratio,cur hzc vt diuerfa ab ipfo iu rifconfulto nominetur: fiquidem nullo difcrimine confiant. Sed nec ift t2- tiones aduerfus principum. cenfores ómninó vrgent. Locusequidem lurifconfulti diuerfa cenfet aurum ; & pecuniam,vel numos aureos, & meritó: quia numi proptcr forma,& chara£terem publicum maffa , & materia rudi diftinguntur: quemadmodum fta-. tim probabitur. ^Sic locus Ariftotclis re&e intelle&tus : eum fenfum habet, vt plurimü interfit (it né maffa metalli informis, & rudis, ' 4n í numos redactaHoc enim & ipfe Ariftoteles explicat eleganter in diét. cap.é.Nam cümjinquitquz( neceíTa ria non facilépofsétvItro , & citrocóportati ; publico gentium cofenfu có- I5 fütu- .. "Neterüm Collatio mationem vocauit pauló ante idem flitutá eftad permutationes faciendas, vttale quidam inter fe darent, & acciperent,quód cum elTet ipum ex gene - ererum accomodatarum ad vfum vi... - tzfaciletractari poffet : cuiuf modi cít ferrum, &argentum, & fi quid aliud: cius generis habetur , quod. initio ma- - gnitudinejac pondere fimpliciter erat | 4 pro numisargenteis, pluribus tamen - definitum D. etiam charactere - fuispercuffum,vt homines liberi cfset Petauó.conflitutüs : qui equidem qu& Iurifconfultus.Quántitas igitur. abeo déappellatur publica illa nu mifmatü zítimatio qua intelligit, & fi gnificatur quáti numifma quodlibet locabile fit. Hincfané deduciturillius quzftionis definitio, an aliquod aureum numifma pofsit permutari , aut vendi quàlegejaut publica ecftimatione fuexint definiti? Et quia ifthac zftimatio numifmatü publica e(t: & pretia cudufgr rei publicalege conftituta, non li | ceatperuertere;quibufdam vifum eft, -.— non poffe vendi pecuniam carius, qua lege valeat , nifi exceffus ille recipiatur. ratione officif, vel confuetudinis; vel cius,quod vere interfitipfius recipiens tis illà exceffum ratione damni emergentis,vel probatifsimi lucri ceffantis; Sic etenim cenfet doctifsimus Ioannes à Medina dereftitutione : vbi de cambifsagit.Folio.:57. fed vt hec quaftio rd facilius intelligatur,aliquotfubijamco clufiones, — — | Prima conclufio.Pecuhia duplici rationein pretio habetur: fcilicet tanqua res. & tanquatn fignatum numifma., Probatur hac affertio, quia valor mee .. talli;jnec petit , nec mutatur propterea; quód figillum publicum impreffum habeat: fiquidem zftimatio publicain idtendit;vtea obferuando fit quoties . illudaurum , vel auri maffa vt numi« —Oütsm;bublicam , & perpetuám aftie fma expenditur.Hanc deniQy coclufio nem elegiterexponit Dominicus $07 tolibsf.deluftitia & Iure.q.2- cu! fuf. fragatur locus infignis apu urifconfultàin.l.numifmatá.ff. de vfufru& | ^ quo Numifmatum | "Cap. VIL. | 5o - eius xflimationem à legetaxatam : eft tame & alter pecunize vfusimpróprius nepe vt permutetur pecunia cum pecu: : nia & ad hoc nóhabetilegetaxatàcer — quoin lóco veteres numi ex auro forfan purifsimo percufsi, vt gemmz &. pretiofz res ita feruantur, & cuftodia- - tur , ac eflimantur, quod vfusfru&us - poteftin eis cóftitui : ficuti & in rebus vfu non confumptibilibus. | "Secunda conclufio. Secundum metalli naturam poteritiufte numifímaau. reum, vt aurum , permutari , aut vendi maiori pretio , quàm fit illi à Reublica pretaxatum : modó augmen. tum illud fit exiguum zHancopinionem tenuerunt Syluefter verbo.vfura. 4.53. Domi.Soto.in di&t.quafts.Caicta.licet dubiusin tra&atu de Cábifs. cap.ó. Huius cafus eritexemplum quo - ties numi(mata aurea dantur , & vendüturad deauridum ; ad ornameatti, : ad anulos,inaures,torques, & his fimi | fia conficiéda. in hac etenim fpecie Iocus nó eft publico pretio ,quodtantü obtinet, vbi numifmata vt numifmata permutantur, in cómerci[s expen duntur. Quaratione tollitur Ioannis Medinz opinio, qu contrariam huic fententiam potius admittit. Ouod cft maximc notandum. His adde Aymonemi Crauettam confil. c.nu.: 5. & feuentixqui hac dere non nihilagit. - Tertiaconclufio. Licitum nihilomip? eft, numifmata vt numifmata funt, & ea ratione; permütare , aut cambire; Tionnullo àb alterutra parte coceffo al- 4 tcri pretio. Haec probatar. NNà licet priinus , & proprius vfuspecunia fit ad emendum, & vendédü , vt fit alterius rci preti juxta.li. ff. décontra:empt, Ariftotelem liba:Polit.capit.e. & quo. ad hanc partem nulli liceat tranferedi tam quantitaté, nec valorem : vt docct S. Thomaslib.z. de regimine princip. ca. 14 Sylucf.verb.vfura.4.q.. &:5.fic. fané licet proprius vfus calcei fit ad te gendü pedem: alter tamécius vfusiny.. proprius eft,vtcum alia olea ; ficüti ex codé Ariftotele deducitur in - di&t.ca.6.& ca. 7. Hocipfüm hacinre.