Por el muy ilustre cavildo de la santa iglesia metropolitana de Zaragoza. Sobre que en los processos iurisfirmae Petri Entrena, et aliorum, se deve revocar la pronunciacion de non satisfecisse...
Full text
// POR Pag.L EL MVYILVSTRE CAVILDO DE LA SANTA iglesia metropolitana DE ZARAGOZA. •* SOB%^E Ojie en los tirocej[os iurisfirma Petri Entrena,^ aliorum> (e deae reuocar lapronunciación de non fatisfeciíTe» ydeclararfe ,hafatisfecho la Santa I¿lefta. /» í iN ii.de Eneró) de ló^óS.el Racionero Pedro Entrena)y otrosjque lo fon de la Santa IglcfiaA.dietPn vnapropoficion de firma,en que articularó. Que por el año Cavildo de dicha anta íglefiaajuftócpn los Racioneros, y ¡ados de ella (para extinción del pley to de Diftri aciones, que avia pendido en la Sacra Rota) fe bligavaad^.ypagarporDiftribac.onesDiurnas cadaRacionerocinco fueldos. Yfi entraíTen en Oder de la Santa Iglefia md ducados.que avia ofre ido la buena memoria del feñor Ar^ob^po Don ray luán Cebrian confentiria lobre el Ar^obifpa o.daria acada vno tres realesry fi por algún acciente noentrafien todos, darla del fueldoquefe A
\\ aumentava')cbn proporción fegun ló que entrafler Articulpíe afsimifmo, que en dicha Concordia fé pa^6)(jueíp’ará loNuevo futTkda'dó fe hizieííe bol fa aparte) yde todo ío que entraíTe en ella fe diefíc vna parte acada RacionerO)y Beneficiado >ydos a cada Canónigo, yDignidad. Articulofe también: Q^ue en.la nriiftna Concordia fe convino ,que para las Horas TSIocurnás »tuvieíTe la Santa Iglefia obligación de poner cada noche quarenra ycinco fuel dos, yde extraordinarios lo qüealli fe contiene, pa ra dividirfe todo éntrelos intereíTentes. ^" Inhíbele en dicha firma ala Santa Iplefia” quede techo> ni otra manera.indevida no contra vengaalospaftos de dicha Concordia.niles turbe en lacobranza>y recuperación dedichas ciones.fegun el tenor de dicha Concordia. En 14.de Enero de idd 8. los mefmos dieron o tra propoficion de firma >en que articularon. Que el Cavildode la Santa Iglefia >por el año 16 ¿y ajufto con veynte ytres Racioneros de Menfh (para extinción del pleyto de las mefadas '' dobles >que -con dichos* Racioneros pendia* la Sacra Rdtíi) otra Goncordia.en que entre otros paños fe acordó) fin novación de la antecedente " la Santa Iglefia, alos veinte ytres de Menfa, yno áotros,les dieíTe tres reales de Diftribuciones Dior ñas todoslos dias,aunque nóetjtraíTen en poder del Cabildo los mil duC'ados del Señor Arcobifpo Cebnan.ni porción alguna de ellos,con otros paños, ycondiciones,que en dichaConcordia fe contiene. Inhibiendo al Gavildo,para que de fecho ,ni otra ma-
