[Vrbium praecipuarum totius mundi]

SERENISSIMO ET ILLVSTRIS SIMO PRINCIPI AC DOMINO, D* ALBERTO ARCHIDVCI AVSTRIAE, DVCI BVRGVNDIAE>STIRIAE, CARINTHIAE, VVIRTENBER» GAE, BRABANTIAE, LVTZENBVRGI, GELDRIA.,&c- COMITI HABSBVRGENSL FLAN« DRIAE >TYROLIS>ARTESIAE* H/ NNONIAE’ HOLLANDIA& ZELANDI AE> DOMINO FRISIAE ET TRANSISVLANIAE&c. DOMINO MSO CLEMS^CTISSIMO, GEORGIVS 'BRAVNIVS AGRIPPINAS. DEDICAT CONSECRAT Q_V E. i- IN THEATRVM VRBIVM GEORGII BRAVNI I AGRIPPINATIS. tallas BKAVJ^IO. \'d DOtte<vir, <*Acitis mihi commemorandecothurnis. Sic Graijs palmamprtripis ergomeist Germanos Grata perfundisluce, AhCmeruam Infituens artis mutua dona dare. Perge, nec inuideo,posl temihinemofecundus. Etmaiornemo te ni fiPallaserit. Hocfudium obfideat mentispenetralia docfa, - Si quid&hocnexu iunctius ejfepotesl. Scce domusego E)iua tua iunBfiima limax$ Nilpotius nofris nexibus effepotesl. fluas ego condidero terris portubus arces , Strato quas urbes condideroquemari, pinge, coloratis illas lA cudepapyris. Strebustitulos adde diferteJuos. BEAVNIAficego Pallas ero, tu Erauniusautem Palladius: Mufisimpero, tuqueuacas. Guilhelmus SalfmannusAgrippina*. Viuerenonfato nobiliore potes. Qmcharummihi nexus erit &uincula tecum. i 4 GEORGIVS BRAVN COLONIENSIS BENEVOLIS LECTORI BvSS. D. Xhibemus hic Vrbium prxcipuarum Theatrum, Le&ores beneuoli, ad cuius editio^ nem, prxftantifsimi viri ex remotis mundi regionibus, diuerfas Vrbium icones, aliaque, adcommunem ftudiorum promotionem, humaniter tranfmittendo ,do£tifsimis literis multisque rationibus nospropemodum inuitos compulerunt. Quorum auctoritate, cum inhoc publicum Orbis Theatrum indudi &pertradi fimus, libet hic quxdam de primis vrbium initiis, progtefiu,& fatali quarundam interitu, pro consuetudine noftra prxfarh Ex naturali ratiocinationeconftat,cum frequens hominum multitudo nondum eflet colleda, nec agricultura, nec pecuaria: ,nec archyteduras.nec opificum artes extarent, in fpeluncis ac terrae vifceribus, quaenullaadhucinduftriavelauaritia,fed cafus&natura aperuerant ,primum agreftem, &eam quidem rudem ac fimplicem,hoceft,innocentem ac iuftam vitam.homines vixiflc.Quia fubdio frigidas tranfigere nodes,natura iudicabatincommodum. In iftis vcro,ferarum ae pecudum poniis ,quam hominum latibulis, numero ac familiis audi,ad loca capaciora progrefsi,co utra intemperiem &inmriam aeris, naturali dudu, defenfionem quxrentes.hirundinum &auium folertiam funt imitati ,ex ftipula, arundine ,ac lu- to,tuguria quaedam ,rudi ftrudura, excitantes, ex fronde, cefpi te, vel arundine contra tempeftates, tedo, lutea fuapalatiaconcluferunt. Obaudiorem deinde fobolem,& continuatam generis propagationem, familiae fediuidentes, inplurescafas tanquam in colonias diuerfas prodiderunt5 ,vbi naturae dudus, plurium aedificiorum rationemfuppeditauir.quaefecuritatisdefcnfionis gratia, diuerfas habitationes, vicinitates ,ac vicos excirauit, Vnde Archytedura, Agricultura, Pecuaria limitum diftindiones, villaticae ,&agreftes paftiones funt natae. Hinc litis nomen, adimotis ,vel tranfgrefsis limitibus, &contentionum feminariumeftortum. Et prima illa aureaaetas, qua: in primis vitae humanae rudimentis fponta fua ,fola virtute regnante ,fine vitiorum lue, fine lege, fidem, rectumque colebat. Splendidum conuiuiorum apparatum ,5c veftimentorum luxum ignorauit ,fed quae alimenta primum terra fpontanco beneficio fuo, poftea rudi &incondita agricultura, adiuta, fuppeditabat, ad arcendam famem ac.fium parce,5c pro ncccfsitate tantum fumebat. Hxc inquam, aurea xras,fimpliciratis& iuftitix Iole decimante, in deteriorem, argenteam tamen prolem,eftimmutata. CreScente vero multitudine.cum contra peioris statis, quam ahenam vocant, corruptelas, fui conferuandi& tutandi ftudio, quod natura omnibus ingenerauit ;frequenti ores familia: colledae, confilio induftria ,&mutuis praefidiis confociatis animis fe munire coepiffent, ciues &coeundodidi, Opidum, opis gratia, rudi quidem ,fed firmiore ftrudura aedificare CGeperunt :Qux poft aliquot deinde temporum ipacia ex cultiore ifrudu ra vrbs nuncupata fuit , In qua ciuitas legum &religionis vinculo colligata ab aliorum iniuriis fe defendere?* Hinc Plato iib.$. de legib* omnes difciplinx &politis ordines ex natura: fontibus manafie ,patefecit. Ira ex natura: dudu, imperandi &parendi ratio, Imperium, dico cft natum. Sine quo, vtCicero tertiode legibus, necdomus vlla,nec ciuitas, nec gens, nec hominum vniuerfum genus ftare.nec rerum natura omnis,necipfe mundus poteft. Ipfa quippe natura didare videtur, vt parentes imperent natis ,gencroli &nobiles ignobilibus ,Sapientes imprudentibus &ignaris. Itaqueidem Plato eodem de legibus lib.aflent,Cum Deusformaret homines,quicunque adimperandum idonei funt ,iis aurum inipforum generationeadmifeuit, propterea honoratifsimi funt. Iliis autem,qui ad auxiliandum.argentum indidit. Ferrum denique &xs, agricolis, caeterisque opificibus. Indicans,naturain& cius au£fcorem Deum ,harum varietatum indid<fie femine. Summa enim Dei bonitas &infinita fapientia,quacundaingubernatione mundi difponk fuauiter, omni fieculo quofdam excitauit prxeipuos viros,qui ingenii &prudentia: acumine, virtummq; actionibus audoritatemfibicomparantes.cxteris,ad politicas focietates ineundas,& pacificeconferuandas ve.uriquedam numina,praelucerent. Taiem olim celebrarunt Poetxlouisfilium Argiuorum Regem APiM,qui rudium Aegyptiorum mifertus, relido proprio regno,eos omnem pietatem ,mftitiam prudentiam &agri' culturam docuit. Talem Mauritianx regem ATLANTEM,qui Aftronomiam docuit, &proinde caelum humeris fuftinuifie fingitur. Talem ORPHEVM,qui bruta animantia,atq;ipia etiam laxa, cithara: cantu, hoc eft,rudes &agreftes populos,eloquenti oratio ne,ad moderatam vitam ,ad vrbes con .iv nuas atque colendas pertraxit. Talem etiam HERCVLEMillum Libycum.cuius operam in monftrisdomandis,hoc eft populum atyrannorum fxuitia liberando commendarunt. Tales inulti fucceflt.runt alii,qui viru.us Sc natrix amantes,incautum popellumab externa&domeftica vi . & ab influentium boftiumpenilanna, Sc prxdicationibus defenderent. Ex talium heroum officina, Magiftratus, Nobiles,Principes& Reges orti funt auos virtutis ftudium,honoris etiam &immortalitatis appetitus generoios-. &magis inclytos reddidit nuorum egregiaconfilia,vidorias,bella>&hcroieafada ante litterarum &hiftonamm yiumfemoresmnioribusrvthmis^ cantilenis narrare folebant,(quod Tacitusapud prifcosGertnanos, dum Roma. /- r--- -r; mifmat^quibus exempla Stpremia virtutum &fcclerumpccns, ciuibus ad honeftas actiones colandas. Pr°Irf&D™rer ;natur* &rationisinftinaum .vrbanarnm Sc ciuiiiumifocictamm inuentrix ,ipfa fui, ne- .arsIusflomo aSim multi, ad b=n= vinandum indigct,& propterea adfoaalam vitam propandat .qma ad ?XCaLU * PKAE FATIO. citnquafinatus videatur quod cum Ariftotdes multis argumentis oftendat, tumeo maxime, quoniam folus is ex omnibus animantibus particeps eft,composque fermonis,quo fi t, vt ille ad coetus &congregationes aptus fit magis,quam apes,formicx,aut vlia: beftis congregabiles. Tam arctum enim eft focietatis humane vinculumjlingus&fermoniscoi-nmuniOjVt, dicente D. Auguflino lib.ip.de ciuir. Dei,cap.7-ii- bentius fit homo cum cane fuo quam homine alieno. Itaque,cum in ciuili focierate mutuis colloquiis, prudentia,eonfenfu confilio,& confipiradone multorum,homo fuis. &fuorurn necefs'tatibus fuccurrere, tnaia auertere ,&ex impotenti ac debi ii, firmus ac porens,publicisque vfibus ad communem defenfionem idoneus conftituipolsit: Hincciuiles foederares homo vehementsramar, quarum beneficio homines finguli, qusfeparatimconfiliiinopesfimpotentesacdebilescerris vrbanorum foederum vinculis,qua: virtutis &prudentis anfiscohsrengvnum quafi magnum,validum, ac potentem hominem conftituunt ,qui non tantum intra vnius oppidi muros domi,vana aiearceat incommoda,fed procul etiam feris terra, maxique dominatur, Talesautem focietates vellunt vnius vrbis, velin alios quoque foris populos excrefcunt, qui certis pactorum iegumquefoederibus in vnius quafi imperii &tleipub.formam coaluerunt: In qua funt mutua &confbederatahominum in diuerfis locis exiftentium auxilia. Quemadmodum enim qualitates diuerfs bonamcorporum conftitutionem &fanitatem conferuant: Itapoliticamixturaomnesaquein vna ciuitate, pro fua conditione in bono&commodoftatu defendit. Cuius quidem politia harmonia &conftitutionecontingit,vt,cum alii adaliafint apti ,ex multis crinfociatis ciuibus diuerforumque confiliorum communicatione, quafi vnus vir prudens formetur, Stconftituatur ,qui vniuerfamdeir.de focieta* tem in vnitare& concordia conferuans, in finem bonum gubernet &dirigar. Hoc Cicero lib. de Repub* commemorat. SicurinfidibusSe tibiis accantuipfoac vocibus, concentus quidam tenendus eft ex diffindis Ionis, quem immutatum ac diferepantem aures erudita ferre non pofmnt,isque concentus ex difsimillimarum vocum moderatione tamen co ncors efficitur congruens ;fic ex futnmis ac mediis, &infimis interiedis ordinibus vt fonis moderata ratione ciuitatem concentu dtfsimillimorum concinere; Sc, qute harmonia amuficis dicitur in cantu ,eam efie in ciuitate concordiam ,arcnfsimum atque optimum omni in Republica vinculum incolumitatis ,eamque pado nullo fine iuftitia efie pofie. Exciuillbus porro focietatibus quas partim naturs,partim neceffitatis ratio, Deo ita ordinante, collegit,varisguhernationes,&diftind<£poiitiarumforma2,regna,imperia,nobilium, &primatum dignitates, populi Scplebeorumdifiindiones funtorrs. Quasdam enim Refpub. prudentia &virtute vnius gubernatoris, Monarchasvel Regis adcocnmunem populi falutem reguntur. Quaedam primorum &optimorum in communitate virorum fi mili prudentis fine gubernantur. Quaedam populari imperio, legum &bonarum confuetudinum obferuatione moderato fubfunt, Varia; namque diuerfarum gentium &temporum conditioneSjdiuerforum imperiorum rationes admittunt,qu$ omnescertis legibus conferuentur, necefieeft, llls enim falus& vincula vrbium exiftunr. Legitimum vnius imperium,quod monarchae Sc regium eft, optimum communi iudicio iudicatur.quia vnico totius vniuerfi gubernatori correfpondeat: Vndediuinum cenietur, quando.porenda cum modeffia &pietate, hoc eft, vera prudentia coniunda,non permittit,vt licentia corrumpat Monarcham ,fed ,ad bonum publicum,vt vnus Deus,vnus fol ciuibus prasiucer.Hinc talis Monarcha Platoni ,in Politicis, Deus aliquis humanuseft. Nec minus optimatum,paucorum nimirum imperium,exiftitnaturilluftre,cum plura beneficia fubdfti amultorum, quam ab vnius prudentia expe<darepoffint.(Necenim temere vulgo dicitur,plures oculos clarius videre ,quam vnum.) Efthoc minus tyrannidi, &mutationi obnoxium ;Iuuentutem ad honeftatis ftudia ardentius inuitat ;Ciim videant &intelligant iuuenes, in hoc optimatum imperio, fo« lam virtutem, rerum experientiam &prudentiam ,aditum ad publicas dignitates parare ,emi& comparari poteftatem virtute. Honorum &gloris cupiditas omnibus &maxime iis innata videtur ,qui opibus audi ,aliqua experientia fe ornatos indicant ,quorum in magna Republica multi inueniuntur, eorum aurem ,fipluresfimul ad gubernacula vrbium admittantur ,paci, Sc tranquillitati publies bene confuletur. Ita enim pauciores ab honorum dignitatibus feexcludi conquerentur. Hscautem optimatum Refpublicaquamdiucupiditatibus fuispriuatis noninferuit ,optima adeommunitarum conferuationem cenfetur :ne vero, talibus fubiaceret affedibus, Romani olim diligenter curarunt, qui patritium hominem curia iudicabant indignum ,fi ad decem vfque argenti libras diuesefie voluifiec, &,dum cordatos Sc incorruptos tantum ad magiftratus deIigebant,non defpiciebant pauperes , quos ab aratro pertrahebant ad fafces ,de iliuftrandi habitu feculari,illis fortafie ipfis,quas alTumpturi erant imperialibus togis madidum fudorepuluerem detergerent. Tunc illi pauperes magiftratus opulentam Rempublicam habebant,nunc diuespoteftas frequenter pauperem facit efie Rempublicam. Carthaginenfes tamen fieri non pofie crediderunt, vt is bene publica munera tractarer, qui inops eft aut egenus. Melius dixiflent; Fieri non pofie,vtis benemagiftratum gerat,qui auaritialaborat :egenus enim expleri poteft, auarus nunquam. Nec populare etiam imperium fua laude &elogio caret: Gum enim in eo, qui csteris pares ,ex populi prsfcripto ,&lege omnibus probata ,cuncta gubernent ,&per eam iplam gubernationem libertati accommodo publico ftudendo ,fibi ipfis ,luisque &paribus vtiles exiftant- Tum,expopuIi imperio ,in quod ius fuum ,omnium confenfione, tribus, focietates, &confraterni rates plebis tranftulerunt, incolumitas communitatis dependet. In qua quidem gubernatione, fi magiftratus vitio aliquo corruptus aberret,certe corruptelas,&imprudentis fus poenas,in popularibus fuis &ipfeluir. Ita partim virtutis, partim popularis &in agnatos affedio ,partim populi metus ,tale imperium in officio conferuat. Iam autem commemorata: ciuilium imperiorum forma: ,commoda interdum commixtione iunguntur ! PRAE FAT1O. guntur,vtcxduabus vel omnibus vnafiat: Vnde non minus folidum imperii genus, quam ex prioribus Teparatim emergit* Dumenim optimatum poteftas ad vnius Regis,vel Monarchs gubernationem accedit, &venerabilis patritiorum fenatorum coetus ,prudentia ,&confilio fuo ,ducem vel principem fuum tuetur •&cum eo fimul de communi ciuium faluteconfultat ,Certe vfu &experientia edodi fumus ,ciues libentius acceptare leges, &fratuta ex multorum prudentia ,quam ex vnius voluntate prolata. Quin &tutius fibiiudicanr* patres, &patritiosfuos cum principe pro Reipublicse falute confpirare, quiahac rationeomni periculo &metu liberantur, ne fumma poteftas ,velin imprudentiam vel in tyrannidem degeneret. Nam abfoluta vnius voluntas, quas aliorum prudentia non fulcitur, ®itur jin tyrannidem facilius dilabitur. Quod D. Hieronymus confiderafle videtur ,quando Britanniam fertilem tyrannorum fcribit, quia quot in ea infula ciuitates ,tot etiam reges erant. Vtlohannes Troinus,Lib. i.- de Britannfe origine &antiquitatibus refert. Quin& Reges Monarchas &Principes ipfi fubditorum animos certiore amoris St obferuantfe vinculo ,hoc gubernandi modo, quod confilio adhibito, inftituit, fibi cbftringunt; quando intelhgunt ,principem ,Patritiorum &Senatorum adhibito confilio, imperium fuum cum Reipub.falubri temperameto mifcere. Hacratione,Titius,Vefpafianus,Traianus,Adrianus,bonorumprincipum titulos,&elogia funtconfequuti,quia Senatus maieftatem conferuantes,de publicis rebus ad patres confcriptos retulerunt. Hinc eleganter Plutarchus,Senatum,in vrbibus cordis locum obtinere fcribit.Qui afenectute deducitur. Vtilis enim &nobilis eft coetus Senum, qui emeritia vulgaribus officiis, ad confilii ®iminis officium tranfeunt,& in marcido corpore exerunt mentis vires,eo magis lapientia apti negotiis, quo ab appetitu fenfuum minus grauantur ,&in exercitiis corporis minus pofiunt,Quorumconfilia,arma funt-,&haftse iuuenum.Tyranni vero,Caligula,Nero,Maximus,qui bonos femper metuunt. Senatus auftoritate contempta ,eruditione,&prudentia excellentes viros,Patritios,5c Senatores occiderunt, Vt turpitudinem fuarum cenforibus fublatis ,Rempub.hcentius fupprimerent. Sed& alia mixtura-.aliam Reipub.formam parit.dum nobiles &optimates cum populo coniunai,vrbes &ciuitates gubernant-. Et fic Senatus populique poteftas aequalis exiftit &tam fenatus confulta quam piebifeita ad publicam tranquillitatem lata, feruantur. Atque iftae quidem diuerfaeimperiorum formre,ex vrbium& ciuiliumfocictarum coetu,infpiranteDeo* prodiefunt.Cumenim homo ad focierarem&communem vitam,ob varias neceffitates fuas.quafi impellatunDeuscongregationumjin quibus verum colitur numen,amans,omnibus feculis prudentia &virtuteiiluftresexcitauit,qui humanos coetus legum Strdigionisofficio,inc6cordia retinendo,verum bonum in congregationes &familias infunderentimo,has diuerforum imperiorum formas, ipfi natura &difpofitioni humana: ab origine imprefsit ;quod mamfeftum erit.fi membra omnia explorem us, ex quibus perfe£fum Reipubvcorpusconfiftit. Plato ,fex hominum genera,ad vrbisperfeflioncm neceffaria commemorat. Agricolas, Opifices, Milites,MercatoresJudices,& rerum facrarum miniftros.Haec autem Reipub. membra interioribus animi facultatibus accurari harmonia.correfpondent. Ratio,fi ncereiudicando,euntia dirigit ,&iudicis munere, indomeftica hominis repub. fungitur. Voluntas homini benecupit, &quafi militari prtefidio eam communit,omnesque ab ea iniurias propiilfat. Mercatores, hominum genus auarum, qusftui operam nauans ineceffaria communitati procurat ,quibus proinde agricolas atque opifices coniungimus ,hi cupiditatibus &appetitionibus fenfuum correfpondent. Mensdeniquecun&is animi facultatibus, velut regina &domina prseftj quam Religioni tribuimus. Qn<£ merito fal& anima vroium ,&ciuiiium focietatumdiciturmuiainomniRepub.primumeft, rerum diuinarum curatio :Quarum obferuanrianatur:einftin£tu, humanos animos occupauit. Nulla enim natio, fiue Graeca, fiue Latina ,fiue culta ,fiue barbara vnquam inuenta eft, quae vllam Reipub. formam, fine alicuius numinis &Religionis cultu inftituit, &,qux non firmiterfibi perfuafit. Religionis fuse Cultum aDeo aliquo proficifei. Nulia,inquit Cicero «-ens eft tam Feranulla tam immanis,cuius mentem non imbuerit Deorum colendorum opinio.- Omnesenim.vtidem adione v. in Verrem inquit,religione mouenturjSt Deos patrios, quos amaioribus acceperunt colendos diligenter, &retinendos arbitrantur. NumaPompilius, per Religionem, ferocem, populum Romanum compefcuic. Apud Lacedaemonios Licurgus, leges audoritaremumuit, cum, ab Apolline Delphico eas profedas diuulgaret. Minos, Cretenfibus fuas aIoue ,Zeleucus ,Locrenfibus fhas aMineruatradttas. MahometesAlcorani praecepta per Gabnelem ArchangeIum coehtus delata. Tureis perfuafit.AriftotelcsLib,Politicoruda7-cap.8.hscvrbis necclfariarecenlet, Ahmenta^a.tes arma, ad publicos &priuatosvfus pecuniam ,St, quodad Deorum cultum pertinet, quod facerdotium,facnficiumq. vocatur.Plutarchus aduerfus Colotem fcribit •Si terras omnes peragres.inuenirc poteris vrbem , rnuris,Uteris,resibus,domibus,opibus,numilhiate carentem,fed, qua: prccbus ,qu*lMe"J»ndo non vta. wmq* nonbonorum caufa racrificet.quic non facrismala aucrtcre -natur,nemo v.d.t-Apud Aegyptios Rcns Magni Magni rapientis, magn.que lacetdotisperlonam vnusfuft,nebat neci,eebat eu, piam fine fticerdotio &religione imperare. Noecnm domcfticisfuisex manaato Domini,ad propagationem generis humani,&ad omnem plan randaminftituendam que Remp. progrediens, aReli gionc, &cultu diurno, ' lopcn fumpfir inidum ,ftatim enim ardifkato altar,, hoiocaufta Deo offert. lra& ad primas Chritt.in^ruri Pcmil«consregarionesftabilien<!as,Altanaeriguntur,& vel Metropolitana ,vel Carhcdralescon. n.L.rFrclefialiciCaihedra.es quibus per Religionem,Politu itabilimenrum ,hoc eft, veram lultl. ihtuuntuxe c.unt.perquasdeinde vicinae prouinefe perpetuo vnioms& lucceisioms nexu; tiam,primor.a _K,p£encradone vnius numinis confirmarae.quafi in Dei duitatem eleuantur, dum fornamrfpiritum ,verum bonum ,& vmtatis doctrinam ab vno fonte, per pacis &vnitatis alueum hauimnApfaicauidem de tribus Reipub. bonis, &rite inftitutis gubernandi formis ,pro iftius prarfa-' ifisnuione dicta fufficiant. Sequitur, vt etiam trium viriolarum conditiones,fimili breuitate explinoms cernus. Monar- De Martis delubro in Ducatu Slefvvicenfi. Luncburgi,& Iulini diximus, \biquC; S. Michaelis c-ft fubftituta Ecclefia. Antuerpise,templum MartisinS. Michaelishonoremconuerfum,prima paftoribuspopuii fedes fuit Nnnc magnifica cft.S.MichacIisordinisPraemonftrateniium Abbatia Martis enam delubrum in montefuitextraLeodium» Vbi nunceftS.Egidij Canonicorum Regularium Abbatia, D. Michaelis memoria Ecclefia celebris. Nota eftS. Michaelis hiftoria in tnonteGorgano.Bonoma: memoria S. Michaelis in Bofco;in Pedamonte,ciufdem Archangeli phanum excelfo in momeAbbana nobili illuftre. In Dalmatia,ad famofum Clifls propugnaculum arcemqUeinuiciam,in altifsima rupe S. Michaelis Archan^cli celebre oratorium exiftit. In noftra Colonicnfi vicinia, JVionaftcrij ^aitilsimo monte,olirn Marti facro, nunc D.Michaeli facellum perantiquum confpicitur.Quin &Bonna;, vbi Mars Militaris templu antiquitus habuit.QuodAurelius Sintus Praefedius,Anno ab vrbe condita, 104,7. AChriftonato.^97. impenfisfuisreftaurauit.ibi nunc Monafterium ,& facrum nobilium Virginum Collegium extat.D Michalem &in apice Ecckfias.&in aditu templi,vt tutelarem Dmum ,5tproteaorem loci effigiatum exhibens, Aquovallis Angelorum nuncupatur. ^edipiam Agrippinam Coloniam patriam nobis longechaufsimarr, ingrediamur; vbi, quod fupra portam Rhenanam Marti confecratum commemorauimusphanum, in oratorium DMichaelis, auorum pierate,mutatumfuir. Quod nu nc,necefsi rate ira poftuianteMagiftratus audoritateeftamotum, &adantiquitatisconferuandam memoriam,duarconftitutae funt flatus, quarum altera Martem, altera S. Michaelem Archangelum rcprxfentat, cum raliinfcnptione. AEdibushis Thano Murtis celeberrimaporta PortaMichaeli Chrifla regnante ,dicatur Ajlitit hanc vrbis(Iruxit Agrippa parens Sanguinei Martis cumfimulachra labant* Addiditjlluftreis aras vbiiuraferebant Ajl obfcurafuit moles &inutilis vrbi: Bellorum &fiabantfixa trophaa Dijs.Translatis igiturJit via plana(acris Hic vladiw magni fueratfufjenfm Iuli,Vi namMauortisfuntdurata moenia Tortet Syluim &^0ffoderat enfs Otho•Dexterafic Vrbemferuet ab hojle Dei. Hanc tutelarem D. Michaelis memoriam Cclonienfibus imprimis gratam fuiife, hinc facile confiat, euia in diuerfis editioribus locis infignita tanti patroni nomine oratoria auorum pietas infiiruir. Vnn altera Vrbis antiqua porta,verfus meridiem ad S.Ceciiie Monafterium vbi editiore in loco,S. Michaelis celebre oratorium &coenobium exiftit, prout etiam in aliarum noftrarum Ecclefia rutri turribus, portis &teftudinibus. Quin& primi fumatas &Metropolitan® ardis fundatores tanta; molis fafiigium.S.Michaelis Sacello,tanquam colophono claudere,& vtramqueeampanariam turrim in apice,tanti conde* precatoris oratorio coniungereftatuerunt.Quemadmodum ignographicaifiiusfabncs faers delmeatio,hoc ipium artificiose dcmonftrat. DetChTi'ftianorumciuitatibus,permifericordiamfuam'Dominus,vt horrendi draconis conatus,quibus alma; pacis,& concordia; decus ipfis eripere ftaruit,S. Michaelis,omniumque angelorum tutela, per fortitudinem Dei frangantur ;Ne verus &vnicus in coelo lupiter, commerita inccs fulmina vibrare cogatur :Sed Herculis clause Paliadis,& Mineruaeconfiliaiungalif quo fapientiamdiuinam eunda fuauiterdifponentemin omnibus gubernationis fuxadionibusfequantur,qu6hacrationePaliade; qns deIouis*cerebro,hoceft,a vero Deofincera pietas,& fapientia nata cenfetur,colentes,ab vno,rnnoque Deo vrbium fuarum protedionemconfequantur,yt ciuiumfuorum mentes, anoxijs opinionibus liberas,non moeniorum tantum fortitudine,fcd& animorum cenfenfionc flabiles firmasq, conferuenr» Et fic tandcm.cx hac terrena,inciuitatem aeternam aDeo praxlefti natam,in Hierufalem coeleftem &fupernorum ciuium congregationem commigrent ,cuius muri ex lapidibus pretiofis, portsr ex margaritis optimis platearexauropurifsimodn quibus Deus nofter regnat. Vbi concines noftri angeli.&beatorum fpiritus,quoru cohabitatio perpetua ketantiumeft exulrauo, vbiiumma pax, quies &tranquillitas, vbi nullus labor nullus dolor, nulla paupertas.nec fenedns nec v!!a mors, nec nox, nullum ibi cibi defiderium,nullum fiti sincendi um,fedcibus& potus omnium,Chrifii 5csan dee Trini tatis vi fio erit & diuinitatis puro cordis oculo contemplatio >& afsidua lectio, vt ira dicam libri vitae, id eft, aiternag veritatis .&fummas fapientix ,&verbi Dei,quod eft lefu Chrifii vifio. Aequam nos perducere dignetur vnicafpes &exfpedatio nofira Iesvs Ckristvs, qui viuit& regnat Deus, in sterna faieuia, Arnen. GVILHELMVS SALSMANNVS GEORGIO BRAVNIO VRBIVM theatrvm adornante Cerno tuas i> ravnitabiilasfiiuturnius are Hooopus, &validum magis atasfiquid habebit. DumJol exoritur,dum(plehdent cornua Luna. 7umonfiras orbem,redit orbita crebra laboris , 7umoufiras.jprbes, vrbana negotia rerum’. Orbis iernonfiratfnenfiraris ab vrbtbusyunde Laudas,«ternum crefcens laudaberis inde. Jfiui (isparet,fi kdictis affurgitiir omni lare tibifiatio quantos anteire relicio Scripteres valeas,tefiis res ipfa, fidesque Congrua non ornas numerumfolummodo (eripior, dures (fi meritum, meritoque adfiriberis aftris. Hoc altquid calesiequdemmihicredere fas e(t fifuod [olers natume ardor miracula rerum Nos penetrarefacit tandemque infifterefixis Sideribus calummens vt cognata reufat. Conditor hoc orbis, terrarum magne theatri 1; ravn£magnefacis, calamus cmtantus,vt orbem Vtquevrbes orbis menf ures linea quauta. Oppida qua mundifimul omnia colligit vno Vuchi ne mirumfit cuiquam linea tanta efi, fiheam trahit vna dies omnisque irrriiptaquefhnper Artificum tibidocta manus, tibi(eruit Apellis Linea, viciuresfemper dimenfa colores Luiuos calator tufius conferre labores. Adtua verbafiudeiformas inducerepictis Vrbibus, atquefitum omniparentis ab are Reddit ddttias oculis offundit amoenas, Quodam operis videt effictum variantibus, ipficm Hocprafensverumqueputatpar copia laudis Lfidecor, efiprecium precys redimendaque nullis Virtus ingenij veris exprefiafiguris. Vrbis imago quota efi -urbis tefiirat imago Tota-, tibi toties effingeret are Coloffuzn Cinis Enthrais ornato verticegemmis Virtutis decora hac latuerunt, lumine Solis Concomitante modo perfringunt vndique mundum. Huius mirantemfi claufum mole theatri , JOiii tuus efi, SsiVNi, labor (fi tuagloriafulgens» Sic quodprincipio qnafiparturit vrnbra Lycei , Effundit Phoebus radys imitantibus afira. Quamuis te tantus labor indiuerfa trahebat cJat.igne virum, tamenhaud, vires (abduxit auuccts , 2-fec tibi diminuit vitalem in corporefiuccum •' Quippe viges Vhoebiferitans cum luceiuuentam\ Etatemfiudijs fallens efi ftarninaFarca. Diuifitfortunafuu bonafortis alumnis Singula, tefaciunt eadem collecta beatum- Conciliant multis vitafelicia labem , Sednil dexterafors animo tibi detrahit aquo Jguin addit potiusgenerofa modefiia cultum Cultibus eximijs:itafunt felicia vita Fa.tatuafed qua Rhamnujta nullaflagellis teigofeqmturfaftoficriminis vltrix. Tfg.m Mufa tecumfaciicnt (fi cafius Apollo 1nnocuosfine labe dies euuoluerefitadet• Curaveternofos oditftudiofa Minerua , Omnia(edfacit, vt (enfii difiriminet acri Virtutum miles, vita ncfluctuet ordo. Infife meg fuos fifpcnfa lance tuetur CJWores, ambiguum cafudifqmrit in omni ; Hinc res ampla tibi culpam non affricat vffani Necfeciaris opes ,nec opurn dif criminaflentis. Ocia tutus agis quaporro negotia dicas. Eelix illa quies,non upietaiequieta , Talladioqueforo,atque chorofirepituque Carmania, Dumj.udant alyj nb iniquopondere fuhii Plutonis ,vinclisque abdunt crudelibus aurum /nfeltx vetitis dumintendunt luibus autsm a Contentifolum vitat ignobilis vmbra ; Aut quam morte magis crudelem dicere vitam Fas efi dumVenerem, atque tnccncefos hjmcnaos , Sacri homines,intrapolluta cubilia tractant ; Dumvicos obeunt interfpectacula crebri (fi Turbarumfomtus.interftudia impia vulgi , 15 ravnivs intendit curisfruentiafanetis TeStora, furreciosieuet hinc adfideravultus. Signaquedat Chrifiiverum Jpirantia amereni. Tofieafkccedunt alecumananegotiafacris. Confulit in commune bonum, hac ad munia quamuit Haudpronus,conuicit cumtamenardua moles Officij facilemqueparat deuota voluntas : Jfiued reliquum fiquid reliquit, tamen efie necefjum Demanfir.is operum tantum immortalibus aufis Adijcitur libris, hic estpostJenaludus- Horis quid valeatfucctfa indiiftria parcis, £h*as nollesparcastamen effle. fluentia monftrant Scriptaper ingentes dijperjd voluminalibros Monftrant-. hifioria mundi complecteris vrbes Innumeras,fed qua in numerum rediguntur ab arti Bravnidocte,tua, coijt qua totus in vnum Orbis, (fi ingenio tibifefubrnifit insatum Omnetuo quicquid natura confiat, in artem Ini}, tuos vfits confert ter maximus orbis oh™, nunc verbquater idem maximus orbis, India Inedia eum acceditfilifuppsfta cadenti , Fines^ue ^Antipodum (fifine limite pernio, tellus : Huclabor applicuitfinem tutu..huc tua profert Scripta fimultecum viciura perenni's in auum. Semita quafidis ,luno qui cur(iis is idem Mufirum, Bsavm,eftpostfecula rruiltatuarum. CumMtifis hjberna tuis afiiuaque degis ; Hoc Ver Autumnusque tuus,Verturpnu* is idem ? Hoc exercitiumfiruent.moremque beatum, Ovtinamplures, pauci quos Pallas atnouit, Seruent: efactis exempla probatapetuntur , Fuge, tuis, eademqueviris aptifiimo doctis? cA proprijs exemplapetis tu maximefactis. Supra aliospronus virtuti, artique pudica. Infinitas mihi rite viam .tua lirninafiruew OvtinampM(smiles velox afiurgere curas . Vtfateare'bonum me, quamuis longtP* ex aoc Diffiteareparem Mufa ,Phcebique minifirum. CumPhoebo tibi Mufa deditpranobiId artes Huius(fi huius habes laudes decus omne :duorum T’u decuses, laudesque :mihi concede fautorem Huncaliquem, atque adeo magnum coneefferis vtfim ACRO Grate Deo Bravni. non infriande C'amcenis- F. uge Vbij smagnum conderepergis opus, Offirium tibivitiuras, eflpangere chartas ; Reddamprofacro nunc Helicona choro. Gefiiofacra nihil Mufisnon cedite, tantum Infiudsjsfiudio concelebrate virum. Vrbes Pallaidas quinto cumfoenore profert -* Sic quoque Ceorgus Pallade dignafacit. Bravxiadestitulo communis amoris amicus* Jguantacunqueforent, vires tibi dedico,partit» Debeo -. tu mihiMufarum non vanaparabas Sukfidia, ha vita auxilium quodcunquepararunt. Coeperat inceniumprimaqmfime fu in herba Efflorere mihi ,fid erantqua multa vetabant- Continuo ergo cies arrecta cupidine corda , Seddepreffaprius mihiquis neglectus hic inquis:. '-Mc torpor icole diurnam neabfiftepoefim i e colet ipfa, vicemgrauido cumfoenore reddens* Jfiuodfuitobtufumjubitb teneatur acumen. Pradura ceu cote chalybs, limaa, politur • Depudet haud igitur piguit forta,fis adiflam Militiam te autore dedi quod, nomen .• habeto Frudius,quosferret, volui[lifurculus ifie 5 Etfacias, ramisflatferentibus arbor. Scribepotens,felix ,vtabhincfacreris Olympo : Vtque choris nunc es Mufaruminter[itus olim Emeritos Phoebo ^Mufisque beatior annos Cumtrades fuperumpars (fi non infimafias. OBravni patrialumen columenq. tuorum, TIeHIS. Bella theatrafacit :colet offiriofa theatris Rarumfcena virum, fornice clarus erit* <,M mphitheatra cuifient tandem ifla theatra, Virtutis monftrent vt monimenta noua. 2^ ur.c eft'fiemper erit quod eum tranferibet Olympo Ingenium, fruitur quopropiore Deo. Vhientem inferibet manusillum dolia metallis , Seruabitqueillumfloribus herba[ais. \ PALATIVM REGIVM IN ANGLIAE REGNO, NONCIVTZ, HOC EST, NVs» Q^VAM SIMILE DIC TVM, ONCIVTZ Palatium Regiumin Anglia, decimo aLondinolapide.omniomelegantifsimum ab Henrico vii). conftruclum, Arondehj Comitis fuit, qui Regem ibi laute &magnifice excipiens,loci, fitufqueelegantia,epulis,venatione, mulufque deliciis oblectans. Arcem ipfam Regi donauit,talem loci conditionem aflerens.vcNONCI VI Zhoc eft,Nulqua fimile,tnerir6dice- retur.Rex elegantiam litu?-,recreationis &otij peridoneum fore recefium confiderans, donationem benigne acceptat, &leeffe&urum protracti t,vtiuftas obcaufas NONGIVTIi appellationem femper conleruet. Diuerfarum nationum pneftanres opifices, architectos,fculptores,& ftatuarios,Itaios,Gallos,Hollandos &patriotas, fumptu regio ,eoinuitamt, qui mirabile artis fuae experimentum» in hac Arce ornanda ediderunt,ftatuiseam intus &foris condecorarunt magmficis,quie Romanas antiquitates parrim apprime referunr5partim fuperant.Spatiofam habet aream ,qua omnem Regiam nobilitatem, &numetofum equitatum admittit ,habens in medio fontem marmoreum limpidas aquas ad varios arcis vfusaffatim euomentem,quem exquifitus diuerfarum ftatuarum ornatus valde commendat. Mirandam quoque Echo, artifices hic, in primo Arcis aditu, excitarunt. Talem enim fornicum &teftudinum concauitatem, artis induftria fecerunt, vt voces &tubarum clangores editi, non femel fed quarto &quintd eandem vocem crepitando refonent. DE HABITVANGLOR VM, SVnt Angli procera flatura, venufta &candida facie5c^fiis vt plurimum oculis, Se vt fono lingua: Italis perfimiles, ita corporum habitu ac moribus ab illis pene nihildifcrepanr: belle mora ti,- confilia cuncfando capiunt, vt qui iciunt nil efie tam inimicum confiliis, quam celeri catem: mi tes,& fuapte natura ad omnehumanitatis officium propenli.&cum primis nobilitas, vel erga peregrinos, fed plebs praeferrim vrbicanoite. Amicos domum fuaminuitanrjhofpitioque benigne,&in prandiis ac coenis^ilarejRitidejlepidejatque ampliter accipiunt, idque officium humanitate vocani.-etfi,vt Tacitus ait, pars eft feruitutis non modica,alieno tantum cum ttediofindulgere palato. Ceterum bello intrepidi ,optimi fagittarij ac in militia mora: haud multu patientes ,&idcirco vbi ad arma ventu efl.ftatim de omnibus fortunis alterius parris dimicatur, quia omnia vidorem fequuntur. Aro, extra patriam,fi cum hofteres fit, militarem dilciplinam feruant.Reliqui,qui ad ftudialiterarumincumbunt,faciieproficiunt,quorum hodie ingens floret numerus.Veftimento non multum abfimili Gallico vtuntur,Faemina:niueo candore infigniqueforma,quam longe decentifmo veftituhoneftant. Vrbeshabentatqueopidaegregia,frequentefquepagos,& villas palsim magnificas» MODVS VENDENDI LVCIOS PISCES IN ANGLIA. LVeius,quem appellant Italfpike.quemadtnodu olim vilior» fi nunc apud Anglos multo eft pretiofior,qui ex paluftriaquainviuariatranflatus,ac nidore ilio olido purgato, anguillis minutifquepifciculis paftus mirandum itr modu pinguis fit: moxin pifcarioforo viuus cum vendi debet, fi opus fit, ei venter cultro aperitur, vt illud pi ngue quod habet oftendatur: at fi minus vendatur,eo tamen vulnere affectus (mira res ditftu )haud moritur: quippe plaga filo infuitur,ac ftadm poftin viuario tincarum glutinofocontaftu fanatur. HscPolydorus Vergilius, in fua Angucana hiftoriaJdemlouiushocmodoreferRMirumeflilludjquoditotaudiui viris, vtimpudetiusfuerit,totteftibus, mendacium non credere, quam veritatem aduerfus eorum authoritatem turri,Lucium, fciifo ventre offendendi !a- £tescaufa,indeconfuto,atqueinterrincas in vinariis repofito,fanarihumoreearam, dum fe illis lucius ventre aflfri. car. Scribi rCardanus, hoccaufammanifeftam habere, cum vifcera non fintobLcfa &humoripfeglutinofusfir,aer. que adeorruptionem minime paratus, necfcirefe, Aninltalia, experimenti hocfit fuccefifurum. Quoniam vero hic pifcarium forum ingrefsi, npuam de Lucio hifloriam retulimus, eadem occafione referemus &alteram, qua: innuit, farnos ac feroces tyrannos,ab hofte non magno quandoque premi, &fuperari poffe. Dubrauiuscelebris author (poft Epifcopus Olomuzenfis ,tribus &30.libris hiftoriam Boiemicam complexus eft )libro de pifcinis primo cap. fexto fcribit.Non mihi tempero, quin fpe&aculum, quod ad viuaria Arci Cremfirenfi fubiecta,dum Staniflaum ThurzonemPontificem meum affedor,ame oculis tunc ipedatum, nunc verbis quoque hoc loco fpeftandum repraefentem. Delitefcebatin latebris ripx viuarij,difcors Lucio Rana, cum forteLuciusotiofusfimilisjle- Uicauax motufummasviuarij aquas vitro citroque fulcaret,quoad tandem ad locum, quem infldiis faciundis rana cepit, propius appelleret: nonomifit, bene gerenda: rei occafionem Rana.fed fimul atque facultatem afsilicndi hoftis, fibi oblatam vidit, ita, vt erat finibus buccarum inflatis, occulifque, prae ira flagrantibus,repente caput illius infilit,Jatequediuaricatis pedibus, frontem circomplexa (vide folertiam animalculi) in ipfos pnecipue oculos Lucij inuadir, mollifsimaf4ue5t charifsimaslancinatpartes:atilledoloreexagitatus modo citato per vndascurfu ferri ,flu<Sufc,ue circum feconcitare,modo vertigine rotari,modo fruticum &arundinum, qua:in viuario fubnats emicabant, attritum quaerere, fiquo pa&o maleconciIiatum,nullarumque pra: fe virium infeflorem, frote excuteret: ca:terum,omnes cius conatus incafTum cadebant,tam mordicus eandem frontem Rana obti nebat,tamquepertinaciter poenas abauidifsimo corpotisfui vexatore,exigebat,doneetorpefcentibus, ex multa luda,viribus, ipfe Lucius vidus fuccubuir, feque, ranamquevna, in ima gurgitis demerfir. Adhuc nobis omnibus.qui aderamus eodem loci fubfiftentibus, ludatorelque,quod iucundum nobis fpedaculum de fe exhibuerant,oculis requirentibus, eccc tibi. Rana fubito in altu exilit}morequevidorum ouans,coaxans,vitulanfquerurfus fe in palatia fua recepit.Imperatextemplo Pontifex,accjripifcato res,quod Lucio retibusinuento, in lucemque prolato,cognofcendi poteftatem facerent, quidnam cum illodemerfoadum eflfet.