— - & Caicta.adnotauit in tra&ta.de cábifs.. capi. . deinde co mutatioiftapecunie: . admodum vtilis eft Reipublice; dum: - numülarius auream pecuniá dat pro- - miüutó argéto aut vice verfa minutü: - argentum pro aureapecunia. Contin- - gitenim fepifsimé veiliorese - mifmaaureüiad tranflationem , quàm: argentei minuti numi.Quarationeob - faciliorem ,ac coómodiorem vfum eft: vtilis valdeifthecin Republiez permu. tatio.ideó mirü nion efbfi permittatur, riercedé aliquári dari his , qui.laboreproprio,& induftria paratos habétnu: tosaureos, & minutos argenteos ad: huiufmodi Cábia;modo pretium hoc :Préfertim coftat, hoc licere publicis cámpforibus,rainiftris Reipublice;ab cag conftitutis His etenim hoc licere; affcuerat noftri doctores pafsim; quo-- rum meminit eos fequutus Lauretius Ródulphus inc.Cofuluit.de vfaris.in repetit. qz &Ioan.Lupiin cap. per vras.. | I4 notaaA. : HOL des 2 Icalicui E ) minoresnumosargenteosadfacilioré. — — vfum,Grexpenfasquüaureumnumif — — ma zatquceitidem alteri erit vtiliusnus. notabil.c.in.8.9.nu.l5.de donatio. inter vir,GevxorFlorétinus.z.parte.ti.1.cap. - 9.5.47.Conrradus de cótra&tib?. q. s9. uorum opinio comunis efl.fecundü Sylueftrü verb.vfura.4.6.7. Qui tamen & fi premittant/fe tractare re iflà quo ad publicos cápfores, non tamé negit exprefsim,ide licere priuatis perfonis. Sed Caiet.in tract.de cambifs.cap.s in. fpecie afferit,nó effehoc cábium licitü priuatisfed tantüm his,quiab ipfa Re- | publica funtad id munus elccti: cuius contrarium Syluefler in dict.verb.vfu 12 4.5.7. probaremihi vifuseft, &c ide - tenet maximaratione Dáicus Soto in di&t.q.z.Etenim fi hecpermutatio ge». nere fuo pecunia zftimabilis eft vt co flatnihil vrget,cur non fit licita cuicu quc;etiam priuato : quód equidem ve rum eftex ipfa naturarei:nifilex huius. . cübij vfum priuatis interdixerit: tunc etenim nemo poterit offici hoc exercere, nifiis , quià Republica fuerit ele- . €&us:alioqui mortale crimen is comit- » teret ; & tenereturad reftitutioné lucri exeare percepti: ficutiipfe Dni.Soto probatin dict. q.z.ficlegeregia.prima. tit.8.lib.;.ordi.interdi&tum eft offici. - iftud ptiuatis& omnibusnifi incuria Principis habentibus ab eo fpecialé có rhifsione, & licentia:in ali[s veró ciuita - tib?,&locis permittitur his,quià colle £io decurionü fuerit noinati,et electi. "Hac fane ratione dicti funt ab initio capfores hi, qui paratas habebit pecu« . nias ad permutàdü minores pro maio - nbus S viceverfa maiores pro mino- Eu feruata:compenfitionis equali- CHabuitveró hec di&io originem à verbo:cambio;ideft permuto: & indevetera illatcampfi, campfum: & cipfo,campfas: eadem fignificatione authore Prifciano libro.te. capit. 2. qui ex -Enniocitat.Leucatem campfant : ideft permutant.tradit Andrz. Tiraqucllus lib.:.deretractu.$.5o.in prícipio.inde campfores. Cambiü autem dictio no eftà Latinisrecepta:tametfivtatureade - Jibrifeudorü author in capa. 8. fi quis diüs.quo tempo.miles.&in cap.:.5.cü auté.de contro.inueflit.vbi Bal. notat, Cambit effe permutationem non tan 'tüm fpeciei ad fpecie , quz proprie cft permutatio:fed & fpeciciad genus: vt. domus cü fruméto:!& etiam generis ad genus:notat Iafon.in.la. col. vlti.ff. de rer.permut.fic & Regia Partitarum lex. .tit.6.part.s.permutationem cambiü appellat.Illa veró merces, qua càpfori datur pro permutatione pecunia 1ü dictaeftà Graciscollybus : & inde campfores collybiftx: quod Budzus - adnotauitin.l.vlt.fE.de pigno.a&tione. di&ti etiam fuere numularij. Sed & ar gentarij, qui trapezitz, Gt méfularij appellantur,non tantü pecuniarum. permutationi dedere operi maiore: fiqui^ dem fimul negotiationem exercebant. Nam pecunias cuflodiendas accipie- : Quei Pat Q» G alienas foenori dabant. Vnde apud Plautum argentarius pro fceneratore accipitur. His folebat in publico ad longum tépus taberna - locari.l.qui tabernas argentarias. f£. de contra.empt. quo ín loco labitur Accurfius, dum interpretatur argentarias | tabernasin quibus argeritum véditur. lidemargentarij menfas publicas, & off- —- Numifmatum.-.:;: Cap. GRE j1 officinas Romzin foro habebant propeCaftoris xdem,ex Plauto iti Gurgulione:in Perfa:& in Afinaria : Terentio item in Phormione: Quarationcargen tarif foro cédere dicebantur, cüm taber nisiideft menfis fuis cedentes; alió fugientes habitatum migrabant;fallebitquc creditores:quod longius éxplicat Guilielmus Budzusin.1.ft hominem. ff. depofiti.$. quoties. vbilurifconful^ tus hüiusloquutionis meminit. dicti ctiam fuere argentarij colle&tarifà-col- ligendis nu mis in.l.quifq uis.C.fi cert. pct.vti explicat Alcia.in lib. 4. difpun- &io.cap.zs.ex Suida.Horum autemar gentariorum officium, & minifterium caufam püblicam habebat. l. argentarius.in princip. ff. de edendo. Nam & alif rationes conficiebant : ad quarü fidem recürrebatur, . praetor aiticum.L. fcquenti.ff. de edendo.notat & dehis aliqua Carolus Molinz. de cótrnctib. nutm.59. DILE Ad ptopofitam ab initio quzftione rurfus accedens illud ex mültis adnota bo,prz maxima authoritate text. In.C; uito. de iureiu, numifmata expenfis ublicis effe cadéda, nec pluris fore zftimáda,quà materia ipfaabfqy publico charactere eftimaretur. Hàc fentetia probat glo.ind.]