Regnorum Sueciae, Gothiae, Magnique Ducatus Finlandiae ut & Livoniae ... descriptio nova ..

Gl/fr REGNORUM SUECI/^GOTHjLE, MAGNIQUE D UCA’ TUS FINLANDI.E, Ut & LlVONIiE ,*Bremensis DuCatus 3 Partis Pomerani«s ad Suecos pertinentis J & Ur- bis Wifmariae, DESCTtJTTlO T^OVA % Iconibus praecipuarum civita- tum adornata. A MSTELODAMt, Apud £gidium Jansso- KIllM V A L C K E M I E K. Anno 1656 . Illujlri ac Strenuo vir* Domino AL EXANPRO ERSKEI N, Rjgit 'Majejlatis , ac Regni Sue - cu Confiliario fiecreto , & Mili- taris Conjilii in Germania Proe- 'fidi , ac hereditario in Lutersha- gen & Vorlandt, Domino meo Clementi . Lluftris ac Strenue Vir,' Domine Clemens : Me- moriae prodit Philippus Ctuverim, in opere luo de Anti- qua Germania , Guttonum, Go- tonum, vel Gothorum fedem o- lim non in Suebia , fed in Po- merellia, & citca Dantifcum, ipfofque , alium , quam Grxco- rura Thracios Getas, & RomJ- A 3 - norum Epiflola aViftulae exitu poftea difceden- tes totam Sarmatiam peragran- do perveniiTent ad Maeotidem paludem , cui Temerinda apud Scythas, hodie Carpalut,Mare- delle Sebacche,MaldellaTana, (a Tanai, Don, vel Scythico Danubio fluvio , qui cum mul- tis aliis fe in illam praecipitat) Mar Bianco , & apud Paulum Jovium Ub. 1 4 . Hifior. fui tempo- ris fol. 160. E. Zabacca nomen eft: atque inde ad Dacos, vel Getas perrexiflfentjibique domi- cilia fua .habuiflent, nomen Ge- tarum ipils familiare redditum eft , ut Getee nuncupari incepe- rint. Hoc & Graecos fefellit, Gothos Scythas efle opinantes, quod ex regionibus Maeotidi paludi conterminis, & Europga Scythia eo profe&i erant .Iohan- nes Dedicatoria. nes Muralius lib. i. de veteri P orner ani a p. 6. refert , Pyt beant 2 yo annis Herodoto juniorem» atque ita 1800. annis xtatem noftram antecedentem dixifle, Guttones eo in loco Germanice domicilia habui fle , ubi Succi- num inveniatur, & in litore le- gatur. Ita. etiam pag. 1 5 . idem Muralius docet Gothones eos efle Guttones, qui aliis etiam nominibus Gottorum , puta » Getarum, & Gothorum defig- nentur, & per Pomerellani & Boruffiam habitationes fuas ex- panderint, ac mediterranea quo- que incolentes cis Viftulam Burgundos vicinos habuerint. Hinc patere, ait, quant^ potenti^ populus hic fuerit, & quantam regjonem poflfeflionefua tenue- rit. Liquere item facile ex Pto- A 7 lonuo} lonwb , ejus tempore ipfos trans Viftulam Regni Polonia: por- tionem fatis grandem poffedif- fe. Domiciiiis tamen fuisnon contentos verfus Septentrio- nem pafiim in Suecia,Dania,& lutia i edes fu as explicuiffe. Pag. 5f. & feqq. his verbis utitur: Probavimus antea, poftquam Europv Regiones inter Aske- neza: liberos diftributx eifent, eos in Germaniam primo dela- pfos , poftca navibus conlcen- fis in Borcales terras tranliifte, & tr birs illis regnis incolendis initium feciiTe. Ideo Suevorum & Gothorum nomen in tradu Germanig maritimo permanat, etiam in Borealiumifto- rum trium Regnorum terras tranflatum eft. Quia vero tanto temporis intervallo Regna Sc ‘ ~ " “ Ina- Dedicatona. Imperia multis viciffitudinibus obnoxia funt, fieri potuit, q rnd Iornandes dicit, ut. aliquot Go- thi ex Datva & Suecia in tres naves appulerint eum in locum, quem Germani Gothi jam ante inhabitabant. Ciuverius infici- ando quidem veritatem decli- nans omnia , qua: de Gothis un- quam tradita funt, fuce Boruffig, & noftrce Pomerellice Gothis aptare fludet. Sed nos I ornan- dis narrationi fidem adhibemus, quce Gothos laude fua debita participes reddit, de qua nihil- omnino delibantes arbitramur, quod cum noftris Germanis Gothis , aliifque Germanice po- pulis, Pomeranis nimirum Sue- vis , Herulis ,& Vandalis foede- re inito profedioni fe commi- fgrint. Quod autem ante mul- to?- Epljlola tos centenos , imo mille annos ante Chrifti incarnationem Go- thi in Germaniam venerint , ut lornandi&i Aventino placet, & quod Scythae, qui cum Vefore vel Vexore /Egyptiorum rege bella gelferunt , aut Amazones, & fxminx ill^ heroicae, a quibus tota Aiia fubjugata eft , ac tan- dem populi illi , qui Danubii accola:, Perfarum <k Grxcorum • Regibus regnantibus , fuerunt, &fe omnibus hoftibus tam for- titer oppofuerunt , Gothi ex Dania & Suecia ortum traxe- rint , fieri nullo pa&o poteft. Nam Germani illi , qui Alexan- dro Magno refpondernnt.fc nul- lius rei timore percelli , nifi quod vereantur , ne coelum ali- quando ruat, & qui antea cum Perfarum Regibus fortiter dc- c-cr- Dedicatoria . certarunt , non Gothi fuerunt, fed nobiles illi Baftarnx,6t Peu- cini, quos Tacito, & aliis fellan- tibus Danubius accolas habuit. Hucufque Muralius, quiinfe- quentibus Gothorum hiftoriam ex lornande repetit, omiflis ta- men iis , quae aut nimis lonsje petita funt , aut veritati non uf- quequaque congruunt. His ad- di poflun i Hero ai anus , Spartia- nus, Capitolinus, Orojius, Xiphili- ntts, Aurelius Viclor, Lampridius , Zpjitnus, Eutropius, Vopifcus } Pa - nepyrifia , Ammianus Marcelli- nus , Procopius , P. Diaconus, Blondus, M 'achiavellus, P Tertius lib. i . rerum Germ. de Gothis & eorum Legibus (ex quorum nu- mero Alaricus, \c\Albeicb , qui anno Sal. 309. Romam Vrbem occupavit , & Theodoricus Verd\ nentis Epijiota nenjis ( Dietericb von Bern } qui anno 516. fato fandus eft.) Atq; hx funt de Gothorum ortu opi- niones , ex quibus etiam videre cft, quid ca,qu2 ab Arriano 1 . 1 . c. i . Iu (tino i.i^.c.^.CP Curtio l.i.c. 1 .&aliis de devidisGothis rcfe- runtur,non Gothis, qui Germani fuerunt, fed didis Thraciis , vel Scythis, temporis progreffuDa- cis appellatis , luflino tefiante l. adfcribenda iint. Paffim in Gothicis illis Suecig regioni- bus alcifiimi montes, & (copuli infculptas & infcriptas exhibent Gothicas literas , Runas nuncu- • patas,antiquitatis teftimonia an- tiquiffirna , de quibus videatur An (beas Bureus in Orbis Arcloi defcriptibhe ,& Ioh .BC.eJJen.in tum. veter . £? nuper. S ueon . Gothorumq; /Majorum enim fada prceclara T il . rhyt- Dedicatoria. • rhytmicis cantionibus inciufa ixpius canendo & tandem rupi- , bus &*fcopulis incidendo con- fer vare ftuduerunt.ne vetuftas ea oblivione aliqua deleret. In' hi- ftoriis Archiepifcoporu Suecix legitur, Nicolaum JR^agualdi Ar- chiepifcopum.a. 144 Smortuurr s de Gothorum ortu,rebus geftis, bellis & vi dori is hiftoriamafc colleda coram patribus inCon- cilio Bailleenii eloquentiilima oratione enarraffe, cofq; movil- le,ut Gothlandie Regi inter om- nes Chrifliani OrbisReges pri- mum , & fu premam locum dc- cernerent.GothicoHifpanigRe- gi l^ecaredo Concilium tertium Toledi anno' ySp. celebratum Catholici titulu,&duo alia con- cilia annoru 592. & 5-99 .CHrifli- anifiimi cognome conceherunt: qui ambo tituli poftea etia feque- ti bus v ' Epijiola tibus Hifpanis Regibus tum a Conciliis nonnullis , tum a Pon- tificibus , & aliis attributi funt, • ut Gafpar Scioppius in Conjilio jRegto pag. 3 i .feq. pluribus do- cet. Hodie tamen Chriftiaftiffi- mi titulum folus Gallis Rex ufurpat, Catholici autem titulo Hifpanis Rex utitur. De qui- bus 6 c contentione ea de re ob- orta du Haillan lib. 4. de lEfial des affaires de Fr ance pag. 340. £? feq. legatur. WeftGothi, five Occidentales Gothi ab anno 3 69. velut alii numerant , 400. vel 410. aut a Regis Wallix qui tertius poft Alaricum fuit, adven- tu ufque ad annum 71 3. aut 14. Hiipanis Regnum obtinue- runt. Quo tempore Dom 7 {o- drigo Rex Gothicus a Saracenis ‘debellatus > & antiquiffima Go- thorum Dedicatoria. thorum nobilitas fere penitus extinda eft. Reliquia: Mobili- tatis exigux in montana Allu- rix evadentes zx\no 716 Pelagi- um^ regio ilemmate oriundum, in folio regio collocarunt, cu- jus pofteri Legionis , Caftilite, Navarrae, Arragonix & Lufita- nix Regnis pedetentim recupe- ratis modo unum, mox alterum Jocum Saracenis , vel Mauris aut Merifcis eripuerunt , donec Ferdinandus Catholicus Arra- gonipRex ab antiquisGothis or- tus tandem. anno 1492 Grana- dam urbem , & Regnum , ulti- mum Maurorum perfugium, in fuam poteftatem redegerit, om- nique Hifpania Mauris exadis, ipforum imperio finem impo- fuerit : cujus decefiu potentiffi- ma illa regna ad Iohannam fili- am Epijlota fu ex Pannonia in Italiam fe quoque contulerunt , & Ge- pidis in Ungaria reliquerunt» Ejus Regis qui triginta o&o annos regno in Italia* prae- fuit , rr.ortui fucceilor , & nepos Attalciricus haud diu vi- xit , & A malofuintba hujus ma- ter, & Theodorici Regis filia a Theodato , hic vero a Gothis in- terempti funt , ac Vitiges fuc- cefior in Belli farit Cadaris Ju- fiiniam exercitum ducentis ma- nus incidit. In ejus locum fuf- fedus ab Orientalibus Gothis lldoadus , & huic quoque inter- empto Totila Romae Urbis oc- cupatione bina celebris , & toti fere Ita'ix imperans , tandem autem a Narfete contra iplum klufi iniano Caefarc cum exerci- tu milfo etiam occifus. Gothi fu- Dedicatoria. fuperftitesPaviam quidem fe re- ceperunt , eledo Teia Rege, qui cum exercitu fuo a Nar/ete dido partim exfus , partim in fugam conjedus cum Gothico nomine in Italia periit; ut Nicolaus Fla- chiavellus lib . i . hijloru Florent, p. i o. Regnum ipforum a Rege 'Theodorico ad Teiam feptuagin- ta annos floruifle tradit. Sunt ta- men , docente Andrea Schoto in fuo Itinerario Gallico , qui opi- nentur, quod feptem pagorum illorum opulentorum in Dioe- cefios Vincentinx montanis in- colx (a Venetis ob fidelitatem prxftitutam libertate donati, ho- mines feri, & lingua pronuncia- tione cum Germanica quidem conveniente , fcd a Germanis non intelleda utentes) Gothis originem Iliam acceptam fe-. B 3 rant. EpiJIofa rant. Incertum tamen eft. Olao Wormto in Monumentis Dani cis fol. 525. verifimilenonfit. Go- thos , & Cimbros tam diuturna habitatione in Italia & Sicilia ufos, nullam propagatione ali- qua fui memoriam reliquilfe. De Gallia ita feribit : In Galliis prope civitatem Lochenfem in Abbatia Beaulieu (de qua in meo Gallico Itinerario cap.jpag.- 172.) Pyramidem extare 12. ul- narum altitudine Gothicis lite- ris infignitam , referunt ii , qui res memorabiles Gallia deferi- pferunt , & c. plura in Gallia in- veniri non dubito: Anglica quat- dam produxit Cambdenus. Quoniam igitur Gothi non folum olim Sueciam incolue- runt, fed etiam hac noftra atate incolunt : & ego etiam omnia Orbis Dedicatorial Orbis Chrilfiani Regna defcri- ptionibus meis iilultravi ; x- quum efie ciuxi , ut de laudatiflt- mo Sueda: Regno etiam non- r- nulla memorabilia congere- rem, inpriiris amica inftigatio- neimpulfus Domini D. Chrijh- pbori Ludovici J\afchenn in Sa- .gnitz, Valck , & Nockebuy , E- - quitis , Regia: Maj e flatis in Suecia Confiliarii intimi , & ad diverfos in Germania Princi- pes ac Civitates liberas Legati, qui mihi anno 1632. menfe Odobri ex Helvetia revertens jam tum autor fuit , utcjufmodi opufculo opellam meam infu- merem. Parui, & anno demum 1 647 . in lucem edidi. Ubique autem Ledores tam benevolos & cupidos offendit ut exemplis brevi tempore om- B 4 ni- Epiftola nibus ditlra£tis de nova ejus edi- tione mihi nova cura incubue- rit. Cum vero antea nemini in-, feriptum & dedicatum fuerit. Excellentia autem Veftraam- pliffimis ingenii dotibus praedi- ta, & ad Geographiam lingula- ri ftudio proclivis omnium lau- dibus deprardicetur, eo auda-. cia: progreffus fum , ut Excel- lentia Veftra opufculum hoc, inferiptione humillima offerre ignotus non dubitaverim , fub- miffis precibus adjundtis, qua ab Excellentia Veftra fubmiffe contendunt, ut non clementi modo benevolentia, exiguum hoc opufculum accipere, verum etiam, ii qui errores in eo com- milfi,de iis infequiorem partem non acceptis.me certiorem red- dere non dedignetur. Tantum Excel- Dedicatoria. Excellentia: Vetirx promeri- tum in me collatum ut omni ftudio & diligentia promerear, omnem occationem aucupatu- rus Divinx proteftioni Excel- lentiamV eftram ita commendo,, ut felici prorogatione non mo- do ineuntis proximi 1 6jo. fed etiam plurimorum fequuturo- rum annorum Habili profperi- tate fruens farta & te&a femper confervetur. Datx Ulmat Prid. Id. Dccembr. Anno 1649. Excellentia Vejlra Subje£lus Cliens, ' Marti /ius ^ 'eillerus. TSLoya Defcriptio. B U E C I /E Regnum Sca- nia? vel Scandinavia ma- gna? illius in Europa Re- gionis adAquilonem con- verf§ membrum, atque ideo Scandia luperior a Lyfeandro pag.iG. appella- ta, in occafu Norwegia ; feptentrio- ne ea Lappia, qua? Suecis non paret, ortu Ruffia; & meridie Balthico ma- ri , ac Dania clauditur; Quo pa&o & quo tempore Dania? , Sueciae , & Norwegia? fines mille circiter annis poft Chriftum natum dekripti fue- rint* & Danskkholmi tres Regno» rum iftorum trium Reges unimcn- ix , quifque tamen in regno fuo ac- cubuerit, Heldvaderm narrat m Jylva Chronologtca Circuli Balthiacap 3. in defcriptione Regni, Snecia pag. 17. De antiquis autem Daniae & Suecia? fini 2 Regni Suecije bus agit OUusVPorm in peculiati li- bello. Eft autem Suecix Regnum grande & prolixum . & quorundam opinione Danix ac Norwegix Re. gnis antiquius , cum his olim Reges prxfeciffe credatur. Hoc tamen in- ficias eunt Iohannes Lyfiander Bre- menftsin antiq. Danie. ferm. %.f>. 25. feq, & ferm. 2 , pag. 8 1. C7* alit, Inco- lx Sueones , Sitones , & Gothi olim appellati leipfos hodie propria lua lingua Duenfche aut Suedosj quafi Sevedos, ut Norwegi Norvedos ap- pellitant, Nam ex hoc vocabulo Se- veden pofteaSueden , Suedenreijck, vel ut Incolg dicunt Suerrike voca- bula emerfiffe &coaluifle videntur. Seveden autem nomini lacus forlan illi tres Venner,Vetter, & Meller ex hoc Regno profluentes ortum dede- runt. Nifi forte quis denominatio- nem petere velit a Suine vel Suevo, id eft Viadro nobili Germanix flu- vio , qui , inter Infulas Pomeranix Luas, exitu luo Suecix oppolito eva- dens Nova Descriptio. ^ nia Danis hodie fubjefiam excurre- bat. Steph, Steph 9 in notii ad L 5 # Sa- xoni* p> 1 24 . Jampliam & Helfingiam Regum Norwegise proprias fuifle ac incoli ccepifle , cum KtetiUus lampte % & Thorus HelfingiPztzt & Filius, Re. gis Haraldi Pulcbricomi tyrannidem fugientes, ex Norwegia migrafTenr* Si-Norwegicis Chronicis fides adhi- benda,di< 9 ;us Kietillus lampte OiHenii Sueche Regem > qui Nidrofienfem traftum occupaverat > reformidans Jamtiam a fe ita denominatam inco- lere coepit. Helfingi propriam , & a Runis 8t Gothis plane alienam fcri- pturam habent. Gravia ipfis bella cum FinlandisyCujanisj&Carelis in" tercefrerunt,qui populi ab ipfisfape fedibus luis ejefti funt. IpfisCajanix, & Finlandia? terrarum feptentriona- lium incolis littus maritimum inha- bitantibus , ut & Nylandis ex Hei- finga oriundis , & Careliae finitimis lingua Helfingia eft familiaris. In- colgg Hdfingi^ ceteris Succis magi& * A 5 bo%k io Regni Sueci^e hofpitales , & liberalium artium jftu- diofi mutua earum inftitutione fei~ pfos informant, & domiciliorum pu- ritati maxime ftudent. In indigenas feu veros Helfingos,&Lappones di- viduntur. Ad illos Helfingia pro- prie fic dida,Medelpad» Angerman- land, & Bothnia .* Ad hos Lapponiae pars pertinet. Helfingia proprie fic di<fta olim Sundhede nominatam fui fle teftatur Sigillum Helfingig ho- diernum his literis iftfcriptum : Si~ giUum communit at h in Sundhede • Di- ftribuitur autem Regio , fecundum rnthoremReipub* Suecidp* 57 . intres Dominatus, feu praefe&uras, A lo- ram fluvio Liufna rigatam, Sundhe* de , lacu> & fluvio Bilinas duas aequa- les partes fere fe<5iam, &Nordftigh, qua? fylvae Arfkag contigua eft. Hel- lingiae proprie fic di£ia una urbe Hu- dingswald decoratur, (oloque feraci, 8c rei pecuaria? admodum commodo gaudet. Proxima huic eft Medel- H ia sum praecipuo luo loco Indal NovaDescriptio, II fecundum Sanfonemm tabulis Geoora- phicii. Angermannia, Angerman- jand feptentrioni vicinior unicam o- ftentat urbem Hermofand, ut liber de £e/?,*SWr.appellat Tontano & San - fom Hernofandia eft. Altis & gran- dibus montibus,ac fcopulis frequen- tibus attollitur Regio , vallibus & planis inter montes veftita locis adeo fertilibus , ut agri aliquot an* nis non quiekentes nulla tamen fter- coratione indigeant. Hurneciatur Angermanno , fluvio omnis generis pikium .> Salmonum inprimis pifca- tu celebrato. Occurrit hic horribili inclinatione lapfum minans mons Scula. Inter mare & Laptnarckiam vel Lappiam Rothnia fequitur. Ma~ re feuhnus ille in terram longo tra- d:u infertus olim nomine Dumaf- haff , quafi Dtimbi mare diceretur, innotuit ; perperam hodie a nonnul- lis Boddicus, ab aliis autem aptiore vocabulo Botnicus finus appellatur, filiis Gothici vel Suedici maris in A 6 fe- 32 REGN I SUEC IM feptentrionem definentis. Hinc ter- tia Botnias pars a Septentrione maris hujus undas reprimens Nortboth- nias,ut, quas Lappias verius occafum contigua eft, 'Weftbothniasj&yquas adortum Tavaftiam & Savolaxiam Regiones attingit , Oftbothnias > & in tabulis Cajans nomine lignatur* Olaus Magnus de Gentium Septentrio- nalium variis conditionibus lib . zo.cap. i, di das tres Bothnias Regionis am- plilfimae partes affirmat grandes efle, ac incolas Bothnig Borealis plurimos pifcatu vitam (uftentare » non quod folum fterile ibi reperiatur,fed opti- morum piicium tam incredibilis co- pia capiatur , ut eorum permutatio- ne omnia fibi neceffaria comparare queant. Hinc ex Lulitania vinum optimum , ex Anglia & Flandria pannos pretiolos , ex Germania o- mnis generis fupellc&ilem , ex Sue- cia & Gothia triticum , Uliginem, hordeum, omniaque legumina ne- eeffaria ad i pios navibus deferri. JE- - ^ ili- Nova Descriptio!! if ftivismenfibus amceniflima omnia, infulalque plores littorisdudum le- quentes herbis , arboribus & grami- ne luxuriari , avelque in arboribus cantilenas dulciflimas canendo , & tam diverfa pilcium genera in aquis ludendo incredibile diledamentum parere. Mare nullius animalis noxii ferax , terram nullius venenati inle- dii aut terribilis fer» patientem, te- nebras aut nodem aeftate tota nui- • i lam, calorem folis non immodicum, fed aerem falubrem & temperatum » ac omnia tranquilla, quieta, & amoe- nitatis plena effe. Ex Bothni» hujus Septentrionalis montibus flumen e- rumpit grande, cui Kimi nomen in tabulis chorographicis. Hoc duo- bus oftiis excedens maris fludibus luos milcet ,& brachio utroque fpa- cium exiguum circumfundit, cui Thorna civitas infidet. Haec cs.OUo Magno. Ltler de Republica Sueaca p. 60, & feqq. Bothniae in quibuldam locis iolura arendum afcribit , cum afpe- 14 Regn i Suec i m afperiore & frigidiore aere meflem divitem , & opulentam impediens, quamvis omnium aliarum rerum af- fluentia incredibilis huic defedui medeatur. Multis fluviis magnis, ait, humedatam Salmonum piicatuco- pioflflimo gaudere. Incols, inpri- misveroii , qui Byrcarl vocantur , a mercatoribus fftivo tempore adven* tantibus omnia, quibus Lappones & vicinos eorum indigere Iciunt, coe- munt, & Hyberno tempore, cum ni- ve & frigore eunda conftiterunt , i- pfis apportant, eorumque loco pifces lummo frigore induratos, omnis ge- neris pelles , aliafq; merces fecum a* fportant. Lapponia , Lapmarckia, Lappenland tandem omnium re- gionum Septentrionalium extrema & amplifflma nemoribusjtnontibus, paludibus,lacubus, maribus & aquis ac in locis quibufd am pafcuis etiam katet, agris caret. Venando, aucu- pando & pifcando incolae vidui & amidui confidunt. Neque civitati- bus Nova Descriptio; 15 bus, neque pagis, neque domiciliis fi- xis & flabilibus inha;rent , fed pilea- tus , aucupatus , & Venationis occa- fione habitationes mutant , & lacui , paludi, lylvar, aut alii alicui loco ap- ponunt. Hyberno vero tempore 9 quando tributum ipfis pendendum , certis in locis conveniunt, in quibus Paftores liberos eorum baptizant, ar- ticulos fidei, & alia ejufmodi exerci- tia Chriftiana ipfis proponunt,& ex- amine inftituto inquirut,quid de iis, qua: ipfis anno priori propofita fue- rant, memoria retinuerint.Caro/kr in locis poteflati fuglubmiffis templa extruenda curavit & effecit, ut maxi- ma Lapponumipars a Magicis arti- bus, quibus antea vehementer dediti erant, nunc maxime abhorreant. Sim- plices alioqui funt homines , probi etiam , & bonis moribus findentes. Raro adulterium, rariffime vero ho- micidium committunt , adeo ut de latrociniis , & direptionibus vix un- quam inter ipfos audiatur. Cafulis vili- w- 1 6 Regni Sueci^ vilibus ; & paratu, facilibus contenti corpus tegut pellibus Rangiferis luis detra<Ris,qug animalia equorum, qui* bus deftituuntur , loco adhibita lin- gulis horis 30, mill. Oerm. percur- runt,(icut patet ex Munflero 1.6. Cof- mogr.c. 3 5 .fql, 1363. ult.edttion. Haud multum a cervis lata cornua habenti- bus Ipecie abludentia , grandibus quoqjcomibus ramolis, non tam al- tis quide.fed aliquanto latioribus or- nantur.Firmiflimae & validiflimf na- turae in fame & liti ferenda Camelis nihilo inferiora. Mulgentur , & lac ipforum,ut & caro, ac pelles in ulum adhibentur,cum ungulis iplis fpafmo medentibus.ln noftras Regiones de- lata diu vivere non poliunt- Ohus • Mnv.l. 17. narrat , Stenonem Sture ju- niorem Suecia; Principem Friderico Holfatis Duci lex talia animalia cum conjugum Lapponum pare, uteoru curam gererent, transmilifle; fed ho- mines cum beftiis iftis diu fuperftites non fuilfe. Pdlium,quibus k Lappo- NovaDescriptio^ 17 nes veftiunt, pilos non ad corpu^fed foras convertunt, oeref q;ac calcei ta- les frigori maxime refiftentesin Sue- cia venduntur.In Itinerario Juo Augu~ jlinus Liber Baro in Aloefb. hgc habet® Ruftici in Suecia libertate magna gaudentes, ubicunq; volunt, venan- tur, & pifcantur:cibos male parant, & {alis inopia laborant. Res pecuaria copiofiffima , annona viliffima , Ru- if ici divites & benignided barbari & feri , praecipue in locis a Stock- hoimia milliaribus feptuaginta re- motis, Sed quo longius inde verfus Suecicum leu Botnicum mare in Nord-Gothiam aut"Wefter»Gothi« am recefleris 3 eo barbariores tibiho- mines occurrent. Non amplius pan- no, fed ferarum pellibus veftiuntur» Rangiferas vocant beftias, cervi Ipe- cie, minores tamen, cinereo colore , & curfu velociffimo , quas magicis incantationibus cicures reddi ajunt. Trahis jandae omnis generis rebus vehendis adhibentur. Vindis iolutse poft 18 Regni Suec i* poft laborem fylvam, & locias repe- tunt. Qui earum beftiarum unam aut plures habere cupit , fylvam in- greditur, arborem fecuri ferit, & ver- ba quaedam exclamando pronunciat. Mox ex caterva accurrente optima- rum tot eligit , quot indiget, ealque funibus ex corticibus arborum liga- tas fecum ducit, iifquequamdiu vult utitur, c atteras dimittit, Hattenus I- tinerarii iter anni 155)2. conferti entis verba : a quo tempore quoad magi- cam artem apud populos iftos ante- hac u litatam multa mutata funt. Pe- cunia Lappones non utuntur, led pi- fcium arefa&orum , & pellium per- mutatione ncceflaria fibi compa- rant. Lini, & Cannabis penuria la- borantes animalium nervos, & ten- dines Occatos, ac tufos in fila ducunt, quae ftanno in fubtiliffima fila,& bra- «Sieas inftar auri du&o operiunt, ac veftes fuas iis exornant , adeo ut fu- perbia inter hos homines etiam lo- cum habeat.Non omnes autem Lap- po- N 0 V A D ES CR IPTIO. *5 res autem Smalandig funt portiones; Ticherad,Verendia,Tiuftia,Finhei- dia, & Mauringia. In Tiuftia nuper inventa? cupri venae, inT uberga cha- lybis malis informes paffim ex pa- ludofis locis effoflj,& ex lacubus ex- tradse aliae» quae facili fufione opti- mum ferrum reddunt. Hallandia , Scania , & Blekingia regionibus Smalandia circundatur. De his Pro- vinciis ( quae cum infula ©othlandia fimul omnes in Gothicarum Provin- ciarum numerum referuntur) diu roultumque penna & armis decerta- tum eft. Jam Danici juris funt, Hal- landiam fi excipias, quam certis con- ditionibus Sueci poflidente Oelan- dia amoenitatis, & fertilitatis plena , pecudes, pecora , jumenta, equos feros , feras venationi , & aves aucu- pio idoneas copiosd alit, & praeter arcem Barcholm, aliis Bornholm 32« paroecias continet. Gothi nonnun- quam Regibus fuis propriis guber- nati, ut plurimum tamen Suecos B Re- 26 Regni Suec im Reges moderatores habuere. A* blus plgrique fcriptor es Gothos de*, ducunt tot gentium , ipfiusqueRo* mx vidores. de quorum Regum fucceflione,primogenitur3e jure, jiu xta cum Gothicis fcriptonbm legendus GoldaHm de Majoratn hh. 3, cap « 9, Philippus Cluverius in graviffimo fm opere de Germania antiqua hl. 3 .^ 34 . 4 l * Amentia; huic refragatur , & Gothos ex Suecia veniAe negat.* Sed non Suecict tantum fcriptores, fed 8c cum aliis etiam Fontanus fol. 679, feqq.de rebus Danicis ipfi adverfantur, ut prolixe fupra in prxfatione do- cuimus. Ex Scandinavia, five Scant- zenipfos tamen & Suecia; Regno e- merfifle non modo Jornandis ipfo- rum Epifcopi & Hiltorici , & alio- rum veterum Scriptorum authorica- te & teftimonio comprobatur , fed co etiam ftabilitur, quod ibi adhuc paffim in fcopulis monumenta Go- thicis literis , quae Runa; vocantur > infculpt» cerni queant. Vide esin- cire illi Nova Descriptio- 27 iream Bureutn m Orbis ssIrEloi defcn- ptione, Citatus de Repubi.Suecica Li- ber pag.-j i.hac de re fic loquiturslunt etiamnum hodie apud nos ingentes columnae lapideae luis infcriptioni- bus arguentes , fe in praeclarorum heroum in Graecia, Thracia, aut aliis Regionibus , quas Gothi olim mul- titudine iua inftar Diluvii alicujus inundarunt , bello vita tua fpoliato- rum memoriam eredtas efle. Lau- rentius Mullertts in Suecicts fuishitto- rits lit, F. j. refert Iohannem Sueciae Regem affini luo Stephano Polonig Regi literis locorum in Livonia oc- cupatorum rettitutionem petenti le. quentibus verbis refpondifle; An nunquam legerit , Cimbros & Gor thos in Italiam profedtos eam occu- paffe, Romam vaftafle, & egregia fa- cinora edidifle. Se elfe adhuc Re- gem populorum illorum j illam Re- gni particulam tantum fuifle , (e Dei gratia totum Regnum obtinere. A- nimum eundem efle adhuc luis, qui B 2 fuil* aS Regni Sueciae fuiffet eorum Majoribus : Nihil Mo« fcowitis & Polonis illos cedere, s III. Trans Botnicum Sinum tertia Regni Suecite pars Magnus Finlandi^e Principatus Regio longe lateque dilatata a fuperiori Finmarckia longe diverfa eft. No- minis fignificatione Fiendeland> vel Feindflandsjhoc eft, hoftilem regio- nemfignificare arbitrantur. Proprii enim lui Regis fubditi Finni Sueco- rum hoftes erant , donec anno 115^. ut Olaus Magnus Icribit, ( alii annum 3 1 5 o. vel 5 1. notant ) a S. Erico Sue- cias Rege anno udo. occilo fupera- ti , & ad fidem Chriftianam addudfi fuerunt, & fucceftores reliquam par- tem Tavaftiam, nem pe & Carebam, infuam poteftatem quoque redege- runt. Finni ipfi Regionem luam a pifcium fquamis, quas aedes iplorum lordidas reddiderunt , & etiam a pa- ludibus & ftagnis Somi vel Soma de- nominant. Peculiarem linguam u- lurpant, neque literam F, neque vo- cem Nova Descriptio. 29 cem ullam litera B.D. ©. aut duabus confonantibus ordientem admittere folitam.Vocabulanec Mafculini nee FcEminini generis uno articulo Se o- mnia efferuntur.Dicunt enim fe Mes hic vir, fe "'Warmo vel Naine, haec loemina, fe Ailchin , hoc animal: A- liarum linguarum praepofhiones funtipfis poflpofitiones. Eadecau- fa Nobiles, Mercatores, Paftores,i- mo ex Rufticis, nonnulli ab ineunte ftate juventutem Suecica lingua im- buendam curant, ut mox aliarum linguarum proprietati , diale£Hs , & pronunciationi afTuefcant. Nihil re- rum ad vitam colendam necefTaria- rum , nec frumentum , nec fruftus ,* nec res pecuaria , nec jumenta, nec pifcatus , nec venationes defunt. Incolae homines laboriofi & im- pigri a labore non abhorrent. In prafutione libri fui tertii Olaus Ma- gnus Finlandif longitudinem trecen- tis & latitudinem Texaginta milliari- bus Germanicis definit, quod in me- B 5 dio 30 R EGK I S UEC 1 M • • dio linquirmis. Partitio ejus dat Se- ptentrionalem & Meridionalem Finlandiam, CajaniamjSavelaxiatn, Tavaftiam, & Careliam. Meridio, nalem Finlandiam a Boreali divellit Aujavoki fluvius , Abo Cpifcopalem Urbem prasterlabens. Ipfa Regio longa excurfionelittusfuum curvum in orientem porrigit, & arce ac dy- naftia Rafcborg finit. FinlandiaBo- realis fecundum Botnici finus oram ad Septentrionem proficilcens com- prehendit Satagundiam utramque j Viemo , vel Wiemo » & Mafco , ac hume&atur Cumo-elft flumine Sal- monum & aliorum pilcium pifcatu celebri , quem juxta civitatem Bior- aeborg , ( aliis Biernborg ) Botnicus Sinus ablorbet. Inter civitates Abo & Biorneborg occurrunt oppidula Raumo , Nyitadh , & Nadhendal, ubi olim Gnadenthal haud exigua: celebritatis monafterium. Sanfon In- fulam Alande , in qua Caltelholm » huc etiam refert. Cajania, etiam Oft Both- Nova Descriptio, ji Bothnia difta , ut a NTeflbothnia & Oftbothnia, primae Regni hujus par- tis, fupra nominatis diftinguatur,ex« tendit (e fecundum finus Bothnici o- ram verius Nortbothniam di&am a qua fluvio Kimi-elff, in tabulis Si- mo- elffdifterminatur. Alia flumina habet ; inter qug Jo- elfr,& Ula-elff : Item urbes novas Ularn, vel LJlo, & Vaiam fiveWaflam Cal,Muftafar,ut & munitiones Cajaneburg , & Ula- burg.Savolaxia crebris paludibus,la- cubus, & fluminibus perforata eo- rum aquas per fluvium "Woxen in grandem illam paludem Ludogam t vel Ladefko Ozero emittit. In ho^ fluvio & lacu iolo , & non aliis hujus Regni marinos vitulos reperiri a- junt. Caetera Savokxiae flumina o- mnis generis abundant pifeibus» ac praecipue luciis, qui exficcati copia maxima "Wiburgum advehuntur. Arce munitiflimaNyflot,ideft, no- va arce fe regio tuetur. Tavaftia Finlandiat Principatus Magni medi. B 4 tuL 32 Regni Sueci/e tullio inlerta ad occaluml; inlandiam proprie fic didam , ad Septentrio* nem Cajaniam , ad Ortum Savola- xiam , & Cardiam» ac ad Meridiem Nylandiam , & magnam Djnaftiam Rafeborg infpedat. Aquas in ea colligit magnus lacus Jende vel Pe- jende. Arcem Tavaftum excitavit Birgerus lari amo 1 2 $ 0. ut Tavaftios a fead Chriftianam Religionem pro- fitendam coados intra obedientix terminos contineret : Paulo autem poft eodem anno Gothicus ille prin- ceps ex vita migravit. In hujus Re- gionis parte Boreali lacus diverfi iunt admodum profundi» ex quibus incola: retibus maflas ferri informes extrahunt ferri optimi turgidas , quod facili fufione ex iis elicitur» Nylandia, Neuland , quafiNova Regio ita dida , non quod olim in- culta plane & dderta cultoribus de- ftituta fuiffet , atque ideo nuper de- mum coli coeperit ; fed quod incola: hac state eam colentes nuper ex Hei- Nova Descriptio, 33 Helfingia & Suecia venerint in hffc loca, quae prius Finni& Careli , ut pagorum nomina teftantur,polTede- runt. Finnici maris tra&um lecuta, e regione Efthlandias in longitudi- nem progreditur.Fertilis admodum, Pi/catu , Aucupio , & Venatione in- colas locupletat t Duas habet civita- tes Borgo, & Hellingfors. Careli a Carelen ad Ortum Scandinaviae la- tera claudit, ac a Mofcovia difjungi- tur duobus fluminibus : UnoDim- iaki Pont ano, aliis Pinfioky, qui aquas luas verfus Septentrionem per la- cum Vigozero in Maris albi (Bella More ) linum praecipitat : Altero a Pontano Provenetz , ab Autbore libri de Repuli. Suec. Prove vetz appellato , qui lacui Onegae, live Onegse Ozero le immergit. Reddit itaqj Carelia di- dam Regionem magnam Scandina- viam vel Scanziam quali peninfubna. Si illhmum tantum parvum aliquot, vel ut quidam , trium milliarum Maanfelhs , vel Maanlelke nomina- B 5 tum 34 Regni Suici« tum relinquit. Vaftaeft Regio, in qua fuperius indicata Finlandica lin- gua in ufum adhibetor : plane tamen a Danorum, Suecorum,& Norwe. gorum idiomate aliena , cum Saxo- nica aliquo pa&o conveniens, ab ca- que pronuntiatione & diale&o ali- quo modo diftin&ajquam Germani- cam linguam hi populi a Romanis, Grfcis aut aliis nationibus nunquam turbati illibatam confervarum. Lu- dovicus Guicciardinus tn Defcnptione Belgii anno 1646. iterum edita pag, 24. dicit ; Belgas hodiernam Succorum Linguam ob nimis duram pronun- ciationem intelligere non pofle. Io- f e P h us Thomat Cyrolaus , & Hierony- mus Alegiferus apud Ioh. I facium Pon - tanum in Chorographtca Regni Dama , 'TraBufq; Vntverjt Borealis defcriptione fol. 704 . feej. orationem Dominicam Finlandica lingua exprimunt , de ea non tamen eonfentientes. Paucaet'* jam verba funt in ea, quae cum Dani- <sa aut $axonica oratione Dominica son- Nova Descriptio; 41 fertur , & ovi fere fpecie 3 6 . millia- ribus longitudinem , & 20. latitudi- nem dilatat, ejulqueRuffi vix quin- tam partemjreliquas Sueci poffident. Pifcium copia incredibili referta ur- bem Kexholmiam Salmonum Pifca- tu ditat. Ex Rufiorum opinione no- men ipfi inditum a pilcibus quibuf- dam paulo haleces magnitudine ex- cedentibus , & nullibi in RulEa , quam hic captis, qui Lagdog nomi- nantur. Prope Kidilam hujus regio- nis praetiofi lapides effodiuntur , qui RubiniKexholmici , &Ruflica lin- gua Kidelfco Camen dicuntur. IV. Quarta hujus grandis Regni Sueciae pars includit Ingriam, In- germanland , & munitiflimas in ea fitas munitiones & arces Noteburg , vel Orefka, Ivanogorod ,Caporia vei Capuria,& Jamagrod,vel Jama Im- perii Mofcowitici olim claves. In- griae lolum fertile , aquae pifcibus confertae, Sylvx feris & avibus fca- tentes. Alcium venatio hic potiffi- ma: 4* Regni S u e c i je ma : Eas Succi Eig vocant : Bis quo. tannis , Vere nimirum & Autumno Nievam fluvium agminibus tranfe. untes in hac regione capiuntur. V. Ultima Regni Suecix pars Esthonia, Esthland capit Regio, nes Harriam , 'Wiriatn, Alentaki» am, Jerviam, Vikiam, & urbes ac 3o. caRevel, \ 7 elenberg, Tolfburg, Borcholm, Narva , 'Wittenftein , Hapfal, Lehalj Lode, Felin,Operpal, Helmet, Parnau,Padis, & alia plura, ac infulas etiam aliquot : Hujus Ducatus nomen etiam in titulo Re- gio occurrit, cum mature a Suecici Exercitus Imperatore Ponto de U Cardie bellis Mofcowiticis cum Li- vonis & Polonis ferventibus occu- patus & cum Suecise Regno conjun- ctus fit. XJt DavtdCbytraui Itb, 25. Saxon, indicat. Pars ea tempore eo, quo Rex Steph. cum Polonis luis ante VelicoLuco& Plelcau cundatus eft, Suecorum armis acquiflta longitudi • ne fua 40. milliaria fuperat & a Nar- Nova Descriptio. 43 vx fluvii oftio per Tolfburg, Wc- fenberg,Rcvel, Padis, Wittenftein, & Habfel ufque ad ditionem Parnau fs extendit. Hujus fucceflus felicis , quem Poloni Suecis invidebant, cau- sa Regem Stepbanum ferunt dixiffe,fi- bi omnem belli aleam, laborem,& pe* riculum fubeundum,& in fe nullam, in Suecos omnem totius iftius belli utilitatem redundare. Quandoqui- dem vero Livonia: pars eft Efthlan- dia , ejus defcriptio in peculiari de Livonia tra&atu etiam invenietur* Suecise Rex Livonia: quidem hac as- tate magnam partem in poteftate fua habet : fed titulo ejus nondum uti- tur utpote qua regione Polonia: Rex nondum ceflic , viginti fex an- norum inducias tantum A. 16 36. pa- ctus cum Suecis. Praeterea ante Mo- fcowitica bella Livonia Imp. Provin- ciis & (Sermanig annumerata fuit. Atque hsefunt quinque Primaria: Potentiflimi hujus Regni Suecis Partes cum plurimis, quas com- pre- 44 ReGNI SUECIJE prehendunt t Regionibus. His accefferunt quse ratione Pacis fa&ae idib. Sextilis anno 1645^ in fi- nibus prope Broenftlebroo ( quoirv loco anno 1541 Daniae Rex ChriflU~ nus III. & Sueciae Rex GuHavus convenientes foedere fe fociaverunt, nempe ubi in ponte duo Regna fe- parantur ) & [confirmata: in finibus prope Markaryth idibus Septembris ejufdem anni Suecorutn poteftati tradita: funt > ut {equitur. 1. Jem- ptia, Jempterland,cum Herrndalia. 2. ©otlandia Infularum Wifbyur- be & arce cum adjun&is infulis. 3. Oefeiia Infula cum Arenfburgo, fubjeftifque infulis, omnibus incolis, Ecclefiaftica&civilijurifdidfione, ve- ctigalibus , juribus & privilegiis tam terreftribus,quam marinis. Qug loca omnia proprietate hasreditaria Sue- cif Reges jam poffident.PorrbDanif & Norwegiae Rex Chritfunus IV • Chriftin<e Suecix Reginae annorum triginta fpatio cum juribus, privile- Nova Descriptio. 45 giis, & immunitatibus omnibus pi- gnoris loco poffidendam tradidit Provinciam Hallandiam cum omni- bus ejus munitionibus Laholm , Helmftad , & Warburg , cum urbi- bus & municipiis fubjacentibus, La- holm, HelmftatjFalckenberg/War- burg, & Konigflafcka, ac tota regio-* neejufque jure dientelari j ea con- ditione, ut incolis Hallandise antiqua fua jura & Privilegia Danica tam Ec- defiaftica quam civilia conferventur» & triginta annis elaplis Dani ante e- jufdem Provincif reftitutionem,aut eandem iterum , aut aliam fimilem , quf Suecos (ecuros & contentos red- dere queat, iifdem conditionibus & eodem fine tradant,nempe ut de pa- fiis & conventis Succise , Finlandise , IngermanIandise,EftIandiae, & Livo- nise negotiationem , & navigatio- nem earumque libertatem per Fre- tum DanicumfOrefundam ) & mare Belt concernentibus fervandis lecu- ri& tuti eflepoflint. 4*5 Regni Sueci^e Hallandia hxc certis conditioni, bus Succis tradita curo exteris Di, nix Regni regionibus delcripta re, perietur. Oefilia Infula , Ofilia Li vonix an, numerata in ejufdem provinciae de, fcriptione quxrenda erit. Jemptia , Jempterland ( de cu- jus nomine & primis incolis jam fu- pra apud Helfing adum ell ) cum Herrndalia iita inSuecico latere Fiollis, (eu magni illius tradus mon- tani, qui intercurfu fuo Sueciam & Norw. dillerminat. Sub hoc tradu cubans Angermanniam & Medel- padiam Provincias Suecicas tangit. Alfne , Ron , Aus, Lidh. Hamerdal , Oviken &c% in Geographicis deli- neationibus ipfi affignantur. Danis Finmarcki antehac quotannis duos mercatus folennes unudie S. Catha- rinx fello, in Hamerdalix meridio- nali latere & alterum die Solis Pal- marum in Boreali Hamerdalix late- re celebrare lolitifunt- Tradebant au- Nova Descriptio^ 47 autem Suecis pelles & coria ferra- rum omnis generis , eorumque loco vinum adultum , farinam , pannos, aliaque ad corporis humani fuftenta- tionem neceflaria recipiebant. Qui mos forfan adhuc apud eos viget. Huic Regioni fua dona non deiunt j Frumenti enim dives eft;cum in Da- nicaFinmarckia nec feratur, nec me- tatur. Olai Magni tempore fubdita fuit Archiepifcopo Upfalienfi qua de re author ille hb. 2. cap. 14, lernph- tbia provincia Archiepifcopo ZJpfahenfi $ cum Cuna V rfierhufia appellata % eH fub~ jeffa. De qua /empthia per excelfijfi * mos montes ( Sears & lula inter Sneci~ m & Norvegtam ) non minus terribile ^ tjuam pertculofum iter &Hivo tempore conficiunt IncoU terrarum y & peregrini viatores 9 qui alias hy em e per congelatas paludes * ilagna y & amnes brevioribus compendiis Cy fi mitis , quocunque pla~ enent y profici fcuntur* Olam Vl^orm lib* 5 .pajr* 310. ex Me Q emi Specula Sue- cu mentionem facit de lapide in- gea- '48 Regni Suecia genti in amoena quadam hujus Re- gionis valle, cujus Gothica inferi- ptio prophetiam quandam contine- re dicitur. Herrndalia , Pontm Herdalia Dynaftia cum circumjacen- tibus ditionibus Nomedalia , Helle- gelandia, Froftena, Indcra, Heroa & aliis jam ante Nidrofienfis Epilcopi curg in Ecdefiaftis commendatae- rant. QlmVFompag. 