* atque mifer ille vtroque lumine orbus extrahitur, non fine omnium noftrum admiratione* At pifcatores vetant cafum mirari, feenim crebro talibus certaminibus interuenire, fsepenumeroque aRanis Lucios exesecatos, atque eofdememaciatos»pifcari,quoniam amifsis oculis venari fibi pifces nequeunt, fedfterili tantum arena ventres fuburrant,- QVI IN ANCLIA PAREMTITII DICANTVR. INAnd'* duitatibus &prstfertim Londini ,emuis quafi populus per artificum collegia diuidicur, exempli gratia :Lanifici de Rege emunt priuileHum ,cuod Ahiliceat inter fe focietatem coire fuutn habtre collegium, fuas condere leges.qu.bus monopolia inftituant pretium panno laneo confiituant .prohibeantriuc ne iin vrbe vendant. Eft autem fte,nfuu vox Giatcat fiquidem folus dicitur, eft vendo, cttmpotcftas vendendi penes vnum eft, qui pretium etiam con- «'’ at ouod Reipubh vt Iuftimanus air, femper detrimentum affert. Ia illud vero collegium potiffimum veniunt ,qui difeendo artem, annos feptem.decemve aur -mnlius feruiunt eiuflem Collegij lanificis. En, dum ferumnt ,auorumque miniftn lunt, vocabulo non ineleganti appellantur Parem ptitij ,hoc eft ,pares em. Luis quia perinde lanificis in cos, toto illo annorum fpatio ,ac dominis in feruos .us ftrmeeft. Poft exaffos mimfterij annos ciucs habentur: tametfi mterdfi Imulatii, Ctiam pretio, duitate donantur. Eodem quoque feruitio vel femina: in cimtatem adferibuntur. Quapropter quotidie multitudo puerorum etiam n0- 1 •m2que vt pudiaium, vfque ab vltituis Regni panibus Eondmum confluit ,qm ibi, «0 pacto dmiuas, ho nores Si tpacfta conjugia confcquuntur. ' OLISIPO Vsfunt Vrbes hac noftra tempeftate,quas iure Oceani dominas,ac tanquam Reg'nas appellare pofsimas,quarum dudu &imperio totus oriens,occidenfq; hodie nauigatur.Earu altera eftHifpal is, altera Olifipo ,quae a Tagi faucibus,eius Oceani partis imperiu libi vendicat, qus Africa Ahatnc; immenlo mariscircuitu compleditur>De cuius origine ac nomine,quse in primoVrbium Theatro anobis explicata funt,heic non repetemus. Lufitaniae Regni Metropolis eft Olifipo,Vlyfsis indicas errores, &exercitum huc delatum,Infignis amplaque ciuitaSjloco amoeniEimofita,diuitijfque lupra modum affluens; mercium quippe, quarum pervniuersU iaPP’ _..,. Metropolitanam habet Ecclefiam magnificentilsimam, in cuius fornicecorpus D. VincentijLeuitae &martyris fumma cum reuerentia afleruatur; Ad radii diui Antonij, quem Padi tum habitaculum.in quo quidem i res montes ac valles magnitudine ampleditur,cuius potifsima celeberrimaq; pars orienti oppofita efhqua potiliimum parte, fufcepto iani Tago, pelagus in latitudinem mifl apsffuumfex patet,Vrbis igitur Olifiponis initium ab hac parte, qua meridferelpicit, verus regia am* plifsima,magnifkoq; opere pulcherrima,efficit,quam adSandcs noftri nuncupant.Nomen inditum loco quod longo temporis (patio,corporaSanctorii MartyrumVerifsimi. Maximae ac Iulis ibi recondita fuerint,donec fub Ioanne Rege,eius nominis fecudo translata alio fuere. Qui quidem diui, dum Chriftum Deifilium.orbifq; feruatorem conftanter profiterentur,(ub Romano Prsfide Oiifipone pafsi funt. Inde obliquo aggere,faxoq; conftrudo.ad VaSaliutemplumycui dius Maris Spei nomen efi.per cliuti fenfim depreffum itur, vnde rurfuS eadem via in aduer/um montem ccnfcenditur,cuius in tergo,facellum diuoRocho nuncupatum cofipicitur.Eodem deinceps tradu,in val» lem amaeRifsimam,moenibus vrbis contiguam hortisq; vndiq; confitam eft defcendrs, qus afacello£remitarum,diuo Antonio confecra- to,nomen oHmflimpfiftnuncverd ijs exc!ufis,ab annuntiatione Angelica DeiparseVirgini fadanomen habet,&aVeftalibus Dominicani inftituti inhabitatur. Mox pari acdiuitare collis nafcitur,denfifsimo oliueto oblitus, vt non facile introrius inlpici pofsit ;Afuperiori vero parte apertus,&facelloD. Anns recens dicato.ornatus* quod fumma cum religione &reuerentia magna ire populi frequentia,ab omnibus hodie vilitur &colitur. Ab hoc fubinde per agrum compafcuum,leprofaria,foroq; boario interiedis, in aliam vallem non minus fertilem iucundarrque deuenitur;QusMaurufia,nuncupatur,ex'eo,quod poft recuperatam de Saracenis vrbemeo locipermifsi funt Mauri habitare.Gus! orientem Tertius illud Conimbricam tranftulifler, ad ripamTagi decurritur,qus aquilonare vrbis cornu ab ea parte efficit. Qua parteamplilsimu, nobilifslmumq, Veftaiium D, Clars coenobium ad fluminis crepidinem fernre attingit,indeq$ aduerlo itin-ere,face]loq-, D. Virginis Paradifiacs interiero, ad primam vrbis portam, qus Crucis dicitur,iter eft. Ab illo autem 'Clars templo ad regiam veterem.quam ad Sandos collibus quinque,vallibus totidem feracifsimis &iucundifsimis.vrbs tanto (patio complectitur, ita vt Vniuerfus eius ambitus leptem millibus paffuum defignari pofsit.Interioris vero vrbis amplitudo &magnificentia tanta efl,vt cum csteris omnibus Europs vrbtbus,& hominum multitudine3&sdificiorum pulchritudine &varietate merito contendere pofsit: Domorum fiqurdem amplius qua viginti millia indTe,earumq; ingens multitudo, tamprincipum Virorun-qnobiliunyque quam etiam priuatorum hominum ,eleganter &fumptu prope incredibili conftructa efl,adeo vt etiam parietes intrinfecus, fornicefque ligno Sarmatico vndique veftiti,vermiculato opere,auro varijfqjcoloribus adhibitis exornentur.In litorefontes quam plurimi ex diiterfis vrbis partibus per dudus fubterraneos oriutur, equibus populus aquationem facit. Ad reliqua igitur vrbis ornamenta breuiter ac fummatim delibanda veniamus,atq; vt antiquam infummaarce regia, aus in sditiore vrbis parte pofita c-fl^ opus ipfam antiquitatem vere repraefcntans) omittamus, 4-Qlrfipo feptem inprimis ingentibussdificijs,lingulari regum noftrorum confiliojumptuq; incredibili magnificetifsimeextrudis.hoC tempore illaftratur.Horum primum,vt areligione initium faciamus,Mifericordis templum eft quadrato vndiq; lapide eleganter extrudum.non infinito prsdiorum cenfu,ac prouetibus annuis vberrimis,quemadmod*am pkrsq; omnes noftrs statis bafilicae ,fed fola opti» matum ac piorum hominum benignitate ifta fuftentatum,vt prope fidem fuperet,quantum in annos fingulcs ex collatitia flipe in. pauperes impendatur.Huiusqui curam gerunt.SodalesJiue vt exprefsius dicam, Fratres Mifericordi&nuncupantur-, quibus propter &genetis & nominis claritatem, &fummam etiam pietatis probitatifqueexiftimationem negotium defertur.Siquidem illi oiimes communi confho, graui aliquo incommodo,aut calamitate prefsi, vitam in msrote,rerumque anguftia trahere eogur/tur.Quofit,vt multorum tam incolam luam exterorum mentes,ad largiendum‘allidat,perpetuus ille ordd,iflcorrup?aq; ratio srarij,quotannis inpauperesexhauriendi.-Nihile- ^3 «°JirC C. __n u„l tibus erogari,quin nonnullis annis numerum quadraginta m res varijs corporis morbis conflictatos &expolitos infantes,quos nutriendos alendofq; flrishortisq; amcEniEimis,porticibufque quatuor &triginta,quibus circumcirca continenter adhsrent sdes magmfles. triclinijs, ledis, culc;trifque mundifsimis decenter ornats. Ibi pauperes sgrotantes benigne liberaliterque excipiuntur: necnifirecuperata in integrum valetudine inde dimittutur,dato infuper quibufda viatico,quo fe no paucos dies.du firmiores,valetiorefq; affefii fuerint,line vllo labore ae rrioleftiafubkuare pofsint. His porro qusftorum,curatorum,medicorum.pharmacopolarum.csterorumque miniftrorum domus recte fl frindis ordinibus coniundae funt,vt infirmisfli quis cafus,necefsitasve acciderit,prsft6 fernper adfint, dii fq'ue noctesque pro fe quifque ?,i5dil;genterque inferuiant;adeo,vt inter reliqua Regia xenodochia, quibus amphfsimis celeberrimisque Hifpania pafsim prteterese^ leCtU orbis Chriftiani prouineias referta eft;hoc facile principatum fibi vendicet. Pro huius vero foribus, campus patet apertus, planus vn- J^aS nladrato saium pulcherrimarum ordine circunadatuss aquo diui Antonij &Maurufia valles in delta: liter«Sguram fe con:in»unr, tliquequ pp«aplateis incorij bubuli fimilitudinem,detrada cauda explicantur, mare verfus decurrentes, 3C deinde eiufdem Xenodochi) latus,medium inter aquilonem &occidente,diui Dominici templum fitUmeft, ac Collegium Ad d£X‘-‘rcuius ex aduerfa fronte campo interiecto occidentem verfus,tertium extat raomimetum aDiuoPetro,Ioannis Regis huius 7. kmo Omcufoo, 2 mmmm Mmb ^wwi 5*;ivul mmmm rnimm Wsm28£Zt0g£ -v~»'“'"""I '"": nunc romims filio inib tis,eo lo^oh°^f*a®fr^er^r, peirexe; is,rc r>s ad dexteram ‘ “_{ateam ana«lyptariis,caelatoribus,vafcularijs3fabris argentarijs &aerarijs, aurarijs ,item argen- ^ue .r, Jura nobdifsitms,regia Ip 3 parf tef nominenouam mercatorum,continuo flectens ad lxuam;deuenies,c$teraruni tarijfque refertifsimam Pr®t^5^!?’’T mficherrinfis vtrinque exornatam,Illucomnibus fere ex partibus orbis &gentibus,quotidie mercaomnum-ange Iati,simam,ae 1)ft £•concurfiu atque frequentia,propter commerciorum portufque opportunitatem. Eademq; orientali latere quanamapparet sdificium, regis loannis, hoc nomine tertij; perpetua r trigintaduobus arcubus, octogincaa; fitanise nutricem merkb i fublato frumenti legumii larguus eft, SP^ue , !"|^”S a^p”‘ Reip. commodo fafturn effe nuper experti .fumus. t£ hohKteimim nouurn Portorium inhaeret, ipfam maris crepedinem attingens, immanis quaedam lapidum moles, tignis trabalibus corfertim immifiis acfiftucationihus in mare ada&is fuffuita, Regifque eiufdem iuffii fumptuq'; conftrudca, cui merito ob $diu magmface- '&dis ulchritudinem quintum in hocordine locu tribuendum effe duximus. Eodemtradfulecundo mari,campus latus admodum ineftaimua Portorii horreique {tru&ura,tum afeptentrionali,tum ab occiduo latere pulcherrimam adijfrie circunfeptus,tum maxime l sneridional’ norticu iucundifsimaafpedtu,ad litus vfqueernat-ufummo dedu<ftus.Namaiiud latus,quod orientemhibemum redicit,mare includit In eo forumineft pilcarium,vnaque forum cupedijsconftitutum3quocetarij, fartores,cupedinarij, lanij,panifices,dulciarij,greeatim auotidie concurrunt,omnia, quae ad vrbem vefcendi caufia afferuntur,vendentes.Praterea propolarum, inftitorum,cauponum,itabulariorum linteorumque taberna: ibidem inftructfsima: vifunturJn hoc vero piftario foro, certa quantitas corbium depofita elt, maeiftratuumedfcfto quibus cymbis pileato rijs appulfis, pifcesa mediaftinisin forum ad venditrices aduehuntur. Hi quid.m corbes finguhs fnnis amamftratu pifcatoribus plus minus duobus millibus ducatorum locantur:In huius verb campi occiduo finu, eodem pf.ario foro a tergo relido mercatuque panificum,holitorum,fru&uum venditorum,aucupumque interiecto, nec non macello domus 3quam Septtn« lem nominant, fitaeft,incjuaregij praefe&i negotiaad bellum Africanum fpedantia expediunt^ Non orocul oraeterea abhac domo,contiguo aedium ordine,fextummonumentum,opere admirabili factum extat,praeda,tpo!ij!q;muitantur,emporiumcopiofifsimum,tum auri quoque &argenti fadti infedtique horreum amplifsimum venusappell . las ibi qu§ olurimas miro artificio atq; ordine diftributas, maxima omniu haru rera cepia afluentes, ab omnibus eonfpici poiie palam eit, vtmehercules,fidem res fuperatura fit,nili id omnium oculis obijcismanibufque in heras pane contrectari Videremus. Promae ex regia quam ibi defuper D.Emanuel amplifsimam &fumptuofifsimam fibifahricatuserar.porticus latifsima,velut mufculus,in mare prorumpit, in cuius Fronte ad orientem verfus,turris,vndiq; quadrato fixo mire exculta, litori imminer3Adhoc ibidem In ipfo litore aliud aedificium opsre mirabilia fundamentis facereincepitpotentifimusloannes if I. Rex, ^ Poftremd eiregiae,quam diximus Emanuelem sdificafieeregione huius nome inftru&urae,occidentem verfuqplateasnterpohta, contiguum eftftptimum vltimumque publicum monumentum,cellis quam plurimis,actrictinijs quaque verfum artificiose fabrefadis in.trudum vt ob interiorum edium mukiplkes-redflus,aditufq;diuerfos Labrinthum efle vere exiftimes. Ibi Reges Lufitanif armamentarium. que habere fertur,& multitudine machinarum, &infinito armorum telorumque nu mero facile pradlet.Id vero hoc argumento me cmuis facilius probaturu puto,quod rex in ordinarijs tantu naualibus expeditionibus,naues pkires ducentis omniu generd perpetuo inflrudas, optimeque armatas in Ana, Africa,Europaq; habere cogitur.Tribus autem harum aedium,cel ^quadraginta millia peditum armatorum trarioSjDifperforeSjRuptore^que inufitare magnitudinis &pondefis.tum reliquorum etiam vulgarium mifiilium quos Falcones,Bercios, Scloppolque vulgus appellat. Pulueris item &globorum,tam ex faxo, quam ex ferro, tan tam vim&copiam afieruari compertum eft. vt fi fin^ulas omnium,diuerfafque formas,numerum,pondufque per partes explicareconer,verear nefalfa ijs5pro veris huic narrationi videar jnleruiflej quibus haec legendo duntaxat, vel audiendo percipere fufficiet» _ Adreiiquum ergo^ergamus.Vrbsex ea parte qua muris Tagus adluitur,vt paulo ante demonftrauimtis, vtpotenobilifsima eius pafte, portis duabus &viginti diftinguitur.-parsv ero quae continente refpicit,fedecim,quibus ommbus.propter infinita, hominum multitudinem, eiufq; ambitum latifsimum,maxime indigere videtur.Turribus autem per murorum gyru Septuaginta feptem munitur.Templa veroquas ^Qr|cis,pareci$appellarstur3in quibus Sacramentafide]ibusomnibusfubmimftrantur,quirrque& viginti numerantur,praeter ea quae p!u= rima monachis,Anachoretis, veftalibufq, virginibus fifnt attributa, Huiclocononnihil in laudem EcclefiafticJe Muficas adqciam ,idque verifsimum.compertifsimuq; inter omnes ciues habetur.Nempe quod in praecipuis anni feftis diebus,ex ipfa vrbe Olifipone vitra triginta abfolutos cantorum choros,ad facra modulato cantuin pagis, villifq; circumukinis canenda3vna die cunfti exeant,omnibus vrbis templis, in quibus mufica modulata canitur3ex eo nihil detrimenti adfuas celebrandasfeftiuitates capientibus.Societates vero,quas Confraternitates vocat,CXXXLfunt,in quam vfum,ingens afodalibusquotannis conflatur pecunia3quse in pauperes &alios vfus neceflarios fummo ordine elargitur.Quodautem ad loci fitufq; faiubritatem &aeris temperamentum attinet, tanta certe folis c$I;q; dementia-& amoenitas eft, vt nullo fere vnquam anni tempore,nec ceftas nec hyems immoderata fentiatuf; quo factum eft, vt multi mortales ex diuerfis nationibus, te^riftr remotifsimis, coelipuritate Derlecli.iliuc commigraruntidereliaoquefolo natali,& patri^cura pofthabita ,perpetuam ibi fedem . i i..A:_-TT. !_'• i... ••"• -Ji-C —:c-:- '--- propter agri i.,... finitimis parta, complures tam ruri potius quam in vrbe commorandi defiderium tenear.Agros enim pafsim, non vicis paguq; foium ,fed ftracuna prouocatur, eiufque fententiam requirere compelluntur. BRACARAE AVGVSTAE* RACARAE vnam de antiquioribus Hifpania vrbibus aGallis Celtis, cognomen* to Braecatis,fuiflc conditam,fama eft,anno ante virgineum parcum ducentefimo no» nagefimo. Hanc annorum 40. obfidione tandem expugnatam fub fua ditione, annis fere quingentis Romani tenuere,cui &. Auguftae nomen indiderunt. Fuit in hac vrbe primum Iuridicusconuentus, vnus efeptem ,citerioris thfpaniae veteri more inftitutoque Romano,vndeaudorePlinio vrbes quatuor &viginti ms petere confueuerant. Hinc abAntonino Pio quinque itinera militaria in varias Hifpanrae partes deferibuntur. Hanc vrbem Aufoniuspoetadiultem, atque opibus florentem vocate Sed &prifeis maiorum annalibus perferiptum extat ,regum Sueuorum antiquam (cdem fuifleBracarar annis 7©. fupra centum,&fub Gothis annis 127. florui fle, quam &Alfonlus huius nominis primus, cognomento Catholicus, Hifpanorum Rex primam inter omnes Hi fpaniae Metropolitanasvrbes,ex Saracenorum tyrannide in priftinam libertatem vindicauirsanno 74°- Hic Regum Portugahae primus fator Henricus Comes (Guidonis Comitis Vernohenfis &Brionenfis filius) Altonfi Henrici primi LuntanisRegis parer,in templo maximo,quod ipfe erexerat, fepultus eft. Sed longe maius vrbi decus erebus (acris accedit» NamChriftiOpt. maximi fidem complexa eftD, Petro S. lacobi Maioris difcipulo praedicante, vix poft annumdecimum,quo idem Dominus fubada morte in caelum vidor afcenderat, Colit igitur Bracata,, vt patronunneundem DiuumPetrum martyrem fuum primum Archipraefulem,vna cum tribus alijsfuis iudem S.Paftoribus. Martino ,Fruduofo,&Gerardo.* quibus veluti quatuor columnis BracacenfisEcciefia fuienuf &fulget. Multum fanguinisolim pro Chrifto e(fudit ,diues odo Sa udorum corporibus, alijfque innumeris reliquijs,ornata templis. nobilitata Patrum concilijs,decorata lodaiitijs ritcinrtitutis ,totius Hifpanis prima-^ tum antiquifsimo iure fibi vendicat;qua de re cum Toletana fede vetus ei lis eft, &contentio .* cuius meminit Honorius III. in cap» Coram, De integrum reftiruir. Qustamenhsabeiufdcm Pont. Max, tempore ad noftram vfque starem filet. PofitaeftBracara in ea parte regni Portugaliae.qus regio Interamnis dicitur,a duobus quibus clauditur,fluminibus.Durio& Minio memorabilibus. Fftin quinto climate, gradus habens longitudinis 6latitudinis duos &quadraginta ac femis.diftatque ab Oceano quinque leueas.Ciuitaspieno iure fuo Archiepifcopo paret, fiuefpiritualemiurifdidionem (pedes, fiue temporalem ,multo quondam frequentior,nunc incolarum numerat.adduo millia,Fruitur magna caeli, aerifqueclementia, infigni agrorum vbertate<& amoenitate quod ei beneficium communeefl,cum hac tota regione Interamni. Hsc& alia comi plura de hac vrbe fcitu digna in noftra Metropoli Bracarenfi inueniens, quam Deo dantem lucem edere meditamur illuftrifsimi primatis Auguftini aufplcijs cuius etiam iuflu &auctoritate vniuerfam dioecefim perluftrauimus &in tabula non omnino negligenter exprefsimus montes,vrbes,fluuios, oppida,paroecias,Jedlciilas, ac itinera geographica delineantes» e. HsccCafparAluarus Machiadia.HiftoriographusS.BracarenfisEcciefis, A!eftesfluuius,cuiusfontesinSpino monte quatuor aBrac. Auguft. miiiaribusdiftant, vallem a;* mxnifsimam vrbi adiacenrem irrigat.multis hortis,pomarfjs,pratis, viridarijfque excultam. Illud mirabile, arborem nullam ex Medies Mali generibus creat.quibus alioqui hsctota Prouincia.abundat, Vrbem alluit, atque in Auum, maioris famaefluuium prope antiquuum oppidum Villath Comitis influit. Hunc&falsd quidam Zethen vocant. ... vt •a B. Via, inVimarianum oppidumS Pontificis Damafi ortu clarifsimum» Harcviavnaeftex quatuor,quas Ant»lmp.Bracara Afturicamdefcripfit. CVia antiqua Imperatoris Antdnini,in quas calidas, vulgo Orenfe» ^ DBAnnssdicula,quam columnae XII. aPraetoribus Ro. varijsquondamin locisereds, Iiterifqueincifs,cingunr,atque exornant* .,., EFons amoenifsimus in medio luci, quae &Silua PrimatialiSj perdicum ac leporum abundantia celebris» F. Vrbisprsfidium. ~, G» Seminarium Adolefcentum, ad narmam Tridentini Concilij erectum- . 'H In hunc locum Reuerendifs. Auguftinus Archiepifcopus, nouumfacrarum Virginum coenobium ‘• ransf j r ^‘jloc joeo ^qUOndamRomanorum caemiteriumfuifle creditur. Nunc *CampusVineae KHaec via vna ex quatuor eft,quas Ant, Imp-Brac. Afturicamdefcripfit. LHicVrbis Arcum Romanorum tempore fuifie fama eft. MS. Sebaftiani aedicula,vbi forum Romanorumfuifle conflat» GADES, Aditanae Infulf latus auftrale haec tabula reprsefentat,in cuius fuprema parte,venufte exprimitur, quonam padfo Promotorium S.Sebaftiani in mare fe late extendat, &qua ratione scftiuo tempore contra Turcarum,Maurorum,& aliorum hoftiumexcurfiones ,qui piraticam hic frequenter hoftiliter exercent,admodum diligentes inftituantur vigiliae, iuxta duas praecelfes turres, quse inde Torres de Guardia nomen habent. Commeat eo lingulis noctibus ciuium turma ex Gaditano oppido, hora vndecima&viciffima altera hora nodxis fecunda, quibus praefunt praefedti fiue ductores duo ,qui ex itramine,malleolis caeteraque materia incendio apta,faces ardentes haftis affixas lurluai tollunt, quod excubatores in promotorio S.Sebaftiani confpicientes ,ipfi pari ratione ignibus facibufqueincenfi», idem vigilis fignu edunt^quod vitra fretum in ipfis Hilpaniae limitibus in oppido Rondafimili correfpondentia inftituitur. &ex Her- «rneis turribus ad Infulam S.Petri,vnde Barcinonam vfque,& per totam quafi Hifpaniam ,quae paftim multas tales vigiliarum turres habet,quas AtalayaS vocant, mutuis Vulcani indicijs bis omni notftefe probe vigilare offendunt. Quod fi autem contingat piratas,vel hoftes fe aliquos prodere, excubitor ftatim tot ex ftatione fua exhibet faces ,quot triremes mmari,bona obferuatione fe confpexifle exiftimat :Si vero plures fint ,quam is obferuare,vel obfcura nocte fatis accurat enumerare queat,faces ignefque exturri &fpecula fua frequentes,abfque vilius numeri confideratione, deorfum in terram deijcit,vt hinc proximus excubator intelligere queat, quidnam periculi immineat, &quid excubatori proximo mu imcticiofignificandum veniat.Quodfi vero contingat praedones piratafque ex nauibus rapinarum ftudio in terra confcendere ,quotquot in vicinia funt pifcatores atque ruriculse ftatim ad has Attalayas turres fui conferuandi gratia, xuga libi confidunt,turres confcendunt,& portis (quse anguftae &ferreae funt) claufis ,fcalas ad fe attrahunt. Et quia ho- 5to ta vicinitate, tanta excubatorum vigilanti diligentia excitati, diutius in continenti,tuto haerere nequeunt, non admodum diu in neceffaria hac captiuitate,innocentes detinentur. DeGadibus porro haec,quae fequuntur. Benedicius Bordonius,Gadira, Graecis,Gades, Latinis Erythea, ab his qui ex Erytheo mari illucappulerant, nominatur. Alijlunonis Infulam,nunc Gades appellant .In longitudinem trans Alpes milliaria 40.fe porrigit,viros praeftantes gignit &educat .Quin hoc vnum oppidum eodem tempore 50. equites fuppeditare poteft,quod vix de vllo Italis oppido praeterquam de Padua fertur.Fuit &quidam oppido Neopoli ortus vir celebris ,qui rebus magnifice geftis gloriose triumphauit. Porro Incolae horum oppidorum,Gadij fcilicet &Neapolis,vrbem fimuIconftruxerunt,eiqueDidimse nomen indiderunt,vbifummaaddelectationem amoenitas inter caetera etiam fbeminie intemperantes quondam,&in omni libidinepetulantes, efrufte, dicaces, Romam fepius,quaeftus habendi caufa excurrebant :Mafculini fexus perfbnae fcurriliter faceti,cauillantes,moriones,faltatores,fraudulenti, &callidi, quorum exercitiora ftudio multi ex varijs Europae locis illuc comeabunt .De aedificatione GADIIhaec memorant.Tyrios olim Apollinis oraculum confuluilfe,quonam loci vrbem fundarenqillifque refponfum, ad Herculis columnas. Quas cum attig'.fTent,arbitrati mundi illic finem ,in vrbe ad occafum fita, fanum quoddam,fuper aerea columna otfto cubitos ob longa erexerunt,meridiem refpiciens quae res pofteris occafionem Herculis columnas nominandi praefatu. Quoditaq; illuc tanqua in portu ex longa nauigatione venifient,fbleneftatuerut Herculi facrificiu ;exiftimates illius opera fe illuc faluos appufilTe,perfuafi aflaminibus ibi extremos Orbis fines terminari ,nec vlterius nauigari licere.Polybius refert in fano illo fontem aquam dulcifsimamfcaturire,cuius effe&um maris aquae dire&o contrariari :hac fcilicet crefcente, illam decrefcere,nec pariter exhauriri. Caufam hanc volunt. Aerem,qui ex terrae vifceribus exhalatur, dum crefcente mari clauditur,impediri,& in inferiores partes repelli, vnde fontis curfum reprimat,&exindeaquam fuftineat: verum decrefcente mari,terrae fuperficies aquis liberatur, &per hoc aer etiam folutus, naturaliter erumpit ,ficque fonti nullo amplius impedimentq diftri&o aqua luculenter fuppetit. Incolae vulgohoc miraculi inftar Herculi acceptum ferunt. Arboretiam illic corifpiciturramis in terram propendentibus,cuius frondes gladij formam exprimunt,cubitum longi, &quatuor digitos lati,fru<ftum fert palato fuauem,vbi ramum quis amputat,lac emanare,radicem euulfam inftar rubri minij fulgere. Pafcua huius Infulae adeofcecunda &vbera,vbi pecora ibidem palantia tale lac fuppeditent,quod non per fe,fed comixta lympha coagulari &cafeus formare necefle fit,quin,ne menftrue vena pecoribus illisincidatur,nimio abdomine fuffocandam eruitur. Et haec ratio adfertur, cur Geryonem eodem loci armenta ftiapauifte comminifcantur, verfus Alpes Betica fita eft,In Oceano Occidentali afreto Herculeo fexaginta milliaribus dtftans Pindarus vates Gaditanam nomihat,collocatur in quarto climate,decimi paralleli;dies longior,horis quatuordecim Sc femis computatur. Inferior haec tabulae pars typum exprimit pifcatur3eThynnorum,quae in Gaditana hac Infula aprima Maijad ij.Iunij diem inter duas Herculeas turres quotannis inftituitur ,quamdiu induciae permittuntur omnibus banditis ,validis mendicantibus,profugis &vagabundis,vt mercede condu<fti,in pifcatione ifta laborent .Ipfius pifcationis tempore omnis vicina his turribus Infulae Regio,iufto quafi exercitu &caftris occupata eft. Multa enimpafiim fixa cadurca,&ere- £ta tentoria,taberna,oenopolia, cauponaria videtur,nec Veneris officina; defunt.Magna populi frequentia tam ex Gaditana vrbe,quam ex ipfa etiam Hifpania,pifcationis vifendae gratia huc fpaciatum venit.Thynni piices in Oceano Germanico degunt.Menfibus vero Maio &Iunio,dum generare intendunt, naturali ductu anguftum locum &vehementiorem maris fluxum inquirunt,quem nufquam commodiorem,quam in Herculeo freto inueniunt, vbi totius maris impetusfin trium milliariumanguftias coar<5iatur,huc igitur gregatim magno numero, certoanni tempore comeant, quorum immenfam multitudinem ,iucundo ac folemni fpefitaculo Gaditani capiunt.Et id quidem hac ratione. Tres cubitos vt plurimum longi funt, craffi per medium ,quantum vtrifque vinis iuftae magnitudinis homocompledtipoteft,vtrinque in retni modum gracilefcunt,fufco &fubceruleo colore, dorfo extra mare proeminent .Etdum magno agmine in freto paflim natare abeo videntur,qui ad hoc in turri vicina conftitutus eft. Is linteo pifcatoribus pafiim in cymbis cum retibus &laqu eis latentibus fignum edit, ex quo ipfi iam ad nauigandum &retiafquas longa funt ex chordis grandioribus)explicanda intelligunt. Quod dum folerter ac gnauiter faciunt,Thynnorum multitudinem fenfim ac paulatimadlnfulaefolumadeguntj&quandoqueduo millia, quandoque vitra mille o<Singentos,fexcentos, vel quingentos vna vice larga,periucunda Scfrudtuoia captura irretiunt. Qui dum fecaptos, &terra; vicinos ammaduertunt; faliunt& tumultuantur valde :fed eos hoc modo tumultuando adnatare expedcant, &finguli, fingulis, nudi, in mare occurrunt,habentes in brachio chordam,cui alligatus eft vncus(hos hamiotas proinde non maledixeris)quem pifei inijciunt,& chordam illi helluanti dimittunt ,donec vehementer volutando exanguis deficiat,&fic captum ad fe pertrahunt,&in defignatam ad hoc inftitutam publicam domum,La Stanca nuncupatam deferunt,vbi fruitatim cceicsin cadis&tonnis fale condiunt,&magno quaeftu in Hifpania& Italia vendunt.Ex capitibus &fpinisaduftis,multum liquoris &abdominis conquirunt^quopifc5"inftar in nauium obturatione vtuntur.FortafTe &Strabo Geographiae lib.Jide hac aut limili pifcatione inteI!igendus,quando inter caetera fcribi,Frequens autem Thynnus magnus, & pinguis horfiun impellitur. 6 HISPALIS. ISP ALlSjfamatiffimaHifpania: in Baetica prouincia vrbs,mari GaditanoBsetiq; flamini mn&a, totius propemodum Hifpaniz Emporium ,&Indicarum occidenta'iuni mercium receptaculum celeberrimumsquodnouumorbem claffibus patefecit.De cuius appellatione Sc ortu eruditorum hominumturba non eandemfententiam tenet. I- fidoruslib.Originumi5.ca.i.Hifpalimafitucbgnominatamait ,eo qilod inloco paluftrifuffixis profundo palis,!ocatafirjnelubricdatqueinftabilifundamcnto|caderet.Id£ Ioannes Gerundenfis iib.i*Paralipomenum Hifpaniarufcribit. Benedicius Arias Montanus Hifpalenfis ad Clariffimum virum Abrahamum Ortelium Anuerpianum, Cofmographum Regium,ita depatrizfuz nominatione fcribit.Hifpalis nomePhtenicum cft,ex fpila vel fpala deflexum,quod planitiem fiue virentemRegionem fignificat,qualis eius territorium confpicitur.AGraecis vero addita eftafpiratio :Arabes autem, quodP literam nonhabent. Epifcopus Gerundenfis feribit eam aStrabone luliam Romuliam nominari* Quod etiam Ifidorus in fuis Originumlibris refert.Qui Hifpalim inquit Czfarluiius condidit,quam ex fuo nomine &Roma:vrbis vocabulo luliam Romulam nuncupauit* Apud Plinium legitur ,Hifpalim Coloniam Romulenfem cognominari. Vnde putatur luljdenominationem,vuIgariidiomate,inhodiernum vfque diem retinere ,vt ab ipfb lulio Carfare Ciuilia ,id cft,CiuitasIulia,appeIletur. Sed lulium Casfarem Hifpalim conftruxifle, cum Hiftoriarum veritate iion conuenit,quum apud Titum Liuium,Commentariaque profati C.Iulij Ca:faris,ac Lucium ,piufimosqtie antiquiores fcriptorcs,fiateius mentio: potuittamenluliusCzfarillaminftaurafle labentem ,aux:fle ac dilataflei Francifcus Taraphalib.de Hifpanias Regibus,hate de Hfpalocommemorat.Hifpalus filius fuit Herculis Libyci, qui apatre Rexcreatus Hifpanias accepit,tefte Berofo,anno 36.Bfici Regis Aflyriorum ,id eft ,ante humanse faluus adueiitu, vtinEufebiocomputatur,M.DCC.XXVli.HicHifpal>mciuitatem,quznuncS!bi]ia vulgo Seuilla dicitur, condidit,5ctotaHifpaniaquafiHifpalia,abeiuscolonijsdida, vtaflentkurRodericus Toletanus Andftes ,infignis hiftoricus.Eft Hifpalis ciuitasadmare Gaditanum,vbifuntzftuaria,ideft,conual!esreplet,acmarinisaquis ,inundationibusque Pelagirper quas inftarfluu orum naugmtes afeendunt ad vicina oppida. Regnauitque Hifpalus,teftcBerofo,annis xv ii.Hifpalimporr6Marineus5iculushb.de Reb, Hifpanicis xix. ita paucis deferibit , Hifpalis Sc Cordubafimt Buricas Provincia: Ciuitates in ripa Baetis fluminis expolitae *quarum Hifpalis aliquanto maioris eft incolatus. Hanc ab HliparroTierculis nepoteconditam fhifle,vulgusaflerit* Cuius ego fencentiaenee accedo,nccrefragor. Incertum eft enim,quod nec authore nec ratione probat ur. Verum enimuero cuiufcumqj fitopuSjvrbscftmaxima&opulentiffimajmeoqueiudiciomultisHifpaniatciuitatibuSjnedicam omnibus ,anteponderat.Eft enim ambitu magna,forma rotunda,vifu pulchra,templis celebris, facerdotibusexculta ,Sc multis equitibus nobilis,ciuibusplena,domibus infignis,plateis &vicis hilaris,hortis &fontibus amoena ,tuta propugnaculis,mocnibuscinda,defenfaportis&iurribus,camp'siucunda,agrorum frugibus abundans, oliuetis &maftio maris &nauigabili flumineligneoque ponte, quem paruanauigiacateniscompadumfuftinent ,admodum delc&abilis. Bxtis enim amnis nobiliffimus Hifpalim non fine commoditate lingulari exornat. Quod quidem in eo femper declarat tanta nauigiorum multitudo,quanta vix mvllo Maris portu hic apud Hifpalim inuenitur, rndeampliffimorum commerciorum Sc multarum dtuitiarum occafio. Cuius etiam aqua ,ad inficiendas lariar plurimum valct,quam Martialis hoc modocommendauit ; Batis olifera crinem redimite corona, •*Aurea qui nitidis vellera tingit aquis. Aquoetiam,vt Strabo &Plinius afferunt,Bztica Prouincia nomcnaccepit*£t Seneca quoquerefert: Nomenf terris ,quidedtt Batisfuis. Exhac igitur ficus, commerciorum, portus, maris ac fluminis opoftuna commoditate* vero &fmcero omnius» iudicio eft natumvulgi adagium. Hominibus,quos Deus amat ,Hjpalidomumlargitur &villum* In ea fiquidemmulto melius viuitur&abundanuu, quam itt alia, quantumlibet vtbe ditiffima totius orbis. De cuius templo maximo,&nauigiorumnumero L. Marmeus Siculus alio loco przclarafcripfit. Sc nos hocvrbium Tomomagnificam eius Ecclefiz Turrim peculiari lamina accurate delinearam feparatim exhibemus. DeHifpalenfis Ecclefiz magnificentia,hzc Francifcus Paciecus:Huius Ecclefiz maieftatem dignitatemque &5 opulentiam, breui compendio dicere non poflumus, hoc fuerit fatis, quantum ex collegiafticis rationibus collipfmus ipfi Antiftiti centum&liusaureorum milii aannui reditus cedunt* Primarij templa farta tefta 30* 86 amplius millia:Scnatus vero Ecclefiz izoooo fert, qua: in Canonicos 40* Sc n.prarrogatiuz dignitatis facerdotia, itidemin viffiotiportionarios, quos vocant,totidemque femiportionarios fodalesdiftribuuntur,ealege, vt Ca- •:Sc dignitates exdiurno canone ad bina millia aureorum quotannis accipiant, portionarijs quadrante mifminorcionariis triens ex dimenfo reddatur. Horumpoft przfulemfummaaudoritas poft Decanumeft, rnifnc di>mtas?oo9.aureorum ccnletur.Suntprzterea in ea Ecclefia faerifici 20* quos anumero ,Vicenarios yocuiusaigniu^) diurnisque pfalmodijs affidui,ducentos Sc amplius aureosmerentur :Sc ducenti ahi faceraS «pSficellis falis commodi ferunt ftipendie-Beneficia adharc per omnem dtacefimopima fexaoccs,qui cx.pi.iu r- i: &uiajswriam aureorum milhbus cenfentur :minorumvero facerdotiorum eentafere.quorum multa lingute, mr Sunt c[iam hac Di<Etc£ mmImera Monachorum 4s Scin illis etiam facrarum literarum ftudium, cum quas CapeUanias vocant.duo millia fame numerantur, bunt enan ferarum Virginum monafteria, in quibus multum rebgzsviget , cummagno Reipub. commodoviget, multa ex his fena aurearum millia annui reditus fuerunt* Certe, vnum Carthufianum,quod ad Bstimin ipfo Hifpalis profpedu magnificentiffime exftrudumefl, fupra 25000* refert* Longe fit etiam hofpicales pauperum domos recenfere,cum in vnaHifpali tantum, vitra centum viginti numerentur egregie dotata:,vt multx Soo.aureorum,nonnulla ijooo. annuis locupletatae fint. Atqueha:cexvariisHifpania:fcriptoribusexcerpfimus,adqu2 8calialcngemaiorfelicitas accedit ,quam Vafcus in Hifpania: Chronico ita commemorat. Stat abundans diuitfis Sc deliciis nobili pra:cindach!amideHifpa* lis,patronis infinitis fuffulta gloriolis ,fub cuius alis &pallio hi fandi pugiles Sc bellatoresmclyri paufareelegerunt,vfqueadconfummationemfeculi,quihancvrbeinnodediequcmunimineiuginondeferunt, ac in confpcduDominipro eius falutc,fine intermiflione precantur. Hi fiint\Carpophorus Sc Abundius ,S. Petrus, S.Florentinus,S IuftaSc Rufinavirgines, partim fub ipfo Daciano, partim fub Diogemano Daciani Legato Corpus B. Iufhe ex altifiimo puteo, in quem proiedum erat, Scofia B.Rufins, cuius corpus in amphitheatro combuftum fuerat,avenerabili Sabino Epifcopo,inccemiterio fuburbiiHifpalenfisfepulta fuerunt. Deniquevtprxftantesarboresboni commendant frudus, ita infigne ornamentum vrbibus conferre folent heroici viri,eruditione,rebusmagnificegefts, Sc virtutibuspra:flantes. Sic inter alios multos infignes viros, quorumcelebris eft apudScriptores mentio, qui Hifpalim ortu condecorarunt ,noftro suo extitit Benedidus Arias Montanus,nobiliffimus Sc fiimmus Theologus, plurimarum linguarum vulgarium Sc eruditarum cognitione admirandus.Schomoplane incomparabilis, feecundum Sc locuples diuino munere ingenium. Teftantur id operaqu^fummam eius admirationem apud omnes excitant ,inter qua: primas fibi merito vendicat veteris ac nouiTeftamenti ad Gra:cam,Hebraicam, Cha!daicam,& Syriacam linguam translatio: deinde Commentariorumopus in duodecimProphetas,&in reliquos maiores paraphrafis, Liber Generationis Sc Regenerationis A- dam,fiue de Hiftoria genenshumani, Opus de optimo imperio,fiue in librum Iofiue Commentarium ,Dauidis Regisac Propheta:,aliorumq; pfalmos ex Hebraica veritate in Latinum carmen conuertic ,Hymnos fcripfic Sc feculavariocarminumgenere.DtdatumChrifl:ianum,fiuecommunes& aptas omnium difcipulorum Chrifti partes. Quatuor diuerforum poematumtomos. Atquehsec quidem tanti viri opera ad meam Bibliothecam venerunt,fic plura,quxnonvidi,recenfere nequeo. Nonhic longa oratione commemorabo, quam capax Sc ampla nauiumflatio; quanta Battis amoenitas, quam longe aqusedudusfe extendant,quantas opes Hifpalenfes ex nouo orbe annua nau gatione percipiant ,quanto fumptu Sc apparatuclaflis Regia hic adornetur,quampreciofe merces, quam var. a: Sc exotica: res ex vniuerfa India,Brefilia,.dZthiopia, Arabia,Africa,in hanc vrbemfingulis annis inferantur. Sed Hifpalim tantam egredientes agrum vicinum contemplabimur.In quo, mirum didu, quam excellentia antiquitatum monumenta ex terra: vifceribuseruantur,vt peculiari tabula hoc opere explicauimus.Suburbani vero foli vbertas maxima ,in quo viil^,horti,cultu&afpedugratiffimi, Sc amceniffimaoliuetaconfpiciuntur,in quibus condenfie arbores 5 ,ardentiore meridiano fole,vmbram,fece{Tus6c recreationis occafionemprtebent. Invicino vrbiagroDomusampliflimavifitur, EI Mattadero nuncupata ,in qua optima politiae ratione ma~ danturoues& boues,8c varia pecora campi ,quorumcarnes Hifpali ciuibus &inquilinis diuenduntur. In latiffimoverocampo,iuxtahanc domum, iucundifiimum fpedacuium prxbet ,Taurorum venatio, quos robuftiffimosibifaginant,capitisacpcdoris robore praftantes, in quos molofios Sc m3gnos incitant canes, quibus ,per fe alioquiferoces,trucesactoruos,priufquameos madent,efferare folent, ita vt in canes magna ferocitate infilien» tes,ignemnaribus fpirent,terramque pedibus feriant,in altum fpargantarenam,frontem fempercanibus offerant Sc cornibus hoftes infeftent,6c tanto impetuappetant,vt eos cornibus ferientes maeremalte proficiant, &in cornuumcufpidesexcipiantdecidentes. Deniquetammulta de hac Yrbe prxclara commemorari poflunr,vtnatnmficinde &tritum vetuflatc didum QtdnonhaviftoSeuittvnonhaviJlorKtiraMlld. Scribit Fortalitium fidei ,quod Fernandus fecundus eius nominis* odauusRexCaftellas.confiderans.quodciuitasHifpalenfis erat deprincipalibus mundi ,quia receptaculum terra: &maris, itaque magno defiderio illam Chnftianis reftitutam cugiuitVocato ergo Raymundo Bonifacio,tuncAdmiralio,clafrempermareadornanmandauitcontra Hifpalenfes ,Rex vero per terram " cummagno exercitu venit. Etfic terra &mari, ardiffime obfefiaeftciuiras per menfes xv1. Et tandemprofligatis Saracenis,Anno M. CC. Lxxxx.in die S. Clementis,occupata, cum multis aliis Hifpanise ciuicatibus vicinis* Aliam,&vberiorem Hifpalis deferiptionemftudiofus Ledorin Indice operis inucniet. \ s. IVAN DEL FORATCHEISPALIS,vt eft ceIebemmaHifpaniar,& in ea Bxticz duitas,qua: opida plura, quamalia: Regiones,numerat. Ita prxcarteris huius Regni prouindjs, nobilium, magnatum ac Regum lumptuolis ardificijs maxime decorata fuir, quam felicem ac beatam interpretantur: inter qu^ S.IoannisdelForatche, primo ab Hifpali lapide,veteris caftri ruina:, incredibili magnitudine, collem occupant ad B^tim flumen vulgo &Arabico idiomatc Guadalqueuir,di£fcum, quoddefignat fluuium magnum. Ex cuius ruderib us &erutis antiquitatibus apparet eam arcem aGothis quondam conftrudamfuifle. LERENNA. ...... (E RENNA, famofus prope Hilpalimlocus,ob mirabilem laxorumin circuitu diipoii- !tionem,tanta multitudine in terram defixorum,quali celefti pluuia huc delapla fuiflent, >Terrarmotuid fadfcum putatur,quo multa sdificiaHilpali& Corduba: &vi cinis in locis 3^gm^^freclucnter corruerunt. Addeledationcm quoq; eorum,quos antiquitatis ft udiumcapit,momentorumquorundamdefcriptionemfubiungimus,qua:anno M.D. LXV.infuburbijs Hir. *j.i_-r •nnafi vmerandafancroru corpura,xuric reperta ruuient: niipaieniesincoiJcproiiugai*iiiHi.«uu«wa1vU&iw.*v *, tamfrequenti concurfu, ad vifendu ha:c monumentaexcurrerunt, &loci terram, tanqua martyrum fangnine conlecrata, lecum in vrbe retulerunt, vt nili magiftratus authoritate porta: claufie,& tantus populi feruor cohibitus fuiflct,totu fuburbanum huncfundum abHuliflct. Talia aute inuentafuerut. CAPSA plumbea oui forma (cui inerat eiufdcm forma: vitrum refertum cineribus oflibulque exufti corporis humani,luperimpolitis tribus vitreis lachrymarumvrnulis) reperta fab terra in luburbio Hilpalenli(vulgo eltablado)inrufculo Henrici van belle,mercatoris Flandri,Anno 1565. 2. 