. x ff.decontrah.emp. Bar.in,l;Paulus.f.de (olu.z.co.ité Bar. in.Equifalfam.-f£.defal. & in.l.:.6. vltimost. de aur.&x argen.legat,cuius opinione comune effe affeuerat. Curt. Iunior in..2.$. mutui ntuas.ff. fi cert. pet. vbi Bart.eande opin.probat ; & tenet: dá etiá fequuntar Matth. AfHi&, de cif.9o. & Petr. Vellugajin fpeculo prin cipü.titu.dé rnutatione monetentr. 7, Nihilominus contrari exponimus co clufion&jqua coftanterafferimus;polffe principéin cudédis numis eà obferua- 1cleg&vtaliquid lucri percipiat prora tione expefarüs qu fiunt in ipfa maneta fignada.NO enim tenetur priceps proprijs expenfis numos percutere; Idcirco poterit à principe numifmatum preti taxari. vIttaipfius miaterie:zftie maátioné:quod cofuetudo iam diutotoin orbe Chrftiano recepit fecüdüm In noc. Abb.n. ri Im ol;coli4. & ibi do £to.in.d.c.quàto.de jureiu.Imol'in: d; ],Paulus. ff.de folu.imó & dehac con fuetudite Bart. ipfe teftatur In. d.1:6; mutui;ac Martinus Laudenf. intrattz; Boerius decif.327.n.3:&& Albertus Bra nusin tract.de augment; & dimi.con clufione vlti.col.1,qui eandéapprobat, S vbilucrum id fit exiguum. Egoyéró hacin.re non video admodum vrge- . rccontrà principes text.in.d.c. quanto. potuit enimiin ea fpecie detrisaentum in numifmate contigile co pacto ; vt pratér valorem materiz;& modum li gitirnum: expenfaruim pretii foret có« ftitutü:quod illicitum.eftdeinde.con« fultius eft, numifmata E pü bli« cis percuti, & cundem habete valorérn quéipfahabet materia: & tameri confuctudinem; cuius pauló anté memi: nimus,nó ita contraria iuris opinamur vtadmittenda non fit. Ea etenim prin cipes ipfos. excüfabit omnino. -Sicin his regriis apparet ex pragmaticis cófti tutionibusquarü in priris huius ope ris capitibusmentionem fecimus , con * - fuc- — Veterum Collatio: exponendo hoc Barto:exemplo quan doq hafitet, illud rurfus aperiam ex ipfiusauthoris mentein hunc modü, vt tot Florenifint foluendi omninó; quot iuxta veterem zftimationem effi - ciunt centü libras:licét modótempore folutionis pauciores Floreni cfficerent centülibras:vel qui olim tempore cÓ- tractuscffciebant centum libras,temporefolutionis nó efficiunt o&uaginti.Hic Bine fenfus ex Barto.deprehenditur perpenfishis , quz in quzftione precedenti fcripferat; quz ftatim examinabimus.quo fit,vt in fpecie; huius. Conclufionis augm»entu m , & diminutio numifmatum cedat damno; vcl lucro ipfiuscreditoris. qua ratione hic idem fenfus non obtinctin primocxé plo:vt patct ex traditis peripfum Caro lum Moline.quiain illo augmentum; & diminutio Caftellanorum ceditlucro;& damno debitoris.Senfus autem exempli traditi à Bartolo planeita expli càtur per Albert.Brunüiin dicta cochr fione vltilimitatione.g.col;;;. .— -O£tauà conclufio. Obligatio foluedi certam quátitatem in certa numorum fpecie nulla conftituta illorum xftima tione;ita intelligenda eft,vt illa quanti tas foluatur in numis nominatim defi gnatis fub incerto numero; iuxta eam zftimationem, quz viget tempore folutionis.ita anévifum cft Bar.in dic. 1. Paulus.ad finem. Cuius opinio cómu ni omniü fentétia probata vidctur.notat Albert; Brunusin dict.8.limitat. «. colum. Et in eadem conclufione vltima. ; .ampliatione. Nona conclufio.In contractibus, & alijsfimilibusactionib? hzc verba: ce tum librx tradütur in Florenis:vel ifta cetü millia marauedinorü in Caftellanis:eá fignificationem habét,quod illi numiaurei Caftellani; autilli Floreni traditi;aut depofitijnec pluris , nec mimoriszílimáturnecvnqui eftimandi . funt; quàcentü libris ; vel centü millibus marauedinorum. Hzc eft opinio Bart.in di&t.l. Paulus.pen.q.cuius fententiam magis communem effe fatetur Albertus Brunusin diét.limit.8.et probatur ex his, quz notantur in.]. Si ftipulatus fim decé in melle.ff.defolu tioni. Etideó his conceptis verbis tot illi Floreni,vel Caflellani , quot traditi fueretempore contraétus , & obligationis,pro illiscentum libris, vel cent millibus marauedinorü;venditi viden turad xílimatioriem totlibrarum,vel marauedinorum.Et ea rationc fatis erit quocunq; temporereddi centü libras, yel centum mille marauedinos , etiam fi Floreni, vel Caftellanitem pore folu tionispluris eflimentur , quá co tépore,quo traditi funt, fucrint zflimati có trahentium conuentione.Attp ita eftac cipienda hxc communis conclufio. » Decima cóclufio.Q voties certz fpe: cici numifmata non funt in oblipatione,fed infacultatefoluendi,& ficin fo Tutice,debitor liberatur illa numifmatareddens,etiám in pretio , & eflimztione diminuta. Hec cóclufio traditur | perCurti.Tuniorem confi.24.nu. 6.