344. indicat, Heriulferum , Horiwrioter cognomi- natum ex Dania in Sueciam profe- dum Comitis cujufdam filiam ibi ftupraffe, & cum ea vicina Suecia: & Norwegif deferta & folitudines au- fugifle , conftru&oque ex lignis do- micilio per miniftros a vicinis vi- tae neceffaria coemenda curafle, do- nec totam hanc ditionem in ulum f uumconvertiffet , a nomine fuo ap- pellationem Herrufdal , & corrupte Herdal trahentem. Gottlandia Insula pecorum & pecudum multitudine referta a. fylvis abietibus plenis ligna, & la- pidi- Nova Desca iptio. 49 pidicinis ad ardium ftruduram faxa affatim fuppeditat. Proxima eft ma- gnae Provinciae Ofter-Gothiae , vd Oft-Gothlandiae. Sunt qui Gothi- am vocent. Ab incolis ipfis» ut & Danis acSuecis Guland nuncupatur, nomine Ptolomaei Guthis, quos ab aliis Gothos didos hic collocat , congruente. Ododecim milliaribus longitudo , & quinque latitudo pro- tenditur. Unicae civitatis » quam ha- bet , ddcriptionetn inferius quaere. Praeter nominatas hadenus Re- giones SuecigRegno plures adhuc a- lig in Germania accefferut beneficio Pacis initte cum Caefare , & Imperio Romano, cujus conditiones Prid. Id. 0<Sobr.Veteris,& 9 .Kal,Novembr. Novi ftyli Anno idqS.OfnabrugijSc Monafterii ratg habitf & fubfcriptg, acMoguntiae deinde in 4»impreffa: funt. Eae funt Pomerania tota ante- rior jinlula Rugia , & in Pomerania pofteriore Stetinutn , Gartz , Dana, Golnau, Infula Wollio cum Via- C * dro 50 Regni SuecIjE dro alyeo , & aeftuario Frifche Haft ' t & tribus ejus oftiis Peini Schwin, $ Divenan,ufque ad Balthicum mare • In Megapolitano Ducatu Wifmarij cura portu. Munitio Walfifch , dug prxfe< 5 turx Poel ( exceptis pagis Schedorff, "WeitendorfF, Brandea- hifen & Wangeren ad S. Spiritus Xenodochium Lubecx pertinenti. bus)& Neuen Clofter: Item Archie- pifcopatus Bremenfis , & Epifcopa- tus Verdenfis cum oppidulo & Prse- fe&ura "Wilfhaufen , juribus item omnibus & prxtenfionibus Capitu- lum feu Collegium Ecclefiafticum Hamburgenfe concernentibus, & fuperioribus Epifcopis conceflis , cum juribus item & bonis omnibus tam Ecclefiafticis quam civilibus ju- re clientelari perpetuo ab Imperio obtinendis, & conferendis , adeo ut impofterum Suecix Regina prseter confuetum titulum etiam falutands fit Ducifla Bremx, Yerdx, & Poroe- rania?, Principifla Rugi£,& Domina Nova Descriptio. 57 pag. 337. indicat, qui part. i.hb.^.p, 79. haec quoque verba ufurpat : /» Suecta multis in campis paluflribus Is- tum extrahitur rubens , e 7«» optimum fenum paratur t ubi unico j altem anno k Solaribus radiis ifte limus e fi percoBus. Equorum in equitando ufus infre- quentior : frequentius junguntur trahis tapetibus ad frigus arcendum totis obdu&is. Iter enim Myberno tempore , quando omnia glacie con- ftri&a jacent , facere apud Succos in more politum eft, .diftivo tempore per vias profundas, paludofas, & cce- no profundo conflantes difficiliimte & molefliffimae funt profe&iones. Ex Daniain Sueciammariprofeiflu- rus Pentecofles feflutn prarftoletur oportet : quia tum demum iittora & orse maritimae liquefa&a glacie libe- rantur-. Naturalibus thermis Suecia deftituitur, nec Succi , Otio Magno Itb. iji cap. 3^,fcribente , illis ipfis temporibus carum in ufum adhiben- darum gratia in exteras provincias fe C 5 ’ eoa- Regni Sueci^e contulerunt^probe experientia cotm pertum habentes, fulphureas eju(- modi aquas grata fubtilitate offa pe- netrantes medullam exedere * & ex- ficcare , nec multam ad morbi abla- tionem conferre. Sed aquam com- munem ad balnea frequentia adhi- bent. Paucos in Suecia Pharmaco- polas, & Do&ores Medicosded plu- rimos tonfores & Chirurgos inveni- as. Apud nobiles lilii juxta cUm fi- liabus hereditatem adeunt ; his ta- men una pars tantum competit, illis due, in bonis nempe propriis, & be- neficiario juri non obnoxiis. Sueci ingenii Sc animi vigore pollentes non opificia tantum , verum & libe- rales artes & difeiplinas addifcunt,& fue veteri lingue Germanice etiam Latinam , Gallicam , & alias adjun- gunt. Plebs habitu vili utens in pa- gis & oppidis ligneas & humiles do- mos inhabitat. Sed Holmie & ina- Jiis nonnullis preter ceteras emi- nentibus urbjbus pleraque aedificia Nova Descriptio, 59 ex lateribus & lapidibus iumptuold conftru&a , ut & paffira in circum- jacentibus locis & Regionibus ftru* durae elegantes Germanas aemulan- tur. Matrimonium caftum incolae confervant, humanitatis, gquitatis,& integritatis fludiofi, fed hodie uto- lim non tam hofpitales, quamvis iter facientes non male excipiant.Ufu a- pud ipfos receptum eft» ut hofpes cum uxore fupremum locum occu- pet, caeteri holpitespaffivia&ivum iequantur. Ruftici paflim cochleari- bus argenteis gravibus utuntur:Bac- chanalia magni faciunt, & opipare,ac laute eadem celebrant.Non,ut olim, ita hodie itinera tuta,& periculo va- cua : Pluribus quoqj in locis nec vi- num, nec ccrevifiam,nec aquam bo- nam nanci (ceris. Homines modefte & temperate viventes ad iummam setatem perveniunt. Sequior fexus modeftiam colens , fertilis , in re fa- miliari regenda optime verlatus & ad ebrietatem non proclivis, Mares C 6 otium £o Regni Suecije otium odio profequentes & labo, riofi multa tolerare poflunt. In fiatu Regni Suecix Politico lex lunt Ordines in publicis Comi, tiis luffragia ferentes jPrincipes h^. reditarii , Nobiles , Milites , Cives» Mercatores, & Ruftici. Superiori- bus temporibus Suecix Reges pu- blica & libera ele&ione, ut Daniae Reges, ad Regnum promoti lunt. Sed jam Regnum hsereditariura eft, & filius patri fuecedit. In foletini ta- men Inaugurationis a&u (aeramento publice leaftringere debet oblerva- tioni & patrocinio Auguftanx Con- feffionis , ac Majorum luorum legi* bus ac ftatutis, adeo ut fine Ordi- num publico conlenlu ipfi novas le- ges ferre , aut antiquas abrogare non liceac.Nobilium item immunitatibus & privilegiis nulla ratione immi- nuendis, aut mutandis, Si huic Sacra- mento Rex non latisfatiat , fubditi quoque fe Sacramenti , quod Regi f rseftitijra eft ? vincglo non teneri , nec Nova Descriptio. 6 i nec eidem obftrictos effe arbitran- tor. Eum igitur dimittunt , Regno- que alium proponunt , ex eadem ta- men linea Regia defcendentem , ut Fontanus de rebus D anteit fag» 765. pluribus innuit. Si plures quam u- nus Regi fuerim filii , caeteris prster Regem Succefforem Ducatus certi pomdendi teftamcnto legantur. Fi- lis Regiae cuique centies mille im- periales dantur, praeter argentea va- fa, & au&arium illud, quod ordines de Regni incolis nova aliqua caa- fiione colle 61 um 9 aut alia aliqua ra- tione impetratum adjungere di- gnantur: Adeo ut Rex omnibus fusn- ptibus in filiam conferendis luperfe- dere queat , nifi de luo etiam ipfi do- nare velit. Secundus Ordo eft No- bilium , ad quos referuntur Co- mites , Liberi Barones, & Equites Aurati ( In Suecia Equitum Aurato- rum duo fuerunt Ordines , qui fere indeluetudinetn abiere, de quibus Frmctfats Mentnm m deliriis Eque- flrium 6 z Regni Sueci^ SinumOrdmum legendus ) & cauteri Nobiles, qui omnes ampliffimis pri- vilegiis, & immunitatibus , ac bonis (uis haereditariis &propriis fruuntur: ex quibus tamen excipiuntur Comi- tum & Liberorum Baronum Dyna- ftiae, Sc bona illa, quae pofteriores Reges beneficiario jure contulerunt, Ex hac Nobilitate deligitur Regni Senatus Summus ex quinque perlo- nis conftans,Prxfedo Summo, Ma- refchallo, Cancellario, Architalaflo. & Thefaurario , quorum tres primi reliquos authoritate antecedunt. Vo- cabulum Drotfet, velDroffet, idem fere eftjquod Regius Locumtenens, vel Vice Rex, ut hodie vocant : Hinc etiam Regia Conjunx Drotning ap- pellatur. Hic autem Praefe&us Re- gni lummus hodierno tempore Par- lamenti, vel fummi Judicii , quod Sueci Hoffreten vel Konungznambd nuncupare lolent , Prasfes , qui de omnibus ad le appellatione delatis caufi s,& fententiis a minoribus Judi- Nova Descriptio. cibus latis judicat , & fententiam fert , aqua nemini provocare licet , nifi in gravioribus caufis,poftuletur, ut novo examine inftituto adhuc a- crius ventilentur & excutiantur. Cauff & lites in urbibus coram Con- fulibus , & Scabinis, in pagis coram Judice, cui Haereds hoefrting apud ipfos nomen, aguntur. Hinc appel- latione tranfferri poffunt ad Regio- nis feu Dicecefeos Judicem fuperio- rem, qui apud ipfos Lagman eft , ac tandem ad Regium illud Parlamen- tum feu Judicium, aut Dicafterium Regni fummum,uti modo difium eft. Totum enim Regnum in Pro- vincias fuas , & hae iterum quaevis in prae fedft uras aut dioecefes certas divi- faefunt. Unaquaequ^ Provincia Gu- bernatori fuo fubeft; IpfiseltLandz- nerr,vel Stadthalter. Quaelibet prs- fe&ura regitur a fuo pr^fe&o Leenf- man appellato ; Paroecia vero quaevis a fuo Nembdario,vel Nemdemanno, qui pago vel municipio prxeft.Cutn : \ Natu ^4 Regni Sueci^ Naturalibus legibus & ftatutis Sue- ciea apprime congruunt. Nec a Ro. inanis abludunt , eo tamen laudabi- liora, quod eorum beneficio contro. verfix citiusexpediantur ; Vide toti- es fupra citatum librum de Re^ublia Suectca illuftratione prolixiori hfc o- mnia enucleantem. Munere autem hoc menfe Septembri anno 164^. fungebatur Petrus Brabe Comes VF tftngburgett/ts. Marelchallus Re» gni, Marfk vel Richfens Marfk Suc- cis poft hunc , militi* pratfe&us eft Generalis,& ablente Rege toti exer- citui imperat, Plures iub fe habet olfietis militaribus fungentes Ryck» fens Teighmeifter , Armamentario- rum praefe&us fummusipfi lubeft; Hic armamentariorum , tormento- rum ceneorum, pulveris pyrii,omnif- que apparatus bellici curam gerit, & a pluribus tormentorum libratori- bus aliifque talibus adjuvatur.* Prs* fuit huic muneri Cmlm Gufltvtts VFunvbd , antequam ?pno 164^ Nova Descriptio. 55 Leonhardo Torttenfomo in Germania fuccedcns Exercitus Suecici Impera- tor fummus conftitueretur. Porro Prasfedo armamentarii fumtno et* jam fubjiciuntur Campi Marefchal- Jus j militum Tribuni, turmarum £- queftrium & pedeftrium praefefti , &c.Omnia enim in hoc Regno quo- ad bellum optime inftituta funt. Pe- dites ex juventute dele&i mox bonis fuis liberis , & ftipendiis iruuntur ac aliquot annorum fpacio in armis ex» cercentur , adeo ut nulla unquam militum penuria efle queat : quod inde apparet , cum Rex ex Regno magnam militum copiam educit, quod tamen ad Regni defenfionem nulli milites defint. Nobiles partim, partim ex omnibus provinciis ii , qui multis bonis & facultatibus pol- lent , equites fuppeditant. Sed quia equiSuectK parvi funt, ex Germania equites Rex alit , majoribus tamen fumptibus , quam eos , quos cxiplo regno habet: Capitaneo enim preter libe- 66 Regni Suec ije libera fua bona nonnifi veftem , Sc quadraginta thaleros quotannis, pe- diti cibum , & thalerum fingulis mcnfibus, & equiti cibum ac vigiu- ti thaleros quotannis dare folet./frs» ricoSotero Sueco dicente Rex duode- cim Legiones , vel triginta fex mille homines ex Regno, quocunq; vult, vel in Indiam ipfam educere poteft, Munus hoc Prsfedi armamentario- rum fummi anno 1 646. geflit hco- tus de la Gardie Comes m L&c\oo , vel heccon , Judicii militaris Holmise Pratfes. Tertium eft Cancellarii , quod noftra hac «etate adminiftravit jixel OxenUirn liber Baro in Kjmitbo &c. Summus Judicii Pratfes in "We- fter Nordland & Lapmarcken,quem ad Comitis dignitatem eveftum co- mitatu Sudermoern in Smalandia Regina donavit. Inter quinque lu- pra didtas Perlonas tertium quidem locum obtinet Cancellarius , utpo- te quibus fede, dignitate, & flatu in- ferior eft, fed tamen fempera Regi- Nova Descriptio. 73 Arofienfis, Wexienfis , Abbenfis,& \\ 7 iburgenfis , quibus Superinten- dentes CaJmarienfisjRevalenhSjMa- rieftatenfis & Gotteburgenfis acce- dunt. His (ubfunt Canonici, Pafto- res, concionatores , & Capellani o • mnesAuguftans Confeffionis, qui honefte luftentantur. Nam quan- quarn tot bona Epifcopi non poffi- dcnt ab anno 1527. quo Catholicis Epifcopis authoritas & poteftas a- derapta eft , in omnibus tamen Co- mitiis ,& conventibus Regni luffra- giorum fuorum libertate fruuntur. De Quarto Regni ftatu mentio fa< 9 :a eft, cum de Regni Marefchallo , & Admiraliq diceretur. Quantum ve- ro quintum ex civibus & mercatori- bus conftantem Ratum concernit , omnes inquilinas merces ab incolis coemptas aut ipli domi exteris naves luas eo appellentibus vendunt, aut luis navibus in exteras regiones mit- tunt, lucroque haud exiguo ditan- tur, Sunt autem cuique civitati pro- "" ' D priae 74 Regni Suec i ./e priae fux leges & confuetudines,qua> negotiantibus mercatoribus ftri&e obfervandae. Sextus & Ultimus fla- tus feu Ordo c£t Rufticorum dupli- cis tamen Generis : Priores Scat- boender nominati haereditariabona habent, eadem confueto tributo An- gulis annis redimentes. Hocj privi- legii habent : Si bello apti equum & arma fibi comparare poliunt, quam- diu cum filiis expeditionibus bellicis interlunt, tandiu bona ipforum ab omni tributo libera & immunia ma- nent. In horum numero funt fodi- narum metallicarum cultores terras metallicas ex montibus elicientes, & lique facientes, qui plerunqjopulenti iimt.Rufticorum alterum genus Re- gis, Nobilium, aut Ecclefi afticorum bona Bc praedia incolunt, & annuas Dominis (uis penfiones folvunt , & aliis oneribus obnoxii funt. Sed prae tf teris pifcandi,venandi,aucupandi, & ligna caedendi immunitate com- ©odisiuig coniulere pofiunt. Et his fui-' Nova Descri pt io. 7$ fuffragii ferendi in Comitiis publicis locus & authoritas : Adeo nulli ho- minum Ordini apud Suecos ad ho- nores emergendi aditus intercludi- tur, ftatufque quantumvis vilis de* fpc<9ui non ducitur. Hinc Ordines ipfi in publicis fuis (criptis & literis lequentia verba ufurpant. Nos Suc- cis Regni Senatores, & Status Baro- nes, Barones Liberi, Epilcopi, Nobi- les, Ecclefiaftici, Rei militaris pragfe- fti, cives Scuniverla communitas.- Suecix Regni infignia tribus co- ronis aureis in coerulea ara notantur occafione imperferutabilis magnitu- dinis & amplitudinis Dominiorum , Facinorum militarium, & divitia- rum ine xhauftaru m ,q u x fodinx me- tallorum ditiffimx expromunt, ficut OUtts Magum Itb.z.cap, z^.fol.% 3 . lo- quitur, ac dicit .-juxta Leonem quo-, que confpici tres celebres iftos lacus Vennerum, Vetteram>& Mellerum n infignibus Regiis , ac nonnullos .-pinari , Lacqs illos & Leonem per- D a vetu- J 6 Regni Sueci® vetufta & Gothica illainfignia effe. Vide Ioh. Ifac.Pont. derebus DanicU lib. 8. & lib. $>. m Hi Horia «liberti Suecia Regis . Provincia etiam qu$> vis , propriis fuis utitur in (ignibus; ut Provincia Oftenltong in Oft- Gothia Dracone aureo volante in rubra area rofis (parfa, & ftella orna- ta •• Sudermannia nigro Gryphoin area deaurata Ioh. Micrd. in prmfat. lib. 4, de Pomerania, De veteribus hujus Regni Re- ctoribus Sueeici Scriptores multa memoriae prodiderunt; quibus fi- dem adhibere nimiam vctuftas & in- ccrtitudo prohibent. Ioh Annem Go- thum Upfilienfem Archiepifcopum viri dodti errorum in Hiftoria fua commilTorum convicerunt. AMn- gogo primo Rege, in cujus locum alii Gomerum reponunt Gothicorum po- pulorum authorem, Regni fui exor- dium derivant. Huic fubjungunt Suenum , Gethar , V pjo vel Vbbo cum 3 fallis Regibus ufaue a d Ckritti inc Ar- num - Nova Descriptio# 77 tuttonerfly & inter eos Sichtruo , Grdn$ Jjajmund>Vjfo) Huting, Regner, Hunt - brot 3 ArijU, Hdtvur , Hother 3 & Iriso . Circa nativitatem Chrifli qua- dragefimum Regem fuiffe En cum feribunt ; huic autem fuccefhfTe Go~ drichum filium 41. & Haldtnuw 42» cujus tempore vixit Starchems vel Starcaterus , incredibilis roboris ho- irlo , de quo Grammdticus tam multa fcripfit. Poft Hddanum in- gens Regum catervaufque ad Bior~ num vel Biornem deducitur .Ex iis funt Sifardus, Encus /K* Huldanus 1 L V n- gtimusy Sylvadus > Reinddm 3 Alvenus , tego, Tngel , Rugo, Goth anus , Iurmerich P , & Arthus . Biornm centefimus Rex indigena ( fuerunt enim extra Re- gnum- multi Reges Gothicis popu- lis imperantes, qui plaerique ex Suc* cia oriundi) Caelaris Ludovici Pii aut l. hujus nominis , CaroiiM* filii co* setaneus , qui ab tsfnfgario Epifcopo verae fidei notitia imbutus Chriftia- nam Religionem profefluseft. Po- D 3 ftea Rsgni Sueci* ftca nonnulli Ethnici Reges iterum Gubernaculo Regni admotos effc ajunt , ufque ad Eruunt > qui Cx faris Octonis 111« tempore baptizatus eft, quod circa annum 1000. fadum. Alii tamen majori fundamento in- dicant* Regem Olaum Schotkpnm^ cognomento , a S. Sigfrido t vel Suf> fndo Archiepifcopo Eboracenfi An* glico in Sueciam profe&o cirea an- num Chrifti 955. baptizatum atque Mc occafiooe Religionem Chriftia- aara prius haud exiguis perfecutio- jlibus exagitatam fummo cum fru&u propagatam effe. Poftea 124. Rex Ericus S antius cognominatus, Stter- shert lucceffor Finlandos Chrifto lu- cratus eft , poftanno 1160. a ficario interemptus. Scquutifunt 125. Rex Caro Ius Suerchen filius. 116; Canutus S, Er ici filius anno 1192. fato fan- dius izj.Suercherus Carolt filius. 1 28. Ericus Canuti filius 8cS. Erici nepos. 129 , lohannes Sucrchert filius (Nam Sutrtkeri , & S, Erici Regum pofteri alter- Nova Descriptio. 79 alternatim rexerunt ) 130. Ericus Balbus Erici nepos anno 1 250. mor- tuus. I31. V aldemdrm filius Birgeri Oftgothorum Principis , & mariti Sororis Erici Balbi Regis. 131 .Ma- gnus Ladolus Valdeman frater. 133. Birgerus Magni filius, qui fratres (uos anno ijip.incarccrefame necavit, eaque de caufa regno pulfus eft. 1 34. Magnus Smecb Encik Birgcro fratre necati filius , peffime munere fun- dus. 135. Albertm Dux Megapoli- tanus. filius fo roris prioris Regis i- deo ab Ordinibus Regni in locum e- jus furrogatus, qui poftea infelici proelio Margaretham Dani* & Nor» "wegif Reginam aggreflus (eptennio captivus detentus eft , donec Succos anno 1394. (aeramento, quoipfiad- ftridi erant, liberos e fle juffiffet. 136. Margaretha Danie, Norwegias & Sueciae Regina, 137, Ericus Po- merani* Dux a Margaretha adopta- tus. 138. Chrittophorus Comes Pala- tinus Rheni Bayari* Dux trium di- O 4 dio- 80 Regn i Suecije diorum Regnorum Rex. 139« Curo* lusCanuti prius Regni Gubernator, anno 1448. coronatus^qui regno ce- dens in Romiliam le recepit , inde i. terum anno 1463. ad regnum vo- catus, &amio 1470* mortuus, 140,: Chriffianus vel Chriftiernus 1, Comes Oldenburgenfis Daniae Rex.141.Z0. h an nes filius.iqi^Chviflierms 1 1, /0. hannii filius , cui horrendam in Sue- da tyrannidem exercens tribus re- gnis fuis excidit. Tres tamen hi re- ges poftremi quieta Regni poflef- fione frui non potuerunt * utpote quibus Suecig Ordines Stenonem Sta- re Regis Curoli ex Sorore nepotem oppofuerunt* 143. GuHavus Eriti Holmise mirabili cafu excarceree- lapfus , quem ChriH ternus 1 1. anno 1 5 18. oblidem nadus contra jus & fas in Dani?m fecum navi avexerat. Chytrau s lib .y.SuxonjoL 1 99 hunc Gnttavum tres uxores habuifie nar- rat, I. Cutharinum Mugni Saxoni# Ducis filiam Regis Ena xiv. ma- trem Nova Descriptio. 8 i trem. \\. Margaretham Erici Mbra- hami de Loholm Equitis Aurati fili- am* ex qua fufcepit liberos ; Regem lobannem III . Magnum Oft - Gotho- rum Ducem, & Regem Carolum IX. item Cathannam Et z, ardo Frifiae Ori- entalis Comiti; Ceciliam Chnflophoro Marchipni Badenff ; pinnam Mari- am Georgio Iohannt Comiti Palatino ; Sophiam Magno Saxoniae Duci,& E- hfabethamChrifiophor&Dncx Megapo- litano nuptam. IIL CatharinamGo - fi avi ( aliis Olat Liberi Baronis in Torpa) Weftgothise praefe&i ium- mifiliam> quas i p fi nullos Irberosge- nuic.Deiifdem tribus uxoribus me- minit etiam Uber de RepubL Suectta . & 7 he atrum Nohiht . Suecana Iohannis Mejfemi pag, 40 6* feqq* quanquam hic author antea pag. 3 15% & Ioh annes Meurjius in Chnfiiani II. vita hb . 3 . hiflor.Danica pagi26*feqq. dicunt , quod fupra nominati Stenonis Sture filiam uxorem duxerit, quae forfan ante nuptias celebratas ex vita D 5 gra- $2 RegniSueci^s gravit. Vide inferius defcriptioneiu Urbis Upfal. Hujus Regis Guflavi profapia delcendiffe creditur ab In . gemundo VV afa Troile cognominato, Equite aurato, qui circa annum 1 1 8 vixit. Guflavi Regis avus fuit Jo- hannes I. Auratus Eques , $c Regni Senator , qui 1477. expira»it , & ex Brigitta Guflavi Sture filia & Stenonis Stttre Senioris de Gripzholm Regni Suecias Adminiftratoris Sorore, tum quaab£wo, R'ege , & pofteris ejus genus Aium deducebat , reliquit Ericum Regis Guflavi patrem. Equi* tem Auratum, & Regni Senatorem, Regis Chriftierni II. juffucum aliis magni nominis in Regno viris Hol- miat anno 15 20». capite plexum. Fi- lius Gu flavus ex Dania in Germani- am elaplus , 8 t Lubecenfium adju- mento in Sueciam reverfus anno 3521. a nonnulla ordinum parte , Defenfor Libertatis & Regni admi- niftrator conftitutus , anno vero 35.23.poft «rbis frielmife ^«ditionem No\ta Descriptio. 89 trid Slcddemia > & Stetinenfe Gymnafi - unty tn quas Juperionbue annis mfoiitam beneficentiam exerciiiHiJA^z verba in- nuunt , Chriflinam Reginam non fo- lutn in Tjpfalienfem Sueciae,Dor- patcnfem Livonise a Guftavo Hdol- fbo Rege illo Magno inftitutam , Gripfwaldenfem in Pomerania , & Stetinenfe Gymnafium innumera beneficia contulifle , fed & in hac ci- vitate Abone Academiam , qua tota Finlandia carebat > erexiffe. Henri- cm feptimus Epifcopus Upfalienfis , & totius Finlandis Apoftolus , & Patronus ( ut Refpublica illa Suecica 44 1 • teftatur^ S*Siegfndi exem- plo patriam luam reliquir,& in Sue- ciam veniens Regi Enco pofkea San- ati nomen adepto perluafit, ut me- morabili bello illo Finlandosldolo- latras >. Chriftiang Religionis propa- gandae caufa>adoriretur.Qui Herni- co Epifcopo comitatus Finlandos vi&oria cruenta fuperavit 5 & eos fe dedere coegit. Hcnncu* Epifcopus Fin- 5)0 REGN 1 SUEC 1 JE Finlandise fadus eos Chriftiansefi- dei cognitione imbuit , & facro Ba- ptiimatis fonte abluit, anno 1151, Rex pro Religione & juftitia bellum gerens ut Martyr moritur,ac in tem- plo hujus Urbis Aboe fepelitur.Ha- denus libri didi verba, ex quibus li- quet, quo tempore hujus Urbis Epi- icopatus inchoatus fit. Alvastra vel Aivastrum Suc- cise monafteriuro celebre ad palu- dem Vetherum S. B eruar do vivente magnifica ftrudura eredum, & ma- gnis facultatibus dotatum a Suerchi - ro Rege fepulchrum (uum ineoet- jam habente , ubi & plurimorum a- Jiorum Regum monumenta efle PonUnut lib.6.rer.D4nic,tLffitm!Lt'Sc- pultusibi quoque Suphanm Uplali- enfis Archiepilcopus , qui antea Or- dinis S. Bemhardt Monachus anno 1185. mortuus eft. Arbogen, Arboi , Arbogia. "Weftmanniafeu Weftmanner* landi» Sueci* Regionis civitas cele- bris Nova Descriptio, 9 l bris Synodo Ecclefiafticorum anno X 29 7. convocatorum a Nicolao Up- /aliae Archiepifcopo , ut Olaus M*' gnus hb . 9. Hi flor is de Gentium fepten - trionalium variis conditionibus flatibuf» s/efcribit. Aliis autem gentibus o- ptima arma &tlia tnftrumenta bel- lica fuppeditat , ut David Frcehchm part.i .Viatorii cap. 1 j.teftatur* Birka celeberrimum olim Ollergothiae caput, bidui itinere Epilcopali Upfalia diftans , Fontano fi fides cft*, & ante fexcentos annos Regia ledcs , emporiumque totius Regni nobiliflimum *. a qua urbe tanquam antiquiffima cgterae omnes jura fua civilia mutuatg lunt. Hoc in loco S.AnJganm Suecorum Apo- ftolus Regis Bcronis IV. permiffu , cum C^far Ludovuus Pius feu I. Im- perio Romano praeeffet, publicam Euangelii praedicationem exorlus urbem cum toto tra&u circumjacen- te Chriliianae Religionis cognitione illuminavit. Sed ut omnia humana funt $z Regni Suec i m funtinconftantia & fluxa ,jita& hiu jus urbis gloria penitus evanuit,^ vix ipfam {ui memoriam reliquit, Audiamus Stephanum Iohannis Ste- phanium in notu ad Saxonem fol.iq& t 4 # de ea dicentemiB ircum Suecia oppi, dum primarium tfhus Regni fuijfe civi • tat em & populofffimam , atque nobilem antiquis faculis extitijfe s non efl dubium , Sita autem fuit in media Suecia> ipjb A- damo Bremenji te fle , & hodie ejus ru- derum pracelfcs monflrari moles te fla- tur lohannes Me f enim pag* 84 .fu Sueopentaprotopo * Bogesu nd. In \& r eftgothia,vel Veftro-Gothia oppidulum famolum pradio Da nu- rum cum Suecis fafio 3 . Kal. Febru. anno 1510. in quo Steno Sture Re- gni Suecici Adminiftrator fclopeti globo , qui coxendicem ejus vehe- menter percufierat, vulneratus eft , adeo ut in curru haud procul ab ur- be Holmia fpiritum redderit, ChytJ. $'Sax-fol* 2 i 8 * Bret- Nova Descriptio. 93 Bke tta "Weft- Gothlandise vel Veflro - Gothis oppidulum, de quo in foL 5 . Theatri Europdi mentio fit, quod cum Cammelofeannoi^q.. ab Hannibale a Seefledt Danorum Duce oppreffum & incenium fuerit. Burcholm, Borcholm aliis Bornho!m,BoringhoImum & Borg- holm unica pulchrs, & fertilis infu- ls Oelandis Oft*GothIandis annu- meratsarx, quam anno 1456. Da- ni fus poteftatis fecerunt. Idem fe- cerunt anno 1497. eamque Svantoni Suecis Gubernatori anno 1504.0^ fidenti adeo fortiter reftiterunt , ut obfidione ea fuperfedere coedius fuerit. Sed Sueci anno 1 5 ir. ( aliis 10. ) redeuntes tam acriter, & tam diu obfidionem influere, ut tandem deditione eam receperint. De quo Menrfius in diverfis Danics Hiftorig locis. 6 . Id. Sextilis arcem hanc , & prid. Id. ejuldem menfis Anni itf ii. infulam totam Dani in poteflatem fuam redegerunt. C AL- 94 Regni Suecije Calmar, Calmaria, Calmarnia. Nominis celebritate confpicua Metropolis Smalandia;, five Meridi- onalis Gothiae > ut Olaus Magnus hl, 9. e. 2 1, & 22, eam nominat , & de hac urbe dicit: quod in Gothlandis Meridionalis littore pofita ab iis, qui ex Germania Septentrionem navi, bus petunt, Calmer appelletur, quo- niam in hoctra&u mare frigidius, & aer afperior,quam in Germania, un- de fol verunt, ipfis occurrit .* Ex Hi* fpania, Gallia, Anglia, & Hollandia naves frequentes huc appellantur: Civitati autem huic a fluvio Helga haud procul remotg, opportunum in littore maris fltum habenti , aliis in Sud-Gothlandia civitatibus veterio- ri, acprincipum multorum conven- tibus magnifque bellis geftis nobili- tatae a Principibus trans mare habi- tantibus, Germanis prscipue 8 c Da- nis crebriores infldix ftruantur , & frequentiora bella parentur , quo portu hoc Gothico ad navigationem &bel- Nov a Descr i pt io. 95 & bellum aptiffimo potiti eo com- modius ceteras Regiones Septen- trionales caedibus & rapinis invadere poffent. Refert etiam OLus quod Rex Iohannes circa falutis annum 1 500. civitatem & arcem hanc gra- vibus & fumptuofis bellis acquifi-. tam, magno totius Danici Regni de-* trimento commeatu & pecunia mari mittendis aliquot annis tenuerit 5 do- ncc Hennmgus Gad Lincopenfis E- pifeopus hunc locum ftratagemate i- pfi eripuerit. Quod Calmarix item M <xgnm Suecix Rex graviffimas dif- ficultates, & controverfias inter fe SC Ericum Danix & Norwegix Regem amica tranfa&ione compofuerit : Ac abnepos ipfius Magnus ob male & tyrannice geftam rectionem a pro- prio (uo filio Htquino Norwegix Rege hic Calmarix captivus fa&us Hxcex Olao. Ex Pont ano lzc[uen~ tia : Anno 1389. Calmaria Margari» /*Danix Reginx fe dedidit, Erirus Dani»/ Nonvegix & Sueeix Re* anno pS Regni Sueci^ anno 1450. templo Calmarienfi tredecim praebendas vel Canonica* tus adjunxit, edictoque praecepit , m haecEccldia Collegiis Ecclefiafticis annumeraretur. Hodie autem Su- perintendens Ecckfix hujus praefes eft&cum ceteris Epifcopis Comi* tiis Publicis intereffe lolet. Nico- laus Helvaderus part, i.Sylv. chronol , Ctrculi Balthia p. 13« narrat : Saeculi decimiquinti anno 5. Ioh annem Da- nias RegemjCalmariaoccupatajCon- iulem cum civibus nonnullis capite pledi juffiffe ; anno ic^ejufdemfj- culi arcem Calmerfund in Biekinga Succis occupatam & direptam effe i Scdlohannes Afeurfitts lib. i . HiHortA JDanica fcribit : Urbem Calmarni- am a Danig Rege Iohanne, anno 1497« deditione effe acquifitam > cum Sue- ctx Rex quidem creatus, fed non- dum coronatus effet,ob impedimen- ta plurima , quas Regni admimftfa- tor Steno Sture ipfi objecerat : Stem* nis Succefforem Suantonem A. 1 5°4« Cal- Nova Descriptio. 97 Calmariam quidem obfidionc led vana tentafie ; Suecos tamen poftea eandem repetiiffe,& poft aliquot an- norum moram tandem ea tamdiu obfefia potitos e fle, cum annus ii* fseculi decimiquinti numeraretur® Sequenti tamen anno plena Regni pofTcflione Regem lohannem tandem potitum Calmariam (Ibi & filio fuo Cbnftierno ,leu ChnHuno ILiucceflori conlervaffc. Sed novo Rege Gufla~ voErici emergente Danis anno 2 ejusdem faeculi eandem iterum e re - ptameflejalii anno 22. idem fa< 5 tum effeajunt. Vide Ckytr.lib.y* Filius ejus lokannes Rex interdum aulica lua commoratione hunc locum in- coluit : locum quidem parvum * fcd arte & natura valide munitum * in planitie e regione Infulse Oelandig a- perto mari uno latere accumben- tem , & 40. miiliarium intervallo HafniaDanise metropoli diftantem* Caftrum ipfum Regium pulchritu- dine & firmitate excellens vallo ad. E mo- 98 R EGN I S U EC I ^ modum firmo ubique cingitur, & 1, iterum uno aperti maris fluitus re- tundit. Iohannts filio Smpnmdo^a. ftea ex Regno cjeffco, Carolw Suder- manniae Dux , di&i fxculi 99. anno Calmariam cum arce infuampote- ftatem redegit. Cum fseculi fequen- tis decimifexti anno x r. Rex Danis Chrift, IV. literis 1 8. Kal.Maji Haff. nix datis, & Holmiam miffis per Fe- cialem Nicolaum de VV ahl & tubici- nem una milium Regi Carolo IX.& Suecix ordinibus bellum indixiflet, & ablegati interea non rediiffent, Rex Chriflianw d.Id.Maji cum exer- citu Chriftianopoli movens urbem Calmariam tf.aut 4. Kal. Junii Sue- cis ademit cxfis omnibus , quibus in arcem elabendi occafio erepta fu- erat, Arcem j. Non. Augufti dedi- tione accepit. Confulatur NicoUut Heldvaderus m Jylva cbronolog.part. 2. pag.iSq./eqij. ( ubi fibi aliquo padio contradicit ) & Sethus Calvi pus in 0 - pe re Chronohgicofol.ij^ lul.Caf. Bu- len- EVALl A. Unica Geftricia? Provincia? civi- tas ^edi in littore «naris commodae impo(ita,& a cupri fodinis vix fef» qui diei itinere dimota , ideo omnis generis merces facili negotio admit- tit , & emittit. Gothebukg i Gottenburg. Inter EHburg, & Goldberg vel Gulberg. interpofitum Gotlandia? Occidua? feu ¥cft - Gothlandia? emporium in o luo fluminis exeuntis in Oceanum Occidentalem , quem nonnulli hic finum Codanum aliis totum Mare Balthicum fignifican- tem nuncupant. Locus certe ad nego- tiandum peropportunus fluminis ex. cuntiSj&tBaris alluentis commodita- te gaudir. Nova civitas eftaSuecise Kege excellentibus privilegiis dona» ta,& ab Hollandis aliilqjBelgis ineo- litur.Proximo cumDanis bello anno 1^44. a Danicis navibus bellicis ve- xata munitionibus , & aliis operibus bellicis adeo valida efi reddita , ut in io 6 Regni Suec im primariorum Suecis munimento; rum numero jure reponi queat. In Relatione Autumnali Francofurtan emno 1 646. pag, 1 5 . legitur, ejusdem anni menfe Februario prope Mar- ftrand locum 4. Milliaribus Gotte» burgo dillantem Balaenam captam e fle 88. pedes longam , & 14. ulnas Holmias altam; Gericholm David Frcelichius part.z tutorii lib. 1. cap.i 3. ex Sueci- cis civitatibus unam incolis mercato- ribus & opificibus exteris plenam ef- fecenlet, Alii nihil de hoc loco ha- bent. In tabulis eft Griplholm in Sadermannia prope Troiam mona- fleri um Carthulilanum inftitutum 3491. a Stenone Sture Sueciae Regni Gubernatore fine liberis mortuo» cujus exuvias Succeffor ejusS#<j/ftt JVielfon , vel Suanto Nieljfen anno 1504. ex Nobili, & Marefchallo Re- gni Adminiftrator faftus , poft Hol* miae arcis occupationem in hoc coe- nobium deferendas & hpneft» fe- pul- Nova Descriptio. 107 pulturae mandandas curavit, ipfe po- fteaanno i2.fasculi decimiquinti fa- to fun&us. Heldvaderus part. 2.p. 12. Hango, HaNcoa > in Meridionali Finlandia,mari adje&a portum adeo commodu & tutum navibus aperit, tit in toto Mari Septentrionali, imo ipfo Oceano univerio parem habere non credatur. Portus enim hic arcis fpatiofse inftar in mediis montibus Sc vallibus locatus fcopulos pallim fibi circundatos oftentat, & inferiptos vetuftiflimis heroum Suecicorum & Gothicorum infignibus > quibus du- bio procul pofteris innuere voluit antiquitas, olim bellicas naVes Re- gnorum defendendorum caula ibi Rationem habuifle, &indecalune- ceflitatis poftulante folvifle. Hudingswald. Regionis Helfingiae civitas, cujus cives cuprum , butyrum, febum, co- ria , pelles , picem , refinam , malos , trabes, & afferes abiegnos incredibi- li multitudine in alias Regiones de- E 6 por- ioS Regn i Suec i m portant. Si cuprum excipias , cati- dem negotiationem iifdem merci- bus in Angermannis unica civitate Hcrmoland , vel Hernofund inve- nies. < Jama, vel Jam ago rod munitif- fima Ingris vel Ingermanlandiae arx in margine fluenti Jamikhe Beck nuncupati, qui Imperii Mofcovitici clavis cum tota dicecefi fibilubje&a anno t 6 ij, beneficio Pacis cum Molcoxntis inicce in aeternam Sue* eorum poflfeffionem incidit. Anno 1 5 8 1, ea tribus milliaribus in Livo- nica Nerva disjuncta potiti quidem fuerant , erepta iterum k Moico\yi- tis anno 1 550. E regione arcis trans fluentum quoddam municipium Ruflfijfed Succorum j uris inhabitant. Hinc via ad munitionem Capurgam» Si porro Noteburgum ducit. Jenecoepping, Jencoepping» Jenecgpia. Jonacopia Olao Magno, ei fitum m valle Smalandica affignanti, Sidi- centij Nova Descriptio, s<*9 centij notabiles ibi conventus a Re- gibus celebratos efle.iEdes exligneis trabibus non dolatis, & in morem decipularum, quibus pueri panes ca- ptare folent, compadis conftruds funt. Civitas aperta nec nec muris clauditur : arx vallo congefto defenditur. Sita elt ad lacum, quem Olaus Vether nominat. AfUhael He- berer in Itinerario fuo hunc locum pri- mam civitatem nuncupat , quae fibi ex Dania in Sueciam iter facienti oe - 5 currerit. Tunc autem temporis a- pud paftores & praecipuos homines lolos aedium parietes bc muros pan- nis & velis albis velatos & ornatos haud parvam aedificiis puritatem & elegantiam conciliafle , eo quod tra- bes operta cerni non potuerunt. Ante fuum in hanc civitatem adven- tum in itinere dicius author offen- dit pagum Linerohs , in qua domum ( procul dubio in quam diverterat ) Serpentibus plenam vidit, iifque in- gentibus , qui tamen neminem da- mno a£- 210 Regni Sueci.® mno afficerent. Imo duos tandem adrepentes in terra cum liberis do. mefticis ex eadem patina pultem li. guriviffe. In hac civitate anno 1505, fubita morte vitam finivit Steno Stu~ re Regni Succise Adminiflrator, ut Meurfimlib.i. docet. Anno 1611, cum Rex Daniae Chrifiianw IV.hanc urbem cum exercitu peteret , Sueci civitati ignem fubjecerunt s & ani. mola defenfione Danos ab arce re« jecerunt, Heldvaderus. Ivano G or od , vel Ru s s ICA Nerva. Validiflimis munitionibus inftru* &>flimum Ingri* caftrum Mofcovi- ci primum juris ,„fed poftfca anno 1617. pa&is ad Suecix Dominatum cum tota lua Dicecefi tranflatum, ut fuperius in univerfali Suecicarum Regionum defcriptione di&umefti Duplicis fdopeti i&u Li vonica Ner« va in oppofita ripa fluminis fitadi* flans , diicriminis caufa Ruflica & Danzfche Nerva t dt altera Germa- Nova Descriptio, iii mc3,& Teutiche Nerva, appellatur. Invidam habitam arcem Sueci ta- men anno 1581. fubegerunt, atque anno 1590. ejus rellitutione Ger- manicam Nervam a Ruffis oMefTam coniervarunt. Recuperatam anno 159P. jam pacis anno 1617. fadas beneficio poffeffione perpetua & propria tenent. Scopulo infixa arx tumulo infidet , humedato £ cir- cumfluis Narvse fluvii undis, accef- fum celerrimo curfu impedientibus» Maris, turribus validis, & propugna- culis firmata quemvis impetum for- titer retundere poteft. Qua ortum Ipedat, natura fpaciofam ,& pro- fundam vallem excavavit , in qua ci- ves in oppidulo fub arce habitant. Terra exterior ubique plana, & a- deo altacft, ut turrium tantum fa- ftigia tormentis tangi queant , & ce- tera omnia inferiora intada mane- anc. Solum autem lapidofum arci fubjedum omnem cuniculorum fuJfoffignem arcet. Ut JZeJpubl.Suea- ca pap ai Regni Suecijs ea pdgi io i, monet. Johannes Afeur- [tus lih„ 2. Hiflor* Dan* Ivangradi- nm appellat 9 Zk jam anno 149 6, a Suant one Succorum Duce captum efle afferita M. Adamas Olearius fag, pi. Itinerarii fui Orientalis fequenua de hoc loco fcribit. Trans fluvium fiu arx lyapgerod triplici munita muro , & a Molcovitis condita , (ed a Sueciae Rege Guflavo Adolpho ar* mis vifta & Suecis cum Ingerman- landia fubje&a. Regitur a Suecico Gubernatore, cui tunc temporis iVii- eoLo GaUo nomen erat. A tergo arcis, vicus eft Narva Ruflica vocatus, in quo Rulli habitant , quibus a Rege Guflavo Religionis fuse exercitium liberum eft conceffum* Laurentius Mulier in Septentrionali Hiftoria di- cit, arcem tam forte & firmum dfe sedificium , quale vix ullibi oculis confpici queat, ac in monte lupra ur- bem federe» Procul dubio meliori ftrudhira fortiorique munitione e- mendata eft a Mofcowitis > poft- quaffl Nova t>Esc&Tt Pn o . 113 quam Suecici & Gothici Principes StenoSture (enior, & Suanto eam oc- cupatam igne corruperunt, ut OLus Afag* hb . \i.Rer.SeJ>tent.caj?.\. indi- cat* Kexholm, Kexholmia* Cahelo^ GOR OJg. Urbs & arx in Rufiorum Carelia ad Suecos tamen pertinens , ut ia Regionum Suecicarum dekriptione fuperius diximus. Has pridie Nona? Novembr, anno 1580. iecundum Chytrdum : 158 1. Secundum Sulmo- nem Henmnqinm m Chron. Ltvon m oc* cupavit Pontw de la Gardte G*H,ts> he- ros incomparabilis , qui maxima 3c prgcianlfima facinora edidit,invidias ingrif arces Mofcowiticas Ivanogo- rod,jam igorod, Cuporiam,&; Livo- nij urbem Narvam cum pluribus aliis A.1581. Succorum jugo lubjccit^ ac tandem fluvii Narvar , quem Rivum Narvenfem vocant, undis fubmer- lus eit. Globis autem igneis coegit ipfas intra circulum Ardicum iub gr. ir4 Regni Suec ijz fubjgr. latit. 