1• Sepulchrumleptempedale ex lolido marmore excifum, cuiinerant ofla nobilis foemina: Chriftiana:,vt apparebat exlupcrimpolito coperculo marmoreo cuminlcriptioncfequenti, in eodemfuburbio,eodemq; temporerepertum. __ PAVLA CLSA FEMINA, FAMVLA XPI. VIXIT ANNOS XXIV. MENSES DVO. RECESSIT IN PACE DIE XVI. KAL. FEBR VARIAS. ERA DLXXXII. Sepulchrum forma, magnitudine &materia omnino priori fimiie, &illi coniun&um,continens itidem nobilis foemina: Chriftians ofla cumhacinlcriptione. CEREVELLA cTSA FEMINA, FAMVLA XPI VIXIT ANNOS PL. MVS XXXV. RECESSIT IN PACE III. KAL. FEBRVARIAS DC. Lapis quadratus in eodemloco, eodemque tempore fub radice peruetufta: nuds repertus cumfequentcinfcriptionc. *NOME VIXIT ANNO ET MENSIBVS VIII. DIEBVS XII. HSES.T. TL- hic ficaeft fit tibi terra leui*. NOME EVIT NOMEN, HiESIT NASCENTI CVSVCCIA VTRAQVE HOC TITVLO NOMINA SIGNIFICO. VIXi PAROM DVLCISQJFVI DVM VIXI PARENTI HOC TITVLO TEGEOR DEBITA PERSOLVI. QVIQ LEGIS TITVLVM SENTIS QVAM VIXERIM PAROM. Vd. ^TM’ /1 Ar f T"T TTDITtI) I> ATFVIS burbanio Hifpalenfi permultaac pene mnumerabiiia quotidie, miuDrucHutu^*^t;v'llu“.“ ’ qui in illo territorio fundum cxftruendis gdibus emunt,tantam vim laterum uterrainueman ,v per terram a:dificio p^ene fufficiant. Maioris HifpalenfisEccLfi* turrim hic fepararim «hibernus, obinfigncravtnuftatcm&artem, ram Mauri codo exlatere, dumipf.inHifpania rerum potirentur, t“tofumptu&arniic,o conruxerut,vtin admirationem (pedantes rapiat, cochleam intus aet, per 4ua clornatum Doft iummitatem commodeafcenderepoteft.Superioremvero £tiificij 8cCampanarumornatum poftodum Chrifliani add.deruntmcuius arcumferent acap,talibus h.s ^ ISSIMA NOMEN DOMINI. ProucrbaXVIIUnfupremotumsap -> .agnitudine hominemrefercns,verlatilis ventorumindex. ^ ARCHIDONA; > RcHiDONA.in Bastica Prouincia Hifpanis oppidum,viam, qua: Hifpali Granatam au* cit,plano St eleganti fitu ad montis radices ,venufte exornat, rei ruftica:, St pecuaria ftudio,nauiter fuos exercet,cumpafcuis &hortis abundet. Imminens,&mons in vertice caftrum vetuftate collapfumfuftinet, in quo Mauri fua tenuerunt prxfidia ad maximam Chriftianorum calamitatem, ad barbaram tvrannidem, quamultis annis omnes HifpanixProuincias, St praefertim hancBxticam diris modis afflixerunt. Ad quam exercedam &continuandam tyrannidem, per totam Hifpaniam diuerfis in iocis, varios habuerunt Reges.quorum refidentix &palatia regia,barbara quidem,fed faftuofa ac valde fuperba, in prxeipuis vrbibus fuerunt,vt ToIeti,SaImanticx,Hifpali,Cordiiba:,Caefar-Auguftx,Granat2.Hi, non tantum fuas Refidentia?, quam potuerunt maxime firmarunt, fed&diuerfas excitando arces, vias occuparunt,3c tranfittis, quo tutiores in fua Elegia forent. Hinc varia caftra vetuftate coilapfa,prifca Maurorum St prxdonum latibula,hoc etiam tempore in Hilpania pallim fuperfunt.Quaie etiam illud Puic, quod Archidonx vicinum commcmorauimus. Eadem hac via,qux exHiPpali Granatam ducit,prxcelfa eft rupes, ex plano campo emergens,qux ex memorabili suo duraturo amoris exemplo,famam &nomen Portita,vt HiPpanis La penna do los cnamorados,Hoc eft,Amantium rupes diceretur. Et id quidem tali excauPa .Cumregnum GranatenPe Mauris adhuc pareret,Stgraue bellum inter ipPos &Chriftianosfiagraret,quodamin conflicta,inter cxteros,captus Chriftianus quem Maurorum Rex, obformx, morum &conuerPationis vcnuftatem, libertate donauit, eundem apud Pe in aula retinens. Porro,Penfim inter hunc &filiam Regis,tanta &tam cafta coaluit familiaritas,vtipfa Chriftia na pietate imbuta,St matrimonij fide obftri&i,ad Chriftianos conarentur elabi, St fiePugam cum ipPo.clam molita fit.Cixm itaque Rex diligenter illos perPeqtieretur,in hanc rupem, vtibi delitePcerent,Pugerunt: pofteaquam vero Ce detc&os, &rupem aMaurisvndique circumPeptam animaduerterent cacumen rupis aPcendentes,territiPupplicio,qno Pe aRege affleiendos metuebant, mutuo amplexu,prxeipes Pe dederunt. Adcuius quidem rei memoriam,in rupis cacumine,& in publica via, cruces erecta: videntur . IN MEMORABILEM MVTVO SESE DEPERIVNTIVM HISTORIAM Eikoso stichon. Hefferia occiduis dum quondam obnoxia Mauris. Terra antiqua.potens armis.atque ubere gleba, Eellaegfimefiofagnarentfangumis hauftus: Triftem ubi nonfaujlo tentaffent eminepugnam Chrifticola miferi iugaJubffruilia aguntur, Neffio quis rarx luuemsJub imagmeformet. Oh bene compofftos artus,uultuscf decorem, Principe libertatem unus mandante capeffit. PostJenffm adlaudem uirtus interritacliuo Inprimis GNATAEREGIS ded.it inclytafamam, Occafionc huius fugae,aliam duorum Chriftianorum aSaracenis captorum,quia venufta, elegans,, & quafi miraculofa,hic recensere placet,quam D. Hieronymus in vita Malchi captiui Monachi deferibit: In qua leruatxcaftitatis St pudicitiae meritum elucefcit.Malchus monadicae vitae mancipatus, poft aliquot contra Abbatis fui confilium,ad patriam redit.Has profectionis Pus caufas allegans, tam, inquit, patrem mortuum audieram ,vtfolarer viduitatem matris ,&exinde venundata pofleffiuncula ,kpartem erogarem pauperibus,partem monafterioconftituercm,& quid erubefeo confiteri infidelitatem meam, partem in fiimptuum meorumfoladarderuarem. Verum Peroconfilij fui poenitens,a Saracenis in comitatu Peptuaginta Chriftianorum capitur,&cum altera muliercula,invnius heri feruitutem fortitus venit, atqj his oues pafcendxtradcbanmr. Dumque firmo caftitatisferuandxpropofitio in eremo fideliter Saraceno Domino Puo,inpaftorali hac cura fimulinferuiunt,inito tandem confilio,fugam meditantur,quam ita D. Hieronymus deferibit. Erant,inquit,mihi Malchoin grege duo hirci mira: magnitudinis,quibus occifis,vtres facio, eorumque carnes viatico prxparo,St primo velperi,putantibus nos dominis fecrete cubitarefinuadimus iter, \tres & partes carnium portantes,cumqueperueniflemus adflu ium^nam decem millib.is aberat) inflatis confcefifque vtribus,aquis nos credimus,paulatim pedibus Pubremigantes vtdeorlum nos flumine deferente, & multo longiunquam conPccnderamus,in alteram nos exponente ripam, \eftigium Pequentes perderent. Sed in ter hsc madefacte carnes,St exparte lapfx,vix tridui cibum pollicebantur .Bibimus ad larietatem, futurx fiti nos prxparantes.Currimus,poft tergum Pemper afpicimus,&magisno^i.ibusprouehimus,quam diebus,vel propter infidias late vagantium Saracenorum,vel propter ardorem Polis nimium. Paucfco mi- Per etiam referens; etfi tota mentefecurus,toto tamen corpore perhorrefco.Poftdiem vero tertium, dubio profpectu procul afpicimusduos camelis infidentes venire concitos.ftatimque mensmali prxfaga, putare coepit dominum meditari mortem/oiemcernerenigrefccntem.dumquetimemus.&veftigiis nos proditos per arenam intelligimus, offertur ad dexteram Ppccus, longe fub terrampenetrans. Igitur timentes vernena- Illius incutiens malefiadum inpecius amorem. tuenus in molles magis infimata medullas, Exxquout captisflagrarunt mentibus ambo. Cumd Philommeidlisflammam celare nequirent, aurorumunanimes statuunt excedere Regno Per [altus,per opaca loca,occultos^receffis. Rex hos infectansfugientesprxpete niffu sJWontis in anfractu rupem fubierecruentam, Cumfomnis iarn eiabendiffes irrita caffes, Prxcipite amplexifefe iecere Coloffo. nenata animalia,(nam foient viperx,reguli, &fcorpiones.cxteraquehuiufcemodi ,fertiorem folis declinantia, vmbrampctcre)intrauimus quidem fpcluncam,fed frarim in ipfo introiru finiflraenos foucs credimus,nequaquam vlrra progredienrcs,ne dam mortem fugimus ,incurramus in mortem.- illudquenobifeum reputantes,(i iuuat Dominus miferos, habemus falutem .fidefpicit peccatores ,habemus fepulchrum.Quid putas fuiffe nobis animi: quid terroris, cum ante fpccum haud procul flarent dominus & conferuus,& veftigio indice iam ad latebras perueniflent? Omulto grauior expedata,quam illata mors. Rurfus cum timore &labore lingua balbutit,& quali clamante domino, mutire no audeo.Mittit fcrtmm, vt nos de fpecu trahat :ipfe camelos tenet,&euaginato gladio,noftrum expediat aduentum. Interca vero, tribus fere vel quatuor cubitis introgreffo famulo.nobis ex occulto tergum eiusvidentibus(namoculorfx iftiufmodi natura cft, vtpoftfolem vmbram intrantibus caeca fint omnia) vox per antrum fonat: Exite furciferi, exite morituri :quid flatis? quid moramini ?exite,dominus vocat,patienter expediat.Adhuc loquebatur,&ecce per tenebras afpicimus leaenam inuafifle hominem,&gutture fuffocatum, cruentum intro trahere, IESV bone,quid tunc terroris nobis,quidgaudijfuit? fpe&abamus, dominpnefcienre, hofte noftrum peri re :qui ciim videret illum moras facere,fufpicatus eft duos vni rcfiftere: fed iram differre non. valenSjficut tenebat gladinm,adfpeluncam venit,&furore rabido ferui increpans vecordiam,prius a. fera eft tentus,quam ad noftras latebras perueniret.Qui funt,qui hoccrederent, vt ante os noftrum beftia pro nobis dimicaret? Sublato autem illo mctu,fimilis ante oculos noftros verfabatur interitus, nili, quod tutius erat,rabiem leonis,quamiram hominis fuftinere.Pauemus intrinfecus,& ncmouere quide nos aufi, prxftolabamur euentum rei, inter tanta pericula pudicitiae tantum confcientia pro muro fepti. Leaena infidias cauens,& vifam effe fe fentiens,apprehenfos mordicus catulos effert,nobifque cedit hofpitium,neqj tamen fatis creduli,flatim erumpimus,fed expedtanres diu,egrcdi cogitantes,illius nobis femper figurabimus occurfum.SubIatoergohorrore,& aliatranfa&a die egredimur ad vefperam, videmufque camelos, quos ob nimiam velocitatem dromedarios vocant,praeteritos cibos in ore voluere,& in aluum miflbs,iterum retrahere :quibus afcenfis,&nouafitarcia,ideft,annonarefocillati,decima tandem diead Romana per defertum caftra venimus,oblatique tribuno,rem ordine pandimus :inde tranfmifli ad Sabinum, Mcfopotamix ducem,camelorum pretium accepimus,&,quia iam Abbas ille meus dormierat in Domino,ad haec delatus loca,ne monachis reddo,hanctrado virginibus ,diligens eam vtfororem, non tamen ei mc credens vt forori.Hxc mihi fenex,Malchus adolefcentulo retulit,haec ego vobis narraui fenex, &caftis hiftoriam callitatis expono,virgines caftitatem cuftodire exhortor,vos,narrate pofteris ,vt fciant, inter gladios, &inter deferta,& beftias, pudicitiam nunquam effe captiuam:. &hominem Chrifto deditum poffe mori,non poffefuperari. jtnno j5- 64. GRANATA. RANATAM.primo vrbium Theatro ,ex parte Meridionali fpe(3adam»ante annos aliquot eXhibui^ mus,qua ifta vrbis Regio videtur,qua: proprie,&vulgo Granata dicitur, Et in valle fita,pro maiore parte amercatoribus,ciuibus,& opificibus Hilpanis incolitur,a Clero pariter, &Nobilitate;Nain ibi Epi" fcopatus ScCuria quamAudientiam Regalem nominant.Per quam &Daurus fluuius pr$terlabitur,cnius ripas, fingulari vrbis commodo,tin£i:ores& fullones» magnafrequentia occupant; Vbi etiam illa vr- bis Regio venufte le exhsbet, qua: Abulifim dicta,a Maurispoti Simum incelitur.Nunc, quinto hoc vrbium Tomo,nobiliflimam Sc Regiam Granacenlem Vrbem, ad occidentale latus contuendam Ipe&atoribus exhibemus,vbi edam alia: tam famoii vrbis partes commode videri poterunt ,Alhambra nimirum,&Antiquendajde quibus hicqua:dam,5c Granatenfi bello explicabimus;ALHAMBn.Ain c°iV- lita,oppidi magnitudinem,munitionem &tutelam reprelentare videtur,eam Mauri ,fiue acon iwre Rubro.fiuea terra &lapidibus rubei coloris, Rubram nuncupant;Domus eftibi antiqua Maur°rl*e" .. ^gia,magnitudine,&t vafticacelpeclabilis, quatdefenfores quadraginta millia commode admittit ^aauis, nortis,rebusquevati;s,nc c.,i:ati,deliciis,&iucunditadinferaientibusabundans.lbi etiam Arxnouaa Philippo Rege excitataeft,plane itupenda,& Regia magnificentia,forma quadrata ex cteruleo lapide, fingulariarchitedturasardficio,ad normam Ce&o,areatn habetls ro“ tundam,valde eiegantem &lam,&ambitum,triplicibus menianislattaque ambulatione diftimftum.Hatcmeniana colu: r~ ; motes venufto ordine dilpofita:,fiiftentant:prout etiam multa,ac varia conclauia,in quotum interiore ornatu ,ars &fumptus deOertare videntur,vniuerfam iftius Arcis ftrudluram,pro tanti Regis Magnificentia condecorant.Hanc Granata: partem Mauri &H;lpani mixdm inhabitant. Anuquerulapraftans etiam,&populofa Granatae Regio eft, Cuius incolas,qui Mauri funt, Antiquerulancs vocant, quos ab Antiquera huc cqmmigraflreferant.Hibylfum,hololericu,carmefinam,Damafcenam,variasque prxftantioris pretii telas ,magno numero &qu®ftu conficiunt. ALVESINA,ob mirandam populi frequentiam,peculiarem etiam Granata: Regionem conftiruit ,Cuius porta in topographia vrbis exordia videtur,per quam Maurorum Rex &c Rey chieo,hoc eft paruulus nuncupa rus egrdf.s,cum Chriftianorum potentiam declinaret,& in colle conftitutus,magnificam,quam deferebat vrbem,triftis afpiciens,illachrymari coepit. Quod ,vbi Regis mater videret,quas &ipla in fuga falutem qua:rebat,filium affata:Meritd,inquit, nunc pueriles extra vrbem emittis iachrymas ,in qua, tanquam vir,cordate pro Aris aefoeis decertare piguit.Grauiflimum quidem Gtanatenle bellum grauiffima Mauri,ex hocGtanatenfiRegno Hifpanisintuleruntincommoda,ita,vteorum expugnatio,auodifficilior,itatardiorextiterit.Et tunc quidem,quando Mauros iam deuidios,&proflgatos Hilpani exiftimarent,bellum multo crudelius exarlerir.Nam ex locisplanis,ad alperrimos monres ,quos vulgus Alpuxatras nominat,Maurorum Duces,cum omnibus fuis copiisaChriftianis ad faltus Piren$os,acerrimoconfliCtuprofiigati,magnaque fuorum militum multitudine csla,per{excentaferepafiuummii!iafugientesq>eruenerunt. Hic ex montium iugis alasque rupibus, velut ex propugnaculis &turribus ingentia faxadeuoluentcs.alcenfuqueChriftianos prohibentes fele defendebant.Aquibus Chriftiani duces,& omnes milites diuturnitate belli &multis prsliis ante geftis,Iongaque petfecutione iam defefii,crebrisque faxis &telis grauicef oflenfi,quum diutius ferre laborem non potuiflent,cumfuis omnibus copiis diiceilerunt,&vnufquifque domum fuam Ce recepit, Qao- 'rumdifcefliiMaurivaldela:tantes,quuma!iquamdiuChnftianorumtitnentesinfidias,inmondbusfe continuiflent, deinde iam Cfariftianis abfentibus,longeque remotis in campos planaqueloca defcenderunt,& eum multis aliis qui traiecerant ex Africa.coniunfti.Granatam vrbem compluraque oppida rurfiis occuparunt.Quprum, qui potentiores erant,plus viribus valebant,regium nomen vfurpanteSj vrbem Granatam,omnium totius Hilpania; ciuitacum maximam,domicilium habuere. Hi autem Mauri,tantx vrbis,totiusque Granatenfis Regni in quo multas vrbes,oppida,& munitioraloca,freti potentia, longis excurfionibus,ca:dibus,caphmradbus&direpdonibus,vicinisHifpanis valde molefti fuerunt; Adeo quidem,vt,dfiHilpanis Principes.Portugallias bello occupati tenerentur,pacem cum Mauris ad certu tempus,interpofitis induciis,con£tituerinr.Qnss inducias paclasfclenniter cum Barbari ,qui agrefti,ma!o,prauoque ingenio.fxdifragi femper,failacesque fuerunt,ante ftatutum diem violaflent, Zaharam ,in Chriftianorumoppidunodtu,magno filentio venerunr,& per fcalas muris admotis ingrefli,Chrift;:anos,qui propte. celebratas inducias line vilis excubiis fecurinudique dormiebant,impetu magno,&repentino,for;b.impulfis,fra(ftis,&euulfis,crudeJf5ineobtrucidarunt, ——i- ,1 —^r-”!cia,in oppido capto, ierant. De hac Maurorum perfidia RexFerdinandus&IfabelLprudentiffimi Principes fa&i certiores,per in terrmncict& litteras, Hifpzaig potiflimumveroBecicse,& CarthaginenfisProuineite Proceres ad iuftum.&defenfiiium bellum,magno Audio excitanr.Itaque rebus neceflariis,ad tantam expeditionem lubito comparatis,tum ftatirr, G.anatenfes Mauros tentarunt,ad quodvires ipforum ftatim non fufficiebant,(ed Alhamum oppidum cum Arce nodturno tempore occuparunt,diftat ab vrbeGranata non amplius o&o &viginti roillib.psfi. Ilium.Deinde,poft aliquanti temporis interuallum,Cordub$ nouo conflato exercitu,Loxam,Maurorum duitatem magnam, naturaloci.prtefidioque hominum mitiflirnam,non fine difficultate,iifdetn,Rege Ferdmando &lfabelia Ducibus Chriftiani expugnant. Quam ciuitatem.cumeflet magna,&GranattepropinquajCopiofopratfidiomuniunt.Atque his quidem foelicibusdiuerlarum vidloriarum fiicceflibus Chriftiani animati,reliqua iftius Regni oppida,& firmiora loca Granata vicina,tentanr, atque tam multa paulacim expugnant, .,1.•1n. _ Tn‘Tf. _<A —>•«« J«w. »-/i a+Ct 1on/i n... _04» Rex Ferdinandus cum magnis Hi/panorum copiis, Granata proficifcitur,cuius primum agros ingreffus,eos igne,fertoque vaftauit.Qaod diuerlo tempore.iteratis excurfionibus fedtjfed &in loco Granata: propinquo,quem Gofcon Mauri vocabant ,diftante aGranata pafiluum millia circiter o<fto,caftralocauit,quin&nouani ibi vrbem, quadrangulari fortna,nomine landte Fidei, ingenti laboreaefiimptu, valide munitam asdificauit.Tunc certe maximam gloriam,Regiamque beneuolendam meruere ftrenui iftius beoi duces &equites for- Granatenfis belli finem inuenir.Granatae namque Rex,Boabdelis fuis equitibus,vicinisque omnibus ciuitatibus amiflis ,&depopuiatis jEquas deditionis conditiones ab Alfonfo Rege impetrauit.Etfic Regia dignitate,tituloque priuatus Kalendis Ianuarii, anno Chriftiatxoa.Granars Dortis reclufis.maimum Chriftianotum militum numerum in Granatam vrbem,&in Alhambram recepit, rena: ftin caftra.Reges autem Catholici cum per tentoria diftributos obfides obferuari diligenter,& honor>h cetraccarnuffiiientiad captiucs ^Kriftianos aui.Benedi&us Dominus Deus Ifrael,decantabant,conuerfi,cum flentes &toto corporis habitu &vultus effigie deforma- ^fnexiflent,eorum fortem mileranres,omnes indutos rebusqae necellariis adiuuantes.ad fnas domosrremflerunt. nLrratione Granatenfebellum Anno i482 ,felieitercoeptum,decem annorum tempore,diumafauenre clementia,faelicius finitum *ft?tMauri,immaniffimi Chriftiani Religionis hoftes,qui vitra feptingenrosann0s,hoc RegnUmtenuerunt,fubaai funt. Dequo qui- Jrm bello eruditiffi mi viri volumina,&elegantes libros fcripferunaPetrus Sanderamus Siculus cmisMefTanus.FerdinandusPuIgaruus, ir n5cuius hiftoriam in Latinum fermonem Antonius NebrilTenfis '.Petrus Martyr Protonotanus.Gonfalus AioraCordubenfisRegiushiftoricuSjAlphonfas Paientinus.Tnftanus Syluius,& Lucius Marinsus Siculus. *5 'v. . i i,- .>»ja\vr!: M&Smmm 1WAWVViSTi wmn AMOENISS. CASTRI GRANA TENSIS, VVLGO ALHAMBRE DICTI, ab oriente prospegtvs» ECTOR ET SPEQTATOR BENEVOLE, Dumin amoeniffioaa:* Sc magna; Granata Vrbis defcriptidneverfamur,tam variae famofie vrbis partes fpe&andx,8chiftorico contextu enarranda: veniunt,vt paucis picturis ac foliis $eius loci magnificentiam comprehenderenequeaMusdtaquenunc arnaeniffimum Caftri Granatenfis ALHAMBREdidi,ab Oriente profpe£tum,& quoriindam locorum yquo$ fingularis commendat hiftoria,conditionem,acfitum feparatimExhibemus. ALHAMBRA Regia Arx,&vetusMaurorumPalatiumindicat^quanta magnificentiaac faftu barbara hascgens,iftud GranatetifeRegnumpoflederit.Si enim externamftraduram,8c interioremdeindeJiftius Arcis magnificentiam confideres ,certe , eos,Regibus&Principibusnoftrisnedumpares:fed& lOno-e magnificentiores fuifle. facile diiudicabis.Nam,interiorhuius arcisftruduravaIdefumptuoiaeft,atquefuperfea,qusexporphyrite,Iafpide,& marmoreo lapide conftat.Mufos,trabes&cabuIataauroobdu&ai emblemata, hierogIyphicsnota?,Arabicslitera?,&Yaria fignamufiuo opere inCfuftata exornant. Qus,cumfint exquifita,& rara; nota?ornamenta,magnasMauritansgentis opes, &lingularem magnificentiam conteftantia ,fic magna Chriftianorumcuraac diligentia,aficu, &: intentu conferuanturs&:collapIareftaufaritur.Loeus in eademArceelegans,Scfpatiofusconipicitur, forma quadrata» vulgo,ELQVADRO,autLOS LEONES, in cuius medio duodecimleones Iabrumadmodum capax ex candido marttiofeiiidorfofuftiiieht,in cuius medio fons limpidiflimraqua: in altum^dinftar ere&sehaftse rapidiffimo motuprofilit,Sc in idemlabrum deinde recidit, vnde canales deinde,&deledabilesaquationes promanant,in quibus Maurorum Reges,cumReginis,sftiuos calores, ludendo mitigare folebant.Locum huncmemana,qu£emarrttoreis mnicuritur columnis,cingunt. Exhacarce, in quantum oculorum acies fc extenderepoteft,vniuerfapropemodum Granata videtur, Ista etiam arua LA VEGA DE GRANADAnuncupata,Montes perpetuis niuibus candetttCs,ferarum viuarium,& in eO,omnis generis cerui, dams,capreoli.Vitra hancarcempaululum afceftdendo, elegans &venufta domiis GENERALIPHA fcoffert,natura,arte,8cfitu,ad venuftatem& recreationem compofita. Aere enim fereno femper gaudet ,Sc fontibus multis abundat,Quorumvnus,mirabile,&iucundilfimuni vifu,aquas in miram altitudinem copiofifiim aeructatione brachiicrafficudine emouit,quod extraiftius domus muroslongiffimeprofpicipoteft,maximefplendentefole, qui huic monti.primum exoritur,vnde LA SERRA DEL SOL lingua vernacula riomen habet. Porro,vlterius ar cendendoin vertice montis,multascate fere collapfamMaurorumFanumeft ,nuncChriftianutn oratorium,S.HELENJE nuncupatum.Adquodfere omnes,qui Grariatam vifere cupiunt,afeendunt,vt eius templi muro,fuum,&patrisnomeninfcribant,Quod quidem ea confuetudine,& opinione vulgireceptum, vtis Granatam nonexiftimetur vidiile,qui id non prshiteric. In eodem hoc monte MaUrofum Regibus oliha horti,vario herbarum aeflorum genere,ad voluptatem &recreationem decenterveftitifuerunt,quoruninuricctiamfatismani~ feftafuperfuntindicia.Iuxtacifternaeftpublica)ALGiBE didra,imbnbuscolligendis, fi Romanis quondamparata;In quaprsterquam quod nullum omninoputredinis incommodumaqtia fentiat,rnedicam etiam eandem affe,Hifpanilongefantexperientiado&i,nampota,ventrisfluxUmfedat.lnlateraeiufdeniniontis, xdiculafacraeft, multaanciquitate,& veneranda martyrum memoria,nobilis,L OS MARTYRES,vulgb,vbi putei antra ,in rupibus excifa,&:fcalpelliscauata videntur,quorum,vtfuperneingreffiisanguftior,kainfcrnelatiorisfuntfpatii, in qusMauri Chriftianos,quos frequenti numerocaptiuos tenebant crudeliter tractabant,nodiuprotrudere ,8c funibus folebantdemittere,quos mancipioruminflar,diurnis conficiebantlaboribus. Sempiterna? horum martyrum.quos Maurorumdiuturna cruciauittyrannis,memoris,facellum hic sdificatumeft 5potiflimunl vero ,rarse pietatis Epifcopo,qui multo temporeinfqualido,terroquecarcefedetentus,cumlibertatisipe;priuatis, &hisquidemlonge maximis,fumptibus,muro,exlapide viuo conftru&o,Gfanatenfem vrbem cinxiflet, MaurumGranats Regem,quam multorum Chriftianorum,exmiferaferuitute,&captiuitatelibertatemacdimi{fionem,tantumopus mereretur.rogauitjRex,trecentos libertate fe donaturum,refpondic,modoEpifcopus in fua poteftate maneret capt!uus.Pius,acrelig;ofusEpijfcopus,communitatimagisqufimpriuatocommodoftudens, dum perpetuis cruciari carceribus,qufim iolu>(aliispermukis Chriftianis in fummaferuitutedegentibus)Iibertatefrui maluit, diuturnum ac voluntariummartyrium,incolumitati multorum prspofuin&fqualoretandenicarceris enemus, ad felicem xternamque Beatorum patriam emigrauitds locus Hi/panis MASMOROS dicitlir. DeniqueArcis Granatenfis porta ad viuum,eademhacIamiiia exprimitur, perquam captus Maurorum Regti- Ius ILROCHICO,fe ,Granatam &Arcem,Ferdinando Hifpariiarum Regi tradens,exmit* Etexpugnati Granatenfis Regni hanc fempiternam memoriam remanere poftulauiti vt nemini poftfehsc porta vnquampateret.QuodfiFerdmandoRege,cuius celebrior,nscerat memoria,facile impetrauit sItaquehscporta,ab eo tempore femper clauia maiifit,Et ne vnquamaperiretur,firmopropugnaculo ,ante eam,talem in finem excitato prohibet. ?4 jjjjjjl iPslMil TOL' ETVMOLETVM. primariam Hiipaniz vrbem,qua: quali centrum przftantifsinjiftffius Regni conftituit, Primo ciuitatuTheatro exhibuimus, Munc,przter magis luculentam tantzRegiz iconem.EccieCa ipfara Metropolitana, &Regium caftrum accuratius exprelsimus. Pruna faneHifpaniz ciuitas hzc lemperfuit ,qax Chrifti Euangelium fufcepit ab Eugenio Martyre, ipfius D. Dioniuj Areopagitz Gallorum primi Apofrolifocio: Hifpania tuneRotnanisparente;fied Scn ita Diu poft, fub annum videlicet Chrifti aoo. inter VV andalos, Alanos, Sueuos, &Gothos diuilajGothis regiam fuam fedetn in hac ciuitate Toietana pouentibus ,Chnftoque paulatim nomen fuum dantibus ,&Catholicam fidem ftrenue defendentibus, donec tandem pc-ft trecentos plus minus annos, Saraceni totam Hifoaniam exceptis lolis Cantabris,&Afturibus gentibus omni tempore fort fsimis ,occuparunt; cum religionis noftrz interitu nunquam fatis depIorando,quorum tyrannis,iam inde ab anno Chrifti cirdter 700 ad patrum vique noftrornm memoriam penem aliquot Hifpaniz locis perdurauit: Toletana tamen citiitare nobilifsima lam poft annum Chrifti 1000. per Alphonlum Sextum Regem emanibus iliorum fortiter erepta, Bztica certe, quz &Granata nunc vocatur, Ferdinandifexti,PhiIippi Regis Kilpaniarum potentilsimi, Proaui ,armis ante annos non ita multos aSaracenis demu recepta fuit-.Eteft ciuitas hzcdiuifa in regrones tres &Viginti,quas nobilita: &illuftratatnplilsimum &pulcherrimum templum,quod omnium iudiciofacras omnes zdes &forma conlpicua, &magnificiszdificijs, facerdotumque mimfterijs & ditifsrmis ornamentis antecedit. In quo templo feneftrz Ipeculares complures &: imagines pulcherrimz vari)s coloribus admirabiles &antiquas hiftorias referentes confpiciuntur :vbi perlucida 1'pecula feptingenta numerantur. Eft przterea templum non folum magnum,pulchrum Iplendidum, fed etiam opulentum.In cuius facellis,quz capellz vocantur, &funt numero plures,altaria funt ornatilsima.Eft operz preciu& res admirabilis videre lingulis diebus,&przcipue feftis huius Eccleliz,facerdotesfupplicantes-,m!rrcaureis,nuncargenteis,mod6 feriris aliquando purpureis, &nobnunquam gemmatis'ornamentis &preciofilsimisindutos,rem diuinamcelebrantes,& horas canonicas concinetes.Huius Eccleliz Antifrites in Hifpania fecudus eft aRege,non dignitate foli &authoritate,verum etia populis,vectigalibus &potentia ;fub cuius Impeno,pster alios minores populos, opida nobililsima ac memorabilia feptendecim eubernatur, ex quibus magnus Eccleliz Toletana: reditus exigitur Cuius fumma referunt, annue ad ducentorum millium ducatorum Sunt in hoc fanctifsimo templo portz numero fex, tres ad Occidentem,du*ad Meridie,&vna ad Septetrionemyquz funt omnes grandes Scpnlchrz laminis zreisadornatz,multifque Sanctorum Itmulachris &imaginibus &antiquis hiftoriis conipicuz.Sunt &pulpita duo pulcherrima atq; ditifsima Eft &altare, in quoD.Illephonfus celebrauit, acceptis ornamentis ad iacrincandum neceflarijs avirgine Dei genitrice.- Sed quid przterea dicam delacrario Sede magnis diuiti}s& Sandorum reliquiis. quarin eo funtadtnirabiles>quid de facellisSc altaribus huius templi,quz Capellz vocatur,adorna'tilsimis?de eaprzfertim/quam Cabildum Vocant,aureo tecto,&omnium Pontificum,qui ha-sfrenus huius Eccleliz fuerunt,imaginibus ornatifsimarDiftribuuntur in hac Ecclefiamultz pauperibus tleemofinz lingulis dieous, &-odo fflinz cocti panishenumbus probis &inopia Iaborantibus,qui mendicareerubefcunt.Anciftes przterea triginta pauperibus quotidielargitur alimenta,qui magnas etia cofert eleenaofyn3s viduatis pauperibus, &orphanis virginibus maritandis,czterifq; multis hominibus necelsi tate coadtis.Toletanz Eccleliz antiqui tat m,(inquit Vafzusin chronicis HifpanicisTomo I.c.2b.)rnaieftatem, opulentiam,elegantiam, ii dicere velim,nefeio Hercle ;an fatis pro dignitatepofsim .Illud in przfentia fatis fitdixi£fe,Archiepifcopum Toletanum in Hifpania, poft Regum, ac Regiam prolem nulli efie, neque dignitate, neque fortunz amplitudine fecundum Bzcquide Vafzus Czterum quiapteriq; Toletanz Ecclefiz primatum indubium vocat; Braccarenfem hoc cafu defendentes quod idem V.: fzus dehac controuerfia alibi feribit, paucis fubiunga. -de primatu, inquit, Hifpanizpenes quem fuerit, certodeprehendi vix poteft.Nam in concilijs primum Archiepifcopi,deinde Epifcopi, fecundum ordinationis fuz tempus fedeoant quodpatet tumex ipfisconcilioru mfubfcriptionibus,tu ex primi concilij Braccarer.fis capite 24.Sed quan umex Hifpanoru anna - libiis Colligi poteft,primatusHifpaniz primu,in Hifpalenfi fuit Ecclefia, deinde Toletana vfq; ad excidium illud Hifpania funeftu. Poftea vero,quum Toletum adhuc eflet in Barbarorum poteftate.Braccarenfis Archiepifcopus ea dignitate fundus eft,vt ex ijs conflare poteft,quz ex Ecclefiz Braccarenfis archiuis diximus dum de Bratcarenfi przfule loqueremur.Deniquereftituto Chriftianis Toleto ,dum Braccarer.fis acquifitam femel dignitatem libi vendicat, Toletanus amiffam poftliminij iure repetit, contentio inter eos orta eft,Vt ex libro Decretalium apparet,& adhuc lub Iudicelis eft. Habuitinterim fedes hzc Toletana, viros multos exceilentifsirnos,fcriptis.&r viti funditate claros; inter quos Hildephofus, qui Eugenio fuccefsifle perhibetur;Iuliani przftantifsimi viri duo,quorum alter inter multa heroica opera, tres libros Prognofticon,fiue defuturo izculo edidit, aBoetioEpone Bordahufano,ProfefloreRegio in Academia Duacena,ex vetuftifsimis 'membranis in Marchiarrenfi bibliothecarepertis,in lucem prolati,Qui quidem Iulianus Przceptorem fuum laudat tertio horumPrognofticon libro quendamEugettium,quem nunc facru nuncegregium nominat, &eiufSetn Toletanz fegis Antift; tetft appellat.Alter vero Iulianus Pomerius contra ludzos 1ibros elegantes ad pofteritatem tranfmiut.In fmelibri tertij Anno Chrifti t?86.fe'vixilTenotat,hoc eft. Aera,vtipfe ex HifpanorumconfUctudine loquitur,724 His DamianusaHoesin fua Hifpania,S.Illephonfum adiungit,cuius prius meminimus.Et quia tam przftantes viri Toletanp Ecclefrq f. mper prqfuerunt Antiftites,hinc,qualibu"fcunquecaufis &cotrouerfijs in tota Hifpania exortis, deliberationes &cohfultati'ones,vt plur mu, ad Antiftitem Toletanum delatz-Przter etiam hos,de quibus hic mentiofit,viros,fama &eruditionis gloria celeberrinos ,accedit Aloifia Sygza virgoToletana,quz(vt refert Io.Vofzus in HifpanizChronico)quinq; linguarum adeo perita fuit, vt non immerito Paulus 11 1 Pont. Max. literas illius ad fefcriptasLatine,Grfce,Hebraice,Syriace atq; Arabice,Iaudibus pariter ac fauftiscomprecationibusfit profequutus,admiratus tam multiplicem ingenij fru<ftum,& donum multiplicis linguarum fcientiz in Viris quoque rarum,nedum in fceminis. Porro Toleti Concilia celebrata fuerunt xvij.quod nimirum alibi nufquam. Quorumquatuor annotata,publicata non font,fed aVafzo in Chronicis Hilpanicis diligenter ex Archiuis 2nnotata .Porro,in ter Inulta alia vrbis Toletanz mirabilia,quz non omnia vnica hac pagina commemorari potuerunt,etiam eftceleberrimum Palatium aCarolo V.reftauratum,& nonis ftrudturis regio apparatu exornatum,in quo machina efthydraulica, miro Italorum ingeniofabricata,quz ex Tago ftumine,6pera magnz,verfa'tilis,& excauatzrotz,aquas :nfiftulas&tuboS,perftrudfiles canales in fummitatem arcis &montis,artificiofo impetu cogit &impellit,Vbivntitn in locum,&lum receptaculum collectz, in variosArcis &totius vrbis Vfus delapfz diftribuuntur,-quz riuulos deinde &fontes hortis tnaghatum zdibus,balneis,fuIlonibus,& ciuium vfibus abundefuppeditant. Veuio nunc(fcribit L.Marineus Siculus)ad alia, quz funt extra vrbem,& memoratu digna;Facit Toletum foelix& opulentum Tagus amnis diues &air.oenus,qui vbiproximus vrbi,ponte,quem vnus arcus,miro opere fuftinet,tranfitur, hic Toletanis pifcesoptimos przbet,hortos irrigat, materiam multam enemoribus longe diftantem euehit, cuius aqua per aureas arenas defertur, eft valdefalubris, &Toletanos hortos irrigatis caufa eft,vt frucl-bus &herbis hortenfibus tota ciuitas abundet.Vtraq; fiquidem ripa fluminisOrientem verfus hortis& arboribus ad paffuum millia fere quinque fertilifsima eft, &ad Occidentem tantuhdem: ad meridiem vero &Septentrionem ,przter vineas inultas,funt etiam amygdalorum &aliarum arborumquafinemoraiucuhdifsima.Seruiunt Toletanz ciuitatitanqua Dom nzmultis& varijs rebus opida multa pagorumque maximus numerus,qui quidem ciuitatem diuitem faciunt &rebus omnibus abundantem.Alia przterea multa de rebus Toletanz ciuitatis memoratu digna mihi veniebant in mentem ,quz caufa breuitatis omitto. Czterum ,de conditore Toleti affirmarecerti nihil poflum, tametfi non defunt qui ab Hercule conditam fuifle fabulantur. Quarum fententia,quoniam finetefteloquutur, nuhicerto non fatisfacit,cum prqfertim librum legerim antiquifsimu.fed fineprincipio,& fine nomine eius qui fcripferat, in quo mihi multa vera eirevidebantur,vbiTeletumaPtolomzo&BrUtoconditumfuiirefcriptum erat SedaquoPtolomzo&a quo Bruto declarauit. Eft autemToletum zdificium antiquum,de quoPlinius &alijfcriptores meminerunt.Vbi fuit olim magnum The2trum extra muros;ad partem Septentrionalem, quod etiam nunc etfi dirutum &quafi complanatum eft,cius tamen veftigia formaque cernuntur. Quod opUs Romanima- „15 quam aliz gentes vll* facere confueuerunt. ... ... . Scribit Fortalkium fidei contra ludzos lib. 4-Quod Toletum gloria quondam &honor Gothorum Anoo 1095 menfe Maio Chriftianis re- G' tutum fit per CaftellzRegem Alfonfum VI. Qui Regiam deinde ibiconftituit,& fecit ex Mefquita maiore Ecdefiam Cathedralem dicfta; ^Mari* Etordinauit,vt eligeretur, Archiepifcopus.qui primus eflet totius Hifpaniz,illamqueEcclefiamdotauit plurimis villis, taftris,& tooffefsionibus. Et in die confecrationis cum Regina rerum pretiofarumA reliquiarum facrarum thefaurum in eandem obtulit,3c illius feftiuitatis anniuerfariam memoriam inftituit, IS bib ««ii ..•••• rj [\\V,VCA'I |-:’j i " mmsk&mgk wmm mumm ^J8 .V:wv\\\l bmmH i 1,i' xy* '**&&&%!& ;j; ;m v*«; :i u::j :; ;gj£g3g§ mm mw i nHHgJj a&SSSSB 3fc.it» j| Lfrmifji £i£ iMONS ET CRYPTA SADRIANI IN BISCAIA. NHifpania,qusferetota montofa eft,Iberia: montes,qui Pyrent^ vocantur,&datkudio e&longitudine omnes alios antecellunt ,Nama mari,quod eftadMeridiem,iacent, vfqueadOceanumferme ad Arcftos fitum,Galleciamque ab Iberia diuidunt, per Celtiberiamquoque protenduntur,ftadiiS tribus miliibus.In quibus cumfintfrequentes fyluafferunt,prifds temporibus igne apalloribus inie<fto,velper arborum &ramorum collufiones, montanas omnes regiones fuiffecombuftas, qua ex re montes,amnr,cognominatosPyrena:os ,ardente continuis diebus igne,plurefque ex montiumincendiis argenti puri riuuli effluxerunt.quodincolis ignotum. Phoenicis mercatores vili rerum permutatione emptum,in Graeciam,Afiamque.ac nationes catteras deferentes,magnas exeocommercio opes contraxerunt. Adeoautem mercatores qua:ftusincitauit cupiditas,vt cum onuftis navibus fuperaret argentum.amoto abanchor!splambo,argentumfubducerenteiusloco. Idem confirmat Ariftoteleslib.demirabilibusaufcultationibus qui inter ca:;erafcribit, hac occafione, mercatores etiam anchoras totas &omnia nautica inftrumenta exargento conflaffe„ Atque hac quidemoccafione Hifpani metallis inueftigandis,fedulam nauarunt operam ,Et poftea,quum Romani Iberiamfubegiflent,captam8c emptam feruorum.copijmad effodienda metalla deputarut, qui variis locis montium venas fcrutati,& alte lateque terra efFofTa ,multorumftadiorum cuniculos.per Pyrenseorum montium meatus egerunt,ut nunc ,multis in locis, alta: &c ampla: fpeluncs, cuniculi deferd,Sc prope ruinis interclufiinueniantur.Et quia hoc cafu, Hifpania permultos hominesreimetalli'ca:gnarosfemperhabuit, fic facile illis fuit rupes 8c montes ,aliorum opinione nunquam peruios,fcrutari,perueftigare,& arte peruios facere. Cuius quideminduftriatmirabilefpecimen videre eft,in ea Pyrenei parte,quaHifpaniam &Franciamfeparat. Qua parte,Hifpaniamaximeanguftaeft5adeo,vtego,dum per Cantabriam iter facerem, mquitVafeus, inmonte D.Adriani,vtrumquemaremevidifTememinerim, Oceanum videlicet,cui eramusproximi.atq; eminus,quantum oculorum profpecluf ferre poterat. Mediterranei maris albicantes flu&us. In hoc autemD.Adriani monteantrum apparet,via,qua in Galliam tenditur ,per quodviatores vitro citroque commeant,haud aliter,vti per Pauli lipum in Italia,prope Neapolim. Hic enimin Bifcaia via Iiapidea,per antrumhuius S. Adriani montis rectaducit,incipiedoapagoGalerotta,quiquinqueM.paffuumab oppido Vi<3:oriadiftat,vbiobafperrimam itineris difficultate,incommodusequorumvfus,qui proinde manuducendi funt,&quia fummamontium iuga abrupta,8dmperuia, g!acies,nivefq;perennesnulla profe&ionefuperari poliunt. Dequibus id quod Germanus quidampoeta dePrennero monte cecinit,vere dici poflit,Cui muc tin&a coma eft,glacie riget afpera barba. Namglacie* &perpetuisniuibus candent ,imo horrent, femper, infra faltus ac fcopuli valde difficiles ,vt ne.ceffitas ipfa&, quam ha:c excitare,foler,induftria ,artem, modumqueinuenerit ,quo montemperuium faceret, &in eoantru aut cryptam perfoderet,mediocriter quidem latamlongam vero,in quantumfagittae iadus extuderefe queat.In ingrefTu, ab Hifpanicolatere, fubobfcura eft,aliquantulum deorfum ducit ,&in'medio ad latus finiftrum vcrgit,vbi deinde, ad exitum, velati ftella, gratum lucis beneficium affulgereincipit,& quaparte Galliamrefplcit, muro &porta clauditur. Huius autem Crypta: tanta eft commoditas& maximumcompendium ,vt nonimmerito alterum srasw/X.vTro^quafi moleftiarum atq; laboris ademptorem,hunc montemappellandum exiftimem. Quocognomine, &Iouem ipfum celebrarunt Gneci veteres, vt apud Sophoclem legimus. Exuperatahac crypta ,lx tumfe offert hofpitium,in quo peregrinis &maxime iis,quorum loculi bene inftrudli, iucunda: refediones pratbentur.Necequis,etiamfi nummis c_a- reat,fua fercula defunt.Et,fi que deuotionis zelus adresfacras commoueat iuxta effcfacclluD. A driano facrum,vndemonti,&crypt£ denominatio eft. Inde,mons in chuum paulatim fefubduce re incipit ,vmus miliaris itinere ,&via, quemadmodumAppiana,lapidibus ftrata.Romanorum opus exiftimatur. Hactranfeuntes ,vt plurimumnominafra fcopulis, &cautibus,qua: hic,veluti Marpefia:,&immefie,n6 defunt,ferro infcalperefolent, vnde infinita nomina, infignia ,Sc diuerfi annorumnumeri ibi confpiciuntur.Et homines remotiffimarum patriarum,per falebrofas&hor ridas iftas Pyreneicautes, iter feciffcconftat. ^ Videbit etia ftudiofus fpedator in tabula, diuerfum Bifcainorum&Vafconuhabitu. Virgines innuptx, aperto&rafo eapite prodeunt,geftantqiin capide nudo amphoras,vrnas,vafa,&res qua lefcunq; non leues :Statimvbinupferint, caput velant, 8c vitta teguntin modumgalea: compofita exlinteo coloris aurei, quam cumin modum inuoluunt, vunfrontc,veluticornuaiiquantulum exter.Gens affabilis, elegans,hilaris. Viri^iufquam ,&ne ad ^Ecclefiam quidem, fine armis, maximefagittis &arcu, prodeunt. Mobilis [Matrona, Cibiscama 0 £Nobilis ^l)ir : [SiscaincuZ XAINTES- _A.NTONES ex antiquiffimis Gallis populis efle,argumentoeftj quod Ptoloffixusli» mgi.oap.y.cab.j.Europs^Scraboli^.GeogfapEis.eorummeiitionemfaGiimt: quorum vnus tempore Augufti,alter annis so.poft vixit,qui illos apud mare fedes habere, inter Pi- «3) -ODes ^duuiumGarurnnamJmemori<jcommend.aruncJrriaque illorum loca, Mediola- ^V^niumnemPe!Por,:um ’&PromontonumSaQtODUmnominanc-HuiU5Prouincis Territorium nuili in Europacedit,veteresque Abfynthium &: alumen Santonicum aliis prztu" >Ierunt» Et eft Metropolis Santonumvicina fertili fluuio Charentio,qui originem fuamirj loco Charemac d:&o,interLemogunum &Angolifmiamvrbem,fumit,curfumquefuum per Siuraium ,Angolifmenfem prouinciam &Coignacumdirigens, Santonum alluitur 'ScadSoubifum,vbirurfum mari fe infinuat/pacio ly.circitcr milliarium, afonte primam fua origine.Vix etiam negari poteft, hanc vrbemaPtolomso Mediolaniumvocari, quaicumque enim Mediolanio conueniuntSc adaptari pofluntjSantontbus optime quadrant.Latitudofiquidcm& longitudo Mediolanii aSantone vix difcrepat.vnam eandemq; metropolim huius Prouincis diuerfo nominerepra:fentant,qUa:ciuilem &Ecclefiafticam lurifdidionemfemper exercuit.In temporisquoq; antiquitate nulla eft difparitas,iam inde atempore A- poftolorum Mediolanii ledes EpifcopalishuiusProuinasfuit.Deindeveteresmurorumftrudurat&alisantiquirates, quaspaffimcon piciuntur.lat luculenter demonftrant,Mediolaniumfuide Santonum quondam Metropolim ,nomen que hoc poftea aRomanis mutatum, &apopuli nomine,qut ei imperabat,appellatam,quodidem accidit Perigurianis,Lemouicibus &Pari{Iis,quarum nomine mutato,aliud viciffim ab incolis fortitat funt. Inter alia ant quitatismonumen:a,viden:uribiadhuefundamenta,ruderaqueruinarum.Amphitheatrieifimile,quodPengor iiieft extra vrbem,§ccircaiter,quodSan-tano-Angelmmoppidumverfustendit;vifuntur aliqua fruftaAqua:- dud js,aquarumque& fontium canales,qui in Ciuitatemducebantunfedmaioreadmirationedignus eft Arcus arti uusin x>nteHuuiiCharencatantevrbem,inquoarcuabvnolaterehscverba leguntur. CASARI NEP. DIVI 1VLI1PONTIFICI AVGVRl.Abalio latere huiufmodi chara£teres,vtplurimu decriti conipiciutur. C.IVLIVS.C'.ICTVNEV.,tRVFVS...IS NEPOS E...POV-S ACERDOS ROMAN^...LVENTEM, PRAEFECTV...P.RO. Ctefarein Gallia bellum gerente, Sc etiam paulo poft fub Augufto IuliiCatfaris NepoteSantones cum aliqua A- qui taniat parte aRomano exercitu fuba&i funt.Et poffumus hic meminifleOuid.lib.i.eleg.7»qui de mari Santonico fic loquitur. 