& Soci.conf.c.liba.Angelü in.1.Si f'ipu latus fim decem in melle. f£ de folut; Albert.Brunü in di&t.limit.8.vbi ipfe. & Curti.Iunior hocconstur deduce; ICCx " 1 : "Pow— € Rove Numifmatum re cx Barto.in di&t.LPaulus.q.;penulti; quafi velint hi do&t.quód in cafu pro ximz conclufionisfitin facultate debi tóris foluere Florenos;vel Caftellanos fibi traditos fecundim cam zeftiimatio nem,qua folutionis tépore vigebat,& vigetadditq; Brunus; hane effe communem opinionem , quz etiam obtineret, vbi numi certz fpeciei effent in obligationeiuxta concluftonem octauam pauló antéexpofitam ;qtiz tame obtinct,vbi numifmatumi1ücettus nu meruseft promiffus : quafi. fecus fit; quoties certusnumorü numerus , x certz fpecici eft in obligatione; : Sed & his omnibus addere lector poterit Aretin.in.confi.4;.& confiliu: Antoni.Rubcumn confu s; gloff.iri répül Cindel sic hom. : Ex Capite fequenti. Qu« dicatur fal/a moneta? Numi falfa latind, et gvacé quibus di&lionibus guine ue fit huius Criminis pena? Pena expendentisfalam monetam. Fundens monetamyvadens, aut tingensqualitey -o puniatur. De falfa moneta, & eiüs autho- — gibus puniendis. Caput. O&auum. QJOSTREMO 24 decriminefalf moiud nete paucisagam; vc- -- ^s [uti corontdem huic *. i Cap. - VIII. $$ i tioném itidéperftringam; Eft enim fal fa monctá illa;qus cuditurab eo , qui nonhabet pnblieam cudendi authoti tatem:quod Barto. notatiri. I. qui fal- . fam.ff.de falfis.Namauthoritas Reipu plice;vd principis vires tribuit-numis fecundum Iurifconfultum in.L x £f. de contra.emptin princip Ariflotelelib. — s.Ethico.cap.s:&lib.x:Polit.ca. &.qua : zatione obtetuaeftyad AR NS Rempublicàpertineré hocius cudendi monctam;cap.rs& ibi doétor, que fint regalia.Lrpartia.]. s.tit. s; libroz4: ordinat.Quodaadeoiurereceptum eft; ytminiméfit vlterius neceffarió pro- . bandüdgiturnemo prater principem irionetám cudere poteft: & idcirco falfi cenfendi furit numi, qui non fuerint Regiaauthoritatepercufi.tex.optimus dim scm in.l.penultitit.7. part.7. dicuntur item numi falfi qui ex: adülterina materia fiuntetiam fr fa&i fint, & fignati ab his,qui huicfabrice , &. muneri funt à Rege prxpofiti;& inflituti. Sicuti & hi,qui nori habentforimam àTege , vel principe flatutam: & hi, quipondus . legitimum nonapperidunt, ex Baldo in Margarita Innocentia.verbo. mone ta.Ange.in.]..C.de falfa monet.Platea in... C. de veteris numifmat. poft Matthzcü Affli&t.in conflitutioni. INea 1 olit.lib.3.ti.49.col.z. j Nurmifmati vero falfajlatiné dicuntur adulterina:ita eteni ca appellat Coflantinus Imperator in.l. :, C. de falfa 2 monct.l..codicis Theodofiani titul. 41, & in.l.z.co.tit.quz eft prima tit. de falfa moneta in.C.lIufliniani. fic & hu ius criminis author dicitur adülter fo- K 5 lido: V eterum Collatio |: lidorum , & numorumin.1. ». C; de falfa moneta;quz deducitur à.l. 5. eo. ti.fab codice Theodofiano.Cicerolib. 3.de officifs:fi fapiens,inquit, adulteri nos numos acceperit imprudens pro bonis;eft etenim adulterare;arte aliqua quidpiam pro vero afsimulare, & ré Íynceram corrumpere: Grace autem . falfi&umi;autfalfa numifmata dicunturpáratypa;& paracharagmata:& ip^ fiqui cuduntfalfos numos Parachara &z vocantur.dicuntur ctiam hi numi parafemixquod Ludouicus Celius ad notauit lib.e;antiq. le&tio capit. 2. fed &cin codice tfhecdofíano extat titul. de falfa moneta Valentiniani lex o&tauiin hunc equidem modum. Falfze monete rel , quos vulgo Parachara: €tas vocarit, maieftatis crimine tenene tur obnoxij. Sed & Guilielmus Budxus in commentarifs ad. linguam Gracam,qua Calius eleganter expli: cat pagina.5;o. TU Pornaautem huiüs criminis varié iu- ^ re veteri eft flatuta.ctenim domus; in 2 qua falfa moneta cuditur, fifco addi citur, nifi dominus long? abfens, & ignorans excufetur ab huiufmodi d no.l.:. C. defalfa monet, que domis num,ctíam ignorátéhac poena afficitfi inproximois có (titu? fit,ob graue ci? negligétid.quod multo diftin&ius explicatur in.l.z.ct.1.4.tit.defal(a monet; lib. 5. codicis Theodofiani. idem pro* bat Regia.l.vlt.ti.6.part.7.qua dere di-. uus Hieronymusin vita Antoni] crc mitz fcribit huius criminis authores, neipfo ftrepitu deprehenderentur, ad eum vfum in remis antra fibi parafle: M ——Q vtfurtinz,& fal(ze monete cffentofficinzico di bóno.Dob im i TIU Qui veró falfam:monetam cffecerit; aüt hoccrimen-cámmiferit fub: imagineimperatoris:;: ipfiufue. impeiatoris-falfam monetàm:- percuferit, igni comburenduseft;1.. C. de falfa monet. féctidüm communem eius 1n terpretationem quaaribi: tradidere elo, Cinus,&alif. omniaque cius bo« na publicantur:vteadem lege cóftitutum eft;Idem erit in committente crt men iffüd circa. Regiam. monctamtext.elegans inl. g:tit.7.part.7. Imo && proditioniscrimen committitur achu. mana maieftas Ixditur hoc perpetratofcclere: & ideo huius criminis reus. itidenreft & Lx fze maieftatis (celeri ob. noxius:quod probatur in dic.l.