6j. long* 62. : fitas,ut Chytr&us hb» 24. foL 674* dicit. Pa. cem Sueci ineuntes anno 159^. eas Rudis reddiderunt , quibus fidem datam fallentibus Rex Carolus eal. dem eripuit, & Succise Regno adjun- xit , a quo tegore ha&enus a Sue- cis poffidentur , Kexholmia autem , denominata a Finnico vocabulo Ke- kifulmi compofito exKeki cuculum, & Salmi mare anguftum denotante , duas ficu luo obtinet infulas parvas in faucibus fluvifWoxen,quainLa- dogam paludem undas fuas ingerit, & cellerrimo fluxu praeterlabens eam munitiflimam reddit.Ruffi Ca- relogorod, idefl Careiorum muni- tionem , ChytYMs , Corelogrodum, ac Corelise , vel Careliae metropolin appellat, diftantem , ut ait, \v"ibur* go 15, &Notteburgo totidem milii- aribus: dimidio autem milliari ab al- bo mari, five palude Ladoga,vci Ladiga, 1 5 . vero ab urbe Ladoga,vel Ladiga idem nomen habente cum i 1 6 L i v o n i m cent Livonico Ordini , (eu dea Schwerdbrudern, primam 6bedieru tiam pradtitiffe. ScliNjrerdbruder, id eft , Fratres ferentes gladios ,ap. pellati, quoddh eorum palliis gemis ni gladii figurati, & infutiefien^cir- ca annum falutis millefimumducen- tefimum fecundum, aut tertium Or- dinisfui Magiftrum primum habue- re Vinnonem »Caufa mft it ut tonis y utA JLivonianis Idololatriam arcerent* Sei j cum impar tanto honori virtus ejjet > ho* < fhumque numerus tndies cre [ceret 3 Fra» tres itti Ferentes gladios } jumptis Teuto- nici Ordinis tnjignibus , eidem ag gregati funt anno 12,37* Verba funt Monfo- ti in Orbe maritimo hb.z.cap. 1 6 . pagi 435. Cafpams Hennebergerus in ma- joris typiBcrujfici explanatione fol m 3 64. ejus ordinis ortum ad ducentefimum quartum laeculi miikfimi annum re- fert. De Teutonico autem Ordine, quicum caeteris provinciis Livoniam quoque poffedit, & ejus Magiftris nis , quorum Sedes Winda; in Cur- Nova Descriptio. 217 Curlandia fuit, Morifotus in Orb • Marit.hb.i.cap. 16^.414. & 43 5 •fe- quentiarefert./i/cr#w mjiitutioin cer- to authore , qui e Germania fuit , refertur ad annum Salut . 1091. nomine fratres Xenodochii Beata Maria Hie- / i rofolymitana vocantur . Primum Ma- gnum Ordinis Magi fl rum , j/y? 1/0- Henncum Talpotium(De Talpot ) habuere fub quo magnum Xenodochium m j 4 crd urbe , qua olim Ptolemais dice- batur , ercEtiim eft* Horum munus & ojficiutn , pauperibus & languentibus 0- pitulari , pro fide contra infideles pugna- re, Syria pulfi anno 12,29. a Fredertco 11 . Imperatore , BoruJfid } quanunc Ruf- fi a, donati funt , cujus populi Idolis Jer- vientes S axoni am vallabant . Fratri- bus Teutonica domus Hermandus Salt - imperabat>qui f fralhs proelio Prufi - /w /of0 , pugnatum eft y ad V iflulam fluvium , at nomine Beata Maria , Ordinis Teutonici tutricis & Patrona Mariaburgum fundavit. tsld* dita huic vifloria Livonia , Lituania , K Polo- 2i8 L i vo n i Polonia& Mofcovia partes, TenUta deinde maria occupata Gotlandia y vah* difque prafidiis firmat a^viSlis pr os lio na* vali V it altanis , qui eam Infulam a Re* ge Suaria cAlberto tenebant libertus alturus injuriam de Rofiochio & FFif maria infelicibus aujpicris folvens , anno 1 $99) in ora Prujfia commtffo proelio fugatus e ft. Additaviflrici claffi capti- va naves , & in Samagethas (Majjage* tha : antiqui putantur) pugnatum y ingen- ti repugnantium clade . Sed ut [olet in humanis ingeniis felicitas^avaritiam ,ftt - perbiam & tyrannidem patefecit . Hinc vicinorum in eos odium & bella donec perirent * Nam cum Magnus hujufce Ordinis Magi fler sAlbertus , bello a Sigif mundo Polonia Rege fracius re fur* gere ad arma non pojfet , Ordine exter - minato ) a viflore Uncatum Pruffu \n feudum accepit , quem fuis haredibus transmitteret) quibus deficientibus % Po~ Ionia Prujfa accederet nunquani)ab eo R egno feparanda . Sic Albertus anno 1 5 2 j. abdicato Teutonica domus Ordi~ ne, Kova Descriptio, 219 ne, primus Prujfia Dux creatus e£t, Ge - tert vero e jufdem Ordinis m dejicientis locum alterum libertum , VI' olfgan- gum cognomine , fuffe cerunt^ puljique Pruffia, tn easterras Germania abtve - runt^tn quibus Imperatorum fuperiorum henejicto , ingentis reditus benejicia , a- grofque pojfidebant > durant que tn Ger- mania ad hanc ufque diem confervati fub Maximihano sMuslriaco Magno Ordinis Magtflro . De di (Si Ordinis origine, ejufque Magiftris Magnis fequentia refert Cafparus Henneher - gerus lit.p.foL‘]6&, Cum Urbs Aera, olim Ptolomais obfidione aChriftia- nis circumlefla eflet,votiv# peregri- nationis viatores odo, quinque Bre- menfes, & tres Lubecenfes anno 1190. hujus Ordinis initium facien- tes ex Lubecenfis cujufdam navis velo tentorium paraverunt, & aegros milites Germanos fub eodem cura- runt. Urbe anno fequenti occupa- ta Xenedochium, & templum Moe- nibus civitatis contiguum aedificans K 2 tes 210 Livonx je tes poftea principum Germanorum interceflione & opera Ordinis infti- tuti confirmationem impetrarunt a Papa Celeflino III • Eidem vero Ma- gifter primus prsefedus eft Henrm % k W dpot. Perfpeda novi Ordinis Induftria incredibili , Rex Baldmnui ipfi Hierofolymis, in monte SionXe* nodochium cum templo concef- fit» Anno 1200. didus Magifter A- cras mortalium numero exemptus, cumque fequutus eft Otto k Harpen nobili genere oriundus, & civis Bre- menfis filius, qui Acrf fucceflbrem habuit Hermannwn Bartlm cujus lo- cum fuftedus eft anno 1210., Her~ mannus k 54 //^Thuringus,qui quar- tus Magifter, & primus Magnus Magifter, fibi regionum Magiftros adjunxit. Hunc Veneti Palatio in urbe fua magnifico, & Conradus Ma - favi&Dux anno 1 2 a^.Culmenfi re- gione in Pruflia donaverunt. Eam occupandam & colendam curavit,ac Barlettse in Apulia regione Italia anno Nova Descriptio* izt anno 1240. e vita deceflit. Ei fuc- cetferunt Cunrxdus Thuringis , & HaflisE Landgravius; Poppo de Ofler - nx ; Hxnno de Sxngerhaufen ; anna I 2 7 • Hartmannus Heldru ngenfls Co- mes Venctiis fcpultus ; anno 1283. Btirchardus k Schwanden in Infula Rhodo vita fandus ; Conradus k Feuchtvvangen, quo Ordinis regio- nes adminillrmte anno i29i.Accon vel Aera amifla eft, & Teutonicus Ordo omnium fuorum in Terra San- <fta bonorum, ut & eorum , quse Vc- netiis , in Neapolitano Regno , & Anglia poflfederat , propter Impera- torem sidolphum Na(fovium jadiutam. fecit. Hinc errant, qui ad quarti Ma- giftri Magni Hermxnm de Saltz,<t tempus hanc jaduram referunt. Quippe fequentes Magiftri Aeram vel Areonem fubinde iter facientes, ac iterum inde difcedemes cum Bo- ruflis & aliis vicinis bella geffere, & Livoniam ac Boruffiam Magiftro re- gionis(Landmeifter)regendas com- g mile- 222 LlVONIiE miserunt, Nominatus Cunradus i Fencbtvvungen in Rorufliam iter fa, diurus Pragf in Bohemia diem obiit, locumque ceiTit Gotfrido Comiti de Hohenlahe anno 12^7* qui poft Or- dinis re&ionem acceptam in literis Hernicus nominatur. Cum quin, quaginta Fratribus in Boruffiam ve- niens Marienburgum urbem condi- dit , ac in Germaniam profe< 5 his ibi vitas finem invenit, Poft eum Seifri- dns a Feichtwangen primus Marien- burgi in Boruflia federn fuum habu- it > & abrogato Regionis Magiftro* Magnum Commendatorem proxi- mum a fe conftituit, Marienburgi mortuus Colmenfeeam tranflatus>& ibi fepultus eft. Reliquorum Ma- gnorum Magiitrorum ufque ad AI- bertttm Marchionem Brandenbur- genfem , qui trigefimus quartus & ultimus eorum fuit , catalogum vide apud Hennehergerum , Afunfterum, Ca/parum Schutzjum , Bernhardwn Hert^ogen 9 & dios* Poliremus hic etiam Nova Descriptio. 215 etiam ordine omnes Magiftro Mer- ganthaliae in Germania a Bottone CV- mite de Hohenlohe ann. 125 j.vita fun- do ufque ad Jldaximilianum Siriacum reccnfet. Qui aliorum de hujus Ordinis ortu, & quopadto Boruflias compos fadus fit , Iciendi cupidus fuerit, confulat MunSlerum lib .5 .cap. 448. V itriacum in Hijlor.O - riental.cap . 66. Bernardum de Luthen- burgo de Ordinibus militaribus ; c Au», b er tum Aiirmtm de Orig, Ord • Eque* Sirium Cap* 3 ; Salomonem Neugebauer hb . 3 • htflor . Folon. pag , 135, CbriSio - phorum Lehmannum in Chron. SpirenJZ lib.^.c, 77. Bernhardum Hert^ogenin Chron.Alfat.lib*io.c m <\.DavidemCky- traumin Saxon.i & Ioh annem Limna - publico lib . 6* 2 . ###?* authorum ultimus indicat etiam, Ordinis hujus Equiti- bus certum quoque infigne concef- (um efle, album nimirum pallium ni- gra cruce infigniturm Ex S. Augu- ftini prsefcripto viventes matrimoni- K 4 um 224 Livonije um refpuebant, & , lacerdotibus i- piorum exceptis, omnes prolixam barba ‘alebant , ac in precibus fun- dendis a Johannitis vel MelitenG* bus aut Malthenfibus Equitibus non abludebant. Quifque Ordini * huic (e dediturus caftitati, pauperta* ti, pauperum defenfioni, &patrocb nio, ac, neceflitate ita poltqlante, bello contra Tuream , facramento lolennife obftringere tenetur. Sed ut omnia humana fernper a bonis in- itiis in pejores exitus degenerant, & deteriora ruunt ; Ita & hic ordo tan- dem ad pejora delapfus in luxurid finem invenit , adeo ut tandem vul- go fabula factus in contemptum ma- ximum abierit, & tandem ex inordi* nataipforum vita Germanicum pro- verbium a Limnaeo ibidem recita- tum, natum fuerit : * ^lether atjg/ Metbet an/ (gffcrt/tttncfm/ tmb fdbfctffett $a$n/ S|I bit axUitot / fo btc fcfjm $mcn tyan 4 Id eft,Veftes exuere,& induere, ede* Nova Descriptio. 225 re, bibere, & cubitum ire , labores funt, quibus Teutonici Domini ex- ercentur, Videatur Afeiger. tn Nu- cleo HiHorJib. l .cap, 1 5 78, TbraJ)’» bulus Leptade ortyt, vita rebus ? effis Georgii Ludovui a Selnsheim regere quamam hujus Ordinis emendatio inftituta , fed non ad finem perduQa fuerit , ^Equites ad Ecclefia- fticos,an vero a4 tec gertinue^ rint. Tandem etiam cotfiulaiitur , quas Hernicus Andrews Cramus de ^acc Religionis probi, 1 &,cQllegk. Porro Livonia olim Archiepifca- patus fuit Rigas fedem fuam habens, de cujus origine pl^rorumque feri- ptorum opinio hasc eft. Aonofex- agefimo fupra lasculum a nato nofiro Servatore undecimum Bremeniesin Livoniam delati incolis ad Chriitia- nam Fidem ab Ethnici!^ o fuo de- ducendis operam dare inceperant» Annoejuldem faeculi feptuagdinm Menardum Monacham quendam Segebergenlem > qui Lubecas com- K 5 mo- Livonije ceps redditus quadragefimum fex, tum & ultimum Livonis Magi, flrum , Gotthardum Ketlerum a Nef» felroty ex Rhenano tradu oriundum. Curtandis , & Semigailis Ducttn conftituit , qui tsflberti Megapolit*, ni Ducis filia Anna in uxorem duQa anno prscedentisfsculi odogcfimo fexto e vivis exceffit ,& Ducatum hsredibus reliquit, ex quibus VV\ r/- helmus k Sieifmundo III. Ducatu illo orbatus , eundem tamen multorum intercfffionibus recepit: ita ut Cur- land'f ac Semigallis Pofleflores didi Principis poftari hadenus maneant. Quo pado autem inter Regem Po<- •Ionis, & Magnum Magiftrum Livo- nis negotium totum tranfadutn fit, brevi narratione expediemus. Cum tandem Livoniam totam Mofeovita- rum , Polonorum & Succorum dire- ptionibus expolitam viderent inco- ls , tandem certo Domino fe tradere decreverant , & cum Rege Poloni* anno I J 5 p. agere coeperunt, eo fuc- Nova Descriptio; 133 ccflu ut Livonia in Polonias Regis Swftnmdi sAugttSli tutelam recepta fuerit, ut Regni Polomae»& Magni Ducatus Lituanix membrum lub Gothardo Ketler ultimi Magiftri Or- dinis Equitum Teutonicorum. Po- ftea III. Non. Martii anni 6 2. di&us Gothardut Ketler Ordine illo fe ab- dicans , crucemque Ordinis relin- quens ,in Urbe Riga Nicolao Radz.i- vilio Palatino Vilnenfi fieillum , lite- \ M # ras, & privilegia omnia a Papis Sc Imperatoribus Ordini donata cum clavibus portarum arcis & urbis tra- didit. Hocfa&o publica pro clama- tione diftus Princeps Radz.ivtlm Regis nomine ipfum Ducem Cur* landia: & Semigalli? renunciavic , cui , tanquam Domino fuo heredi- tario, utriufque regionis Nobiles fiU delicatis facramento le obllrinxe- runt. Sequenti die idem Dux pro - nunciatus, & confirmatus eft Regis prsefedus & Gubernator fummus in Livonia, & recepit claves porta- rum 254 Livonijs rum arcis & urbis Nobilibus autem ipfis, ut & civibus Riga: habitanti- bus omnia fua jura, & privilegiare- ftituta funt. Anno 1582. pax tan- dem inter Poloniae Regem & Mol- coyig Principem Magnum concilia- ta , Regique a Johanne Bafilide Li- vonia rettituta eft , qui a Suecis po- ftulavit, ut , qu* in Livonia poffide- rent.fibitanquam legitimo Domi, no redderent. Sed illis reftitutio- nem eorum , quorum poffellionem legitimam le tenere ajebant , detre- ctantibus ». bellum inter Polonos & Suecos ortum eft,in quo hi iuperio- res fa&i tandem Livoniam fere to- tam j uris lui fecerunt, & hadtenus in fua potellate habent. Quantum ad incolas attinet, vel Germani funt vel a, Germanis oriundi , vel indigens nativi.* Illi in civitatibus plsrifque habitant; Hi in pagis commorantur, & non modo duriter admodum a Dominis fuis traftantur, fed etiam feryilis admodum funt ingenii, adeo ut Nova Descriptio; 2*5 ut Stephano Poloniae Regi, qui a du- riftima ipfos fervitute liberare cupi- ebat, rcfponderint, le nihil novi ad- mittere velle , ac poffe. Vide Mun* flerum hb. 4. cap* 453* -Mulieri biflo - nam Septentr.p . 3 i. 1 . Bruning de ho - magus fubjethvis c*i m n* 54» Befoldum Itb. i .polit. c. 5 .p. 2 04«**. 2 1 . v< 1 .Quin- que in LivoniaLtagug in ulufunt: 1. Germanica, quam Germani, No- biles, & cives in urbibus ulurpant* 2. Suecica, quae infularum * & mari- timorum locorum habitatoribus u- fitata eft. 3. Eft ia, quae incolis Efthi- oniae frequens eft. 4. Livonica » quae in defuetudinem fere abiit, & tan- tum in paucis quibufdam pagis audi- tur. 5 . Ac tandem Lettia,Chaos fe- re linguarum,quam fere ex omnibus Enguis mixtam Curetes five Curo- nes quoque mutum adhibent. Vide orationem Dominicam Livonica Lingua editam apud * Saurium in p « theatro V^rbun defcnptione Riga. Livo-* num vero mores > ritus>& bella quas- 2^6 L I VON l JE re apud Guagnimm* Religio in Uvo* nia eft varia, ac inveniuntur quoque in pagis, qui Ethnico more vitam degentes Soli , Serpentibus , & a His creaturis divinum honorem exhi- bent, mortuos hilaritate fumma le- peliunt, cadaveri fecurim , cibum, potum, & pecuniam, ut viaticum ha- beant, apponunt,& dicunt ; In alium mundum proficifcere, & ibi Germa- nis dominare , quemadmodum ia hoc mundo in te dominati funt. Quomodo autem fe res hac noftra aetate cum Livonia & incolis ejus ha- beat, liquebit ex brevi & fuccin&a jM,Adami Olearii defcriptione,quam ex ejus Itinerario Perjico hic lubjungi- mus. Livonia a Duna fluvio ufque ad Finnicum Sinum in Lettiam& Eshoniam dividitur. Haec quinque circulos comprehendit, Harriam* 'Wiriam, Alentackiam, Jerviam , & 'Wieckiam. Mira fertilitate luxuri- antes frumenti feraciflimselunt ter- r a?. Ac quanquam bellis vaftata? in foli- Nova Descriptio. 237 folitudines & fylvas mutata? funt, di- lidens tamen & annua cultura haud exiguam earum partem quotannis arborum fe&ione, radicumque , ex-* uftione in agros commutatam ad fer- tilitatem priftinam revocat , adeo ut etiam prim 6 ftatim anno fru&us (pe * ratos proferant. Rem pecuariam quoque incolarum cura & ftudium , fingulare prolixo & largo commodo fibiinfervirejubet* Ferarum mino- rum venatio & avium faporc fuo gra- to palatum mire afficientium dives aucupium faciunt , ut longe viliore pretio, quam in Germania deliciae illae comparari queant, cum lepus ut plurimum duobus groffis Mifnicis, aut quatuor ftuferis moneta? Hollan- dica?,& Gallus pinguis eodem precio venales efle (oleant. Equeftrem ordi- nem in Eftonias principatu fortia &c ftrenua facinora , quibus Rudo- rum invafiones olim fortiter (uftinu- erunt, & exceperunt , infignis famas gloria nobilitavere. HincDanig re- , gibus 238 Livoni® gibusLivonis Nobiles iemper grati & accepti ruere, adeo ut a FFoldemn. ro 7 . Auratorum Equitum jure & or, dine anno 1215. donati fuerint, quod anno 1252. Rex EricusVll , i fcripto complexus eft. Sequutuseft Fratrum gladios terentium (Swetd. bruder^ ut & Magnorum Magiftro- rum Boruffiae Ordo , ex quibus Ma« giftris Conradus a Iwgingen Nobili- bus in Harria & “Wiria haereditatis in filios & filias ad quintam ulque progeniem transferenda jus concef- fit. Magnus porro Magifter VVaU thetm a Plettenburg Imperii Romani Princeps anno X4P 5 i conftitutus in- lignibus ac praedaris privilegiis & immunitatibus totam Eftonie Nobi- litatem ornavit , ac omnibus oneri- bus liberam eflejuffit, unico illo ex- cepto, cui ratione Equeftris fui Or- dinis ferendo obnoxia erat. Cum tandem in bello cum Iohanne ThfiliAe Magno Duce Molcoviae ab omnibus deierti dlent nobiles, in Suecix Re- gis Nova Descriptio. 239 gxsEriei tutelam , & patrocinium ie receperunt , & fub Sueciae Regibus privilegia & jura lua hadenus farta & tedaconfervarunt* Politicas Re- dionis ac juftitiaeadminiftratio in E- Aoniae principatu Senatui commifla eft, conflante exduodecimNobil$>us in Regione ipfa natis , quorum prae- fes & caput eft Regius Eftoniae Gu« bernator. Huic Senatui , qui pise— rumque menfe Januario fingulis annis congregantur , partes litigan- tes difeeptationes fuas feriptas exhi- bent , quibus probe , & accurate ex- aminatis fententia mox fertur,nein- colas longis & diuturnis difputatio- num ambagibus divexati nummis luis emungantur. Regionis onera & difficultates a Nobilitatis pra?fedo, qui ex Nobilibus eledus tertio quo- vis anno mutatur , Regio Guberna- tori & Senatoribus proponi, & expo- ni folent. Ac quoniam de finibus & terminis agrorum in Ruflicis & Po- lonicis bellis valde mutatis frequen- ter 2L4° Lxvonia ter ambigitur > quovis triennio tres Judices, in Harria, Wiria, & Wjkia conftituuntur , qui cum aflefloribus & fecretario fuo fines illos obeunt, diligenter infpiciunt , & fcntentiarn ferunt , qua qui non acquiefcere cu- pit;, ad verfarium ad virorum illorum duodecim tribunal provocare, &cau- (am luam novo examini fubjicere poteft. Hi dele&is quibufdam(com- miflarios vocant,) loca , de quibus ambigitur, inipicienda committunt, qui infpedione diligenter perada lw tigantes audiunt, & fententiapro- nunciata priorum Judicum fentcnti- am aut confirmant , aut emendant, Alii etiam funt Judices ( Hacken- Richters vocant)qui in quatuor hu* jus Eftonienfis principatus circulis aut tradibus pontium, viarum,femi* tarum, ac aliarum ejufmodi rerum vias ob frequentes lacus & paludes , uliginolafque terras admodum in- commodas & moleftas concernenti- um curas gerunt* Nobiles in debitis one- Nova De$crip?io 241 oneribus luis ferendis ac praeftandis admodum folliciti equites luos in promptufemperhabent , &neccfli- c rare poftulante, optimo apparatu in- „ firuftum equitatum in campum e~ ducere poliunt , quod ex dele&u pa- ^ tet, qui lingulis annis habetur. Religionis Chriftianse in Barbari- % cahac regione propagatio Guttavum Adolpbum Sueci;e Regem nunquam fatis laudatum valde follicitum ha* buit. Ejus rei caufa M* Hernicum Suhliumv irum pium & do&um re- bus Eccleftaflicis in Alentackia & Ingermannia , confiftotioque Mar- venfi pr&fidem profeci t,& Superin- tendente n^ut vocant, conllituit. Hic Lutheri Catechelin parvam , Euan- gelia cum interpretatione, & non- nullos alios libros in linguam rufti- cis in Eftonia familiarem convertit , ac imprimendos curavit, infigni ftu- dio & contentione operam dans, ut Barbaricam & Ethnicam hanc gen- tem ad pietatis (ludium, & verae Re- L li- 1 L- ’ ' . ; v ^ 148 Liv:oni* & mea merita terra (ager) fit, quam a parentibusmcis hadenus tenui & u- furpavi. Itaque per Deum & omnes fandos juro , ita me Deus judicabit in ultimo judicio , quod hsec terra Dei & mea merita terra fit , quam e- go, & pater meus , & majores pofle- dimus, & ufurpavimus. Si falfum ju- ramentum prafto , devoveo meum corpus , & meam animam , me & o* mnes meos liberos J & omnem meam falutem in nonam progeniem &c.In Lettia & Riga: urbis vicinia cefpitem capite ferentes , & baculum album manu tenentes jurant, fi jusjuran- dum falfum prxftent , ut fui, & o-> mnia fui jumenta , pecudes & peco- ra contabefcant, & morbis confir- mantur. Quemadmodum vero haud libenter Ethnicam fuam Religionem aut fuperft itione ni a Majoribus ad fe propagatam fibi eripi patiuntur, i- ta ritus & confuetudines fuas veteres licet fibi damnofas & noxias inviti i admodum delerunt, & novis ac me- lio< Nova Descriptio, 249 Horjbus commutant. Ab hominibus fide dignis referebatur,setatis prove- 6tx rufticum, quod perjurium com- miferat, pro veteri conluetudine nudum expolitum, ut virgis cadere- * tur, deprecante Domini uxore mifc - ricordia mota , veniam delidi impe-( trafle , ea conditione , ut mulda pe- cuniaria thaleri unius Suecici, aut o - do grofforum k redimeret. Sed ho- minem gratiis pro venia impetrata a~ dis nudum in terram procubuifle & dixifle ; Quandoquidem ad tantam fenedutem perveni, non efhcur ali- quid novi admittam , & novas con- suetudines inducam : quin potius poena ufitata, quam Majores mei lu- erunt, contentus ero. Gens eft quali a natura ad feryitutem fada, adeo ut durg lervitutis jugo a dominis fuis coerceantur , & premantur, nec plus podideant , quam veftituui & ami- dum luum vilem , quo corpus mi fe- rum operiunt. Naturam ac mores e- orum patefaciunt rythmi lequentes,, o L $ qui- 2^0 Li von i m. qui in proverbialem ulum abierunt t 3d)btn ettt £tef(4#bifdjee QSaittr/ QJlettt lebeti tvttbt mttfdur/ 3cf) flet' 3 < auff beti sjircf ettkum/ JDamn bauit» tcfyfattctwb jaurnA 3$ bxnbf mettK fdnicf) mtff biifien/ SGnb fttl metu 3untf etn beti ®ajten/ 3(5 gebe bem g^aflot bie S3nb rcetjj toon ©obf SBttb feiti GSJcrW ni&/. Qui gentis indolem ac naturam pro - be callent) ea opinione imbuti.funt , nimiam ei libertatem & opulentiam non conducere , nec cum indole ad fuperbiam & faftum prona conveni- re. Manet alta mente repoftum , ac in memoria ipla vetiatur, Majores o- lim Dominos regionis fuiffe,eamque in pofleffione fua habui fle, fed a Ger- xnaftis fuperatos , & in fervitutis an- guftias conjedfcos fuifle. In eos igi- tur odio lummo inflammati, fi ex ur- be aliquahyberno praelertim tempo- re eorum alicui forte fortuna obviam venerint , haud libenter ipfi cedent , aut verba amaritudine carentia ex- hibebunt. Cum Rex G»H*vits Adol- Nova Descriptio, 251 fhus fuperioribus bellis diftri£lus effet, & militia? prsefe&us Boot Li- voniam invaderet , feditiofa com- motione nonnulli Ruftici in Domi- nos iuos iniurgentes iis aut interfici- en dis aut hoftibus tradendis pro vi - rili incubuerunt , atque fatis aperte pra? ie tulerunt,quid fa&uri fuiflent, fi invafioillaex voto ceffiffet. Ha- ftenus author , quem citavimus : I- plam Livonia? , locorumque in ea momenti alicujus deferiptionem aggredimur. L i vo n 1 m divifio quadripar- tita exhibet diftri&us vel partes quatuor : E sth 0 n 1 am. Ode- poaMjLettiam & Chur- LAND iam: quibus Oesilia» exterae infula? adjiciendae. i. Esthon 1 a,Est 1 a,Esth- land, quae appellatio ab ^Eftiis in- colis veteribus ortum traxifle cre- ditur , in occaiu Balthici maris freto inter Oefdiam & Dagho inlulas & continentem-fe immittenti littus lu- L 6 urn Livonije um abluendum porrigit : Inde lon- ge tra&u fecundum Sinum Finni- cum in Orientem proficifcens littus feptentrionale Finnico Sinui obji- cit. In Orientali plaga fluento Nar- . va j & Lacu Peipus a Mofcoviaie- ternitur. Meridionales ejus termi- ni funt Pernavia , Fela, & Etnbeck fluvii cum 'Werczarenfi lacu» qui- bus ab Odenpoa Provincia difter- minatur. Ejus partitio quinque dat dioecefes Alentakiam/WiriamjHar- riam» Wiciam^ & Jerviam, quarum quatuor priores maritimas funt, po- fterior mediterranea. i. A l.en t a k i a inter Sinum Finnicum & Peipus lacum Narva fluvio ad ortum , 'Wiriae diftrida ad occafum terminatur. Loca ejus prae- cipua funt Narva & Nieflot. Narva, Nerva Germanica di- dia ,• ut a Ruflica trans flumen Nar- vam fita difeernatur. In ejuidem fluminis finiftra ripa fedem habet. Ambitu non admodum magno cin- ocla Nova Descriptio. 253 da vallis ex lapide coaftrudis , 6c propugnaculis admodum firmisde-c fenditur, eo quod in finibus pofita primum impetum hoftilem , fi quis ingruit, fuftinere cogitur, fca de caufa praefidium numerofum & fir- mum i piam tueri folet , fub redione Gubernatoris Suecici, qui in arce fluminis ripa? infidente commora- tur. Anno 16 j 5. his locis, ut & In- germannia? praeerat Dominus Eri- cus Guilicnftierna. In dextra fluvii ripa conipedui patet arx Ivangorod triplici muro lapideo circundata , 8c a Mofcovitis aedificata , quam Rex Gufiavus ^Adolphus occupatam Sue- cico regno adjunxit. A tergo arcis locus eft palis ligneis feptos, in quo Ruili habitant , Gr xcx Religionis exercitio libero , Guftavi Regis per- miffu, utentes. Germano, qui Nar- vae civitatis jure gaudent , Augufta- na? confrffionisftudioii funt, ^Ger- manica lingua conciones audiunt* Satis magna eorum ibidem copia L 7 eft. Livoni m eft , ob negdtiationem , & iter, quo Narva Novogorodiam in Molcovi- am tendit, & plurimis tam mercato* ribus quam aliis frequentatus. Hu- jus urbis conditor fuiffe fertur Rex Danis VValdemArus i x. anno Chri- fti 1223. Anno 1558. Molco vitae e-> am in poteftatem fuam redegerunt, quam Sueci anno 1581. cum Ruffi- ca Narva. Jammogorodia, Ceporia, & praefedura LivonicaWittenftein Mofcovitis eripuerunt. Hi vero re- ceptajamma,& Jammogorodia mil- liaribus 4. Narva diftante anno 15 90. Narvam urbem in tantas dif- ficultates conjecerunt , ut Sueci ejus confervandae caufa Ivanogorodium in altero fluminis margine fitum i- pfis reddiderint. Cundta tamen haec loca anno 1529. adSuecos ea manu armata recuperantes redierunt, & hadfcenus jure pacis cum Mofcovitis fa&se in Suecorum polfeffione ma- nent. Narva fluvius urbem praeter- > labens fere Albim Germanis fluvi- \ um Nova Descriptio. 255 Bm latitudine aequat , & aquas pin- guis alicujus lixivii colorem refe- rentes volvens celeri admodum curfu in mare properans duobus fub urbe milliaribus a Sinu Finnico abforbetur. Dimidio milliari fupra urbem de fcopulo fatis alto aquas luas vehementer ftrepentesprgcipi- tat, adeo ut bona quae ex lacu Peipus Narvam devehenda: funt, in quo- dam pago ante iftum fluvii praecipi- tem calum exonerari , & curru Nar- vam vehi foleant. Narva urbs 6 o. latitudinis gradui fubje&a eft : & Plelkovia 40. milliaribus abeft, quod iter vento fecundo Plelkovia Narvam bidui Ipacio navi poffe con- fici ajunt. Novogardia, quae Mofco- viae civitas efl, 40. milliaribus di- flat. Nieslot, Neuschlos, id efl, nova arx lita efl in finiftro mar- gine fluminis Narva: haud procul ab exitu ejus, qua lacus Peipus in ipfum aquas luas in Sinum Finnicum ave- he n- I 2^6 L I VON I M hendas egerit. Eft autem unicus hic exitus , cujus beneficio lacus hic a* quarum (uarum onere levatur, cum tamen, ut fertur, (eptuagintaduos fluvios , & fluviolos tam ex Molco- via, quam Livonia recipiat. Proxime oftium ejus, per quod in Sinum par- vum egreditur , vicinum habet exi- tum fluvii jammse exRuffia in eun- dem exeuntis, ad quem pofita eft arx Jammagorod, alia nimirum ab I- vangorod, quseNarva? Germanica: oppofita Narvae fluminis marginem dextrum occupat. Hujus autem la- titudo & profunditas navibus one- rariis ad civitatem Nervam aditum permittit , & facit , ut navigationis beneficio negotiationem haud con- temnendam exercere queat. 2. Viri a, W iri a,Virlandia, Alentakiam orientali , Harriam oc- cidentali latere attingens, ieptentri- onali Famicum Sinum , & meridio- nali, jerviam tangit. Loca nota? aii- cujus habet "Wefenbergam > Tolf- ^ bur- Nova Descriptio* 257 burgum, & Borcholmium. Wesenberga non procul a marifluvioWeiflenaa,quifubea in Sinum Finnicum emergit, accum- * bens , finiftrum exeuntis marginem occupat, & quinque milliaribus ab urbeNarva, totidemque Dorpato diftat. Vicus eft apertus , in edito loco firmiffimam arcem adj undam habens, quam Sueci anno 158 x.Mo • kovitis eripuerunt. Tolsburgum tribus a pr^ce* dente loco milliaribus fejundum ab eodem verfus ortum recedit, &in Sinus Finnici margine pofitum arx eft admodum munita , quam eodem anno Sueci Mofcovitisejedisin po~ teftatem luam redegerunt. Inter hanc & fluvioli ‘Wciffenaa oftium aliud occurrit, per quod fluviolo Semskobeeck exitus in Finnicum Sinum patet: hinc duodecim mil- liarium tradu Finnici Sinus margo ufque ad urbem Narvam excurrit. Borcholmium in Jerviae fi- ni- No v'a Descriptio. 2<Sj lando munere fuo diligentiflimd funguntur. In ©ymnafio juventuti bonis Literis & humanioribus arti- bus imbuenda viri do&rina Angula- ri praediti aluntur, qui Audio & con- tentione fumma adolefcentibus eru- diendis operam dantes fingulis annis ftudiofos non parum iri humaniori do6irinaexercitatos‘Dorpatum, & in alias Academias dimittunt. Erant autem ibi anno id'^. Mag. Henri- tu s» V olpim Reffor, & InfpeBor , Timo- theus Polus Poetica, & Hernicus %/4r~ ning oratoria Profejiores , viri dodti pariter, & eruditi, qui omnes in ju- ventute docenda nervos contende- bant. Civitas Democratice regitur a tribubus , fenioribus , & prsecipuis civibus , qui omnes cum conciona- toribus in fumma concordia viven- tes non folum civitatem laudabili re&ione gubernant ,fed etiam falu- tem ejus-pro virili promotam inco- lumem confervant. S, Br i g i tta, vel S.Brigittse cceno- Livoni/e coenobium in margine Sinus, ad quem Revalia cfl pofita: fupra hanc, qua margo ciidus orienti Soli le op- ponit, dum a meridie in leptentrio- Jicm proficite itur, fitum habet,haud procul ab oltio fluvioli alicujus, quod hic in Sinum eundem ingredi- tur. Padis, Padfes vel Badis arx cft, qux Affi fluvio alluitur. Hic fub eadem in Sinum Finnicum aquas tuas praecipites agit. Supra ejus ofti- um Orientem verfus aliud cernitur, quod Donckae fluvii aquas in eun- dem Sinum dimittit. : ; J: 4, V I K I A, V 1 c i a/Wicia, W ikke Harrias fuccedens orienta- libus finibus Jerviam, Septentriona- libus Harriam , Occiduis fretum Balthici maris infulas Daghoe& Oc« filiam a continente fecluctens , meri- dionalibus Odepoam attingit, & Haplaliam,Lehaliam,Lodam & alia loca comple&itur. Habsalx A> Habsel in^ittoris \. Mu ' X*..- V Nova Descriptio. 265* Meridionalis Sinum Finnicum com- plementis 3 feuLivonias Septentrio- nalis marginis extremo apice, qua anfra&us maris finuofus in terram fe ingerit, {itum na< 5 ta eft. Oppidu- lum olirn Suecorum poteftati fub- ditum fuit , ac venditum poftea Da- nis, ut Afichael Lundorpius in conti- nuati Sleidani Tom*i* % tradit vel Fre- derteo II. Dani* Regi, ut Schadeus in continuato Sleida.no dicit , a praefidia-* riis militibus Suecis odoginta mille florenis , quod diuturno tempore ftipendiaipfis foluta non erant. Alii dicunt locum hunc ad Ducem ‘Ma- gnum Rogis Danise Friderici 1 1 . fra- trem pertinuiffe , quod verifimile e (Te poteft, cum Duci Magno Rex Fridericm portionem luam > quam in Livonia habebat, conceflerit, ac ejus loco Ducis partem inHolfacia acce- perit. Anno 1575. Molcovitae illud {ui juris fecerunt cum arce Vickel, ex iifdem locis iterum eje&i a Suecis anno 15*81. recuperantibus multa - ./< " ,• M loca, wtk . # 2 66 LivoNi-ffi loca , quae ipfis a Mofcovitis erepta fu erant» Totus autem hic Viciae, vel Wikiae tradus olim ad Ducem il« lum Magnum Friderici II. fratrem pertinuit , ut Neugebauer hb. 8. Hi - ftor.Polon • p*g*6o g.teftatur. Habfa- liaEpifcoporumOefilienfium ledes fuit. Lode arx eft haud procul a pri- ori oppido diftans, quae etiam a Sue- cis ad Danos, ab his ad Mofcovitas, & tandem ad Suecos priores fuos Dominos reverfa eft, Leal, Lehal velLEALin eadem regione Wikia, quae duo- decim milliaria longitudine , & de- cem latitudine fua includit, oppidu- lum & arx alterius finus anfradui, quiHablaliam civitatem fibiadjun- ftara habet , confinis, & Infulae Da- ghoe fe obvertentis ora fedem obti- net. Ejufdem fortunae cafibus affii- da eft, quae praecedentes viciflitudi- nibusluis exercuit. XV ickel,Fi ckal,\Y yck» Wick k - Nova Descriptio. i6j ick arx eft, cjuae eafdem cum pri- oribus viciflitudines fubiit. W eroerj aliis W enden oppi- dulum freto vicinum , quod ex Sinu Livonia: magno inter Oefiliam & Dagh oe infulas ac Continentem in Mare Balthicum expatiatur , qua mare illud in Sinum Finnicum pro- perat. 5. j erv 1 a mediterraneus Eft- hornae tracftus ab ortu Lacum Pei- pus, vel Peibas,ab Occafu Wiciam, vel Viciam , a Septentrione "Wiri- am , & Harriam, & a Meridie Letti- am habet. In hac momenti alicujus loca occurrunt Wittenftein, & Lau. WlTTENSTEIN, WlTENSlEIN, Weissenstein in media fere Efthonia naturg pariter , & artis be- neficio arx validiflima, utpote quae ad fluvium Pernaviam collocata un- dique paludibus accedentibus cin- gitur , & operibus bellicis ita eft fir- mata , ut omnem vim & impetum hoftilem contemnere videatur. Ejus M z ta- 268 L I VON I m tamen Poloni prsefentis faeculi anno fecundo , quem memorabilem red- didit fames illa horrenda, qua ruftici Livonise exagitati mutuis caedibus fe confecerunt, &: cadavera cibi loco ulurparunt, ficut Meteranus lib.23* feri bit, tandem potiti funt, Pofleflb' ribus non diuturnis anno ejuidem foculi feptimo a Suecis erepta in ipforurn potefeate hafienus manet, ObERPALEN , OBERPA LN , Jj BER- polen , Operpal oppidulum & arx in nonnullis typis Geographicis ad fluvium Politzamojoki , in flu- men Etobeck, paulo infra ejus ex la- cu Wercxerenfi exitum , fe infun- dentem collocatum cernitur. Sed in aliis , quse diciumfluvium non ha- bent, ad Pernaviam fluvium loca* tum animadvertitur. Lau, vel L a 1 s , ut aliae tabulg Geographicae habent , oppidulo in fluvioli cujuldam margine, qui in la- cum Peibas , veh Peipus non longe dilhntem aquas fuas deponit , fitum - "v:on- Nova Discriptio, 269 confpicitur. 11. Odepo^e terminus Grienta- Iis efl Peipus vel Peibas lacus. Se- ptentrionalis Embeck,^$ 7 erczeren~ iis lacus, Fela, & Pernavia fluvii , e- am£ Jcrvia & 'Wikia fegregantes. Occiduus Sinus Livonise magnus, & Meridionalis Lettia, Nomen habet ab Odenpoa civitate : Loca autem ejus (unt Derpt, Odenpoa, 3 cc m Derptum, Derbatum, Dcrba- tum,Dekpt, Derbat, Doerpt, DoRPAT,quod nonnulli ad Bitoni- am referunt , grandis 3 c Epifcopali fede olim mfignis civitas, muris cin- £la, & lapideis aedificiis extru&a, milliaribufque 3 6, vel 38. ab urbe Riga diftans, iEdificia antiquitatem luam ipfa loquuntur,& plurimorum annorum bellis foedata, ac vicibus diverfis (everam Martis viciflitudi- nem experta de fplendorc fuo haud multum gloriari, poffunt. Imperii Ruflici olim civitas, & Juriogord appellata anno 1230. primam belli M 3 vim 270 L I VON I JE vim fenfit , & occupata in Magno- rum Magi ft rorum poteftatem tran- fiit, ac iede Epifcopali decorata eft. Sed anno 1558, Ruffix Tyrannus Ivan Eafilowitz eam recupe- ravit. Mofcovitis eadem erepta eft anno 1582. a Rege Poloniae, qui eam poltea perdidit occupatam a Suecis, non diuturnis poffefibnbus, cum eam Polonis armorum vilupe- rioribus reddere coadi fuerint.Nam cum Sudermannia? Dux Sue- ris Regnum in poffeffionem fuam tranftuliffet , cum Polonis bellum vehemens geflit,ac inter alias hujus quoque civitatis potitus eft. Sed Po- loni anno hujus faeculi prf fentis ter- tio eam vi fumma oppugnatam re- ceperunt : cujus tandem Suecicus exercitus, qui lacobt de U Gardie Im- peratoris militaris curae commiiTus erat, Guftavo Adolpho regnante, anno 162$. compos facfcus eft, ita ut jam ad Sueris regnum pertineat# Hodierno tempore ledes eft ; udicii \Re- Nova Descriptio, 271 Regii , & Academiae inftitutae a Guftavo (L^dolpho paulo ante ipfius obitum anno 163 2. fuafu & confi- lio Iohannis Skytte liberi Baronis in Ouderof Praeceptoris fui. Ejus inau- guratio fafta eft di&ianni Idibus Odiobris, primufque Re&or fuit Iohannes Skytte filius , cui adjun^us fuerat zHndreas Virginius Nobilis Pomeranus , SS. Theologiae D. qui Prorcftoris munus gerebat. Inter Profeflores etiam erant Iohannes Be- lovius Rosi , Medicina D . poffea Ma* gni Ducis Mofcovia Archiater , P re* dcricus Menius P. L . G. & Historia - rum Profejfor , & M. Petrus tslndreas Schomerus Habf, Suec. Mathematicus , Ob ftudiolorum infrequentiam in recenti, & primum furgente Aca- demia auditoribus admodum paucis auditoria frequentabantur. Ip(a Urbs porro arcem habet, & fere media inter Peibas, & Werczer la- cus, utriufque ut & fluvii Embeck beneficio pifces varios & fapidos vili M 4 pre-i 27 2- L X V O N I /E precio nancifcitur > ut & ferinam j a- liaque alimenta corpori humano ne- ce flaria > ita ut parvo bene & laute vivere hic unicuique liceat, 'Warbek , 'Werbeck oppidulum infra Dorpatum in ora fluminis Em- beck, qui lub hoc Peipus lacus aquis luas immifcct, poftquam Dorpato defcendens lex milliaria emenfus eft» Kanneleks , Kannelicht ad 0- ftium , per quod fluvius Embeck ex ‘Werczerenfl palude egrediens, & Dorpatum ac \£ r arbecum praeter- fluens , ejuldem aquas in Peibas pa- ludem effundit. Randen pagus infra prsecedens oppidulum in orientali "Wercze- renfis paludis margine. Conctel alius pagus priori vici * nus, a margine tamen lacus didi remotior. Uterque vero, hic nimi- rum , & alter Kanden inter Kanne- leks & Ringenita interpofiti lunt, ut huic loco pofterior, alteri vero Nova Desckiptio, 27^ vonico finu , & in Meridie Riga flu- vio finitur. Ejus primaria urbs Riga totius quoque hujus Regionis ca- put ac metropolis exibit, cujus, ut & aliorum in hac provincia locorum deferiptionem fequentem damus. SrPPFKE I LE , PlRCKEL, LeMSEL» WAINSEbVel WANSEL ,KoLT2EN f Serniken vel Czernkaw, Rosen- beck, Kemon vel Cremon , Trei- den, Moai& pagi funt, quorum inter Salis, & Treideram fluvios nonnulli in his alii in aliis tabulis Geographicis reperiuntur. An au- tem omnes pagi fint, & inter eos ar- ces quaedam, aut nobilium fedes occurrant, nobis non confiat, Sevold, aliis Segewald oppidu- lum cis Treideram fluvium , cui pa- gus Treiden trans idem flumen ex adverlooppofitus eft. Rop oppidulum in fluvioli ripa, quod a Septentrione defluens inter Segewald & 'Wenden in Treide- ram fe recipit. r Hoc- *8o Livonije Hochkosen oppidulum dido fluviolo fupra Rop accumbens , in quadam tabula Geographica pagus eft. \ - • BuR,tNicK oppidulum in margi- ne paludis , quam tabula quaedam Geographica Podrov appellat. Ea- dem hunc locum pagi nota defi- gnatum a palude dido aliquantum removet. f ‘Wenden oppidum cum arce in fluminis Treiderae ripa fitum fuum habens, inter Segewaldum & "Wol- meriam fere medium e ft, huic tamen quam illi propius. WoLMARIA, WoLMAR, Woi> MER oppidum eidemT ridere flumi- ni accumbens (upra 'Wenden 3 odo- decim milliaribus ab urbe Riga & 6 . ab arce Ermes diftare dicitur. Bello- rum fuperiorum leries continua, Rufficorum praefertim , & Polono- rum hanc urbem adeo vallarunt , & foedarunt , ut ad antiquum fplendo^ rem ha&enus reverti nequiverit* Pa- «i Nova Descriptio. zSx Parietinis, & muris collapfis incolae ligneas sedes impofuerunt,in quibus habitant. NEUMUL,allisNlMELEN,RoDEl?EXS aliis RodepiSjLembusg vcILenburg, Sonczel aliis Souzel, Schuien aliis SEVIEN , JlIRGENBURG, JuRGENEURG vel Jurgenspurg,Nxtau,Aris aliis Ales, Trikatten , Serrsn. : Omnes hi pagi inter Treideram & jegelam fluvios in confpe<5tum prodeunt. Jegela,Jegei flavius fuburbe Riga in Dwinae oftium immerlus cum eadem in Sinum Livonicum egredi- tur. ' ' " Roneburg» aliis Kuneburg op- pidulum fluviolo appofitum eft, qui in Treideram flumen defeendit. Schmiltem aliis Smirten inter Kuneburgum , & Treideram oppi- dulum adjacet alii fluviolo , quod (upra ‘Wolmeriam in fluvium Trei- deram (e ingerit. R amk pagus ad paludem Ram- keffee, ex qua Treidera fluvius e- mer- 1%Z Livoni^ emergens ad orientem curfa fuo de- fertur ;poft ad feptentrionem fe in- curvans 'Weidavamfluviolum rece- ptum es oriente in occidentem tra- hit, ac in Sinum Livonicum fecum abripit. Tirsen pagusmbiTreideraad Septentrionem le incurvat. Marif.nburg oppidulum, aut ars in palude , qua? per alveum in Pud- der fluvium aquas fuas emittit : in alia delineatione geographica palus illa nullum exitum habet. HI autem haud longe a Mofcovicis finibus fita* Babkoski pagus inter didi al- vei, & fluminis Pudderconfluxum. Schwaneburg oppidulum , aut arx ad fluvium Pirda , quem locum alia tabula in palude exitum non ha- bente collocat. Lelliz pagus in dextro margi- ne Pudder fluvii. 