2{pnfnemeejl tibipartus honos:tu bella Pyrene 7ejlis,dr Oceani littora Santonici. 7ejlis Arar,Rhodanus^ celer, magnus^ Garumna, Carneti,&flaui carula lympha Liger. Ammianus Marcellin.li.j.Santones inter praecipuos 6c primarios Galliarpopulos refert,his verbisrPrima Gallorum Prouincia(Aquitamcafcilicet)eft valde populofa,pulchras &fplendidasciuitate$ compleditur, &c. Alia, qutede hac infignivrbe&circumiacentibus regionibus afferri ¬ari poffenr,mifla facio. Illud tantum dixifle fuficiat, Santones,ceteros Aquitania: populos antiquitate v;ncere,vbi praeteriamd dator amoeni proipedus, tothortorumdecora,tot agrorumlumina,vbi denique,cumduitas fit temperatiore fub elimate conftituta, aeris falubritas maxima.Abfynthium porro SantonumMartial lib.9 Epigram.^Gficcommendat. Santonica medicatadedit mihipocula virga Oshominii,mulJum,me rogat Hippocrates. Veftitumveterum Santonum idem Martialis hoc carmine exprimic. Gallia Santonico vefit te Bardocucullo, Cercopithecorumpemla nuper erat. Linquo varias Saxonum.qui tum vocabanturBarbari,excurfiones,quibus olim Santones exagitati funt ,quarum feriem ex Sidonii Appoll naris li.8.epift,6 qui fcire cupit,pofcat.AdOrientemSantonumvrbs Angolifmenfibus affinis eft,ad Occidentem mariOccanoterminatur,vbi duae Infula; fitaefunt,01eronlepufculis &cuniculis abundas, &:Maremnes.AdSeptentrionemcontingit Rupellam,ad Meridiem Burdegalenfes.Praecipua eius oppida funt,vulgo,Blaye,q\iod nuncupatum fuit Blaia militaris ,quia ilhcftatiua haberent Romani,quibus limitum cura demandata erat.Incolte gloriantur,magnum illum RolandumPalatinum,in eorum oppido natum efle, eiusque Comitem fnifte.Sant Iand*<_Angeli Barbejieux Afarans,quod valida arx tuetur,titulumquePortusMarini habet.Marennes,mari vicinum eile,nomen indicat,totaque hasc Reg omaritima eft,locusque commodus,vbifalferuorefolis excoquatur. 2fo«rg,Multusinfuper aliorum Burgorum, Arcium &prgorum huius Prouincix eft numerus, ex quo de Territorii praeltantiafieriporeftiudiaum.Inlulae vulgodeRezdi£tae,aliaeque Territorii Marennae ditionis funt Santonum. Quibus Chriftidod inaniprimusinculcauitS.Eurropius,temporeDomitiamImperatorisaS.ClementeinGalliam miffus,quam &(anguine confirmauit.vt refert GregoriusTuronenfis Iib-i.de mirac.cap.56.quod tamen aquibufdamimmerito controuertitur. QuemEutropium fecutus eft S.Pal!adius,quiatceftante eodemloco Gregorio Turonenfi,templum S. Eutropii fundauir,quo loci corpus ipfius inuentum fu t.cuiusfepulchrumeriamnum hodie patet,in quo vulnera 8c cicatrices dilucide conspici poflunt,adeo vthif eindicii? &C Palladiis aliorumq; votis fat comprobatumfit,primumSamonenfium Antift.cem propter Chriftianam fidem Martyrium fubiiffe. Palladio fucceffit S.Ambrofiusnumero 4-poft hunc Viuianus.8. fuit S.Troianus.ix.S.Leuis i2.S.Vlricus.i3.S.DiHacius.i4 S.Seuerinus. ij.S.Magnardus.Qui omnes in exercendis paftoraLbus farcinis faluti ipforum gregis fic femper addidi fuere, vt animarumfalutem potius quaererent,quam ouiumlanam.vt ipfi degluberent,vel ab aliis deglabrari paterentur. 16. numeratur Alonus,qui illegitime Epifcopatumadeptus eft, quinimo nefariis criminibus coopertus, magnam fibi ex omni fcelerum,vitiorumque audacia turpitudinem atque infamiam contraxit,multaque in deos hominesque impie commifit,vnde facile colligi poteft:Principes olim erga Chr ftianos &Ecclefiam male afiedos ,probioribus & honeftis exclufis,peffimos &inhabiles interdumadhuiu modi dignitates promouiffe.Poft hunc tamen complures recenfenturEpifcopi, qui magnam &immortalem fibi laudis famam,aequitate,induftria,temperantia, miferorurndefenfione,odio improborum,ftudiorum magnitudine,officiorum opportunitate incredibili in omnes humanitate,bencuolentia,fide pararunt,vnde etiam "ampliffimaclariflimaque magnarumvirtutum illis conftituta monumentapaffim extant. »7 Cl)eknaaik Cj. HouffiMjlms ^Anno Dm 1561 pars hocfl uminediuifameridiem &°”entem AnSi^Poftmodumfuit*^ Regnum cem.^pri^spUnevacuavar^,^^^— fc*^onerc 1UrC ^’uun£ur>ctiam cadendae teftimonium prarbetlocus ille GroLan clidus >in quo Theatrum a &bfi<horumimmunes^nt.Anu(^^^®“1“^a^jiucesc^tvb-ctjamveEerumjni ratorumnum;f tDatanori Rom^sconibua^f^cmuso^par fidibus proa!nciarum quondam erectam ,vt .bi populo ludos raro memoriam illis redderem.Necminus celebrem facit vrbem mpe cu apra: ere jim q|jurima 'j'emplaj EpifcopoCiuilem&Ecclefiafticamiurisdid:onemcomundim ignisor o^ cc eia icu >^L_„0i;;ii annrePrate.auam veteres olimReees ac Imperatores, Epifcopalisdignitaxime dediti funt,fidi Chriftianx Catholica: fideij>rqpugnatores,in dodrmis &c iandiombus Ecciefix Cathol.czcoftantes Adaenitionem verbi diuinivocadfunr,eoipiotempore,quoEUuhanus Cenomam Euangelium prsdicaret Qui pofteaquamlongo tempore concionatorem ibidem egifiet, Mameam tendens comitem iuum nomine Uefenfokmmietateacreligione PrseftantemvirumHibifubftituit.ReferuntDefenfoFemhuncfu;ireDXenomani5qm r. or..u "—errari rlprir.vtex nrokmo in facramcommutaret^acdiuinisofficiisexeqiiediS manciparet.^uucuam prunum cmiuwu —r3i lus ,quibus ampliffima, clariifimaque magnarum virtutumconftimta funcmonumenta.QuintusnumeroEpifcopus fuit S.Renanus,S;Breton decimus,S.AndouinusdecimustertluSjS. Lecmus decimus quartus, Comes Andegauenfis circa annum,j&5.Magncbodus XVI.S. Lupus XVIl.SJoannes Michael LIX.&recenfenturvfque ad temporaCaroliIX.Epifcoprfexaginta quinque,rerum geftarum&virtutum ornamentis /plendi diffimi,EcclefiaAndegauenfis plurima ac opimabeneficia, opulentasAbbatias,Prioratus,Pixpofituras acCollegiahabet,cuminvrbe,tum etiam extra,dequibusomnibusadeantur Annales Andegauenfium,in priori parte,cap.6. Bertrada cognomento Pulchra(quam Rex Philippus,repudiata yxore^fibi aiIociarat)quade caufa etiam aPontifice excommunicationis vinculo innodatus fuit,Caftellum,vt vocant,Andegauefereftauraii curauir. Comites enim fuperioribustemporihusnGnibi,fed Touraimx commorati funt. Sednecillud praetereundum filentioreor,quodLudouicus huius nominisfecundus.proincrenrento vrbishuius» Academiamanooi398.fundarit,priuilegi;squeaoimmunitatibusvariis decorariEVnum enim hoc efficere Rudebar, vt Andegauumaliis duitatibus magnificentia,fplendoreac fama polIerer^Omnium quos in hac Academia olimlura aliafq; facultates publiceprofeflos ob eximias fcienr a: &dadrinae laudes fufpicimus ac veneramur ,prx exteris cIaruerunt,D.Guilhelmus.duPoiet,FrancixCancellarius,D.Lazarus Baifius^ vir omnium exiftimatione omatiifimus,&eius filius patrifIans,IoachimusBellaius,Franc.BalduinusfummusIunfconfultus.Eg.Baro,cuiusopera virum demonftrant.Renanus Benedidus Theologix©odor &'PataechusS.Euftachij §arifijslumen eruditionis. Petrus Airaultus Vicarius generalis criminalium,cuiusdodrinaexfcriptisrelucer.Bodinus AduocatusParkmenti Parifieniis,&alij multiDodores,grauitate,dodrinaac vitxfandimoniailluftreshincvelut.ex equo Troiano emeifere,quorumlaus inpublicispriuatifquerebus femper emicuit» CAMERACVM* AMERACVM,Galliae Bclgicadntcr Sequanam &Sjaenum ,vrbs arce& meeaio. rum ambitu adeo inunita, vt vna ex primariis illius Prouinciae vrbibus habeatur. Ad quam magnificentiam prius,quam noftris temporibus cxcrefceretj maximas difficul. tares,& varios fortuna cafus experta fuit: Etidquidemeaoccafione.quodnobilifsimaBelgarumProuincia,multis retro faeculis, femper in fummo pretio finthabita,eaque de caufa tam multi principes, Reges ac populi, de caru principatu,&dominio obtinendo,fummis conatibus contenderunr. Situs etiam oportunitas Gallum illexit, vt Cameracopotifsimu infidiarctur. VetusSamarobrina putatur,vbi Casfar totius Romani exercitu$nenmm,obfidesciuitatumliterafquepublicas,frumenta, Scresiibicaras in firmum,mtumq, locum collocare folebat.Geropius Bccanus,in artificiofis conieduris quas in filis ori ginum libris explicat,communimultorum fcnrentiae, vt folet, reludatur, exiftimantium Cametacum Gefa* xis& veterum efle Samarobrinam. Cum aBellouaco plus, quam triplo amplius abfir,quam,viginti millibus* pafiuum.Hadenits faneBellouacum, viginti quinq;,ideft, totidem millibus paiTaum, quod Cadar annofanit* abAmbiano eft remotum, ita,vt nihil dubitem Ambianum Samarobrinam Ambianorum efle. Qui contra! riam opinionem defendunt.nonineptum fententia fua defenforem HubertumLeodium allegant. Qui noti male probat, erubefcerefe,fine ratione loqui. Quoniam,inquit,audiam quampIurimosdeSamarobrina fubdubitare, &vereri, ne non fit imperialis illa, &vere amoena ciuitas, quam Cameracum hodiedicunr, errare vehementer,&nullum aliud opidum efle,confirmandum eft. Primum,non me mouetPcolemaus qui Samarobrinam ciuitatem Ambianorumfacit.* nam &fi ciuitas Ambianorum Samarobrina fuerit, non propterea fequimr,SamarobrinamefleAmbianos,opidumgallice Amiens.Potuerunt enim Ambiani aha quoqhabuit fe opida quorum Ptoiomaus non meminerit ,nihilominus tamen Ambiani ,id eft ,Amiens ,non vfq uc adeo tum magnum oppidum.vti nunc eft,vt veteres muri docent.Sic etiam idem Prolomeus ciuitatem Rhenorum DurocGtoiutnScCaefaromagumBcIlouacorum appellar. Cumea tempeftate&Rheni,&Bellouaci,ficuthodie,opidaerant,&gentiscaput.Item,Sueflbnes,& gentis,&opidi nomen eft.habucrunt autem fub feSueflones duodecim opida,vt libro fecundo feribit Cafar,quorum Bibrax vnum,hodie Braine,quatuormiliiaribusGallicis iSuelTonibus comitatus ritulodccoratum,3c itemNouiodunu,Noyon:Beliouacoruni vcroBratuspan! tium eratopidum.Quarenihiiagunt,qui Samarobrinam Ambianos efle opinantnr* Cum autem Cxfareflet Samarobrins,id eft,Camcraci,vt nunc vocant,Sc certior eflet fadus de oppugnatione caftrorum Ciceronis in Neruijs.mifitNunciu ftatim inBellouacos ad M.Craflum,cuius hyberna aberant ab eo millia pafluum viginti quinque.ybi notandum,Bellouacorumvrbempaulo ampliusdiftareaSamarobrina,fed hyberna Crafsi^non impiavrbeBellouacorum.fedin eorum finibus aliqua parte fuiffe,ita,vtdimenfio non obftet. Alterum nuntium etiam in Afluos ad C.Fabiumxnifit, vt in Atrebatium fines legio nem adduceret, qua fibi iter faciendum fciebat.ErantAfiui,qui circa opidum Athabitant,quodfuperiores Germani Asdicunt.Fabius autem vtim. peratum erat, non ita multum moratus in itinere, cumlegione occurrit, quodomninofaciendum ex Af! fuis in Atrebates ire volenti. AdLabienum item vt vcnirctin fines Neruiorum fcripferat,(i ReipubLcaufa Sc commodo facere pofiet.M.CraflumSamarobrinaprafecir. Poft liberatum Ciceronem legionescircaSamarobrinam retinuit. Etprofedo commodiorem locum habere non poterat.nequeenim puter quifquam vrbg Cameracefem nouamefle, aut intra paucos annos in tantam amplitudinem excreuifle, eft certe nobilis illa Samarobrina,de qua ad Trebatium fcribitCicerotVna collocutio noftra pluris erit, quam omnes Samarobrine* Etin alia epiftolaiO praeclara caftra,quidtufecifles,fiteTarentum,&nonSamarobrinam mififlcm.Et quodna amplius dubium efieporerit,quum nomen ipfum indicat, quod quaerimus. Cambray Galli,Itali vero Sambercydicunr,vidcquim facile Samarobrinam inde feccrinr. Si ex Amiensfaciunt Ambianos, ex Beauuais Bello* uacos,quid vetat ex Samberey Samarobrinam fieri. Porro Archiepifcopatus,& Principatus Rom. Imp. dignitate Cameracum praefulget, Non quidem ex ordinatione recenti,quaPaulusquartus Anno M.D.LIX. nonos Belgij Epifcopatusordinauit.fedantiqtia fundatione, qna AtrebatenfisEpifcopatusCameracenfi multo tempore vnitus fuit ,quemadmodum reflantur hi- Horia ,&praefertimChriftianusMaflxusCameracenfisIib.xiij Chronicorum& AnnaliumHannonia, qui triginta tres recenfet Antiftites,vrrique Eccldiaconiundacommunes.Quorum aliqui obprarclara vitamerita.inSandorum ordinem funr relati, vtS. DlOGEN£S,martyrij laurea in perfecutionc VVandalica illuftris. VEDASTVSaS.Remigio Remorum confecratus.miraculisclarus,queHayminu«col!egit,& vitam eiufdem A!cuinusconfcripfit:S.VE DVLPHVS,qui ex Atrebatofedem Epifcopalem Cameracum tranftulir.S.G AVGERICVS Clotarium Regem ad fidem Chrifti conuertir,iepultus Cameraci in Bafilica, qua ab ipfo in motis vertice in honoreS. Mcdardieratconftruda ,quo in loco, temporum condirioneita exigente, CarolusV. arcem conftruxit. Quare GanoniciS. Gaugerici receperunt fe in parochialem Ecclefiam S.Vedafti, vbi inma. gnifico choro afeconftrudo corpus fa ndi Gaugerici repo fuerunt,atque ira Ecclefia fandi Vedafti dicitur et. iam Ecclefia fandi Gaugerici. S.A VTBE RTVSEcclefiam Attrebateniem conftruxit, &Hannoniara ad fidem Chrifti conucrtit. Iam hoc rcmporeCanieraceniisEpifcopatusadMerropoliticamdignitateaieucdus eft,cui EpifcopalesfedesfubfuntAttrebatum,Tornacum,Audomarum,& Namurcum. Plura de hac Vrbeparticularia.quarto Vrbiumtomo explicauimus. Z\ , WmtfXb/rre dameb-S.len . cS~J}(ercin A-jfc}GydauieS.^zco/as fs.„ iubert gS-Sejjulcbre. hSFrancozsz-S. Clarre.•- -r. Loparte zzeuue. \-S-hdmn -s- lavorre S-Sejmick? IS-Iaazi C^Laperre- Campre. \mS-JBeerge -\vLaporre de selle. nS.Craix •x-Lajierte demaSe oSIacgueaUvfettii.yLamza/mdelavzUejrSjacque au noirs z. LaMmcberie aSLarere. :*Iegrazidznarcke. CALESIVM. ALES. \M.quodSc Calecum modo anonnullis appella tur,eft opidum Flandriar, natura &art«§ mnnitilS- i’-H>^^5fe^^|?u r !?’pf0pusnacaI“n> Gam«1cUui$,ftenam&ianuaremp« habitum qu°Ioci;veteribns Portus Itius ficus f' Jl lC ?aca:ur ;nc£E pead Oceanum;qua,Septentriones verius idem Oceanus Germanici, verfu* meridiem 7Bmanramanscoenornenmn- ’••*vcuns mcnaiem. .i-i —^~r **“-~wjverius mendiem Dntansci miris cognomentum,fumit.Icaqueirineri ex Fladriain Angliam adiacer, eregione Douer$ portus- i 'jraael“gaa^ tria milliaria/eprem Ardrefio,Bononiavero,quam Galli Boloniam vocanr, terra ac mari cir- ! cuc^oct°^ itac;P'3piil» farnus tradus,olim Calefij vei,exCs(are,Caleti vocabanmr,&ad Belgas, quemadmoanm Morim,& Neruij finitimi,pertinebant.Quidam Ptclomso Gedoriacum Nauale Morinorum efle ] putantream IacobusMeierusacB^Rhenanus,id nomen propinquae Bononis, exqUaCstfar Claudiusin Ir ‘n°U ^-m^aIe _ cer'r>B‘l;baldusvei6Pjrcliimerus Gandauo,ttibuerinr,vadllantibus<;onieduris.Sed hunc tium,liuelociumportum,Raymundas Marlianusin hate verba defcribicritius portus,inter Belgas, inquit, ,... *orinis^Oceahoqaemarifinitimuseft,Ambian:s,& AtrebatibasproxiroasidcontinentiBritanniaE, quam r 'nU5 ’55'§'nU mila Pa-iaurn diftans.&traiedui comrr,odiflimus,cui ad dexteram Zelandia infula, Hollandia &Flandria: -.in itam au em omirams:quidicicnrPontus,Picardijrpars,&NormanniseDacatas,Exoppofitoverb Angliacon/Iftit.Opidum eft 'CP’’? 11 orL’rn ’clui ~scaietes nomen eit.ld,adiedo Icir portus nomine vt quibufdam placet,Calitium nuncupatur,Morinenfis dioece In i?, Pot^ate Anglorum Regis ficum.Haec quidem Marlianus.Sedlecii portus litum Fiandris opido S. Audo- '-ecquid in hift taeTp. id ^ r^a^’us ®ftc^usin ^10 Theatro,Arteriam defcribens,explicat.Nos etiam quarto Vibiam Tomo haede ,, V ,! r,nceT^r!t?v0pldUriCale'= um ! 'dem ille Mrierus.olim etiam PetrelTamA Scalas appellatum tradit. Miliari ab hoc opido pro- ‘vA°iaa 'Di vulgo nominantjadiunftam habens arcem muniriffiman^vnde per occultos canaleSiCurgente mari de- -.XL r. 7* ;n '^CToc opidum &vndiquaque.copiose reftagnat.In faucibus huius opidi, Aix eft cum turri valida ,cui Risbanse no- «rli? iUrna ll3an ‘nopiu.U(n prohibcr.Porro autem Odoardo Q^nnro Aegiorum Rege captum ab Angiis fame fuit,vndecimo ^pudie nonas Anpufti nnfr hnmKt ll^m rrtntr-l Dlltlfnnnm D-11. n13. r' ivr‘"V4 il uuunuicuj vuuaiuo v^jinro negiorum ixege capti C-huiu/m rrr Yi’n?U^!P°ll horribilem illam contra Philippum Sextum Regem Galliat commiflam ad Crecium pugnam, Anno 'ir‘1 ".7-^vr lL . clU3ntum qmdamreferunt.Quampugnam Paulus riaroilius libro IX.d fFai^narrat.HoccppiduniigiturAngli ,r-C.tunr.cXhannis magnaquedihgentia&impenfaidpr^lidiofemperfirmaruntjTantiquer.ferreputaruntAnglkregeseopo- ”f.noc «awo.te Galliaciaues mloculis habere dicerent.Ita enim in conuenru Ambianenli Angli Gallis,Calelimn demolitum repo- E. -tmusrelpcndetun^negantesIehocopidumGallisvnquamreftituturoSjQniajquamdiu poffidereut Calelium ,certos fe affirmat> :nt,quod haberent clauem Gdlixin fua zona.Et proinde.vcMeierusreferc, maluidcnt Angli omnia perdere ,qua: triginta iam annis p•: Galliam ccep.eranr,quam vnico Ipohari Calefio,quia vnicus illis portus &defcenfus in continentem edefoleret. Nec hoc quidem la o,quoniarnexhocin continentem,pro animi lentenda milites fuosfrequcnterexpofucrunr,atque hinc, maximos in Gallia progret i's perpetuo fecerunt, &in Fhndrorum fines fubinde excurrerunt,multa loca popukntes,& ditiores, captiuos fecum abducentes Quin enam,inter opimas ac varias prodas quinque milia puerorumex Occidentali Flandria,femelvno tempore Calelium pertraxerunr?Sed tandem aGallis oppugnatum,expugnatumque fuit anno M.D.LVHI.menle Februario.Qua: res lic habet. Galli calendis huius menfis magno ulentio exercitum ad Nonambriga; pontem,Arcem municiffimam,Guifio duce,quam celeberrime perduxerunt nullaq; omnino mterie&a i mora.ipfam ,& Risbanatn arcemaiteram.vno eodemq; tempore limul obfidere.tormentifque concutere cmperunt.Curu igi rutAngli te vnd ique cind^os ab hofte viderent,& ei naues lubfidio ex Normania, Bononiaque indies aduentare ;de fua falutedefpemues,quod h^ciane exinfperato contingerent &impararis,ammosproiecenint.Quc>accedebat,quod,qui Nconambrioo Pontipr*- ,m>o coiiocatitaerant,ranrum;a tormentorum fragore metum conceperunt,vc religa turpiterarce,fefe Calelium recepiflentiRisbans iero arcis mnes,intra horam vix obfelms,vitro fe,inliberamhoftispoteltatem tradiderat. Q^amobrem,Galli,ciaues illas Calelli vna curn perquammuhis beliis tormentis^tqueeorum^annona apparatu haudcxiguo, receperunt. Hancenim vidoriam perfequentes’ luono Calelium appu iere. Cui opido tum praefectus erat Milordus Ventfartius, vir imbecillis animi,minimaque rerum experientia pratditus.Upido inerat vetus lexcentorum militum prshdium.qui ibi perpetuo ftipendio addicti,nullis domellicis,externilve bellisexcrcitati, non magnum viam habebant rei militaris.Itaque Galli hoc opidum variis locis principio tormentis tenrarnt.Eueftigio demum arcem,qua mare fpedat triginta tribus maioribus tormentis adorti liinr. Cui,cum muri partem decudiflent, eo lub horam nodis tertiam.tnum Regum dieumpecum fece e.Tunc enim maris aeftusretroceircrat,& Mars Gallo fauens,nodern,nitidilSmaillic Luna, inclari uimum^prope diem conuerterar.Angli paullum reftitere, mox,timcrecircumfofi,hacrelidaarce,Caletumfefe proripuerunt. Ex quo opido ipu duobus leuibus adfuicibusin Gallos,qui in caftrisaui oram expedahanr,in opidum penetraturi, imprellionem mouere; Sed accepto damno,regre(ii funt,ac pulii. Quare certis conditionibus lefe pcllrid. edediderunt. Ido demn upublicopacisfcedere.inrerPliilippum Hifpama ac cumiAngliaeRegem,& Henricum H.Gallis,nempe,die xx.Aprilis, Anne Chnfti M.D.LIX.Galli,fe Argiis hocopidum intra annos v:j reddituros,datis in id obfidibus.padi funtrid tamen adhuc retinuerunt Hanc Gallorum vidoriam excellendus illius temporis PoetSjvr Abr.Turneb.Auratus, Mich.Hofpiralis,& alii,variis carminum generibus decantarunt. Ptolomaus longitudine poli porrus IcCijconfticuirgrad.22.min.15.latitudinem veibgrad^j.min.jo. Poliautem oppidi Calefii longitudifiem facit grad. 22 min.45.Iaticudinem graduum 53. minutorum 50. 1 M.D.XCVI,iub initium Menfis Aprilis Sereniffimus&Reuerend.Dominus,D. Albertus Auftriacus Cardinalis&Archiepif.Toletanus.BelgicarumProuinciarumGubernator^Hollandico&Confoederacorum bello contra Philippum Regem durantejprimamexpeditionem ex BrabanricaBruxellenfi relidentia,in Calelium fubitbinftitu:r,& breuiffimo tempore ,cum admiratione multorum ex voto perlecir.Neonambrix Pontem &Risbani®Arccro,armorum &machinarum ftrepitu, citra fuorum detrimentum , r’v*exPu§nau*c,rr!OX ’armatacc acnanu I5-^Fr-^ uburhii dominus fadus eft.CalIefianiGalli,cumle potennlGmo hofte arcfimme cindos,Deiiumque vrgenter adminillrari viderent &ftarim,delaiute,& auxiliaribus copiis Ipem omnem deponerent,fada deditione die t/iApr.Cardinalis poceftati fe tradiderunt.Incerim aliquam adhuc Iiberationisexpedationem in opidiArcem& veteranum in ea pr£Eiidiu,quod aliquot Gallorum acce Ilione audum erar,collocabant,vr,qujfcirent,eam Arcem prot emunitam ,&rebus omni- Dusad diucurnam obfidionem perferendam,inftrr ftiffimam.Quare dedita vibe,complures ciuesin Arcem,vt in tutumrefugium,fereceperunt.quibuslexpermifllfunt dies,vt cum pr$lidio,de fumma rerum delibcrarent,quibusfinitis,cum deditionem negarent, Scren.ls.Cardinaiis Arcem iplam muralibus machinis valide concuti &verberari,&magnisdeindeviribusoppugnariiubet, qua, poftnon mulcas horas,fecundo alfulru, die 2<J.Apr.potitur,& iicCalcfium,Arcemqueiplaro,qua:Gallorum,&muitorum opinione, inluperabilis videbacutjhoccft, Gallis daues,in Regis fui loculos repofuit. zt LVXEMBVRGVM. VXEMBVRGVM ciuitas, Metropolis Ducatus Luxemburgenfis jquamPtolo- ni^us Auguftam Romanduorum nuncupat, etymologiam fortitur, fecundum latinos aLucisburgo,quiaillius prouincia: incola: praz ceteris idolomani£,pra:ft :gns lemurumeffidar, penitus mancipati, bancquevrbem hoc nomine reliquis, inftar LVCIS pr^fulfifle ,vnde Lucisburgum ,tanquam Lucis arcem appellari meruiiTe aSole quem luminum patrem, 8c omnium planetarum caput cognominant. Sita eft commodo forti &lo loco, variis xdificiommftruduris quondamconfpicua, fed propter infauftam belli cladem deftruda,haud commodepofta ciuibus bello exefis reftaurari potuerunt. Quanquam primis huius vrbis incunabulis, temporibus OthonismagniAug.Cafteilumfolumextitifie fertur quodSigifridus quidam, fiuevt alii malunt Gilbertus Ricuini Arduenneniis filius, cumab Abbate CcenobiiSandi MaximiniTreuirenfisobtinuiflet, eo ampuato ,confenfu Brunonis Ducis Lotharingia:, qui Othonislmper. frater erat ,Comitatum Luxemburgicum inftituit, Venceslaus tandemfrater Ioaimis Luxemburgici, ex authoritate Caroli IV. Aug. cuius erat patruus Ducatus titulum aftumpfit. Porro exhac planitie,qua in vrbem primum afcenditur, vnico omnino cliuo pons eft lapideus, fupra Alizuntem fluuium vulgo Alfitz, &c in rupe demumalta &prorupta, ab vtraque parte ruina: fornicum arcis veteris, quae Luxemburgum olim, vel vt quidamvolunt Lutzelburgum, vnde &nomen mutuatam vrbem ferunt. Eft in hac vrbe Francifcanorum infigne coenobium ,cuius fundamenta iada aftruunt xtate D. Francifci. In quo poft fummumaltare in capulo ligneo eoq ue aperto,corpus integrum fere Ioannis regis Bohemia: leruari folitumeft, qui ruit filius Imp* Henricifeptimi,acpaterImp.CaroliIV. Aug. quiannofal. M. CCCXLIIX. dum Francorum Regi militat aduerfus Britannos, in prxlio occubuit. Eft hic celeberrimum coenobium, quodvulgo Munfter nominant,cuius etiamnu Antiftes ob prxclaras &eximias animi dotes, ac lingularem in liberalium, aliarumquevenuftarumartium cultores amorem &meritaab omnibus laudandus &merito colendus eft. Ex hoc coenobiopaulatim in vrbem ipfam quamrecentiorem nuncupantafcenditur. Vetus enim quae dicitur, ad huius rupis radices aftniftra, in profundiflimavalle, pro fuburbio nunchabetur. Ea enim cumob vndiqueimpendentes montes praealtos, aegre defendi pollet, pro ea quanuncvtuntur ,oppugnationis ratione; placuit in eorumaltiore ,vnde plurimumnoceri potuit, &vrbi &caftro, oppidumid condere, quodrecens vocant, moenibus &propugnaculisegregie munitum, vt eanunc pafiimfblentengere ad excipiendos machinarum tormentariarum impetus. In arce nati ftmt, Henrieus feptimus Rom*Imperator, &c eius filii loannes IlluC RexBohemia;,ex quo Carolus eius nominis 4.1mp. &exhocWenceslaus &Sigifmundus lmp.procreatifunt. Quin etiam quamplurimi Duces, fic &Comitiflk vt vocant, &Ducifhe,hic nata: fuere. Cumetiamfalienticareataquacifternashabeth^cvrbs ,ducenta vel trecenta plauftra continentes, in quibus aquampluuialem colligunt. Sunttamen ibi duo putei, quorum vno in monafterio S. Francifci, alteroapud S. Claram obprofunditatem, rarius vtuntur ,Giues tamen aquamfontanam, quamin inferioribus opidi rupibus habent ,per ancillas apportari curant,vnde natum eft ,quodLuxemburgenfes ancillas afinas vocitant, propterea quodfingulis diebus bis vel ter, aquam hauftumdefcendere cogantur. Huius Ducatus Gubernatoreft illuftriffimus comes Petrus Erneftus Mansfeldius qui in fuahac Gubernationefidelem SC vtilem RegiPhilippo operam fedulo prarftitit. Amplaporro eft planities ad quamex vrbe, quamadfeptentrionem vergere confpicuum eft, defeenditur, altis vndiqueincindamontibus, quorum quiredavrbemfpedat, domum ipfam, quantacumque ea eft ,finu quodammodovidetur excipere, fic bona eius parte ad id excifa ,&prorfus adaquato, fi quid erat acciiue, in quoamcenitati apratfatoilluftriffimo comite Mansfeldio belle confultum,&e£fedum eft, vt lapides ad tantum opus non fintaliundequterendi. Hocfane modotammagna moles, multis tandem operis paulatim affingit. Sed prtetercetera, qua: vt pro tam magnifica: domus captu ,conftruda iam aut adurgere adhuc videntur, pordcusinprimisamplteconfpiciuntur, qua: ad id ab eodemilluftrifiimo comiteMansfeldio deftinatse, vt in eis reponeret, qusecumquenancifci pollet ,antiquitatis monumenta,quorum magnamiam habet copiam ex diuerfis locis, &Arlunioinprimis petitam quodArelunum ab ara Dea: Luna: (vt Luxemburgum aSolis lumine) nomenfumpfifle, vulgi opinio eft ,prout etiam reliquos planetas peculiares fuas fedes habuiflein hoc Ducatuexhiftoria Egdberti Archiepifcopi Treuirenfis conflat. Itaquevelut antiquitatis coloniam hucdeduxifle videtur ,nec vllo alio in loco Arluniumillam antiquam quaerendam efle. Suntautemmaxima ex parte fimulachra deorumgentilium &epitaphia, qua: in crepidinefontis illius pulcherrimi, ac claritudinis eximia:, quo dileche quondam coniugis Maria: deMontmorencimemoriamfande conferuat, crebro ad Marite fontem (fic enim nuncupauit :)aduentando ,fic funt pari interuallo difpofita ,vt liber fitab omniparte ad finguloslapides acceflus ,&inferiptiones ,quibus temporuminiuria minus nocuerat,commGdelegi poffint. Sedipfam inferiptionem qua illuftrifs. princeps fontem hunefuum decorauit, audiamus. QVISQVIS HVC ACCEDIS SI TE aESTVS SITISVE VRGET. HIC aESTVM QVIETVS VITATO, SITIM PRONVS EXTINGVITO. AQVAM MANV HAVRITO. OS LAVATO. AT PEDE NE TVRBATO. NVDO CORPORE NE POLLVITO, QVIESCENT1BVS ENIM CARISSIMAE VXORIS MANIBVS TRANQVILLAM VNDAM SACRAVIT. MARIaE DE NOMINE MARIaE FONTEM NVNCVPAVIT aETERNI SVI AMORIS TESTES LATENTES VASTA SVB RVPE LYMPHAS ERVL VIVO LAPIDE CINGI. aETERNASQv^E FLVERE IYSSIT. P. e. c. M. MONVMENTVM ROMANVM IN VILLA Mosellana Iceli. DMofellamflu. in villa EGLE miliari aTreuiriLucelburgumverfusdiflantemonumentumperantiquum confpicitur, maiore exparte integrum, qualianonmultaamiquitatummateritalia: exhibet, vt proinde huiemonumento fiue Epitaphio inuiderc fortafte queat. Eius Apianus Antiquarum Infcriptionum voluminetalem mentionemfacit. Structura antiqua,alta eft,& variis imagini bus ornata. Namin fron te imago eft, quamalixdux imagines iundis tenentmanibus. Atergo eft Zodiacus ,&. inmedio Solis currus ,alateribus vero triumphi &facrifiria quam plurimain columnis,pueruli nudi,in pedevero. i. bafi, imagines, vna legens,6c alite circumflantes, in alto veroaquila ex - panfis 25 S.^Uzcbad. \ISVCE.N3MLGVM Viis em/Sem nomi; |rus 'Ducaras j>ri r |maria,er'Tribunal Jupi'emum ,moritofo r mfu~a admtrarhbi vs I paufis alis feparglobumfcms, fedimgines. vtplurimamtempore, &tempeftate exefefunt,pr.ncip.uniyero lite- Abrahamus OmeUus vir pedum12.fenfim; fculpta, in faftigio : Primafronte tres c crum^ualeScRom^etiamnumextet^onftituereexiftimamntmos&fidemcomugalem^&eos^inquo memonamiit pofitumhoc monumentum, quorumque mlnicriptione fiat mentio, reprxfentareiu^icabamu^ Suntfupra earumcapita tres itidemfacies ,ex plano circulari prominentes ,quas &fortafle vultus referebant. Ad pedesinferiptio ,cuius quamaccurate fieri potuit, reliquias Incmolis ipfius pidur^fiibiecimus. Ex quibus fene verbis patet nihil aliud hoc quam epitaphium efle, qualia etiamnuminulta exiftant, &htcvnum emultis,quod Komse hodieque vifitur, inferip tione &fcalpturamultum congruens,vifum eft adiungere. Sub mfcnptione ad bafim imago eft legentis ex pulpito, aufcultantium turba. In fuperiore limbomunitiores imagines cernas, &in medio quidem quatuor epulantium, more antiquorum, duxenim accumbunto qui mosvirorum erat: &menfasaffident, 2\ix duas/vt mulieres folebant ad dextram miniftri,quorum alter deabaco pocula fumere,alter infundere videtur, adfiniftram alius edulia parare. Et hasc fere quas in frontifpice dignofci poliunt ,qua moles viampublicam fpeCtat, atergo circulus eft, cumfiguris quibufdam, &c in quatuor angulis ventorumcapita, in eius medio bigas, 8c v:n imago barbati, quiddamgeftantis parazonio haudabfimile,ad dextrum latus,inferius quidem,trigarumveftigiaapparent, currum trahentium, &complicatas farcinas mercatorum more,pars fuperior bigas habet, &: carpentum, in quo duofedentes.reliquas imagines fic attrluit tempus,vt earumfere nihil eminear. Eft hasc molesloco,vt diximus, bene confpicuo,in agroque quadrato, quem8c huic monumentoattributum,vt veterum erat circa fepulturas confuetudo,iudicabamus, quoiure etiam hoctempore manet, necadvfiis alios occupatur. Lubetetiam hic referre,quodde eademhacantiquitate,libello de Germaniasprimasantiquitatibus Ioannes Heroldt refert. Affundit, inquit, fe Sarra fluuius, Mofeliasaquis adV.M.P.Auguftas Treuirorum in loco fuperiore: vbi ^dificiumcernitur, mira quadamftrudfcura in altum deducium, exornaturque imaginum vanarumfpecic ,afronte eft imago pueri, quemgenii duo allatimanibus extollunt: atergo, duodecimfignorum coeleftium circulus, cuius in medio fol curru fuo circumferturin lateribu s&triumphantium pompa &facrifieantium grex vifitur ,luduntin columnis circum circa geniLIn bafi exlibro recitantes,&gentium multarumleges audientium imagines apparent. Aquilaquoque expanfis alis orbi inuolat, Hasc omnia adulationis plena ,&veftigia certifiima oftendunt enafeent> sCaliculx, quemfatorumfauore, in lucemeditum, orbis partibus afole illuftratis, item ,&Romanis olim imperaturum,triumphis, moribus,&anguftis legibus 8c deorum&hominumreuerentiamfibi comparaturumGermanico ftudentiumvota, his indicare volebant ggfc. Ideft, Caligula: natales, vt cui nomeneft. Hasc quidemille. Sunt alii qui monumentumhocMofellanumab aquila nomenhabere, ex nonincertis coniccturis iunicant, quia Aigle, Gallis, &antiquis, aquilam fonet. Qua:autem paulo fupra bafim monumentoinferipta leguntur,imperfecta funt &mutila ,qu£e pifturs infculpi curauimus. Nonprocul ab eodem loco, ad oppidumSarpruph facrum inuentum eft, cum ca!i inferiptione. CjEs.E0 M .EXER.IMP_ S. C. A. V. TREVE. INGR. ESSVM. H. CASTR. SARRjE FLV. PRO. MIL. CVSTODIA D1PHM DnTITVC UCT Csefar Romani Exercitus Imperator Pater Patrias Senatufconfulto ante vrbis Treuerisingrefffmhoccaftro Sarra: fluuii pro militum cuftodia biennio potitus eft. ..r_, D.Iacobi Campii Protonotarii Moguntini ,de Mofellanalfta antiqmtate lententia hasc eft. Quod nomen habeatab Aquila; quamAigle Galli vocant. NamAquilas fragmentum in faftigio reftat globo infidentis, cui expande alas, &ante pectus velum apparet. ^Egyptiianimamfignificare volentes. Aquilampingebant, vt tradunt,qui de Hieroglyphicis fcripferunt. Etprifei Ethnici eos, qui immortalitatem adepti effent. Aquila vehi tradebant. Extant numifmata, pro apotheofi Impp. quorundamcaufa, quibus in antica parte feriptum eft CONSECRATIO: In pofticahabet Aqutlam montis faftigio infidentem expanfis alis ccelum, erecto capite intuentem ,&quafi volatuin altum contenderenitentem. Quibus confentithiftoriaHerodiani,quilibroquarto morem Casfarumconfecrandorumdeferibit. Hascaquila: fignificatio non male conuenit monumento in memoriam defundorumedito, fiue illi Romani,fiue Galli fuerint. Nam&Gallos ante natumChriftum opinionem deanimarum immortalitate habuifle, acitaa Druydibus Sacerdotibus fuis edoctos fuifle, feribit lulius Casfar lib. 6. de bello Gallico. Licet ille ad Pythagoricamid detorqueat. Sic illi ab asterna menteilluminati ,iamtum ante ad procliuius recipiendamEuangelii lucem, diuinitus fuerunt prasparati,. SedadAquilinum lapidem, feu Aigelfteinnoftrum reuertamur. Eiufdem nominis monumentumexftat Moguntias prope muros. Quod indubitatum mihi eft inhonorem Drufi Germanici exftructum. Quamuis Lipfiusin commentariis, librofecundoadTacitumidnegarevideatur. Etenimplura Drufa vjo»s™<£<* diuerfis in locis pofita fuere. Suadetid Suetonius in Claudio: Exercituminquit, Drufo honorarium tumulumexcitafle, circa quemdeinceps ftatuto die quotannis miles decurreret. Oportuit igitur tumulumnonmomentaneum, neque leuis operis, fed firmioris &permanentis fuifle. Cumigitur in Drufi confecrationem is tumulus pofitus fuerit ,Romani ritus confuetudo poftulabat,vt Aquila in apice poneretur. Ethinc pofteri, qui Gallica Germanicaquepromifcuevtebanturlingua, nomenindiderunt Aigelftein. Verifimile eft, &olimColonia: iimile monumentumfuifle ,vndeetiamnum porta vicufque vrbis, Aigelftein remanfit. COCHMENSIS ET MONASTER.II, VRBIUM TREVIRENSIUM TOPOGRAPHIA. DeMonafterio Mcinfeldiar. Exlib. i. zAntiquitat.Treuencarum,Cap. 14. ORRO quodcognofcere non iniucundum fit, Francorum xao &Ottonibus rerum potientibus,vt in/pectis ipforum diplomatis fepenumeropatuit:Prouinciain pagos fuic tota diftributa,pagosautem quia Comites adminiftrabantiuretemporario ,ipfi etiam pagi comitatus nomen obtinebant,&c. Praecipuam in his celebritatem pagus habuitRipuariorum Meigenenlis,quemMagnacenfemdixere maiores &c. In Oifnno Chrijli. 14. Cuminuefligatur o/mbitarini vicu* Treuirorum,quem C* Caligula natalibus infigniunt. EnimueroPipini,magniqueCarolidonationum tabulis B, Martini Ecclefla in pago Ambitino nominatur :&c* More illius atui vfus Rom. Ambitarinus purgata le&ione Suetonii in Cxf. C. Calig. Hanc porro ecclefiam efle eam, quxveteri poft &opulento Clericorum Monafterio condecorata,in Meginenii campo feraciffimo lita ,nomenidipfumadhancvfq; noftram aetatem tuetur, patrioque vocabulo degeneri MeinfeldixMonafteriutn SS.MartinoSe Seu.eco(deB.Gregor.i.dialog.cdp.iz.