«. & in dicta lege Valentiniani. atG in.l.1.titu. z,part.7. dicitur enim vulgo aleuofus ac dimidiam exea caufa bonorü partem amittit.], 4.tit.6.lib.g.ordinat.qui- . busadde.l.7.tit.12.lib.4.fori. Quód fiquis hoccrimen commiferit circa numifraáta principis infero ris, quinon fit imperator, puniendus erit poena capitali.text.in dict.:.C.de | falfa monet. notant omncs in di&t.1. ».gloff.& do&o. in di£t. capit. quan- to. de iureiur. Nec in huius criminis punitione quo ad praedita quidqua refert,fit moneta aurca; rea, vel argentea:ficuti vifum eft Saliceto in dicta.l. ».& Matthe A flli£t.in dict.tit.4c-col. siprobat regialex:s.tit, 7. part. 7- Hec autem pcena capitalis ,de qu 1n dict. l1. deportationis eft.glosin-l. vlt. C.de vcter.numifmat.poteft. lib.ri; notat Sa licct. NS N | m: Numifímatum - - licet.in dit. z.late Alex. in conf. 164. libr.i.col.;.poft Bald. ín eadé. 1. z. atQy hzc dicta fint iuxta frequentifsimam iuris vtriufq» interpretationem, Ego veró ex ipfis Cafarum conftitutionibus aliter rem iftam opinor effcintelligendam.Nam poena ignis in catantum fpeciecoftituta efl, vbi quis folidosjnumos inquàaureos ; & Czfarcos adulterauetit tex. infignis in.l. s, ti.defalfa monetalib.9. codicis-Theo* dofiani, que quidem conflitutio da ta eftà Conflantio. Augufto. Antiochiz : qua rationenon admodum ab fona,nec abfurda ,.imó propria eft interpretatio gloff.in di&t.l.2. C. de falfa monet.dum illiuslegis poenam adultcranti aurea imperatorum nuiifma-. tainfligendam effe opinatur, tametfi communis interpretatio hoc ipfum non admiferit fed fiquis alia;etiam Ce farum , & imperatorum numifmata fecerit adulterina;poena capitali punien dus erit.L1.C.de falfa monet. que 'de- . du£ta eft à.La.eiufdem titulilibr.9.Co dicis Theodofiani.Nec vnquam mihi placuit,nec iure probari potefl,eam có ftitutionem tractaffe de his puniendis, - qui.crimen hoc in numifmatis inferio rum perpetrauerint:cüim ius iftud. cudendi monetam folis competatfummis principibus quemadmodum pau ]óanteprobatum eft, de quibus; Cz: fares ipfos intellexiffe adeó eft. veritati confonum;vt plane cefeam,nec vfquià aliud cogitaffez 0 0- Hic fane capitalis poena; vt ceffet omnium. doctotüm in hoc controuerfia, explicatur apertifsimé in. ]. 1, C 2€ap. "AUR $6 defalfa monet, libr.o.C.Theodofiani, qua quidem conftitutione Imperator Conflantinus.ad Verium Conflantinopoli diffiniuit,decurionem; vcl decurionisfilium à patrio folo exilij per petuiconditione ad ciuitatem in lone sin quo pofitam mittendum: ac Cefarem ipfum confulendum fuper f cultatibus ipfius delinquentis : plebeium rebus amifsis perpetua dari damnationi: feruum autem vltimo. fupplicio afficiendum effe. Hac farfé dicta lex,ex qua maxime probatur $aliceti interpretatio in dict. :.C.. de fal f'nionets« «1 uis insz5 093 -« Hineetiam apparet.l. 2. C. defalfa moncta.in principio vfqy:ad. verficulum. Cuius obnoxif. deductam fuif- "feà.Ls.qux eft C onflantini ad Tertullum Prefc&tum Africe. verf. auté cuius óobnoxif.ex.l.8: qux eft Valéntiniae ni/TheodofiyEt Arcadif Imperatorum Et-verficulü. Prarnio accufatoribus propofito.deduciex.l. 5: qua eft Imperatoris Conflantij ad Leontium. tit, De falfa moneta lib.2-Codicis Theodofiani. tametfi.in Codice Iuftiniani tota e conftitutio tribuatur, & adfcribatur Conftantino ad T. ertullum pre fc&umpratorio- 7. Is verb,qui monetam propria autho ritate ; iufti tamen ponderis » e matee ria;ac forme Tegitine percufferit. ea. dem perna punienduseít, qua punitür adultcrinam monetam fabricans, glo.in.l.«.C .defalfa monct.notat Ale: xan.in..fingularia.num. «6.ff. fi cert, pet.fenfit Barto.in.l.qui falíam. ff. de falfjs.vbi Hippo.num. 66, froh hàc 4 1n - Veteram Collatio in fpecie poenam extraordinariam fore infligendam. Quod mihi non placet:przfertim, quia Regia lex. ».titu.7. partita.7. etiam hanc criminis fpeciem ignis porna puniendam effe ftatuit. ajExcufitur autem qui adulterina numifmatafeccrit ex co ; quód fcelus id commiferit in moneta, quz in ea prouincia nec expenditur,nec in vfum có merciorum admittitur. notat Alexan. in confilio. : oa libra. Affli&. in di&tis onftitutionibus Neapolitanis libr. - 3. TüDri.4o.tradit Hippo. in. l. qui falfam.numer.75.pauló ante citata. Saltem excufabitur hic hac ex caufa ab huius criminis poena ordinaria , & extra ordinem punictur. iom u| Sed & an in hoc crimine conatus ipfe nódum perfe&to, nec confumma' to dcli&to fit puniendus, traditur à Iurifconfulto,& cius interpretibusibiin dicta.l.qui falfam. Età Thoma Gràmitico decifione.74. nos itide aliquot de conatü adnotauimius in Clementina.fi furiofus.dehomicid.fecunda par te.in prin.num.e. ejScd fiquisfalfam monetam fciens ex penderit,fi numi plumbei, vel ftannei fint,punitur poena ordinaria falfi;quz traditur in.Lprima.