1 Ses^egEn pagus aut arx ad flu- violum in Eveftum flumen dela- bentem /qui locus etiam in alia ta- ba- Nova Descriptio.* 283 bula in palude nufquam aquas emit- tente cernitur. Luban, Lawon oppidulum ad fluvium Eveftum non procul ab ejus exitu ex palude feu lacu Lubansken- fi, cui nomen impofuit^iFluvius au- tem ille fub exitu fuo ex lacu excipit aquas, quas tres fluvii Pirda,Pudder & Rofitta in unum alveum collectas ipfi tranfmittunt. Marienhaus oppidulum aut arx in lacu proxime fines Ducatus Polo^- cenfis ad Regnum Poloniae perti- nentis, qui conflas aquas per alveum in Rofittam fluvium dimittit. Eft au- tem hic alius a praecedente cum ce- teris duobus aquas fuas aflociante, ut pote qui in ipfam Lubanikenfem paludem fe infert, & mediam fere ejus ripam orientalem perforat. Rositten pagus eii, qui praece- dentem fluvium Rofittam nominis fui participem reddidit. Ludsen pagus fupra originem Indricg fluminis ex lacu parvo erum- pen- 284 Livonije pentis s & fupra Druiam oppidulum in Dwinam fluentum irrumpentis, quod hic Livoniam & Pqlqzenfem Ducatum difterminat. :)V u m Duneburgum arx vairdiffima in dextra Dana? vel Dwfnas fluminis ripa , fupra Dubenavii fluminis in- greflum in Dunam. Duplex eft ve- tas Sc nova , quarum hsec vailis & o- peribus aliis Bellicis firmiflime mu- nita infulrantcs hoftes depellere , & defenfioae tata f uis profpicere po- teft. Creitzburg, Creusrurg oppi- dulum fupra influxum fluminis E* vefti in Dunam, vel Dw r mam. Lauden* Louden oppidulum ad flumen infra Luban oppidulum. Katzeno, Berson, ERLa, Pebalg, Si$ELGALpagtfunt, hinc inde inter fluvios Eveftum, Ugram & alios di- fperfi. Kakenhusen , Kockehaus arx & oppidum operibus militaribus con- tra omnem vim hoftilem munitifli- mum> Nova Descriptio. 285 xnum , ubi olim Archiepifcopus Ri- genfis habitatione fua commorari /olit us efh Acmo 1577. Mo- /covitas hunc locum in poteftatem & luam redegerunt.Poftea iplum Mo- fcovitis ereptum modo Sueci, modo Poloni tenuerunt, donec tandem poft inducias Kal. Jan. anno 162 ^» finitas Guftavus Adolphus Suecix Rex in Livoniam cum exercitu /uo veniens, eodem anno hujus oppidi cum arce potitus fuerit, adeo ut jam Sueciae Regibus fubjedium cum maxima Livoniae parte dido anno fubada ad Succise Regnum perti- neat. Incumbit oftio fluvii Kockna, qui Duna? aquas fuas hic adjungit. Ascherad, Ascerade arx in dex- tro Dunse fluminis margine infra Kakenhufen inter Koknse & Ugrae fluviorum oftu. Pofterior iupra Wogam Duna? aquas /uas in Sinum Li vonicum afportandas tradit. Arle ad caput \v r ogse fluminis oppidulum, Krop- 28 (i Livonii Kroppen, ad ejufdem fluminis ripam lub priore oppidulum. Inter utrumque palus inter eft,in quaflu- men aquas luas dilatat, & pdftea fub pofteriore in Punam effundit, CJxKut , & Kerckholm duo pagi in dextro Dunae fluvii margine. Riga tandem hic in iplo exitu fluminis Dunae vel Dwinas conlpe- <5fcui le offert, ad quam nos feries, & ordo itineris hujus chartacei , live delcriptionisnoftras deducit, ut inde in Curlandiam tranfeamus. Pulchra, sedificiifque pulchris exornata civi- tas muris , foflis , & vallis optime munita , firmior & fortior adhuc reddita eft a Rege Guftavo <tAiolfho t ita ut omnem vim hoftilem conte- mnere videatur.Populofa& oblitum negotiationi opportuna oftii , per quodDuna fluvius in Sinum Livo- nicum aquarum fuarum congeriem ejicit ^ marginem dextrum occupat, & planitie infidet.Hinc portuscom- moditate fruens aftivo tempore, na- Nova D escr i p t io. 287 vibus ex Germania , Belgio , & An- glia adventantibus negotiationem & mercaturam admodum lucrofam exercet, & merces illas exteris ven- dit , quae hyberno tempore ex Polo- nia & Mofcoviam per glaciem tra- his advehuntur. Quavis enim hye- me, quando frigus nive & glacie a- qua$ & terras obduxit , ac conftrin* xit >Mo(covitse acPoloni cannabis, lini , cerae , picis, frumehti, pellium pretiofarum, aliarumque mercium copiam grandem avehunt, & mer- ces ex Germania, Belgio, 3c A nglia adve< 9 :as fecum a vehunt. Ea de caula omnes plateae tabernis & offi- cinis mercatoriis plenae, & plarique, incolae mercatura exercenda occu- pati funt. Frumenti, pifcium,carni$, ferinas , & aliorum alimentorum tanta eft copia , ut yili pretio bene & laute vitam fu flent are cuivis lice- at. Incolae Germanica, Curlandica, & Lituanica lingua utentes regun- tur a Senatu prudenti, & Auguftang Con- 294 Livohijs ipfam pertinentes infpiciemus. Dodina oppidulum aut arx in ripa Dun^ liniftra, infra oftium flu- vii DruiaeinLituania, atque ita ia finibus fitum. Mederi Tzmbi Medertz fluyiolus finiftrum Dwinae marginem per- rumpit. Czikel inter Mederitz & Cal- cunam oppidulum. Calcuna oppidulum e regione Duneburgi, qua Lo^ze fluvius e Lituania egrediens Dwinae fuas undas offert. Rurczum > & Oiczfricz duo pagi inter Medercz , & Lowze flu- vios. Lichsten & iEGtPTEN duo pagi inter Dwetam & Lowczc amnes. Gars, Beber, Garcentin, Eller, Schedos,NarsdeN vel N E R S T E N, S A U G H, PlLCKAt* Kaufhoe , Zur Standen, Pusthof partim vici, partim pagi, partim et- jam praedia & domicilia nobilium • * * in- Nova Descriptio , 29 5 inter Dwinam, 3c Lituaniam. Dubna , Dubenaw oppidulum finiftro Dwing margini accubans, e regione Dubenaviae fluvii , qui e 2 ; Lcttia per dextram Dwinse ripam in alveum ejus illabitur# Soleburg , S^lbueg arx Semi- gallif ad Dwinae finiftram ripam Dubenavia fecundo flumine de* fcendenti occurrit. NeRIEn oppidulum haud magno intervallo a Suffas fluminis ortu ab- cft. Chr i stoph Ropen Hoff,Schin- bfrgs Hoff,Zur Sonnen ad Suf» fam fluvium fupra Baufkam oppi- dum , Kekko, St i lhorsten Hgff, Selle,Zur Schbtz prsedia&pagi funt. Ultimus locus ad Dwinam fluvium e regione arcis & oppidi Kakenhaus confpicuus eft ; cetera loca hinc inde fparlale offerunt. Tourkalek, Gr i enhoff , W AL- Hoff, ejufdem cum locis prioribus conditionis cis Dwinam in ora illa N 4 oc> 2$6 LtVONI occurrunt > quse Afcheradam arcem trans flumen didum in confpe&u habet. Locum poftremum celebrem reddidit memorabile illud pradium Suecorum & Polonorum in vicinia ejus 7. Idus Januarii anno 162.6* commiffiim, in quo exercitus Polo- norum ad internecionem cadus a Rege Sueciar Guflavo tAdolfho 0- mnium fuorum tormentorum belli- corum, ac plerorumque impedi- mentorum militarium jaclurara fecit. Eko vel Ekko, vel Ecza pagus cum fede aut domo Nobili. Au N BURGvel ANNbuRG, & Neu- gat pagi. Bausko, Bausk, Bautske Op- pidulum in finibus Samogitiae ad fluvium Maufs vel Mu fla m ex Sa- mogitia effluentem, qua Suffam flu- violum in Semigallia ortum recipit. Inde curfum fimm Mitaviam Cur- landice Ducurh fedem promovet, & hanc pmeilapfus, nomine Muffe Nova Descriptio. 297 in Bulderau nomen mutato, a Livo- niae Sinu ablorbetur. Oppidulum di&uro anno 1625. a Rege Succise Guliavo Adolfbo occupatum eft. In Zeileri continuatione Itinerarii Germa- nici p. 420.421. eft Bautfchburg* vel Baufenbor-ch, oppidulum aper- tum cum domo aliqua munita, quae impetum aliquem boftilem aliquan- diu fuftinere pote 11 . S ESSO^ , j A N I S KEN , Q RO S S CH A' N - DEN > 'Su.DjEN GRONHOF , SCHAGAR* DEN , Zagory, Salomoyre vel S A — lomoyzo , Myedzoyre vel M E ypzo, Moyzo, aut forian M^schemosch, ut in quibuidam tabulis, Zumberg , 3 c WlLHELM MtDENSHOFF pagi funt , quorum nonnulli domos no- bilium adjunctas habent , 3 c praedia hinc inde in hoc tradu inter oppida Bauske, Mitaw, & Dobelin di- fperia. Dobelin vel Doblen oppidulum haud prolixo (patio ab ortuBerfe- bach ftuvioli, qui hinc pergens a . ,C, N 5 Mulsa. 298 LtVONXJE Mufsa vel Bulderau fluvio aqua* rum fuarum onere levatur. Ackmenen pagus fupra oppidu- lum di&um. Mitavia, M it aw, hodierna Ducum Curlandiae fedes % & domi- cilium in ripa fluminis Maufs vd Muflse, oppidum, quod a Rege Suc- cise Gufidvo zsfdolpho deditione an- no 162,1. captum , ac poftea Cur* landiaeDuci reftitutum eft. Septem milliaribus ab urbe Bauske s 8t Riga urbe decem abeffe creditur. Alii eidem diftantiae lex tantum milliaria attribuunt. Oppidum e- riguum eft ,fed arx fplendide a Du- cibus aedificata. NicoL Heldvaderm eap*<}* fylva ChronoLCircuh Balth , di* cit, Semigalliae urbes effe Mitaviam, Seiburgum, Baulchenburgum, Do- blenam, 81 Dalemium. Salom . Hcn* ning Mitaviam , ait , in Semi Gallia# Goldingam , Candam, Windam, Durbenam , Strundam (al. Srun- dam ) Grubin (aUGrubin)Piltenam . Nova Descriptio." 299 Ambotam, & Hafenpotum in Cur- landia fitum habere. Primus Cur- landisB & Semigallig Dux fuit Got~ birdm Ketler , cujus in Generali Li- voniae defcriptione lupra memini- mus. Anno 1587. xvi. Kal. Junii vita fundo &vi. Non. Quintii, ter- rae mandato (ucceffit Fridcricusm tti major filius ipfi natus ex Anna li- berti Megapoleos ducis filia. Hunc fecutus eft frater VVi\belmu^ a Re- ge Polonias Sigifmundo III. ex Duca- tu ejedus. Anno 1621. V.Kal. O- dobr. Rex Sueciae Guftavus Adol- phus urbem cum arce occupavit : & Duci Churlandiae anno 1629. refti- tuit. lacobus WUhelmi didi filius* cui Eledoris Brandenburgici, qui jam rerum potitur , loror Loutfa Cbarlotta matrimonio junda eft>* hoc tempore Churlandia: & Semi- galliae pofleflionem obtinet. Cand aav, Condaw oppi- dulum in margine iluvioli > qui infra Goldinsam in 'Windaw N 6 fla- joo L i v on i m flumen immergitur. Rumen, Sebel,Tukum,Curen, Tintam,Dagenhovede,Honlen, aliis Houlen, Angerfn>Erwalen, Bullen , Caveren, Plenen, pagos nobilium domus, & praedia inter "Windavam & MufFam fluvios tra* £ius verfus Septentrionem in api- cem definens fuftinei. Tria ultima loca in Sinus Livonici margine oc- currunt. Domdange n* vel Don d a n- g e n > arx , in qua Magni Hollatise Ducis uxor ex Ruflia oriunda quan- doque commorari (olebat. Parvum Irben , Klein Irben pagus eft extremum Cur- landiae Promontorium Domernes, quod nomen quidam huic loco tri- buunt, occupans. Magnum 1rben,Gros Ir- ben priori pago oppidulum oppo- fitiim in littoreBalthici maris fluxi- bus loto. Oenwhc e, & N « 3 o r g duo P 3 gi Nova Descriptio, 301 pagi, quorum ille in littore,hic & lit- tore remotus eft. Angermunde oppidulum in littore inter Oedangen 3 c Winda- viam civitatem. I NDA , ¥1 NDANST ^ aut KlES oppidum cum arce tribus turribus exornata in dextro latere oftii * per quod ^Windavse 5 Windaw, fluvio in mare Balthicum egredi concedi- tur. Fuit olim celebre fede Magno- irum Magifirorum * ut £k conventi- bus & Comitiis, qnse in eo quotan- nis celebrabantur. Hodie non ma- gni momenti fplendoris antiqui ve* ftigiis lui memoriam tantum con- fervere videtur. W endam, Wenden, Vendam» Poloni Kies nuncupare fo- lent. iv. Nonas Sextilis anni 15 77* urbs cum arce Holiatij Duci Magrn deditione tradita eft. Eam Bafihdes Mofcoviae Princeps Magnus mo& recepit , 3 c arcera ob/idiooe cire un » dedit t.MagmiDuz Holfatif, qui e- N 7 jus. 3oa Livonije jus fratris e medio fublati filiam u> xorem duxerat , ex arce defcendens, & coram ipfo in genua fe profler- nens , eorum , quse commiferat, ve- niam, quam petebat > impetravit, Promiflis enim non fleterat , & Ka- kenhufam,infcio Mofcovita, occu- paverat , aliaque commiferat. Du- £lum aliquandiu fecum Dorpati ad uxorem Karbhufam dimifit.Obfcffi in arceWendenfi omnem vitg fpem abjicientes Sacrg coeng celebratione ad mortem fe pararunt. ( Salomon Henrimg miraculum , quod tunc ac- cidit, narrat patt ^ . Chron,foL6 ^ .) Major pars in quodam conclavi con- veniens, pulvere pyrio accenfo, im- minente a tyranno miferia fe libe* ravit, & breviffimo fine cruciatus horrendos praevenit. Superflites horrendis cruciatibus fublati , exce- ptis duobus nobilibus, qui miracu- lose quidem , fed fummo cum peri- culo evaferunt. Laurentius Aiullerius hifioriam refert , ut fequitur# Vir- Nova Descriptio, 30} gincs ac mulieres violando, ftu- prando , & acinacibus diffecando horrendam , & ineffabilem tyranni- dem a Mofeovitisin obfidione Ven * df exercitatam ex arce nonnullae matronse & virgines prgcipug notas confpicatg cum caneris fceminini pluribus , & paucis mafculini fexus in arce prope triclinium Magnorum Magiftrorum in conclave forte fe receperunt , pretiofioribus veffi- mentis induta Sacrf Coen§ ufu fe Deo reconciliarunt , & igne in pul- verem pyrium ^conclavi lubje&um immiffofe omnes vita mifera fpoli- arunt. Facinus hoc vicinis urbibus magnum terrorem inciiflit ,& Ty- rannum in maximam admirationem rapuit. Illud tamen coiicionatores pro concione , & Theologi Rigen- fes infedati funt * & tanquam impi- um condemnarunt. Sed mortem tam horrendam , & turpem anteo- culos ver(antemfubire,aut tolera- biliori eam praecipere 3 utrum melius - fitj» 310 L i von i m cum dicecefi ad eum pertinente an- no 1560. Duci Boruffia?,& Ordini Livonicorum Equitum traditus eft. Liba* Ter. Liba pagus curule- de nobilium , ad aeftuarium quod- dam maris Balthici , cujus introitus naves onerarias non admittit, utpo- te qui tribus ulnis non profundior talibus navibus aditum non permit- tit. Irruit in eum Barthaw fluvius, ut & Upiffa, quem nonnullj tabul| Geographica? terminum Curlandij conftituunt. Alias vero Heligaw vel Heiligav flumine ejufdem no- minis pagum alluente hanc Regi- onem terminant. Secundum Gerardi Afercatoris typum Geographicum ejus finis elf Aero en fluvius infra Polangen paguro, & f u pra civitatem Meroel in mare Balthicum (e reci- piens. Ha&enus Livonias Continentem perluftravimus , jam littus ejufdem legemus, ac infulas perfpiciemus, quae ad hanc Regionem pertinent. Ab Nova Descriptio. 311 Ab urbe Memel adHeiligenavias fluvii oftium littus (e ad Septentri- onem ita convertit, ut parum ad O- rientem declinet, & tria milliaria: metiatur. Eodem tra&u ad angu- lum Sevenbergen milliarium qua- tuor curium abiolvit : Inde idem iter verfus Septentrionem in ortum aliquantum fe declinans continuat Libam iifque , cui itineri tria aut quatuor milliaria attribuuntur.Por- ro anfradu Sinuofo littus profici- icens duodecim , vel tredecim mil- liaria conficit 'Windam ufque , & aliquanto magis a Septentrione in Orientem ie incurvat. Tribus fere milliaribus ab urbe 7'yba , occurrit angulus notatus nomine Sticker- oort, vel Steenoort,3ut Steenfoort, ubinonnulli fcopuli fub aquis navi- bus interitum minantes cavendi. Periit ibi anno 1 599. tempore Ver- no Hornani cujuldam ex Hollandia Septentrionali nautf navis, qu$ fco- pulisillifain frufta diffiliit. Mox fe- - qui- 4 iz ILivonije quitur anfra&us Sakerwyck , a quo littus diverfis finubus parvis fin- dam deducitur. Hiwc tria milliaria permenfum obtufo angulo Lufer- oort (e iterum magis ad orientem deflebit, & ad promontorium Do- mefnes perveniens longitudinem hanc (uam novem aut decem milit- aribus Germanicis communibus, quorum quindecim uni gradui re- fpondent, terminat. Promontori- um Domcines cum Meridionali a- pice, quem Inlula Oefilia in mare Balthicum protendit , mare illud SinumLivonicum ingrediens in fre- tum anguftum coar&at , cujus pro- funditas media paffimorgyarum eft ieptendecim vel novendecim. Sinus Livonicus, vel Sinus Li von IJ & Magnus undas (uas in hancRegionem grandi receflu littus fuum incurvantem infundit , & du- obus promontoriis clauditur. Dex- trum Domesnes, quod ingrediendo praeterit. Meridionali infulse Qefilig Nova Descriptio, 313 apici objeftum eft.Sinifttum latere Meridionali Septentrionalem Oe- filix marginem, & apice Occiden* tali Orientale Dageroort vel Da- ghee infulse littus afpicit. Ejus de* feriptio haec eft .* A promontorio Domefnes Sinus marginem fuum parum ad Orientem deflexum in Meridiem per aliquot milliaria in- clinat : mox finu anfra&uoio, cui Kouwer^yck nomen, in O rientem ufque ad Dunse vel Dwinae fluvii oftium pergit. Inter Oftium hoc, 8c Salis fluvii iub oppidulo Salis aut Lemfael exitum decem aut unde- cim milliarium longitudo intereft ; hinc ad Parnavise fluvii oftium fex, vel feptem milliaria reflant. Hinc longo tra&u ab Oriente in Occiden- tem dedudolittore finus tandem a- pice Dageroort & Qefiliam infulas in fpeftan te finitur. InipfoSinu 3 & ante eumfequentes funt Infulae. Kyn infula humilis & deprefla duorum circiter milliarium longi- O tu- Vi 4 L i v o n i m tudinc, fed latitudine admodum angufta, a fluvii falis exitu quinque milliaribus magnis , ab infula Ruy- neti novem, & ab oftioDun# un- decim & alittore oppofito in Livo- nia tribus milliaribus fejun&a eft, Manno media infula inter Kyn & Sorgholm , & priore altior longa quidem eft, fed admodum angufta, inter quam & Kyn intervallum cer- nitur arenofum & fcopulofum, qua- le etiam inter Manno & Sorgholm occurrit. Sorgholm tertia hic infula pri- oribus rotundior, & littori propin- quior. Ruynen infula procedentibus aliqua magnitudine antecedens, & undique fcopulofo fundo fepta nul- libi navibus anchorarum ufum con- cedit, nifi in orientali latere, ubi fi- nus quidam parvus ftationem navi- bus permittit. In littore cqnfpi* cu^ funt nonnullas cafulas pifcato- tlx cum facello. Infula ipiaaDo- naef- Nova Descriptio. 315 ine/nes promontorio fex , aboftio Datix undecim, & ab infula Kyn novem milliarium fpatio fegregata eft. Aquse inter Ruynen infulam 3c Domefncs promontorium viginti duarum, & illi* quae inter Ruynen Sc Dunaemundam intereft , trium vel quatuor & viginti orgyarum pro- funditas efTe fertur, Abrick parva infula fub littore Meridionali Oefiliae infulae , a quo milliari uno , & quinque a promon- torio Domefnes, ac fex milliariis ab infula Kyn remota eft. Oesilia, Oesel Infula ante Li- vonicum Sinum, inter utrumque e- jus promontorium , tres apices , u- num in finuiu ipfum Orientem ver- fus, alterum in mare Dalthicum verfus occidentem, tertium vero Curlandise littori obverfum in Me- ridiem protendit.Septentrionale la- tus laxati arcus fpeciem pr^fe fert, Daniae Regibus fubjefta fuit , pacis transa&ione anno 1 <545 . Suecis tra- O z dita, l\6 ^ L I V O N IJE dita quibus jam paret. Salomon Neu - gelauer lib. 8. bifflor. Polon.pag* 602, tradit , quod Oefiliae , & Curlandia» vel Curonenfis Epifcopus lohan* nes Munchhaufen Epifcopatus illos Danise Regi Fridenco IL aliquot mille imperialibus vendiderit : Rex vero fratri fuo A/agno Holfat-ia? Du. ci, pro parte, quam in Holfatiapof- fidebat , dederit. Venit autem, ut authorilie dicit, Holfatiae Dux Ma* gnus anno 15 50. in Oefiliam Infu- lam , cui ultimus Rivalia in Harria Epifcopus Mmritms V r an gei ej uf- dem Epifcopatus jura quoque cd- fit. Dux ipfe poftea Livonias Rex creatus a Magno Duce Mofcovi#, Revaliarn auxilio Mofcovitamm anno 1 5 70* irrita obfidione, tenta- vit, utpote quam Sueci defenfione admodum virili tutati fuerant. Cum poftea ipfum taeduiffet ingentis ty- rannidis , quam Mofcovitarum Princeps, cujus cognatam uxorem duxerat, in Livonia exercuerat, ip/o • - — - — - 1 Nova Descriptio. 317 de/erto , in Stepham Poloniae Regis tutelam fe recepit, ac anno i^.vi- ta defim&us eft. Rex vero Daniae Fridericus II, frater ejus, qui (tefte Lundorfio hb . 2 5 .pag. do 2 .) cum Re - ge Polonia? eorum , quas Magnus Dux in Livonia tenuerat , causa in contentionem venerat, jure fuo cef* fit acceptis triginta mille Imperiali* bus , quos Georgius Fridericus Mar- chioBrandenburgenfis, & Ducatus Boruffise Adminiftrator ipfi lolvit* HincDioecefis Curonenfis , (quam j Hennenbergerus in Boruffica tabula fol. 287* Epikopatum Churlandias Piltenfem vocat) Principi iltiBran- denburgico clientelari pofTeffionc tenenda a Rege Polonias tradita eft.. Hermamus Hamelmannns in Chroni- cis O Idenburgicis part . 5 .r. 1 3 ,foL 344* Diftum Ducem Magnum , ait, Dor- pati in Livonia Epikopum evafuTe, & uxorem duxifife M^nam filiam fratris , quem habuit lohannes Bafili- *taMofcovias Dux Magnus, ac anno O 3 i)8o* 3 18 Livon! j 1580* diemobiiffe. Sed anno 1583. illud fadum fuifle dicit Schadaus m Sletddno continuato , ac meminit de fimultate orta inter Danise, & Polo- nise Reges ex pofleflione Oefiliae, & Livonicorum diftridrumn , quos Dux tandem (ub Polonorum tutela pofiedit, ac de Churlandia cum ejus Duce tranfegit. Had:enus didi au- thores* Ipfam infulam 3 c loca ejus porro hiftremus. Arensburg, Arnsbu&g caftellutn five arx infulse Oefilix,in latere Me- ridionali , e regione Promontorii Domefnes in Curlandia ad angu- ftum aeftuarium ex finu Livonico in terram le immergens, &fluvio- lum in fe recipiens. Arens - burgum non folum arx eft mu- nitiffima, fed etiam civitas, quam Confules & Senatus regunt , ut pa- tet ex Ad, Simonis Hennci libello , cui titulus Civis Christianus , anno 1634* Roflochii in 4. imprejjo. Alii ejus in- colas GermanosexLivonia effe di- cunt, Nov a Descriptio. 319 eunt, quanquam & multis annis Praedium Danieum ibi fuit. Oeft- lix Gubernator anno 1630. erat Fridericus Rantzow, vir nobilis, 8 c in hac urbe ut & ipsa infula Confi- liarii Regii , Superattcndens , Gon- cionatores , Sc alii miniftri Regii commorabantur. Anno 1566. Sue* ci magnam ex hac infula praedam collegerunt, cujus tamen maxima pars in Polonorum , qui Oanorum partes tunc temporis tuentes Suc- cis infefU erant, poteftatem recidit. Abberburgc regione praeceden-» tis arcis vicus, aut ut alius dicit, fub* urbium , in quo Livones Germani habitant: Uterque locus, prior & hiepofterior fex milliarium diftan- tia femoti funt ab apiceMeridiona- li Oefilia?,qui Curlandig littori fe a- fpiciendum exhibet. SuaLVEROORT , SUARVER , in CX- tremo apice Meridionali fedet , vicus eft exiguus. Apex ipfe fcopn- lofum tra&um , hinc inde fupraflu- O 4 £hi5 32(5 Livonije bet, Haec in nonnullis tabulis Ge- ographicis Ulfoo appellatur, Nargen Inlula parva ante finus Revalienfis apicem Meridionalem, De "Wolf, Ulfoo , proxime a- picem Sinus Revalienfis in angu- iftam latitudinem coardata infula, longitudinem luam per milliareu- num extendit* Groot Wrangeu infula triangu- laris latus Meridionale littoriLivoni- co oftendit ; Orientale arcui laxato fimile convexum eft , ut prius con- cavum: Tertium redum plagam in- ter Occidentem 3c Septentrionem infpicit. Ab infuit Nargen quinque, & ab altero "Wolffduobus milliari- busdifcedit. Klein W&anger a procedente quarta militaris parte dimota angu- ffca admodum latitudine in longitu- dinem protenditur. Eeckholm infula oblonga ab In- fula Groot \CTanger decem vel un- decim, & ab arce Tolsburg quatuof milii- Nova Descriptio. 327 milliaribus dimovetur. Hoghenladd t a,Hoghlandt in- fula duodecim fere inilliaribus Ner- va Germanica, & feptendecimReva- lia diftans, inter Septentrionem & Meridiem protenfam longitudinem tribus fere milliaribus Germanicis 9 ac latitudinem inter Orientem & Occidentem uno fere milliari abfol- vit. Nomen ipll inditum, quia fe al- titudine (ua fupra mare attollit. In- culta , & lapidofa nonnifi dumetis 2, fruticibus & abietibus veftitur , ac leporibus abundat. Ducis Holfatise Legati in Perfiam mifli anno 163^. naufragio in hanc Infulam v.; Id. Novembris ejedifunt, nihilque a- liud ibi repererunt , nifi vetus facel- lum 6 c cafulas nonnullas Pifcato- rum* qui pifcandi caufa nonnun- quam eo venire folent. E P I T O- 4 328 EPITOME HISTORICA EORUM, JQumn ultimis LivonU Bellis cum jWofcovitis y Polonis , & Suecis ge~ ttafiint , cui Adhuc plenior Livonu Descriptio miver falis adjicitur . A Nte quadringentos annos Li« vonia Bremenfium 3 c Theu- tonici ordinis adjumento ab Ethnicifmo ad Chriftianam Religi- onem traduda eft. Anno 1501. FFaltherus k Plettenlerg Theutonici Ordinis Magifter Magnus , Mofco- vitarum proelio fuforutn circiter quadraginta millia neci dedit. Cla- dem hanc fequutae funt inducis quinquaginta annorum. Interet Magnus Dux Mofcovi^ Iwan Wa- plovvitz , vd Johannes Bafihdes > qui patri tantam cladem paffo fucceffe- rat > confiiia & occafionem captavit* Nova Descriptio* 329 qui finitis induciis Livoniam ador- tus cladem di&am ulcifceretur. An- no 1556'. inteftino bello Livoniam vires attriverunt Wilhelmus Archi- epifcopus Rigenfis, & Livonici Or- dinis Magifter Hernicus k Galen , cui pofteriori luccedens VVilhelmus k Furfienberg ejufdera Ordinis Magi- fter illud compoluit. Occafionem na&i Mofcovitx xi.Kal. Febr. anno 3558. Livoniam invaferunt,ac Epif- copatum Dor patentem & Principa- tum Wirienfem depopulati in Mo- fcoviam fe receperunt, Annc^ le- quenti 1559. redeuntes, centum tri- ginta millibus militum exercitt^po- tiffimam Livonix partem ufque ad Archiepifcopatum Rigenlem fua£ potettati lubjecerunt* Livoniatunc dilacerata peffum ivit & diverforuna Dominorum pofleflioni fubje&aeft. Mofcovitx Dorpatenfem Epilcopa- tum & maximam "Wirix partem a cum portione Lettix Mofcoviam tangente obtinebant, Erico Suecix 3 $o Livonx^ Regi cefferant Revalia , Padies, Rorckholm, 3 c nonnulla alialoca.E- pifcopatum Oefilise & Churlandis poffidebat FridericiDmix Regis fra- ter Magnus Holfatiae Dux. Quod re- liquum erat, Archiepifcopatus nem- pe Rigenfis, 6c pars ea , quam Ordi- nis Magifter tenebat ^Poloniae Regi Sigifmundo Auguflo tradebatur iv, Kal. Decembr. anno 156 i.Mox Go« thardus Ketlerus > qui Furftenbergero capto & in Mokoviam abdu< 5 to luc- cefTerat,aRege4S^//w^^a Churlan- dix Dux &Livoni£Giibernatorcre* atuseft. Subditi Sacramento, quo Magiftro Ordinis devindti erant, fo- lati novo Regi Polonia: tanquam directo, & fuperiori fem per Domi- no cum fuis fucceflbribus mediate &Duci Churlandise ac mafculis fuis pofteris tanquam hereditariis fuis Dominis 111. Non. Martii Anno 1^61. fe obftrinxerunt. E contra- rio Rex firmis promiffis fe devinxe- rat, quodLsvoniae incolas deditio- Nova Descriptio^ 331 nis hujus caula Imperii pro fcriptio- nem verentes , ab illa tutos & te<5to$ fervaturus,&ipfis Libertatem , im- munitates & privilegia omnia illiba- ta, ut & Germanicos Magiftratus , quemadmodum in Boruffia , immo- tos relicturus effet. Livonia hoc pa- &o ab Imperio Romano fejun£ta eft, quandoquidem ab Imperatore & Ele&oribus totoque Imperio de- ferebantur , licet multis precibus cun&os fatigaverint, & faepe pericu- lum fuum per Magiftrum Ordinis in Germania Mergenthemi commora- tem Imperio toti multoties fignifi- candum curaverint. Eodem ann. 62. Livonise in tutelam recepta? caufa Mofcovia? Dux Magnus Regi Pole- ntas bellam indixit , hoc relponfum ~ ferens, quodRex ipfum expe<5taturus &cepturus eflet in campo urbs Smo- lensko,in quo Patre fuo vivente cir- citer trecenta militum millia periif- fent. Anno 1 5 66. Koninxbergg feu Regiomonti in Boruflia Churlandiae Dux 3$i Livonijg Dux cum -^/^Megapolitanl Ducis filia nuptias celebravit. Anno * 9 . Lubliniin Comitiis Polonif Regno, t an quam membra , inferta lunt Churlandia , & Semigallia. Anno 1570, Magnus Holfatise Dux pro- feftus eft in Molcoviam ibidem ma- gnifice exceptus , & Livoniae Rex creatus. Anno 1571. ineffabilis fa« mesin Livonia incolas adeo crucia** vit , ut parentes etiam proprios libe- ros devoraverint* Anno 73. Novo* gardigin Mofcoviadiftus Dux Ma- gnus cum Magni Ducis Mokovias fratris filia nuptias celebravit, prae- fente Magno Duce & duobus filiis. Anno 78* reverfus eft cum Ruffica fua uxore in Epifcopatum luum, quem anno 1570. ab Epifcopo/a* hanne a Munchhaufen viginti mille Imperialibus emerat. Inde Bauts- kamfe contulit , ubi reliquas (uas arces, & bona in Livonia cum Epi* fcopatu Churlandias Polonis dedit, falvo tamen jure, quod Dania? Regis Nova Descrip?io 333 proprium erat. Omnia tamen, r quo ad vixit, retinuit. xvi i i.Kal. Febr, anno 1 5 82. Pacem faciebant Poloni & Mofco vita?, cujus beneficio illi re- cipiebant , quae hi in Livonia hafie- nus poflidebant : Exceptis tamen munimentis & locis, quae in Harria, Wikia ,'Wiria,& Jervia Sueci in poteftate (ua habebant. Ea poftu- labanta Suecis Poloni , fed fruftra* Magnus anno feguenti 8 3 . Piltae, vel Piltenae in Epifcopatu fuo moritur. Ortam de Epifcopatu inter Polonias & Daniae Reges contentionem 6V- orgius Fridericus Marchio Branden- burgenfis anno 1584. Durbenseita fopivit,ut Daniat Rex jure (uoccfle- rit, acceptis triginta mille imperia- libus a Marchione eos fol vente > & ablatis ex arce Pilta omnibus tor- mentis bellicis * pulvere pyrio , glo- bis, utenfilibus,fupdleflile,& omni- bus iis, cpjge ad Ducem Magnum fra- trem luum pertinebant. Arces Do- dangen &$ Amboteii Regis arbitrio per- 334 Livoni^s permittebantur. Subditi ergo Polo* nij Regi tanquam dire&o Domino, & Marchioni Brandenburgico tan* quam Domino pignoris nomine pro triginta mille imperialibus tatodiu Epifcopatum habituro , donec fum- ma ifla reddita liberetur, fidelitatis jurejurando ieobftrinxerunt. Uxor JWdgm Dondanga ad ipfum aegrum accerfita,tamdiu Piltae cum filia poft obitum mariti commorata eft, donec Epikopatus Polonis traderetur .Po- fiea in arce Rigenfi certo demenfo ad ejus & filias fuftentationem ne- ceflariofuftentataeft. Tandem Re- gis Polonig confenfu cum "Magni Ducis Molcovig Legato inde in Mo* fcoviam profecta Tartarico cuidam Principi nupfit. Poft tranfa&ionem illam Stefhams Poloniae Rex paftis & conventis illis fe non teneri dicens Churlandiae Duci anno 1587. xvi. Kah ]unii defunSo * Churlandiae E" piicopatum eripuit» 3 c fratris filio Bdthafdro B Attono largitus eft. Ea de Nova Descriptio. 335 caufa anno 1585) cum Gothardi Ducis filii Fridericus & Wilhelnms Warfavia? clientelaris poffeffionis , ut & A uguftanam Confeffionem ex- ercendi libertatis confirmationem a novo Polonise Rege Sigijmundo ///„ acciperent, lis inter Duces & Brito- num recruduit. Haec ex Salomone HemingiOt&e quibus duo notanda fe offerunt. 1. Melchior GoHaUus lih • 4. de Regno Bohemia foU^^Acnhhi Archiepifcopum RigenlencbBpifco- posOefalienfem,Revalienfem,Dor- patenfem, & Livonici Ordinis Ma- giftrumin Comitiis Imperii fedes ac f uffragia fuafaabuifle, antequam Im- perio a Polonis fubtra&i erant.Qua- re autem Livonienfes ab Imperio deferti fint, GoldaHusfoL 45 5. caulas enarrat, quod fe conftitutionihus & auxiliis Imperialibus fubmittere,aitt uni ex decem circulis adfcribi nolu- erint ,fed inftar Bohemorum liberi efle voluerint. Ex pace autem Ste- tini in Pomerania inter Suecos 8 c Danos / 342 L i v on t ie lis horis duriffimis laboribus fine intcrmiffione vexentur, & fi vel mi- nimum quid co ni mi fiffen t , loris & fcuticis caedantur , (quod ipfi com- muni vocabulo queften appellant) in animum induxiifet morem illum peffimum abolendo ipfos tam dura vivendi (orte liberare, & ad melio- rem commodioremque transferre i Nempe, ut non fingulis fed cenis quibufdam diebus Dominorum iu- orum laboribus vacare deberent , Sc quidem ratione bonorum, quae cui-» que a Domino fuo colenda tradita eflent (proprii enim nihil habent, cum omnia, quae poffident, fint Do- minorum , qui Rufticos ejicere , aut cum aliis permutare poflunt , ac pe- cuniaria aliqua mulda verberu loco commiffa luerent* Mifericordia fu- pervacanea difplicuit ftultis homini- bus ; qui in genua procidentes fub- m i ilis precibus contenderunt, ut an- tiquo more &modo fibi vivere , & conflictas labores, ac poenas retine- Nova Descriptio, 341 re liceret. Rifit Rex in retinendis malis & barbaris illis conluetudini- bus & moribus propofitum pertina- cius horum hominum Barbarorum 0 & in defendendis ac confervandis honefte & segre acquifitis privilegiis &juribus ignaviam ac incuriam Ri« genfjum, eaque de caufa Barbaros il- los cum barbarie lua valere , eofque fuas nugaces & fluitas conluetudi- nes retinere juilit. Livonie incola: , praeter Polonos , Lituanos , 3 c Mo- fchos , prajcipui funt Germani , & non Germani fi ve vnteutfchen : Illi advenae, qui ex Germania in hanc regionem commigrarunt; hi indige - nae, qui ab antiquiffimis Livoniae in- colis ortum fimen duxerunt. Horum hodierno tempore Rufticorum, 8 c mancipiorum , olim Livonia fuit propria. Bremenfes Mercatores quingentis ante annum 1585. annis, explorato Livoniae ftatu, cum Eth- nicam , barbaram , llupidam gen- tem effe animadvertifTent , portum P 4 Regi- 344 L i von i m Regionis vi in poteftatem fuam re- degerunt , & haud procul ab urbe Riga templum extruxerunt in infu- la quadam ideo Kerckholm , id eft templi infula (Holm enim infulam notat) appellata. Multum autem i- pfis negotii faceffitumab incolis.do- nec tandem vidi , & ad Chriftianam Religionem converfi fuerint. Re* gione potiti y & ejus fitu amoeno al* ledi paffim civitates condiderunt, adeo ut multi ex Weftphalia co commigraverint* Unde Pontificis permiflu Ordo Teutonicus natus, eiq; fe adjunxere praecipui ex Weft- phalia Nobiles 5 quorum poderi ad- huc hodie rutlicis non Germanis im- peritant. Vnteutfchey id efi non Ger- manici , ideo Ruftici illi nuncupan- tur ? quod tres linguas ufurpant,qua- rum nulla cum aliis linguis, Poloni- ea puta,Mofcovitica,aut Germanica convenit. Quoniam igitur non u- na , fed triplici lingua utuntur, illi qui Dorpato vicini lunt , Efteni , & Nova Descriptio. 345 lingua eorum Efenfis; qui Rigas confines lunt Libae, & lingua Liben- fis; ac cseteri Churi,& lingua eorum Churenfis vocatur. Hi apud (e ve- terem aliquam profapiam habent , penes quam olina forfan reftio hu- jus populi fuit. Churenfes Reges appellati hodierno , tempore Rufti- ci lunt divites, & liberi , ex quibus natu maximus pl^runque adhuc feu- dum centum aliis ruhicis conitansl poflidet. Numerum tamen talium Rufticorum Poloni bellis & tumul- tibus in Churlandia ob Epifcopa- tum Curoncnfem excitatis vehe- menter minuerunt. Incola ilii non Germani barbara , ftupid# &.ftuft2e funt indolis , quorum nonnulli ad Religionem Chriftianam converfi funt. Cseteri coram proxima arbo- re, quam in campo offendent, in ge- nua procumbentes eam adorantJHy- berno teknpore muliebris (exus inn fto panni coerulei , aut rubri aliquo corpus cin&um tegit, & cochlearum P j con- h\6 Livon i m conchis & domunculis, ac annalis ex orychalco fadtis exornat. Nolae peri- fcelidibus annexae fonitu luo femi- nas longe adhuc remotas produnt. Calcei ex arborum corticibus , ut & multa alia parantur. Agricultura i>" pforum facilis, quippe qui aratris u- tuntur leves admodum vomeres ha- bentibus , adeo ut facile a juniore a- liquo teneri, &c ab aliquot equis, «quos exiguos habent, protrahi que- ant , unde fulcos leves & exiguos ab ipfis duci conjedfcura eft. Frumenti seftivi femina paulo ante Johannis Baptiftae feftum terrae mandant, Re- gionis natura fle poftulante. Nam ante illud tempus parum caloris f en* titur ; fed poftea nodiu humidis & frigidis roribus terram humedtanti- bus, diurnus calor tantus quotidie fuccedit, quantus in Italia vix fenti- tur .• Pluvia ipfae etiam rariores , hinc odio feptimanarum fpacio ex faccoin terram frumentum conjici- tur, & ia (aecum augmento infigni redite Nova Descriptio. 347 redit. Meffis tempore in conclavi, quod horreo adhaeret, & ab ipfis Ili* ge appellatur , (a quo & Rigas urbi nomen /uum natum cfle creditur ) fornacem ex magnis lateribus codis conftrudatn igne candidam red- dunt, ut per aliquot dies calorem e* mittat ,& conclave eodem repleat. Frumentum demeflura in eodem conclavi perticis longis appenlum ficcant , & exficcatum parvis bacu- lis feriunt , adeo ut grana mox & fa- cile exiliant , 3c admodum pura ma- neant. Nec fkcatio haec impedimen- to eft, quo minus frumentum illud ad fementem ac cerevifiae codio- nem aptum fit. Cerevifiam autem coquunt ut fequitur: Frumentum cum lupulo & aquainahenum re- ponunt , iifque injiciunt duros lapi- des igne candefados , ita ut aqua e- bullicndo cum lupulo & frumento coquatur. Hoc tamdiu lapidibus candentibus faciunt, donec codione debitum finem confcquantur. Boni *. P 6' iapo- 348 Livoni^ faporis ccrevifia eft , quas & extero- rum palatum voluptate afficere fo- let. Hasc ex Muliero . Plura que- rantur apud Cosmographos , Geo- graphos , Iohannem zsIngeL W er - dcnhaghen part. 3, de RebuspubUHanf % cap* 24. David Froehch.part • I. Viato- rii > hb. $ -fag* 84. Item part.l. hb t 1. pag, 329. feq. Item tn Itiner ano Ger* manta cdp. 24./W. 5 & ejuf * dem continuatione foLn 6 *& 317. Hl' 345 descriptio nova REGIONUM IN GERMANIA, V * ' Quarum Dominium in Succos tranflatum eii , Pace faftd ^Anno dfo b c xlv r ii J In Conventu AfonaHerienfi &* OJnahrugenJi* H Attenus Suecix Regna, &Li- voniam>quam incomparabilis ille Heros Gufiavus Adolphus Afagnus iuperiorum annorum bei- liis cum Polonise Regibus geftis Suecia* Regnis adjecit , defcriptio- ne noftra illuftravimus ; Sequitur jam illuflratio earum Regionum in Germania , quas pace fada anno 1*548. in Conventu Monaiterienfi & Ofnabrugenfi, Succorum Domi- nio fubjedse funt. Earum autem de- fcriptioni ex InHrumento Pacisditta artunlm X tranflati Regionum il- larum H 0 Reg, in Geum. larum Dominii in Saccos conditio- nes complectentem praemittere o- perae pretium vifum fuit, - Inftrumenn Pacis articulus X. Porro quoniam Serenifiima Re- gina Sueciae poftula verat, ut fibi pro locorum hoc bello occupatorum re- ftitutione (atisfierct, Pacique publi- cae in Imperio reftaurandf condigne profpiceretur .