,.__3 mariera índevíJa >no contravenga alo acorJado en ella ^ni turbe alos firmantes ,en la poflefsion en qíic eftán>de recib¡r»y cobrar los dobles>y canti Jades.que en virtud de dicha Concordia» ypor ra»; zon de fus Raciones Ies pertenecen. En el añoi(Í7i-rn 8.de Abril fe defpachó moni torío.y fe prefentó ala Santa Iglefia >amoneftandole pagaíTe alos firmantes Quarenta yocho fcma ñas. que fe les deviá deDiftribuciones.queconftitu yen la fuma en el monitorio contenida. Ydefpoes en lo.dtl mifmo fe concedió otro (yprefentó) en que fe ordenava alos íobredichos ,fe les pagaílén cinco años inmediatos deNucvo fundado,yal Racionero Botaya Quarenta yocho femanas de DiN tribuciones de Maytines: ypor lo dicho las-fumasi' ycantidades de dicho Monitorio. ^ Pareciofe por la Santa Iglefia,para dar fatisfacio alos Monitorios prefentados,y fe alegó lo acordado en dichas Concordias; yquedcfdeel añbidyy.; hafta e! de idda.no avian entrado en poder del Cav.ldo los mil dacados,que Ofreció el fenofAr?obif po Gebrian; yqueeneíTe tiempo avian ganado los firmantes (pr^ftito fervitio fueldos por dÍ3;y defde el de idda.hafta el de i7- avian entrado apo. libras,que efián refervadas fobrela Menfa Arfobifpal e'n cada vn ano ;yaf*. en cíTe tiempo han ganado acinco fueldos ,7 t^dioeros.queeslo quetocacon proporción dé las di-‘ :h3S2^.libras;y defde elde i<íb7.cn qiíefe ajuftó ¡a fegunda Concordia,'baft/el día en que fe defpa 'harón ¡ós Monitorios,ávian'ganado atres reales, :v. -^Ai ^
4H por lo que en ella fe ácordo. Hafc hecíió computo de todo lo que cada vno ha ganado de Diftríbucio nes Diurnasjfegun los libros de la puntacion>y refidcnc¡a>y en la mifma conformidad.de lo que han ganado de Nuevo füdado en los cinco años>qne pi den ,ylo que ha ganado el Racionero Botaya de Maytines;y de lo que cada vno en particular ha re-^ cibido en cíle tiempo de los Bolferos del Cavildo, que ha tenido tan folanaente para la paga de diftri bucionesDiurnas >Noturnas> yNuevo fundado» ypara los q, fe ha haIlado»no aver recibido coda la canti adiquc han ganado, indufas eíTasC^uarenta» yocho Semanas ,ylo Nuevo fundado de los cinco anosrque piden ,fe han depofitado las cantidades reftan, yconfcntido fe les entreguen fin refer ya alguna. ~ la Mayo fe pronuncio no avia fatisfecho 3nca ígiefia. Suplicofe revocar efta pronuncia y^declarar aver facisfecho ,que corre por los motivos figuientesv ° Lo pr‘mero;porquelamayor,y laasajuñada fa. tisracion de lo que fe dcvCiCs la reahy efe£l¡va nieracion de la cantidad al acrehedor ;yfe . por principio afsétado.quod folutionc'eitjs.Qi, betur, )mais tollitur obligatio.priW/cw /«i? '‘"iZÍTT‘I no fe ,pL ei do Jos mil ducadosV ! 1^'- ”^or no aver entra dcv.ana,e,ree,K ir"°' bido fino a5.fueldos,y fe les dio no
a í.fabiJos pücaJi 3!>!r í”/ *lib. no ic Ies dcvia lino a5^* no entraron 1continuo ad.fueldos hafta fueldos,y 3- Qcn que fe hizo la vi tima Conelaño i<í<í7- “A.8.femanas defpues dd año cordia: yfi^nd 4^ f^tj^fecho con las caotida- 1557- Pf entregadas,aunque íobren. Para proceder co je aeeftarephca.fe up^^^ fu^os, 6fcys( en cafo pagar el Cavild ^Racionero »ylo de entrar los md yNuevo fundado cada que ganareen gettá aplicado fub ccndi dia.es Condicional.p q„on refidente, tione inrereíTenti^'f f^17J lib.ó.^^onetadc Djít^ qonz.