^pvehbyterioTerrorinx vallis facrum dicitur,mihi neutiquam ambiguum eft. Huncautem RipanorumpagumfuiJfe,quo UMonafterium id&opidum quoque^j eJM EGINENSE quod <JM ETEId. appellant :pojlea colligens. lam vero (inquit)quo minus relictum effet loci erroribus,pagi ficum Regino(in ann.877* fecundum lectionem M. SK.emendatiorem)quemidoneum fui temporis omnesprobant autorem ,propeabfuifleab Andrenaco Caftelio (veter, bus id Antonacum &Antonnacenfe caftellum)teftatur diferte. Additque Marianus Scotus in Chronicofao, eidem pago Ripuariathsefifle nomcn:quo Ripanos nimirumveteres illos Rheni Mofellatque accolas &c.nonoportuniore magis loco potuifledefcribi crederes,&:c. Porro fundatarMonafterienfis Ecclefi^ inflitutxq; primordia clerus iftius loci haudfatis ab antiquitate inftru&as etfi ad PipmumCarolumquereferre malit,eius tamen originem longevetufliorem arguunt litera: aDagoberto Rege Modoaldo ArchiepifcopofubChriffci annum 644. datte, quibus is maiorum Tuorum beneficia poflelfionefqueB. Petro traditas confirmans,diferte meminit Ecclefiaz B.Martini in pagoMaiginenfi» cAdannumDCCCCL. XXXIV. in Egberti ^Archiepifeopiattis* B.Seueri corpus Egbertus, id quod nonnulli attribuunt Ruotberto ,in peruetuftam pagiMeigenenGsfacramS. Mar ino bafilicam,quam Pipinummaiorem cleri ccenobio coheneftaflelegimus ,no fine miraculorum gloria transtuli t; atque ex eius tam infignis patroni corporis acceflione Canonicorum Meinfeldia: Collegium S* Seueri monaftenumappellari ccepit,quodMonafl:erium fu bindete&orum frequentia in opiduli formam coalefcens, fanitacis caufa,fidifiimique patrocinii Confluentium eumin locum tanta frequentia coluit infequenstetas, ut ex vltima Aquitania magnonumeroiflhuc accurrerint a;gri, compotefquevotorumiexperimentominimedubiofadi funt. COCHIMA. RCIS origo adfcribenda mediat attati,fiquidem nullis admodum remota: vetuftatisargumenris ip[a claret COCHMEnomen antiquitus obtinuit,iuris Imperatorii cum immunitate quadam iam oppidi rrceaibusinclufaquaKsmplc appellamus. Arci quoque Clortemum pagus vicinus,olim contributum. De hacarceTreuir.annales in Adalberone Anhttpifcopo.ad annum Chrifii M.C.L. Erediorigitur ad id quodinflabat gerendum(puta ConradusRex)in Treuiroium ditionem flexit,copiisfefub(equiiuflis, quibusrebelliumanimosfubditorumifthicedomaret, &c. Cochiir.aarxeft diflansin Septentrionem ab vrbeTreueri millia paflaum vndequadraginta,ex montis excelli atque vallibus ab omni parte intercififaftigiopraetetfluentem Mofellam lama refpiciens. Ha?c arx loci natura, vallispropugnaculis,arquealiisoportnnisnamr«pnefidiiseotcmporefirmiffima ,imperio parebat Romano ,acfurgenrepaulatimad montis radicem accolarum conuenru municipio ,arx ipfa tandem cum opidolocifque contributisin ius poteftatemqueTreuirenfis Arehiep fcopi conceflit.Hancigitur.vt dicere coepi,imperatafaceierecufancem,vi Conradus expugnat,&nouoimpoficopraefidio infide atque efficio manere cogit. Inde ad annum Domini MCCXCIl.fub Boemundo Anhiepifcepo. Ars hreciure quo optimo AdolphlNaflbuij Regis Ro n.authoritate tradita Boemundo,oppofitaquepignori,acapofterisR.egibusEcclefis Treuirenfi in pofleffionem flabilem relida ac confirmata. Hoc iyo vna pmecipue flat firma ac eminenti fiftigio quadrata turris vifenda. Ab occidente &meridrealtiffima propinquorum montium habet obieda cacumina opidum ad Corum adfpicir. Catterumque in Boream &occidentem vergit ,turris firmo muro &propugnaculis eft munita: ameridie vero Principis domicilioJoannis aMetzenhaufen conditoris mfignibus ,aiiifque amoenitatibus illuftri C1D Ofrn fub Imperatoribus Burgi cuftodes Burggrauiosappellabant,fuere S.honenburgij Nobiles, aquibus Cune Cunonis F. anno M. CC. LXXXII. aRudolpho rege cbfi flas eft. Huius vero Cunonis dua? Sorores in clariffimas familias dedudx Daunq &Virnebmgi natalibus mifcucre genusjaltera vero Paulo Domino ab Eich fociara,clarat celebriq; familia: Aduocatorum aWalto ffininum dedit. Arce vero iam Treuirico iuriadiunda.voluntatePratfulum pro Burggrauiis fe gerere coeperunt, milites fiue nobiles vina Clotrcnrnam Boemundo eius nominis Il.fedente nominatur Henricus aClottemo Burggrauius.Anno M.CCC. LVI. RurfumM. CCC. LX1X. turris oHdiauzdam ad fafligium perdura memoratur Joanne iClortem milite Buiggrauio mCochme.Archiepifcopo curante impenfas. Denique arx afrequenti &infigni nobilitate fidelis obfequii Scrutel* caufa quondaminfeflaac habitata. Parochia opidi fkera B.Martino Turonenfi,cuius factarum verticem flatu* pedoraE argentea «nclufum afTenw.eftque EccL-fia Anno MrrrXXIJT auodrcirertemporeatrollivifa.lireriMueDionedatisdmulris Archiepflcopis&aBalduinoTreuirorumvanisindulgennenbusinftrada additaque facta iodalitate fiue Phtatri* adincolarumanimos fornus adftringendos recmcudumquc cultam narum mu auits pictatu. 24 v nominant,ita nobis 3Bcrp dicitur in flaminibus 5c mari id^quod vitra natiaumripx lutcruve ductum,in aquas ab hominibus eftproiectumivei nenaues vadi breuitate appellere prohibeantur, vel quo pontibus,gerani;s,molis,moenibus,aut id genus ftructuris alijs locus deturivel quod in frequenriifimis eft ,quo v: sduminum coerceatur.Extant in Pomeriani duo oppidula eregione alterum alterius ,ad lacum ^Tiebaft nominatum ,quorum %- trumque molibus in aquas iactis, facium eft, relifto in mediofinu in femicirculum quafi reducia. Hoium\nr nomen eft Oldenvverp,;.vetus proiectum,alteri Neuvverp.i,nouum proiecfum.Exhis ig-.tur xiquet , ^q’.nttum A-n M-n*~ T7 ,,; ^ «^1 irvn Aniotiri IS. VT VndlGUC 3Q 1315 llldlldcrCtllf .ilinC oCcti. dis,hinc paludum &Scaldalse quo nomineparuus quidam nuus vrocm antequam tur longe iateque quae circum erant loca ftagnabant autcoeno& paludibus foeda erant. itaxtnev.puh us cd a quas &altam viiginem,nec nauibus ob vadorum breuitatem,accefiushoftibus daretur:, nilgnc mu | ftul .^ra a :J:-iHinm/>nfnm fed commertiis hominum, rebufq; neccliarijsimportandismon exiguum impedimentum.t^uamoDrem vtnquc auxuu.,«. ^ moenibus firmilquenecnon foflis latis tuti eflencconfulcndum elTe rati, ingentes primum fubhcas ,magno hftucarum pondere ftagnantibus paludofisque ripis impegerunt; quarum multas vidimus, dumfundamentis curis iaciendis,alte humuseffoderetur.Haec igitur ripa Arci adie&a ^53crp &poftcrius confuetudine mollius im dicante ex re ipfa vocabatur.Paulatim autem crefcente hominum multitudine necefle fuit ad hanc ripam ita comparatam,plufculum loci adi)cere,quo hominibus ad habitandum extra arcem locus daretur.Eft agnis imr &paludibus aquas in canales nauium cappaces corriuarunt,quo humus deficcata ,tum hominibus habitandi locum ampliorem,tum pecori pafcua preberet ficciora.Hinc fa£fum,vt quod Arci erat adiectum,ad ripam Atuaticorum vocarerur,id eft2tnf atafircrp. Acdeinde breuius 3ttftt>erp, Poft cum accefilo haec magnitudine Sc numero hominum longearcem fuperaret; Arcem quidem Q5ergt/ totam vero vrbem^nfSKVp nominarunt. Manet tamen hactenus arci ius primogenium,adc6 vt nemoextra hancciuitate donetur,nemo extra hac, morti abiudicetur .Atque hac quidem fufticere videntur, ad antiquum vrbisfitum &duplex nomen Antvverpiam Atuaticu &Ambiuaritorum mumci pmmnidiquanrnineruadepingendum.Reliquum nunc eft, vrbem vt ipfam aggrediamur,quod dum facimus,arebus facris enarrationem noftram ordiemur. Primaria AnrvverpienfisEccldiaB.Maria: Virgini infcripta,collegiata,nunc Cathedralis eft, amplitudine, magnificentiaque excellens, multis ornamentorum generibus decorata.Cuius eminentior turris campanis deftinata,mirabili ftructura ex candido marmore affabre facta, admirandae altitudinis vifitur ,alta pedes quadringenos viginti,vnde nOn tantum fiirr.ptuofiffima duitatis xdincia,fed &amaeniffimi quaque vetfus agri,horti, & prata,etiam vitra Scaldim in Flandria prospiciuntur* Sunt in ea triginta tres campans promifcux magnitudinis,quae tamconfonantemeduntfonum,&diuerfasEcclefiafticasmelod asitaexprimunt,vtab harmonia roufica vix cum diftinxeiis.Harum Campanarum prima tanta eft ,vt nulla in Belgio iit magnitudine vaftior ,odoenim pedes capit eius altitudo,feptem cum femipede hiatus in diametro. Canonici vigintiquatuor. Prefbvterorum magnus numerus,redl tus pacis tempore ampl illimi ,priuilegia fingularia, &immunitates haud conternncndaxprxfertim quoad annonam &vcdigalia.Confraternitates, vt vocant, fex, quas vera pietatis &charitatis exemplaria merito dixeris.In quadam huius auguftiflimi fani Capella reuerenter afteruatum fuit prxputium noftri Saluatoris,eo tranfmiflum anno M.C.fiper iliuftr,Principem Godefridum deBuillon Lotharingiae Ducem, &facti imperij Marchionem,elcdum Regem Hierofolymitanum, Cuius gratia folennisproceftlo quotannis, magna religione celebratur, in honore Dominicae circuncifionis,quo norr.ine etiafiodafitas quaedam inftituta eft quxexxxiiij optimatibus fclediffimifque ciuibus conftat,tametfiretamfacrofanda, preciofoque reliquiarum thefauro ,impia ac nefaria iconoclaftarum audacia &perfidia annofexagefimo fextopoft fefqui millefimum eam vrbem fpoliauir. Collegium Canonicorum fundatum anno M. CXXIV. qno tempore eft confecrata Ecciefia perBurchardumEpifcoptim Cameracenfem.adD.MichaelisPrxpofiuim Is duodecim Canonicos inftituit,qui poftmodum ad viginti quatuor audi funt. Nunc loci Decanus Carolus Mafius, dodrina &virtutum fpiendoribus Collegio decori &ornamento eft. AdCathredalem dignitatem hxcEcciefia eueda eft anno M.D,LIX. aPaulo eius nominis Pontifice IV. qui pio Philippi Regis defiderio fatisfaciens ,Dioecefes Galliae Belgicae,qua: Maieftati fuxparent.commodius dmidens,tres Archiepifcopatus,fiue metropoles inftituit,Mechliniam,Cameracum Vitraiectum,& treieciro fedes Cathedrales.q lasiYIetropolitanarum Suftraganeas ordinauit.Ita Antvverpienfis,Gandcnfis,Brugenfis,Iprenfis, Bufcodacenfis, Ruremondenfis Epifcopatus Machlinien.- fem Metropolitanam agnofeunt- Ex hac ordinationeprimusEpifcopus AntvverpienfisfuitFrancifcusSonnius. Alter an no M»D.XCV,menfe aprili mortuus Leuinus Torrentius,vir mitiore literatura,eultifiimus,quod pu - blica fuafcriptateftantur,&politicaereiprudentia clariftiinus. Praeeminet quoque Abbatia ArchangeliS. Michaeli,vbi Princeps Antvverpiam appellens diuerti aflblet,olim Marti dedicata, ac prima paftoribus populi fcdcs.In Ecciefia iuxta altare maius fepulta eft Ifabella de Bourbon defponfata Carolo de Charlois, qui poftrcmus Burgundir Dux fuit,mortua inibi anno M.CCCC.LXV. vtregadeipfius Epitaphium commonftrat. Ecclefiam fundauit celeberrimi nominis praelatus NorbertusComitisPalatini inPicardia&DioecefiLaonenfifilius,Anno M.CXX1V. cuius feriem hiftoria Norberti carmine Abbatiae eiufdem muro affixa explicat. Eodem igitur tempore Monafterium hoc,quo Ecclefia.B.Virginis,auguftiflima,eredum eft. Cum enim Norbertus ille,qui &primus ordinem Prxmonftratenfemcumalibi,tum Antvverpiconftituir,Canonicis, qui ante ad, D, Michaeiisdiuinis officijs prxerant,velcooptatis,velfi nollent,cumiuftaxquabiliquepoffefllonum,reddituumque portione dimiftis,quo vellent,habitatum. Qui ergoemigraruntColIegium Canonicorum conftituerunt &non procul ab ipfa arce Templi huius augufti,quod nunc videmus iecere fundamenta circa aediculam D, Virgini facram, a qua toti Templo nomen funt impertiti . Antvverpia igitur,vt rebus omnibus &neceffitati voluptatique feruientibus abundat,fic etiam anima; fomenta,&Chriftianx religionis exercitia vbertim fuppeditat.Suntenim in ea Parochiales atdes quinque Viroru monafteria nouem:Foeminarum totidem,Sacella,vt vocant,ocfo.Hofpitalia tria. Dei domus, flue vt vulgo dicunt {^ofchupfovviginti quatuor.Francifcanoruminprimis celebre monafterium, &infigni quondam decorarum bibliotheca,qux billicis tumultibus dilaniata, &direpta fuit.Carmelitarum prxterea Sc Dominicanorum etiam celebria Monafteria,quoruin pofterius fundatum eft anno M.CC. XLII.Nec filentio praetereundum eft infigne Patrum Societatis Ies vCollegium;Religioforum Patrum Capuzzinorum Sodalitiu. Porro inter ampliflimas, qua: illic vifuntur xdes duo funt vtriufque fexus Orphanotrophia perpetuis,amagnificis viris,admodum liberaliter dotatae redditibusun quarum vna puerifqui otiofi alioquin vi&um in plateis quarritates,ad omnem nequitiam enutrimur) ijs exercentur artibus,qua» ad neceflarioshominu vfusconducut. Inaltera puellarum inftitutio tanta tanta diligentia obferuatur,vt fpedatiffima indole Se optimis moribus animum mbuant,manus fic labori sdap. tentvt matura iam £tare,qua:domi &foris, in ftabiliendarefamiliari opus funt,affabre calieanr,vnde perpetuu* Antvverpiana: gloriae monumentum hoc,ex quo tot domefticaru virtutu feminaria pullulant,dignis nequit celebrari eacomiji.Qnod etiam aliis noaullis Ciaitatibus fic placuit ,vt huius laudatiffimo exemplo allefti hanc fiagitioforum hommumcolluuiem,quam otium &fcurrilis educatio generat explodenda ,methodum ac normam pro Reip. ipforumiincremento imitari conentur, Adhsc perfecte laudis &pietatis ampiiflimum reddit teftitnonium, quod amagiftratu quatuor Indices decernantur,Pupillorum &Orphanorum exadiffimam curam habentes,fingulis praeterea annis duo Eleemofvnarij* duobus^o munere fubftituuntur ali js duobus (quatuor enim funt numero) in officio manentibus' ,ciues ad hoc eli<mnrur,vti opum copia &facultatibus pollentes.fic &egregia vitx linceritate,probitateque clari ,qui fingulis diebus feftis praefertim eleemofynam publice fub diuinis,& concione exorant, eamque mter pauperes ,adhibitaq tapar eft difcrerione,patiunttir,quae quotannis fummamtriginta millium ducatorum frequenter excedit. Inipfo fere duitatis vmbilico,arca ampla quadrata, Borfam vulgo nuncupant, panditur, ampiiffimo Septa periftylio&pulcherrimiscoltminis,quibus ambulacrum,tedoconclufum frftinetur ,tam accura :c fornicatum vt non teft-udo,fed tabulatum videatur,in quo pulcherrima quaeque videndi fenfum oblectantia venum exponuntur,fubter,negotiatores tractandarum rerum 3c commerciorum caula,certis horis quotidie conueniuntjex etiam quaedam ftr icte ob(eruatur vt cumcampanala exartehorologicafonare delierit, qui inBorfa poft deprehenditur,muIdam pauperibus erogandam penfirat. Splendidiffimae etiam praetoriae aedes cotifpiciuntur,quae ex mafmorio, viuo ,ledoqae lapide ,ex regionibus longe diffitis comportato, tantis fumptibus,tantoq leartificioquatuorannorum tempore conftructe funt ,vt materia operis formam,&forma materiam ipfam faperet.Taceo venuftiffimum frontifpicium in fublimefaftigium,perquinqneordinesarchitedonicosafcendens,acprooperisfymmetriapauladmgraciiefccns. Nec minus exteriori decenterrefpondetinteriorftrudurajtribunalibas^ubfellijs^trijs^onclauibus, ambulacris &auliftamcongruo,vtilique ordine digeftis, vt didu mirum videarur,quotquot enim Antvverpiae in functionibus publicis, politicis,$rarijs,contradibuSjCaufis,htibufquepriuatis operam luam prerftant, quorum amplus eft numerus,praeter Senatores &Indices fubalternos,{ingulisdiebusbise6confluuntadfuam qaifquequam ibi occupat,ftationem,itavt ciuibusalijfqaeipforumoperaindigentibus,commodb accidat, fututa hora Clientibus ad patronos aditum patere nec (vt in plerifqtieCiuitaribLis agi folet) Procuratores quaerendo defatigari ,&fic rebus domefticis fecure &tutius profpicere.Portx ciuitatis decem &tres, quarum prima Csfarea ,cui Carolus V. Caefar Auguftus nomen impofuit,vt ex infer iptione liquet,quae talis eft. CAROLVSA, CAS, HANC PORTAM PRIMVS MORTALIVM INTROGRESSYS CAESAREAM NVNCVPAVIT DIE XXV. NOVEM- bsis Anno m. ccccci xlv. jST autcmh»cportaftrudhir*foIid*&elegantis,Hetrafciinfraoperis,cum fuisfafcijjs, quas Rufticas vocant fupra D«rici, jj ex viuo faxo &quadrato,pedibus quinquaginta quatuor,i’ublimis,ih pedum odoginta latitudinem protenfa, hiatus, feu aper- 1; tur* altitudo viginti,&vnd pedibus definiturfiarinidoquatuordecim, profunditas tranfitus pertingit ad fepruaginta quinque Ii nedes In eiufdem t>ort* fummacoronice recenter eftpofita.tredecim pedum.pr£terbafim quinque pedum, ingens ftarua, habiru antiquo ce mmrari lago cumpamuiniiciuu lortiiiitnuiii ucrucui x>i auuucui icicic.i» ,uu. cado Antigogo gigante* ftarur* tyranno,ab fciiTaque illi manu talionis fupplicio,quo ille in viatores graue ve&igal foluere detredlantes,f*uire folitus effe dicitur ,patriam tyrannide liberaffe,& nomen Hantvverpi* dediffefertur.Quam tamen multorum opinione Becanus in fua Gigantomachia fallam effe multis argumentis confirmare nititur.Ipfiusautem Brabonisbafi ad,fempiternam memoriam,hatliterarum nor* funt infculpt*. BRABONI INVICTO OBVINDICATAM TALIONE TYRANNIDEM S. P. A. AdD.Michaelis, porta Corone burgica fuit, prarcelfa turri confpicua,qu* Imperialem coronam deauratam infummo geftabay, certum Marchionatus imperij indicium.Verurh tanto ornamento Albanus Dux,Belgij Gubernator, /inno M. D. LXVII. Antvverpienfes fpoliauit, quiillam turrim deiecit, quandoarcem ibidem mUnitiffimam conftruxit. Pontes in indita hac vrbe publici quadraginta,quorum multi dratis Iapidibus comedi &vtnmque raagmscuuum &negotiatorum habitationibus fepti,vt pontes elletranfeuntium oculos fugiat.Omnes vero reliquos pons marinus fuperat,qui late paternis fori magnificentiam, Infigni venuftate oftentat, „.. ,, , .r,, ,. Status PoIiticus,congfua &ordinata harmonia in certos Magiftratus eft dmifns,$cuiretum habet ,qui Rhienfis quoque Marchio appellatur habet &Amptmannum.Conlules Scabinosfiue Senatores, Collegia fiue tribus &eorum Decanos. Scultetus criminalibus caufis prasfidet Ammannusciuilibus.Confulesbini Senatui praefunt. Qui duumviri tertio poft Pafcha dominico die cum reliquis Senatoribus Magiftratum annuum ineunt. Ad vmus confulis officium pnecipue fpedat Reipubl. adminiftratio, ad alterum lurisdidho. Co„eg>a lex qua: Decanos .«-n... rc~> •/o.n_: mr/stn pv Tfim 7crinihlJS COIiftSntj COtlUS ClUlnr»rinne Tiiffinent -aliifbue ohfexum aiumnim publicis certaminibus noneite exerceri ioiche* . {iis fpicKlaeijciunt,vnde arcubaiiftarij vocantur.Bina vero D.Sebaftiani tutela mfigma ,fag.ttas acernis arcub“' “ Chriftophori patroetnio^ouotormenti manuarij genere vtitur,quos Sclopos nominamus. Sextum denique qu ^•;.n,-1- ' fededit,gladiatorum more,quouis armorum genere cominus pugnat,hinc Demicatoresnoniinantur.iresin --- -- ,,, funr,a Rhetorica nomen fortitas vulgo Violiere,Goubloem,& Olif. ac, horum munus eft, cmibuspubliceyC ' nas aliaque animi oble<ftamenta,more Grxcorum Romanorumqueexhibere, quorum non exiguus pietatis ,m.‘Tr e„ fruftus.Prtecipuus horum trium ordo Viol iere di&us,vt plurimum ex pidloribus conflatus eft, qui ftu io ax •' ‘infualbecie tub certatim agitantes, fummum ingeniorum acumen oftendunt. Itaque hate cmitas pluresgenerauit,a LitpK 3 Magiftros,ingcnijque ornamentis fplendidiffimos quam vix vllaProuincia nrnm men oidtonim catologo hic etiam annumera- Dequibus licet apud Guicciardinum fufficiens muematur fuppellex,excellentiflimorum Hofn)gel mimatorem excelbimus Bartolomsum Spranger,quem Imper.Rodolphus,ob artis praeftantiam fibi carum habe .rff ndecorauit. fcntiffimum,qui omnes noftros vrbium Tomos,dmerfarum nationum &vrbium typis,grata ven ^enim ab ipfa yfque Antvverpia etiam peculiari Marchionatus titulo Sacri Ro. Imperij decoratur, cuius eft p^^ob „ent ,^difcrimen ,quod Thungrorum memoria hoc loco Germani* &Galli* limes fuit, fed non eadem fernper r.^,Germani* Occidenti ’’ --t, fed non eadem iemper rargY' yy Iparte Germani* Occidentale latus Scaldis nomine indicatur, limitis tantum habuit appellationem,fed illa etiam caula, -furfum fam Scaldis portaret, quadecauf* spiratis efletcuftodiendum,quoniam nullum flumen tam longe intra regionem maximasn ^Is certe Marchio, cuius mter Fran limes Germani* Occidentalis hoc loco pr*cipue fuit diligenter, ne quiddamm ex Oceano per Scaldim il latam cos antiquiffima extat memorianon aliam ob caufam huius limitis prafeftura ,vndique popularetur, Theodoricus Ludoutfbrtiter repu1iftet.Nam cum Cochlearius Danorum Rex clafle inueftus conterminam^"3uV0ntrstniiit, adiunaofalone fraci illius ma°n:rUnnenm vnranr. filius natu maximusTneobertum filitirr. fuum cum --- r,. Q—ttr mrive fir. vi trcTheodonis >uliffet.Xam cum Cochlearius uanorum «.ex cnmc luucum -r, manu contramifit, adi agni,quem Clodoueum vocant, filius natu maximusTneobertum filium luum confilio &prudentia fic rem geifir, st trcTheodonis Magni,vt volunt,Boiorum Ducis,viro ftrenuo ,&militansdifciplm* peri ^jmo in patriam triumphans rediret ,vna Danorum Regum multis vaftar* Regionis manubijs onuftum,iam lamque c.aues comcen. , >Scajd;rr,limite fortirus, magnam mcumtoto exercitu ad internecionem vfque omnium deieuerit.Nunc fuccefium felici mpeal commendauit ,\t limitis pr*fe- fignis vifton* partem,Vtiiioms confilio &virtuti retulit acceptam,quem de hoc nomine fic apud Patrem wom aerit vxorem, equorum copula diuuiaitirps C3roii>^ni Aja rulla vnquain in orbe extitit clarior ,aquaRexHifpan:s,Dux Anmerpiamnobilitas quod eatndeaent d^R^W^it^fc“nditjSnnis ampiius mille per illuftriffimos hpmines generis Braoaan^&Mar^oAntvve^unus5fuotimlolamto^^^? »r.mordiaj HiqMarchionatus fene connnuataJIicigitur tot Ducum,cot Regum.tot imperatorwnluo^ ApinAp p;„p<; mnos imDSratores, poft etconftruxerunt,& fumptuofa palamdiamae^.q^euin^ ^et!am 2 jtlffimarum n3B!unl> pianaviaingreflus pareat, ftmt PrologoT^uda^.bas ^is ^r t°^^“^]buslicear oneradeponerein terram.Vnde ANTVVERPIA merciumvanarum &maxim *holcades &onerarie verum Afe &Aphric* ieruit rebus, tum ad vir* vfumneceflarium ,tum etfimanifimum per Orbem mp n,-r-hrif^nWm Stella Kifoanus merito nuncupet Vmuerfi terrarum Orbis forum nun- "SamluculeS^Ep^purifflate teftatum fecit IuhusCariwScaliger inter vrbium reliquarum celebrium elogia. ANTwii rv lia* Oppida quodfpectantoculo metoruafniftro, Tot nos inuidiapallida tela petunt. Lugdunumomnigenum cJl,opcroJa Lutetta,Romx 1ngens,res Venetum vajlaft olofa potens. Ommimodamerces,artes,prtfc‘*%, nouaq ;, Jfiuoruminjunt alqsfmgulxyuyifia mihi. _ Simili Encomio eandem vroem iiluttrauit ioannesBochius eiufdem Reipublicae Secretarius, inaltero Panssyrico,de Antvverpia reftituta nobis dedit,dumiiiam per apoftrophen fle alloquitur, ^S* 1Tf' 7T/ fr Jt*Mrs* VSI St Cfr\J Vidit (jr immotas radijsfolaribus vmbras Et qui Niliacum Meroes bibit accolafontem, nudus Gramos tibi notus,&Indus.Eoa fifuifi coloratos diliinguunt lampade vultus. Etquibus astrictis calcatur Bofporus vndis. Etglaciesplaustro teritur migrante,niueffi Sithonia,Scyticafipalus Mceoticaregni. Ettibi Cecropq mittuntfua munera ciues , kMi%Corinthiacopontus qua clauditur iflhmo, tjMitM dr Ionius tellus Epidauria merces. Nec,Benace,tibi clajjes in littore Scaldis Inuidet aquoreo, nec vectas inuidet orbe Diuitias alio,nec lapidis alta Timani Ojiia,nec toto commercia liberamundi. Famanec imparibusfe tollit ad aterapennis« o-a ?quis pojfct opes verju celebrarefuperbas Laudibus aquali, tibi quas Antuerpia,nutu Indui fitpater atherio? fortuna beatam Red.d.id:t,atfi, tuisfauitnon inuida coeptis, Fecit efi extremis celebrem tefimbus orbis, Et Thetys tibi blanditurfeliciter ajlu ^Aequoreojulceffi bibunt Nereidesvndas Tecoln,atfiJui iaflat Germaniapartem ImperqJlupct fr Galius,mirantur dr ora ufonia,rerumtg, inter miraculaponunt. CumfiCaledomoflupet aduena lajfe Britannus , Hefferqfi tuumpopuli, qua caelifer Atlas Rcfficit "Herculeamconnixus vertice Carpen Nomenamant,Marmarici Libycup coloni cMutatisfi noui venerantur mercibus orbes. Emporiiq, tuipenetrauitfama Syenen. y Infioniadiue vt vulgus loquitur Arma fymbolum repraefentant.quod confenfit nomine, &nomeniplum Infianium explicat fignificationem.Habent enim armaduas mtanusfuper vallo caftrorum appiclas. Qua: Amancum Antvverpiam eile &Becani lentenda explicare videntur,vr qua HatuatAtuatfonet, quod mBurgo Anfe vverpienfi praefidiarij,ea,qua: manibus accepifient fortiter tenerent.Alij manum illarum fymbolum ad Gigantis hi ftoriam.adBrabonerr^advectigal.cuius initio meminimus pertinere arbitrantur. Ioannes Bochius Antvverpienfium Secretarius exquifito& eleganti opere5quod de fpea-aculisAntvverpis editis maduentu Sereni U fimi.ErneftiArchiducisAuftriae.Belgix Gubernatoris conlcripfit,haec delnfigniumAntvverpienfium fymbolo commentatur.Quod fi mihi de manibus Antvverpia: infignibus diuinarelicerer,non video commodiorem neque verifimiliorem huius fymboiioriginem,quamperantiquaRomanorum militia, qui inter eseterafigna militaria,manuum etiam finiulacra retulerant, ad fidem &concordiam exercitus denotandam,vt ex nummo Antoni) apparet in quo labarum in medio,duo vtrobiquefigna vifuntur.qua: manumin faftidiofingula habent informatam;cum his litteris.Concordia cxercitonficut &malijs veterum numifmatibus huiufmodi figna militaria adhuc extant, .. Males &magna: funt Antvverpienfis vrbis felicitates ,quas hic partim recenfuimus ,partim aGuicciardino Abrahamo,Onelio,Becano,Chriftophoro Stella,Maiero,Burlando, Georgio Scregelio, loanne Bochio ,Melchiore Barlao,Adriano Scholaftico;& alijs doftiflamis viris funt explicatae. Horum tamen temporum minus propitiis fatis, &feditiofi ac nimis diuturni belli calamite multis cladibus grauifllmeconcufiafuit. Quarum commemorationem illis relinquo,qui infauftum &exitiale hocBelgicum bellum ex profefio deferibun t. Moenia habet Antvverpia &propugnacula valida,contra hoftilesinfultus itafirmata,vtprorius infuperabilis exiftimetur,Et tamen ab Alexandro Farnefio ParmenfiDuce Belgiae Gubernatore Anno M. D, LXXXV» per artificiofum naualem pontem,ad deditionem compulla &in poteftatem Clementiffimi fui principis redacta fuit. Hoc facinus,heroicum IoannesBochi us,Reipubl.Antvverpienfi afecretis duobus Panegyricis in Antvverpiam fibi& Regiobfidionereftitutam ,heroico carmine complexus eft ,aquo alia expetantur adeam vrbemilluftrandam monimenta. Nihil hic denique hoc opificum.aliorumq; Antvverpienfiumcollegijs,nihildecomitijs, depublicis ritibus, moribus,inftitutis,de iure municipali, nihil de ampliffimis priuilegijs afferemus, neque viros in omni fcientia claros enumerabimus, fed breuitatis caufa,ad BelgiographiamLudouici Guicciardini qui eam, indeferibendo partim copiose profecutus eft,ledoremmandamus. Paucorum tamen hic commemorationem qui poft Guicciardini statemfloruerunt,praterire non poffiimusJnter eos eft MelchiorBarlaeus cuius fcriptalunthaec:Bucolica de Dijs gentium.de raptu Ganimedos,devetuftiffima Brabantia gentis origine,fiue,vt vocant,Brabantia dos: Item vrbis Antvverpianae encomium.Inter primos autem numerandus eft Andreas Scottus Societatis Iefu Sacerdo v!^ptimu5,& vtriufque Iinguseperitiflimus.Edidit auclorem de viris illuftribus; (ab aliquibus Cornelio Nepoti.ab Sii js(. Plinio inferiptum) quem auxit &emendauit.Scripfit notasin AureliumVictorem, Primus in lucem protulit libellum Originis Romanae,quem&doctiffimisfcholijsilluftrauit.ItemPomponiam Melam recenfuir.&Specilegia poftPintianum auxit. Item Picilegium addidit ad commentaria Hieronymi Surita: in Itinerarium AntomnhSedhxc vltima nondum lucem videre,funt ApudAbrahamum Ortelium Antwerpienfem Cofmographum Regium. Multa adhuc alia praeclara in litteris &Hiftoria tidem ille Schottus parturit. FLISSINGALIS S ING A,eft tertia ex pfzcipois fvrbsNCalacns, qus eft Zelandis Infula, ficu oppofita Flaadriz olim lub annum I400. campus erat traniitui in Flandriamnatura commodus, (vtex Chronicis -,....... -,-:qua tertarum quocunq; ioiui, nauigariq; pomt. Eo maxime nomine, quod taamplo &oportuno firmetur portu, vt quacunque naues, fiue ex oriente, fiue ex Occidente ,meridieque commeant ,eo illas neceflario oporteatadpellere.Quzvtbs cum tanti momenti fit,iure meritoqueClauis Belgici maris dici poteft. Ergo velis ac remis conandum eft, vt ledulo conferuerur, fic enim Carolus V.Cslar Philippo Regi fiiiojinter arcanamandaait,vt prs cateris 'omnibus hacei pracipua cura foret. Etmeritb quidem, Nam,qui Fliifingenfi portu potitur, maris fibi dominiumpromittere poterit. Verum Albani Ducis imprudentia, vt certe putatur, tampotens &excellens maris portus,Regiis eripitur. Naanno I57 2. >Fliffinga,Enclilufa,&plersquevidnsvrbes,ab Albano Duce,decimum nummum nimis impotenter exigente, denciunt. Quaquidem ratione, Geufiorum vires multumfunt adaucta ;Et Fliffingenies, caput criftamque erigere cceperunt,accedente \ictoria,quaadTeruenfeam de Hifpanis potiti fuerunt,& qua mumtiffimamWalachris Infula maritimam arcem Rammeken ,non optima Capitanei fide, capiunt, &rin potefiatem Principis Auriaci redigunt ,Qui fe etiam ,vt in turiorerrilocum cinxi 0115 ni Familia iua recepit^quando Alemoniiinftitutiim in Brabanria miniis fbeliciter fiiccellit. De hac Fiiffingenfi vrbe, ita Leuinus Lemnius feribit, libr. quarto de 'occultis natur* miraculis. Diftat aMetelliburgo verius Afripumidu Occatum hy bernum, interuallo lexdecim ftadioru, qus Bis mille palliis conficiunt, aut bina milliaria, Vrbecula exiguo quiercitatis fiaucleris, ;ledab Vrceoiauc jupiili, quos etiam naulum malis in vertice erectos confpicimus,infigniti funt. Cum autem loti huius incolas fuauiterle poculis reficiant, nec ab iis etiam abhorreant fcemins, aliquando in hoc certamen viris potentiores ab amplexu lagens jqua fingulariter afficiuntur, eamque identidem exhauriri geftiunt, nomen hoc confequuti lunt ,aut idiplumfibi apotandi conluetudme alduerunt, quae quideminterhosinoleuit,nonvtinebrientur, lediriterleexhilarelcant, atque animi nebulas dilcutiant. Sunt enim complures in hacregione retrici, mcefti, fuperciliofi, melancholici* qui affectus aBrabantis ac Flandris funt alieni, vt quos non trifte Saturni ac Marris, led laetum &faiurare Iouis, &Mercuriifidusinformat ,eoque fic ;vt Zelandi, quipercipiiint excutiendas illas amnii mole* itias, geniales elfe ftudeanr ,atque affluentiore potu has animi carnificinas opprimere. Quodvero ad populares,& Fliffing* indigenas eiuesque attinet, cum limpacriotis Zelandis lagacem quandamaftutiam,callidarrique prudentiam communemhabenr, (li modo prudentis aftutia; calliditas adlcribenda) nulquam enim gentium tamdextri ,atque Zeiandi, tantaque lagacitatein odorandis explorandisque impoftoribus captiofis ,fiaiidulentisjlubdolis, infidiofis, aflerftatoribusi quamlibetfcite adulentur, palpent,blandiantur, aures titillent ac lcalpturian:,adeb,vtnon facile horum technis, fucis,fallaciis, verfutiis decipiantur, fed illas e veftigio deprehendant. dinofeere 'cauti; Quid, [olidum erepet,&pittatectoria lingua. Ne qua fubtra-.o mendofum tinniat auro. .(Perf.Sat.$•) . Vraffolet iis, quibus aliud claulum in pectore, aliud in lingua promptum. Ab hac dijudicandi peritia emerlerunt in Belgas aliquot (exhibita aliquando populari Comcedia) hsc vulgata dicteria dictante morione ne quis offenderetur. BRABANTVS,hilaris, feftiuus,ridi culus in Icenicis, comicisque moribus immodicus. FLANDE R, mulierolus, lalax, intemperahs,libidiriolus,petulcus,lalciuus. HOLLANDVS, fimplex, improuidus,incautus,infacems,mers,legnis,lbmniculofus,ftolidus,ac minime aft.itus, ZELANDVS, Callidus,vafer,verfipellis,aftutus,fubdolus,captiolus,verfurus. Qut affectus enam ingrauefcenre state ac feneelute vires accipiunt, feleque efficacius proferunt ,nili domita natur* propenlione atque inftitutione aliter condocefacta ad meliorem frugem perducantur, fiquidem infimi plebis ifta funr vitia, ac gentilifij mo« res,non patriciorum aut virorum illuftriiim, qui liberaliter educantur; De Zelandis vulgo celebrantur hi verticuli ;Crelcir nequitia limul crelcente fenedta. Iri Zelandinis, non fallit regula ralis. Cum autem omniriatiorii liii adfint affedtus ac vitia, mores,propenfiones, ftudia, hoc eft, inftituta, quibus le quilque applicare lolet, tum huic quoquegenti, aqua nihil humani alienum, non defunt genuini, inlitique affectus, ad quos naturs inclinatione feruntur, partim ex circumfulo aere, qui manifefto corpora afficit;partim,vt alimenta prsteream,ex parentumnatura auitilq; moribus, ac vulgari vies conluemdine.qus aliquando ita inoleuic ac menti infixa eft ,vt vix eximi queat quo fit (fi Patricios demas ,qui nulquam rion cultu ac doctrina expoliri funt) vt gregaria acpromifcua multitudo paffim inhumana fir,rudis,agreftis, ferox, crudelis, indomita, atque aciuili vits cdfiluetudine aliena,qualcunque etiam nationes excutias. Verum quo inuererarus error,ac deprariati mores, qui ab incunabulis ac prin .infantia inolefcere Zelandorum animis incipiunt, ita vt eos cumlacte nutricis luxille videantur,eximantur, progenitorum munus ac officium eft (quod nunc ledulo proflare enituntur) vt ex le prognati liberaliter inftituaritur: eumque animo cultum ac fonienra adhibere curent,vr exuta nariua, infitaque feritate,ad cimnia humanitatis officia inclinentur. Vtenim filueftres arbores cura atque induftria hominum mitelcunt :immanes bellus offi cio’ ac molli ructatione manluefcuntac cicurantur: ita quoque humanus animus non prorlus ferreus aut adamantinus flecti poteft,atque ad artes humaniores,ad probitatem,decas,vircurem,pietatem,rel!gionerri informari, Qusres effecit apud Zelandos,vrpifcarores gens rudis ac pelago affueta, quorum apud Zirizsos fupra quingentos elle conflat ,prster hos quf nondum fatis adulti,in huius negotii tirocinio vetiantur ,paula poli in nautas aevereranos allumendi, ealmtmorumacvitsintegritate, vt nunquam iriterillos vlls contentiones, uirgia, fimultares ,diffidia exoriantur ,nec vnquamiriter felires conledtenrur ,autiure cum squalibus contendant, ita vr magiftratus nunquam ,-riifiin vrgeririffimis caulis fe horum controuerfiis interponar, led omnes inter fele coactis comitiis dirimunt ac corilbpiurit. Nulluminter fuos gregales tolerant mendicum,ac probro ducunt,fi quis ex eo oftiatim itiperri emendicer, auc quid aliud eblandiatur,' quiri ipla Pffcatoria foderas ,&qui interillos eft primarius ,quem Dccanurri vocant fingulos alant quibusres domi angufta eft &contractior, quamvr familiam, ac luftentenr, ex communi srario fimm dimenfiim conftiruir,itavt non delit, quo famem frugaliter ac liberaliter lolentur. Cum autem tam numerolamultitudo pilcatu leexercear;ac moderatio in hominibus tam incultis, non prsfcriptis legibus, aut fapientum aodtrina, mentibus illorum imprellaelf ,led mftinctii ductuque natu rs, ac rationisiudido concepta, quo difcerriunr, qus honeftati ac decoro deferuiunr ,qusque iil' lunt aduerfi. 28 k*ssbB 1111 jttjB imwWP iM o<!h' •‘' j‘w$®f8£ vfUnuiii lr,v^> ggg&fsspel i; 't^-; 515« /lJ'.vc.M*tSi^Sy rm^/T rf riiiaff "4 ;' SSf K|FbH wi^!fjraSjggMHSj [• 3‘§g ^ms n/ ,7/«?/r" r® ;:_ sB1S&' Sfci HERDERVVIGIA. Wfc ERD!rRVV1CIA Ducatus Gclriar opidum ad Germaniamaris fihani Sctuto &ejfo yW gaDtlEtu commcndatum,multorumopiniorie,laEinePafi:omm W~& *refugiura.vel fmumdefignac.VVic en£,&T? ?cumlonat,Vc dum dicimus Braunfuuicum,DanfuuicUm Ofteruuicum & pluraloca,quibusnulIifina,fuiimcini.Eademtanieiinrtione,&!adKvIre,8cadeeram refcrt^quumvtrobiqiiUelocusEgmScet^aaqucm epericulis quifquamlSS poffir. Quemadmodum enim in mari ad ilnus incuruos iprocellis&flu&bStal! mus.uam tcrreftn periculo wucuiqiadvicinos fuos&cognatos eft feccdcndum quorumiufta quodamaddefendendumfuamukitudo,Vicusvocatur,aVVic,quo cedo,& ccedo apericulo dicimus, Hic enim finis eft multarum domorum coniungendarum. dianutnafpiatjomnipifcium genere foecandiffimum: AMeridie Sc ceteris partitus habethortos,poiharia3arua, campos,agrosq; tumad pafcenda pecora,tum omni frumentorum genere producendo aptosrSyluas przterea.qux lignorumiatisiupped;tant.Vndeht,quodhicparuo bene viuatur,2c multi,quibus alibi fortuna, vel penuria facilemvictumnegant,hucvndique confluant. r Otto tertius GelrKe&Zutphamxfeptimus Comes, AnnoChrifti M. CC. XXIX. eam muris cinxit, &ciuilibus priuilegijs, &propriis Naflouiacis infigniis donauir* Eius deinde filius Reinoldus primus eius nominis, &Gelrix atque Zutphanio Comes odtauus, abs Rodolpho primo, Imperatore Augufto, priuilegium cudenda: monetas Herderuuicenfibusanno falutis M. CC.XXVIII,impetrauit,quo eciamnum tamin auro, quamargento,vtuntur» Si firmiratem fpectes,nacuraloci munitiffimum opidum cft quodlicet anno M. D,III, pridie Calendas Augufti vtferibit Adrianus Barlandusin fuis Chronicis,ignisviolendifimusconfiimpferit,8ctotumintratres horas conflagrarit, fortunis corruptis omnibus, cummultorumetiam interitu, quinque, autadfummum fex zdibus ab incendio feruatis, Tamenmontibus &vallis firmiffimis fucceflu temporis ita firmatum, vt aliquando hoftibus fuis ad aliquod tempusfacile refiftcre potuerit. Firmitatem hanc confirmat Arx quasdam foffisacvallibuscircundata,cui Duxpro temporeGeldrio perpetuo Satrapas proficiebat, Exquibus ultimus fuic Otto de Santen, fideliifimusRegis Hifpaniarum CapitaneusSed hanc iniuria huiustemporis fuftulit. Quodfi ipfam duitatem intueriliceat odificia fplendida, ifthic, tumanobilibus, tum ditiffimis mercatoribus &Catholico Religiom, &c pietati add dhilimum ,quodquamplurimas fundationes, &annuo eleemofynarum diftributiones,lucecIarius,fihoctemporenonobfcurentur,demonftranr,Declero,vthocadiiciam :Tempore filo* quo difciplinaEcclefiaftica vigebat,&in hominibus plus confcientio quam fcientioerat, habuitpresbyterosfanei integros,diuinisque officiis fedulo mcumbentes,vndeipforUmpietate &in Deum fincera Religione incolo permotfmukapro cultus diuini augmento,Sc Sacerdotum,pauperumquefuftentationeinftituerunt. Loquunturhoc diftributiones ifto, quo certis anni tempor.bus mSummoTemplo ex pia maiorum fundatione fierifolent Ecclefia B. Mario confecrata eft ,quo hoc funefto temporeter fpoliata eft habet ,fi fabricam exterius ,interiufqueconfpicias pulcherrimam altaribus circiter viginn' pulchre diftin&arn ,quorumquasdam honefte fatis fuos pofleflbres Sacerdotes alerepotuerunt; quodam veroadiuerfis rei manuario opificibus ereda, &ad noftravfque tempora decenter conferuata. Superiorpars Camerata eft, Scinfignibus inmagmibus perpolita, Turrim habet Pharo non imparem, adquamNauta faspe naues fuas dirigit. Huic Ecclefio omniumvltimo profui tRutgerus aBaer Grollanus, concionandidexteritatelaudatifllmus, ob fidem &Religionem Catholicammulta perpefliis. Coenobia hiefunt fex:virorutria,virginumfacrarumtotidem.Primum,cui honoris caufa,princeps locus debetur,extra Ciuitate namceniffimoloco politum D,Ioanni confccratum eft, vulgo Jpet djcrett iool vocatum. Cuius vltimus Commendator fuit nobilis Clariffimufqi vir IoachimusaSpueldeHerdervvicenoReipub. Patricius. Alterum eft, quod&odes Clericorum fibi adiunebas habet,MonafteriumFratrum,qui funtinftkutiD.Hieronymi,quorum initium fiimp.unl aquodamGerardo Dauentrienfi, cui ob vito fanftimoniam Magni cognomen tribuitur. Huius alumni &Fratres, vtvocanturfint liberi Clerici, in inftituendaiuuentute, in fefibendis perpolitis characteribus, condonando,Scaldi pietatis exercitiis occupatiffimi paratiflimiqs. Quapropter femperopidanisHadervvicenfibus gratiflimi fuerunt Atempore di£ii Gefardi Magni ,qui floruit Anno Domini M. CCC.LXXI1. Sc AnnoCCC. LXXXIV. quarto Calendarum Februarii, otatis fuoXLlV«in Chrifto defun<fti,& Dauentrio fepultk Item atemporeFlorentiiHolandi,nobiliparenteoriundi,quide Arkeloriginem traxit, qui in variis Geldrio HollandiarScBrabantio locis indefeflb labore diligentiffimelubricootatisinftitutione,concionibus Scadmonicionibus celeberrimis hunc ordinemFratrumdecommuni vita mirum in modum amplificauit,aliO$ exiis proficiendo Collegiis,nonnullos facris virginibus, quofdam etiam, quodferein ordineillo vfi ratum fuit, perpoliti feribendi exercitio admouit. Denique atemporealiorumfratram,qUiinvineaScholafiicamilitesftrenui5cextirpandishominum vitiis ,in locis iftistoti fuerunt,dequoruminitiis,vita,moribus,inftitutione&profe&uThomasaKempis confulendus* Hoc CoenobiumHarderwicenfe AnnoDominiM.D«LXXlI.Eccldioornamenns,librisaliisque rebus vtenfilibus /poliarum, multos eruditione &pietate fingulari habuit clariffimos patres,in quorum album merito referendus D. Alectus ab $ei&flt/qtii>cum per aliquot annosfuis Collegis pacifice,cummaximo honore,ac fructu profuiflet, &vfque ad extrcmamfene<ftutem,verac Religionis &pietatis exemplum exhibuiflec^tademvanoslabores, multas itidem calumoias ac diucxationes.ab impio profentis belli milite perpeflus,porrecta fide acmenteobdormiuitin domino ,relinquens illic