-Ideo Caefarea Maje- 11 as de confenfu Ele<5torum ,Princi< pum , & Statuum Imperii , cum pri- mis intereflatorum, vigoreque prae- fentis transa&ionis concedit eidem Sereniflimae Reginae , & futuris eis haeredibus ac fucccfforibus Regibus, Regnoque Sueciae fequentes diti- ones plenojure in perpetuumn&im- mediatum Imperii Feudum. Primo totam Pomeraniam ci- teriorem , vulgo vor Pommern di* Sam una cum Inlula Rugia, iis fini- bus contentas, quibus lub ultimis Pomeraniae Ducibus deferiptg fue- rant* Adhaec e Pomerania ulteriori Steti- No v a Descriptio. j 5 x Stetinum, Gartz , Dam, Golnau, Qc Infulam 'Wollin , unacum interla- bente Odera, & mari vulgo das Frif- fcbe Haff vocato, fuifque tribus oftiu is 3 Peine,Swine,& Divenow,atque adjacente utrinque terra ab initio Territorii Regii ufquein mare Bal- thicum ea latitudine littoris Orien- talis, de qua inter Regios , & Ele- dorales CommifTarios, circa exadii* orem limitum , & exterorum minu- tiorum definitionem amicabilitet convenietur. Hunc Ducatum, Ru- gi aeque Principatum , una cum diti- onibus, locifque annexis, omnibuf- que& fingulis ad ea pertinentibus Territoriis , Prxfedturis, Urbibus* Caftellis, Oppidis, vicis, pagis, ho- minibus, Feudis, fluminibus, infulis# lacubusjlittoribus, portubus, fiatio« nibus ; antiquis veftigalibus & redi- tibus, & quibufeunque aliis Ecdefi- afticis ac fxcularibus bonis, nec non titulis , dignitatibus, prxeminentiis, immunitatibus, & praerogativis, cx- * ' % • r* terii- 3^8 Reg, in Geum, Imperii Statum; ita ut ad Imperii Comitia inter alios Imperii Status Regina quoque Rcgcsque Sueeise fubTirulo Ducis Bremenfis, Ver- denfis ftc Pomeraniae, ut & Rugiae Principis, Dominifque \Vismariae citari debeant ; aflignata ejus {efflo- re in Conventibus Imperialibus in Collegio Principum Scamno iccula- ri loco quinto, voto quidem Bre- menfiltbc ipfo loco & ordine , Ver- denfi vero & Pomerano , ordine an- tiquitus prioribus peffefforibus competenti explicando. In Circulo autem Superioris Saxonias proxime ante Duees Pomeraniae ulterioris: Iit Circulo *Weftphalig & Inferioris Saxonise loco moreque receptis , ita ut inter Magdeburgenfem & Bre- mcnlem Circuli Inferioris Saxoni# alternetur; falvo tamen Ducunt Brunfvicenfium dtLuneburgenfiuiU Condireftorii jure* Ad Conventus autem Deputatorum Imperii , tam Regia Majeftas , quam Dominus E- Nova Descriptio 359 leSor Tuos pro more (olito mittant; Cum autem utrique Pomeraniaeu- mim tantum votum in iis competat, a Regia Majeftate", communicato prius confilio cum dido Eledore id fem per feratur* Deinde concedit eis , in omnibus &finguljs didis feudis privilegium de non appellando , (ed hoc ita uc fttmmum aliquod Tribunal, (eu ap- pellationis inttahtiam commodo in Germania loco conftituat , eiqiiei- doneas praeficiat peffonas , qua* uni- cuique Jus Juftitiam fecundum Imperii Conflituti ohes : ,& cu j u (que loci ftatuta abfque ulteriore provo- catione, caulanimque avocatione adminiftrent. E contra vero fi contigerit , spfos tatlquam Duces Bremenfes,Verden- (es, aut Pomeranif V vel etiam ut Principes Rugi^aut Dominos Wif- ffiariar, ex cau(a didas ditiones con- ” X Cernente, ab aliquo legitimi conve- niri, Carfar, Majeft. liberum eis re^ lin- \ Rec« tN GerM, linquit , ut pro (ud commoditate fo- rum eligant, vd in Aula Cariarea, vel in Camera Imperiali , ubi adio- nem intentatam excipere vclint.Te- ncantur tamen intra tres menfes , a die denunci&tae litis fele declarare , coram quo judice fe fiftere velint* Praeterea concedit eidem Reg.Ma- jefl. Suecig Jus erigendi Academi- am, vel Univerfitatem, ubi, quando* que ei commodum vifum fuerit. Ad li#c concedit eidem moderna veftb galia (vulgo Licenten vocata) ad lit- tora Portufque Pomeraniae & Me« gapoleos, jure perpetuo; fed ad eam taxae moderationem reducenda, ne commercia in iis locis intercidant, Exfolvit denique Status, Magi* Eratus, Officiales, & lubditos dida- rum relpedive ditionum, feudo- rumque omnibus vinculis, & Sacra- mentis , quibus prioribus Dominis & poffc floribus , aut praetendenti- bus huc ulque obftridi fuerant,eof- queadfubjedtionem , obedientianif Nova Descriptio. 361 & fidelitatem Regiae Majeft. Regno Suecia?, ceu ab hoc die , haer editario fu 0 Domino praeftandum remittit , obligatque/atqueitaSueciam in ple- na juftaque eorum polTeflione con- ilituit, verbo Im periali promittens , fe non folum modernae Reginae, led & omnibus futuris Regibus Regno* que Sueciae,rationedidarum ditio- num, bonorum , juriumque concef- lorum, fecuritatem praeftiturum, e- ofque , ficut cacteros imperii Status, in eorum poffeffione quieta contra quemcunque inviolabiliter confer- vaturum ,& nianutenturum ; atque haec omnia peculiaribus Inveftitu- rarum literis omni meliori modo confirmaturum. Viciffim Serenifft- m Regina, & futuri Reges regnum- que Sueciae didla feuda omnia Sc fingulak Gasiarea Majeft. Sc Impe- rio recognofcant 5 eoque nomine, quoties cafus evenerit , Inveftitura- lum renovationes decenter petant, juramentum fidelitatis , eique anne- Q, 3 6z in Gkm, Re!g. 2U,ficut Anteceflorcs , fimilelque Imperii Vafalli, prxftando. De extero Ordinibus, & fubditis diftarum ditionum locorumque, no- mitiatim Stralfundenfibus compe- tentem eorum libertatem, bona, jn. ra, & privilegia communia & pecu- liaria, legitime acquifita , vel longo ufu obtenta , cum libero Euangeli- cx Religionis exercitio , juxta inva- riatam Auguftanam Confcflioneny perpetim iruendo , circa homagii renovationem, & prxftationem mo- re folito confirmabunt. Interquee- os civitatibus Hanfeaticis eam navi* gationis& commerciorum liberta- tem , tam in exteris Regnis, Rebus* publicis , & Provinciis,quam in Im- perio integram confervabunt, quam ibi ad prxfensufque bellum habue- runt. Ha&enus A rticuli X. ex Pacis In- ftrumento deferiptioni huic noftrae inferti verba ; ex quibus liquet, \ quantum incrementum fumpferit Re- No VA D ESCR I JP T IO. 3 6 ] Regnum Succise , cujus Rex Poten- tiifimus fccjuentem titulum hodier- no tempore ulurpat. HojCarolus Gustavus Sue eorum , Gothorum > & Wanda* lorum Rex , & Princeps h are dita- rius , Magnus Princeps Finlandia, Dux Eftonia, Carelia,Brema,Ver- da, Stettini , Pomeraniti , Cajjubio- rum & Wendorum , Princeps Ru- gia, Dominus Ingriti & Wismaria , ut & Comes Palatinus Rheni , ac Dux Bavariti , Iuliti , Clivia 7 & Bergti dre, Hispraemiffis jam ipfam Defcri- ptionem aggredimur omnium ea- rum Regionum, quarum in Suecise Reges, & Regnum Pace anno 1 648. Monafterii & Gfnabrngi iaita im- perator Fer Amandus III. & Imperi- um Romanum pofll flioneni,& Do- minium hereditarium tranftulit. i 6 4 Rec, in*Gum, Eaefunt Archicpifcopatus Bremen- fis , Epifcopatus Verdenfis , p a r S Pomcranias & Civitas Wismarhe, quarum fuis titulis infigniturum defcriptiones ordine fuo hic iubjun- gemus. DUCA- Ucatus Bremen* S K s i s , qui ulque ad annum 1 1 10/ quadragefimum Odavum praefentis a nato Chrifto decimi fexti {aeculi Archi* i epifcopatus fuit, in Saxoniae inferi- oris Circulo Vifurgi, 3c Albi fluviis terminatur. Prior ex "Weftphaiia aquas fuas pleno , 8c navigia ferente alveo in Oceanum Germanicum provehens Comitatum Oldenbur- genfemab-hoc Ducatu disjungit, & cum Oceano Germanico fines Me- / m - * ridionales^ Occidentales, & Septen- trionales eidem conftituit.Pofterior Hamburgo in idem Mare defeen-» dens oram ejus finit , quas mediam inter Septentrionem & ortum Cce- Q $ li pia- %66 Ducatus Bremensis li plagam in confpeftu habet. Exi- tum vero ejus Orientalem Ducatus Ferdenfis, & Luneburgenfis clau- dunt. Nomen fibi ad(civit ab Urbe Erema > cui inter Emporia Germa- niae celeberrima , & Hanfeatico foe- dere jun<ftas civitates praecipuas lo- cus haud poliremus datur. •De antiquis hujus , & circumja* centium ditionum, & regionum in- colis ex veterum Romanorum Ge* ographis & Hiitoricis cum reccntio* ribus aliquid divinabimus. Re&e e- nim Seneca in confo latione ad Helvi - ami zAJsiduns humani genens dijeur* fas efl : nova urbium fundamenta jaei - mtur , nova gentium nomina , extinShs prioribus , aut in accessionem validioris conv er Jis oriuntur. Itaque vix 'invenies ullam terram , quam etiam nunc indige- na incolant. Permixta funt omnia ,4- lius alu fuccefsit. Chauci , Cauchi, vel Cauci Archiepifcopatum Bre- menfetn , Frifiam Orientalem , Co- mitatus 01denburgenfem>Delmen- hor- Nova Descriptio. 367 hor/lenfemjDiepholten{em,&:Hoy- entem incoluiffe creduntur. Ho- rum vicinos fuiffe ferunt Cheru- fcoSj gentem celeberrimam , qui lub Duce luo Arminio , vel Her manno tres Legiones Romanas , quibus Qiiintilms Tarus praefuit > ad inter- necionem ceciderunt. Sedes fuas habuere , ut ex Tuito colligitur , in Epifcopatu Ferdenfi , Ducatibus Bninlw'icenfi& Luneburgenfi, E- pifeopatibus Hildesheimenli , & Halberftat. >in Comitatu Schaum- burgenfi,parte Epifcopatus Magde - burgenlis cis Albim, Marchia Bran- denburgenli veteri * parte Comita- tus Dannebergenfis, & Principatu Laijenburgenll cis Albim. Inipfo- rum ledibus Strabo collocat quoque Chatulcos , qui circa Luneburgum , & Uitzenam domiciliis luis com- morati funt. Campfanos item , & Amplanos inter Brunlchwigam & Wernigerodam tunc temporis ha- bitantes, qui cum Gambri viis Taciti Q. 4 P ro - V 45 8 Ducatus Br e mensis Bremcnfibus bello oppreffi (unr. Hinc fidum cft,utLit & Elm loco- rum habitatores Bremae Urbis vafal- li evaferint. 1400« Oldenburgi & Diepholtzse Comes cum Bremenff- bus Frifios Butiadingenfes ob latro- cinia & prxdationes commiflas prce< lio vicit, & lubjecit. 1407* Brenien- fes cum Comite H oyxttc Delmcn- horfti Chnttianum Oldenburgi Co- mitem oblatam piratis Butiadingen- fibus, qui Fratres Vitaliani diceban- tur, opem, proelio juxta Goltz- fchw^rdencommiffo luperavit, ca- ptumque Eremam abduxit, unde certis coditionibus liberatus ad fuo$ rediit, 1420. Sigjfmundus Casia r lb teris fuis per Legatum Sigfndum i VVendung Bremam miflis regionis Butiadingenfis redionem Bremen- fibus, donec aliquid aliud conftitue- re C se/ari vifum efTet , commifir- 14 16 Nicolaus Archiepifcopus Bre*- menfis , ac Comites Oldenburgen- iis, Hoyenfis , Diephokenfis & Rit- Nova Descriptio. 4^9 bergcnlis Frifiam invafcrunt,& pro- pe Detern a Frifiis in fugam conjcSi funt. Archiepifcopus vero captivus detentus , a Bremenfibus & vicinis Principibus & Comitibus priftinse libertati reftitutuseft. Eodem anno magna & periculofa lis (eu contro- verfia orta eft inter Herboldum Duc - feli Senatorefque ipfi adhaerentes, & veterem ac novum Senatum. 1429« aer adeo calidus fuit , ut circa S. Ni- colai feftum arbores floruerint. Se- quenti vero anno ingens Peftis e- xorta homines multos abftulit. 1 43 3 magna (editio urbem turbavit, (opi* ta tamen k Ioh^nne & Ottone Comi- tibus Hoyenfibus, aliifque qui (edi- tioni placandas operam navarunt» 145 3 .Urbi Bremse Caefar Smfmm - dus aqua & igni interdixit , eo quod Confulem (uum Iohanncm V tfmer vi- rum setatis proveftae, canum* & elo- quentem, attamen innocentem ulti- mo fupplicio affecerant. Res tamen tandem compofita, & pecuniae (olu- V z tione 460 Ducatus Br e mensis tionc dcfun< 5 ti hgrcdibus fatisfa&um cft. 1442, In contentionem Brema venit cum Philippo Burgundiae Du- ce, cujus fubditi jam faepius Bremen- fium naves damno haud exiguo affe- cerant. Ea de caufa aliquot Burgun^ dionum naves erepta? funt a Bre- menfibus, qui etiam Halecum pifca* tionem turbaverant: fed anno 144 6 , Burgundo reconciliati funt. Anno 1474. (editio mota eft contra Sena- tum. 1475« Carolus Audax Novefi« utn obfedit. Imperatore autem Fri* derico II ! . Novefii liberandi caufa Imperii exercitura eo ducente auxi- lia fuaBremenles miferunt, iifque Reinerum a Berfen Senatorem praefe- cerunt. 1488. Auxiliares copiae a Bremenfibus altera vice miffae funt eidem Imperatori liberaturo filium JUIaxitmltanum , qui a Brugenfibus in Flandriacaptivusdetinebatur.Annis 2505, 15 I2,& 1522* Brerna? peftis grafiataeit. 1522. Henncus Sutphtt- nienfts Monachus Ord.D.Apguft.vif % Nova Descriptio. 461 do£tas 3 8 c Latina?,Gr#cx,ac Hebra- ica: lingug admodum peritus Eremas contra PontificiamReligionem con- ciones fuasexorius eft , quem mox , fequuti funt lacobns Probft <isfntver- f ienjis , & lacobus T mannus Amslero * dmenjis . 15 25. Mifla in omnibus templis, Cathedrali excepto , abro- gata eft, 1532. eandem cives in Ca- thedrali templo abrogarunt. Nico- laus Heldvaderus part.l.Sylv.Cbronol- Circoli Haltici dicit ; £x civitatibus Eremam primam Luthero auxilium tulifle, &ab eodem ad Calviniftas anno 1 5 6 1 . defeiviffe. A b eo tem- pore cives , exceptis paucis , aliifque nonnullis ad templum Cathedrale pertinentibus Reformatas Religioni hadenus addidi funt. 15 30. Seditio urbem turbavit. Eodem an. cum aliis Eledoribus, Principibus, & Civita- tibus Brema Religionis Euangelica: tutanda: caula foedus Smalkaldicum inivit, &anno 1532. Norimbergae Paci Religionis conftituendae inter- V 3 fuit. fu 4 61 Ducatus Bremensis fuit. 15 39. Vifurgisfluftus exunda- verunt , quam exundationem peftis Jequuta eft. 1*540. Balthafar Domi- nus in Elens , Stedesdorf, & Wit- mond Bremcnfiutn naves diverfis vicibus depraedatus, ac ideo a Caefa- rco judicio Spirenfi profcriptus eft, executione mandata vicinis Princi- pibus, Comitibus, & civitatibus. Bremenfes igitur cum Afaria Domi- na in Jever arcem Elens cum toto territorio armis in poteftatem fuam redegerunt, & rogatu Philippil^ttix Landtgravii lohanni Redberga Comi- ti ut feudum conceflere, donec anno 1554. poft reconciliationem Bre- menfes coa&ifunt dominia ilia Cas- fari Carclo V. tradere, ipfius perpetuo manlura, qui Comitibus Redber* genfibtis , & eorum fuccefforibus Friliae Orientalis Comitibus ea cli- entchrijure poffidenda largitus eft. Anno 1 547 * Imperatoris CaroliV. juflii ab Erico Brunfvicenfi & Lunao burgenfi Duce & Chriflophoro k VVris' Nova Descriptio. 4^ Vt^risberg Bremaobfidione circum- fefla eft, quae obfidio quatuormcn- fes duravit, Interea foederatorum exercitus, cui Alhertus Mansfeldisc Comes, & W% Ihelmus Thomshim prxfe&i erant in Lunaeburgenfem Ducatum impetum fecerunt, Ericus Brunfvicenfis & Luneburgefis Dux , utipfisrefifteret,obfidione foluta * copiis iftis obviam proceiIit 3 & in vi- cinia Drackenburgi ad Viadrum cx- fus in Hamburgenftum , & extero- rum Foederatorum manus incidit, qui omnia impedimenta £ na bellica na&i, ododeeim tormenta bellica majora Bremam deduxerunt. 1 5 5^. controverfia Religionem concer- nens , dc admodum molefta & diffi- cilis glifeere coepit inter D, Alber - tum HardenbergSc cgteros urbis con- tionatores , qux poltea civitatem in magnas turbas , & difficultates con- jecit. 1560. periculofa 8c molefta diffenfione Senatus in fafitiones abi - it, adeo ut tandem ex vigioti odo Se* V 4 nato- 4^4 Ducatus Br.emensi$ natoribus Senatum conftituentibus vigintiduo fponte ex urbe exceiTe- rint,& fex tantum in ea manferint. 2 5 77. Bremae peftis a Pentecofles ad S. Michaelis feftum 1500. homines vita fpoliavit. 159.9. Vifurgis agge- rem admodum fortem & firmum, cui ferrea rota (das eifen Radt)nomen, fupraBremam perrupit , & circum- jacentis regionis aedificia, pecudef- que ac pecora fummo cum damno fladibus obruit. r6u. Multi homi- nes pefte perierunt. xti. Kal. Quin- tii, anno 1624. diverfa loca Bremae fulmen tetigit, ac inter ea prope por- tam Orientalem turrim quadraginta pulveris pyrii doliis refertam , cujus pars fuperior momento citius ablata fuit. Idus autem hic celerrimus quingentas circiter aedes tedis fpo- liavit, feneftras plurimas confregit, ac decem homines interfecit. Septem captivi in turri incolumes evafere, fedfcemina quaedam captiva vitae j a- duram fecit. Anno 1627. peftis pro : Nova Descriptio. 4^5 proximis aliquot annis hinc inde homines abripiens, tanta incrementa fumpfit, ut circiter decem hominum tam inquilinorum , quam extero- rum , qui belli horrenda incommoda fugientes in urbem le receperant a millia abripuerit. Eodem anno Cse- fareus exercitusfub du< 3 u Comitis de Anbolt perlequebatur , Danicas co- pias, quas Generalis Morgan duce-» bat;>per territorii Bremenus tra&us , qui appellantur Hollerlandt , 6 c Werderlandt. His miferrime vafta- tis Caslareani ad tranfitum Ter Burgh munimentum extruxerunt, quod anno i6jx. occupatum & de- je&um eft. Morganius vero pul- chrum illud municipium cum ponte fluvium LelTemb tegente incendio delevit. Anno 1638. 27, Januarii minor Cathedralis templi turris de# cidit, quod jam fupra narravimus. Anno itf^S.Fridericus Holfatiae Dux & Archiepi/copus Bremenfis Luthe- rana? Religionis exercitium in tem- * ^ V 5 - pllimUl 466 Ducatus Bhemensis pium Cathedrale, fcu D. Pe tri intro- duxit. Cui cum Senatus Bremenfis le vehementer oppofuiflet , tandem Rege Danije Chnfftano IV, Unita- rum Provinciarum Ordinibus Ge- ; neralibus, ac utraque civitate Lube- ca & Hamburgo mediantibus iv. Nonas Oftobrisanno 1639. Stadae inter utramque partem itacpnven- tum eft , ut Confulcs, Senatus & ci- ves Bremenfes Capitulum Cathedra* le, ac cives fu os Lutheranae Religio- ni addi&os,ut & aliosincolas aut ex- traneos Auguftan^Confeflionisaut LutheranT religionis exercitio five in templo Cathedrali, five in aedibus luis ncceilitate ita poftulante, ope- ram dantes milio modo, aut nplla ra- tione impediant , ac nulla moleftia sfficiant : Cives autem &incol^Lts- therani liberos faos fuis contionato- ribus in templo Cathedrali bapti- zandos offerentes nihilominus Bre- i ' ' * menfibus concinnatoribus antiquo {olito more fatisfaciant j Utriuf- ^ |Ja : ~ qu t Nova DEscRiPtio 47? dus. Hic incredulis verbum Dei annuntiandi cauia in Sueciam pro- fe&us Bircse , quse fuit Gothiae me- tropolis , anno 9 3 4, menle Septem- bri e vivis excellit, * io. tAdddagus^ cui, juxta Chron* Saxoniae Bremenus Archiepifcopa* tus ab Vnni traditus efle fertur. In Csefareaaula magnam obtinuit au~ thoritatem ,ac Cancellarius fuit tri- um Qttonum Imperatorum, qui non- nunquam "WildcshuffinBremg vi- cinia (edes fuas habuerunt» Obiit anno 988. Dominica incarnationis, vel ut alii fcribunt,28. Aprilis. 11. Libentius L ex Italia addu&us ab Archiepifcopo Adddago^ 25. Au- gufti anno 10x3.de vitadeceffit , ac in Cathedralis Templi Choro, ut nuncupant,(epulchrum fuum habet* 12. V^nwunnus nonnullis Wi- warus vi. KaL Feb. morte abreptus apud anteceffores fuos quiefcit. 1 3 . Libentius ILLibentn /• Fratris filius, & Italus natione anno 1032. inundo 474 Ducatus B&emensis mundo valedixit ^ juxta M.tAdam* vi i i*Kal.Septemb. 14. Hcrmannus iv. Kal. O&obr. anno 1035. vita nudatus , & in Ca- thedralis templi choro (epultus. E- jus Sacellanus fuit Suedegerus nobi- lis Saxo, poftea Epifcopus Bamber- genfis, ac tandem Pontifex Roma- nus j cui Clementi fecundo nomen e- rat. 15. Bemelinus cognomine <tAle- Irandus origine Colonienfis*, uti re- fert vetus Chronicon Saxoni*. Anno 1043. vii. Kal. Maji in coenobio Bucken vitam hanc caducam defe* ruit,& Bremam tranflatusinCathe- drali templo in monumentum apud BJSp r illebddutnrepofnu$Q{k''< 16 • Albertus vel A de Ib er tus ex principum Bavarise prolapia oriun- dus, A zonis Alar chioms ctEfle % Sc liu- nigunda P^f^oiffh Bzv at ix Ducis filiae filius, qui magna apud Ca?farem Henncum 111 . pollebat authoritate * eaque de caufa a Schafnaburgenf Con- Nova Descripti o* 475 Conful Imperii nuncupabatur. Kal. ApriLanno 1072. Goflariae finem vita? inveniensBremam transporta- tus, ac monumento, quod in Cathe- dralis templi facello a fe conftrudo libi fieri curavit, impofitus eft. 17. Liemarus Nobilis Bavarus 20. Maji anno 1 101. vitam reliquit. Hoc vivente Archiepifcoporum Ham- burgenfium titulus evanuit, extin- dus ab Archiepifcopatu Landenfi in Scania, quem Erici Daniae regis ro- gatu Pontifex Romanus inftituit, ut trium Regnorum Danif , Suecise & Nor^regiae fepifcopatibus fu ffra ga- neis iuis omnibus prareffet. 18. Hamoertus primus folo Ar- chiepifcopi Bremenfis titulo ufus eft, quem caeteri omnes fecuti. 15?. Fridericus anno 1 1 I4.eledi- onis beneficio Archiepifcopatum nadus anno 1 1 13. 2r>.Jan«eum cum vita depofuit, & in Cathedrali tem- plo humatus eft. 20. iAd<tlbertus anno 1 1 24. de- figna- 47^ Ducatus Bremensis fignatus, & anno 1148. vita orba- tus • 21. Hurtvicus I. Comitis Rudol - phtis de FrAnchfleve filius , cujus ele- dio in annum 1149. mors vero m 11. Odobrisanni iitfo.incidit. ** 2 2. Balduinus /, PraepofitusHal- berftadienfis vir provedioris aetatis Henrico Leone Bavarig & Saxoni# Duce , cujus Sacellanus fuerat , pro- motore munus Archiepifcopale ob- tinuit, ac anno 1 178. e vita migra- vit. Sifridus Alherti Marchionis Brandenburgenfis filius , cum antea etiam Bremenfis Archiepikopusef- fet, anno 1 179. in Epifcopatu con- firmatus, anno 1184. vitam cadu* cam asterna commutavit. 24, H<irtvicus //«ex nobili gene- re nobilium de Lithe in Archiepi- fcopatuBrernenfi , 29« Januarii an- no nS4*eledionead Epilcopatum pervenit, ac die poft Feft. Avemar. anno 1Z05. moriens eum reliquit. Mo- NovaDescr IPTIO; 477 Monumentum limm habet in me- dio choro templi S^Ansgani abipfo fundati, quo ex Cathedrali Ecclefia tranflatus eft. 2 ^ . Vlf vldern&YUs ex Danica ftir- pe Regia Dux &Epifcopus Slefwi- ci, in Schifmate cum Gerhardo L an- no 1 207. eie&us Archiepifcopatum tenuit ufque ad annum 1215*" quo Pontificis mandato parens Epifco- patu delerto monafterium Loccam ingreflus efi,ac monafticam vitam i- bi agens mortuus in templo quie- fcit, 2 6. GerhardusL antea Epifcopus Gfnabrugenfis anno 1 2 1 1. a Ponti- fice Archiepifcopus creatus , mune- re hoc fundus eft ufque ad annum 1221. quo Francofurtiadpluresab* iit. Gerhardum L anno I2ip.decef- fiffe referunt Alh. Abb* Stad . & au - thor. hiftor, <tsArchiepifcof>* Bremenfin Gerhardo* 27. Gethardusll . Lippa? Comes die StPanthaleonis fato fundus, & in tem- 4*7^ Ducatus Brem ensis templo Cathcdrali humatus. 28. Hddeboldns , qui & Hilde - brxndus Bruchhaufae Comes anno 1259*010(51115, anno 12 ( 5 1. Romae a Pontifice Alexandro IV. confecra- tus, & anno 1 273, vel, ut alii tradunt, Kal.Ocioh.anno 1 275.0% hac naife- riarum valle ereptus eft. , 1 29. Gifelbertus de Bmnckjhorft zVi- te ce (Toris Hildeboldi amitinus Voer- dse anno 1 30(5. diem obiit , ac Ere- mam delatus in medio templo Ca- thedrali in monumentum recondi- tus eft. , 1: 30 . Hennensi . cognomine GoU thoran>VQ\ de Golteren in decrepita ae- tate ex Decano Ecclefiae Cathedra- lis Archiepilcopusfaftus , & morte abreptus , quatuor menfibus noti diutius hanc Provinciam geffit, Hil * deboldt Sacellanus , & poftea fucceP lor, apud eundem fepultus eft. 31. Florentius de Bruncborft Gifelber* ti ArchiepUcopi nepos in Schifma- te cum Praepofito Berriharda &ur \ vroi* Nova Descriptio, 479 VFolpe Comite, defignmjs Archie- pifcopusannq 1)07. vitam finivit. 32. Ioh&nnes Epifcopus Londen- fis , & Praepofitus Rofchildenfis in Dania Pontificis Romam promoti- one Archiepifcopatum confecutus eft. Nobili in Dania genere natus , & Theologia ac /uris admodum pe*» ritoviro cum Archiepifcopatus lui Ordinibus non admodum bene con- veniebat, quod ipfum movit, ut Pa- rifiosin Galliam profe&us fuerit, u- bi magno sere alieno conflato tan- dem deceflit. 33. Burchh ardus ex Grellorum a- milia Patricia Bremenfi anna 1327. ab aula Pontificia ad Epifcopatum lubvedus, ipfe die Vigil. AiTumt. Beatje Virg. anno 1 344. vitam ad fi- nem perduxit. 34. Otto /. Oldenburgi & De!- menhorftas Comes anno 1345. Ar- chiepifcopatum acquifivit , & eodem cum vita anno 1 349. orbatus eft. 3J. Gotfridus Ludo vici Comitis Arns- 480 Ducatus Bkemensis Arnlpergenfis filius Archiepifco- patus Brcmenfis Scholafticus , & Osnabrugcnlis Epifcopus , anno 1359. Archiepilcopatu (e abdica- vit , & Stadae curriculum vitae pere- gi 3 6. libertus Dux Brunfvicen- fis , vivente anteceffore fuo anno 1359, ele&us anno 1395* vita ccffit. 37. Ottoll. $s 4 lberti anteceden- tis fratris filius , antea Verdenfis E* pifeopus anno 1405® morte abre- ptus, ac in medio templo Cathedrali conditus eft. 3 8 . lohannes Il.k Schhmsdorfvit Nobilis, & Juris infigniter peritus anno 1406.19. Jul. in Archiepifco- porum numerum ele&ione relatus, Sc ex eo morte demptus 20. De* cemb.anno 1421. ac in templo pri- mario terra contedus. 39. Nicolaus Delmenhorftae Co- mes Archiepifcopatum anno 1421. acquifitum fucceffori Baldmno anno 1432. Nova Descriptio- 481 143.2. tradidic » ac Delmenhorftias vita finita , ibidem, vel in coenobio Hudain Comitatu Delmenhorlta- no (epulchrum fuum habet. 40. Bdduinus Decretalium Do- &or 3 & Abbas 5 . Michaelis Lunae- burgi ex nobili tendorum familia , quas nobile illud Monafterium Rid- dagshauleri ante urbem Bruniuigam fundavit. Archtepifcopatu an. 143 2. acquifito, poft exa&um anno 1442. Lunasburgi vitas curriculum in S< Michaelis Abbatia humo opertus eft. 41. Gerb<trdus II /. Hoyas Co- mes 22* Jan.anno 1442. Epifcopa- tu potitus 11. Aprilis anno 1465. mortales exuvias depofuit , ac in primano templo Bremenfi fepul- chrumnaftus efl. 42. Hernicus III. Sclrwartzbur- genfis Comes , & Epifcopus Mona- ftcrienfis ibidem in primario tem- plo anno 1495. fepultura recondi- 482 Ducatus Bremensis 43. lofunnesex Rodhenoruj: fa- milia patricia Bremenfi Decretali- um Do6tor , & Praepofitus Bremen- fis i4.Decemb. an. i^n.Voerdxo- biit , & Bremae in templi Cathedra- lis choro fepulchrum fuum adeptus eft. - 44. Cknftophorus Brunsuiga? & Lunaeburgi Dux*antea Verdenfis E- pifcopus 22. januar. anno 1558. Tangermundae % in Marchionatn Brandenburgenfiex hac vita abieti in Verdenfis templi Primarii choro monumentum fuum habet. 45. Henricus IV*. Saxoniae An- grise, &\^eftphaliasDux Epifcopa- tuum Olnabrugenfis , & Monalie- rienfis Adminiftrator anno 1 5 6^7. Archiepifcopatus Bremenfis elefti- one compos fa&us,2 2„ Aprilis anno 1585. Voerdae annorum $8. aetate# abfoivit, & ibidem terrg mandatus cft* 4 6. lohxnnes jidalpbus Holfati# Comes , poft obitum patris Adolfr ^Hol; Nova Descriptio. 489 viis inclufum fequentia loca in con- fpedum producit* Nytteden proxime originem flu- minis Lun , qua ex palude Duvels Moer ortum trahit. Kurttede infra praecedentem lo- cum , ad laevam didi fluminis collo- catur. jickdede oppidulum flumini Lun tranlitum praebens. fdtiderbroeck, ad dextram Dreptae fluminis, BurmHede (aliis Harmftede) ibidem infra praecedentem locum: Meffe haud grandi diftantia ab ur- be Stotelin Meridiem recedit. Opder Drepte, fupra quem locum, Drepta in Vilurgim evolvitur. Deeflorp in Vifurgis dextro litto - re , ubi parva territorii hujus portio in nonnullis typis Geographicis no- tata eft; ita ut ad Oidenburgenieok Ducatum pertinere videatur. Lettelin eodem littore. ThwHolte inter Lettei , & Sto- teh ~ X 5 ~ Sto- 49o Ducatus Bremensis, Stotel oppidum in fluvii Lun mar- gine finillro , lub quo ipfius flumi- nis exitus adeft. Hethoren^Hetloren in eodem mar* gine lupra Stotel Orientem verfus. Lun amnis ex palude Duvels Moer prorepens ab Oriente in Occiden- tem curfum (uum promovet * & (ub urbe Stotel aquas in Vilurgim inge- rit. ' In Diftri&u, quem amnes Lun,& Geift ambiunt , fequentia loca ocu- lis fubjiciuntur. * Basdale & Steingrove inter palu- des Duvels Moer, & Lange Moer. Oerle in ripa fluminis dextra infra oppidum Ackftede. Bevertfede in eadem ripa , infra Oerle. VFriefchen , Lunenbergen ibidem, priore tamen loco Beverftede infe- rior .• inter utrumque oftium eft flu- vidi aut rivi in Lunam fluentum a- quas fuas ejicientis. FUftede , aut Fhttede inter Stote- lam Nova Descriptio- 491 lam urbem, & ingreflum fluminis Lun^in Vilurgim. VV olftorp y Fdfelhuys>8c Lismarchu- de in citeriori Vifurgis margine. Geiftendorf?)8c Lee,ye 1 Lea aut Le - ha proxime influxum amnis Geflse in Vifurgim: pofterior locus celebre municipium efle fertur , pulcher &: dives locus in, agro admodunv fertili pertinet ad arcem fk praefe&uram Bederhofen vel Bederk? s Bremenfibus fubjedam* Arx illa & fofla probe munita , & armamentario , ac praefi- dio inftruda fubjedas habet 7 . Pa- rochias, Sc 19 . pagos, ac Dynaftia o* lim fuit. B rame lyde Scipdorp-, illud intra, hoc extra fines diftridus Xfdirden in o- culos incurrit. Oldt Lunenbergen in meridionali angulo lacus parvi Geftain fluvium emittentis. Gutta, Gesta fluvius ex lacu modo dido dimiffus amnis anfraduofo al- veo ex ortu ad occafum acjuas fuas X 6 volu- 492, Ducatus Bremensis volutansWurden praefecturam per- reptat , & fub Lcca municipio odi- um Vifurgis ingreffus marinis flu- ctibus (alfisfuos dulces milcet. In fpacio Geda & Stottla fluen- tis cinCto fe confpicienda exhibent loca, ut fequitur. Depenbrug^e & Cranenborg inter paludem Lange Moer , & Stotelam fluvium : quorum prior locus in i- pfo paludis, pofterior in fluenti mar- gine locatus cernitur. Elm a Gefla ripa dextra parum ab- cft. Nuvve Clofter, Seipdorpe^Sc Depfle* de rivulum obfident : primam exi- guo fpatio ab ortu ejufdem remo- tus * reliqui duo pagi primo inferio- res funt, ita ut Seipdorpe extra, Dep - ftede vero intra pr^feCturam "W ur- den eodem rivulo terminatam fe- dear. Hoblerhude fub fe Stotelam flumen i Vifurgis margine dextroabforbe- ri A cerait» StQtQ* Nova Descriptio. 493 StoteUyStoteltt umen ex apice Me- ridionali paludis Lange Moer , id eil longi Stagni , evadens , rivulos ali- quot lufceptos a Meridionali coeli plaga in Septentrionalem fecum an- fra<ftu duplicato abripit , ac ab Ori- ente iterum in occafum proLpfum perOftium Vifurgis in Oceanum Germanicum tranfit. Tra&us omnis, quem Stotela flu- vius, palus Lange Moer,& Oceanus Germanicus Vifurgis amnis aquas fufcipiens complexu fuo coercent, fequentia loca ac flumina often- tant. ^ Dat Lange Jifoer palus feu fta- gnum eft uliginofum & lutofum, quod a Steingrove , & Bafdale pagis inter Bremer-Voerdam & Stotelae fluminis originem incipiens longo 3c angufto excurfu a Meridie in Se- ptentrionem protenditur, ubi mon- tem , in quo Kaimbergae pagus eft, attingit, & ab eo fe ita avertit , ut ab ortu in occafum collo coar&ato pro- 494 Ducatus Bremensis progrediens mox fe verius littus in- ter Septentrionem & Meridiem di- latet , & ita prope ad mare accedat , ut parvum iittori fpacium luperfit , cujus beneficio cx una in alteram partem meare & remeare licet. Lutkerode dextram Stotelg flumi- nis ripam occupat. Bederfa vulgo Brickjmalen in Oc- cidentali locatur orsi lacus , ex quo Bolla amnis egreditur. W e iwAert , VV 'ervvorden in litr- tore maris lub Stotele fluminis exi- tu le in confpedum dat. Tria haec loca fitu fuo locata funt inter Stote- lam fluvium, Sc fines Meridionales Hadelariae dioecefeos. Het Landt te Hadelen, appellat#. Imefkm , Tmfen in iittore & finibus Hadelariae fedem obtinet. reem vel , Meslcrfer* de Sc Ziverden fluvioli cujufdam affi- dent orae dextras; primus locus, qua mari redditur fiuviolus ; alter paulo fupra primum^Sc tertius, qua fluvio- 1 iIM Nova Desckiptio. 495 lus didlus non longe a parvo fluvio- lo Otter Ortum fortitur. Aftflelvvaerde , Ajiflelvverden in flu violi aut rivi cujufdam margine dextro. Afolfum inter Afiffetvverde , & Krayerierjr. Krayerberg ad Igvam-Bollse amnis. Boltem ibidem paulo luptkBo/U exitum. Bollu flumen ex latere lacus palu- dem Lange Moer tangentis Septen- trionali excedens, & ad occafum properans, antequam ad oppidulum Otterendorp pervenit, duorum flu- vidorum acceffione augetur. Grote Otter , id eft magnus Otter 9 dextram, & Kleine Otter y id eft parvus Otter > finiftram perrumpit. Illius in- greflus fuperior,hic inferior, utriufqs autem eft fupra oppidulum didhim# Ab oppidulo progrefla Bolla infra Boltem inVifurgis oftiu reconditur. Otterendorp oppidulum Hadelariss in Bollg dextro latere,,ubi flumen il- . lud 496 Ducatus Bremensis lud parvi Otter fluvioli aquasadmit- tit.Sub boc oppidulo alius Huviolus inBoiiam le immittit, & fupra Bol- tcm item alius. Domhem inter didtos duos fluvi- olos. . Padtngbutel in latere dextro non longe a fonte ultimi tluvioli ante exitufti a Bolla recepti. JSheuvvolde , Holtzjel % Olderhude : his locis ledes conceffa efl in fluvio, cujus ex lacu , paludi Lange Moer proximo , orti nomen in tabulis non exprimitur. Primus prope Lange Moer dextro, Holtziel medius , Sc Olderhude extremus , & oftio pro- ximus finiftro margini accumbunt. Vleugclmg ad di<fti lacus flumen illud nomine carens edentis extre- mitatem Meridionalem collocatur. Sfyck , Cappel , Aiidlum inter di- tium f lumen, & paludis Lange Moer partem in occafum vergentem & fe inter Septentrionem & Meridiem dilatantem cojnfpe&ui fe offerunt. ' " ’ ^ ~ m- ' Nova. Descriptio. 497 Vf^eHerbudetHadlerot , & Lutfa- fant littoris extremitate iuftinentur. Reliqua Hadclarias pars extra pa« ludem Lange Moer ,ab Oldeclofter ad Oftg fluvii in Albim irruptionem ad fequentium locorum infpediio- nem nos deducit. Oldeclofter eftenbuttcl mox a Lutkefant adventantes obvia loca * habent. Ritzienbuttel poflidet finiftrum a- picem fluvidi in finiftrum oftii Al- bis latus exeuntis. Arx eft fatis fir- ma, quas toti huic praefecturae ad Hamburgenfes pertinenti nomen dedit , ut nuncupetur, Dat Ampt Ri tzebuttel. Adminiftrator Mag* deburgenfisanno 1*527. hanc arcem in - poteftatem redegit. Hujus loci caufa multae fimultates & lites inter Hamburgenfes & Bremenfes ortae funt. Oldenvvold inter paludis Langhe Moer extremitatem Septentriona- lem, & fluvidum eundem modo dictum. Payen- 4s>3 Ducatus Bremensis Payenhiittel ej ufdcm fluvioli fini- ftro laceri apponitur. , Hadler , Hadeleru oppidulum in principio didi fluvioli, ex palude Langhe Moer erepentis , quod huic territorio nomen Hadelaria? dioece- Cos fecit. Groien vel Thon Groden , 8c T*hom Old&nbroke oftii Albis margini fini- ftro inter Ritzebuttel & Aterndorp accubant. Totum littus, quod a Du- catu Bremenfi Oceano Germanico opponitur, 3c ab oftio Vifurgis ad Albis exitum deducitur, multis are- nis, 8c vadofis locis (eptum eft , quae in mare latiorem excurfionem fuam dilatando cum arenis oppofitis, 3c tam ab Oldenburgico, quam Holfa- ticolittore protuberantibus utriufi- que fluminis oftium anguftioribus limitibus 8c alveis includunt. Teutel infula admodum parva, fed habitatoribus deftituta in arenis di- dis cernitur. Dat JSFienvve vverck >*d eft , no- vum 504 Ducatus Bremensis i Svvinga, Swinge , flumen ortum capit in Luneburgenfis Ducatus fini- bus extremitatem paludis vicina; permeans inftar arcus laxathMeridie deferto, Septentrionem petit, ac fub urbe Stada in Albira defertur. Heefltng , Selmhorn , Bergftedef{&- vio Swingae appofiti funt pagi. Stada, Stadium, Stade,Suden hujus territorii caput Suinga , vel Zuinge fluvio circundatur , ac parvo loci in- tervallo ab Albis fluvii ripa finiftra fejungitur. Unaex Hanfeaticis ur* bibus, fecundum nonnullos Stada di&a a Statione militum , & fecun- dum alios ante Romanorum in Ger- maniam adventum nota fuit. Vide quid Saxo Grammaticus Itb* 1 . HiHor* DaniafoLzt.&ee a fcribat* Georoim j . * . . . . . Braunjtb.^.de civit, eam Saxomae ci- vitatum antiqui ffitnam 32, 3 .vel 633. ante Chriftum natum annis condi- i- tam e fle tradit. Pet . Bertius hb . 3 .Com - ment ,Rer.Germ a n.p .6 7 J. Saxo nix an- tiquiffimam civitatem, 8c Ptolomai Situ- ». |i t! 1 WT' 'TilrFSS^ i®; let>hflr» < ftg^V,Vrt1 IMI isiBsafeffi Mk' ,«t ./.' » M , '*i ! " Bt -', 3 : < < 'Cas^VriftPfr' mu 'rrOWftVf. :«** I f| ft f . MD fi ft h V * « m 1 1 Nova Descriptio. 50$ Svtuanda cHe arbitratur. Sicam iuurn jjbOccafu ad Ortum io longitudinem protendens foftis, vallis , propugna- culis ac turribus valide munitur, &: fex portis patet. In latereMeridionali dug funt ScipierThor,& groteThor, id eft , Scipleriana Porta , & Magna Porta : In latere Occiduo una Caen Thor,ideft Caen Porta: In latere Se- ptentrionali tres, Hafsen vliet Thor » Sc extra hanc in fuburbio Stcger Thor , ac in medio latere ifto Sault Thor.Loca urbis praecipua funt:Do- mus Epikopalis , des Biflchofshoff* cum adjun&a Abbatia, proxime val- lum Orientale inter duo propugna- cula: Templum Montanum die Berg Kirch vallo Septentrionali contigua S, Iohan . templum proxime portam SauhThox: S.FVtllati templuminter portas SaultThor,Haflenvliet Thor, S.NicoUi portas Haflen vliet Thor<8c Caen Thor : S.Cofmio, regione tem- pli iS. IohamiSfS. Georgii in foro equo- rum. Bertins quinque tantum tem- Y pia 5 06 Ducatus Brem ensis pia numerat , S, Pancratii nimirum , JVicolaiyCofmb Iohannis & Georgii. Ity Coenobio S, Maria fepulta eit Agnes uxor Conradi Comitis Palatini ad Rhenum , qui fuit frater Imperato- ris Ottoms 1 F. Hi conjuges multis bonis, & inter alia pago Heredorf di (Sum Coenobium donarunt , ut le- gere elt in Chronico Brunfuicenfi pag. zoz. Epitaphium Gotfndi Archiepi- Icopi Brernenfisin Choro templi S. Georgii lapidi incifum tale effo An~ no Domini 13 67 , . in die Beata Barbara obiit V enerabihs Pater , Dominus Go~ defridus>nobilis de ^Arne sberga , S ariBa Bremenjis Ecclejia eArchicpifcopuSy hic fepultus , Orate pro eo , qui per iz: annos injtitt as injurias > a fuisf. pafus ; fedtn* halantes eum graviter a Deo pumti fue - runt , Vide Ltndenbrogii Jcrtptores re - rum German • Septentrionalium &c.pag* iqz. Curia urbis (plendide extrudta ante S. Cofmi templum cernitur. Xenodochium e templi S . Georgio fa* cri regione Meridionali Fori equo- rum Nova Descriptio. 