-Me»d.f^^í<^‘>'’ ¿e foltitJdem confseodefít ,««¿íí> ««w-ioS- ¿¡eloca(o,í^ condujo. Ylo J^^/hafta feys.tiene amas de la eva de í“¡ ^e es: Si entraren en poder Sicha-otra condic que ofreció efeno áel Cavildo los tni los 5.fueldoS A!cobifpoCebr.an;y ¡„eerefencia; y fe deve verificar acj-^^gijos a<í-fe ban de vepara el fueldoqo^.^.^^^^ rificar las dos con ..^^^jon del axioma corre en Efto atiende al drecho- Difpone elle» jjueftro cafo »‘^que le deve>fub condicione: que fe p^eísion el Confulto Poroponio, in U diíelo con e>p. --^3 M fl 4 ter que
/ub condtttoneiS.ffJefolaf.^ liberaCTíWv.Sub condi. troné debf!orí, f¿ acceptumferatur .pofiea conditione extflente mejltgtctir Umolim líberatm-.^ hoc etiam fifoltéttotefiat accidere. Efta dotrina la confirman ün difcrepancia ios DD.Paulo Caftren fe,/« dj.r »»«.!. con-eftas palabras, debitar conditionalis per ^cceftilanonem,^elfolmonemf^an,„ conditione Ln conditionefecundum veritatem ^‘^dnentente tar adie folutionis ,vel accebti¡‘^r*'* ^^(rotrahi fingAturfuijfe Uheratm. tune pnnc,p,oloe„r,ñ,„„„„^.,; " dmo„alnf,U¡„, «» c,nd,,„ v¡Vm, Ü1 ^'- W»,,La.goclara„„„„fti„s," fechólo qacfegaahAfpoes daño ‘«'f =dA„^por,acav¡cn<lo^cc,b,do halí ^ '^cve preceder SuSon’fy °í>''gacio„ fupponat Pr, vatio ti' .Sf '‘"t- P-?"'"^^3Cicontraaus.veI on-
onglaalisobligationls; qua^pfardbntveram folut¡onem>y afsi purificada la condícion»fe retrofingc libre adie folutionis. Bartulo Lfub cond'uione\6. num.u^erfEnatio ^ibi lEtratio hainsfidionisefif qiúaquisfingitHr retro obligat(4$d.fotior in princip.^ I.qí 4t"Balneum.jf.qui potiores in pignore habeattir.eadem rationejingittér retro liberatus» Es verdad que ávn mifmo tiempo nace la obligacion»y fe quita per folutionem ,que es al que fe verifica la condició;pero ex legis minifterio ícen tiende» que ,prioritate ordinisintelleñus ,nace la obligac¡on)& pofterioritate ordinis intclleflus »fe obra la liberación per folutionem prsecedentenii aunque eíio fuceda in eodem tempere» non tamen in eodem momento»&: inílanti,dizeIo con elegancía>y aliño CaíteenCedn d.lA6.ntim.^.alli:Nota etia qiiod eodem temporepotefí najei obligatioper prinsí^ 'tolUp^r poJierit4Si(^ [icfecandíim ordinem intelle¿itiSt iícet non temporis^non tamen dicuntnr i[ia fieri eodem momento,vel infianthqma tttnc non denotaretnr ordo Ínter ipfn> Recibe aumento»ló que fe va fundando de la ley quodin diem iz.fde acceptilat.quQ es texto deciísivode nueílrocafo» fin dexar raftro alguno de du^ ¿aiQnod ind¿em(dÍ7:e Pomponio )velpib condi, tione debetnrMceptilatione tollipoteíl y[edita idfa. cinm apparebit[ conditio [ipulationis extiterit ,^jcl dies ^enertt-V^a aceptiIacion,quc es paga» yfacisfacion fingida, obra la liberación en la deuda con J¡c¡onal,vel in diem adveniente coditione, vel d/e. Luego con ni^s eficacia la obrará la real» yefefíi va fo-