$.v]timo. ff. de Filfis.Si numi alterius materie fint; pocna etít extraordinaria. Sic fané tradidere Bart.per text.ibi in.]. lege Cornelia. ff.defalfis.Et Abb.in cap: Quanto.s. columna. deíureiuran. Sed Salyce. in l:. C. defalfa monct. exiftimat , indiftin&é ordinariam poenam falfi effe hocin cafuinfligendam:quem alijs ad id citatis fcquitur Hippo.in dicta.l.qui falfam.numero.71.dicens,hanc opinio nem feruari in praxivídem eam fequi videtur in confilio.47.numcro. x 1 .Pra gmaticatamen Regia, quz de mone tis eft à Catholicis Regibus Fernando, & Elyfabeth flatuta.6. 62. hic punitur poena exilij quatuor annorum , & publicatione dimidiz partis bonorum. quam conflitutionem ipfe intelligere vbi quiexpendit indicatillum , à quo falfos numos habueritzalioqui punien dus erit pocna ordinaria falfi.textus op timus in4.78.Stili, quz vel ex co proce dit,quod is prxfumatur falfz monctz reus;fi non indicauerit illum ; à quo ca numifmataadulterina habuerit: ficuti voluerunt Petrus, & Cinus in.l.Maio rem.C.defalfis.notat Aretindn.l.elega ter.$.quireprobos.ff.de pignor;actio: . yndeconftat , etiam ignoraritiam falft prefumi eius, qui expenderit adulterinos nufnos,fi eum indicaucrit ; à quo cos habuerit. jw Iondensautem monetam , eai radens,vel tingens,fi liber eft;beftifs füb ijcitur,fi feruus,v]timo afficitur fuppli cio.L:quicanque.ff.defalfis.vbi eft c6z munis omnium adnotitio. Et itemín T;.C:defalfa monet: & in ca; Quanto; deiureiut.quod procedit in tondente radentéue monetam auream, aut atro tia gente numos alteriusmcetalli ; non inalio; fecundum Hippo. in confilio? 7. Regiatamenl.s.titul.7.partit;7. probat;huius criminis reum arbitrio: Re^ gis puniendumforc.Sic & Conftanti hus [Imperator ad Léontium Prae. &tum Pretorio fcribit;éum, qui circus li méfuram extcriorisin folido aureo ! adro- —————— cu AW ————— MM € URGE — — cte MG 72 ie at tate i i al t ^c Numifímatum. adroferit, puniendum effe capite ,vel . flammis,vel alia poena mortifera.vt ex prefsim cautá eft in.L.itit.ss.libr. 9. CO dicis Theodofiani. pragmatica veró Regum Catholicorum,quz de monc tis conftituta eft.5.67.ín hac ipfa fpecie | (Cap. YI II 7 mifmata puniendum effe indiftin&e | poenamortis,& amifsionis omnium bonorü. Quod quát attinet da mor tispoenam deducitur à precitata lege Conflantini.Et ex.l.vltima.C.de vete: . risnumi.poteftate.lib.u. fanxittondentem monctam , aut nu- | | pouce AENEIS LOCA QVvÀÉ EX IVRE -.— Regio Ciuili& Canonico inhoc opere | declarantur. ExiueRegio- .... - A pm »- r4 4 ARS ev 1l Jy I^ )3| cim.fol14.col.3. A4. col.1. rà L.14.tit.1;. parti.i.ibi.col2. "4 L.9.tit.i8.part.1.fol.44-. col. 4. L.18.tit.4. part3.ibidem. L..8.tit.7.part.3.ibid.colz. T 5.tit.8.part.3.ibi.col.4.- T..4.tit2. part.3-fol.47.cola. L.zo.tita3.partfol.46.col.4. . feSS L.9.tit.4-part.s.fol.47.col.3: Exiure Ciuili; ^^ — Eze Ex. properandum. $. fin 14 R21 - autem ytraq;.C. dei T— m Ex.io4.Caroli.v.an 3142) no.M.D.xxxvif. Pr. S | L.7.tit.1.part.6.fo. I di.fol.23.col.4.nua. ne L.vnica.C.de ratio.oper.publi. ibidem; a AEENE ADI L.vnica.C.de collat.zeris.lib.ro. fol.i8.col.2:num,4. $$. EET L.vnica.C.de argenti pre-lib.ro -.. fol.19.col..nu.6. | aff. decótra.emp.fo.4:9-c03- qoueiüparadoapstplhn scere TE E 70 CEüQanonieo, Á £5 (eS 17.q-4-fol. 20. col.1. : Cap.conquerente.dc offi ordi; » fo.21.col.2.nu-9- MdMionssod ES - INDEX SVM MARIVS EO- rum quz inhoc dee deveterum Nu- - T . mifmatum col Ccurfius filiquam falfo folidu "rY - & x GU cs FC | —. dosdecem.fo.2.2.col.3. Ies cur miceatur ato yel ar PN ento.fo.$.€0.1. —., sAferis grauis pana vnde ditta fuerit. fol.2.codum.x. ux : IMereus numus Yide in diCl.numus. Analogia auvi ad argent um.fol.x 3.co-1. Annona eg merces olimin Hifpania quam Yili pretio babebantur.fol.39.col.a. |. vArgentarij qui dicebantur .fol.s o.col4. —— "Argenteituronenfes qui fuerint.fol.2.0.c0.3. "drgentei quibus diuenditus fuit Christus cuius porderisfuerint.fol.9.col.a. | (PO M JArgentibonitas qualitér deprehenditur. folo. '15.Col. 4. ' Argentum de ley de onxe dineros y quatro eva o5 quid fit.fol.ig :col.4.€7*.1 6:Gol.a.* Argentum ariandicumfo,16.col.y..— Armille quas feruus, Jaac.donauit Rebecce Argentum Yulgo acendrádo fel. 1 6.col. 2. Argentumpu[Iulatunifol. &ol.2. 2.3. Argentum an po[Sit ita cxcoqui "vt non babeat alterius metalli admixta pavtem.1bid.col. 3. Aviftotelis locus expenditur ad intelle&tii jurif* confulti in.l. x dff-de cotra.emp.fo.4.9.co.2.. A [Jarius reus nsmus fuit quowum duo efficie bant a[Jem femun cialem.fo.2.€0.2«.