Reuerendum&Egregium Patrem D.Hermannum ArnoldiSimiIenium,duis Hafderwicenfis filum, qui cumin odibus ftudioforum Profectus fuiflet,apud Enchhufiaiios per viginti fere annos Conuentus S. Vrfu lo, vulgo nominatiiCuramfufcepitjtamoinhonoreapudcatholicoshabitus, vtinReligionecatholica conftan- conftantiffime in exilio mortuum}qui eumprobe noaeront.hodiemo die, obrara virtutum ornamenta ,adhucYi* VaVe?kSTterrium Monafterium Francifcanorum videlicet ab Eleonora Reinaldi fecundi ,qui anno Chrifti MCCCXXXXIX.vixit, &: Rufiis didus eft vxore pientiffima oportuno in loco conditum, mfignique templo §£ ccemicerio duplici cohoneftatum.reditibusque annuis ita proui.rum,vt accedentibus commodis &cleemofynis quos exciuiumliberalitatesxpeftabanthoneftiffimcfeiftic fratres litis temporibus fuftcmare potuerint, frrnhcC antea Minorum qui Gaudentes vocantur domicilium ab initio,tempore vero Ducis Albani fratribus de ObferuantiaconceflumjSc illius liberalitate aliquot sdificiisaudum.Sed AnnoMD.LXXII.inexpugnatione vrbistotumfpoliatum,templo profanato,8e hoc poftrcmo tumultu bellico fratribus captis ,&per piorum hominum intercefficnem lytro rcdemptis.Habuu profecto hoc ccenobium(nefcio quo cafu conflagratum ,templo diruto ,& C ccemitenivnaparte,vt dicitur forumfeu ambulatorium conuerla,olim viros maxime mconcionandi munere exercitatiffimos,8caliquos,vt dicitur.prophetico fpiritu illuminatos,quodmemoracurde quodam,quiincendium illud-cuius antea mentio facta cft,dicitur diuimtuspneuidiffe,& ob hanc caufam populum fxpim idque feno ,ad poenitendamexcitafle,vt irati numinis iramcompefcerent,& flagella futura afuis ceruicibus aucrtercnt ^Devirorum ccesobiis hactenus.Advirginum collegia quod attinet» vnum eft inter cetera pratftantiffimumD. Agnecivirgini dedicatum,in quo fub regula D.Auguttiniviuitur,tempore antedefinito mifere deftructam,ccenobiuminquam ditiffimum,virginibus plur.mis ob generis fplendorcmcUnffimis nobilitatumifolent fiquidem patri, cii &nobiles fuas filias hic Domino Deoconfecrare,vtin pietate 5c difciplina Eccleiiaftica pie religiolequc omnibus vitse fuse diebus viuerennHarum curam quamuis aliquando fratres haberentjordinane tamen vnus exmonafterio Regularum VVindccemenli propb Svvollam prseficiebatur,ideo quodad capitulum iftius loci pertinerent» Adaicerum Virginum collegium vcnio,quodS.Cathannat dedicatum eft,inquoMoniales fubRegulaD.Francifct tertia pie &deuote viuunt ,huius confeilarius per muitos annos fuitReiierendus ac infigms Pater Theodorus Svvollanus Oeconomus exqui£ciffimus,fupcrioribus annis in Domino,cum magnoluctu fuarum virginum defund;us,qui anno M.DXXXIl.percuiuldam amicitiam ciii ol in bene fecerat hoc coenobium illxfum tenuit ,vulgo 2fcfjter|tD£rf6 vocatur.Tertium fuit etiam deReguIaD.Francifci,earum fororum, qua: §ruiP (Sufhrctt Germanice vocantur,hodie profanis vfibus deftmatum.His omnibus addemfignehofpitale,ad quod pauperes alienigena: fuumrefugium habent,&ne forte infirmarentur,vtiaticumfalutis deeflet,& fine poenitentia difcederent,maiorum pietas facellum infigne adiuxit,prop& quodface?dos qui eorum curam haberet,sdes contiguas habet. Orphanis itemoptime proUifum eft apiis patribus,nam infignem domum prope monafterium Francifcanorum ipfis erexerunt,vbi ex piorum hominumfundationibus pueri &puella: cefto veftitus genereab aliis diftin<fti,honefte in pietate 6 c timoreDei educantur,8£ determinato tempore ad opificium aliquodmanuale promouetur, yndepoftea viuant.Si qui velfenio vel alio aliquo yidocorporis impediantut,quo minus manuulabore vidtum qu<eritent,&ipfis piinoftri maiores catholici infignes sedes extr amoenia non procul aciuitate erexerunt, in quarum valuis olim pulcherrima D.Gregorii imago cernebatur,vbi ne illis p;e viuendi occafio deeflet, pulcherrimum inamoeno loco,vulgo Jdierufoleiadi£fcum facellum aedificatum eft. Hominibus peftevcliepra infectis etiam fua domicilia extra muros affigoata. Schokhiceft.qux olim fuit celeberrima,ad quam ex pluribus Geldrlx,Hollandix&FrilIxpartibus quam plurimi ftudiofi,&: ingenuarum artium candidati confluebant,idq, propter dodtiffimos quos habuit Redtores ,Inter quosnonmin micenfendi Ioannes Pedanus iftius opidi Ciuis &patriciusdoannes Voffims,Pctrus Apferdianus& «ii nonnulli viri finceri&fcriptisclari,quibus annumerandus Reinerus Sarcerius.quiSchohe Vltraie&intehodiernodie fummacumlaude prxeft. Alumni huius Schola: non pauci,inter quos facile Principem tenebit locum Reue- Ten4.Magn,fEximiusquevir.D.Gerardus de^)ar&0ti)Kdiberalium artium &SS. Theologis Dodoreximius, Laurentiam Collegii apud CoionienfesRc&orinfignis,adS.ColumbamPaftorvigilantiffimus}quipra:ter Decanatiun quemin facultate artium vftiuerfitatis Colonienfisbis terue honorifice admimftrauir,etiam eiufdem Vniuerfitaris Colonienfis Magnificus Redor deftgnatus eft.Obiic AnnoM.DJII. relidis poft fe dodiffimis in Ariftotelem Commentariis Alber.i Magni affieela &aefenforegregius,quemRodulfusLangius CanonicusMonafterienfis yir fummseruditionis nominat Clariffimutn totius Colonienfis Schols &c inprimis Theologica: IumeD, Magnum itidem Dodorem.Hicin Commentariis Logicis poft explicationem Categoria: Qualitatis aliquid memorabile habet, Scribitfiquidem AnnoMCCC.LXXXII.HardervviciSacerdotem quendamhoncfta: vine,nulla infirmitate alia prxui2,meridianaluce,dodrinafnabineuntextatefummocumfrudu hauftamitaamififfie/vtprima etiam feientixeTementaio-norans,nominis proprii oblitus fuerit,in illaqucobliuioneadextremum vfque vita: terminum permanfiffie. Sed hoc obiter*HuicGerardo adhucviuenti fucceffitIoannes Hardervvicenfis artium liberalium Magifter ScSS.Theologix Licendatus,vt Epitaphium ad D.Paulum Colonia: docet,docliffimus.qui cum aliquamdiuin Laurentio Collegio iuuentutem inftituiflet,&: femelatqueiterum Decanatus munerefundus fuiflet, magno ciuiummmroremortuaseft.Claruit etiam in Vbiorum Ciuitate Bernardus Hardervvicenfis Artium 8c Decretorum Dcdor,Capituli Metropolitana: Ecclefix Colonienfis Syndicus celeberrimus,quorumhonorifica in Annalibus facultatis artium mentio fit. Hi inquam&alii plurimi,fummi,ingenii viri ex hac Schola Ciues prodiere, vt hic prxtereamalios multos qtiiHardervviciinftituti.Ecclefix Dei &Reip.Chriftianx,vtiliffimam operamprxftiterut,adeo vepereosnon paruamlucem& celebritatem ipfaCiuitas adeptafic.Ac quia concordia paruxrescrefcant, difeordia maximxdilabancur, ciues in hocto tl funt,vt concorditer &c vnanimiter viuanr,ex quibus quidamexagricultura,quidam ex pifcatura,nonnulli ex mercatura,& manuum fuarumlabore,multi denique ex fuis reditibus viuunt, fi no- ili adeo rebus fuis intenti,vt nihil peius quam otiofum hominem oderint.Humanitatis officia erga pauperes &r hoipites&peregrinosmin:menegligunt,maximeijqui patricijfiuenobilesfunqquorumhicmagnusnumeruscft, interquos hoctemporeflorentHardervvicij,Bronchorftij,Brenij,Spuldij,VVynbergij,VVolffij, Edani ,Homij, Bocop)j,Granenburg|jjMauricianiJBrcnromij,Bronchij1Brcechufij,Arnemij,Vaneveldij,&aliinonnulli4iondnc- nimParentes nontantum m:feris,& ab omni folatio defti tutis manus auxiliares fuo vitx tempore porrexerunt, fed ytipfis,velfimili egeftate confticutis,poft mertemeorum,abundefaris prouifum effiet,pias fundationes inftitucrut* OTONIVM‘ TONIVM, 0:henarum,fiue Orhonixciuitas.Ftonix Infularum Danis Regm nmsnifsims fertilifsimsque Metropolis, vulgo -Ofrfsfdj/Epifcopatusdigmtatepisf.lger, °do duitatum Fio ni emaxima, interioribus tam publicisquana priuati sedi fies js ornatior, quam propugnaculorum ac msniorum ambitu muni ta,vf, quae Belionsfurijs fepius agitata&deformatafuerit.Quantaautem fiteius vetufta?, veiinde liquetquod ab Othine quodam velOthane,qui ob admirandam magis peritiam celebras ,ac propeo habitus,aliquot fsculis anteChriftum natum vixit, fit denominata. Nequeenim abO- thone vel Imperatore Germanico ,vel alio quodam ciuitas hsc nomen primum accepir, fed vt ex Annalibus Danicis pater,a prsnominato Othine, aqua etiam voce, Mercuri; dies,idiomate DanicoO§»g vel.-C>l{KWt0iag/denominarur. AtquehancOthonias etymciogiam, nonparum quoque confirmatvoxOthinkari, qus inEpilcoporum Rigenfium catalogo legitur,cum Othinkoerjdem fit quod Orhini carus,germamci -QtfyiftUtbi vcl ^otiikb. Sita aurem eftlocoamcenifsinao& fertililsimo,pratis,agris,& pifeofis nuis abundanter cinfla.vnde non exigua commoditas ciuium opibus, qusvt plurimum merci momjs qusruntur, accedi t.Splendidis infupersdific:js,& infigmorib. eft exornataEcclefiis,interquas prscipna eft D-Canuti Danis Regis Bafilica,loci Epifcoparus,cuiusinfignecruxflauaincarnpocceruleo,circaannum Chrift; 1020. tempore Canuti maximi Regis Danis jnfn tutus fuit.Cuius primus Epifcopusextitir Reincrusex Anglia oriundus,abEitrodo Anglorum Archicpifcopoin Daniam miflus,vtFionios Religionem Chnftianam doccrcr.Poft hunc ordinanaiuccefsione,triginta aiij Otnonienfi Dicecefi ad hsc vfque tempora praefuerunt. Porro, in monafterijsac templis Othonienfi. bus,plurima vetufta ac prsclara monumenta acEpitaphia pafsim videntur.exquibusqusdam excerpere libuit. Cum chorus Ecclefis D,Canuti repararetur, Anno falutis ifg2. Die 22. lanuarij ,inuentaeft tnmba cupreaauro oixm£ta,& criftallinis lapidibus heroice& decenter ornata ,in qua reconditum fuit DiuiCanutiRcgis Danis Martyris fccleton,cum tali epitaphio. Jamcalo tutus fummocum Re*eCanutus- eJMartyr in aurataRexatquereconditur arca'. Etpro iuftitiafactis occifus inique , Vt Chriftum vitafic mortefateturinipfit-, Eraditur hproprio, ftcut Deus ipfe miniftro , Etpatienspotumjelorumpertulit ictum. Lanceante ne latus.vt Chrtftiperf orat eius Etut&antefacram[anguisJacer effluit aram, Spiritibuscpfacris moriensfodatur inaftrit. Anno incarnationis DominicsM. LXXXVl.In ciuitate Othenfya gloriofus, Rex &profoma*rtyr Danorum Canutus,pro zeloCnriftians religionis&iaftiti£operibus,vtChriftus,aproprioconuiua3BlacotraditusinBa- filicaS. Albani Martyris,per eum pajulo ante, ex Anglia in Daciam tranlue&us,poft confefsionemdehclorum, facra mento munitus Dominiefcorporis anre aram manib. folo tenus expanfis in modum crucis latere lanceatus VI. Idus Iuli;,& VI. feria,mortem proChrifiopaffusjrequieuitinipfo.Occififiintibidemcum eo,fratereius, no mi ne ac gratia martyrij Benedicius,ac decem &leptem lui commilitones- Quiomnesjficut Dei gratia, cutn juoRegeacdomino,focij pafsionum martyrij fuerunt,ita confolationis ac prxmij cum eo confortes effe meruerunt,! neadem Ecclefia lepulti.lnterfedlus eft: etiam eadem horaBIacus,iftorum omnium pr odi tor. Molanus in M2rryrologiona talem Canuti Regis ac Protornartyris Danis in decimo lulij ponit, qui anno togiS- .in BafihcaS. Albani martyrKmanibus in modum crucis folo tenus expanfis, orans, mortem pro Chrifto paffuseft a fuo familiari,cum qno oceifi Benedi&us frater &alij feprendecim. habeturetiam in coenobio Francifcanornm, quod aChriftia na,ReginaDanis,Ioannis Regis comugefundatum eft, monumentum Regis ioannis,eius conjugis Chrifti ns, &fili jFra ncifci ,ex Gotlandtco marmore fplendide &magnifice,iuflu aefumptibus Chnftinar Regina; in vita extrudum. Ibidem quoquein tumba paterna, condituseftChriftiernus II. quondam rex Danis,Ncrvvegi2& Suecfx, regnifque his propter fsuitiam ac crudelitatem ,quam exercuit in omnisgeneris homines tam Ecciefiafticos quam politicos,expullus,deinde in Norvvegia aLegatis Friderici primi Regis Danis patryi captus,&in cuftodia Calenburgica mortuus, A. lanuarij dic z<p ex animi moerore,tnquem,obChriftiani II!. Regis Danis parruelis fui obitum qui 24,. dies lpfum prscdTcrar.coniedus fuit-, metuens,ne, illo mortuo, ipfequoque necaretur Vixit annos 77.Sc aliquot menfes.Habuit rxorem Elifaberham Philippi Regis Hifpaniarumfiliam.Caro!i V.&Ferdinandi Csfarum fororem :In cnius rei memoriam infignia paterna fimul &materna tam Regis quam Reginsinchoro huiusEcclefis,depidahabentur. Hsc autem pientifsima Regina Elifabetha fidifsima Clniftierni coniunx,exilij mariti comes efle maluit,quam lola in Dania regnare, Anno falutis M.D.XXV.Menle Ianuano Gandaui mortua.Cui CorneliusScepperus, elegans Epitaphium Icripfir.Quodlaudatifsims heroin£ in orbe Ardohonoriscaufa,adodisconferuatur. In eodem templo fepultuseftGerardus Ranzouius,cui monumentum pofitum eft ante chorum indextro Ia« tere ex sre deaurato cum tali inferiptione. GERARDO RANZOVIO, Pauli filio loannis nepoti, quien oppido Oienfehe,a Rege Danis Fridcrico jj. Ducatus Scleuicenfis principibus Holfatisjoanni &Adolpho,in feudum concederetur fingulari certamine commiflbjCum alio nobili Holfato.quem rurfus grauirer vulnerauir.enfetraiedus (ad hic) prsfcnre Rcgeac Ducibus nec nonProceribus Danieac Holfatis fepulturs honorifice mandatus ab Henrico Ranzouioparruo* Beata mater, qus maritum,filiarr&iamhnnc filium natu maiorem fere fpatio vnius anni amifit, mosrens non fine Ludu, dolore ac lacrymis,coliocaut,Dfcefsit anno Domini i^o.diei^.Maij./S.tatisa^'. 50 Gecrd&ti a*»w BWB8U i 'x ' ni 5BEgI«l V7£uarum Jsierif ^v\Wwm\\\\nnimnnimm\\\vO wmmmas^isA piftll <m i”, Jmamm, ////: :»srt: SBwHIi- >' -L- _L gJit*/** j : iiiiji[ililii!iiitiiiiiii*J}i nnim rajiti/il:: Mmmm »vwwmSW ..- m jlfllli» -V^Vn\iUij jj ii*jiL‘ iIv>\»iiUii»»»il ^M5K\\w< UmS&wji,'iwS!. B.die dfdrfcrch -K- die TLertziehtme .S•'liiffs dant C-dasFadchaus.LHOnsJofrim/fX Jraus Tdzeddu/dirzee X) ,der jtQrcJit . JVL- dze TdcfLcrftrafs- ^dze'd^3ordflrafs’- E-jhoritz Tdadbufches JiausN- dze Sciole -V/.deTjxd.it fundc- F. des 'KZmgs ^arcen- O•derPrcifiJjcffd Xv-dzedztzdcr/trcz/s dFrawJCarmliolgershofld FSancfcJorgens hoff. dzeSuzderrocrte. H-Feterjidmden iojj\ Q^d/is dtofpital -Z-der Stat zezapezz helsingorvm. ELSINGORVM, vulgo Helfchenor,vrbs cftDanix litteralis nundinis frcquentilfimis,& peregrinarum merciumadueffione clara .In quam multi conucnar,& magnarijdiucrfis ex locis confluxere.Quo etiamconquifitiflimx quaeque res incolarum vfui inferuientes apportantur. Ad cuius latus maritimum adfcita cft arx CORONiEBVRGVMcaftrummunitifiimum, &inexpugnabile. Vbi promercibus vitro citroque exportandis, rurfumqtie inuehendis,aliove tranfuehendis,fi modo fecure quisnauigationem inftitutam abfoluere velit.reddenda erit ratio. Qui fecus faxit,capitale efto. Et bona quantulacunquc fubtracta regio fifco cedant. Velificantes igitur, dorfumquemaris hac calcantes, anguftas fauces, quocunquefoluerint, curfumve direxerint intrare coguntur; debitumque portorium velis deduffis regio quxftori penderetenentur .Quibus tranfmiilis ,moxalijonuftiores rationem reddituri cateruatim appellunt. Idquefanebono iure,quod pro ipforumfalute.tranfituque fecuro, regia claffis maximis iumptibus quotannisinftruitur: ratibufquecopise per xquora traducuntur,vtquicquid piratarum inueftigetur,capitur, cruciqueadiudicatur. Neficfpoliorumaceruo&dalcedir.ealleffi, maius ia pofterum facinus intendant, plurefque immaniter trucident, nevedeinceps impunitatis fpe huius pelagi portibus incautis infidias ftruentes deliteant. Ita nauigantibus per faluum conductum dimidium integru» amifio plus toto.Quanquam aut Danianatura aureas venas,& fodinas metallicas,quibus glorieturmon habeat,vt Arabiae, Hispaniae, Vngariae hoc modo coferri poffit. Habettamefuasampliflimas opes,& rcuerahocloco aurifera eft.vtregijs gazis,thefauris,annuifquereditibus immenfis, ncc Tago,nec Paffolo eedat,nec quicquid ab ali js periculose,maximoquecum labore in fodinis quxritur,inuenitur,effoditur, igni cxcoquitur,& aqua minerali diutifiimelauatur,tandemque vfui humano in formas,mafiafq; diifufum prxparatur :Id cumulatiffimein Daniamportatur, magna pars fubditis pro bonis diuenditis numeratur,maior regi iufta penfione exoluitur.Opem viciflim contrapiratarum impiosaufus implorantibus,promptifsimeconimunicat.Etnegotiationibustutiflimum maris vfum recuperando, vnicuilibet terrx fuos faluos reddit.Laborcnt igitur alij In fodinisprofundiffimis.in vinetis defudent alij,macercnt fe nonnulli alijs artibus in colligendo auro :Nobis pinguium boum multitudinem,arua, frumentorum copiam, agri pifeiumqueaffluentiam maria fubminiftrant. Quarumrerum iufta commutatione, auri copia quantum fufficit, regno importatur,&focietas humanaconfcruatur.Vcrfus Septentrionem adiacct arx omnium magnificcntiflima,quam idem rex nofterilluftriiTimus,villa diruta,ab integro in loco omnium amcenifiimo,fingulariapparatu condidit.Eamquc de fuo nomineFRID ERIC IBVRGVMnuncupauit. Hic ocium,hic folitudo^ic regis grauiflimus fcceifus,a ftrepitu vrbano turbaque ciuili procul folutus.Cingitur autemhxc arx aquis, &fyluis vndiquaque :in quibus ferarum copia: ,grauiflimxque venationes fc offerunt. Hicmotes,colles,valles,fontes irrigui,horti cultiflimi,ioca paluftria,& quicquidplus obieffationis,minus vero txdij,vifitur. RIPAE MAGNIFICO DOMINO NICOLAO KAAS, DOMINO DE TORVPGAARD, SERENISSIMI REGIS DANI/E Cancellario Fidelissimo, exf 7\T) REAS VELIE I V SS. D, Eri jfti,Magnifice DomineCancellari e,per Gencrofum DominamAlbermmEris deferiptionem noftrx vrbis Ripenfis ad te in primis tranfmitti. Eam hic habes, qualem quidem feftinans pifforis manus,hac vice formare potuit commodiffime. Dignae certe hae noftrae Ripx,qux Caicographiebeneficio in nobili GeorgijBraunij Virbium Theatro cum exteris in notitiam veniant externorum »Nequecerte vili maritimarum vicinarum cedit, aut fitus ac portus opportunitate, aut originis antiquiflImxmonumentis,aut etiam incolarum moribus acingenijscultifiimis,fi his cum exteris contendere necefle eft.Sita eft enim hxcCimbricx Danicx vrbs,in ripa Oceani, Auftrali Gothix proxima, loco herbido, pafcuo, fertili atquefalubri. AdSeptentrionem tamen atque Occafum xftiuum, fipcrgas,IocaTefquatantifi> per habebis obuia,donec milliario ab Vrbe quarto excipiat frequens fyiuarum copia. Abortu,nihil delitiarum defiderari potcft,quod non nuulorurn,agrorum atque fyiuarumTempe affatim fuppetant. Hac late patent Regi)venatusclauftra.vfque dummare orientale pertingitur. Meridies amnem Nipticum vr= bi fecum infert.napi ro vtVl»*- exiftimem Zh,u n-, vicina certe quondam balnea, 3c ab his nomen retinentes hodie vici,fidem faciunt.HicVarmigcnfis ac Munehardenfis lacus fcaturiginibus ausius, Vrbis latus meridionale vniuerfum claudit.Eumque vrbisbenigniffimo amplexu excipiens,exitum quatuor locis diuexfis prxbet,quibus in flumen Tuedenfe,quodvrbis latusborealcprxterfluit, fe exonerat.Ea de caufafi penitus interiorem vrbis formam fpcffes,TripoIim eam merito dixcris.In tres enim 1effiones, horum riuulorumcurfu,fifla,totidcm pontibus fublicijs,atque molis frumentari js viciflim connexa,denuo coaiefcit. Ab occidua vrbis parte, Regia Acropolis fluentum vicinorum amniumopibus auffumdefpicit, quod planitiem depreffiorem peruagatum,inftar Meandri,in maris gremium fe infirmat. Hocmiliario vno ab vrbe fe aperit portu commodo,extentibus vndique infulis ,vulgo nautarum notiflimis, Mandoa, Phanoa, Porda, Siida, Amroma, Holglanda,cum pcninfulaCanglegia&promontorijsvarijs ia mare late excurrentibus 'j&c Pm _~:iHv;cnV>. ^SBp? »TBTe.^ ^y^v.wv.wwv'.’ 'm\i\'«w .-'W/U wmmm eas**» |*J:\nv\VW«I awgBMw umi rentibus/m quibus varix nationes plfcatum exercent longe vbemmum.Vemm, qued h^il us hochtus, prxter flatam xftum, rarius accidit folcm cardinalia punda tranfirc qui mvna non ^gensaliquamaris inundatio vrbem vninerfam, magna mole aquarum.fada quafi obfidionc.vndique irruatatq cinuoj^ Adeo vt aliquoties notatum fit, etiam in ipfum vfquc ccemiterium Cathcdralis Ecclefix, quodiummo vrbis loco Vulgo XtMerg/dido,eminet, cum trepidatione incolarum eam peruafifie, Porroquo autorc, quove temporeprimum condita fit hxc vrbs, in incerto relidum eft. Certum tamen hanc primam atque antiquiflimam cymbrorum,Phrindufiorum prxfcrtim,quos Ptolomxus vocat, fedem cxtitifie .C^uod oc Tacitum inucnifie exiftimo,vbiCaftrorum meminit,quorumveftigiainRipa maris fuoxuof paulo poft natum Chrifturn)perhibetmanfifTe.Vnde veteris famx, ingentis glorix, manus gcntis,ac tam magni exitus feu exercitus,eorum fidem metiendam iudicat.Nominis?l^a,o» peperit maris vicinia,camque condenda primum Vrbi occafionem,pro certo,exiftimauerim.Argumcnto cfrcpofTunt,tum ipfum Emporium, olim hic celcberrimum,tum parictinx multiplices fplcndidiflimorum xdificiorum, qux his ipfis mutuis commerciorum tractatibus deftinata cognofcimus. Vttaceam interim vicorum nomina,! plandris,Anglis,Gallis, atque alijs exteris nationibus indita,hodie etiam vfurpata anoftratibus. Primum apud Ripenfcs vera Chrifti Religio in hacregionefedem fixit.Ea illata ab Angelis primitus, ftudio Lcfdagi, primihuius Ecclefix Epifcopi renouata,atque publice vna cum Baptifmifolennibus tradita efthoclittoreNipticifluenti,in quo etiam tandem Martyrij coronam adeptus feribitur. Primum aSliuicenfi Ripcnfc conditum eft templum,rudius,vt autumo ab initio,fcd temporis fucceflu, in eam iam crcuit amplitudinem, vtnulli huius patrix aut cuiufuis nationis,fit inferius. Facit illud admirabile,teftudo rotundior, folerti artificio chorus,quem vocant,vniuerfum tegens ac ambiens. Firmitatis maieftas multitudine columnarum fe&o demarmore affabre concinnatam elucet. Splendorem mirum quendamin modumaugct,prxtcr ipfam totius xdificijmolem,vna prxeipueturris,qux partim marmoreo,partim latericio operc,forma opulente quadrata,in altitudinem muri foliusC vi. vlnarumnoftratium cdufta ,confpicicndam ie exhibet procul vrbcadfcx miliaria noftratia. Hicquorundam Regum Danix conditxrcliquix. InviciniaLcdtorium Theologicum,&Bibliothcca publica Gymnafij triuialis quoque binxxdesampliores, qux vicinam habent curiam,deputatam loci Epifcopo. Isampliflimx totius Danixprxcft,Dicecefi, continenti Ecclefias CCLxxxiv.Hicprima apud noftrates excudendi libros officina aperta eft. Primum quoqueCanonicorum Collegium vctuftiffimis,vt fert,canonnofter,munitumpriuilcgijs,nobilium regni xqualibus. Nonminori certe fuit propefiofummorti Regii Danix exornandi ciues incolas legibus, ac plebifcitis municipalibus. Vtqueadmodum in prxdi&is primas femperobtinuerunt noftri Ripenfes.ita legum quoque &difcipling grauitatc,cum iufta harum exeeutionis fcueriiate, afapientiffimis magiftratibus adminiftrata, palmam merito tulerint .Eares locum dedit prouerbio, vtfaltem nominatis legibus ac iudicijs Ripenfibus nihil quicquamgrauiusaciuftiusinnui,vulgocxiftimatum fit.Ingcn ia Ciuiumvalida &acria. Summumapud nos omnes ordines mundiciei ftudium.Hanc ceuDeam.qui non colat, publico fubiacetopprobrio. Matronisac Virginibus ingenita comitatur,prxter fimplex ac decem quxdana morumgrauitas, &c. Dequibus omnibus alibi vbcrius.hxc indigitafic adtuam voluntatem ac iuflum,cui mc totum dicaui, Amplifsime Domine Cancellaricjioc loco^squ® lepori fufficiann TVNDERA. VNDERAOpidumeftelegansfituminea parte dlicitus SIefuieehfis, qtiam Frslari- 5diamminoreniappellant,locofertili,tamagrisquaitipafcuis.Vfurpandi iuris Lubeci- *ni facultatem ,ab Abelo Duce Zudlandias.quempbftea fibi RegemDani aciuerunt* Ciuibus Tunderenfibus Reinhardus Minoricaimperauit, Anno anato Chrifto 1243. Lubecenfisfenatus,vtfuiiuriscopiamfaceret,quod Imperator Friderlcus 2.ipfi confirmauerat,per literas rogatus,illiusdefcriptionemmandauitHenfico Brutifcencenfi, quiafecretisipfifuit:atculicidemcodicem,inquo ius municipaleperfcripfit, anno eodem,qui fupra expreftus eft,1243. Menfe Maio. Eius rei teftimonium extar in eodem illoTunderenfium codice.Frequentes nauigationes iftucinftitutat,celebritatemopido conciliarunt. Arguunt nauigationum oportunitatem infignia :quorum vicem praeftat nauis.Effuderunt ie marini fluctus, horrida tempeftate commotiadEcclefiam opidi primariamvfque altitudine pedum duorumScfemis Anno Chrifti 153Z. Proditum hoc eft memoris, incifis paffim murorumin parietes Crucibus* ... r, Nuncvero iadis obicibus circumquaquefpacio aliquot mille iugerum ara illa ,contra miurias efterueicentis feuientisoceanioccidentalismunitaeft.Acnoftraquidema:tateij5j*i8*Iunii moles cataradam habens ,firmati eft, &mari oppofita:ac produdailla ab Hoierad Cohart vfque* NonmultopoftnempeAnnoi5<34.IlluftriffimusPrincepsIoannesSenior molemaliam iunda catarada conftitu t,quxaRotebulad VVidingart vfque porrigitur.Hinceuenit,vc nifiinteruallo magni miliarii nauesad opidum iam appellere nonpoffint*Tempore autumni Severis traiicereduascataradaspofluntLiburnic^&fcaphas,eafque applicare ad arcem,qute opido vicina probe munita &ducis Adolphilaudatiffimte memoria:,hasredum eft* Peruagatahibetfama,Angloshocinloco naues confcendifle,qui in Angliamfic modoappellatam traiicientes, ibique confidentes Britanniteantiquitus nuncupata,nomen mutarunt.Namnonlongeremotum eft opidum ab eo loco, qui etiamnumnomenAnglorum obtinet.-Diftat TunderaFlensburgo miliaribus quatuonSlefuiga cdo:Hufiofex: LundoDithmarfarumodo. ,..'... ..-, Ex Archiuo opidiTunderenfisantiquum eft mihi communicatum priuilegium,cuius hxc mitiomemini, lub tali verborum formaJn nomine fanda: Sc indiuiduae Trinitatis Anno dominica incarnationis i243.RegnanteSereniiT. Dnoftro Friderico fecundo femper Augufto,Ierufalem &c Siciliae Rege, confer; bi fecerunt confules ciuitatis Liibecenfis ciuitati Tunderenfi, ob honorem& ddedionem Domini Abel Illuftris Ducis Lutix,&adinftantiam ac petitionem fratris Reinardi,Ordinis Fratrum Minorum Dacia: miniftri &etiam pro diledione ciuium de Tundereluftitiam ciuitati LubecenfiaGloriofo fundatore didte Ciuitatis pia: memorias Domino Henrico nobili duce Suema; Bauarfie,Saxonis,Angariatj&NordalbingiteindultamSepriuilegiatam.Poftmodum vero, agloriofiffimo Romanorum Imperatore Friderico primo confirmatam &fuoftabilitampriuilegio,deindeaRegibus,Principibus &c Dominis approbatam &c roboratam.Nunc autem aSereniffD.noftro Romanorum Imperatore Friderico 1 1 .Ierufalem &Sicilis Rege,qui nunc regnat,priuilegiatam,ftabilitam atque confirmatam per omnia Ciuitati Lubecenfi figillo aureo perenniter confirmatam. Omnibus igitur hanc iuftitiam feruare volentibus ,gaudium fit &pax in DNIefu Chrifto,qui eft benedidus in fecula feculorum,Arnen. 1HIN VR.BEM TVNDERENSEM EPIGRAMMA. Per quem nauiculis mercesporunttbus itur Nobilium quo^finitima ptlilumq, remota Vt metuturum cuius bibere quttnt. Suntirces aliquot Tunderipulchri tibh Nauibus hunc Aegius non rarb,Belga,Scotua^, Necfacundi tuse afinibus ora recefiit Ac variisportum mercibus ingreditur . Effigies igitur tuafuntinfignia nauis : Hac vti veteri Tunderimorefoles. Arx Ducis eft muris,vallo circumdatafoffa VndttLvicinis aiificata locis. OITINVM* Itinum Opidumvna cumarce qua: modoEpifcoporum Lubecenfium primaria fedes ,ab Adolpho IT* Comfte Holfati;e,VVagrise,Stormariae,& Gehowenburgenfi.extrudum eft,aquo etiam infignia ,Si ius municipale aecepit.Epifcopatus autem Oldenburgenfis ,qui nuncadLubecenfes translatus eft, ab myss&r&i Ottone 1Imperatore fundatus eft Anno Demini 95 2..qui ccnftituitibi Marconem REpifcopuin Hdidus Adolphus ll.vna cu trecentis manfis(3eo.©Jor3CII totlDt)ac poftulatione Fdennci Ledms,EpifcopatuiOldeburgenfi circa annum D.m^.attribuiticum idem fefadurumantea Vicclmo Epifcopo Oldenburgenft promififfet Hacration&arxillafcdesEpifcoporu 01denburgenfiu,& deinde pofttranslatiencLubccgfiufiidaeft* PMortuo Friderico I.Rege Danise,Lubecenfes nullo indido bello Holfatiammuadentes Trittouiam &bancarcemvnacumopidulo cxpugnarunt,IedpoftmodumauipiciisChriftiani Holfatiae Ducis aloanneRanzouioEquxteaurato &nobilibus Holfaticis recuperata funt,Lubeceniibus ia fugam conuerfis Se csiis.ArxautemhseaChrtftiano lILReeeDaniae certis conditionibus Epifcopo Lubecenfi& Canonicis reftituta eft. Memorabile eft,quod olimcircaOitinumaccidifle, Annalibus Coenobii Arensbock proditur,nxmirum.Nobilem nuendamvirum infigniter improbum, Sc cui mdelicus crudelitas erat,nonlongeab hoc opido duob. clrcitef miliaribus habitaffe,tantaq> immanitate pra:ditum,vtxi,homines propria manuinternecioni aedent,feq; diris de- ^ifibniadhucvnum,quonumerum duodenum impleret,interfecifTet*Hic cumex opido Oitino eques domum ?frrret mero £eftuans,rufticum obuiantem occidere conatus ipumans fic affatus eft*Oportune ades,duodelc conrerrc >perimam,Rufticus idumdeclinans,{axum adiacens tranfilnt,per quodillum iniequens,excul-. nus enim e.is 4£•poenas facinoribus dignas luit. Vndeetiamnum vngularum equi veftigiain eo faxo cofus equojceruic _v_mninmhaud vuleraremuo commonefadi latrones non inultum fe laturos fibi per- Exiguo quamuisjpatio comprenfaflt Orbis Non tamenomnino Tunderalaudecaret. Nampulchreftruttas hac infe continet ades. Annuacultori datifcalmentafuo. Perulis hicprimum(eges esi inpinguibus aruis, Pntafcgrammibus luxuriarefolent. HucJimul Hefperiumfua braebiaporrigit aquor. Ex curfuportum conftmufyfuo. 'JJ9J Longius,aprifeis Anglia dicla viris. Creditur,hinc Anglesolim migrajfifuuimfc Mutawjftfoluw.qua ratione,latet. Hacfunt,queis merito nunc commendabilis ejfe Verfibus inpaucis Tunderaparuapoteft. Arx Oitinenfis clara Inchm mlfi‘^a Cornu bancconfiruxit Adolphus Oui quondam iftius nominis alter erat, idemetiamptruam iuxta arcem condidit vrbent, At%huic iusproprium municipale dedit. Cum contra Holfatos bellum Lubeca moueret. Arxper vimfubito militecaptafuit. At Pex cbriftunusjqui Danicafceptra tenebat, Subiecfam hancalii noluit ejfe ducii In^fugxm rurfus peregrinum depulit bofiem lani Rtnfcuii dumfuit yfus ope. 34 g&i&PS gV", !<IV»Wy>\ mmm» iHR ISflSi ' •«. m n,jfc «a 2^@3EB3 -n" ir n «mimiS ifiw|jjjSJSSS SggpJi^M’ cmmaii *MV«i &ggg*y*ggj»fr*f^ tymmi ilwSiiinjj fcMmiimW%BbJM0 pumpi !j'\S s ;i_L -L JLl^ or, f|ogpu/zdum et arx IiSLpzscopzLuie- V tundem \ TONINGA, FRISIAE EIDO RENSIS OPPIDVM. Rifia Eydorenfis, quam Saxo Grammaticus Frifiam minorem appellat, ab Eydorafluuio ,quoaDethmarlia verfus orientem hyemalem diuiditur, nomen fortita, hodie Eyderftadia nominatur, quae annos plus minus centum peninlula fuit: amne Equidem Miida perexiguo interuallo verius Septentrionem olim continenti diftin&a, hoc tempore continenti prorfus coniunCia eft.Milda enim plures folias augu ftisauleis didufila, sftuariifqueaduerfiis occidentem ingenti incolarum labore extenfis&limola terra, qua: interiacebat reciprocantis maris alluuione au£ta,aggeribufque munita,vix nomen fuu mhodie retinet. Accidit enim vt Seneca fcribit: Omni* tempus edax depafcitur,omnia carpit ,Elumina deficiunt,profugum mare litoraficcat, Omniafedemouet,ndfinit efie diu. Sufi duntmontes& iuga celfa ruunt. Verfus occidentem asftiualem Heuera &Nortftrandia infula difterminatur meridionale Iitusadoccafum hyemalem arenofum,&in tumulos exaltatum, Oceano alluitur, ita vt aSeptctrionevbi continetiiunttacit, veifus meridiem quatuor miliaribus Germanicis extendatur, totaque circumferentia Ipacium quindecim miliarium excedat.Ex multis indiciisapparet.Nortftrandisinfulsolim etiam continenti vnitte, ante paucos annos coniun&am fuilTe ,led Oceani immanieffufione ab ea diuulfam. Sicut &totum illum tractum ad Tonderam vfqueac hodie aFrifiis inhabitatum, qui munitionibus aduerfus Oceani Isuientisiniuriam defenditur, Nortftrandisperpetuo contextu annexum fuifle dubium non eft. Siquidem in maris recedu, ineaNorcftrandisparte, qusOceanifasuitia prsruptisadtuariisfalo opprefla& mari arquata eft agriorum elices, &fulculi, fofla: item &colliquiae, puteorumque cefpites appareant. Cetemm inter reliquas feptentrionahs Frifisprouincias.Eydeiftadia ob agri fertilitatem, hominum multitudineaiEydorsquefluuiinauigabdis &pileoli commoditatem ,praecipua Sc nobililsima lemper habita fuit. Soli enim tanta fertilitas eft, ut Battauommteftimonio.ipfiim Battauiamnon modo exa?quet,fed etiam fuperet,eo quod pecudes vt boues&vaccasmultomaioresslat.quarum magnitudini vix vliae in tota Europa refpondeanc, vnaque vacca finguiis diebus praebeat nouem cantharos ladis, nempe libras Lubecenles 36. Vnde fit vt inter primum Maii &vltimum Septembris diem tanta cafeorum copia nr.uibus exportetur,, vt vices tercetena millia librarum excedat, vt ex libro rationum libri pendis deprehenditur.Infuper omnis generisfrumeatiita ferax eft vt finguiis annis magnam copiam ad vicinos Hamburgenfes, 5cadenfes,&tranfmarinos Ambfterodamenfis tranfmittat, &nihilominus omnibus rebus, quae ad vifitum pertinent, abundetnulloque genere nifi fale 2c lupulo indigeat. Parrochias habet o&odecim, eafque per magnas &populofas: Pagos multos &fermefeinuicem contingentes :Opidaduo,&iniisiudiciorum fedes, quarum Toningaad Eyderamfita, noua& fplendidaarce Adolphi Slefuiciae&HolfatisePrincipis iufluanteo<aennium extrufita ,negotiationumque ob portus commoditatem frequentatione totius regionis emporium celebre &inprimis illuftreeft. a£dificia& praedia per totam regionem exacfto latere magnifice extrusa multa vifuntur, inter qua: nobiliora luntipfius Principis Adolphi praediaduo &qutea nobilibus pofsidentur, vt aRanzouiis Garde ,a Siuardis Marne ,aPogwifciis &BlomiisKoldenbuttel &Cathringarde,&abfloyeris Hoyerfvvordt& Wollsbuttel. Tota prouinciadiuifa eft in tres partes, quarum pr^cipua, qux continenti adiacet, Eyderftadia appellatur, proxima huicEuerfcup, extrema, qusverfus occidentem hyemalem extenditur Vchiom. Sicgula: partes olim fuos habuerunt praifedtos, iudiciorumque fedes. Hodie vero ab vnoprasfe6toquemScalierumappellanttotaprouinciagubernatur,Incolac lingua peculiari &gemina prsterSaxonicam vtuntur, eademqueeum reliquis Frifiis orientalibus &occidentalibus communi. Vnde liquetex iis ortosefte, fiquidemhoc prsterlinguam communem, morum veftitus&sdificiorum fimilitudo,item proptia nominavtriufque fexus fatis teftantur. Quare dubium non eft, hos Frifos Eydorenles cum finitimis Norrftrandiam &vicina loca vitra Tonderam inhabitantibus asque vt orientales& occidentales Frifii ,bellicolifsimae& nobihfsimsFrancics gentis fobolemefle, cumhiexillis, illiveroex Francis originem ducant. Memorisenim non minims auraritatis fcriptoresprodideruntFrifumfiueFrifonem apatre Glouio Francorum rege, regioni qus mari adiacebat prsfe&um fuifle .regnumque ibi Francorum prin cipum confenfu condidifle Anno mundi 3964. Anno vero Chrifti fecundo. Quod verum efle vbi fupra di&um, communisomnium Friforum teftatur lingua ,quam vere Francicam efie antiqui codices Francicifcrmonis Seidiomatis, quos vidimus, legimus, &cumnoftraFrifica contulimus, euidentifsimedemonftrant. Quamobrem nemi- ni mirum fit, huius minoris Frifis incolas, vti Francorum fortilsimsgentis propago ,libertatem multos annos armata manu tutatos effe: Siquidem in huncvfque diem immunitatum priuilegiisgaudent.neqjvltrafolutionemdebiti ve&igalis extraordinarii leruitiis&mijiiftertis grauati ie patiuntur, quod bella cum Regibus Danis pro libertate gefta &clades Abelis Regis ,qui exercitu eus internecione delero in aggere prope Mildam Anno 12f2. aFrifiis Eydorenfibus interfedlus fuit, latis teftatur. Quo tempore autem hscprouinciaadiacentibus abiis inhabitari cceptaeftjfcriptoresnoftrarum rerum, quod memini, non prodiderunt. Csterum ex Saxone grammatico conftat ,Eydorenles Frifios aCanuto in belli locietatem aduerfus Sueuonem Danisregem Anno Chrifti H52.afcitos cuitatem, &arcem Milleuburgprsfidiicaulaextruxifle: vt affirmare non dubitem, vitra quingentos annos eos hic conIedifle,quod diligenti Danicarum rerum le&oriinueftigaredifficilenonerit.HscdeFrifiisEydorenfibus&reliquisfinitimis ,qui vna appellatione Frifii appellantur occafione Toningenfis oppidi collegifle &annotafle fufficianr. Trifia nunc mihi carmen erit ,Cognomen abipfo Cernitur arxillic, quam dux erexit Adolphtts Praterea, antiqua ne Ubertate careret Eidorafluuio cui tribuerefiuum Splendida fat, nec nonprincipe digna viro. Temporibusprificts hacfceltuaufafuit. Hanc olim cinxit totam circumfluus humor Oppidafiunt illis duo funt &pradiaplura Namcelebris Daniaregemproftrauit Abelum Acideoprificts infula didlafuit. Nobilium, dominis nonodio fafiuie. Etnonvlterius vtuerepaffafuit. Nuncdiuerfit huiusfpecits regionis habetur Continet hacocioparochiasterra decem%Sic exercitibusfines intrare volentem Vtfc illamvifes artdaprabet iter. In quibus adpopulis dogmatafantta fanant. Excepit quondam Frifia dtfta,fuos. Tertdis eft multum ,fuperat quoq^ quafiibet oras Perfefe extendit miliaria quia^deceif)^ Quasfubfie celebris Belgica tota tenet. Erugibus immenfis agricolamcfe beat. HVSVM. HVfum, opidum ,fitum in ditione Ducis Adolphi tanquam ducis Slefuicenfis, habetportum mercatorum negotiationibus celebrem. NamtradhisOceaniHeuer nominatusid praeterlabitur, ita vt facile inde nauigatio in Holandiam,Se!andiam Angliam,&Scotiaminftitui pcfsit, vnde varii generis mercesreportantur, quas inde Hensburgum,quo tantum per B.miliatiadiftat,auehuntur&ficex Oceano orientali in occidentalem transferuntur. Hocoppidumetfi domibus, plateis,longitudine,amplitudine, ac vbertate foli, ciuitati Flensburgenfi vix cedat. Tamenante hoc tempus nullum habuit ius ciuitatis,nec nuiro valloue aut fofsis fuit cindutmpropterea quod Dfthmarfi nondum elfent fubadi. atque aDucibus Holfatis &Slefuici ac eorum fenatoribus me tueretur, ne Incolsarrepia occafione deficerent ac feDirfamarfis adiungerenf, vicinofquepopulos ac Infulas, urEyderftedenfes ac Stranderfes,ad rebellionem commouerent,acinhocoppido munitionem haberent.NuncautemDithmarfisfereper^.annosfuba&i ius ciuitatis certis conditionibus ac legibus adepti funt Anno 1582. 19. Februarii aDuce Adolpho qui ibidem arcem longe pulcherrur ' sdificauit.eftque eius altitudo poli 55-graduum 40. Minu. &r;a pHgiMj lilii . :V. mnm* HV^VM PLO N A- (,LONA,Opidum eft Holfatix,quod nunc paret Duci Holfatix acSlduiiiclIdarthl Juniori,ad fines Wagrix ac Holfatix fitum ,loco aliquanto editiore fyluisamoe- \nis,5tauium modulamine canoris,multifque prxdijs, pagis &arcibus, itidemque lacubus ac ftagnis irriguis, ac pifcofis circumdatum ,inter quae duo funt maiora ac capaciora reliquis,alterum Auftroobie£tum maius; alterum Septentrioni minus, tLubeca,Segeberga,&Chilonio,quatuor miliaribus diftat.Quo autem tempore,<?£ j aquo conditum fit,exhiftorijs non conftar,iIludexannalibuscertum, Templum Parochiale.citcU A.C. 1115. tempore D. Vicelini Epifcopi, in honorem S.Nicolai conditum efie.