507 rum latus claudit. Mercatorum Ba- filica, die Beurs , ubi merces navibus imponuntur, & ex iis exponuntur, (e confptciendam praebet prope plate- am , quae ad portam Caen Thor du- cit. In Gymnafio, quod ampliflimus urbis Senatus inftituit, Latina, Grae- ca, & Hebraicalingua cum aliis arti- bus liberalibus juventuti inculcan- tur. In hoc floruerunt Cafmannus , 6c Sevennus Sluterus . Cives urbis hu- manitate & civilitate infignes exte- teros, 6c peregrinos haud exigua be- nevolentia profequi /olent. Aer fa~ lubris, fitus amoenus, ager urbem ambiens variarum rerum ferax, ac horti ,6c praedia civium extra urbem infigni amoenitate & pulchritudine quemvis deleQantes. Suburbia in- colis plena iunt , & utriufque flumi- nis commoditas negotiationis > 3c Mercaturae exercitio lucrofo cives ditat. Cudendae monetae jus , infi- gniaque alia privilegia cives olim confequuti (unt,ex quibus illud haud Y 1 mini- ^o8 Ducatus Bhemensis rninin3urn>quod omnes naves Ham- burgum tendentes ante fluminis Suing# oftium fortalitio munitum ancoras figere , ac Archiepifco*patus Domino Senatuique Stadenfi ve- digal pendere cogant Gram- mati lib . i. Hitt,Dani<£' Nemini ita- que licet vel unicum cujufvis vini dolium nad Hamburgum deferre, nifi prius more confoeto vedigalpe* penderit iis , qui hujus vedigalis ex- adores funt, Hi ex urbe cum comi- tibus & fatellitibus fuis ab adven- tantibus nautis & mercatoribus ad naves invitantur , quibus ex quovis , vel minimo etiam, dolio fingulo fin- gula vini menfura , ut guftu explo- rent, propinanda. Si vedigalis illius praefedo vinum arrideat , illud jufto pretio perfoluto fervare poteft. Qui non foluto vedigali Hamburgum tendit, literis Hamburgum miffis Stadatn evocatur, ut mulda pecuni- aria vedigal negligentibus impofira contumaciam luam redimat. Sta- denfi* Nova Descrtptio. $09 denfibus olim controverfia fuit cum Hamburgcnfibus dc jure Dominii in Al bi flumine ,ao frumenti expor- tatione , u t C hytraus lib . 1 p » Saxoni £ ^.490. teftatur. In fubjedos Sena- tus abfolutam poteftatem habet , ut ex locis juflitiq? exercendas dicatis, tam in Albis rip& contra piratas, quam in alterius lateris monte con- tra alios facinorofos patet* Proprios olim Comites, ac Marchiones Stada habuit, de quibus libertus Crantz.tus lib t 6 .Saxom<e cap.j.& 6 . 1 oh. Angeli- usa f^Verdenhagen de Rebus Publ m Hanfeat,part. 3 . c. 2 *foL 212. feqq. le- gendi. Incolae Stadenfes , Stadingi , SeStadingii nuncupabantur. Ange- lus tn Chron.Afarchix & VbboEmmms in Jine ltb % 6 * rerum FriJicarumdocci\t 2 quos poft Comites Dominoshabue- rint, donec Archiepifcoporum do- minio fubjicerentur. Philippus enim Cx far Suevise Dux hunc Comita- tum Archiepifcopis Bremenfibus dedit , reli&istamen Urbi Stadf ju- Y 3 ribus $io Ducatus Bremensis ribus ac privilegiis fuis# Anno 1234. grave bellum exortum efteum Sta- dingis vel Stadenfibus in paludibus hujus territorii inviis commoranti- bus, quibus haerefios infimulatis bel- lum Papae inftin&u infere- batur* A uber tus Aftrdus m Cbron . Ut alii tradunt, Canonici Bremenfcs hujus Belli authores in eos bellum concitaverunt, quod Archiepifcopo renitentes haeretici haberentur , cum tamen libertatem fuam defen- derint. Hinc a Pontifice & Impera- tore Frtderico //.proicripti an. 1 294. ad internecionem fere deleti lunt. Vibo Emnuiis Ub . io. rer.Fnf. p. 143. /*? 7 *qui *P^ os Stedingios nuncupat. * Dithmarfia olim etiam annumerata eft huic Comitatui Stadenfi , in quo cernitur Herfefelda vel Hertzfeld ad fluvium Luhc vel Auwe, de qua fuo loco. Poft Comites Stadenfcs alios adhuc Dominos Stada habuit , ante- qua Archiepiicopi Bremenfes ea po- titi funtjnter eos fuit Henricus Leo Saxo- Nova Descriptio. <jii Saxonis Dux, ut ex Crantzio,Emmio in fine hb> 6 * Angelo VV’ erdenhagcn. Angelo in Afarchuz Chronico , & aliis liquet . Imperator Otho 1 V 9 & Hen- ncus Comes Palatinus Dacis Hernici Leonis filii , jure (uo , quo Stadam ad fe pertinere contendebant, cedere recufantes, urbem anno 1 206. op- pugnatam ceperunt > & Hardvicum Archicpifcopum captivum abduxe- runt. Arcem tunc temporis habuit, quam poft urbem a Danis & Nor- mannis deletam , 3 c a Marchionibus ac Comitibus reftau ratam, Sigfridus Henr.Rom filius circa annfi aChrifto nato 1000, eo in 1 oco,ubi S, Pancratii templum hodie cernitur exftruxit. Henricus Comes Palatinus 30,1227. mortuus, Stadam ante obitum fuum Arehiepifcopis Bremenfibus reddi- dit, ut Chronicon Brunfutcenfe refert. Imperatorem Ottonem ejus fratrem illud fecifle alii ajunt, Pilplicuit hoc Duci Octoni y utriufque fratris filio, qui tantum Comitatum ab avo fuo 'Y 4 Duce 5i2 Ducatus Bre mensis Duce Henrico Leone ad Iros devolu* tum, libi eo paSo ereptum dolebat* Anno 1619. Daniae Rex Stadam in poteftatern fuam redegit. ss 4 uvve y Zvve , Lttthe fluvius in Ducatu Lunae burgenfi per medias inter Eflam , &r Swingam paludes tranfitu capto, anfra< 5 iuofi,& arcua- ti fui alvei ex Meridie in Septentri- onem deducti undas per marginem finifirum in Albim evacuat. Herfefelda > HertzJeld in didtifla- minislatere finiftro Monaftcrium cum municipio, aut oppidulo. gelus in Afdrchik Chron , V donem 11 < qui anno 1 100, Vandalis, feu Wen* * * dis Brandeburgum iterum extorfir, a t a Primi flao "W~endoru$ii Rege an- no 1105. expulfus eft,anno 110^, in hoc oppidulo fatis cefliffe narrat. ll&rneborgj Ilornburg , Hornborch oppidulum ad fluvium Au\y/e,cjuem Zeilerus Luhe appellat (alius ejuf- dem nominis Luhe e 11 in Ducatu Lunaeburgenli Winlen praeter la- bens) Nova Descriptio. 519 <9:a,qua in Occalum vergit, collibus, ^clivisfeptaell. Murum lapideum {eu Moenia urbem ambientia turres aliquot firmiora reddunt. Opus an- tiquum ex antiqua muniendi arte profectum, quod fubitaneam invafi- onem afiquandiu remorari poteft, {olidioribus autem viribus refiftere nefeit. Duplex eft civitas, nonta- men muro diftinfta , quarum (ape- rior Nova, & inferior Vetus appel- latur. In nova civitate cernere effc templum Cathedrali lateri Qrien-* tali infidens ; ac fupra hoc S * Andre & templum in angulo Meridionali, prope portam novam , Nie Thor. Haud procul a lateris Orientalis fine in confpeftum cadit S. Nicolai tem- plum, e cujus regione in media urbe eft domus feu aula Epifcopalis, Bif- fchofsHoff , ubi Epikopi fedem & habitationem luam habere folebant* In latere Septentrionali eft porta Septentrionalis Nordthor , & haud longo inde fpacio verius Orientale 'latus <J20 Ducatus Verdensis latus remplum S./ohanms fupra quod Curia fe lpe<9andamexhibet.In uje- dio latere Occiduo Porta, Burghthor appellata occurrit, perquam ad Al- leram fluvium ituris exitus patet. Civitas ipfa non admodum fpaciofa sedes non admodum multas in an- guftum ambitum cogit. Hinc civi- um frequentia non ufque adeo ma- gna,quamvis pluribus templis abun- det, quaediverfis proculdubio Epi- . fcopis fundationem fuam debent. Alfera fluvius de pifeibus incolis profpicit 5 & navigia fert minorajquae adver/o flumina afeendentia ab ho- minibus aut equis protrahuntur >& merces hinc inde vehunt. W ittelho , uiiif Bergen , Dervver- den pagi funt aut vici inter finiftrum Allcraj marginem 3c fines hujus Du- catus Meridionales. Tet^hude pagus in flniftra Allero ripa infra Ferdam. Lttngvvedel , Langenvvedel , Lart* gUedelnm % Ljmgweel a nonnullis ap- , /> > r p ella- N ova Descriptio; 5” pelhtum infra Verdam arx eftcuin vi co, ad Archiepifcopatum Bremcn- fem cum arce 1 edinghaulen perti- nens, quamquam in plaerifque tabu- lis Geographicis in Vcrdenfi £pi~ fcopatu locatur* Hamelmannus in Cbron. Oldenb.part.i.cstp.i^fol- 84. Chytr.hb . 1 9. Saxo n.p, 420. 0 ' alnSJn- de Scriptores ad Verdenlem Epi- icopatucB hunc locum referentes* vel modo BremenG Archiepifcopa- tui modo Verdenli Epilcopatui tri- buentes errant. De nominis origi- ne videatur lohan nes A nge lius u denbAghen de Rebufpubl * irlttnfe <&t»pdrt* 'Ztcap.i.fol.^.a. Bellum Suecis cum Caefarianis gerentibus hic locus mo- do ab his^modo ab illis occupatus plurimis cladibus affii<5tus ac tandem anno 1644. aKonigsmarckio Sue- corum Dudfcore exuftum > valloque in foflam praecipitato & deje&o di- rutus & folo aequatus eft. Inferius Rode nburgum y JSfider Ro* denburg oppidulum ad Lcsmoaam fluvium . Hut* 512 Ducatus Verdensis Huttelhof , RamfoU duo oppidula alia. Ammendorf, ShurvvaUen , Spiker, Betnfselk.0 , Holt%,°n , Stdsvvinc\el, Scbatlof Malben, A/eubjrch, Stella p de s Edmckhaufen reliqua lunt hujus Du- catus loca. FiAilenu* Bremenfis & Verdcnfis Ducatus De/criptio. Excipit hanc brevis Narratio eorum * cjuse proxi- mis bellisgeita hunc Ducatum haud leviter afflixerunt. Pofteaquam Imperatoriis armis fiiperioran Germaniam Martis alea incolis iniquior fubjeciffet,tota Bel- li moles Inferioris Saxoniae Circu- Ium obruens eadem clade regiones cjps nobiliffimas proftravit. Quan- quam enim totius iftius Circuli pro- ceres 3c Magnates Danias Regis Cbrifiiam lf/ . nu6tu & aufpicio viri- liter Calaris invafioni fc oppofue- runt, tandem tamen jfuccumbentes, & Rex ipfe parte Regni pullus eft, & ceteri omnes libertatis jaSuram fe- cere# Nova Des cr i pt io. 523 cere. Tempeftatis quaquaverfum ciincSa profternentis idus horren- dos quoque ienfit Archiepifcopatus Bremcnfis hinc inde a jDanix Regis militibus infeflus. Horum exigen- dorum caufa *Tillius Imperatoriarum copiarum praefedfus fu m mus , Ar- chiepifcopo fubjedfas ditiones ag~ greflus eft> ac primo Langenweel in Archiepifcopatu Bfemenfian.i 6z6* fui juris fecit. Sequenti 27. anno Comes zstfnholtius Danicas reliquias ex Scotis & Anglis conflantes per Bremenlem difiricfum perfequutus eft } ac eum depopulatus haud exi- gua Bremenlem Rempublicam cla- de affecit. In cineres redadius tunc elegans ille vicus 3c pons Lesmo- nam fluvium fternens a Morg&nio : munimentum vero cxtruftum & Caelarianis in tranfitu zur Burgh, quod Bremenfibus plurima damna intulit. Eandem fortunae aleam fub- iic ager Ottersbergenfis , in quo arx Ottersberg quoque capta eft. Mor- 524 Ducatus Ve rd ensis gtnws reliquias fiias militares Sta- dam deduxit, eamque adeo firma- vit, ut diuturniore defenfione ob(i- d entis 77 ///J Ipem remoratus fuerit. Vis tamen externa obfefforum vir- tute tandem fuperior , animofum & rebus militaribus exercitatum yU rnm Carolum Aforganium coegit f ut 2-7. Apr._7.Maji anno 1628. dediti- onem urbis padins/ois mille & quin- gentis militibus, exiverit. Buxcehu- dani Caefariana arma {ibi quoque imminere cernentes, Danummili- tem , qui ipfis prasfidio datus fuerat, armis nudatum urbe ejecerunt. Hoc pa<So totus Archiepifcopat.Csefaris Dominio ceffit , ac Iohanni Friderico Archiepifcopo, praeter nudum titu- li ufum , nil reliqui fadtum eft. Se~ quuta Lubecas pacis tranfaftio Da- ni* Regi amiffa reftitdit. Proceres & Magnates Saxoniae inferioris ceteri magna bonorum parte muJ&ati, eo- dem malo & Superioris Saxonis Principes, uno Saxone Ele&ore ex- cepto. Nova Descriptio. <{25 ccpto, madari videbant. Omnes in univerfum ex pedabant, ut Edidi il- lius, quod 1629. .emanans bona o- mnia Eedefialtica reddere jubebat , fulmine proftrati ad incitas redige- rentur. Porro id agebatur , ut Ar- chiepilcopatibus Magdeburgenft & Bremenfi,ut& Epifeopatui Helber- ftadenfi Casfaris Fil ius Leopoldus (jHilielmus Auflrise Archidux pra^fi - .ceretur. Sed molitiones has turba- vit Rex Sueci x Guflavus */ddoiphus Magnus, qui anno 1630. in Germa- niam irrumpes Bienne (patio totum Imperium Romanum pervafit, unde fadum eft , ut Csefariani ex Archie- piicopatu Bremenfi, non tamen fine magna incolarum clade etiam ejeds fint, Nani Anno i<> j 1« Arcbiepifco- pus lohannes Frtdericus SueciapRer gis partibus fe adjunxit ; Qua de re » °t Philippus a Chemmtz» Hifto- rl0 S apnus Regius Belli Sueco German* volum, i.lib* t.pag.ziq. fequentia tradit. Cumprimis Arcbi-pr/ful Ere- * - m en jis 5 16 Ducatus Verdensis menfis conceptum ,ob controverfiam de admimftratione duzcefeos Jibi motam, & illatas multifariam injurias odium , quod contecium , & alta mente hucufquere- poflum foverat, poft debellatum ad Lip- fiam boflem, fenefcente anno, palam eru- pit» Vixerat is intemerata in Cajarem fide y dum cum Rege Dama tumultua- retur ,& Cajari, magnificis ejus expur gationibus , promiffif que fretus ,umc e ad- bdferat» Adeo ut ob fidem Cdfari fer - vatam , a Rege Dama Fimbria , proprii patrimonii infula, quam Rex , bello fer- vente occupatam , pace fafld non reddi- dit, wulttari mereret . Expertus autem paulo poft fuerat: Exitiabili Protettan - tibus anni 1 6 z$. Editio fuum quoque jugulum peti , & certo fibi demenfo an - nuatun attributo , Cajaris Filium Leo - pol dum Gmlielmum Archi-Duccm di -» ceceji fua mt rufum iri . Quapropter ju~ §ld indignatione motus , alibi dignitati ac fortunis fuis flabihmentum qudrere, ad Regem Suecid , propinquo cognatio - nis vinculo junttum , fe applicare , e;nf- — - ' que Nova Descriptio, ^zj que patrocinium ac tutelam ambire, [ub- erta hoc bello, decernebat • Iamque IX, Kal. Iui. eo res devenerat, Iohanms Sal - vu Regit Commi [fani interventu , ut de. foedere certis legibus intretur paftio;cu» jus m tabulis Rex Sueciat recipiebat : quia Archiepifcopus conquereretur, ma - levatos & hofles mditiombus, juribus , O privilegiis fias , non modo pracipua dioctsfeos loca in f e His prdfidus infejfa tenendo, fed& mobilibus illic repertis m digne manus injiciendo , fubditofque miquijftmis exactionibus gravando mul - tum ipfi crea ffepfd judicii , id unice a- Burum fe , dmnefque convenientes ini- turum rationes ac vias , ut Archnepifco - pus ab ejujmodi indignitatibus Ubera- tus, quod tpfius ejfet, Deo, Cr omni jure faffi agant e , ad dies vita quietus retine - Yet j bic , in prafinti bella t o tmendam. commtmt ProteflAnttwm bono .ejus intentionem , fidelem ope- ram navaturum , mihrepie & pecunia , quantum flatus proprii facultas & fecu- ritas pateretur ? adminiculaturum > fi- dem <p8 Ducatus Vekdensis dem fuam obflrinxit . Iftud eorum pro- pofitum , facilius e ff ellum for t itet ur y *Hnglo Scotorum novos dele 51 us , Jhb Marchione Hamiltomo , huc de- fhnarat ; Qui ad zsflhts feu Fifurgis ofliain terram expofiti > Archiepijcopo res novas animo molienti , & militem m pr<zfe5luris Holfaticis , jure hereditario pojfejfis, finium, muniendorum pratextu, pariter confcribenti pr asilo forent , Hac ut ut clanculo traflarentur , non potuere tamen adeo in occulto haleri x ut Tillium vigilant iffimum & verjutum fenem > o- pwi no fallerent. Is ergo impenfe ope- ram dare, utre cxaBe comperta^nafcen - ti malo in ipfis cunabulis occurreret . Hmc intere ept a ab eo>& reJignat&Ar* chiepifcopi littera : Hinc in Provincia J/'f r urflerum , quam primam tumultua fore paleflram for f an autumabat x Or di- nes provinciales, conventu mHitutOyper Retnackerum ‘ Tribunum x gravi milita- rium hofpttiorum comminatione x fe P • bligare m fcnptis adaBixIn CaJatis fide ac obedientiaperflhturos } nec quicquatn Nova Descriptio. 535 ditari poflet. Ultimo Iduum Martii Cselarianum munimentum S^ingg oftio impolitum Regiis c effit : quod tamen lequenti moxdieabobfeffis receptum eft. Interea Pa^enhemius Caelaris Dux militaris cum exercitu in ^^7e^l;pI^aliacoa<^:o Alleram petiit Csefarianisin Archiepifcopatu Bre- menfi laborantibus fuppetias latu- rus* Hic Rethemo ,& Verda occu- patis, ac praefidiis militaribus firma- tis ; ,ut necdlitate poftulante liber 3c tutus ipfi reditus pateret, Archiprse- iulis equites ad Alleram fudit , 3c poftquam praecurfores ejus a Finno- bus ftrenue repulfi fuerant , toto ex- ercitu ingruens eos ab Allera remo- vit , ac fluvium transroifit* Nuncia- to Pappenhemii adventu 7 atrius "Walsrodae cum univeriis copiis _ confiftere decreverat. Ter mille 8c quingentorum erant peditum inte- gra valetudine ac odingentorum e- quitum. Sed hoftium celeritate prae- ventus Leflei) Alonroiy&c Brunnemun- Z 4 tii 5 Ducatus Verdensis ni Legiones in Kedingenfium ditio- nem ablegat : Cum reliqua exerci- tus parte! in Palseogaeam feu vete- rem Regionem ipie lecedit. Interim Pappenhemius ultimo Kal. Maji qua- draginta tribus equitum vexillis quinque Legionibus peditum , quse, ut exploratores conjiciebant > bis mille equites , & quater mille lex» centos pedites conficientia Succos numero maxime fuperabant, Stadg appropinquans uno a h urbe milliari caltra locavit , ipfaque vefpera ur- bem ingreflus eft. Tottius iis qui Kedingenfium in traftu moraban- tur, literis navi miflis fignificandum curaverat , ut aggerum perfoffione, & aquarum admiffione hoftibus adi- tum intercluderent , fed tempeftas, &c adverforum ventorum ferocia prohibuit , quominus tempori nun- cium perferretur, & illud faftum fir. Hinc Caefariano fub Pappenhemio , uliginofa loca pontibus tumultua- riis tranlmittentes xvn« Kal. Maji impe- jsTqva Descriptio, 5*7 impetum in ipfos fecerunt , adeo ut Regii quafi quadringentorum mili- tum , & Brunncmanm ac VV eifmeiert fub Tribunorci m,aliorumque jadu- ra in Hadelenfem provinciam fe re-* ceperint, & incolarum auxilio hofti- um vi&oriam perfequentium vim ftiterint. Dum autem hoftesaliquot dierum mora diftinet , interim Lo- hufiana Legio ., & refiduus Ducum Megapolenfium equitatus e Mega- poli,aba!ia parte Georgii Ducis Lu- nseburgenfis nonnullus miles, &a Francijco C avolo , Saxonias Inferioris Duce confcriptus noviter eques, pe- defque , tum Caggn denique Tribu- ni copig appulerant. In has topias mftatio.njbns.lw ; - --^^nhantes xiv* ^ai* Maj i P afpenhemins omni vehe- mentia invehere, & tranfitumHorn- burgenfem lumina vi adoriri. Re-» preflustamen fortitudine tanta a mi- lite Regio , duflu Lohufii, ut et- iam Lunula: dimidiata: tranfitus ingrefium cuftodientis , & opere Z 5 tumui- Ducatus Vekdens i s tumultuario excitati oppugnatione oleum & operam perderet. Alio lo- co iterum irruentem Tottius equita- tu praeftolans tamlaute exccpitiut e- jufmodi fercula cruenta faftidiens cum naufea exercitum Stadam redu- xerit. Caeiarianis, & Succis mutuas has velitationes exercentibus y navis Albi fluvio defeendere juffa , at ex- ploraret, nunquid Caefariani in flu- mine tentaturi eflent. Haec in reditu Tychopolinpraeterve&a , ex ligneo propugnaculo flumini incumbente tribus femimuralium tormentorum idlibus petebatur. Uno i&uum prope aquae* fuperficiem perforata mox undas haufit, & in‘ proximo tumulo cuidam -arenario fubfidens fundum petiit. Penjfius Gubernata facSfcum excufans dicebat:Magnatum naves bellicas praetereuntes , & tri- bus tormentorum i&ibus Danos falutantes, totidem Regis nomine refalutari. Hinc illorum incuria forfan globum navem involaffe a quam Nova Descriptio, 539 quam praetervolare debuerat. Sta- damannong inopia vehementer ur- gebat , non ideo liberatam , utpote quam omnibus rebus deftitutam, nec alicunde remedium fperantem fames obfidione premens tadem ta- men Suecis traditura videbatur.Qui- busut tantus bolus eripi poflet, vafro confilio Danig Regi locum hunc reliquiis, quae in Bremenfi Archi- epifeopatu Caelari (upererant , ob- tulit P afpenhennus literis feriptisad Regem, qui Provincialium Ordi- num Rendisbqrgi tunc temporis conventum habebat» Inelcando Re* gi parata tendicula / ut cum Suecise commiflus Caefarianis expi- rantibus aliquam refpirationero pa- reret. Sed in arietando hoc murofru- fxra fuit.Tychopolis enim Guberna- tor Penffius obliqua- exploratione ex Salvio Commiflario Regio, quid ani- mi Suecis foret , expifeaturus , hoc refponfi tulit; Regis mandato fe antehac Archipraeluli fuafifse, ne Z 6 Da* 540 Ducatus Verdensis Daniae Regi fucceflionem filii fui ia Archiepikopatu argenti remoram objiceret. Jam vero Friburgenfia- £fcu , & Danorum cum Csefarianis clandeftina tra&atione negotium ita mutatum effe, ut confuko Rege & Archiprsefule nihil agere queat. Ad eos igitur rem deferendam , eorum fententiam expetendam. Interini Camarinam movere confultum fibi non videri. Si Penjjlus mifericordia motus alia ratione ab hoflibus im- petrare pollet, ut DicecefiBremen- fi excederent , id nec moleftiam Succis pariturum, nec abipfis im- peditum iri. Ex hac icipanfione Da- ni hujus tratationis eventu™* li conjefhtra providentes coepta tra- ctatione fuperfederunt. Regis au- tem nomine Pappenhetnio refpon- ium : Milite Regis Suecif,l& Ar- chipraelulis , Dioecefin Bremenfem evacuare , & Archiprafiuli in redi- tuum adminiftratione aliquod in- ferre pra judicium (quas utraq;c°u- ditio Nova Descriptio. 541 ditio traditioni ane&ebatur a Ca^/a- farianis)nequaquam in Dani? Regis ftare arbitrio : Necipfi collibituro, Archiepifcopatus pofleffionem ac- quirendo , difficultatibus , quas im- minere videantur, fe implicare, quin trita potius 8t folita hac in re ufu- rum via» Spe fua fruflratus P appen- hemias , ut non ita pridem Magde- burgum deleruit , ita etiam nunc Sradam deferere in animum induxit. Claves portarum Senatui Urbano reddidit, aliquot millium Joachimi- corum pro innoxio abitu urbi fol- vendorum folutionem civibus re- mifit, acerbitatem perfequutiofiis in Religione excufavit, aliquot cen- segrorum remanentium civi- um cur* coraiiw^ayi!. f ac m. Non. Maji cum omni miUv. ttrKp exceffit. Pqft menftruum tempus (e rediturum aut pollicebatur , aut mi- nabatur. Pauculas Urbis machinas fecu abduxit,reliquas foramine igni accendendo utili obturato corrupit, & cas^ xaz Ducatus Bremensis & eas , qua; in munimento fuerunt in aquas projecit. In itinere Bre- menfium Voerdam aliquot afl alti- bus irritis tentavit > damno militum non exigno a praefidiariis repulfus. Sueci mox munimentu ad Suingam» ac inde Urbem ingrefli trecentorum fue nationis & trecentorum Germa- norum praefidio eam firmarunt > Tribunique Krichtomii cura; com- miferunt. Hac occafione igitur Ar- chiepifeopus fuarum ditionum pof- leflionem recuperavit , & eam Sue- corum beneficio ufque ad annum trigefimmn quartum faeculi pracfen- tis tutatus eft. Prid. Non.Septemb. hora p. ante Meridiem eodem annq c vita abiit l “ eft Danix Regis ChriftUn* IV, » Fuius, cum quo Sueci an. 163 $ • 1 8. Januar. ftil.n. Buxtehudse certis conditioni- bus pa&i funt , utipfi epifcopatum reftitucrint. Sed bello orto inter Ar- Mova Descriptio. 54* Archiepifcopi patrem Daniae Re- gem & Suecos militiae Sueeicae pro- fectus Konigsmdrcktus Archiepifco- patum Bremenfem iterum invafit, & anno 1644* LangenvveUm Ar# chipraefuli eripuit, receptam ab hoc Junio, & ab illo recuperatam Julio menfe, qui eam diruit & lolo ae- quavit. Eadem viciflitudine eodem anno Hagen arx Konigsmarck} 0 & poft Arcniepifcopo ceffit. Idibus Februarii anni 1645* Konigsmarc - k}us adortus Stadam deditione fe- quentis diei eam.fui /uris fecit, xi !• Kah Martii fequutaeft Buxtehuda, eodemque menfe Martio Otters- berga# Vperda Bremenfium anno 1646. occupata a Succis aftu ad Ar- chiepifeopum eodem anno rediit 3 amiifa umen iterum anno 1646» 8c Suecis tradita. Rebus cum Archi- epifeopopatu Bremenfi ita compa- ratis Danig Rex C hriftianiis 1^. mo- ritur » Fndericus patri luccedens Archiepilcopatumcum Regno mu- tatj 544 Ducatus Verdensis tat , & Succi Archiepifcopatum ar- mis acquifitura & anni 1^481 tranf- a&ione pacem Germanis redden- te, in Ducatum mutatum hafte- nus tranquilla pafsefllone obti- nent. I W I S M A- 550 Ducatus Bremensis gantia fuam oftentantia occurrunt. Inde B e ata fargmis templu proteren- tes , & in orientem tendentes forum oftendunt {patiofum , cum Curia fptendide extru&a , & in fori latere Boreali locum habens , quae antiqui fui ftrufiura vetuftatem fuam fatis tcftatur. In medio fere foro fons eft fcu hydraulicum opus dulcem a- quam promens, qua ante fcaturigi- nemibi inventam civitas indigebat, ut ex in/criptione operis iftius patet. Foro eidem cootigua funt Pharma- co polium urbis publicum ,& cella vinaria publica , in qua vinum pu- blice promitur. Proxime vallum quod caftellum ab urbe fecernit , Coenobium eft , Das 'fehwartze Munchsklofter , monachorum fci- licet, qui nigro veftitu incedunt. Alterum a Curia verfus Septentrio- nem remotum, Das Gravve Munchs- klofter, id eft , monachorum cine- rei coloris vefte indutorum : A quo in Septentrione, porro recedenti ob- vium Nova Descriptio. 5 <j r viumffit templum 5. NtcoUi > quod non longe a porta Poerlerenfi abeit. Unum adhuc veteris "Wifmariae templ um,die Kirch zum alten 'Wlf- mar nuncupat um.olim hanc Urbem vicum fuille teftatur. Tota civitas pulchris & eligantibus quidem ubi- que sedibus lapideis, & plateis latis ac fpaciofis exornatarfed incolis non ufqu£ quaque referta, & proinde non grandi commerciorum frequen- tia gaudet , praecipue fi cerevefise co&ionem civibus haud parum lu* cri parientem excipias. Forfan jam, Suecis eam tenentibus, felicior, & florentior. Circumjacens Regio ad- modum fertilis, oppidulis , pagis & vicis frequentibus abundat, 8c 'Wif- marienfibus civibus de omnibus re- bus neceflariis copiosa largitate pro- fpicit. Quantum ad hujus Urbis o- riginem *& denominationem atti- net* ex Ioh annis Mi cr alii lib.i.de P^neran.pag, iqo.feqq* pauca pro- mittemus, iifque, quae huc pertinent, adji- 55* Ducatus V e*u ©ensis adjiciemus* Authoris vetba funt,quae fequuntur: Wendiam ac *Wanda«- liam Scriptorum , Crantz.ii praefer- tim ignorantia confundi fatendum eft* Omnis inter Travam, & Viftu- lam, feu Lubecam & Dantifcum in- terpofica Regio vera & vetus eft Wandalia,feu Vandalia, ejulque ci- vitates Wandalicae nuncupatae , an- tequam Wenda? in eafdem perve- nerunt. Qui huj us difcriminis igna- ri (unt, "Wandalios jam ante Chri- fti nativitatem pomeraniam , Mega- politanum Ducatum & Holfatiam inhabitaffe audiunt, in eam tradu- cuntur opinionem , ut has regiones ab initio W endas f uiffe arbitrentur, quod jam refellimus. Vandalica, feu *Wandal/cagensolim po$;entiflimus Germaniae populus tandem cum po- tiffima juventute ex Balthico mari adjacentibus regionibus difcedens Romanis lubje&as terras & provin- ciasinvafit. Ea de causa hallucinan- tur Scriptores Pulonici , ac inter e8s V ago* Nova Descriptio. ^53 Vjpovius , atque Cromerus , dum o- pinantur , VV ijfimamm Principem Vandalicum , quem navibus con- fcenfis in Daniam vela feciffe, & Da- nor um Regem Sivv ardum vici fle , & interfecifle apud Saxonem &c Crantzium legunt , Polonum aut Wendam ex Lechi profapia oriun- dum iuifle. Has ineptias Neugebaue- rus , iple quoque Scriptor Polonus, minime probat. Nam FFtfllmirus il- le, aut Ff^ijmar^ qui \^ifmariam urbem condidifle fertur , 340 , poft natum Chriftum anno navali pugna Stgzfvardum Regem (uperavit. Sed Lechus "Wendorum, aut "Wenda- rum princeps anno poft natum Ser- vatorem 5 5 0 aut circa 644. annum, ut alii annotaverunt , ad Poloniaj Gubernaculum admotus eft. Qui ergo Wijjimirtis ducentorum aut trecentorum annorum ipacio Le- chum antecedens ex ipfius familia o- riundus eflb potuit ? Equidem puto, di&um VK ijfimirum V Ftfjmari A a Wan- Ducatus Verdensi's A>C r andalici vel Aftigici Regis Fili- um , aut cognatum fuifle,qui cum ^Wandalis Danubio fluvio rigatas terras petiit , Sc Conftantim Ma^m tempore a Gebenco Gothorum Ori- entalium rege caefus eft. H xc Mi* cr&lius . De Urbis autem hujus ori- gine 8 c nomine una noneft autho- rum opinio. Quidam "Wdflrnarum, qui ss&lberici filius fu i fle dicitur, Ur- bem "Wifmariam condidi fle eam q ue nominis lui participem fecifle tra- dunt. Aliorum opinio eft , Gothi- cos populos ex urbe 'Wifbuy Goth* landiae metropoli in hunc locmn de- dudtos ob portus fecuritatem, Refla- tionem omni periculo carentem ei Wifmaria? , id eft certi aut fecuri maris nomen indidifle. Nonnullis placet, nomen illud a conditore di- €ko partim , partim ^ero a mari op- portuno originem traxifle. Circa 5)75. annum, quo Imperator Otto IU ibi comitia celebravit , ut legare eft apud Stihnm Calvifium in ChronoL fol. Nova Descriptio, 555 foL ^ 97 * 4 . vicus adhuc grandis fuifle perhibetur. Anno 1238. Comes Swerinenfis Gnntz^elius IT. Lube- cenfibus efflorefccntem Urbis fuae ftatum invidens 'Wifmariaro ex di- ruta & in vicinia fitae urbis Mecke- lenburg , quae aliquanto remotiora mariolim potentiffima fuit , ruderi- bus dilatavit, amplificavit, & Me- klenburgenfes cives in eam tranftu- lit. Eidem poflea Dux Meklenbur- genfis Henncus cognomento Hiero- fplymitanus , lohannis Theologi filius civitatis jura, privilegia ,& immuni- tates circa 1266. annum conceffit. A veritate hoc alienum non efle , o- mnium hujus urbis privilegiorum dies adferipti, qui annis milleiamum ducentefimum quinquagefimum fe~ quutis notati funt , innuere viden- tur. Vide Ch)tr<&um lih. Saxoma^pag* 252. Temporis fucceffu incremen- tis tantis (arrexit, ut foederis Hanfe- atici urbibus praecipuis annumerare- tur, & Hanfeaticarum civitatum bel- Aa z la 5 ) 6 Ducatus Verdensis cum hoftibus gerentium clafles in hujus urbis portu colligi , 8 c ex eo- dem iolvere folerent. Anno \i6i. fere tota incendio conflagravit, po* ftea longe fplendidior ex cineribus furgens, & lapideis sedibus exorna- ta; Anno 1 30 1 • Henricus Dux Me- klenburgenfis exercitu fuo 'Wifma- riam petiit , eamque ad obedientian* revocavit. Anno 1407. Faber Ligna- rius in urbe (ccuri praegnantem uxo- rem mediam di fle cui t , liberos.fuos vita privavit ,& fibi ipfi cultro mor- tem conlcivit Anno 1409. ‘Wifma- rienfes Senatoribus veteribus reje- fiis novos eligerunt. Dux Meklen- burgenfis in urbem veniens, novis coraparere juflis, cum. cives concur* fare intelligcret > equo confcenfo ex civitate abiit. Anno 1417. cum Se- natu veteri in gratiam cives redie- runt , Senatutnque priftino^ ftatui reftitutum princeps confirmavit, ci- vitatem autem decem millibus mar- carum mul&avit. Anno 1427. cives lobari - * j Nova Descriptio. 557 lob annem Bantfchovium Confulem & hh annem aut Henncum (fecundum^ alios)^ Haren Senatorem fnonnull 1 poftcriori Confulis , & priori Sena- toris munus attribuunt) in vincula conjecerunt, 3 c innocentes in foro decollaverunt. Principem porro o- dennem adduxerunt , qui ipforum jufTu Senatores novos manuprehen- fos in foliis fuis collocavit , & urbis regenda curam gerere juffit. Sed, Ca*fare Sigifmundo intercedente * res anno 1450. compofita, novus Sena- tus abdicatus, & Vetus reftitutus eft. Civibus vero mul( 5 fa haud exigua ir- rogabatur,ficut Regium annus in Chron . Lubec % & Lindenhergius Chron . Rofioc 6 ,j 7 9 j 8 ,fe<f. memoria prodide- runt. In foro prope fontem in caedis innocentis memoriam lapidem cum anni 1430. inferiptione incifa ere- < 5 tumeffe dicunt. Anno 1520. Pri- marii civitatis tam ini quam extra Se- natum civium fummo incommodo omne frumentum in Ducatu Mega- V A a 3 poli- 55 s Duc at us Vhroensis politano coemerunt , & navibus in alias regiones & regna exportarunt. Monopolium hoc civium animos ve- hementer exacerbavit, adeo ut omnis difcordia in civitate poft fecuta ex hoc uno fonte fiuxifTe credatur. An- no i 5 24, duo concionatores , unus inS. Geargii templo, alter in Fran- cifcanorum Monafterio abufus Pon- tificios concionibus fuis carpere & reprehendere inceperunt. Cum AI- berto Ff^alienfleinio Fridlandiae Duci Imperator Ferdtnaadus JL D acatum Megapolitanum dono dediflet , civi- tas hcec in*ejus potdiatcm quoque incidit, & diu a CaTarianis fiib prae- fecto Cujparo Gramma, contra Duces, quibus jam a Suecis Ducatus reftitu- tus fuerat, defeniaeft. Sed Rofto- chio recepto Achatius Tottius Sueci- ci exercitus in Megapolitano Duca- tu duCtor fummus milite fuo Wif- mariam, quse una civitas adhuc rcfta- bat, adortus eft. Tandem deditione tradita eli Suecis IV. Iduum Janua- Nova Descriptio, ^5 y rii anno 1632. quam ut feudum he- reditarium jam poffident , uti in ha- rum defcriptionnm principio di- dum eft. De ‘Wihoaria occurrent plura apud Cafpar.Ens in delicus Apo - dem . per Germ.pag • 259 . Petrum Per- tiumUb , 3 . Commentarer, Germun.pajr . 'jl^.Ioh annem Rejrfimannum in Chron . Lubec . Ioh Angel. k W erdenhagen part^.de RebuspubLHanfeattCap . 22 . kfol . 3 1 j.ujtjue <td 3 27 / 0 /. 5 66 Ducatus Pomerensis ptendecim vel vig:nti & unius milii- aris Germanici latitudinem exhibet. In Colbergae vicinia agre quinque milliarium , & a Peena , vel Swyna amnibus vix oflo milliarium latitu- do pater. Pomeraniae nomen olim derivatura efie autumant a fitu Bal- thici maris oram ab occafu in Orien- tem longo tra£lu legente, ut Fo- morswa , id eft , prope vel proxime mare di<5ta fit. Iohannt Muralio ve» tus vocabulum Suevicum efie vide- tur > fignificans Beim , vel Peimeer, apud mare, ex quo^Wendae poftea Pomorsky, & Pomorswa di&iones, lingua fibi familiari, formarunt. A- lia derivatione idem author Pome- raniam lumit a Bommahrer , vel Bommarfer, quod vocabulum habi- tatores figmficat , qui apud arbores habitant ; Silvis enim , ericetis Bc ar- boribus Pomerania fcatet. Eodem padio etiam aliae nationes nomina lua nafti iunt , ut Dithmarfi , Stor- marfi,Colmarli,& Wismarfi. An- Nova Descriptio. 567 Antiquos incolas, ut Cluverio pla- cet* hic Ducatus olim habuit Lemo- vios St Rugios, Illorum Tacitus fo- lus meminit , qui circa Stolpam Po- merania? St in Caflubia fedes fuas ha- buifle videntur: quidam Herulos appellitant poftea bellis celebres* Rugiis Infulam Rugiam, & *Wolini, Stargardiae ac Camini tra&us fedes & habitacula fuiflfe creduntur. Hinc llugenwaldas* St Rugia? appellatio- nes nata? a didis fqis incolis Rugiis. De Lemoviis Ortelms inThefGeogr . Lemovia Germania popnhTacitoLief - landers CuraoiEgo potius JVfecklcnbur- g^er putarim. De Rugiis idem, Rugii Tacito funt Germania populi , Rugen - landt ad mare Balthtcum , tA/thamero e ft . Rugium?dytcv urbem Germania V quam Ptolom&us in ejus climate Se- ptentrionali ponit , ihterpretatur Villa - novanus Holmburg , Althamerus vero Cammum Poni er ama Epifcopalem nr- - bem. Rugia infula videtur hoc traEUb nminis ve fligi \im fervar e. • Mare, 5 6 % D U C A T U S PoM l ER,ENSlS Mare, quod Ducatum hunc alluit, Balthicum nominatur, quo nomine diftingui lolct ab Oceano Germani- co. Occidentali, aut Maris Britanni- ci, quod inter Germaniam & Angli- am natans fuperato Scagae promon- torio ab Occaiu in Septentrione & Meridiem per fretum DanicumSund appellatum & ceteras infulas fertur, ac porro inter Daniam Germaniam Sueciam & Poloniam per ducenta miliiariaabOccafu in Ortum fcinfi- nuat. Nautg mare Germanicum de Weftzee, & Balthicum de Ooftzee appellitant. Hoc Pomponio & AP.eU Codanus eft Sinus, Tacito latus Q- ceani Sinus, Germani# Sinus, Mare Suevicum , & Oceanus, qui hoc in mare illud Glaciale fe extendere o- pinatus erat: Ptolomao Sinu&Vene- dicus , quod i pio vivo Sarmatici Weod# trans Viftulam in ipfius lit- tore habitarunt. Htlmeldo & <ts4d*~ mo Bremcnfi eft Balthicum mare a Balth, quo nomine tra&us hujus maris Nova Descriptio. 5 6 $> niaris proprie infigimur , qui Dani- cas infulas circumluit. Qua parte Pomeraniae littoribus undas fuas in- gerit, Mare Pom eranum nominatur. Cceterumipfa Regio frequentiorum fluviorum aquis pervia humiditate neceffaria affatim rigatur , ac hinc inde vivariis, pifcitlis, lacubus & pa- ludibus omnis generis pifces nutrit. Hinc Pomeraniam , quis facile con- jiciet, in earum regionum numero effe , qu# ob pifcium multitudinem & frequentiam canteris anteferri fo- Jent. Hinc Ducum serario quotan- nis ex pifcium proventu haud exi- guum accedit augmentum, iis pr*- lertim annis, qui major eorum eft li- bertas , & copia. Principi enim ex pifcibus in Lacu illo magno Frifch Haff captis , Sc venditis iextus , 8c de caeteris ex aqua Laffanenfi extra- his tertius nummus folvendus eft , ' adeo ut annis ptfceabundantioribus, folus ille reditus quinque floreno- rum millia fuperaverit , & totus ex 5 yo Ducatus Pomerensis pifcibus proventus ejufmodi annii-^ us , li vel minimo pretio venierint , triginta millium fuerit. Nunquam vero aqu£ pifcationibus ejufmodi et- iam frequentioribus exhauriuntur. Vere appetente, pifces ex mari in la- cum FrifchHaffrecentiori aquacon- Itantem ingredi folent,ut ibi ova fua deponendo prolis generatione ge- nus jfuum propagent. Idem faciunt hyberno tempore ingruente, ut ine& palude inter terras conftituta, atque ca de caufa tranquilliore, minoribuf- que tempeftatum motibus fubje<5ta> tepidiori aqua frui queant.Suppedi- tat autem ea palus praeter pifces ali- os etiam Salmones, Muraenas,& ac- cipenferes. Halecum pifcatio copi- ola eft Griphis waldjjBarthii, WoI<- lini ia Rugia, & ulteriori Pomerania, ut primum Veris adventu glacies (o~ Juta eft, Muraena: quoque non in Viadroquidem , aut Palude Frifch Haff, fed in quibufdam lacubus hu- jus regionis inveniuntur : Minores funt Nova Descriptio. 571 funt 8c majores. Hae pofteriores nul- libi in Germania nifi in Maduje hu- jus regionis lacu prope Kolbatz mentibus hybernis offenduntur , ac latis magno numero captae & licca- tae in alias regione*s mittuntur. In littore maritimo le offerunt canes marini , Delphines , Cuculi marini , Galeotae, Xiphiae,& plures alii. Por- tubus marinis referta Pomerania al- to littore cingitur, quanquam & fae- pius afrequentibus maris inundatio- nibus affii&aeft. Saccinum ex mari in terram ejeftum non tanta tamen copia in littore invenitur , 6c ea de caufa unicuique illud legendi facul- tasdatur: quod in Boruffia propter copiam colligere cuivis illicitum eft. Syl vis caeduis , faltubus , ericetifque milibus, & quatuor aut quinque mil - liaria longis, qualia lunt Golnovien ^ le 3c Uckermundenfe , faltibufque pluribus, & nemoribus amoenis pafi* fim fcatet. Hinc carbones neceflarii ad picem coquendam, vitra confi- cienda ; 57^ DuCATtlSPoMERENSIS cienda, hinc ad focos ftruendosli- gnajhincad naves aedificandas mali , afferes, trabes, tigni : hinc Principi- bus , nobilibus , & civitatibus vena- tiones commodiffimae & jucundiffi- mx fuppetunt. Sunt lepores, funt vulpes, funt cervi, funt alces, funt e- qui filveftres 3c feri , funt fibri, lu- trae, ac plura alia animalia venatus exercitio grato voluptatem patien- tia. In filvis arbores apum laboribus meile & cera implentur* Aucupium varii generis incola* non defiderant. Anatum ferarum viginti duo gene- ra numerantur. Wolgaftooppofita Infula Ruden ferorum anferum au- cupio deleffationem aucupibus in- credibilem afferente nobilitatur. Falconum taceo recreationem , qua fe Nobiles paffim permulcent. Re- gio in quibuldam locis arenofa , iis prsefertihi , in quibus ericetis conti- gua arenam tempcfiuofis ventis fub- latam , & ad fe delatam excipere co« . gitur , haud exiguo fegetis, & agro- rum Nova Descriptio. 