— "- Affes quod pondus habuerint apud Romanos o. «9 quotoudo ad noct rosmavaucdinos reducantur.fol.col.4.cutfeq. -— Aurta bra numi[mata expedutur.toto,c. 3 Areus ditus efl folidus etjà eo tempoye quo erat quavta ynciepávs.fo. 17.60.24 | Aureus femiftts eg tvemi/sis.ibid. co.a. Aueus-Romanus apud turi(confultos quanti fuerit yalovis.fo.1 0.co.4. wreus quod fuerit fexta "ynci& multis vatiointerpretatur et qui 20$ foli 5 tione,traCtantur. : nibusprobatur.fol. II..44€9.5. - Aureus Caflellanus quantum appendebat. fol. xo.col.3. "Arum de.xxij.xxitj.eo. xxiiij. quilates quid fo.14.c0l.2.3.€7.4. Aureus quo tempore fuerit diminutus ad fex» tam" ynciepartem.fo.26.col.2. — i Aui yetüs proportio d argentum.fol.x 3. co- —dum.xQv.2. Auri bonitas traditur (7 qua vatione cognofci pofsit.fol3 0.4. - Aurum obrizum.fo.x 5. cdl.1. Auruyerijs nominibus appellatur ab bebreis ibidem. |. a. Aurum Albicratenfe Gallicum excellentifmum.fol.x 6.col.4. MEL CEP S vh | | vdrtolus falfo dena ginti effe cenfet fo. 22.col.2. Jas OE C : Blace'yuleoditte ex marcho fisnantuv.cxcij. de ed adr de maránedinum.fo. 1.col.3. quati poderis ac Yaloris fuevint.fo.7.co.4. ,, Ex libvaautem Romana cuduntur. 288.1bid. Blapcoquis numus fuevit.fo. 3 9.col.x. egsa: s Medias blancas olimin FHifbania.ibi. COo.2. Bopitas pecunia intrin[eca an fit confideranda juxta tempus c ont ra£tusyel folutionis. fol. $2.col3e-., d es Econ Bracharenfrs concilij conflitutio examinatuy fol.2:122222..10:. 5.31€: "ru f CO Ambire licet numifmataaliquo ab alter L4. dira parte conce[To pretio. fol. 5o. SPORE ST T nro ied e: Koc tamen Cambium fecundum Caietanum t& tum licitum eft publicis capfevibus abi.co.a. Campfovesynde di&li.ibidem. —— | ! Ctra£lad] dicantus apud: aurifices.fo, x 4. 60425 - Cálius fecundus deceptusin fcholij sad Intenelé dum trientem fenfit omnigrm mmmam monetam. fo.2..c0.4. : | Computsm apsd fames ilem quod apud los J————————————— Alphabetiéus. lose Gallosmillio .fol.2 6. col.1. €oronati ceu corona quibus modo-ytimir ex« penduntav. 2.10.Cc0l3 97 € P9 ; Coronati auri est. xij cavatlorum: 14. eil i32 Crusgdoquis mimus fuerit: 3 Dx orem D. D Enaviais quid ereluspondus X TRES E Denarius cg drachina attica. don "funt ponderisabide:- AM oq WE ACELIE vi p Hifpano Regali quo bcd im veruerefpondet. foli yseoli gs: Denavius Romanas non femper vivid — vis fuit.fol. 6.0.1 Denarius Romanus decem pni fuit eftima tus fo. 6.col.3.- :- tie? ! & Dablecafielannen more ciiss 1grt "hf -vitifol.Ao-colii ^ racio differtà Romano pee 'contra By deum.fol.g.coliqs s. oot Dhella conftat ex duabus fexeslits etg; tertia pars yncie. fal.3:col.4s cet UTC Du ereus TUMENE fuis duari librarii fola. colpo e" tX Es $3 duse Dem Gebessil x Ln -.29.fol. $c0: 24 07S F M i Alfa moneta idein di&lione moneta. Francus quynumus fueritapad Hi Hiflorio-. .: E dose Hifpanos a: ;colixs 05 Lo[J: IST inca. fi quis saliquádo. $n leuitico: de peni. dist. x. fol. 8. col.4« | Gothi ytebantur —— in. UN fili dtru tomanopen s AA 31. . Eges "Yávia iuris Regalis fer ialorah nio net& QURLORLOHNG ol. aue 249.3. 6 44col.1ieg féquentib. | T cum ves. $ox 1.ff.de flatu lib. interpretatio adducitur fos27.col. 1. TT L. le£ta.ff. fi certum peu nales ibi »cal.25 ^ L 5j quis s flipulatus. ff de das apes: ^eatiogbid. -— 75 / | | de - - - Lex.ultim.C.de donat. pape: fn 9.cos lumna.3. Liynica.C.de colles I iosaplean fos lio. 18.C0.2.« .2-1034 . Zibellaar 'genteum oin quartam garten. denarij babuit.fo. .co.4.eg»fo.6.c0. 35. Tire Roe ond ARa inar Je m coliionAdbé uii "s Bib argeti eda aurinomine poene indidealiter intelligatur fo: 23:col.3. 9a v Xswa quando no podus fed. num *eft.f. 24:C0-k. Libra muzneraria apud Gallos valet UTOR, js -. didos turonenfes: ibi.co.2.. | Libra numeralis Italica.Ibid.col.2.es*. p Librá numeralis Valentinaabid. col. jene -Arauedinus,non tam eft mmus qui Jc numorüm numerns.fo.1:c0.5: Mareucdin pafsim ab eutbore poxwcd "pellatuv.abid.co.4. pco PM 0; — ái. a AG "vetus respondet. Valügsbojfri J cit dimidio.fol.3 x.col.x. | Sew Mec aureus fen 33. col.1. nam cocdumnaiis o " bres bonus sppelleins, fec 32. ES €Maranedinus prieto diébus item eg: blanco M pellatus;fo.5 8:60:53. Moneta vetus qualiter intelligatur 1 in varii mento vegali .f0. 3 9.col.2. "Moneta de yellez que diewcnr.f0.1 CO. Li» | Moruies Alphon[iesmoneta antiqua Hi zm fol. 43:col. 3. G4 Myrias à gvacis decem millia dicimur feha $i -col4. Mutatio pecunie ose efünationem: manen . tibus eodem pondere eg materia (7 n»ocet e prodeft creditori ante moram. f olio. 53- col.1.