* Huic contiguum fuit Virgnummonialium,profcffionisD.Auguftini,ccenobium,quod ex relatu quorundamii4. annis floruifte putatur. Nunc autem dirutum,&alia aedificia Ciuium eo loco confimeta funt. Caeretum, quanto religionis pietatifque ftudio incolae hic olim flagrarint,argumento funt oratoria fiue faceila quatuor,extra portam, qua Lubecam verfus iter eft,conftruda,nuncautem temporis vctuftate collapfa ,exquibus vnuni S.Cruci, alterum S.Saluatori,tertium S.Caluarix dicatum fuit ,quartum vero fi tum ad pontem Holfaticum, propeclauftrum,cui diuorum nuncupatum fuerit, ignoratur; atque ad facrorum celebrationem fedecim quondam presbyteros,ftipendio fatis amplo ciuesaluere.Oppido arx colli fuperimpofita imminet,fituac natura loci vt peramaena,ita,pro prifei temporis conditione,fatis munita, Regum quondam Wagrorum,qui Vandali tuerunt,fedes,ac nefaria Buthonis principis Wagroruoxde,ab hiftoriographis celebrata. Cum enim Crito tyrannus, poft occupatum,per Vim,Obotritorum ducatum,qui nunc eft Megapoleafis ,&Wagriae tra&um, Buthonem Wagrix legitimum dominum intra Plonam condufum.obfidionecinxifiet, nec iam liberationis vlla fpes fiupereflet ,quod auxiliares Holfatorum copix auerfx eflpnt,fraude exploratoris cuiufdam,xreab hofte corrupti,qui Buthonem iam obfidione liberatum ijsnunciauerat3Buthofamecom- pulfus,hofti fe tradidit, corporis tamen fui,ac fexcentorum militum,qui Barduicoipfi in fubfidium mifii erant,incolumitatem ab eo prius,per arma depofita,pactus.Hunc porta Lubecenfi egrefium ,adfanum S. Saluatoris Crito contra datam fidem,&ius gentium,immani quadam rabie concitus,cum vniuerfo comitatu fuo,miferandum in modum concidit,caufam necis prxtendens,quod in arce ftuprum, nonnullis virginibus,ex nobili Vandalorum familia oriundis,illatum eflet.Stagnum maius,quod opidum &arcem,qua parte Auftrum (pectat,alluit,duo miliaria in longitudine,vnum in latitudine habet,diuerfispifcium generibus abundat,i nter qux magnitudine &copia anguillx excellunt,&receptaculis quinque,qux vernacula fua incolx 2(alfd>lennuncupant,capiuntur,quorum vnumad Ranzouianam familiam fpectit .Huicautem Stagno quxdam arces,&nobiliu prxdia adiacent,(ex quibus funt Afcheberga,arx Nicolai de 'Wifeh aedificiis dirutis,fplendide aefumptuose xdificata,pomarij fque <5chortis amoeniftimis Italico more ac cultu conftrudiis,eleganter ornata. AdStagnum minus, quod Plonxopido Septentrionale eft, duo fita fiunt prxdia,que ad Alefeldios pertinet, Tram &WitmoldiEx his autStagnis originem ducitfluuius Suentina qui prope Chilonium in mareBalthicum illabitur. Irati Vulcani furore Plona frequenterlxfafuit,primuni anno falutis 14.56. tota in cineres redacta. Deinde anno Chrifti 1534-a Lubecenfium exercitu, poft lytri folutioiiem incenfa ,xde facra,Monafterio.ac domopaftorisexcepta,planeexufta eft.Rurfusanno 1522. ipfiodieB.Magdalenx ictu fulminis accenfa ,circa forumconftagrauit.Denique anno lequentiijyS. Dominica,Exaudi,altera fui parte,vfque ad pontem, verfus portam Lubecenfem conflagrauit. Ciuium opes mediocres funt,qux maxima exparte pifcationibusparantur,quippe,qui agris pratis, aififque pecuarijs pabulis, ob loci irrigui humiditatenyaon adeo abundent. Extant quxdam inhanc vrbem ac arcem epigrammata hic filentio non inuoluenda. Vandali* RegamJedesprxclara patentum K_Arx quondam prifio tempore PLONAfuit. Holfiati* ac VVagri* Comites habitajfferuntur Hanc etiam, quorumJlirps modo nata manet. Hancprope Vandali*princeps Butho concidit enfi Critonis,patria qui Rugianus erat. Suecorum Regis legato hac arcefororem Tradidit Henricusferreus ipfie Comes. HuncDuxHolfiati* loannes vendicat arcem HancJibummita efi,qu*ratione loci. Alivd. Vrtic* gaudentfolto,pr*ruptafi claris In cLypeis molli turris obitur aqua. S*pius hxcfienfit rutilis incendiaflammis, Bellafi non *quo 'JMarte nefanda tulit. Retia quam quondam tenueruntficeptra Ioannis , imperio nunc esifuboita PLOlfiA Ducis. Sequentem Elegiam, quod rem memoratu di<mam qux in arce Ranzouia, non procul ab hoc oppido fita,accidit,exponeret, hfc fubijcere voluimus, cumalijs nonnullis verfibus, qui in arce ipfa lapidibus incili leguntur. Esi regio,Holfiatis Ducibus quxfubditaparet, VVagria confueto nomine diclafuo , Arxfu? *hic olim Neojlitgia nomine dicht7 ~ :*tas non memimjfepotejl. Hoc triplici vallo,triplici circundaiafoffx, Stagnumpijfce fcatenenecproculindefuit. Ran&ouimpojfffor eratfid triftia tandem Nobilis hic diciapaffis in arcefuit. Duriter kSlauisobfeJfus,qutcqiiidhabebat Defermt,vit* confiluitfi fi,e, Tpam deferatare,per siagnumfi vadumfi, Ipfi natans,arcem liquit,opesfifimul. Cxiera turbafio miferefe dedidit hofti, Cuneiaatiide cuius diripuere manus. Cumfi tuberentur veteres migrare Coloni, InueniebaturJpretuS in arcepuer, fihti firuire coquo confueuerat,isprece multa Obtinuit, quoniam corporeparuus erat, Vtfecum auferret,quantumportare volebat cMoxhumerispuerumJuftulit ipfefias. Nempefui Donum natum,quempefiorefido. Dilexitpueri captus amorepuer. Communisfuit his lufus,Commune periclum, .Communis tandem venit vtri^ Salus. Ran^ouijs etiam poft annos reddita multos Sunt bona,qux Slaui diripuere truces , Impenfisfi nonis arx esi conftrucia nepotum. Sedfuit hxc alio conftituenda loco. HENRICVS Ranzovprodux modopofiidet illam .jfitxnunc Rarftouio nomine nome?} habet. Svpha jS-.iSBipti rniv&t&Sm £Mmmm m&i i- Wv&'*&v v'* fVSWMS ujWpr5Mv^PEpp^(*Si A32.ii'*B(iSaaffb 4Pi vrv^S sui wnaiii»±jigra VISBIA GOTHORVM. OT1 A,infula maris Oceani,vbiSuedam,Liuoniam &Pruteniam alluit,agrum habens armetis aptum,venatione,pifcauone,marmore>rebufq;omnibushuinano vfui necefifarijsd!ues,VlSBVLolimoftentauit,vrbemIongepraeclariffimam,Emporium,fiquoc{ aliud totius Europa: celeberrimum.Quodedamnu ex fatali argumento coftat,ex marmore snimirurn,& maximis ruinis,magnificentiam &faftuinfigneteftantibus.Totius Infula: non tam Mecropolis,quamMonopolisexiftit,Epifcopumhabens,qui omnibus Ecciefijs,qua: in Gothlandia funt plures,pra:eft. Anno Chrifti M.C C.LXXXV111, a Magno,DanisRege,muroru6cciuium:us confecuta:Etpra:fidiocaftri perMargareta, Damae,Sueti^j&NoruegixReginam firmius munita,Poft varia fortuna aleamfubijt, vt exfequenti narratione latius patebit Omni tempore,cumvniuerfa infula DanheRegi,nunquam Sueco.fub LincopenfiEpifcopo,vtfcripta quorundam perhibent, paruit. ConditaaGothis,quosBeda,& pleriq; veterumVitasnuncupant,quorum hodienominatio fupereft,non tantum in C;mbriaCherfonefo,fed in ipfaquoq; Gothlandia: NormachiaHogburgenfi,ad finumBurfuig. Celeberrima Visbia extitit emporio toto orbe Septentrionalinobiliffimo,Veneta enimfunditus cuerfa,atque inde Sleluiga incediis Sc rapinis vaftata,translatum eft Cimbrorum Emporium Ripas Phundufiorum, vnde paulopoft mercatorii colonia in hanc infulam tranfijt.^Eftimaripoteft vrbisantiquje dignitas atque amplitudo,partimxdificioru fplendore, parcim etiam templorum,ac ccEnobiorummuItitudine,Indigitantaduenis,etiam hodie incola: decem tepla,ac qua tuor monafteria,arce,ac materia operis fibi inuice semula.Ericus Cyprius RexDania: initinere facro,claflem his oris applicans.tempium D,Oiaofacru condi mandauit,PIatea: publica: quonda crepidine cotinua obdud£e,merces pariter,ac mercatores ipfos aviarq; iniquitate ventorum facile tutabatur.Ea re prarcipue earteris totius orbis vrbibus anteftetit Visbia.Etreftantnoftroa:uo huius ftrudur^artifxciofiffimatparietin^,indicio rei certiffimo. Quinimo vifunturpaffim 2:des ciuium fedo de marmorecondita: veftigiorum antiquitatis maieftatem pra: fe ferentes quandamincredibilem. Qua:,fi aut Roma:,aut Norimberg*,aut Agrippina: Colonia: quse vrbsmagmfxcis^dificijscondecoratur,venaleshaberentur,magnaomninovipecuni^rediminecefIeforet, Cingitur vrbs muro reliqua parte, quammare nonalluit portu vicino,in quo captus eft pifeis lllefamofus, cuius ventre infans exedius eft,Anno,apartuvirgineoM.CCLXXXlX* Additamentumlibelli DauidisChitrei derebus Wandalicisjhtec de GothorumVisbia commemorat: VVinctamvrbem olim celebrem marinis fludibus oppreflam fcribunt.Poftea Sueones ex Gothlandia eonauigijs venifle, &quicquid exoperofiffimis ftruduris marmoreis,a:reis,ftanneis,auro,& argento ex aquis faluari poterat, eruifle,& in Gothlandiamtranfportafle.Interea^reas maximi ponderis vrbisinuentas portas,&in Visbu translatas, antiqua cantilena fbnat,Inde forma increbuit,HaldungumRegemSuetia:euerdfIe,& Emporiumin Visbu traslatum efle. Certumautem eft,deleta VVineta,viribus Sc opibus Visbu in Gothlandiacreuifte,vtpoftmodummagnitudinelaborans fua,etiam corruere coeperit. ExGothorum Archyuo,qua:fequuntur,Illuftris&GenerofusDominus Henricus Ranzouius, Produx&Gubernator Cymbricus,adTopographicumnoftruminftitutumpromouendurn,communicauit. AnnoM.CC.LXXXVIIEfuitmagna guerra in Gothlandia inter ciues & bundones terra: ,pugnaueruatque ad inuicem in menfeAprili,tertio Sabbatho poftPafcha,& vicerunt ciues:Sed tandemreconciliati funt per dominumRegem Magnum,&permifiiim eft ciuibus murare ciuitatem. AnnoM.CCC.LX.VValdemarusRexDaciieobtentavidonadeHolfatis,ac tota Dacia pacificata inScaniam RegemMagnum,quandoq;minisquandoqjpromiffionibusintantumvexabat,quodei totam Scaniam cu omnibus caftris,confiliarijsfai regni minime requifitis,gratis tribuebat: InfuperSc fibi annuit,vt etiam Gothlandiam, fi eam capere poflet,obtineret:Iam enim Ericus Rex filius dominLMagni obij t. AnnoDomini M,CCC.LXI.Idcm Rex VValdemarus veniens mGothlandiam cum magno exercitu ducens fecumquamplures Duces de Alemannia in fefto fan&a:Mari^Magdalena::Etincraftino fandi Iacobi cum Bundovbiftpuiti nibus terrxanteauftralemportamciuitatispugnauit,Et exiliis*milleodingetos in bello occidit, Etimmediate cifum yicatemWisbyienfemcumplacitationeobtinuit.Demum in die landi Auguftinireceffit, ducens fecu maximum thefaurum auri &argenti,quemde ciuitate &terra accepit. tuitupiB:*- Eodem anno ciuitates maritima: fe RegiVValdemaro oppofuerunt,& caftrum Hafnis deftruxerunr,& tuc Rex tam ab vciuitatibus izjiburnos coepit,Sc omnes quotquot in eis erant capduauir,&: in Selandiammifit.vbi ipfos labore 6c farne o-rauiflime afflixit :Et pofteaante^dfMumg/quod caftrum tunc Theocunicicircumuallauerant inter Rcl*mti* ex erem gc ciuitates pax eft reformata.Ift eVValdemarusaDanprimo Rege Danorum erat cetefimus duodecimus,cui fucceffit Olauus Rexfiiius Haquini RegisNoruegia:,qui pauco tempore vixit, *'Anno M. CCC. XCV1I. Dux Er cus filius Alberti Regis feria fecundapoft Pentecoften armata manuabftulit duas turres de ciui tate,&: in morteeas ciuibus reftitui futs mandauit,quod &.fadum fuit. Anno Dom:ni M. cc c.xc vn.feria quinta poft Maris Magdaiena: Dux Ericus filius Alberti obijt in Guthlandia in Clyntx in caftro fuo quod xdificauir,dido £anDcefrotieSelepu!tus eft^Btpfr;? apud beatam virginem ,Et eodem annoRex Ericus filius Ducis Pomerania:,Kalmarina:, aDomino Henrico Archiepifcopo Opfalenfidie Trinitatis iHoc it ia feriore cagro tnttUicoronaturfuper tria regna, . AnnoDominiMccc.xcir,pra:nominatas turres fcilicet aliam duxIohannes oc Sueuo Sture armata nu feria quarta in profefto fandi Benedidi receperunt. 11341 Domini M.CCC.XCVIII.in fefto beati Benedidi Abbatis venerunt domini d« Pruciaad Gothlandiam cum exercitu magno &obtinuerunt iDue4 unD0 &feruit®ribus RegisAlberti cum pkcitatione ciuitatem &terram. IonanneKi *jjj inCraftino MartinicospcruntDani&SueciGqthlandiam &ciuitatem afefto cenusrflonis S.Pauii, vfquc ad Cathedram S.Pe- Anno c;ujt>us pr*ualentibus,& dominis de Prucia eis in adiutorium cum maximoExercitu circiter quindecim millium armatota fuperue- *. CDacos &Suecos deftruftis caftris eoru,amifTis armis &equis de Guthlandia efFugabat,&poflhocpaxinterRegina&Danos eft reformata, nientibusdi os qqqc VIH.in fefto Sanfti Michaclis rehabuerun: Daci Gothlandiam aDominis Prucis pro ix,millibus nobilianorOm aureorum. Anno Domini ‘_rr v, dieGinftiOlaui Ericus Rex Dacire, Sueciar,& Naruegia; veniens perfenaliter ad ciuitatem VVysbyienfem cum Exercitu ma. Anno D°mi“* ^jeaftrHm in die San&i Petri ad Vincuia sedificare :aspit. . ia, nam gno,turresprsn^ ^ ^ ^nr.nyyyvII. obiit nobilis yir dominus 'Sfcrurt miles &Capitaneus totius Gothlandia, qui maximam ccaftri partem txtcrtM A- xiUonii*d‘- fcarunt. Nota tIntono**- otatas obtinuit,SCieaitram lnaiciancrirernaQ tincuia xamcarcccEpic. ^Anno^Domini MCCCC.XXXVII.obijtnobiiis vir dominus ^rurc miles &Capitaneus totius Gothlandia: ,qui maximam ceaftri 235iprrg partem fecit *dificare.^_ ^^xXVIII.vifitauit reuerendus pater Gothlandiam Dominus Iohannes BrafliusEpifcopusLincopenfR&dieS Bartholomzi ,eo patre Anno “^Lutkexani Hsretici repulfam in Ecdcfia S. Iohannis per ftrenuum yirum Paulum @eeft pro tunc Capellanum VVifsbergenfem. SeTde rebus Gothiandici$,Se yrbis Visbiae conditione rbcriorem expeftet beheuolus Le&or enarrationem,a Doftiffiina yiro Andrea VeUeo Ripenfi. 3? Aitiosocommmpubbam . B‘Templumti.ffeorpd . C'Parra. Cptenctionalzs . BPropugnaculumLarinum . iLPhtidesguai&fecfieftZidedft F. CcencliumP-ttcclac™1 *™™™- 6.‘Tenzphtml).Clementis . JX- Coenobium (D^Jaecti . Xadedicula Sanctidpirirus . Jv •Templum D-Olai. X, .Curia Egi/ropabs- M,-gymnasium Sclolafizcupi pf-Turris longiponrtia. - Q.porcagi/catoria rutior- . P- Porzs longus . Qsiemphem2)-JtGrim - FPemplum P).Trinitatis- STentplum PLaurentii- T- Brcsrcnum litis . V- Coenobium P.Catiariros. ^Purrzs Car^anaspublzeas. - |Y- Oenopoliumjpubhcum. iti(Porrajn/catctia maior. |cx. Porta nonalis . .3-Portus vetus . ;y- Portus UOUUS :H-Statio nonalis- IS•Provuarzaculum Izaneun. Z. Platea marina - n.CJbrplumPjolantis . Q'Templum P>hetn . VISSBORG . %j .^gtcropolis repti . j\r TurrisBlach nominata. UPortgpti/trahs - \J-CtirrearejicL .rfflS£VGotlcmdice metropolis,antiquitus cmpb/sma. negotiatione celebris,et naugantium schola, hcemmp |-Templum Pti&laebs .leges Jias capiebant nautae,.Ptoc tempore residet bic qubernatorRegisDanias-Prope hanc duitatem, prout ena 0_ Porta. Onentahs. ^wmsitlee locis, maxima reperiimtivJpa^degjpiiorunipjTaTmMyfBmlia, qigantim dmjpzddr^m \ titiVZ Suibus videre ediepitapha Uteris Gothicis £rpta,qaoe nunc agauas mcelhgmtur. Vrbs bacpofc rdmetamvu wmateKs 'vndatiornbs deletamjirtius et opibus valde epcretit. tum enim Sueones nauzgys eo vementes,qmcguidex ojerofisfmv (tracturis marmoras, aereisjameis, auro et argento, ex opus scduanpoterat, hic transportarunt BMteapaMcp clm | continuit crepidine obdudlae^mercesgarderarmercatorespfds utenpe(ratdsTutabantur. tandemvrbs hecfuc rotare ^_i sTADA. Stadium,ArchiepifcopatusBremenfisCiuiras, ad Zuingamfluuium in me* ridionali Albis Ripa ,omnium Saxonis vrbium antiqtiiflima,pa]3im a\v/irekinao, ircmco,SaxoneGrammatico,Crantio,Em. BrorufF, Chytraeo, IohJPomario, Saurio,Sc alijs ^icnptoribus omnibus celebratur: vtpote cuius fundameta ipfe Saxonum coditor SAXO, |Cum fuis,mortuo poft fubactum Orientem Alexandro,fub quo Saxonesftipendiafecerat, i£x Macedonia reuerfus,mult;s ante Chriftum natum annis,iecerit,omen vero ab euentu fa&um autumant,vel quod Saxones reduces cum a+.nauibus ad Albim in has Saxonis oras delati, Sc in locum,qui ab anonymo antiquo fcriptore Teutonico Jfjattelun^cn dicitur, egrelTi, tandem ibi, condita vrbe,ftabilem domicilij ftationem,poft diuturnos peregrinationum errorumque labores, inucniflent: vel quodThuringcnfes, aquibus Saxones fub aducntum hofpitio arens prohibebantur,iftam habitandi iedem concedere, partim v,partimtranlactione coacti fuiflent. De temporeautem fundarionisetfl nihil pene certo definiti ab antiquis expreffum fit,nempe tum propter Martis furores St frequentes turbas,tum propter incuriam gentis,armorummagis quam literarum ftudiofar. tamen de memorabili Stadij vetuftate aliquid augurari,certifquc depromptis indicijs colligere licebit. Pene enim inter omnes conftat aSaxonibus,e Macedonia,Alexandro Magno defun£to,reuerfis conditum fuifle Stadium. Atqui ex Ioh.Funceij. 5caliorum Chronologicisfupputationibus apparet, Alexandrum Magnum, Anno Mundi 3609. OIvmp.io6.primo,Vrbifque conditae 397.narum,ad regni faftigium,annoM.36o9.0lvmp. m.primo,V C.4i7.peruenifTe,tademq; celebrato Hepheftionis funere,vitam cum morte annoM.3640. 01ymp.ii3.quarto,V.C.428.commutaiTe:Chrifturn vero Dominum Sc Saluatore noflrum annoM. 3963, 01ymp.i94.tertio,V.C.75i.carncm alTumfiile. Ex quibus facilis eft fupputario,Sradi ioriginem trecetos Scviginti tres annos antiquiorem efle Chrifti natiuitate. Quam fententiam etiam Erneftus Brotuffm Chronicis Mcrsburgenfibus planeconfirmat, diferte exprimens Stadij fundamenta trecentis &viginti vno annis ante Chriftum evirgine ed: tum pofitafuille. Quod autem annales tradunt Stadium aSigfrido,Henrici,cognomento Boni filio, ComitcStadenfi.ardifkarum efie, fidem hiftoriarum excedit,' Sci Crantio inSaxonia lib.6.cap.9.refutatur. Etenim vetuftius efTeopidum illaSigfridi memoria, vtpote qusvixadHenricumV.Imp.pcrueniat,hoc eft,parumfupra Chrifti annos mille, vel ex eo fatis apparer, quodiamlongeante ilia faecula Marchiones &Comites Stadenfcs fine dubioaStada, regionis capite falutarentur.Et potuit quidem Sigfriduseo tempore collapfum Aradium reuocare,vrbem communire, &contra Danorum atque Normanorum mcurfiones, qui vetus fibi dominium in omnem Saxoniam contendebant vindieare,arcem exftruere; aqua locus ifte adhuc hodie nomen tetinct, arde S. Pancratij infignitus.His accedit lnfignismonomachiaHundingi&Helgonis,apud Stadium commifTa. Ciimenim Roe,conditor Rofchildiae,Danis imperarer.eiufq; frater Helgo,maris imperium fortitus ,victrice vbiqueclaflem circumferret,Scper Albim fluuium afeendens Saxoniam ipfam ferro flammaquevafiarer,HundingusSaxonum princeps,inopinato hoftis aduentu tufbatus,fuas quoq: vires tumultuarie contraxit Danifq: oppofuit.Concurrenteautem vtroque exercitu ad Stadium ,&iam in armis parato ,copiaq; pugnandi fada.Helgoan imoferocior;QLiando,inquit,in magnis exercitibus praclara virtus fape non eminet,tecum ego Hundinge manus confero: fpectent vtrinque exercitus pugnantes duces fuos. St illorum fe fortuna metiantur, vt victum lcfciatexercitus,cuius Dux fuperatur. Non detreftauit pugnam Hundingus.Concurritur paribus armis &acribusodijs,in circo defignato. Cedenteautem Saxonum ductore,victoria Danorum fuit,Sexonefq; luriam relinquere coacti. .Saxo Grammar. Sialandicus lib.i. hiftoriaeDaniae.Ifemq; Alb.Crantiuslib.i. Saxqniaecap. 4.Accidit hoc certamen anno mundi 3130. au&oreHier.Henninges in tabb.genealog.altera parte regni 2. Sc 3. in 4. monarchia, fol. 19. Quam numerationem fi fequaris, Stadij fundatio fexcentos triginta tres annos Chrifti natiuiratem antecedet. Certe ipfe Crantiusd.loco exprefse dicit,eam rem magnum Stadio vetuftatis teftimonium perhibere, cum nullius reliquae vrbis memoria ex illo tempore celebretur. Vbi praeterea,Ptolemaeus quidem, inquit,multarum de fuo tempore per Germaniam vrbium nomina commemorar, quarum hodie vel nulla exflat veftigia, vel nomina funt immutata :Stadio aurem tum fuiiTe nomen,quod nunc eft, cu duoru regnum infigni pugna locus illuftraretur,hic locus teftatur. Dorftadiu tamen vocant opidum prifeum, vnde Stadio reflantur elfe originem,Scc. Quin etiam poft Chrifti natiuitatem fimile duellum non procul aStadanoftra legitur accidifTe,Suertingo &HanefbSaxonis: ducibus, iugum Danorum excutientibus :Sc Starcatero,mirae magnitudinis Sc roboris homine,Danorum,Hama vero, athleta &nonminus inter fuos illuftri,Saxonum partes defendenre,victoriamque Danis, Hamadeuicto,reporrantibus;Vt Saxo Grammat.lib.6.Crantiuslib.i.cap.2.meminerunr. ContigifTe id circa annum Chrifti 76. Hier.Hennig.d.parr.x.fol. 20.atteftaturc Hama, vicius nomen Hamiurgo dedit , auctore Crantio. Starcaterus autem victor ceremlix Stadenfi,fecundum vulgatos verficulo,: Stareatero cereuijia nomen adepta esi. Ibiacis coiiam quamStadapromit aquis. Quanquam auctor horum verfuum rectius ,Zuingiacis,dixiflet. Sunt qui Setu tandam Ptolommi, hand noftramSradam efle, ex graduum obferuatione notauerint .Namcum Ptolomarus Setutandz (quidam etiam <soias&<n legunt)in latitudine 54-j Sc in Iongitudine29( afllgn et,eaque graduum aflignatio illius loci vbiStadacondita eft, fitui penerefpondeat; non eft avero prorfus alienum, ea voce Stadium apud Ptolommumdefignari. QuomodoSc Cafp.Peucerus, hiftoricus nobilis, in Epift.adamicum,Setedanam veterem appellari feribit. Adoriginis autem adeo vetuftae memoria, Stadaolim Afyli priuilegio donata fuir.tu-aque ibi ftatioScprcefidium omnibus eo,tutclae fua: gratia,confugientibus, etiam ad vniuerfam vitam liberalirer exfaluo conductuconceffhm.Cuius generis afyla Moyfes etiam in cognatis Ifraelitaru ribubu? conftituit,& vocauit.Colimilem vero S;adam quoq; Frifo,Saxonis frater, habuit in fua Fri* 40 ' i«HI ^gsSF'v~*fl !«HBS!!S?5B fiuFrifia cis Ficuum fi vbi nempe fimilitcr finira peregrinatione primum fo.nfa amaera, terram egreffus, tentoria inter Mcndemblicum &Stauriamfixir& deindeRucnoldus \trc,Rc.Or e talis Fri{we,annoChriftI 39-regni fui 17 inCgni temploexornauit,paniq}afyh prmilegio conatut cd Frifiorum illud A:viam vna cum fi* STADA, iatn ante multos annos eiuuione maris, qucdimercc omamm imperorum !mterni m; ^' ,r fit murationes.Cum atateenim quaficolifcftuifle Videri poterat. Monftrabant idquondam ruderapaifimobuia,r>urcrefec£a_amp!irudmis tamen antiqua; vcftigia .Demoftrant id hodie quoqi augufta priuiiesiaab augaftis Imperatoribus &Principibus Stadio conceffa,antiquaemagnificentiar,& ad harc vfq; tempora continuati iuris indicia ;quibus prater ius cudendae monetae, venandi, <5e alia non minus infignia,oes nades vndecunque ex mari venientes,& per Albim,Hamburgum verfus.afcedentes ,ad Zuingaeo&ium.vbi iiie infra Stadium in Albini exoneratur,ciebis anchons confiftere, certumq; vectigaL ArchiepifcopoBrcmcnfi,SenatuiqueStadcnfipendcrccoguntur; atque infuper in fpecie canetur, ne quis viium cuiufcuque vini vaspraeteruehat,quin prius foluto de more telonio,Cellae vinaria praefeclis ad ipfa nauigia in Albim ex vrbe (olenniter cumfuo comitatu atque fatellitio enocatis, Sc certam vini menfuram eUngulis atqueomnibus,etiam minutioribus valculisdeguliandam praebeat, dc.fiquid illis Prsefc&is placear, iufto pretio diuendat: nifi contra faciens Hamburgo etiam per literas reuocatus. Jtadam redire,fuper hoc tranfigcre,mulclamque indictam perfolucre maluerit .Tandem tamen fini gularidiuininuminisgratiaannuente,fic iterum vegetari atque erigi coepit, vtnon immerito reflorefcerc, atque mftaraqs lilae iuuenefcere videatur .QuamDei benedictionem vt prudens Vrbis huius fenatus iure fuipicit &deueneratur :ita Deoetiam primastribuens,fic Ecclcfias dotat &ditat, fic fcholam rcftauratam tam ordinarijsCoilegijs,quam extraordinariis profeiToribus ,ftipendijs ,&tedificijs ornat &lificat,fic ius &iuftiriam aequabiliter adminillrat vtfingula &omnia ad De ihonore m, ad Ecclefiae incrcmentum,ad Reipubl.commodum, adfingulorum falutem dirigi,vtiuuentutem, viuum Eccle(ixincrementum,adReipub.commodum,ad fingulorum falutem dirigi, vtiuuentutem, viuum Ecclefiae Reiq; publ.feminariu,fundamenta optimaru artiti iaccre,triuq; linguarii. &totius phiiofophies lyx»xXoiratS«a« intelligentiam percipere geftiat&procurct.Deinde in pace de bello fic profpicitur fic vrbs,vallis,foffis,muris,propugnaculis,armamentario munitur :fic,praeter aliquot minora.quatuor parochialibus teplis,praetorio,aIijfq; publicis &priuatis Ciuiu xdificijs exornatur,vt noua pene facies appareat,& tam fenatus quam ciues ad eam muniendam &exornanda conlpiraflevideantur. Quam rem laeta agrorum fertilitas &vbertas,frugum fruduumque vicinia admodum fcrax,adauget.,S,itus vrbis no iniucundusiaer fatis lalubris :naualis ftationis opportunitas optada,atq; inde magnae negotiationis co moditas noncontemnendarAduentuarixfocietatis mercatorum Anglicorum, ab Hambur^enfibusreictorum,fedes eleda.Emporium hodie tota Europanotilfimum .Habetpraeterea fuburbia frg, quentibus habitatoribus exculta :habet extra vrbem praedia eiuium hortofq; eleganter exfixudos. Habet etiam fuae iurildidionis merique &mixti imperi; exercitia quotidiana,eiufq; fignafurcam &alia,tum abvna Vrbis parte,in ipfa Albis ripa, tumab altera parte extra portam Magnam in montepofita,ad iullas fcclerum poenas,illic apiratis, hic ab alijs maleficis pro diucrfitate deliciorum fu. mendas. BREMA- ReSf A,adVifurgum flumen vrbsFfanfearici fcederis elegas,opere,arte, &naturali fi tu valde munta-Francifco Irenxo,nefcio,quo indicio ,Pto!omei Fabiramum, Ex amplifitimanegddatura &remotiffimanamgat oneopesacquirit, Vnde ciues peneo6s,YeI negotia-.ores,velopificeSjScmukinau; ufnarchitedFperiLiliimi/unt natura beliicofijinduftrn,Scaiiquantulum adiedit:onempropenfi,quod variis retro feculis adiombus, cum ea enam nuperprobarunt,ob qUam Dithmarus KenckeliusConful £remenfis,vir eleganter dodus,cuSenatorib.aliquoc vrbe ceffit,Sc peculiari libello,AnnoM.D.LXV. Vrfeliis edito, pfemecceftatur LKerarumftudia,artesq; liberales tum primum amant Sc promouenc,quado earum venuftateapud exteros poliutunMinus alioqm mftudia, &ftudiofospropenfi,mercaturamiibennus exercent. Vicos habet &plateas elec-anti sdiumferie bene difpofitas.Forumamplum.in quo hebdomatim rerumviduineceffariarumfrequen.es fiunt nundinat.lnmed:o, Imperator aSc Regalisercdaeftftjtua,ftridumiuftnfe gladiummanutenens,Vnumfori latus Metropolitana Ecclefiarefpicic,Alterum Senatoria domus condecorat,fundamentum habens pretiofidm ac gratum^Cellam nimirum vic arumac publicam,in qua, fiub Profecti gubernatione Senatus, vinum,tolerabili pretio, Sc decenti elegantiq* oeconomica ratione propinat,Quscommunis eft multarum VVandalicarum Sc VVellphalicarum vrbium confiuetudo ,vtad publica ferenda onera,vini propina penes Senatummaneat.Potusalioquivulgaris,aquaeftcdda,quam cereuifiam nuncupant, Quarum fere tam multa diuerla genera commemorantur,quoc inhacSaxonu Sc VVeftphaiia vrbesexiftunt.£cinterhas,Bremenfis,non vltimam laudem mere ur,quam nonmodo domi affatim Sc largiter biouilt,fed procul eciam foras emittunt. Non nimis care hic viuitur,carnibus quippe &p:fcibus Bremenfes abundantdoli fitusq; beneficio id habenr,pafcuis enim &maris, flumimfq; p-fcofi vicinitate gaudent. Anguillas ,murenas,Salmones ita falecondire,& infumarenorunt ,vt magno cumlucro ctuium,vbiqj cari grati fintScpretiofi. Superioribusanhis,fiubSixcoQainco,quando Vvandalicaenauesj magnamcaritatem annonae frumentorumaduedionem ItaLa aliquantulum leuabant,Fdas Bremenfes pifeium Sc Cereutfia: dehtias,Florentia: Sc Romae,non fine admiratione vidimus,quando lftis muneribus Maghum Etrurfe Ducemj&Illuftfes Italia: viros,Illuftris Sc Generofus Dominus>D.Heiiricus Ranzouius, Danicoruin Ducatuum Gubernatorheroice Scliberaliter donabat» BxEMAiignobilis primum vicus fuit,crefcente vero religioiieChrift ana vires Sc incrementa fufnereccepitjqua; Bpifcopisfuispotiffimumdebet,aquibusMetropoliticadignitateilluftrara, Ecclefi; AouilonariumomniumMatrice condecoratajSc mUrorum ambitu cinda fuit. Fdorum pr.ma fundamenta pofui tLbentiiis Epifcopus,ob Slauorum famitiam,qui deficientesafidejpertotam Nordalbing’am&Slauoniam.H2mburgi,& vicinis paflim inlociseuerfisEcclefiis, in Chriftianos,ScEcclefiafticosvirosj;mmani crudelia te feiiierunt.FIocveroLibentiiinftiturum de Brerrta munienda,alius loci Epifcopus Hermannus,circa aniium Chrifti M.XXXV.perficere voi uit ,qui iadisfundamentis,cum operis exordio vitam finiuit. Eius deiridefucceflorBezelinus muriim duitatis Bremenfis a pra:difceflorefuoorfum,ingyroconftfuens,aliqu.busin locis eumvfq; ad propugnacula erexit, aliisq; quinq; aut feptem cubicorum alcitudiiie,imperfedum ditaifit. Cui etiamab occai uporta gr2tidis inhafit, fupcrq; portam firmiffima turris, Italico munita opere ,Sc feptem ornata camefis*adaduerfiim opidi neceffitatem Anno Bezelihi vltimo,quandoiam Bremenfis Ecclefia, apruno fundationis tempore annis fere CCLXX.floruerat, totacu vhiueriavrbej&cauitacanonicorumpietateexudafuitjnam poft tam graue incendium *canonicam &c regularem vnius dormitorii8icoffimunismenfevitamdefefente',adpriuatatn licentiam deflexerunt. Albertus Archiepifcopus. Anno M.LXII.VidensexuftariiBremenfemBafilicamin reftauratione max hias ex gere vires* murum ciuitatisa prxdifceflbfibu.sfuisorfumjdeftruifecit*&lapidesadEcclefi^cofl;ruclionemadhibuit,Turicetiamturris fpeciofa,qua: feptem cameris ornata fueirar,funditus diruta eft. Vndequidem apparet,Epifcopos ,ius omne Sc imperium inhanc vrbemhabuifle. In quampaternum affedum multis eam pnuat; sSc publicis £edificiis,Sc priuilegiis ornando, dueffistemporibusoftdnderunt:fUndacioneMeiropolitar£cEcciefia:,claufl:raiiuma:dium,8c:pr£efercimFfofpitalis eredione.Anfgarius namque primus Hofpitalis Bremenfis fundator fuit,cuiusdocatioriemSiReimbertus Anfgarii fuccefforjpkirimuni auxit. Adaldagus ad eandem Hofpitalis fund tionem tantum adiecit,vtpra:cer hofpites, qui frequenter ibi fufcipiebaiitur.quotidiein eodem XXIil.pauperes pafceremiir. ExBremenfihacVrbefacra:Euangelica:Coloni;enont ntumK-locavicinajfedScin Aquilonaria regna, Pro- *inrias,Sc longe diflitasinfulas*im6,inipfamvfquelslandiam propagata,Semulcorum annorum deciirfujcoferuata:fuerunt:NarnVvillehadus primus BremenfiumEpifcopus.maruimas,&BorealesSaxoni^partes,&Tran(albianos populos,perlauacrum regenerationis, ad fidei Chriftian^ puritatem perduxit, &multa infideliu millia baptizauit,eoq;nomine,abarbara&cferagentevsriasafHd: one^ Sc per,r eGirutionesfuft:huit,Cuius fanetis veftigiis eius fucceflorVvillericusinha:rens,magnam8cre!igiofamha:reditat£EccieffeBremehfiacquifiuit.Huiusdeinde fucceflor Anfgarius.exBremenfi refident a,tuncnondum murorum ambitu claufa*r,unc DanoS, nunc Tranfalbianos vifirans,innumerabilem vtriufq; gentis multi tud,hem*diuina prseiinte gratia,traxitad fidem Chrifln :Rege etiam Dacia: baptizauit>&Ecclefiatn in SlefvVicconftruxic primatn. Deinde RipenfemEcclefiamfuiidauit,Scdatalicetia aRege baptizat»,vt quifquis vellet in regno fuo5Chriftianus fieret,infinita geiitium multitudo ftatim perminifterium fandi Anfgarii credidit Chrifto,de quibus hdcmemoriale iii libris reliti utri eft,quia plures,qiiiih aqua baptifmi loti funt,ab omni corporis infirmitate ftatiffi liberati*Domino lefu Chrifto grati sreferebatiPofthsc, Rege Svvecfecum fuo populo baptizauit.HicautemAnfigarius Archiepifcopus Fiamburgeus Sc Metropolitanus omniu regionum Aquilonarium,vnionemFfamburgerifis &Bremenfis £cclefisprocurauir,8cilIamXVi hancXVII.annisadminiftrauit.Vnno deinde Bremenfis Antiftes,Religione in Epi/copatu fuo conftituta,Euangelicam vifirationemad Danos vfque perduxit, Heroidum Regem baptizauic cumDanorum multi tudine*cuius adiucotio *omncs Daooruminfulas circumibat,verbumDeiannuncians,DeindeinSueoniam venii,Scinuenitibi,quos S. Anfgarius baptizauerat,adPaganifmurnrelapfos,quosadfidem Chrifti reduxit.Tardemnon ftnemaximolaboreiadBirkam Gotorum oppidum,in medioSvveonis pofitum,peruenit,quo iam poft obitumS.Anfgarii annis Lxx.nemo dodorumaufuseratpertingere,prsterfolum ReitHbercum.Onvvanus Bremenfis Antiftes, domi forifq;clarus Canucu Danorum Regem Slauorum fatrapas,NordmannorumRegem,in vera Religione confirmauit,& fandasEpifcoporum legationes ad has gentes deftinauit, Conlimili pietatis zelo Bezelinus dodrinse Euangelica: ordinauit Epifcopos,quos in Schlefvvigh,in Sclauania,& Ripam,pro Chnftianitate augendajtranfmifitiSimile Alberti Sc Adalberti ArchiepifcoporumBremenfiumftudiumfui-,quiperDaniam,NordmanniamAuediam,verbidiuiniminiftrosdeftinarunuVvirnilanorum,Sc ScritifingorumgencemChriftofuotlucrati. Hscex Saxone Grammatico: Ex Vvandalu ScMetropoli Cran tzii.ExHiftoria Ecclefiaftica M.Adami ,ex ferie ArchiepifcoporumBremenfiumsQuiiibripofteriores duo exRanzouianaBibliothecantlperprodierut>&ex Ara« grimoionalslandoexcerpfimus. mimmm mw*eM*:-Wb &$rwiiBwaEfla! iisi 1111 ifl a&te WWHra^JSSSHs isrr.•,«»4 \ ' niinilW iU*-’-;; - .’ aa Xil\W _ >. LVNAE BVRGAVN/EBVRGA ciuitas Saxonis inferioris celeberrim a,cuius longitudo eft 51 .G. ?f.M. Latitudo.y,p.G:ficdicla:vel ah idolo Luns,quod monti qui calcis nomine inGgnitur.quod ea copiose ibi erroditur, totufque ex ea fere pauca tantum afperla terra conflet, quondam impolitum iuit: vel afluuiolo prsrerlabente ciuitarem,qui nunc Elmen2,tse «Siinenoi® q: ab vndecimriuulisineum fluentibus, dicitur,olim Luno vel Xunoa> vocatus ab IGdciterfaciente ad ' Gambriuium agnatum,!oca tenentem vbinunc Hamburga &Gamma Gta funr,qus multis riuulisflumimbusque &locisinMarchia BrandenburgeG& ducatu Lunsburgiconominavero aproprio nomine, vela forma,quaculra fuit, in modumvidelicet corniculatsLunsJmpofuir. Eftque vero limilius emsftatuam monti prscelfoimpofitam &cultam ab inquilinis ,qua quod Iulio Csfari id Chronica Saxonum mbuunt.Hoc idolum 3cuiufcunque fuerit,ab Egifto ex feptuaginta difcipulis vno ,qui in his oris Euangeliuml :fu Chrifti propagauir, vel ereclum rurfus ab incolis, ad idololatriam prolapfis .aVViperro Abbate Angiico,Benediclins profefsionis &Epifcopo Verdenfl primo, deftruclum,& hunc in eodem monte coenobium in honorem B. Maris Virginis glorioissdificafle,annales VerdenGum Epifcoporum referunt circa A, C. incarnati. D- CCLx xx. truiGe vero noc opidum etiam antequam Bardevvicum ab Henrico Leone duce Bauaris &Saxonis Palatinodue Rheni ac c. i.cto re deftruclu eft, tenatur hi flori aGaroli Magnilmperatoris.cuius tempore^vt habet Hermannus Cornerus) VVillam, velVVilzam princeps Obotritorum, quem in ordinem redegerat Imperator A. anato Chrifto Saltatore D. cclxxxix. cum exercitum contra Saxones eidem adducere vellet,opprelfus &inrerfedus eft ab his circa Lu - nsburgam A. anatiuitate Chrifti.cccvij. Et DitmarusEpifcopus Mersburgenfts ac hiftoricus, qui vixit tempore Henrici Sancti Imperatoris lib. <?. Cnronicorum ait: In ciuitateBernhardi(hic eft Benno dux Saxonis Eledlor primus &Dux Lunsburgicus filius HermanniBJing;j)£ui?t&e)rg(qus eftLunsburga apatria pronunciatione ita aDitmaro enunci ata )dicta, eodem anno,aChrifto videheee incarnato M.xiij. aeris fitmira mutatio arquemotio 3c immenius teirx hiatus.Hoc ftupet accola &fs pius nunquam vidiflfe teftatur. Monti ita que etiam tunc Ciuitas quaedam eiufdcm nominis coniuncla fuit,quas pars adhuc nomen a veteri ciuitatererincr.Deftruda vero Bardevviga ,eu.intra moenia ciuitatisaflumeretur vicus vel pagus S5?x0c{iorp/ veteri Ciuitati ad Orientem fitus, adiuftam magnitudinem vrbis oppidum excreuit,circa A. Chrifti M. cxc. Longobardos Saxones hanc regionem inhabitaffe oftendunt vicina loca, aBardis,qui pofteaLongobardi, nominara:vtpote Bardovvicurrqq.-hor <f/ qua voce afylum veteres Saxones fignificauir,&Bardengca,Cathedralis Ecclefis Rameflocnfis,funda ts ab Ik ia muliere pia &honcfta, vt eflet quali alylum Ecclefis HamburgenGs,a Danis fspiusafflnfts, pagus in confirmatione Ludouici Germanici itadidlus. Eft in hac vrbe lalis fons vberrimus, Dei Qpt. Max, beneficium ingens &admirandum ,cuius initium ignoratur quidem,verum,in hiftoria Ottonis I. eius primum fit mentio. Defenfus hic legitur in Helmoldo hiftorico ab Henrico Leone duce Bauaris &Saxonis Electore Palatinoque ac Principe Lunsburgico contra fcat urigines lalfas in Oldeflo repertas,quas obftrui iuisi t,ne Rei publica Lunsburgenfis quid detrimenti caperet. Sub pro nepote vero cius loanne duce Lunsourgenfi longe \beriores aqus falis eruperunt nouufque fons inuetus eft,priuilegiis. Giuitas ornata Sc Ludi equeftres in vrbe,qui foiito more celebrantur feria quinta ante dies qui aBaccho nomen habent, apatritus qui bonis falinariisfrui cupiunt, inftitutiiunt circa A. CMCClxix. Muria huius vberrimi fontis olim vrna ingenti pendula ad trabem mobilem antiquifsims columnae impofita funibus ligata per viros procerae ftaturs prscipulduo extracla eft vique ad A.Chrifti M.D.Ixix. quo die Margaritae facto ,fali nae Praefcdio tum temporis prudentifsimo viro domino Georgio Toebingio nunc Confusumtatio facla eft, &per Siphonem magnum ad profunditatem putei collocatumhauftainhunc vfquediem incafasdiftribuiturquinquagintaquatuor, quarum quslibetcontinet farragine quatuor.in quibus,quod mirum ,ex plumbo fadtis muria infufa,dies noclefq, coquitur &binis horis maturatum fal indomibusadhocfabrefadiisvehiturveicuiliberemenrivenditur ,farragines etiam deficientes ex ignis ardore, intra dies quatuordecim fere, liquefacis rurfus reficiuntur.Omnibus etiam ciuibus& inquilinis muriam adeondiendas carnes petentibus,ea etiam fineprerio non denegatur. Prouentus vero falins huius pafsim diftributi& ecclefiallicis contributi funt,vt de bonis falmariis victitent non tantum Parritij: fed cmnes in toto ducatu atque aliis eriam regionibus, monafteriisinclufs vel facris initiatsperfone,qusqueliterishoneftisaddi<ftsfunt,&prscipuanegoriatio Ciuium ac incolarum eft ex eodem beneficio diuino& maximo. Monafteria intra moenia quondam habuithsc vrbs.i.adD. Michaelem ordinis D.Benedidti,quod in monte prius fitumfuit,cuius fundamenta,tefteHermannoCorneroin A. Chrifti incarnati. D.cccciv.ieciqOtto Magnus ille dux Saxonispater Hcnrici Aucupis Imperatoris,exsdificatum vero eft ab Hermanno Bilingio duce Saxone &dynafta Lunsburgico.Secu ndum D. Virgini Maris confecratum ordinis S.Francifci. Tertium Vallis facra nominatur Pr?- monftratenfium Quartum Paulicorum, nunc infcholaredadum.inquapueriin legendo &feribendo Germanicam linguam ac in Arithmetica inflituuntur-Vuum Virginum facrarumfuit,qu?Conuentuales Ceruieefuntnominars. Quibus &Prspofitura ad S.Ioannem ex Archidiaconatu in S9?ebefiorpfa<fta &Collegium Conuentaliu fratru, vulgo t»«r (EdiatJheS^erin/annumerari poftlinr.