573 rum damno. Talia funt Dam, Gol- naw,Vekv rmundaf& illa, quae ex e- ricetis in agros mutata lunt , cujuf* modi in Greiffenbergenfi praefe<9:u- ra occurrunt. Cetera plerumque pinguedinem laetani fertilitate fua infigni oftentant. Ager circa Pirit- ziurn tritici admodum ferax, & alibi paffim tanta ubertate infignis , non incolarum necelTxtati modo quot- annis de filigine, tritico,hordco & a- vena large profpicit , led etiam fru- mentorum ejufmodi copia tanta e- os participes reddit , ut navibus im- politas reliquias aliis nationibus tranfmittant. Solum frumento co- lendo non idoneum rei pecuarig in~ fervit, &r pecoribus ac pecudibus alendis incolas ditat. Pomorum & aliorum ejufmodi fru&uutn defe- dm non laborare argumento funt viginti fex pomorum genera , quae Sedini tempore fuo in promptu effe feruntur. Aeris bonitatem, 8c moderatum temperamentum , * loqu» 5 74 O «CATUS POMERENSIS loquuntur horti,in quibus etiam te- nerrimi & pulcherrimi flores exotici feliciter crelccndo ex terra prode- unt. Vino licet Pomerania deftitu- atur, Sedini quidem , Franendorffii, 6 prope Gottslohn , item in arcis Penckum vicinia , & paflim in hortis vites coluntur , fed plserique incola- rum agricultura addidiiores, de vini cultura non admodum laborant)un- dique tamen illud ea copia advehi- tur ? ut vini potores de ejufdem pe- nuria conquerine queant; Plurima incolarum pars cerevifias Pomera- nise prasftantiflimas vino anteferre folet. Inter eas eminent Pafenella (nomen cerevifia* eft) cere vifa Sedi- nenfis amara, Gripswa/denfisMucn- me (ut vocant) Barthenlis 3c Cui • bergenfis &c. Putei ubique nurae- rofi , folo vix efFoflo eos mox offe- rente. Aqua tamen dulcedine Ger^ manicorum fontium & puteorum a- quis longe dulcioribus non refpon- det, potui tamen non incommoda, Nova Descriptio, 575 Colberga ex fontibus luis lalfis , & fdlinis tantum falis fibi comparare pofletut toti Pomerania* fuificien- tem ejus copiam fufficere valeret , fi lignorum necefTaria ad hanc Salis cocionem multitifdo ipfi fuppete- ret. Griphiswalde aqua quoque falfaolim coSione multum falis red- didit. Aquali planitie totus Po- ni erani x tra<5fcus ubique obducitur.' Montibus tamen nonnullis hrne in- de furgit. Chollenberg inter Coes- linam &Zanoviam fatis longa exten- fione ad Carpathios fere montes ab - iens : Ochfenberg, Boum mons, in pofteriori Pomerania : Revekohl in- ter Gardenhim 3c Lebenfem lacum Smolfino vicanus. Berckenradenfes &Greiffehhag^nfes montes: & Po- juchenfes calcis montes in Sedinenfi dillri&u , qui haud exiguos quotan- nis nummos calce fua p.ariunt. Me- talla nulla reperiuntur , nifi aliquid ferri in Pomerania ulteriore. Titu- lus Ducum Pomeranig complecte- batur 582 Ducat us Pomerensis quam tamen Duces eutn ad Comi- tia Ducatus admittere voluerunt, quamvis iis imerefle Epilcophetiam Cadaribus approbantibus, volue- rint. Epifcopum fequebantur Prae- lati & Canonici cum Magno Magi- ftroSonneburgenfi , & ejus Com- mendatore Wildenbruchenfi, quo- rum uterque jure clientelari Pome- ranig Duci 3 Domino fuo beneficia- rio , obnoxius erat. Inter fieculares Ordines familiam ducebant Comi- tes ab Eberftein, a quibus fecundi e- fant Domini de Putbus , quibus or- dine fuo fuccedebat tota Nobilitas, ac tandem his civitates , quae omnes luos proprios lubditos habent. Plu- ra de Pomeranis & Pomeraniae re- bus occurrunt apud MelcbUm Ne- helium in Chronographi* Decennali>& Ex ege fi Vomer ama. Et I oh annem Mi - tr Alium Schold Sedtnenfis Retlorem in defcnptione P orner aniA anno 1(5)9* i» quarto editi : ubi multa memorabilia invenire eft,de Nobilitate, & civita- • tibus Nova Descriptio, 5^3 tibus regionis ('ex quibus Stralcfun- da, Sedinuni, Gryphiswaldia, Col- berga, Stargardia,Stolpa,Anclamia, Dem minii & Golnovia ab authore in Hanfeatico foedere jun&arum Urbium numerum referuntur, qui- bus nonnulli Rugenwaldiam quo- que annumerant) ut & de regionis incolis veteribus Germanis , Suevi s, . & W andaliSjGothis nimirum, Teu * tonis, Carirtis,Lemoviis, Rugianis , Sidinis, Ruticliis,& Anglis, unde o- riginem traxerint , quo pafto in Po- meraniam venerint , fk major eorum pars eandem iterum deferuerit , ex- teris Mendas 8c Slavos ad fe admit- tentibus, donec multi novi populi Germanici, Saxones cumprimis, in eandem (e contulerint, &, Menda- rum Lingua rejcfta, Imperio Roma- no (e adjunxerint , ipfique Principes Pomerani ex antiquorumGermano- rum ihrpe oriundi, quamvis liberos principatus & dominatus poffid en- tes nullius dominio fubje£ti cflent, Bb 4 Im- 584DUCATUS POMERENSIS Imperat* Fnderuo /. regnante , Im- perii Romani membra e fle volue- rint, & moribus Germanis vivere maluerint, Porro di&us author mentionem facit de jure domini Brandenbtirgefi in Pomeranias Du- catum competente ; & quid in eun- dem juris Poloni fibi vendicent. I- tem de C&farianorum in Pomerania invafrone,Fcedere cum Suecis inito, de privilegiis, & tabulis Regio*is, Templariorumq; bonis , ac dote vi- • ginti quinque millium florenorum , qua 611 % Ducis elocari folent. De Ecclefiafticorum a ve&igalibus & tributis immunitate , ac multis aliis rebus memorabilibus , quas cognitu dignas funt. In Dumetis Crameri hi- flortd Ecclefiafhca /*£. pag* 2 O* & feqq. occurrit etiam Pomeranias Defcriptio concinnata a Valentino ab Eichftetten Ducis Pomerania Can- cellario ,quem ledtor benevolus con- fulere poterit, ut Sc Munfierum^Ber- tiuw , isfngelttim * VV' erdenhagen , CT NoVADESCKIPTIoi 585 alios. Theatrum quoque Europa um 9 m cujus farte i.fol.ij feqq. rccenfen- tur horrendas affh&iones, & mife- xix, quibus incolas Pomeranos Cae- fariani excruciarunt* In 5. ejufdem» parte fol. 221. a. narratur: Suecos de Csfarianis ita judicalTe, fi ftrenue famem patrdefiderarent , in Pome- raniam defeendentes voti compotes futuros. Pomerania? hoc proprium efle, ut omnium exercituum & co - piarum- militarium univerfale coe- miterium, fine labore , & quafiqui- efcendo hoftes confumat , & confi- ciat. Ducum Pomerania? profapiam & ftirpem quod attinet, in ejus deleri— ptione hiftorici variant. Sequentem tamen Genealogiam ex antiquis monaflerii Oliva: monumentis de- promptam veritate & certitudine ceteris fuperioreiii efle aflerit Cafpa- rusSchutz* in Borujji a Chron.lih. t. fol* 1 5 \Barnmmh ex antiqua & Gothi- ca Gryphorum feu Greifforum, ia Bb 1 quo- 1 586 D ucatus Pome re n s i s quorum infignibus Gryphus depi- ftus erat, familia oriundus.Pomera- norum , Caflubiorum , ac 'Wenda- rum Princeps, ac Dominus cum filio J^f^artijlao interfuit praelio illi infi- gni, quo Imperator Htnncus j 4 h- ctps cum Ungaris Mersburgi confli- xit. Ex hujus pofteris fuit Samborius vel Suantoboriusy a quo, an.Sal. 1107. mortuo , Pomeraniae Duces delcen* derunt. Ejus RYiiJ^f^arnJlaus I.Ra- iiborus ,Bugflavusy & Suantepolcus , (qui anno 1 iio.caelebs in carcere fi- nem vitae naQus eft)Pomcraniam in citeriorem feu anteriorem, & Ulte- riorem feupofteriorem ,ac profapi- am fuam in duas lineas diviferunt. Rdtibon fecundi filii anno 1 1 5 1 . de- nati filius fuit FFarttflaus , qui anno 1186. fato fandius , filium reliquit BArtholomaum* fine prole anno 1224 exhac vita abeuntem. Hujus obitu WwiJUvi L & Bugjltvt I. qui Ra- tibort fratres f ucrant,pofleris Ratio- ri pofleffio ceffit , Bugflavum /. vero Rex 1 Nova Descriptio, 587 RexPoloni# Polonorum,Caflubio- ruro, & Henetorum Principem cre- avit. H ujus filius erat Subiflaus Caf- lubiae,& Pomerelliae Princeps , qui , reflante didio Cafpara Schutz,io lib.i. fol. . 6f , Coenobium Oliva prope Dantifcum condidit. In eo aliquot Pomeranias Duces tumulis fuis re- conditi jacent. Dantifcani an.i 577 cum Polonis bellum gerentes illud fpojiarunt , incenderunt , ac folo quarunc , coadli deinde ducenta flo- renorum millia ad ejus reftaur 3 tio- nem folvere. Subijlaus anno 1187.5 # vivis excedens Samborium & Me fle - vinum filios poffeffionum fuarum heredes habuit. Samborii autem fi-» lius Subijlaus liberis orbus ad plures abiit. Meflevmus Suantepolcnm //. cogn emento magnum, S umbonum y Ra~ tiborium &FFartiJIauni filios habuit. Horum duopoflremi in Ecclefiafti- co ordine^verfati funt. Smntepolcus anno 1 266 .deceffit J Pater VFartiJlai 111% qui Gedani Dominus fuit,& B b 6 Me 588DUCATUS POMERENSIS AieHevinill, ultimi Ducis Caffubi- orum , Wcndarum , vel Henneto- rum, & Pomerclljae, qui fine mafcu- Ia prole anno 1,295. ex hac v * ta di* fccflit, odioque Ducum Pomeraniae cognatorum iuorum j loro/is (ua? fi- lium Primtfaum , magnae Pofoniae Ducem ac poftea Regem haeredem inftituit.Hac ratione ducatusPome- rania? decefiic pars illa > quaead Viftu- lam fita hereditatis didiae. beneficio ad Polonos devoluta eft. Samborti vel Suantiboru /. filius VJ^artiflaus L a quo Pomeranie Duces originem * traxere , in paterna; haereditatis divi- fione Pomeraniam hodiernam na- < 5 tus eft. Filios ejus Cafmirum & Bh~ gtfaum /. Imperator Fndehcus annq 1 1 82. Imperii Principes creavit, Bu~ giflao I. natus fuit filius Bngifans II huic vero Barmmusl. anno 1278.8 vivis exemptus. Hjus Filius Otto /. procreavit Caf mirum III. cognomento Magnum , qui anno 1 368. inter vi* vos effe defiit : relidto filio Suantibo- Nova Descriptio* «589 riolL & hunc filius Iomchimus , pelle anno 14^ 1. extindus, cujus filius Otho 11/. anno 1464. diem obiens ultimus Stctini vel Sedini Dux fuit. Hinc lis orta de Succeflione inter Brandenburgenfem domu,& Wol- gafteniem PomeraniaeDucum fami- liam a Bugiflao IV. didi Ottoms /. fratre , & Barnimi L filio , cui anno 1309. vitam mors eripuit, propaga- tam. Bugiflai IV. filius V Vartifluus IV .ad quem Rugia hereditatis be- neficio pervenit, ex uxore fua lulce- pit VVartiJlaum V. qui medius natu & monachus pater nofter cognomi- natas anno 1390. fine prole aliqua vitae hujus terrense fhtionem dele- niit. Fratres e/us fuere Bugtjlaus V* maximus natu,& Barnimus IV. Ru- gijlxus V. anno 1574« mortales exu- vias depoluit , & prolem mafculam habuit Wartifiaum VII. cujus filius Bricusl. Damae Rex fuit, 6c anno i^60n nulla prole rehda,vita egrei- lus eft. Didi VVamJ14 VII Patris ejus 5$>oDucatus Pomerensis ejus fratres fuerunt Bugiflaus VIII . 3i Caftmirus IV \ prioris filius Bugi- flans IX. liberorum expers an, 1448, ex hac vita migravit. Superius no- minatus Barmmus IV*. quem anno 3 365 . diem obiifiTe diximus, comita- tum Gutzkovienfem , velGittsko- vienfem Pomeraniac adjunxit, pater erat Bugiflai FI. & Wamjlat VL an- no 1 394, morte .abrepti, & patris FF artiflai F III. (cui duo filii fue- runt)ac Barninn ^/.aquo, an. 1405. ex hac vita migrante, geniti FFarti* /laus IX. & Barmmus FII. FFarri- JlaolX, anno 1 45 7-corporeis vincu- lis foluto filii fuperftites fuere Eri - cm.IL & FF drtijlaus X. qui an. 1478. ex hujus vitae contubernio exivit. £- ricus II. pr^ter alios filios genitor fuit Bugiflai X . Magni cognomina- ti, & mortui anno 1523, Ex eo filii GeorgiusI . & Barmmus IX. quorum priorem anno 1531. pofteriorem anno i573* vinculis corporeis mors folvit. Georgti filius Philippus I. an- no Nova Descriptio. 591 TK> 1560. mundo valedixit, i quo re- lidi filii fequentes ; 1. lohannes Fri- clericus, 2, Bugijlaus XI, (nonnullis XIII.) q.Ernefius Ludovicus, 4. Bar * mmus*X,& 5 . Cafinurus VllL Cami- nenfis praefui. His alii duos adjun- gunt, Georgiunt II , & Ericurn III, quo- rum tamen in Genealogia fua Cafpa- rus Schutz. mentionem nullam facit. Ex his fra$ribus duo Bugtflausy&c Er - neflus Ludovicus liberos procrea- runt j Poftcrioris anno 1592. vitae humanae ftationem caducam defe- rentis liberi fuerunt , Philippus Iuli - nsW olgafti Dominus, qui an. 1625. ad plures feceflit: Ehfabetha Afagda- lenaFnderici Churlandise Ducis ux- or : Hedvvigis Alaria Iohanni Adol - pho IHolfatiae Duci nupta. Prior ve- ro Bugtflaus XL vel XIII . fequentes . habuit liberos : 1 . Philippum II, 2. Francifcum , 3 . Bugijlaum XII. {aliis XIV). 4. Georgium III. 5. lohannem Erneflum 3 dc 6 .P r lncum, Filias etiam aliquot 3 & inter eas Annam anno $9§ D UC AT U S POMERENSIS ubi Stubenitz filva occurrit, & creta» ceijmontes littus Orientale occupa- tes. cernuntur. Glires nec alit, nec patitur, luporumq; rapacitatem ne» fcit,utpote quos nullos habet. Caro- porum frequentia agriculturam red- dit qu«ftuofifIimam,irumentiq; co- piolaro negotiationem; quod incola? non in Infula folum , f'ed &r Strale- fundae, ubi liberaipfisfunt mercatu- rae exercitia , divendunt. Pratorum qu que numerofa copia facit , ut rei pecuaria? emolumenta haud exigua lentiant. Fluviis porro Infula defii- tuitur. Rivus tamen aut fluviolus Duvenbeke mediam fere tranfit.Sta- gnuvii Nunnenfehe a Berga verfus occafum ei caput eft: Ollium vero, qua littus e regione fitam Umantzia Infulam infpe&at Mare infula aquis fuis circumhindens copiofiffimam pUcationcm caeteris ejus commodis adjungit. Ut enim pilees, qui totius anui fpatio capiuntur , taceam » Au- tumnali tempore haleces incredibili nume- Nova Descriptio. 599 numero /e capiendos offerunt, quos ex vicinis emporiis & urbibus ad- ventantes Mercatores coemptos fe- cum afportant. Prsedia & fundi uni- vetfse inful^potiffima parte ad Stra-, lelundaoos cives & Nobiles perti- nent, Ecclefiarut» miniftri praeter decimas ex fru&ibus , etiam villas & praedia fua habent. Ruftici cer- tis veftigalibus folvendis , non- nullis fervitiis prasftandis obnoxii* praeterea nullis oneribus fubjiciun- tur, adeo ut fe ipfos liberos exifti- ment,& cum ingenuis nuptias con* trahant. Teftantur id etiam hifto- rici antiquiores , ex quibusliquet : Rugianos , omnes detre<5tata fer vi- tate & mancipatu fe nobiles profef- fos efle. Juris proprii 6c in infula u- fitati adeo peritos effe ajunt,ut cau- fa$ fuas coram praeferiis fuis ipfi fo- leant tueri, eaque de caufa crebris li- tibus& controverfiis collidi, ac judi- cibus multam negotii fac edere. O- lim Wendarum linguam in termo- ne tfOoDuCATllS POMERENSXS ne quotidiano adhibuerunt: hodie Saxonica five Germanica utuntur, Damcl.Cr umerus lib . Po - meran.EccleJiafl. De jure in Infulam Rugiam , quod iibi vendicavit Epif- copus Rolchildenfis , confule Papas ssllexundn III. bullam , qua Jus Ru- giae Ecclefiafticum omne Epifcopa- tui Rofchildenfi in Dania (ubnvitti- , tur, apud Fontanum lib.6.rer> Damc. Detranfaftioneautemejuf- dem Juris caufa inter Daniara &Po- meraniam anno 1543. Kielae decifa Nicolaum Helvuderum m Silva Chro~ hoLCircuL Bdticifxrt.z.fug. 1 24 ,feq$ & Ahcr 4 hum part.z. lib m 3, fag. 653, Pontanus fupradi&us refert : famam effe,quod circa 1404, annum in Ru- gia infula mulier, cui lulitZA no- men, ultima inter eos fuerit, quibus 'Wtndarum lingua familiaris erat. Porro tradit; :^nno 1458. Dani# Regem Encum Rugiam infulam a Da ni 32 Regno fejunxifle , 8c cogna- to fuo , PomeranijeDuci poffiden- dam Nova Descriptio; 6 oi dendam reliquifle , poftquam antea quoque Cbnttopborus Rex magnam Infulse partem continenti proximam ab eodem regno alienari paffus fuil- fet. Atque ita fenfim Daniae regi- bus eos dominatus fubtradios efle, quorum caufa "Wendarum Reges appellati funt. Pomeracise vero Du- ces Politicum Dominatum na&os , etiam Ecclefiafticum tanquam cum Infulaad fe pertinentem ab Epiko,- pis Rofchildenfibus ad fe traduxiffe* Nonnulla tamen adhuc prsedia & bona cum incolis in infula rcperiri , qui Daniae Regibus obedientiam pradlare teneantur. De Rugianorum Ethnicorum idololatria agit Ckroni - con Lubecenje Regkmanm pag* y.feq. Nobilium in Rugia Stirpium nomi- na iunt haec 2 PutbiiSyAhnenyBergeU- zen> Bernekpven , Bohien > Boribvven , Ehden , G age rn^ Ia frn unde , Kalden,Ke - teli , Kracl{evile 3 Kraflovven, Lanck en % IVormanne y Bancker , OHen , Pdfelicb > PUteri) Rtde ; Rdlecben , j^o(ermund 2 Cc Sche - <>02, Ducatus Pomerensis Schelen^Segebaden^Stevenovveny Z 7 * fe- dom , Ohe , Zuhmen , QjiatYen , SchiU ten . Prsecipua Infulse loca lunt Ber- gen &Putbus. Bergen Rugise caput in media fere infula municipium apertum & moe- nibus deftitutum fub latitud. 54. 48. & longitud^o.o.cui tamen an. 1190 civitatis jura concefla , Sc Saxones sncolse dati. Coenobium hic eft Vir- ginum monialium a /aromoro Rugiae Principe anno 1139. fundatum , & anno 1445. cum ornnibus ornamen- tis & templo igne deletum, quod pofteainftauratum hadienus confer- vatur. Hujus loci Prsepofitura Ec- ciefiaftica viginti feptem parochias comprehendit. Domus Principis Bergae etiam vifu digna. De Rugia a Succis occupata Chemtutius m Bello Sueco«Germantco Jeqq* Ex - Urux erant Cafianani , quo Rugiam ad - *verfins Stralefundenfium irruptiones fi- mul munirent , Jimul Civitatem omni cum infula commercio intercluderent , bina Nova Descriptio. 6q% bina ad veterem & novum trajeBum caBella y militeque firmaverant * JSFon minus , quod vetus portus otttum, (Gei- iam vocant ) vadofum , nec grandiorum navium patiens fit y alterum feu novum excitatis in continenti P orner ama ord ad Brandeshagam& ad ver fo Rugia lit tore 3 duabus munitionibus velut praclu- ferant » E quibus % tormentis hinc inde di - fpofitis ^colludentes in navigia , fiqu<e il- lis , invitis 9 Str ale fundam praterlabi ni- terentur > detonabant» Has anguflias , quibus J?rbs eminus cinBa premebatur , ut laxaret Leflaus , nec non equitatui , cogere coeperat * laxiorem aperiret pabuladt campum y Legio Legato Steno «• ne Bielckto Barone Jujfragante y Rugiam Cafarianisy qui 5 prater necejfdria muni- mentorum prafidia , rari , ob commeatus inopiam , ira infula jam apparebant , Bis occupare confhtuit . iVcr parum maturabant ipfius intentionem Cafana - norum de com/no ditat ibus , ^4? Suecia ex hac in fula y fi potiretur 3 obven- tUYA erant 9 alia quam armorum via y ei- Cea dem 604DU CATUS POMERENSIS dem praecidendis conftlia i & conatus • Cu enim nec validum & Jufficiens prajidi- um , ob defeflum commeatus alere in- fula > nec parva manu a Regiorum mful- tu defendi pojfe videretur , habito cum Dama Rege ac Duce Vomer ama tra- mBatu , jam ab initio huj us anm id ege« rant s ut dicio Regi a Duce , accepta cer- ta pecunia , a qua hic maxime laborabat » fumma s pofeffio , traderetur : Quo cafu ipfi tota Infula , cum munitionibus m ea excitatis cedere pollicebantur • lamque non attentata Str ale funde nfmm proteft a- tione^peniffime res tranfafla , nec , [ub i- nitium menjis Adartn j mfiin uno , non- dum convenerat : Dania nimirum Re- ge , ultra Rugiam > & cattella illinc ex- trUila^etiam quod m continenti ad Bran m deshagam [itum fdn tradi poflulante , Cafanams vero de eo adhuc ambigenti- bus. Has ergo in Regis Sue cia ,ac Str a * lefiindenfium prajudicmm vergentes molitiones interrupturi , Degat us Regius & V rbis Prafeflus, pojfeffionem infula > illa feu totaliter , jeu ex parte occupata > 1* r Nova Descriptio. 6q% quam primum fibi apprehendendam du- xerunt . ? autem hoHium defenfioni intentorum curam alio verfum,qmm quo collimabant , averterent 9 principio Hid - denfaam infulam , occidentalem Ru- g ia oram > maris infuentis canali non ad- eo lato ab eadem difcretam » inj eBo du- centorum peditum , & oBogmta equi- tum prafidio , duBore Georgio ab Hey - Pro Tribuno xvi \*CaL Aprilis fir- mare placuit \ quafi ab hac parte aditum quajitftris . Quibus addita qua tuor ar* mata celoces » cum triremi 3 & 0B0 tor- mentis mflmBa navi oneraria , id genus quod duplici ad malum fied corbe nautica defhtutum , velo utens^Creieros vocant : Cajari an is , fiquidem fdrfan Canalem e Rugia ficaphis trajicere 3 Regios inde ejicere molirentur 3 impedimento futura* IPfox cognito per exploratores , pra/idia» nos m caflello ad veterem trajeBum % & numero paucos , & animo mfraBos , 4^- eoq;ad milittat munia obeunda fiegniores 9 fexcenti fclopetarii , equitum DuvalioO* Hallio Tribunis Ducibus , C c 3 i/* tfO^DuCATUS POMERENSIS tn infula iv. Cal t Aprilis , pontonibus tranjmijfij po flero mane inter fixtam Cr feptimam , hofli illic fe oflcndere. Et o- ftcndife quidem fatis : Cffiartani enim , qui ad feptudginta in prafidio 9 Regiis vifis arma flatim abjicientes una cum cafleUo in eoru partes tranfibant . Qua in Rugia irruptio celeriter adeo & inopinato Cffia- nanis adyerfus Stralefundefes ibi excu- bantibus accidit. V t caflellum quoque ad novum Tra jetlum a Reg mora impetum eo verti[f 'ent } opprimi po - tuijje creditum fit. Quippe milites pU- nque folute & neghgenter in flativis y a - liquo intervallo k cajlello diffitis , dege* bant . Debili tantum £tatione 9 qt44 vtgi - has utcunque obiret , m eodem rehfta* Sed fuborta hoc tempore fubita tempe - flas s cum 9 fievtente mari , plures equi- tes in infulam trajici vetaret y Regiorum paucitati equitum , quos penes fe habe» bant , diffidentium ulteriorem progrejfum fhtit • Primo tamen hoc fucceffu conten - ti 9 ac Uti , jamque 9 quod quafierant {fir- mum nimirum m Rugia pedem) exparte iis 9 fi abfique con - Nova Descriptio. 607 confecuti > prafidium tn Hiddenfed re - licium , nulli amplius ufut illic futurum , in caflellum hoc retraxere : Jcdulam no- vis operibus muniendo operam intenden- tes. Inclujis etiam in munitionem pro- pinquande facrd 9 & adjunBo hmc ca~ miterio : Qud fi tu aliquanto ait tora , fi hofhs mfideret caHello non mediocre minari dijcrimen & fuperion loco veU ut dominari videbantur. Frequentes pofl hac velitationes mter Regios, & Cajari* anos intercedere , alternante belli [ortu - na, nec Regiis Jemper aqua , velat mter aha ipfis Kal . Apulis Equitum AF agi- li er k Flat en fugitantem koftium glo- bum 9 ejufque Ducem F altkenbergwm , ardentius , quam cautius mfeclatus , k recenti turma, qua commiluibus fubfidio venerat, interceptus : Res tamen Cafa- timorum indies magis t ntagifique pef- jumire . Ita ut e H at ivis m calle Ilum pulfi , commeatusve , & aliarum rerum penuria confhflantes, nec ullo comparen - te fubfidio VI 1. Id. Aprilis , vitam & res falvas pacli 7 eo excederent. Haud C C 4 /otfge Nova Descriptio. 707 Colbergenfi Tribuno Caelareo cu- jufdam pecuniae erogatae caufa oppi- gnerata eft. jus illud dido Tribuno competens Suedse Rex poft fuum in Pomeraniam adventum Secretario fuo Philippo Sitiero donavit , qui eo nomine praefeduram tenuit, unde pofteahaud leves controverfiae ob- ortae funt. Vide Adicralium 212. P afevvalckum,P affevvalckum, Ta~ fevvalck , PaJfevvaUk in Pomeraniae finibus civitas Torgelog propinqui- or, a Prentzlo via Uckerani Marchi- onatus oppido remotior, lub latitud. 5$.25>.& longitud.38. 30. olimPoz- dewalck nomen habuit, Uckerae fluenti, cui allidet, beneficio cives in magnam paludem* das Groflfe HafF, merces fuas deportare poflunt. A Pomeranis Chronicis, ut Aficr alius refert , ita delcribitur z Complexu fatis fpatiofo amplas pla- teas, duo templa Alaria & S, Geor - gii , ac monatterium comprehendit* G g 6 Sc 708 Ducatus Pomerensis & a civibus incolitur, quibus fi ies in Principem, & ftudium Pomeranias adhaerendi multum negotii faceflivit, & plurimas vexationes peperit. Pa- fenelle cerevifia eli , cujus co&ione cives & tama celebres, & lucro opu- lenti e vaferunt. Hinc Seccervitm : Fertile Pafvvalcum, fuccos cui tradidit >& ni - . . Ipfa Ceres coquere^ pingues diffendere cellas Nectare , qtio nullum Vomer ano rure Co* Ioni Suavius HybUi forbent de more ti* quons. Scabinatus eft in urbe, ac decem Pa- rochiarum pr#pofitura. Solennes, & annui Mercatus ei lunt tres : Die Jovis poft Dominicam Invocavit.! Dominica Exaudi | Btonyfnie~ fto. infigne fcuti tria (Sryphis ca- pita, & fupra cafEdem tres ejuldem avis ungues, Scabinorum verofcu- tum duo tantum capita cooipicienda exhibet. Incolis circa annum 1128. Chri- Nova Descriptio. 709 Chriftianae fidei lumen innotuit,uo- cente eos Stam/lao Sacerdote ad Pa* /e^alckenfes miflo a Pomeranorutn Apoftolo Ottone fc pilcopo Bamber- genfi, qui anno 1139. mundana hac luce frui defiit. Veteri ftirpe Bran- deburgmfi anno 1322. deliciente , Ouq Dux StettinenfisPafewalckum & Marchionatum Uckeranumjolini Pomeranorurn proprias terras , & a. Duce Pomeraniae Bdrnimo 1 . dotis loco Brandehurgenfibtis conceflas repetere conftituit. Antevertit ipfurrv Hernicus Leo Megapoleos Dux* & VP^dUemari Eleftoris Brandebur-f genfis ©ener , qui loca illa occupata fibi (ervare cogitabat. Pom erani# Duces Orto, & yyartijlms L magna manu Megapolenli Duci le oppo- nentes, militem ejus Prentzlovia* Pafe^aU ko , & toto illo tra&u reli- quo exturbarunt. Poltea Imperato- ris Ludovici iy. filio Ludovico Mar- chionatum Brandcburgenfem con- lequuto civitates di£tx redditae funt recu- -4f yioDllCATUS POMEUENSIS recuperataeanno 1345.0. Duce Po- meraniae Barntmo , quo tempore mo- litor quidam defunctum Eleftorem /' 7 >r a Ide marum mentitus eft. Molito- re mortuo Saxoniae Eledor, &An- haltini Principes tanquam proximi agnati Marchionatum fibi vendican- tes Prentzloviam & Pafewalckum iubjugarunt. Quibus ea loca ere- ptum ibant Dux Barmmus , & Mar- chio Ludovicus Romanus , qui amica tran(ac 5 tione convenerant. Barrimus anno 1354« Pafewalcum adortus eam civitatem fibi fubmifit, ab eo tempore in Pomeranise Ducum po- teftatefemper haerentem. Lite an- no 1 $59. renovata, Pafe^alckum Marchio Ludovicus exet citu {uo cir- cumledit 9 quo a Pomeranis aba&o controverfia tandem ita compofita eft, ut Pafe^alckum cum veteri & nova Torgeloa tamdiu in Pomera- nise Ducum pofleflione maneret» donec ipfis tredecim millia marca- rum argenti puri foluta effent. Anno 2445 Nova Descriptio, 711 1445 . Fridericus Ele&or Brandebur- genfis Pafewalckum & Torgeloam vi redigere in poteftatem fuam mo- litus eft 3 quamvis omnia ejus moli- mina in irritum ceciderint. Tandem parum abfuiflet, quin Pafewakkum proditione in hoftium manus inci- didet. Duo cives ex Marchionatu oriundi ,'& Langenhalfii appellatro- pibus luis clam in terram defoffis se- des luas incenderant , quo tempore hoftis urbem expugnando capere tentabat. Civibus incendium reftin- guendo , & Principibus ac militibus vallum ac moenia defendendo occu- patis* hoftes vallo fuiperato , ac porta Prenzlovianaeffrada in urbem pe- netraram, cum jam duas plateas in- cendium conlumpfiflet. Hoc tan- dem efctih&o, & duobus iftss prodi- toribus cum uxoribus & liberis in i- gnem conjeftis cives tanta animi a- lacritate , & fervore militibus opem tulerunt, ut hoftes exa&i , (pe urbis potiundse abjeda obfidium iQlverint 712 Duc AT SIS POMERENSIS & re infe&aabierint. Prsefidium Pa- fewalcenfe poftea cum civibus non- nullis Uckeranura Marchionatum * invadens * quocunque veniebat , d- mnia diripuit. Hoc revertens exps- dabant Prentzlavienfes laqueis in- ftrudi, ut captos prafidiarios & ci- ves Palewalcenles vincirent* Sedab his in fugam conjecti Prentzlavien- fes , eorumque ducenti propriis la- queis vindi Palewalckum dedufti iunt. Anno 1468.. eodem fucceflu irrito iterata obfidio Pafewalcenfis ab Eledore Brandeburgeufi. Qu# porro in hac Urbe contigerint, quo- niam nimirum pado fi*b tertio Epi- fcopo Camminenfi Stgfrido multi vi- ri bc foeminas voluntariam mortem fibi confciverint ; & paft.orem (uum Zalehum Schunemannum anno 1^7' incolae exufferintie^que de cauia to* tum odennium lub excommunica- tione fuerint ; quantis item vexatio- nibus afflidi a paiiore luo -Otthone Doe ringio ; C ramertts i th ’ 8 - Nova Descii iptio. 713 c!ef,cap.ZO.& 5 5 At em lib , 5. cap m 37. & alii commemorant. Proximo bello Sueco-Germanico Caelariani mifer- rimam hanc urbem horrendis affli- ^Sionibus cruciarunt* Triennii fpa- tio ,quo cives tam horrendis hofpi- tibus hofpitia tribuerant , ultra cen- tum & quadraginta feptetn Imperia- lium millia ipiis iolverunt , & plane ad incitas reda&i lunt incola , adeo ut iis maximam partem dilapfis urbs adeodeferta reddita fuerit, ut vix tertia pars incolas habuerit. Audia- • mus Chemninum hb.z % volum % \.p, 6 ^ % graphica dekriptione rmlerrimam urbis fortunam oculis fubjicientem. Ita Peneum proce (fum : Sed pra Pas - vvalcenfi Tragoedia merus ludus , jo- cufque . P asvvalcum Cajariam ah anno 1627. pragravi hofpittorum militarium anere, jine mtermtjju , adeo opprejjerant , ut de civium fortuna pemffime 'jam ef« fet aftum* Tandem Iohanm Gotzio Tribuno V rbis jan$ exfangue cadaver y Jive in bofpitium y five m pradam cedit : * i»* \ a» 7*4 Ducatus Pomerensis qui frater alimenta prabita oBodeatn Ioachimicorum nulli minitabundus ah incolis pofcit • Huic fumma cum folyen* d§ non effiet Civitatis enervis indigenti pro-Tribunns FFmfiuSypndie CaUAu* gufli 1630. cum valida equitum pedh tumve manu eo mijfus , unum e Confit * lum numero , nonnullofque Senatorum> & opulentorum civium , ad oBoiecm capita > ut flagitata pecunia vades , m caflra ad G arcium fecum abducit ; FU ferro prapeditiyfub dio pluvia ac tempe - flatum m furiis obnoxii > in nudo folo , foetore^fame , acjiti tantum non enetti , extrema quaque perpetiuntur • Relisus quoque in V rbe kFF' it%io certo numen eques > dtfta fumma flagitiorum fuorwft infolentia extundenda . Qua molefhi fefe in uniner fum , tum vades quoque fui dura , qua premebantur , captivitate /i-j beraturi P aswalcenfes mox opum pro- fundere reliquias . Dejiciente pecunia numerata , aurove, & argento fatloac mfetlo omni confump tortum commeatum varii generis m caflra transmittendo t tum Nova Descriptio^ 7115 tutn Jequiora metalla in folutum dando , tum denique tranfcribendo nomina, qui- bus fide digni ipjls obHrifti erant , Gatz^ii avaritiam fatiare conati * Interea acci- dit | Duas Regias cohortes > alteram dra- conum Sanci uindre ano , peditum alte - um Loyfonio e Kniphufih legione Du- Bonbus appropinquantes , cum porta quaft aha pace pateret y nemme pene adverten- te* V rbem mgredi y & y Cafarianis extor- toribus dilapjis , ejus adverfus hojhum vim tumultuaria opera fiat ager e* Id quod fmta tamen celeritate Jieri non poterat f Quin Got&*ius cum trium millium -> te- gmine ilhco advolans v 1 1 Jd«Septemb % Regios adhuc imparatos , & amplitudini Vrbis defendenda , ob paucitatem impa- res * opprimeret . V bi cadibus * rapinis , ftupns , tormentis in incolas adeo J avi- tum, ut toto bello, quo Germania tot an- nos conflagrat , par aut jimile quippiam fando vix inaudiverimus . Prout author laniena P dsvvalcenfiis peculiari ittoc feripto typis edito latius eft exeeutus , Tandem omm civium habentia cum pul- 'vificulo ’ % 7i6Ducatus Pomerensis vifculo everfa , miles , ut ne ah injurii quicquam fuperaret tntaFlum , incendio tn ipfa adificia exanima grajfatur. Quod ut a tettis Jiiis y aut fuit em Deo dicatis adibus averterent ^tum incola^ tum Mi. Xme divini F erbi Pracones Gotzii au* res mijerabilibus fupplicnsj ac precibus } Jed ne quicquam pulfarunt. Surdus enim ad hac , & obdurato animo militem non tantum non abfhnuit , fed pluribus potius locis ignem injici denuo mandavit , / 4 « cramenti , quo f^rbem V ulcano devovif. fet , religione impietatem fuam obum - brans : Ita Pafvvalcum excidionem^ pajfum > &* m cineribus Jiiis fepnltunu: Cui Rex Succi#) Chnjhana mifericordia motus )& ut incola y qui fupererant y vires aliquantulum refumerent , privilegium exemptionis ab omnibus militia oneribus ad (exennium indulfit . De laniena au- tem hac ipji Pontificii & Cafari addidi Scriptores judicant , mirandum haud e [ • fe y quod Deus Opt . Afax. m perpetra- torum fcelerum ultionem ho (iis conati- bus fecundam auram afpirans Ca farta- noru$ Nova Descriptio. 72,3 adducunt. Die Mercurii nimirupoft Trinitatis Dominicam , & dic Smo- ntsJuda felio pofteriore. Ann. 14159. EledorBrandeburgenfis Garcio po- titus * & loci commoditate invitatus arcem condidit in oppido > odo aut decem annis poft ipfi rurfus erepto a Pomeranis infigni ftratagematc ufis, dum fub avenas in urbem advehendae prastextu, eam fubito recuperant, E - ledoris fequutam obfidionem po - ftea defenfione validiflimaelufit.An- noi6^o. Dux Pomeranias coadus eft hunc locum Casfarianis tradere, cum parum furgere incepiflet poft infigne damnum a duobus incendiis ipfi illatum, quorum prius fub Iohan** ne Friderico Duce quinquaginta do- micilia, horreis non annumeratis, &C turrim cum catnpanis depavit; po- fterius vero trecentas aedes in cineres mutavit* Anno 1630. Gryphenhaga node natalitia Chrifti praecedente a SuecigRegeoccupa.ta , Panicus ter- ror Ccdariana ad Garcium caftra in-* Hh z yafit. 7i4^ UCATUS Po mer.ens.is ; va(k,adeb ut Schaumbargius Campi Marefchallus urbem cum copiolo admodum commeatu incenderit, Franckofurtum ad Viadrum cum ex- ercitu Caefariano aufugerit, ac Regi nidum vacuum, & in cineres reda- ctum reliquerit. Anno 1635, Gar* cium occupatum Caefariani iteratis & confuetis cruciatibus divexant. Se- quente 36. idem pote-Qgti fux per deditionem (ubmittit W r an gei Sae- cig militia prsefectus generalis , ac nienfe A ugufto anno 37. eodem ite- rum excidit. Ad Suecos rediit poftea, iifdem rudus ereptum menfe Mar- tio, anni 38. ac tandem eodem annoa Banneno receptum, ac cum omnibus aedificiis ac operibus militaribus c- jufdem juflu dcje£ium,& folosequa- tum, ita ut templum folum cum fchola refiduum fuerit. Dammum y Damm fub latitud. 5 3* 26.longit.38.45.olim Vadam appel- latum oppidum , Stctino militaris u- nius fpacio diflans,ad oftium Ploenas fiumP Nova Descriptio, 725 fluminis, quod in paludem Dammc- /em , ab ipfa urbe ita denominatam, effunditur. Ante Ottonis Epilcopi Bambergenfisfadventum jam popu- lofa & celebris Polonig Duci aufa eft portas occludere , magno taroen iuo malo, utpote in qua anno 1121. vi occupata Dux Bolejlaus crudeliter ferro graffatus eft Boqiflaus II. & fi- lias Burmmus L Pomerania* Duce» ipfi moenia circumdederunt , quibus adhuc firmatur* Pofterior Dux Bar - nimus h plerumque in hac urbe aula fua commorari folitus, utpote Stetti* no proxima % 8 c pileandi ac venandi commoditatem optimam fuppedi- tante. Anno 1299. Otto Pomerania: D uxconftruxit aggerem ii! urnarii co- num, utrinque falicibus denfis^ aliif — que arboribus coalitum, flumina Regelitzam majorem , minorem* 8 c Parnitzam pontibus fternentem , ac Dammo Stettinuoi ducentem. Ejus conftruendi caula pro quavis orgya per triennium duosfolidos(khilling) civi- 72-5DuCATUS Pomerensis civibus Sedinenfibus didus Dux fol- vit, ac vedigal ejufdem conceffit. Magna huic urbi iuperiori foculo controverfia navigationem concer- nens fuit cum Stettino : cui pofteri- or illis adjudicata eft, fentetialatapr. Cal.Julii an.i ^ 84.10 judicio Pucali, quam Judicium Caefareum 16. Cal Mart.Anno 1604. approba vit, ita ut Stetinenfes Daoimenfibus naviga- tionem in mare prohibendi jus obti- nuerint* Anno i<J jo.poft Stettinum a Rege Sueciae occupatum eandem fortunam Dammum habuit. Anna 1635. Incendia bina idem turpiter foedarunt. Prius verno temporefe- re totam in cineres vertit. Pofterius dimidio anno poft totum luburbium confumpfit. Sic incendia, praefidia militaria , oc crebrae militum tranfl- tiones ac commeationes in tot ac tantas hanc urbem aerumnas conje- cere, ut vix jam incolas in ea inve- nire liceat. Tres habet mercatus, primum die Veneris ante Domini* eam Nova Descriptio. 72,7 camCantate,alterum Dominica pal- marum, & tertium fefto «S. Mu hic ii hero. Paftoratus ac Diaconia Urbis ad Stetinenfem Synodum pertinent. Plura vide apud Mtcrdhum. Ploena , Ploene fluvius ex finibus Pomcraniae Novum Marchionatmn (NeuMarck)attingentibus emanans fupra Kolbatzium oppidulum cele- brem illam paludem , ijn qua Maduie vocitata magnas murasnae capiuntur , colligit , ac inde defeendens , & oftii margine finiftro Dammum tangens in Viadri fludlibus perit. Golno* > Golnovu , Golnovv % fub latitud.53. 32 • & longitud* 30. 16. Hanfeaticarum in Pomeraniacivita- tumdecima, & ultima adlhnam a- mnem , qui Stargardia decurrens, & hanc urbem praeterlapfus Viadri a- quisiuas immifeet. Privilegiis infi- gnibus, praecipue iis, quae (Uvas con- cernunt & venationes , ac aquas cum pifcationibus , gaudet, praepofitu- ramque habet , cui novem parochig H h 4 obno* 72,8 Ducatus Pom er ensis obnoxiae fune. Scuti infignia (unt navis aperta & arbor viridis cum ra- mis, & Gryphe propter arborem : Mercatus tres celebrat : Dominica Icilicet JiulieajDominica poft feftum conceptionis Matia ^ & die Martis poft feftum omnium San&orum. Be- neficio, & cura Ducis Pomeranie Bo - ai //. moenibus anno irpo.hiclo- cus inclulus civitatis jus confequi meruit. Silvis ligno affluentibus o- pulentior,quam agris, quos venti ve- hementioribus flatibus graffantes a- renafepius obducunt. Tra£tus ad hanc urbem pertinens circuitu fuo non quidem rotundo , led fines fe* quente , duodecim aut tredecim milliaria comprehendit. Hinc prae- ter commoda , qux navigabilis flu- vius Ihna urbi confert, Silvg circum- fedentes inflgne ipfi lucrum pariunt. Dammumenim inde iter facienti- bus fylva milliarium quatuor tranfe- unda, quae die Golnovifche Heide nuncupatur. In ea temporibus no- ftris Nova Desck i ptio* 729 {iris quidam Pomeranise Duxlclo- peti globo interfecit cervum corni- bus ornatum in quibus triginta qua- tuor apices numerabantur.In rei me- moriam columna ereda , qua locus quarta unius milliaris parte a via ab* eft. In eadem filva prope Jnenhur- gum,anno 1625 . quo mille & quin- gentos homines Golnovise peftis ab- ripuit, ingens & horribilis Urfus fquod genus animalium in hifce oris infrequens, imo plane infolens) in confpe&um prodiit, & captus Gol- noviatn dedu&us eft. Olim civitas ditior, populohor, & sedibus ornati- or, poftea diverlis incendiis diminu- ta, ac tandem poftremis illis bellis ac turbis ad tantam folitudinem reda- &a eft, ut luburbium, & Laftadia, in quibus tot incolae, quot intra ipfius urbis mcenia fuerant , plane habita- toribus deftituantur.Primum incen- dium anno 1 5 29. turris templo ad- jun<£li faftigiurn pulcherrimum cor- rupit , urbique ipfi praeter viginti se- Hh 5 des 7$oDucatus Pomerhnsis des incolumes nil reliqui fecit. Alte- rum duodecim annis poft fequutum» exceptis paucis sedibus reliquas o« mnes confumpfit. Tertium an. 1539* cum vefpertino tempore concio ha- beretur, a fulmine templum tangen- te excitatum triginta odo homines lsefit, & aliquot occidit , urbiq; haud parvum damnum intulit. Quartum& ultimum , paulo ante bellum Pome- raniam invadens , anno nimirum 1621* quo Dux Bogijlaus XIV. Po- meranise gubernationem orfus eft* i- tidem a fulmine ortum traxit. Subi- tum hoc,& inexfpedfcatum, quando- quidem aliud ullum nec prseceflerat, nec fequutum fuerat , incenfa sedis faerse turrbadeo celeriter invaluit, ut cum integro templo potiflima ac maxima urbis pars in cineres abierit# Bogijlaus Dux, qui quatriduo ante, cum comitatu fuoin tranfitu ibifub- ftiterat,& urbem florentem relique- rat, poft aliquot feptimanas rediens nil nili cinerum & lapidum conge- riem Nova Descriptio. 