€2'.3* Mutatio pecunie que ndi tempore durauit - mon eft confa deyanda fo: $4: col.1, Moneté mutatio quando licita.fol.s 1«col.a: Moneta falfa qua dicatur fol.s $.col.2; Moneta fal/e fabricatores qualiter puniantur; fo. 5. j* Indéx. Monetam falfam qui expenderit; quib penis fubijciatur fol; $ 6.col.5. EAT Monetam qui vadit , fanditiaut tingit quá pen4 afficiatur fol. $ 6.col.a. [ton Moneta cudeve anad folu diae Vw s $4. col.2. ! NM Ouenes qui numi fuerint fol. "n c 4; N[Wemus aureus quo tempore Un Jopie percufusfuit. fol. 3 o.col.i,. iere qui Yülgo ducatus dicitur quando: primum percufus i in. Hispania.fo. xo; col.i. Numus qui Doblon dicitur quanti fit Nu ibidem: ^ Moms dygenteus quo tempore primum " 04€ percufus. fol.3 col.1. Numusarzenteus dictus Yulzo real quo tempo * xepercu[us qgeins Dalortbidencol 3) T inparteregalis. : t Numos &veos quo tempore cadi inferunt catho ci eges ME e MER eU d columna. 3. umi falfi grece es bend quibus dibnibu. »fügnificentur.fol. y 5 .col.a. Pinoram locoferreis apud priusfeculum"ytebantur Yireuliside[l obelifcis.fo.6.col.4... Numifma an pofi plunis eflómari,quam mate viaex qua fuerit frenatum.fo.48. calum. js zx cua. cum feq n Numfma aureum an pofcit pluribus numis avtels Yendi aut permutari, quàm à legefue -vat definitum.fol.49.col.4. Novifata cudeda m xh is Publici E :g 1.col.1. Numifmata certe foecie quoties 20n funt in 12 0- bligatione fed in facultate foluends debitor liberatur illaveddens etiam pretio e «fti- &atione diminuta.fol.s 4.col.4.. Oo 1 CO) Bligatus foluere in certa numorum bs cie an poft in alia foluere. fol. $2: . €olum. 26 Obilus 'Yecus quid qo enus poudui fo. 6. ali Á; Obolus 2 Hebraeus maior erat quinta parte Gres to fol. -7.col.i. ? | Pg * | ! Ecunia duplici vatione in pretio habetuv., : fol. 49.Col.4. .. - 5. ' Pepion quisnurius fuerit.fol.33.col.A«........ ! Plinij locus éa[ligatur lib. 3344.3» fal. . col. | 3gfol.2.col.5. .. | | Pondus "yncie drachine; sepul oboli [fme | vo fola colas ..— | Princeps an posit mutave pecunie Yalor i $1 .00L 3 ga proni inp inpota pecunid Mo | - tione nando fit feruanda fos s scolas w, Vadrans cha rivers Yn | cijs.fol.2..col.5.. | JQuadrans vu erdt pars afcis e ideo nYo mavaueding. .&qualis.fo-2.€0.2, E AA Quatrinns Italicus quadrans efl; vnde fere noflo marauedino fimilis Abidem. Quinarius (gy vicloriatus quid eg eius pondus fs 5 col. 4. (7 fol. Gicol. * iub iur olus (x palis argenteus quo Yrauiter atirifices R. ffertab eó qui peréutitur.fo. 5 .c0.3. Regales avpenteiquet ex marchopercutiantar. ibidein; | Repalis Castellanus.fol.40:co:a. Romani primum evea pecunta , deinde multo poft. avgentea,ac demum áurea "vfi funt.fo. r.col i x à X NC PS ct lniiticenfs $ academia confinis declaratur.fol.4 1 .col.3. | Scrupulus auri Vicenos feflevtios"yaluit ex Pli. nio.fo.1 3:col.a; | | Sembella quid eg eius Yalov.fol.g.co.4.. Semis numus &veus fuit qui Yalebat duos quadrautes.fol.2 .col.3. Semuncia Yicefimaquarta. afsis pars f "us Hispano cerondto.fol.2.col.a. Seruius Tullus Romanorum Rex reos mimos primusRumapercufi it.fol. x .col.x. Seflevtius quid eg eius Yalov.folto. x col.4- C.. fol. 6.col.5.. Seftertiit in neutro genere er féflertiusin mat culino | | Alphabeticus. - Ts , iIk- 4 4 ; o s. €eulinoa differant fo.2. 6 Col. 1.£9"- 2.cum . Bab. sc Jeguen. m | Seflevtium Yel numum decem millia qualitey differant.fol.2 &.col.3. Seflertium centies quid ibid.col.4. Silicus constat ex duabus drachmis fo! .3. CO D 4C. fol. 8.col.3. Siclus Hebraeus quanti »yaloris fuerit. folio.7. col.x 4g. xg fol.a 3.col. 1 Síclus quare 4. 79- interpretibus appelletur didrachmus.fol.7.col-3 Siclus apud Xenophontem quis numus fuerit. fol. 8.col.4. Solidusaurens apud Iu[limianum quid.fol;16. col.4.c. Solidus an differat ab aureo.fo.1 3.col. 3.7 4- Solidi aurei «fHimatio, (9 Yalor. fol.18.col.a. Solidi Tuvonenfcs gallici.fol.a. o.col.3. - Solidi aurei in facris biblijs.fol.22 .col.4.. Solidus Ynde di&tus.fol. 1 PXCUl e c e Solidus 1 legibus regalibus £ntpanie qualiter f'* accipien col... 3.cum fequenti. I sextula numus eveus minimus fextam babens Vacie partem "yalct aute paulo plus.fol.2.col.a. Gtateris numi Yalor pondus fol.7.col.2. Stater aureus Yarins ybiqne.fol. 25.Cel. s. endus.fo-3 ;. col.3. y fol. 36» - m tres meajas aut - Sterlingus Anglorum numus quantum Yaluerit.fol.9.coli.4. Suetonij Tranquilli locus aperitur .fo. 14.0.4. "Alentum Attici maius dg: minus quot drachmarummillia appendebat. fo. $4 col.2.eg fol.27.col.5.e7.4. Talentum Euboicum.fol.27.col.4. Talentim Aegineum. fo.3 8.col.1e T alentum Babylonium.ibid; Talentum Syrium ibid.cel.2. Talentum egyptium ibid.: Talentum Rhodium ibid.col.2. Talentum Siculum ibid.col.5. Talentum Byxantium; Q7 Taletum Hebrewm fol.28.col.4. Terutius à tribus yncys di&us^yt inqait Mar; Varro.fol..col. 3 «5 fol. $.col.4. Triens numus eveus tertiam babensafcis parté - -egYalet quatuor coronatos Yulgo corna- * sólidus Turonenfis j ol. A:col-2- IEIIOJIO *d6 jebi.cob4.- 5*2 Tremiffis aureus Jui oiasicolae 7 1&loriatus quid (7 eius Valor fol. 5. co» — [um.3«c. - ! : V fusfru&us potest constitui in numis (7 gem guis.fol.47.col.a FINIS