-Exhis quodad D. Michaelemeft, in quoScaurea confpiciturara ,fua adhucretinetbona, reliquorum amonachis deftertorum Miniftris fchc!s,ftudiofis& pauperibusdiftnbuuntur. Templa Auguftane Confefsioni addi&a, fex habet, j. ad D. Ioannem.II. D. Michaeli confecratum. II I. ad DLa m* bertum. IV. D. Nicolao facrum. V. ad D. Virginem ante annos quatuordecem ex fundamento exftruclum. VI. S* Sando infignitu,circaquod&domus in qua pauperes aluncur: quibus additur Domus Mifericordis velNofocomiu* Totacommunio diftributa eft, Romano more,inCiues,cum patritios tum plebeios &inquilinos. Vigctin eaac floret optims politi? ratio,ftudia litterarum, iuftiria,pax &concordia inter clerum 5c Gubernatores Reipub.quorum fummapoteftaseftpenes patritios. Diftat abHamburgofcpte,Lubccadece,Vlcenaquinq;,Bergerdorffaquinq;,VVinfena adLunatribus.Brunfuiga dece &fex miliari bus.In perantiquo Hanfiatico foedere inter fex primarias vrbes recenferur ,ex quaru arbitratu conucntus.vel totius Hanfe,vel aliquaru.pro vt res exigit,Ciuitatu prscipuaru indicantur conicribunturque. Huius vr- bis elogium breui &eleganti AcroftichideM.ThomasMavverus Paftor quondam ad D. Micfaalem ita exprefsir. untburga Dei Litaberis ante tribuna Lr \narumretinens Verbafacrataftat V Nte non iu fiit ia Nervum venerabile numeN ALquali tribuens \Lqua cuique vicE Barbarus bine aberit Bona qui rapit rrbibus Acha B V/iferes larga Vi bona cunela penV Rupta tibi nunquam &dpiet concordia robu R Gog proculbine aberit Grandit &rnft Mago G, ALI VD PETRI LINDEBERGlI. Nectu r.t&iuaga, qua gaudes numine Lvnae, Vrbtlus es reliquis perpete laude minore Caleif er eximiusfub moenibus accubat ipfis, Itgignenspurum foeta faltna falem. Cateraprttereo :K.amfune pulcherrima cunela It fociam UHa prarfmin TtbtmbiL 42 razebvrgvm- AZEBVRGVM vetus Saxonix opidum,cum arce elegantiflima, diffat Hambufi go miliaribus feptem, Luneburgatotidem,Lubecatribus,Swcrinofex,Schoneburgoduobus,Mulhemio,vnico. Situoportuno &percommodo excellit, mari vridique cinctum ,quod ad tria miliaria,Lubecam vfque fe extendit,quibufdam in locis dimidiarum miliare, communiter vero quartam miliaris partem in latitudine obtinet. De cuius litu &conditione Dauid Chytreus prima hiftorix lux parte hunc in modum feribit. Epilcopi fedem in opido Ducis Saxonix Razeburga,temporibus Henrici IV. Imp. Albertus Bremenfis Archiepiicopusprimum inftituit,loci litu amoeniffimo. Totum enim opidum, colli vndiquaque circumfluo,velut infulx,incumbit, quamxdificijs totam fere occupat. Ripxexteriores lacus fcu maris opidum alluentis,collibus editis &fyluis arnoeniflimis vcftiti lunt.Infialx vero, ad boreale latus opidi.Tcmplum cathedralc &Canonicorum xdes infiftunt.Auftrum verfus arx Principis, frequentibus xdificijs ornata,& aggeribus,murisac vallis munita,&aquis vndiquecincta opido adiacet,qua fola parte,cifijs aut equovectis per pontem aditus in opidum. Inhoc opido,fedem Epifcopi crebris Henetorum incurilonibus plane extindam &deletam,Henricus Leo poftea inftaurauit, Quam Anno ijoo.Ioannes ex familia nobili Barckentina ortus, regebat, ordine vicefimusSextus ,ab Euermodo,ex Magdeburgenfi Ecclefia per HenricumLeonem,ad primamEcdefixillius,penitus per Henetos vaftate renouationem,euocato,qui prxmonftratenfem ordinemafiueuerat,Ratzeburgi etiam inter fratres collegas inftituit. Qui hoc tempore primum,fub Ioanne,affenfu Principis magni ,authoritate Cancellari) fui Henrici Bergmeieri perfuafi, &pontificia difpen.fatione,Canonici fxcularesfadi funt.Atque hxc quidem Chytreus. Capituli &Ciuitatis Razeburgenfis diuerfa &feparata eftiurisdidio ,ingentibus palfim faxisper agros &campos difcreta,in quorumvnohxc verba capitalibus litteris incifa leguntur. TEMPORIBVS CONRADI REGIS ET HENRICI DVCIS SAXONI/E VENIT HENRICVS COMES RAZEBVRGENSIS ET IBI CHRISTIANITATEM PRIMVM FVNDAVTT. ANLMA E- IVS REQVTESCAT IN PACE. AMEN. Anno falutis M.CL. IV. Prxfidentc Ecclefix Hadriano Pontifice,imperante gloriofiffimo Imperatore Ftiderico primo ,fundatur Ecclefia Razeburgenfis Cathcdralis ab Illuftrillimo altigenito Principe ac Domino DominoHenrico cognomentoLeone,Henrici primi Saxonix &Bauarix Ducis filio, Qui eam libetaliter dotat cum terraBoythin,&nonnullisalijsvillis ,ciim intcgrali decima totius Dioecefis.Villam autemPotrauro cum cenfu ,decima ,&omnifuperioritate 5Ecdefix Razeburgenfi conrulit,cooperanre iIli HardeuicoArchiepifcopoBremenfi,eo,quod Albini cum exefeitu tranfgreffus,primam nodemfubpapolione in terra inimicorumtranfcgifiet.Comitatum etiam Razeburgenfem erexit,primumquecreauit Comitem validum Henricum Bothvvede,vel vt alij fcribunt.Henricum de Badxvvide. Cum autem decima totius ad Epifcopatus ad Epifcopum pertineret ,per eundem Ducem tranfactum, quatenus dimidiam decimam,prxfednrarum &dominorum,etiam Comitatus totius Razeburgenfis @<jfct&tifcfj &^Btttfffborc^/idem Comes abEpifcopo in feudum haberet, Alia medietas pro vtilitate Dicecefis remaneret,tamin proedijs nobilium &comitum,quam in emolumen tis noualium.Ita tamen ,vt deficientibus hxredibusmafculis,iurefeudi, omnes decimx ad Epifcopum redirent. Verum,cum pientifiimus fundator ab Imperii proceribus accufaretur.quod Epifcopos taliter ir.ueftire in Imperio prxfumcret.fic hxreditatemfuam,quamex Erico Welpone in Suenia xBauaria habebat,ad imperium libere tranlluii t. In feu dationemtrium Epifcopatum in rccompenfam ad vitam obtinuit ,neimperialisgratixfadum Ecclefijs obeffetjheredefquc etiam fucceflores Ducatus ius ex eo, adfecompetere,infuturumprxtenderent. Prout plenius,in priuilegio,Archyui EcdefixRazeburgenfis explicatur.Fundatorjiorro, nouam hanc Razeburgenfem Ecclefiam,multis priuilegijs,quin &rdiquijsfacris,multifqueornamentis:ex deftructoBareouico* magnificeexornauit: In turri Ecclefix talis inicriptio legituf. ANNO DOMINI M. C. LIII. TERTIO IDVS AVG. FVNDATA ET CONSECRATA EST RAZEBVRGENSIS ECCLESIA CATHEDRALIS AB ILLVSTRISS. PRINCIPE DVCE HENRICO BAVARLE ET SAXONLE. QVI OBIITANNO M.C.XCV. ORATE PRO EO. Circa annumChrifK 1066. fub imperio Henrici quarti,gfauifiima perfequutione Wandali in Saxonia Chriftianos afflixerunt,in Hamburgo,&locavicina irruptione fada,Monafteria,Ecclefias, Scholas, &omnes pietatis officinas euerterunt,omnesqire iftas prouincias igne &ferro demoliti funt. Verbi Dei preconespaflim trucidarunt,Et inter compluresalios religione ac fandirate prxftantes, AnfuerumRazeburter Lubecam <5c Razeburgum,pofitus cft.Sed dehac ‘Wandalorum infania ,Vide Albermm Crantzium in fuaWandalialib.3.cap.4-in Metropoli lib.3.cap.3.& 45- .... Complures,varias Sc mirabiles Razeburgenfis Ecdefix conuerfiones,vdc in operis iftius indice, proli* xius explicari, 45 TOPOGRAPHIA VRBIS RO STOCHII DESCRIPTIO D. PETRI LINDEBER GI I. R» OSTOCHlVM,q:j£olim Lacinium,&corrupte Rhodopolis&Laceburgium vocata, vrbseft Vandalica, Anfeatica,Maritiina&Me’gapo!itana,8£pr£multis aliis Germania,cuius hatc ad Boream limes, vrbibusprajcipuisjikr.erarioiimui&mercatorio emporio clariffima. Megales' poleos Principibus lemper paruir,a quorumMaioribus circa epochatChriftianasannum 3ap. leuibus initijsinftar pagi ad Varnam amnem eondiincepta,&pofteaaGodefcalco ObetritarumRegein oppidulum conuerfa,ac demum annoDeihominis n^o.a Pribislaofeu Primislao II.Nicolotifilio,& Obetritarum ieu Herulorum Rege Regequadragefimo &vltimo,ex yicins,& tum ab Henrico Leone defolata^vrbisKeslini.ftertEeLacinis metropolis)ruderibus,muro cinda,fofsa munita,inque vrbis formam eft inftaurata. Nomen vtbis Vandalicum eft, diuifionemfeudiflblutionem aquarum fignificans.EtSDlo|?$0(f ve!£fvb* IJOCf olimfuitappellatum,vtPoIoniathiftoriographi,qiii terram vliginofam vocabulum illud mterpretantur,&ligillum vrbis maius adhuc atteftatur. Aliia vicino vrbi Rofiam mi horto &fragrantibus rofis, nomen deducunt,vtefietDto(tO(f q.-SiofCttfTocf.Quibusego non fubfcribo, quod fententia eorundem necauthoritatenitaturnecrationibus,&vrbsantiqualoHgeanteRoiarumhortumiitcondit3. Alii,vt laudatiflsmae vrbis Miffilia: Gratcum nomen apifcatoria naue &portus commoditate ortum ,ita hanc vrbem nominatam exiftimant a columna rubeisinfignibus notata,ad quam pifcatorespropter fluminis &propinqui maris vbertatem in vicinia habitantes vfitato more foiiti funt conuenire.Vteflet£XofT0<fq.£RobS|T0<#.Alii alias Yocabulicomminifcuntur interpretationes,quas lubens pranereo. Vrbis partes tres funt, Antiqua,qua; tribus templis,nimirumD.Petri,D.Nicolai,&D.Catharins,necnon Iurifeonfultorum collegio infigniseft,Media,qua; brachio Vatn^ ab Andqua feparata.templis D.Mariat,D.Ioannis,nec non Curia &Grapheo,pulcherrimiiqije tedificiis &cmiutn flore fplendet.Et Noua,quas collegiata D.Iacabi Ecclelia,tribufque aliis Spiritui Sando,D.Michaeli,&S. Cruci dicatis tempIis,necnon Academia Collegiis odio exornatur. Longitudo vrbis 21 iS^.paffuumeiUaritudo^zs.ambitus 55oo.fipaflum vlntexquipares. Acparum aiftat longitudine fua abImperiali Lubeca,qu^ 215 o.palfus longa,&ijoo.fcrme lata eft. Fora vrbis tria fiint.ForumVerus.in quo cum plaufttis ruftici,lignis, carbonibus,hordeo,&id genus mercimoniis diuenditis.meridiari folent.Forum medium,in quo femel quotannis,exadisPentecoftesferiis nundinas expediuntur,"idie omnis generis merces,&qute ad quotidianum vfum nece(Tatia funt,venalia habentur.Et Forum Lupuli,quod &Forum Equarium,&Forum latinum dicitur. Lupuhti lupulo.quiin eo metcedeinfcribitur.Equarium:ab equis, qui ftato tempore in eo venduntur. Latinum: acircumiacentibus collegiis, in quibus Latina &Grstca lingua; traduntur. ^£dificiorum,pro moreharumregionum,vitra mille funt faftigiata,reliqua numero innumero innumera tranfuerfaomnfa.acexhifce coniundis 25o.Zythi coquendi priuilegio donata. Vici ieu Plate£e,ab vno angulo ad alterum computando,centum &quadragintaferd numerantur.Quarum nonnulla aportis vicinis nomen acceperunt,vtLapidea,Cygnea,Bramoufenfis&c.Qua;dam ab inhabitatoribus,vcpIateaPifcatorum,Fabrorum,Carnificu, &c. Quadam afamiliis vrbis principibus,qua eas aut primitus incoluetunt.aut etiam magna ex parte excitarunt,vt platea Monachoru ,Cosfeldiorum,Lageflratorum,VVokrendiorum,Efelfotorum,&Snickmannorum.Quadamafitu&euentu,aliisque nefeio quibus rebus, nomenclaturas ad pofterostranfmi(erunt,vt platea longadata,aTpera,angufta,vaccinea,(anguinea,aquatica,rurea,5dc. Portae vrbis,quae vehicula admittunt,olim feptem fuerunr,hodie duabus obturatis quinque reftant.D.Petrhqua in Pomeraneam itur Mo!itoru,quainMarchiamprofedioinftiruitur.Lapidea,qua Cygneam &BucephaIeam,Kxopelinenfis,qua VVifmariamac Lubecum* &Bramouienfis,qua Varnasmundam proficifcitur.Praeter has Tuntquatuordecim alia Angule aplatcisfuis&Varno fluuio, qua ducunt, nomenclationem meruere. Pontium extra vrbem negotiationis &apricationis gratia Tupra Varnam edudorum,confamptovett3ftate vno,fexfijperlunc, &totidem intra vrbem,qui enoua in veterem duitatem commeantibusfuntfuperandi. Ciues feu incola; Vrbis,etfi ad (editionem admodum proni, tamen plerique funt culti multoque multis mediterraneis cultiores ,cum quiaiuuenesinaliisetiamlonginquis Academiisbonislitrerisoperam dederunt,tum quiaiongiflime nauigant, non folum ad Septentriones,vbiomniaputanturellehorridiora,ledetiamadealoca,inquibusaliialiisfuntpoiitiores. Quod autem iudicia quorundam kvstXaimxd,d Iiteratis adliteras fint alieniora,id paucorum tenebrion am culpa aceidir,qui petulantia fua &nodurnis tumultibus bonos homines fepe offendunt.Sane praecipuorum Ciuium eximia efl erga litteratos beneuolentia,&plerique fuosliberos nullis parcentes fijrnptibus ad ftudialiterarum adhibent.Cuius rei refles funt tot praedantes &clari flimi viri,hac in Vrbe nati, qui partim in hac repubiica patria Sc vicinis,partim in potentiffimorum Regum &Principii aulis, cor,filia gubernationis regunt,partim Ecclefias &Scholas gubernat. Mercatura Teu negotiatio maritima magnadedit Vrbi huic incrementa, &ciuium multos adinfolitam cpulentiameuexit.quifarinam &cereuifiaminDaniam,Norvvegiam,Islandiam&Sueciam:Olyram,triticum&afleres Noricos in Belgicum, Scotiam, Britanniam Galliam,Hifpaniam,Italiam,aliafqueampliflimasEutopsregionesfummaeopiaimportanr,&viciflim exiliis butyrum,pecudes, pifces muriaticos &c induratos,ligna,trabes,tabulas quercinas,pineafque,ferreas laminas &c.Ex his fel,srcmata, pannum,varia vina,eaque preriofifiimareducunt&magnocumlucrodiuendunt. ^ CeruifiaRoftochienfls,cuiusplusminuS25oooo.tonnae,ab 250.certis tantum Zythepfisquotannis coquuntur,& longe latequenauigiisauehuntur,cundisfeptentrionaIihus,ob bonitatem &excellentiam feporis,pr2ftantior &fa!ubtior eft.Acvt inter vina Germanica Rhenenfe,fic haeefere omnibus aliis antecelIir,optime nutrit, vires corporibus addit,robuftos efflcit,alfquot annos prsfertim Martianadurar,& fi modiceiquamumnimirum cuiufins natura non gula expetir,bibatur,mirificeprincipalia membra corroborat, confortatq-. Numerum feptenarium apud prifeoshuius Vrbis incolas in fummafuifle veneratione,praeter vulgus hi Germanici, de feptem rebus celebrioribus,quibus gloriari antiquitus incolae folebant,rhythmiatteftantur. ©oumJDSrottJw ©-©Zarim Jtarcfe ©oumtorni fottpbmtSfa&t^ufjfraKn/ ©ouwfTrafen »an bmgroten marcfb</ ©own ffocfm be bat baafpfm fcNann/ ©ouwb^crefobar go|m tf)o fanbe/ ©oaeit ftrtben »p btmSvofmgarbm/ @oumfopmanS &i; bern (rranbe/ ®atfpn bet Siojfocftr fennmamn. Infignia vrbis,pinguntur quadrupliciter.Aut gryphe folojaut gryphe in campo,Si ita loqui liceat vt vulgus loquitur aut brucano Tblo: aut extribus hifce coniundis,quibusaurea corona &nouem vexiilafuperadduntur.Grypsvelgryphus.-quiomniafereanimalia fuperare dicitur animummagnanimumSc fortitudinetn.Bucranum,fidelitatem &fide,quamBucephalus Alexandro Magno domino fuofa quo hodierni MegapolitaniPrincipes orti,)egregienauauit.Deauratutndiadema,Regem conditorem.Vexilla,vidoriatpratmia denorantGaleaclaufa;maiorum antiquitatem &umplicitatem,inipfisetiam tenebris redam &iuftum(quod multi clathratis &aperdsgaleis hodie vix pofluntJ!cerncnti,fubindicat.Colorclypei rubens;ftadiumergareligionem:Candidus:fideiexordia animorumpuritatedilatata Czruleus.-catlum fic mereri,tacite arguit.Atque hsc infigniafiiafide,induftria labore,quemadiEodum &liffimapriuilegia multa ah jlluftrifllmis Sc clementiflimis fuis Principibus promeruere. 47 TOPOGRAPHIA VRBIS ROSTOCHII DESCRIPTIO D. PETRI LINDEBER GII. R* OSTOCHIVM,quteo!im Ladnium,& corrupte Rhodopolis&Laceburgium vocata, vrbs eft Vandali ea, Anfeatica,Maritima &Megapo!itana,8epr£ multis aliis Germania:,cuiushatc ad Boream limes,vrbibus prtecipuis,iitserario fimui &mercatorio emporio clanflima. Megales' poleos Principibus femper paruit,aquorumMaioribus circaepochsChriftians annum 325). lembus initijsinftar pagi ad Varnam amnem eondiincepta,& poftea aGodcfcalco Oberrirarum Rege in oppidulum conuerfa,ac demum annoDeihominis n£o.a PribislaofeuPrimislao II.Nicolotifilio,& Oberrirarum ieu Herulorum Rege Regequadragefimo &vlcimo,ex vicin®,& tum ab Henrico Leone defolat$,vrbisKeslini,^terraLacn:i$ metropolis)ruderibus,muro cin£la,fofsa munita,inque vrbis formam eft inftaurata. Nomen vrbis Vandalicum eft,d:uifionem ieu diflolutionem aquarum fignificans.Et Stoftjccf vel OvC» olimfuitappellatum,vtPolonia:hiftoriographi,qui terram vliginofam vocabulum lliud mterpretantur,&figillum vrbis maius adhuc atteftatur. Aliia vicino vrbiRoiarnm! horto &fragrantibus rofis, nomen deducunt,vtefiecStojfocf q:£Jvofmf?0cf.Quibusego non fubfcribo, quod fententia eorundem nec authoritate nitatur nec rationibus,& vrbs antiqua longe ante Rolarum hortum fit condita. Alii ,vt laudati (Emas vrbis M1ffilias Graecum nomen apifcatoria naue &portus commoditate ortum ,ita hanc vtbem nominatam exiftimant a columna rubeis in fignibus notata,ad quam pifcatores propter fluminis &propinqui maris vbertatem in vicinia habitantes vlitato more foiicifuntconuenire.VteflecSiojfOCf q: Dvobtflocf.Ahialias vocabuli comminifcunrurinterpretationes,quaslubens prattereo. Vrbis partes tres funt. Antiqua,quae tribus templis,nimirumD.Petri, D.Nicolai,&D.Catharin$,necnon Iurifeonfultorum collegio infigniseft, Media,quse brachio Varnaeab Antiqua feparata, templis D.Mariat,D.Ioannis,necnon Curia &Grapheo,pulcherrimifqi’e xdificiis &ciuium flore fplendet.Et Noua,quas collegiata D.Iacobi Ecclelia,tribufque aliis Spiritui Sancto,D.Michaeli,& S. Cruci dicati* templis,nec non Aeademis Collegiis odio exornatur. Longitudo vrbis 21 6'<i'.pafraumeft,latitudo,825.ambitus 5 j oo.fi pafliim vlnatatquipares. Acparum aiftat longitudine fiia ab Imperiali Lubeca,qu$ 215 o.paflus longa,&ijoo.ferme lata eft. Fora vrbis triafunt.ForumVetus.in quo cum plauftris ruftici,lignis,carbonibus,hordeo,&idgenusmercimoniisdiuenditis,meridiari folent.Forum medium,in quo femel quotannis,exadtisPentecoftesferiis nundinas expediuntur,"idie omnis generis merces,&qu£e ad quotidianum vfum nece(lariafunt,venalia habentur.Et Forum Elipuli,quod&Forum Equanum,& Forum latinum dicitur. Lupulua lupulo,quiineomercedeinfcribitur.Equarium:abequis,quiftato tempore in eo venduntur. Latinum.- acircumiacentibus collegiis, m quibus Latina &Grasca linguas traduntur. .<£dificiorum,pro moreharumregionu m,vitra mille funt faftigiara,reliqua numero innumero inDumera tranfuerfa omnia, ac ex hifce coniundlis 25o.Zythi coquendi priuilegio donata. VicifeuPlateas,ab vnoangulo ad alterum computando.centum &quadraginta feri numerantur.Quarum nonnulla aportis vicinis nomen acceperunt,vt Lapidea,Cygnea,Bramouieofis&c.Qutedam ab inhabitatoribus,vrplateaPifcatoium,Fabrorum,Carnificu, Scc. Quaedam afamiliis vrbis principibus,qu£ eas au tprimitus incoluerunt.aut etiam magna ex parte excitarunt,vt platea Monachoru ,Cosfetdiomm,Lageftratorum,VVokrendiorum,Efelfotorum,&Snickmannorum.Qusdam afitu&euenru, aliisque nefeio quibus rebus, nomenclaturas ad pofterostranfinileruntjVt platea iongarlarajaiperajangufta^accineajianguinea,aquatica,rurea,&c. Ports vrbis,quas vehicula admittunt,olim feptem fuerunr,hodie duabus obturatis quinque reftant.D.Petri, qua in Pomeraneam itur. Mo!itoru,qua inMarchiam profe&ioinftituitur.Lapidea.qua Cygneam &Bucephaleam,Kropelinenfis,qua VVifmariam ac Lubecum, &C Bramouienfis,qua Varntemundam proficifcitur.Frster has funt quatuordecim alia finguia aplateis fuis &Varno fluuio, qua ducunt, nomenclationem meruere. Pontium extra vrbem negotiationis &apricationis gratia fupra Varnam edudlorum,confampto vetuftate vno,fex fuperfunt, &totidem intra vrbem.qui enouainveterem duitatem commeantibus funtfuperandi. Ciues feu incolas Vrbis,etfi ad feditionem admodum proni, tamen plerique funt culti multoque multis mediterraneis cultiores ,cum quia iuuenes in aliis etiam longinquis Academiisbonislitrerisoperam dederant,tum quialongiffime nauigant, non folum ad Septenmones,vbiomniaputantureflehorridiora,ledetiamadealoca,inquibusaliiaiiisfuntpolitiores. Quod autem iudicia quomndam y.usc\annx«,aliteratis adliterasfint alieniora,id paucorum tenebrionum culpa accidit,qui petulantia fua&nodurnis tumultibusbonoshominesfiepe offendunt.Sane prateipuorum Ciuium eximia eft erga litteratos beneuolentia,&plcriquefuos liberos nullis parcentes fumptibus ad ftudialiterarum adhibent. Cuius rei teftes funt tot pneftantes &clari ffimi viri,hacin Vrbe nati,qui partimin hac repubiica patria &vicinis,partim in potentiflimorum Regum &Principu aulis,cor, filia gubernationis regunt,partim Ecclefias &Scholas gubernat. Mercatura feu negotiatio maritima magna dedit Vrbi huic incrementa,&ciuium multos ad infolitam opulentiam euexit, qui farinam Sccereuifiam in Daniam,Norvvegiam,Islandiam&Sueciam:Olyram,triticum& afferes Noricos in Belgicum, Scotiam, Britanniam, Galliam,Hifpamam,Italiam,aliafqueampliflimasEuropas regiones fumffiaeopiaimportanr,& viciffim exiliis butyrum,pecudes, pifces muriaticos &induratos,ligna,trabes,rabulasquercinas,pineafque,ferreas laminas &c.Exhis fal,srcmata,pannum,varia vina.caquepretiofiflimareducunt& magno cum lucrodiuendunt. ^ Ceruifia Roftochienfis.cuius plus minus 2500 00.tonnas.ab 250.certis tantum Zythepfis quotannis coquuntur,& longe lateque na= uigiisauehuntur,cun<5lisfeptentrionaIibus,ob bonitatem&excellentiamfaporis,pr£ftantior&fa!iibnoreft.Acvt inter vina Germanica Rbenenfe,fic hsecfere omnibus aliis antecellir,optime nutrit, vires corporibus addit,robuftos efhcit,aliquot annos prafertim Martiana durar,& fi modiceiquantum nimirum cuiufuis natura non gula expetir,bibatur,rnirifice principalia membra corroborat ,confortatq;. Numerum feptenarium apud prifeos huius Vrbis incolas in furnrna fuifte veneratione,praeter vulgus hi Germanici ,de feptem rebus celebrioribus,quibus gloriari antiquitus in coite folebant,rhythmi atteftantur. ©otictt Sorcn tf)6 iQrcfe ©cum(orne fb bp bem Ovabftwg ffann/ <goumfTrafen »an ben groteit marcfbe/ ©ouen ffocfen be bur baafyfen fcblann/ ©ctien b£o«fo bar gofjrt t[so ianbe/ ©ouen imbmppbemSvofmgarben/ ©oumfcptUvin» bnjggm&tj bem ffranbe/ fOatftjnberDvojfocferfennemrtmn. Infi<mia vrbis,pinguntur quadrupliciter.Aut gryphe foloraut gryphe in campo,Si ita loqui liceat vt vulgus loquitur aut brucano folo: aut exmbushifce coniundis,quibus aurea corona &nouem vexilla fuperaddunrur.Gryps vel gryphusiqui omniafere animalia fuperare dicitur animum magnanimnm& fortitudinem.Bucranum,fidelitatem &fide,quamBucephalus Alexandro Magno domino fuofa quo hodierni MegapoliraniPrincipes orti.) egregie nauauir.Deaurarum diadema,Regem conditorem.Vexilla,vi<ftori® pratmia denotant.Galeaclaufa-, maiorum antiquitatem &fimplicicatem,inipfisetiam tenebris rectam &mirum ("quod multi clathratis &apertisgaleis hodie vixpofTuntjcernend/ubindicat.Color clypet rubens; ftudiumergareligionermCandidusifideiexordia animorumpuritatedilatata.Ca:- ruleus.-cslum fj cmereri,tacite ar^mt.Atqueh£ciniigniafuafide,indufttia£c labore,quemadmodum&lifEma prioilcgia mulca ab jlluftriifimis&clcmentifljmisfuis Principibus promeruere. 47 e(f rUnmAlnPfr\ic~s fueruntclim hacin vrbe plurima:,nimirum —7Tl7’ rVrm ri« ««, rudibusrhythmis,quosvetuftatisnonvenuftatisgratia appono,inciuierur* ncftrorum memoriaperuenere.qut eas h.lceGermanicisiisq,rua rr c$nb eSftSBOJmeitffjo ©9t©iti5fluem2PC/ gwcrfckctt fce »«tt ?32C ©©i£0t/3598i?S/ £>o quam jmgDSB f)o ®pt3e©Jl. . Vc fei eoirks Balthialictoris maiores duitates,Sic etiam Roftochmm in quatuorparochias.diuifa cft.Exqmbusolrm fus Solis occafum EcclefiaD.Iacobo Templum,quod in vrbis meditullio fitum,D.Maria:,Qucd ortum folftitialem Ipectat, D.l et.o.£.c quod Soli inBruma exorienti exponicur,D.Nicolao confecratum eft.Praeter nominatas quatuor parochias alia qumq; in vrbe iunc templa quoru-ni nempeS.Spiritus, opulentum ptochodochiu,reliquisquamorMonafteriaadmn<ftafiinr.CcEnobiumD.Cathannae,quoci olimFrancifcanis Monachishofpitium praebebat,hodie in nofocomium 8o.pauperum conuerfum eft.D.Ioannis quod olim Dommicanorum fratrum erat domidlium,nuncfchol;Etriuiali,comniuni pauperum ftudioforummenfanSicutiD.Michaelis leu ftattum minoru, Acad^mise Concilio &ftudiolbrumhabicarioni,antequam incendio deformaretur ,deftinatumeft.S. Crucis, virginum Veftalium ad De'-rnconuerfarum,etiamnumconuenticulum manet duorum extra vrbis mceniatemplorum,alterurnD.Gregono inauguratum, perquam ditileproforumnofodochioadhucfloret.Alterum D.Gertrudis patrociniolacratum,tempore imminentis belli defolatum &dirutum eft remanente eiufdemcosmiterio,in quod,etfi aliquot centena hominum cadauera quotannis condantur ,prorfustamen nulla caluariarum oflium,farcophagorumquereperiuntBr veftfgia tellure intra fpacium femeftre,veletiam citms omnia confumente.Cuinon diffimilem ipfimet Romsvidimus terram,in qua vigin ti quatuor horarum interftitio oilibus exceptis, totus homo confutuitur. Magiftratus Vrbis duplexeft:Vrbanus,& Academicus.Vrbanus,qui ex viginti quatuor viris conflat, iterum quadruplex eft. Primum obtinent Confuies,alterum Camerarii,tertium Praefe&i opificum.qui vernacula lingua t>t$ appellantur ,yltimum Prattores Conlulum quatuor numero funt,nimirum IacobusLemmichius.Henricus Rungius, Fridericus Heinius I.V.D.& loannesKellermannus.Hi fummam praesteris poreflatem habent,eorundemque vnus.quem Regentem feu verbi potentem dixeris, per vices &menfes prandet,partium querimonias audit,fupplices libellos excipit ,Senatum cogit,rem concilio proponit,Sc nomine eiufdcm decretapronuncians refpondet. .. Camerarii tabulis publicis prafimt,cenfiis oblationesque ciuium coll>gunr,vrbis munitionem,locorum communium renouationem, adificationemque,& quaextra vrbem terra fiunt,curahabent.Prafe6ti opificum portus &maris inlpe&ione, opificumque qui maximam vrbis partem colunc,intricaciffimis caufis diftringuntur.Iudices crediconas debitoriafque cauflas omnesque actiones criminales 5C ciuiies diftinguunt,& facinorolos quaftioni fubiedos moite condemnant.Pracer nominatos,Senatorum alii taberna Vinarii &pharmacopolio,alu telonio &molendinis,alii domui tributaria &monttaria praefedi lunf.Habenceni nRoftochienles,Imper.Rom.& Principum fuorum indulgentia,ius lignandi argentum leu monetam cudendi.quamcunc; velint, aureos nimirum Vngaricos Rhenanos,Portugalenles.Ducatos,loachimicosargenteos,drachmas,femidrachmas,folidos,lcmiflesrnummos obuios,teruncios,&c. quemadmodum imperiales ciuitates.Magiftratum Academicum fuftinetProfeflbrum vmiSjGymnafiarchafecRe&ordi&us.quifiipremamVniuerfitarisinlpedtionem habet,eiufdemquedignitatem,Iura& ftatuta fideliter tutatur,Scudiofos regi ,& omnia proau&oritate fuaexceptis^arduis in negotiis difpeniat.Quibus incidentibus Concilium,quod ex certo Profeilbrum conflat numero,cogit. Ineo ipfe Redlor &Proh flores Theologi principem obtinent locum,alterum luris antiftites, tertium Medici,infimum Phdofophi,& ceteri artmmdo&ores.CancdianusAcadedemis perpetuus eft EpifcopusSuerinenfis,qui ex Profefloribus alicui in pe bficts promotionibus,cum ipleintereflenequit.cfficium fuumdemandat.Sunt itidem Academiae duo Profeflorum Coliegia.Suumeft Collegium ProfeflbribusPnncipum; fiium profeflbrib. Senatus.Vtrunquefuam vtilitatemficprocurat,vtvtilitati& dignitati alterius trone fficiat.Iplam vero Academiam communi aufpiciojliaftriffimi Principes Megapolitani &liffimus vrbis Senatus,Anno 1419.du. dcc ma Nouembris die aperuerunt, &communiadhuc iure eandem fouent &luflentant.Dimidiam Profeflorum partem Principe, Megapol;tani,dimidiam Senatus filis fumptibus alunt, qui coniun&imvnum corpus conftituunt,&fuo de numero akermtim,& bis qm ian.s.Redorem eligunt. Collegia Acadetnia,excepto Auditorio magno.nouemlunt.Iuridicum.rhilolbphicum,Mediat Lunae, Aquilae,Rubei leonis, Vniconis,Syluani,Port£ coeli, Sc D.Michaelis feu fratrum,quod iam Volcani violentia quorundam nebulonum incuria abforptum eft. PETRI LINDEBERGII R* IN Patriamfuam Epigramma* •\jRbsgeneroft rofis,R OSE A,&generofa Rofeto. VEft pandoraDeumjeutoniaque decus. Vrbsprtclara rofis Ro SE A,&praclara Rofeto. Eftfacundafophis, &populofa viris. Vandalii lumen.Pbabi rofa,balfamus Anfa, Sortis &omnigenis condecorata bonis. Almaparens &natafimul Megalapolis ora Ouipotelnxturafilia, doteparens, lupputr hAc olimfauftus vixijfet in vrbe, Racfiforfitan ei notafuijfet humus. > IDEM LINDEBERGIVS IN Hodoeporico fuo Italico. Sed quid ego hiO.patriam tandem complechmurvrbem , ROSTOCH1VM,qua non alia eportunior vfquam Tenefiiu ifi.fi quis vdfluminapulcra,fecundos Jfauigw penus &opimaspifcibtu vndas lnjpfciat retie. facundauepndiacernat: Seu mores h-minum cultos,magnumquefenatuin. Ardua temcli. jt boleformam,cellegiaque ampla. Seu turbamfpettet iodorum,tx ajfe virorumi Hm viffrn ratio fifacilis,facilifque locorum Temperies,tenui vendunturque omnia nummo. Heicfuaris terrigenius ,petufqutfalubris, Roftccbterfis enimpafimeereuifiacunelis Laudaturpopulis ,petiturque bine indefrequinteri He;c Meftruffi Helicon,quofe,feufonteduuentus Abluit,ac puris abftergit barbara lymphis* Heic varia naves, heic merces vnde paterna Vrbs, Pandora Deumfine crimine, &altera Athttltl Tojfitq^ Atcloaparadifus dteier Anfa: Talfa tenet Uonm.quafunt vertJhma,Dlxi. HALLA SAXONVM. ALLA SAXONVM, Etymologia grarca, fiue vt Geropius Becanusin fnis Hyperboreis, non grsca ,fed cymbrica deriuatione a(alis prouentu nominata *quemadmodum &Halla Sueoica,Hallain Rhenis, &HaIia,nobile in YiiwAs. TT 11-r~ tt 1r.TT-T••T'' _„:f.-, Prt(i T/ki r> Infimum mniliriir fsIlC Fr in Hermunduris opidum. Et Hals, fiueHalis in Comitatu Tyrolenfi, vbi plurimum coquiturfaIis.Et,in Armenia Ha- 1.-I 4r- ,r- TT _JSt T—I1!-> T2 roKinr10 nt-rpt-m /A 't jj nibus ortum,qux mirabili naturx maieftate,ad quatuor cardines mundi promanant,vt Egra,Mosnus,& Naba) prx- _claras Saxonix vrbes,&intereasHailam,gratavtcinitatelalutans, in Albimle tandem exonerat. Quam alalispro- ^uentu, nomenhabere putamus. Cuius quidem falis fontes ,admodum frufluofi &faiutares, primum inuenti iuar, iante Chrilti natalem aWendis,quos Hermunduros vocamus, quorum,vbertas, vbi vicinis gentibus innotuiflet, haud fecus, quam aureis fodinis, magnisconatibus ijs mfidiati fuerunt. Hinc Catti anno ChriftiLX. eos, vt fuos ra- (KpJi cerent, Hermunduros bello tentarunt, aquibusvifli funt &profligati. Multo poft tempore, vt Crantzius lib. XL -V^sSi' Saxoni£e,cap. 15. refert, Guntherus Magdeburgenus Arcfeiepifc. Hailenfibus multa incommoda intuhr, quia^Salina- Av 'fxVi rum prouentus, fibi, tanquam terrae domino, proiufta parte deberi contendebat. Rurlus, Anno I47§* Halcnfes, Sali. narum caufa, mutua feditione, non fine graui incommodo fuerunt diffefli, quod idem Crantzius libr. Saxonis 12. cap. 12. commemorat. Et in fua Metropoli libr. 12. cap.14. Tumultuatum inquit, in ciuitate Hallenfi,proprietarii Sartaginum in falina eius vrbis,hone. ftum diu collegium, fed per opulentiam inlolefcens :non videbantur quiefeere in opibus &vita? deliciis, nifi etiam aduerfus plebem fuperbirent, omnia in fua commodavertere videbantur.Id cum boni viri ex plebe ferrent indigne, oppoluere fe maioribus: &indignatione concepta, armis correptis, libertatem defenfitabant. Stabat diuifaciuitas,Archiepifcopus imploratus aplebe,fuperuenit. &quod aEfopianababet fabula,murem ac ranam colligatos, vt tranarent,pariter abduxit,hoc eft, proprietariis &plebi durus erat. Magna Salina: partem in Ecclefix opus conuettit, conftituitque afe peti vacuatarum pofleffionem. Ita peripforum ciuium inftantiam &propriam inter fe tumultuationem, libertas vtrorumquemagnaex parte eft correptat coepi tque extruete ad moenia inluperabilem arcem, domatricem in futurum infolefeentia excrefcentis, cum arx Ecclefiae altera non inde longe permaneat, ex antiquis temporibus ibi firmata, cui nomen Gebekenften . Harum Salinarum occafione, ex pago Doberabora,praeclara haec yrbs Halla excitata,abs Ottone eius nominis fecundo, ciuilibus eft priuilegiis dotata. Nunc adminiftratoris MagdeburgiciMarchionisBrandeburgenfisfedes. Cuiuselogium ex Georgio Sabino, clariffimo fui temporis poeta, hiclatius commemorarelibet. Fumantibus Halla Salinis Cernitur, vrbs oculis fafla propinqua meis : Cuius amcena virent, vt Tempe, pafcua :cuius Seminibus multis foetus abundat ager. Huc vbi peruentum :confulti tefla fubibam, Holpitio cuius nonlemel vfus eram , Dulciafecuris hic ocia rebus agentem Continuos tenuit me moraquinque dies. Interea templum memorabile, cellaq; vidi Principis egregium regia quicquid habet. Scilicet ad Zephyriflatus ,folemque cadentem Qua Sala contiguis mcenia ftringit aquis. Erigitur miris lapidum compagibus aedes. Condidit Aibertus nobile praefui opus, Mauritio, diuxquefacrum, quae vidit adorans Prima, refurgentis numen &ora Dei, Quando lub horrorum cultoris imagine Chriftus Ad tumulum flenti, quidlacrymaris? ait. Veftibulmnfculptisin£gnibus,area templi Strata pauimento verficolore nitet. Cingitur aulaeis paries feftifque tapetis , Quae gens artifici Belgica pinxit acu: In quibus elucent fuluo radiante metallo, Aurea folerti flamina dufla manu. Organa marmoreo pendent fub fornicis ar6u : Urnula cantantes hxcimitantur aues : Ac fic verenouo frondentibus abdita lyluis, Mille'daret volucrum turba canoramodes. Hxceadem raucis clangoribus aera tubarum. Et referunt fonitu tesgora tenfa boum. Tergora tenfa, quibus violentos incitat hoftes. Bellicus infani Martis ad arma furor. Quid loquar infignes, ad quas coliata, tabellas. Cedat Apellxo pifla colore Venus 5 Nulla fed effigies iftic obfccena, nec vllum Spurca locum turpis mater amoris haber. Caftareprxfentat tabulis pictura, luerunt Quam graue fupplicium turba profefla fidem Vtque pianatus de virgine reflor Olympi Nos docuit fummiiuffa verenda patris. Er datus iple neci genus hocmortale redemit. Quod voluit precium fanguinis eflefui. Qualis &extremo venturus tempore mundi. Ad nigra damnatos tartara Chriftus aget. Necquodimaginibus tantumodo lumina pafeit, Diuesin hunc vfum talia praefui habet : Inde led vt difeant exempla fequenda piorum, Hiftoriae fi qui cognitione carent. Eft locus in medio qua iaflat ad aethera templo Sedulus alterna carmina voce chorus. Ferrea cgncellis ignobile ianua vulgus Arcetfibi magnae confpiciuntar opes. Plenaque collucent rutilis altaria flammis ; Fulgetvt aftrorum lu eidus igne polus. Omne quocfargentufodit, omne quod eruit auru Totametalliferis Pannonis oraiugis : Quodque Tagus, diuefq; vehit Pafloiusiin vnum Hoc tibicongeftum dixeris efle locum. Aurea nam gazas &opes aequantia Crcefi, Stant fuper extruftishic timulachra tholis. Carolus inflgni Ipeflandus imagine Cxfar. Hic flat, &Auguftum fert diadema comis. Quale gerit fumma cum maieftace verendus, Eegia principibus dicere iuia foler : Fuigenfemque manu gladium ,fufpenlaque collo Aurea phryxeae vellera geftat ouis. Aftat &Aibertus, qui talia fumptibus emit, Haec quibus eft xdes condecorata, luis Grandibus. hic duplicem gemmis auroq; corona Fronte gerit,dextra pontificale pedum. Talibus innumeris fimuiachris ara repletur: Ara ter excellos quatuor alta gradus. At fuper effigies argenteus emin et omnes. Qui patrio rieufta: cataphraftus eques. Mauntiiq ue refert procero corpore formam. Cuius claufa pii militis offa tenet. Multus &extremo lapis hic Oriente petitus Eft, in Erythreis leflaque gemmavadis. Iftibus infragiles Adamantes :totq; Smaragdi, Quot vix diue tuus Marce fenatus habet. Albaque concharum preno&getmina baccx, Eft quibus ingentis forma rotunda globi. Hzc ego defixis oculis dum Ungula luftro. Miror &immenfasdeftupefaflusdpes : Principe magnificam pompam ducete facrorum. Tympana cum lituis mota dederefonos. Feftus agebatur, qui te paritura tonantem Edidit in lucem, virgo beata, dies. Longa facerdotum qua templum turbafubibat, Lato pandebat limite vulgus iter. Ipie fub infigni preciofis tegmine gemmis, Duflus regali prxfes honorefuit. Intertexta ,genus patrium trahit vnde, nitebant Inclyta Marchiacx ligna videnda domus ; Terribiles aquilx, formidandique Leones, Et qnosfemiferos India Gryphas alit. Magnanimos inter proceres, equitefque fecutos. Quorum turba frequens ac pepulofafuit: Principis orando qui fumma negotia traftat. Vir celebri dictus nomine Turons erar. Cuius ab ore velut refoluti nubibus imbres Verba Periclco culta lepore fluunt. Ifte mihi vacuum monftrans ex xre fepulchrum, Hxc eafunt,dixit,qux monimenta vides. In quibus Antiftes poft vltima fata quielcet, Tunc vbi ventura morte folutus erit. Digna lacro tumbam fententia prxfule fignat Qijx quod vita breuis fitque caduca, docet : Morte nec intereat virtus, qux fola perennis Effugit extremi triftia fata rogi. Talia iuflit enim. Vivit post fvnera virtys. Grandibus inicribi verba legenda notis : Hxcvbi vidiflein, culti facraria templi Ingredi ordoflo me comitante viro : Pharmaca quo nemo mifcente peritius xgris Pxonia medicas applicat arte manus. Innumeros calices hic aurea vafaque vidi. Apta mimfteriis, vfibus apta piis. Ac plures chlamides gemmis auroque rigentes. Quam quot luciferos integer annus habet. Mollia ptxtereo quxSeres vellera quondam Nere, led Aufonides iam didicere nurus. Nec refero tinflas concha Sidonideveftes: Nemo facerdotum quas numerare poteft. jEdituus decies centenis millibusauri flbftimat, hoc templum nobilequieqaid habet. Atnihil in tantis opibus conlpeflius lpfo Prxfule, rem facram dum faciebat, erat. Is pia folenni leu carmina voce canebat, Siue precabatur fupplice mente Deum : Omnes quotquot erant magnates, omnevidere : Vulgus ad hunc oculos compoluiffe luos : Nam quas principibus multis natura nesauir. Innumeras dotes corporis vnus habet. Grandibus accedit facies hetoicamembris. Qua vetus Heroam fe genus efle probat: Et patriis magnumvirtutibus xquat Achillem, Egregia cuius laude fuperbit aui: Elucet pietas vultu: cerriffimus index Vultus enim tacitipefloris efle folet. Nulla parent oculis metuendi ligna tyranni: Mitior hoc vnquam principe nemo fuit. Iple fuos populos fine vi, fine exdegubernat: Afpera nec prxfert laudibus arma togx. Huius adhuc femper ciuilia belia diremit Cognitus in dabio tempore pacis amor. Nec fibi diuitias &auarus poffidet aurum : Largus habet promptas ad pia dona manas. Foeiices 6Roma tuos omnefque futuros, Aufonium quotquot nomen in orbe colunt: Tempora triplicibus gefturus cinfla coronis, Si regat hic lacerum paftor ouile Dei. Qijxmodo palantes fine curatoribus errant, Nullx prxda lupodeftituentur oues. Dura coercebunt inclufum vincula lanum, Netrifti referet condita bella manu. Aurea reftituet lolidam concordiapacem : Prifcaque fulciferi fecula regis erunt. Etprope delubrum foffis munita profundis Arxftat, &aerium tollit in aftra caput. Bucchemerus erat qui me comitatus euntem. Hanc quoque vifuri, nunquid eamus iait. Nec mora, feftino me duxit in atria greflu. In foribus quorum pifta tabella fuit. Ambigua referens ipfius imagine vultus, Quiregitimmenfi Carolus orbis opes. Per teres infpicias nifi luminis orbe foramen. Hanc fimilem curux dixeris efle rati. Quin etiam noftris ignotam vidimus oris Exiguam pennx verficoloris auem. Hxcaliata procul Nabathxis venit ab Indis: Apedibus quibus eft orba, vocatur Apus. Ipfe gerit fimili raras ex alire pennas Thracius in coni vertice Turea fui. In mediis aulx penetralibus, xnea moles. Pyramidis faflumfurgit &inftar opus : Id feptena mouet reuolutislydera Iphxris, Q_U£ vagus ambiguis curfibus error agit. Talis erat ftellasimitataque machina coelum, Fafta Syracufii quxfuit arte lenis. Quid memorada tibi referam fimulachra deoru, Qux vetus artificum duxit in xre labor ? Et quibus exhibuit lacrum rude vulgus honorem. Mundus adhuc expers cum pietatis erat ; Extrahit hxrentem mcerens evulnere Ipinam, Indolait fixum qua Cytherxa pedem, Tunc vbi pnrpureumrofa,qux fuit alba,colorem, Duxit,Acidalix languinc tinfla dex. Prompta pharetratus iaculatur tela Cupido: aEgida ccelatum Gorgone Pallas habet. Thyrlifero pendent Lenxo fronte corymbi : Mercurius loculis condita lucra gerit: s [Document text truncated for crawler view.]