7 J i geriem ac rudera offendit. Templo reftaurando pecunia per Pomerani- am colle&a , & pmereainfignis cu- ra & diligentia adhibita fuit, ut civi- tas ipfa redintegraretur. Anno 1 6 ; o . Caefariani vaftatam , & ad incitasre- dadam civitatem Sueciae Regi reli- querunt : qua? poftea variis calamita- tibus & aerumnis opprefla plane fuo fplendore excidit. Viadrus die Oder y die sstfder t anti- quis Iader , Viader, Viabus,Viadus, Viadrus,etiamSuevus, Plinio Gut- talus , & Helmoldo Odora. Ortelms inthefauro Geograph. G ut talia nnmc* raturd Ptolomao inter Germania flumi» na in Oceanum Germanicum exeuntia • e . Altkamero Oder eft* jil facit Hadria anus lanius ex eo , qui Koninxbergazru praterlabitur , & m V^enedicum (inunL* infunditur • V iadus Ptolomai videtur | quem recentiores feig omnes , perperam V ladrum appellant. Idem Ptc lomaus Iaduam mS£* habet , quod idem cum Findo videtur. Sucvus vd H h 6 Ptolom» 7?2,DllCATUS Pombrensis Ptolom. Germania fluvius , qui hodie Spree Althamero , Curao,& FV illic hio efl m Oritur in Bohemia montibus , & in jilbim fe exonerat . Becanus , Betithe- rus>& Nivemontius Oderam e JJ e fert - £ Ago potius Peene fluvium (hodie Jic apellatum ) putaverim , o- wW/o itinere e fl inter Oderam & Fiadrum , Ptolomai Suevus efl * Svvine eft Pucero m Idyllio , cuiluhens ajfentirer y nifi fluminis nomen ejfefci • rm, Ortu ex SiJefi^ finibus Mora- Tiae vicinis capto mediam illam regi- onem ,& Eledoratum Brandebur- genfem permeat 3 fub Vierraden ur- be Pomeraniam intrans , ubi pofl brevem defcenfum per diverfos al- veos aquam dirperfam inter Garci- um & Gryphenhagarn Stettinum deducens diverfas infulas gramine Iseto luxuriantes efficit. Ante Stet- tinum in quatuor fe diffundit meatus quorum Stcttino proximus eft ipfe Viadus, alter Farnitzia , tertius mi- nor, & quartus major Regelitza* Tres 7$8Ducatus Pomerensis circa urbem duc9:a,turribus diftingu- untur plurimis, foffa ambiuntur ,& iterum cinguntur novis operibus militaribus, quae proximo bello Ger* manico excitata urbem firmiffimam reddunt. Ut autem Stralefunda Ru- gias Principatus., ita haec urbs Pome- raniae Metropolis, a Sidinis hujus traftus incolis antiquis , in hac urbe conventus fuos plaerumque agerefo- litis nomen mutuafle , & in Ducum titulo Ducatui primo Pomerano no- men impofuifle creditur. StJteniy tntifvoi Junt Germania populi Ptolonuo , ji f /r y'tUichio 9 Peucero , & VF* luPlo m Stet meri Andt ({a tuuntur. Orte - Itus in 1 hefturo <3eographico 9 Cum Wendas , poft Gothicos , & Suevos Sidinos linguae ac moribus tuis im- butos, hanc urbem incolerent, aliam fitus tai figuram exhibebat , ac ante quadringentos adhuc annos ejuf- modi ftru&ura apparebat, ut S, Petri templum medium in urbe locum ob- tineret, & Principis arx ibi e flet , ubi nunc Nova Descriptio. 739 nunc S . Mm<a, templum vifitur ; S m Jacobi Parochia vero extra veterem arcem Stetinenfem collocata urbe excluderetur.Tandem, urbis bonum publicum Ducibus promoventibus, Saxones acceflerunt , quorum adju- mento civitas triangularem , aut fere quadrangularem figuram nadaS.Pe- tri templum pomoeriis exdufum cum vicis, &Laftadiis (loca funt ubi naves aedificantur ,& plserique nau- tae habitant) extra urbem relinque- retur. Sequutis tamen temporibus di<Si vicifuperior & inferior ,ac ma- gna Laftadia incolis pluribus abun- dabant j ita ut inferiori vico 157. in utraque Laftadia 3 72.111 fuperiori vi- co 280. & ante portam Molarem et- jam aliquot ades numerarentur:BeI- la tamen proxima incolarum fre- quentiam minuerunt. Numerus tem- plorum intra pomoeria frequens. S. JWuria Bafilica ex D ucis /.& Aiachttldts uxoris ejus annoi26l# cui tandem adjundum templum Cathe- ..w i 74 ° Ducatus Pom er ensis Cathedrale S.Ottonis ,ex quorum rb ditibus multi bene meriti de Repu- blica viri fuftentati , & Paedagogium Ducale con fututum anno 1541. cui hachnus fumma cum laude profue- runt Re£iore$ Antonius KValtherus , Cafparus Langfiedel , Adat tinas FVoU fi* s * Adar tinus Rhoelius y Conradus Ber - gitts , Salomon Gefnerus poflek profejfor ittebergenfis , Cbriflophorus Entell- us, D antei Cafar , Chrijrophcrus Hum - chius, & Martinus Lenfcbnerus.T^tn- pium arcis ell vetus illud S.Otthonts templum a Bdrnimo III, anno I ? 47 * conditum > & alio modo a Du ce/a- bmne Frideneo) uxta arcem conftru* dium. S. Iacohi templum condito- rem habet Benngerum nobilem Au- guftanum, qui anno 1187. fuperba Rrudura illud erigendum curavit, & duobus pagis Cletzkovia & Griebe- no> sedibulque prioris dotavit, ut ali* quot monachi ibi alerentur. Tem- plum hoc Curatoribus fuis acceptum fert , quod hadenus fplendorem fu* Nova Descriptio. 74* um non modo confervaverit , fcd 8 c fupcrioribus annis etiam utroque Organo , fuggeftu , Senatorum lub- felliis, A Itari ,Baptifterio, Bibliothe- ca, Mufico the&tro,& artifteiofo Ho- rologio a Chori tergo , eundis par- tim novis, parti m haud exiguo fum- ptu emendatis & reparatis ornatum fuerit. Turrisipfa,anno i6o4.ftru- duram non fatis firmam nada, anno 1 6^6* aliquot pedum altitudine, & ftrudura firmiore audi eft, S.Nico- /4/ templum anno 1335. mercatores fuis fumptibus sedificarunt^quod an- tiquam formam obtinet: Turris tem anno 157^. ipfiadj unda eft, S 9 lohdnms templum cum Coenobio adhaerente Mdchtildu Princeps anno Hio, aedificandum curavit. Coeno- bic reditibus pauperes cives aluntur, Albi Monachi Ordinis Carmelita- tum ftruduram templi incoepe- rant poft forum equorum, quod Choro jam eleganti perfed;o, ablo* lutum non eft , ac poftea in Scholam mu- 74* Ducatus Pomerensis mutatum, eoque tranflata altcra,qu£ jam anno 1390. apud $. Ucobi tem- plum conftituta fuerat. Illius Scho- lg Reftoratuanno 163 6 . fungebatur Iohannes Micr&hus , ex cujus de feri- ptione Pomerania patriam illuflrante multa deprompta huic noftraeinfe- ruimus. Extra Urbem S # Petri tem- plum jam S . Ottone vivente aedifica- tum , cui turris praefensanno 1601$ acceflit. Ita etiam S. Gcrtrudis tem- plum jn magna Laftadia , cui orga- num novum nuper additum orna- menti haud parum conciliat. Sunt praeterea aliae quoque aedes Sacro u- fuideftinatae : ut Pauperum domus ante S. Spiritus portam anno^y conllruda ; Coenobium S « /ohdnms 9 de quo modo diximus ; Monialium Coenobium ante portam mulierum* Frauen Thor, quod ad alios ufus ho* die corwerlum elt. S . Georgn locus* quem cum templo anno 15 3 5. fun- davit Reineke VV e/ftli Carthufianuifl Coenobium, inOderburgam muta- tum/ Nova Descriptio. 741 tum> feci ucrumque jam deftru&um, & everfum : Domus Ducalis paupe- rum ad S, Petrum a Eamirnt X, uxore conftitutum : Monialium domus in colle Roedenberges Xenodochium S.EUfubethiZ anno 1441 . in platea anteriore (Vorftrafle) inftitutum: Xenodochium, & Domus pefte cor- reptos recipiens ad S % Gertrudis sedem Domus Pinfenoruin ante S 9 Spiritus portam : Hermanni Bcrckhofii ftru- £iura, ante paucos annos ab ipfoillo Camerario Berckbojio ufibus facris deftinata. Collegium pauperibus liberis,& expofititiis dicatum a Con- fui e Ottone Lagentenfelio anno 1391« & ad quatuordecim numerum re- ftridum : in quo praeclara ingenia e- ducata, & inter ea Bartholomatts SchwAve , qui tandem ad Epiicopa- tus dignitatem pervenit. Collegii hujuspatronus eft Senatus Urbanus: infpe&ores vero nonnulli ex leniori- bus diverfarum tribuum, 5 c cum pri- mis Syndicus urbis , qui nuper erat D. 744 Duc AT US POMEUGNSIS D.Muh acI RafchiuS' Qua;, prxter hxc opera , & aedificia Ecclefiaftica , aliae ftrudurf , & aedificia fplen- dida in ipfa Urbe , ac praecipue mo- les illg militares fumptuofae, ma- gnificae & valide , urbique defeiu fione lua patrocinantes,ac partim ab antiquis partim poft Regis Sueciaj adventum conftrudae occurrunt, eas facilius inlpcxeris , quam defcriple- ris. Jure Magdeburgenfi anno 1243. a BarnimoL civibus permiflo Civi- tas utitur : Adjunftum efi huic aliud Jus municipale ab anno 1464. in ci- vitate receptum, quod Micrahus hk & a ^ki etiam indicat, quo padto civitas jus luum adminiftret , ac Scabinatum confti- tuat. Judicii illius peculiaris lunt duo judices, unus Principis, alter Se- natus, & undecim a{TeflTores,qui quo- vis anno odio dies judiciales cele- brant. Quemadmodum vero omnes civiles & criminales caulae coram hoc Nova Descriptio. 74 j hoc judicio , ita & omnes Politicae a- diones & caute, ut & aliquot alias peculiares exceptas coram Senatu deciduntur , qui etiam Laftadienfe, &’Weddenfe judicium * & reliqua porro politicam adminiftrationem concernentia per judicem iuum cu- rat. Caute vero Mercatorum in do- mo Seglerhaufe,m qua alias recrean- di caula conventus aguntur, ab odo Senioribus primo mox conventu di- rimuntur. Privilegia quibus civitas fruitur, magni (unt momenti, jnimi* rum , Stetinenfem civem in percgri- numjudiciu vocare non licet : Quse- eunq; merces adverfo Viadro afcen- dunt,aut fecundo flumine defcen- dunt, Stetini, cui ftapute feu (latio- nis mercium jus proprium elt , de- ponendas. Stetinum mercibus prae- ter naviganti caeleris meatibus uti non licet, fed ipfa urbs Stetinum prstereunda : Frumentumcerto 8c itatuto tempore coemere aut fine Coniulum permiflu exportare nulli Ii pera» 74^DUCATUS PoMEKENSls peregrino permittitur. Hamo & parvis retibus ubique pifcandi fa- cultas civibus datur ; Excipitur ta- men Daromenfis palus , in qua naffis! ex filo confectis pifcari prohibitum eft. Pile itionibus vero fuis in pro- priis aquis fine ullius tributi folutio- ne libere fr ui pofiunt. Nufquam ter- ra marique qua Ducatus patet, vedi- gal pendunt : ^v^olgafti tamen, &in aliis civitatibus dimidia Vedigalis : pars ipfis remittitur, dimidia vero pendenda eft. Spatium trium milit- arium urbem circundans nullas no- bilium arces admittit. Imo Princi- pes ipfi , nec in Viadri marginibus , neC in paludis Frifch Haft, aut Suevi ripis uiq; ad littus maris ullum mu- nimen tum fc erefturos fpofpondc- runt. Monetaretiam certum genus cudendi conceffum eft urbi, cujus ar- cem Ducum folitan\fedem Dux/0- b&nnes Fridericus fplehdide ornavit) &poftremi Duces Philippus Funa- fcus& Bogijlms egcegiorum^difci- orun? Nova Deschiptio, 747 rum accellione auxerunt. Infignia urbis exhibent caput Gryphis ru- brum, & coronatum , capillis proli- xis, & veftimentis longis virum fel- teinfidentem , dextra gladium te- nentem > & juxta (e duos Gryphes , in duobus (cutis pi&os , quod urbis figillum eft eam Stitin .nuncupans. Ad mercatum ejus confluunt Mer- catores die Dominica poft Afcenfio- nem Mm & : S.Cathdrma die fello, & die Veneris poft G4IH Felium. Res in hac urbegeltas defcribunt D Anici CrtmerHs in Hifiona. fua, Ecclefi&ttica, & nuper defun&usConful Stetinen- fis P ah lus. P ridebor h m Chronico Sedi - nenji,ex quibus nonnullas delineabi- mus. Anno 1 izi.BoleJlausPolonix Dux, glacie lupcrata, improvilo im- petu cives obruit, ac non foJum civi- bus tributum imperatum extorfit , led & o&o circiter millia virginum Se juvenum abduxit , ac baptizatos per regionem (uamdiftribui curavit: Stetinenles vero ad recipiendam Re- Ii 2 lisio- 754DUCATUS POMERENSIS minis, & nonnullis fornacibus , jfi- ftrumentisque muficalibus , & vitris artificiofis , ac pretiofis. In templo arcis apud fuggeftum contemplatio- ne digna : Conditorium monumen- ta & (epulchra Ducum compledens, &c fuperius arma & vexilla fufpenla, Porro etiam vifuntur hortus, novum aedificium, (fabulum, & parvo ab ar- ce miliiari vinea vini ferax. In urbe, cum ante bellum adhuc populofaef- fet, plures fub terra, quam (upra eam habitabant, eo quod aedium funda- menta, five inferiores partes forni- catis operibus conftru&ae nonnifm plateis illabenti lumine illuftrantur; & ingredientibus ex platea nonnifi cellae habitacula illa videantur. /Edi- ficia urbis elegantia quidem & con- cinna adhuc anno 1605 * faftigia ha- bebant canalibus aquam jn plateas demittentibus , quod platbis & sedi- bus ornatum adimebat, Curia urbis a fronte & tergo fafligia habet miro opere ita fa&a, utnonfolidafed un- dique Nova Descriptio. 755 dfque pervia & frafta unumquem- que in admirationem rapiant. Anno 1630. vi. Id. Julii Bogijlaus ultimus Pomeraniae Dux fe & urbem Suecias Regis GuUavi Adolphi Magni tutela & prote&ioni commifit : ut videre eft apud JMicr alium hb .5 .pag . 255 .fe~ Bogiflaum Philippum k Chem- mtiL lih ^z % zfolnm.l . de bello Sueco Ger - manico ^<^,47,48.49.50.5 i.&c m julinum insula. I V linum Infulae , & urbi nomen: Woilinifch Werder illa , hxc "Wollin Germaniae nuncupatur; Il- la ad ortum Divenoa , ad Septentri- onem mari Baltico, ad occalum Sue- vo, & ad Meridiem palude Frikh- Hafflepta eft. VVolhn , Iulinum fub latitud. 5 3. 45 - & longit.38, 45 . ad Divenoae fi- niftrum marginem, qua ex palude Frilch-Haff inter Infulam & Pome- raniaz ulterioris Continentem egre- Ii 6 ditur, 7)6Ducatus Pomerensis ditur, in Balthicum tnarc fe receptu- ra. Olim ex Julini ruderibus £ ur- gens emporium fuit admodum cele- bre ,& potens, quod cum tempore decrevit , & bellis proximis eodedu- < 5 him eft , ut vix trecenti cives eam hodie incolant. Habuit quoque Vir- ginum facrarum Monafterium anno 1288* fundatam. Hodie arx Duca- lis ibi, praefe&urae Julinenfis fedes. Synodus & priepofitura undecim pa- rochiis conftat. Ex hac urbe oriun* dus lobannes Bugenhagius vulgb Po, meranus Profeflbr,Paftor,& Super* intendens "Wittenbergcnfis , ufque inannum 1 5 5 8. Pe Stirpe Bogia* ie vel S, Ottenfchlager agit Micralm m hujus y rbis defcnptione lib* 6 . Pom . p.608. Mercatum urbis ter frequen- tant Mercatores, die Lunae poft Do- minicam Invocavit > Dominica Tri- nitatis, & fefto S.Ottoms die. Quan- tum ad J ulinum illud , ex quo hxt civitas nata fertur , quidam autu- j mant, Caefare lAuguflb imperante Roma- Nova Descriptio,. 757 Romanos quoldam in hac infula Sa- xoni Grammatico Oftrofma appellata Schitzam appulifle , & in luln Cafaris honorem & memoriam Columnam erexifle ad quam cum magnus ho» m inura concurfus fieret , tandem ibi civitati enakenti tantam potentiam accreviffe. fieri quoque pofle, ut Germani ipfi,aut apud Romanos fti- pendia merentes, aut etiam cum i- pfis bellantes luln Cafaris facinori- bus heroicis moti fuerint , ut ipfius nomen civitati Julino impofuerint. Senfim autem ad nomen Wollinum prius deflexit nomen > notum jam VVmchmdo Saxonicarum rerum Scriptori,apud quem Wollinenfium Slavorutn mentio occurrit. Crome - ruslib . 1 . de rebus Polomcis linguam Polonorum refpiciens ‘Wollinum vel Volinum a bobus derivat. Poft 'Winetae Emporii Rugias occafum inter Europas emporia Julinum 8c maximum <k celeberrimum eva- fit. Omnis enim Winetg navigatio par- 758DUCATUS PoMERENSIS partiin Wisburgum in Gothlandi- am, partim Julinum migravit. Hinc tant£ ipfius potentiae origo , ut gra- viffimis bellis geftis Snenottonem Da- niae Regem ter captum abduxerit. Quam populofa fuerit , inde colligi [is ab Ottone i Chriftianae duo homi- num baptifmate (aero tingendorum millia nomina fua profefla fuerint, Poft ejus tamen difceiTum Julinenles mox a fide Chriftiana deficientes } & ineunte affare Ethnicum feftum more priitino celebrantes* comeffa* tionibus & ebrietati indulgebant,i- dolum quoddam vetusalicundecon- quifitum magno gaudio & plaufu per civitatem portabant, & horren- dis exeerationibus Chrifto maledic cebant. Sed ignis fubito ex coelo de- lapfus, ut Porneranise Chronica tra- dunt , urbem accendit , & horrendo modo in cinerem redegit. Ac quam- vis poftea redintegrationem ejus moliti facile poteff, quod incol JEpifeopo Bdmbergenjl fide notitia eruditis viginti 1 Nova De scripti o. 759 inoliti isepius fuerint, conatu tameh irrito manum Dei graviffimam len- ferunt, donec anno 1 170. Walde- marus Danise Rex ingentem clafiem ad infulam Julinutn appellens inex- fpedato impetu urbem obruerit,di- ripuerit, & denuo incenfam propriis cineribus texerit:Ex cujus ruderibus Wollinurn hodiernum emerfit : In- (pice lohannem Mtcrdlium lib . 1 . pag 9 lOJ.Jeq. & hh. 2 ,pdg, 144 .feq.ut & multis aliis in locis , Dante lem Cr ume- rum lib,i*Hifl,EccUfi,c. 1 9. ubi mul- ta de Julino urbe , 6 l Infula , & cup. 22. 25 . •$!*& 15. ubi de hujus Epileo- patus , & ejus Caminum tranflari fundatione agit. lohannem Angelum k W erdenhagen de Rebufp , Hanfeat.p. i*cap 9 t^,pag^i^, Cafpar , Ens in deli- ciis zApodem,per Germ.pag. 2 'jc) % Her- m annum Bonnum m Chronicis Lube - eenftbus , A tj, lohannem Re gkm an- num m Ghron,Lulec.pag.i,feq,& lier- m annum Connngium de V rbthus Germ , th,z$ % & 8<J.Anno Julini Gx- laria- 7<So Ducatus Pomerensis farianis h ofpitantibus , coci cuju{* clam, quem vigiliarum prsefeftus penes (e habebat, incuria incendium iubito exoriens templum , fcholam* Curiam , civitatem totam * arcilque Ducalis partem flammis devoravit. Anno 1630 poflquam Sueciae Rex menfe Junio exercitum fuum in Pomeraniae littus ex pofuiflet , & U- /edomiam occupaflet. Nullam in al- verfa ripa(Sic Chemnittus Ub. i*volw/n* I 'pag.q6.de bello Sueco-Germ .) remo - ram (ibi objici confpicatus militem 1 H nitratam luhni ripam Cymbis trajicere q naviter inflitit . Cujus Cafariam , qui tn V rbe cognomine vires fuas ad trede - cim equitum peditumve cohortes contra- xerant, vixdum certiores faSliy urbe hac caflellove ad Divenoa ofhum ,dejertis 9 & ponte , qui I ulmum Contingenti jun- git, ignibus , quantum f e Hmatio permit- teret , corrupto pracipiti curju tr iduum , antequam Regiorum quifpiam illo prox i - marer , in dtverja dilabebantur « U S E- USEDOMlA INSULA, U Sedomiam Insulam am« biunt flu&us Suevi feu Suina: ab ortu,Baltici tnarjs a Septentrione, Peen^feu Panis fluvii ab occafuj & paludis Frifch HafF a Meridie. Se- ptum olimhabuit haec infula lepori- bus , capreis , cervis , 3 c apris refer- tum, in q % uo Principes venatione in- dulgere foliti s Hodie bellorum in- juriis fublatura , & in nihilum reda- dura, Prsefe< 9 :us Pudgl# , ubi antea monafterium fuit, Ducis nomine in** fulag huic imperat. Ffedomia, F fedom e regioneUc* kermunda' in latere Meridionali in- fui? j quam nominis fui participem reddidit , olim Ufna vel Ulena ; fub latit.^ }.47,& longit.38.50 pofl vici- na urbis Winetse interitum, adeo potens, magna,& valida fuit, ut Da- nis & Polonis multum negotia facef- ferit,antequampotentia fatifcente in eorum 7<?iDuCATUS PoMEHENSIS eorum poteftatem redigeretur* 0/~ tone Epifcopo Bambergenfi ex Po- meraniS domum abeunte, magna hsec Civitas Uledomia , ipfo ablente ab Ethnicifmo fuo ad verse fidei pro. feffionem (e recepit , ita ut in reditu in Pomeraniam anno 1 128. Epifco- pusipfo Pentecoiles fefto Comites, Nobiles , ac praecipua? nota? plures a- lios,qui ad Comitia (JYedomia? cele- brata confluxerant , iacro baptifma* tis fonte ablutos Chriftianae Ecclefias inferuerit. Anno 1 18 j* Ufedomia obfidio irrito a Danise Rege tentata eft. De bellis Ufedomia? civitatis cum Danis & Polonis, ejuldemque obfidione , & occupatione prolixe traftat Mic^dilius lib.i.pdg. 22 X t fep Anno 147X . tantum ipfi damnum intulit ignis,ut tota civitas,cum Cu- ria, 8c omnibus fere civium opibus conflagraverit. Abeo tempore ipfi ad priltinum fplcridorem redeundi nec poteftas nec occafio data fuit. Supervenerunt bella proxima , qui- bus 1 Nova Discriptio. 7 63 bus modo Cadarianorum modo Suc- corum poteffcati lubmiffa eft. Belli viciffitudines ipfa iequuta ad interi- tum , ut multae alig in Pomerania ci- vitates, declinavit. Synodus ejus in decem parochiis confiftit. Primo e- jus Mercatui deftinata eft Dominica poft Vifitationem AfarU > 3c alteri decimus quartus poft Mtchaehs Fe- ftum dies. Anno 1630. in U£edo- mia Infula militem Tuum expofuit Rex Sueciae , & nemine fe opponen- te, diffugerant enim Casfariani , ur- bem & Infulam fui juris fecit. Anno 1637. Casfariaoipoft munimenti ad Peenemunda occupationem aliquot fcaphas & lembos nadi, duo roilitu millia in Ufedomiam infulamtrans- miferunt , eaque potiti Suecos , qui nonconfeftim Suevo transje&o in Julinum Infulam fe retraxerant tru- cidarunt. Bmenus vero militias Sue- dx Prsefe&us fummus metuens , ne hac ratione aditus maritimi ad Stra* lefundam urbem in difcrimen addu- cerea- 77°DUCATUS POMERENSIS de conjiciendum, Anclamiam tunc temporis, anno nempe 1 1 5> i .non ita conditam efiejquafi antea non fuerit: Sed ita intelligendum , quod eodem anno moenium defenfionem na&a, urbs effe inceperit ; quemadmodum antiquitus fere omnes Germania ci- vitates vici fuerunt , quod de plaerif. que antiquis Pomeraniae Urbibus quoque notandum. Micr&hus U, 6 lib.i.& 2. Anno 1519, V V artijlaus Bogijlai IV . filius A «gu- minis Monachis arcem luam dona- vit, ut illam in coenobium mutarent, Pecunig colle&ionem quoque in cir- cum ledente regione ipfis permifit, ea conditione , ut in lapidei aggeris conftrudtionem infurnerent. Anno 1387. totus Senatus Anclamienfis a civibus trucidatus eft. Anno 1459* Magna ipfis cum Schwerinenfibus controverfia fuit. Muralius hb.yc, 47.49.6'5.8j. Diverla incendia An- clarniacn magno damno affecerunt, Paucis anijis, antequam Senatum Iu- Nova Descriptio. 771 um cives occiderent , cum Templo , coenobio & Curia igni tota civitas periit , quidam anno 1376« alii 77* nonnulli etiam 84. hoc contigifTc af- ferunt. Ex cineribus & ruderibus ta- men poftea pulchrior & fplendidior furrexit, Anno 1424. S. Nicodemi die fefto iterum igne exuftaeft, ali- quot tantum sedibus propter Coemi- terium Templi S . Mana refiduis. Centum annis pofb die Jovis Domi- nicam Reminifcere fequuto curia Miniftrorum Urbis incuria flammis correpta, cum multis Privilegiis ex- uftis, in cineres redada eft. A Cae- farianisanno 1630, ultimo Cal. Au- gufii deferta duodecimo Cal. in Sue- ciar Regis po eftatem civitas incidit* Militiae Caefarianse Prafedus fura- mus Gallas anno 163 7. diverfis op- pugnationibus admodum gravibus Suecico Campi Mareichallo eandem extorquere frulira molitus. Mtcrar Itus lib,^ cdp.y.pag^ClJeq. VVolvaSium VVolgatt civitas ad- Kk 2 mo- 772. Ducatus Pomerensis modum antiqua cum arcc Ducali^ in qua nonnulli Duces habitare foli* ti , & Principatus \£ r olgafl;et)(is re. ftiofedem ha buit,fublatitud. 54,14, & longit. 38. 1 5 . Peenae v^l Panis fluvii ripj paulo fupra oftiutn appo- fita , qua per profundum , & navi- gationi aptiflimum alveum aquarum potiffimam partem lacus Frifch- HafT, vel Groffe Haffin MareBal- thicum emittit. Portus hic lub In- fula Ruden totius Pomeranise com. modiffimusj quem naves undique cx mari venientes, & Pomeraniae civitates maritimas petitur^ frequen- tant. Qu^Stetinum & Anclandam tendunt , hic Wolgafti veftigd pendere folent. Quse ad fufientati- onem pariter, ac voluptatem ho- minis requiruntur , affatim civi* 1 busfuppetunt ; Nam & totus diftri- ftus uber ac fertilis eft , venatuique feras copiofe fufficit , & quae defunt, ob loci & (itus commoditatem undi- que tam terra quam mari advehi pof- Nova Descriptio. 77$ poflunt , adeo ut Principibus aula- rum /uarum fuftentatio hic fit faci* lis , propter eunda neceffaria , quas ex omnibus Praefeduris ubertirn fub- miniftrantur. Pifcibus juxta cum Sedino & optimis j & vili pretio comparatis cives compotes fieri poflunt. Templum in Urbe unum, magnifice tamen flrudmn , 8c Da- cum plurimorum conditoriis exor- natum. Prsepofiturx Urbis adhae- reat 22 . Parochif. Scutum ejus tur- rim habet, cum duabus utrinque cla- vibus erectis , & duobus gryphibus uno pede fn premo clavis foramini, & eseteris tribus turri infiftentibus. Mercatus ei folennis 8c annui funt feftum navitatis Afart£, & Domini- ca GalU diem procedens. Ducalis magnificam 6c fuperbam oftentat ftruduram , & defenfione valida fi- tuatur, femper munimenti fortis no- mine celebrata® Collapfam Dux Barnimus renovavit, ac circum circa vallum per datam f offam Panirn flu- xi k 3 vium 774 Ducatus P o mere n sis vium circumduxit. Proximis auteoi bellis operum militarium plurium adjunftione validior reddita tam C^efarianis quam Succis eam (ibi mu- tuo eripientibus multum negotii fa- ceffivit. Olim Wendenfibus bellis has terras divexantibus moleftiarum & aerumnarum plurium haud expers fuit hxc civitts , modo Rugiis , mo- do Megapolitanis , modo Pomera- nis in manus incidens , & luperioris femper fortunam fequens. Incola- rum ad Chriflianam fidem converfio Ottoni Bimbergenfi multo labore, & multis difficultatibus conftitit , tefte CrxmeYo m Hitfor. Ecclefiaftica hb t r, cap. 28 , & 19 . *tc A4icr*ho in defcript, P orner, lib. i.pag* 23 7. fecj. Templum HeYvntn , qui apud incolas Belli Deus erat , ut Baroveitius Deus mer- caturae curam gerebat , valida & for- ti ftrufhira excitatum Epilcopus fan&ificavit , & Chrifiiano ufui confecravit. Circa annum 1164. quo tempore Imperio Romano pM' luit Nova Descriptio- 77^ fait Caefar Fndencus /. Dania? Rex cuna Tetz,Uo Rugia? Principe clai- fem fuam 'Wolgaftum appulit 5 e* amque fine oppofioone aliqua ca- ptam Rugig Principi reddidit : quan- doquidem incola imprelfioni tam valida impares cum uxoribus ^ libe- ris j 6c opibus mobilibus in proxi- mas /ylvas aufugerant. A Pom era- nis receptam irrita obfidione poftea tentarunt Dani ac Rugii , quod fa- cium eft ante tempora Cafmin &. Bogijlat citerioris Pomerania? Du- cum , quos idem Ca?far Fridencus /. anno 1 18 1. Imperii Romani Duces creavit. Anno 1183* Cmutus Da- nia?Rex* 8c hromarus Kugix Prin- ceps \£ r o]gaftitm fruftra obfede-* runt. Anno i ) 12. tota Urbs exu- fta eft, ac poftea nunquam prio- rem aedificiorum fplendorem con- lequi potuit. Anno 1^57. arcem Ducalem negligentia piftoris cujuf- dam ebrii invafit incendium fere to- tam exedens* igne combulti tre- Kk 4 decim 776 Ducatus p o me h ensis decim homines , & inter eos duas virgines & duo pueri nobiles. Dux Philtpptts ipfe cum uxore , & junio- ribus principibus aegre periculo e* laplus eft. Ernettus Lndovicus Po- merani» Dux Anno i592.dcnatus, in hanc arcem aquam , cujus penu- ria erat, permilliare unum & quod excurrit, fiftulis fub terra defodis, deducendam curavit , ac arcis ipfi- us ftru< 5 turam , Septentrionem ver- ius novi & pulchri aedificii additio- ne ablolvit. Anno 1628, Rex Da- ni» ChriHiAnus llf * exercitum luum huc adducens ante urbem montem Zifenberg muniendum curavit: 0 - mnia in arce inventa, cum multis tormentis bellicis, navibus impo- lita in Daniam mifit , & diverfa lo- ca vicina lui juris fecit. Interim C t* lariani copias fuas Griphiswaldi# coaftis per paludem ^Wolgaftum ducentes Danos, quadringentis eo* rum exfis , ex aditu, quem cuftodie* bant , exegerunt , Dani» Rex caftris Nova Descriptio. 783 defertis in urbem fe recipiens , eam igne «dibus (ubjedo incendit, ac milite navibus impofito in Daniam vela dedit, poftquam novem dies 'Wolgafti commoratus fuerat. Frid- hndia Ducis milites, (eu Ca^ariani in Urbem venientes incendium qui- dem reftrinxerunt * fed cives expila- runt , ac arce deditione potiti , in(u - lam Ufedomiam a Rege defertam receperunt. Anno 1630.vXaI.Au- gufli Sueciae Rex per Cmphtifium Ge- neralem Vigiliarum pr^fe&um Wolgafti Urbem primo impetu ad- motis (calis ccepit, C&fariani in ar- cem fe recipientes obfeffi ultimo Cal. Septembris ad padionem de- fcenderunt , & dedita arce poftridie exceiferunt. Anno 1 6" 3 7. Csefariani eadem urbe cum arce potiti anno fe* quente 38. deferere rur(us eam a Suecis coadi funt, F I N I S. IN- A INDEX. Regionum, Infularum, Urbium, Arcium , Municipiorum * Pago- rum, Lacuum, Fluminum, Syl va- rum, Montium &c. quorum de- icriptio in his tra&atibus occur- rit. A ojj^dranes arx izo Aas 46 Abberburg 3 1 9 Aberden 383 Abbo , 30 » 3 », 87,/c^y. i<)i>Aca. demi a 89, tbpifco* patus 90 Abrick in/- 3 1 5 Acmen /. 1 10 Ackflede 489 Adz.el x 74 Sgypten A em fl. 24 j£(tn m AMthrfi 10 5 AhundriA pr llura 5 Akmenen 298 Alancteinf. 30 Alandicum Haff~j 1 Albis fl. 365/e^. Alentacha 42,25 2 Ales 181 A lier 375,381 dllera 375,381 Alor a 10 A Ire 3 7 5** 81 Alfeden 309 Aljne 46 Alfwangen 308 Alt Land 377 Althethern 1 3 7 Alvajlra monajl. 54 . 9 ° Amaberg mons 160 Ambota 199 I N D Eidtnau , Eldena* vta, Eldenon/,mo- najl. 6 ^ j /ea. 66 g, M ' Elffzborg z 3 E lier 294 Elm 492 Eloken lacus 1 76 Elsburgum 21,100 • Elsdorp 458 Embeck jl> 197 198 , 272 Emen 383 Enaratrefk 54 Enecoping 5 ,io 4 F.nge/holm 86 Erla " 284 Ermes t Erm$ 2 7 5 Eriualen 300 Ejfa t E fi a fi. 375 514 EJihonia , Efihland , Eftia 4 2 jeq+ 151 f e q - £/?//• 214 Lthwalen 308 Evefiusfi ’ 198,201 Euphrajie 21 I E X. F. 45 21 Frauenberg 309 Fafelhuys 491 F eia fi. 198 Feh m , F 'elinum % Fel~ hn 42,276 Fikal 2 66 FiedrwndiciyFierun * dia 5 Finheidia 2 5 Finiar; di a 28 feqq- lacus rnetalhjodt - nar feq. divi fio 30 ad Chrifium converfto 28 , 78, 89 feq. Ac ad* 89 lingua 28 J*< 1 * Finm archia 1 9*47 Scritifnni 1 q f ec [' Fioe l montes , 3 * 4 » ^6 Frantxburg, Fr atzr burgum 647 Inborg 5 00 Frienbehe 5 0 2 / rijchfchaf 1 0 8 Fur da 502 /far-* TfAlckenberg * F ale copi a I N D G. .Ircewin 194 Garcium 711 „ f ei H- Gars 194 Gartz TLifeq. GeiJlyGeifta yf. 375, 49 Geijlendorp 491 Geli a 640 Genersdorp 499 Germania provin- cia , qua in Sue - eorum potejlatem venerunt %.iyfeqq. 207,150 % jeq. GoftafU 491 feq. Gejiricia 8 Gevaha 8,105 Gnadenthal 30 Godegard montes . G 0 Idb e rg % Goldb urg iO)/eq. Goldmga 298,308 Golnoa , Golnovia Golnow li^.feq, Golriovifche Heide 718 Gothi 23,205 Gothia 9 Gothica E X. regiones i\ % feq % 2 5 , 106 , 21 1 , We/l-Gothia n, O [l-Gothia 1 1 , Gothia meridion. 9 4 Gothica lin- gua 35, Gothico- rum 1 egum fepuU chra 21 Gotho- rum origo y r es ge- fla % ubi hodie in- veniantur. In prafat. 13 16 feqq . 186, Gothi- ca arma 1 15 Go- thi c. regum [edes 1 i^ y /eqq.Goihi- ca antiquitates IS Gothica feri- ptura 157,158 G otiandi a 1^48, feq.164yfeq.168 Gotones viGothi . Gotteburg 21,105, M- Grammele 384 Greifswald v. Gri- phtswaldta , Gricholm 82 , 106 , feq. INDEX, feq .138 Grienhojf 295 Gnmma 6/fi.fecf. Gnphtsivaldia 6*o Jitus 6fo [eq. por- ta: 652, templa 653 , A cad . 6 $ 6, feqses gejla 66 o, feqq. Gripsholmv. Gric- holm, Grjpwald. v. Gri - phiswaldia. Groppehng 384 Groot V/ranger 326 &ros Irben 300 Gros Schanden 297 Groten 498 GroteOtterfi, 495 Grote Rogge ^25 Grubm % Grubyn Grebin 298,309 Gutandia vid Got- landia Gulberg vid. Gold- berg. Guta \6qvid.Go- thi. Guthlandia v< Go- thia G ut talus 73t Guttonesv. Gothi Gutzkovia % Gutz - kou/ 670,/^. Gythones 200,205 H. H Abfal, Hab/a - //£, Habjel 264 /e^ Hadelaria , Hadler , 376 , 494 > 49 8 Hadleroort 496 - Haerodhvocab. 5, Hagen 488 Halben 522 Hallandia 45 .feq, Halmet 42, 275 Ham burgum 5 o Hamelhoerden 501 Hamelswort ibid. Hamerdalia 46 Hammerhaufen 86 Harmflecle 489 Hango 10; Harrenland- Har- ria 42,2 5 8, Hajaw pagus , £9 / 3 08 Hafel , 502 Ha- INDEX. Hafenpotum 299 Hoblerhude 492 308 Hochrofen 280 Heesling 504 Hoghenoit/ Croegh Helgafi. 24 502 Hehgaus jl. 310 HoUvedh fylva 22 Hellegelandia 48 Holi er Una 450 Helleftaberg mons Holtzen 522 24 Holtziel 496 Helmet v. Halmet Holweg 157,172 Helmjlat 45 . Honlen 300 Helfingburg 8 feq> Hoochlandt , Hoo- ffeljingta %feq. hn-> gelandi a . 327 gua <) t div. 10 pro- Horneborg Horn- pne Jic dida 10»- borg t Plomburg 184 Hermofand \ Her- Houlen 300 nojand 1 1,108 HudmgHvald 10 Heroa 48 107 feq % Herrathvocab . 5 Huderbroeck 489 Hermdalta 48 Hundratvoc . 5 Herfefeld , Hertz - Huntelofen 380 fdd 51 2 Huttehhof 5 2 2 Hetboren Hetho - J\ ’ 490 JAeffel 182 Hielmer lacus 54 ^ ] ama, Jamogorod Hielmsnablm por~ 39,41,108, 1 1 3, 13 iii # 189,2^ 54*2 56 Himelport 502 ]anisken 292 H 10 21 7 Jegel I N D Jcgel ) e gei a fl 28 1 Jella 640 Jemptia , )empter~ latid 44,46,/^. Jende lacus 32 Jenecoeping , ]ene~ copia 22,54,108 feqq 157 J ervi a 43, 267 Imefum 494 Indal 1 o lndera 48 Indrtca fl. 100 Inflafle 210 Inferius Rodenbur- gum 521 Ingria , Ingerman- land 41 Joelffl. 3 1 S.jorgien 478 Jrben 300 Ismen 2 73 Iv an gradum , /zni- nogorod 39,41 Ju linum urbs 165, 7 5 5,/«/ 75 5 Jurgenburg 281 Juriogorod 269 K. Kackenhufa 201 E X. Kakenhuys 284 K ali de 273 Kanbarge 499 Kanncleks , Kanne - hcht 272 Karkis Karkuszrf Katzeno 284 Kaufhof 294 Kaumo 30 A edmgia , A edm * geri an dt 377 Keidmgerlandl ib, Keimberge 499 Kekifalmi Hemon Kentz Kerckholm Ketilberg Kexholmia 3 7 feq* 40,1 13 /q.m Kidila 41 A/w 301 Kirnifl . 1 3 KimielflfL 31 Kindakulle mons 1 26 Kirumpoc 274 Klein Jrben 300 Kleine Otter 49 Klein e 114 279 622 286 115 I N D lileine Rogge 315 Klein iVranger^ 16 Kockna , Kockena 101,184 Kokenhaus 184 Kockjied 503 Kolmordfylva 11 Koltxen 1 79 Kongelff 1 3 Koping 6 Kouiverwyck 313 Koyenberg 501 Krayerberg 495 Kropptn 186 Kr/chiwina fl . 1 99 Kunebwg ibi Kurftede 489 L* <iibon 183 Lacus maximus in Europa 40 feq. Ladiga , Ladoga . L a- desko Ozero la~ cus 31,35.40,45. 114, urbs 1 14, iit, mfula 1 ii Laga Jl. 24 Laholm 45,86 Itf /5 ‘ 268 Laerhude 501 E X. Latus Jl, 380 Landescrone 86 dat 1 angeMoer 493 Lan genus ede ! t Lan - genus e el f Langue- delum , Languse - Je/ 520,531 Lapmarckia 14 Lappenland, Lappo. nia 14 Lapporiue Suecica loca pracipua 1 y.feq.divifio 1 9 Lau 268 Lauden 284 375 > 49 1 Leal 2 66 Lee kon Lechio 5 3 37 5 , 49 * Leenfe 383 37 5 49 * Lehal 43 Lelhtz 282 Lemovii 210 LetjfalyLemJel 178, 2 79 » 3 ° 4 »$ * 3 * Lemburg Lenburg 281 Lefc 4 g 7 Let- r N d Lettel 589 Letala 7 1 Lettia 210,251, 278,329 Liba, ter Liba 310 Lichften z 94 Lida fi. 23 Li de copi a 21,14 Lidh 46 Liefiand , h fi and v» L.vonia 43 Lihendal 486 Lmcoping , Lmcopia 22,115 Linerohs 109 Lismarhude 491 Lituani 206 Livonia 43,195 195 Jongitu- dme (S latitud \ 196, /acus 197 , feqq fiuvius Du - /7« 199 feqqjiu- vi i cateu 202 fertilitas 1 02 fequent . anima- lia 203 , F opuli veteres 2 o^feq. nomina antiqua E X. 6W0 Lini» cus z 16, feqq.O» r igo tS hijtoria z\9,feqq latum ad Fidem Chriftianam con • zzSifeqq, Belli inteftini hi* jloria 227 Lingua 235, Po* Jiticareflio. 239, Religio 241, Jeqq . Incolarum fuperfiitio £5 /•» dololatria 243 , feqq divifio 251 , Hijlorica epito- me bellorum Li * voma 3 28 feqq % Ad Chnjhanam Religionem con - ve rfio 382 , dilacerata 3 29 , T^/y /2 //7 te fi. Regis Polon . 3 Ze/. lo a M o/cov/ti( i i 1 < f e '/f /, me 332 -» bdojcvvitte phu * I N D plurimam par- tem Polonis eri- piunt,(S Polonis reddunt , 352, 333, Bellum in- ter Danos&Bo- lonos fomitum , 333, Livonia in Suecorum pote- ftatem venit , 3 38, Incolarum indigenarum na* turafervilts 341 lingua diverfa 344>/^f Religio 3 46 , ratio agros colendi 346, feq . cerevifiam co- quendi ^<\l,[eq. Liufna fl 10 Lobeck lacus 199 Lode 42,266 Lodofe 116 loitzLoitz/um 672 Lofa 10 1, 1 16 Louden 28 4 Louwze , LowzefL 100,194 Luban 198,283 E X. Lubanskenfis lacu, j 198 283 Lucio/] a fl. 199 Ludojia 21, 182,103 116 Ludfen 283 Lukoje 199 Lun fl. 3 75 > 49 ° Luneburgen 490 Luferoort 312 Lutkerode 494 Lutkefand 497 lynden 383 M. Jendorp 384 Maenfelhe , Maen/elke 3 3 Magnum Irb en 300 Manno in f 314 Marbofl, 24 Manatur gum 217 227 , 282 Marienhaus 283 Marieflatt 2 1 Markaryth 44 Marjlrand 106 A/ afco 3 o Majjovii 206 / Matjiem f 7 Mati' >1 * \ inde X/ Mauringia '25 Moratzfchantxvzo Mans fl. 296 Monfund 3 24 Mede/pad. 1 o Mcorlofenkercke Mederitz,Mederiz. 384 200,294 Medertz 294 Meydzo 297 Meler t MeUer facus Mofca u urbs & re ~ ‘ 3 7 Mofci 206 157 2 * 4 » 5 ? 3» 5 7» 1 3^» Meyzo 297 154,16-1 Muffafl. 29 6 Me mei fLio-j fec[. M u fla far 31 Mefchemojch 297 Mycdzoyre 297 Meflerferde 294 N. Mirum 496 rjifAhdendal 30 Mitavia, Mittat^ ^ \Narsden 294 298 N arva/N aervifch* 'MiJJeht' aerde^Mif bach, Narvenfis fl» fehverden 495 i* 3 »* 97 » t 9 ^j 2 . 54 » Moain 279 feq* 256 Moecken lacus 24 Nargen 32 6 Moehrfladt 182 N arva 42,11 3,252 Moerlofen 384 /ef. Moenfund 324 N arva Rufska 1 10 Molfum 495 Ner ici a 4,7 Montes inter Nor- Ner i en 29 y wegjam £5 Neringa t Neringen ciam 3,48 676 Mora 157 Ner fleri 294 Morafien 174,175 N «r bsfNerva Ll Ne /Te * INDEX. Ne/e 498 Neuburg 309 Neucoeping 8 9 ity, fm- , N euenclojler 50, Neugarden v. No- .vogardia. • Neuetie/ 641 4 Neugat 296 Neuhaus 274 Neu K/rch 512 Neuland 3 2 Nc^Ios 116 N tumui 281 Neufcblos 31,116 Nicopia 8,117 . N leaerKodenburg 521 Nieder Fieland^y N i elandi a 3 3 Niemen 9^.206, 208 N/encampen mo * naft. 647 Njenbrugge 468 N /enhauj en, Ni en - hufen 197 Ntenhuys nova arx l *9f e 9*- Gericht Nienkir * 451 Niejlot 197,255 Nievafl. 35 Nieuwc clofler 5 1 3 dat Nieuwe werck . 49 8 A?. Nieuive wolde 49 6 N/melen 281 N /tau 281 Nivea 122 Nomeda/ia • 48 Nor ala 184 Norcoeping 120 Nor copia ibid. Nord/andiCtf Pro- vincia 3 , 8 Nordjiigh 10 Nordwegen 1,101 I Nordivegica lin~ gua 34 Nordwachteren 504 Northern JSJorthtm 3^5 Norwerck 486 « 23 Noiteburg 38,41, j 108,120 Jeq. Novo • * I N D Meler 1 38 Sco- pulorum Schenen fiejcriptio a. 38» f e qq portus 141, origo urbis 142 , urbis hi /lori a 1 4 5 feq, Stote! fl 375,495 opp. 490 St regnes 8, 1 38,15 5 Str undet 198 StrelainfC 17, 639 Sualveroort , Suar - ver 3 19 Suden Gronhof 297 Suder coeping 9 Su- dercopiaiu 1 5 6feq, Sudermannia , 4,7. fm Sud&rmoer 66 Suec/a Regni de - k fcripto \Jeqq. no- men i fcq.fi?: es 1 , feq. loi,* Ji. gmtudo % V et u fi as 2,5 2 ,D ivi fio 2,63 Incola 1 feq , mo- res & ritus eorum 14,15,17,18, 5 It E X. [eq.i 09, Commer- cia 136, Lingua i$,]4,feq.Suecia; proprie ditia re- giones 3 feqq , £0* i hic a reg*ii [eqq< I inlandiccei.% feq * lngria , ingerma- landia 41 j£~ flhonia 4 2 feq? Re- giones d Danis ad Suecos tranfiatee s\$ feqfib alus 4 2 4 7 /^ 7-3 So/%; Regionum Sueci- Carum natura £i> proprietas 11,12 5 1 /%. ciborum vile pretium , W7/ cantas magna 1 3 6 Metallorum fodt- na t$ met alia a, feq, 5 1 Montes in- ter Sue ciam & N oru' egi dm 3 ,48, Sinus Sue acus 1 1 portus rnfigniores 107. 139. /w. * £* Lacus fele - i. I f l>res I N D EX. bres\, 14, 53 feq% ISfScheren 138, 139. Aditus ad Sueciam dijficilis 5 5 . Regni w/ignia 7 5. regnum fit h a- reditanum 60 >8 3 , 174, 189, regius titulus 50,36 3, re* gni Reftoresvete- res 7 6 > feqq. 173 feq, Hodiernorum regum profapia^z Jeqq.lnducia cum Poioms 8 5 . Pa x cum Dani i 86 Lo- cus eledionis Re- gum Vet erum 148 174 feqq. Monu- menta Regum Ve- terumyo, 1 77. Se- quentium 155, 1 7 7 /eq+quod 'jus- jurandu Rex pra- Jlet 60 feq, ubi co- ronetur 1 76. Li- beri ejus 6i 4 Re- gis fumma digni - tas. vide prajat* £5 pag, 186. Divi- tia , potentia t$ reditus regii 50* 65 lor menta be l- licatS naves 68, 69,1 17 'feq Ordi- nes Regni 60 feq. Nobilium ordo 61 feq. Equitum Au- ratorum ordo ib+ Confihum Regis fummum , eiufque Senator es 61 feqq . fudicia ,Jura,& Leges ibid Sena- tus militari & qua militiam con • cernunt 64, feqq . C ancellaria , Archiva Regni 66. Rerummari- timarum prafefli 68. Regni The (au- rarius 69 Ordo Ec* clefiajlicus 7 z. Jeq . Introductio reli- gionis Chrijtiana in Sueciam 77, /e^. 91,115, izy, 130 „ [Document text truncated for crawler view.]