folucion>y paga liecha pendente cónd O1^^ leg.filio ibinotatis^ff. de liberiSi Q' fofihumisy Sardas dccif. iS 6,nam-ucam daobasfrqnenr- Efta dotrina tan folida >yconforme alos prin*^ ripios de drecho» fe califica con lo difpuefto por el Confulco Vlpiano>¿?? Lqaod(iea conditione \fifi.de con^i¿ídndebíti-Q,aod fí ea conditione debetar(^áizc^ qaa omnímodo extitaraefilfioUtum refeti non poíefiz licet fiab condiúone >an impleatur incertum ejifi antefiblaataryrepeüpofsu.Lo qual ceíTa adimple ta conditione, ianéiis daabas legibas anteced. Es cotnun fentir de los DD.y Baldo lo confirma in l.fiub conditione condiéi.wdebni>Mi: Soltitum pen^* dente conditione repetirurdd efil prodacitar redaélio in efificytamen refolaitar ¡i conditto extat: idem in die in^ certíi’iün^^ qaando.Si aatem certa eji dies> *vel condi úomon nafcitar repetitio >nec prodacitar conditio in efifieiqaia necefifiaria diesi^el necefifiaria conditio non finf pendit yfied conditio de fiataro contingenti non babee fie extendí adeertitudinemúdeo obaiat natiuitati obli gationisXy^{^ repetición indebiti) de lo que fe pao» alacrehedor condicional in condicione euentua'^ip ante exiftentiam conditionis, yceíTa la repeticioti fiextiterit conditio: Luego porque la folucion ,y paga hecha al Acrehedor condicional anteexiftea tiam conditionis >purificaca condicione operatur verana,realera)& juridicam liberationem. Verafc amejores luzeslo dicho,con la queílion 'que mueve el mifmo Baldoí'z;^/ proxime.in 'verf.Sed ^«<£r/Ví<r,pregunta:Silarepeticion,que nace por pa gar anee exiftentiam conditionis in debito condi-
tíónalijpurificaiía la condición ¡ccíTa ipfo iure , opcexceptionis.-’y rcfuelve ,que cefla ipCo iu :<’ci‘mn funda mencoi fus oalahra s/o diz >an opcexceptionisí' yrcxucivc ,que cena ipio jure» con Pravifs'™o fundamento, fus pala bra sJo dízen con conditiooblieatoriifacial ipfo ture cejfare condiaionem ini Arbitran oPe excePtiom ?wdetur,^tiod opee^ceprhtiislquiíipfo f»re obli¿atio nata tollt non potefi ntfi folutione, rlnouatione, acceptilattone ;non caufa cejfa tioneJe excepJol.U.§.circanampofiquam ohltgaíto 'e/i nata,e^ríificata eUdicet enm reducatur ad non ^rMtarrten mero ture durat obltaatio, qmfutna- ^íura’no'n habetfines perpetuosJe aa-^ ohlig.l.obliga~, úonLfereS-ptacelsed ego credo,quod ipfo ture,quo. tHmen,neceftinrerutn natura- Loego • arina.fe figue con evidencia,que la paga hecha in debito conditionali.punficadalacondicion, opera tur ipfo iure liberationem .fiquidem facit ceffare nacen do, adn,i«He, eft- ’r, v\ nrimero >que avícndofc quitado ipfo necefsita de fomento alguno ;ala mane- "mimbrernuertoyanotienereparordiftin ra que el hhombre que efta coía es>G P^paéíis- El fcgundo tá herido./-/ , no fe necefsita.de Ceoponga ,fino que el Juez fuple el fef°fiproxhne,in verfEffeaus,a\\v Efeaus efi mag lus,quta qnando aaio efifublata^pfo iure ,nonpojefi
to ,C- defruB. (f limm expetífs ,l.fi qttis n. C. de rebtés credíí^ Vltiitiaraente fe deve reparar»que los farmantes juraron el cumplimiento de las Concordias» ytie* nen obligación de guardar el juramento Geropre que fe pueda Gne difpendio falutis qternx,cap.qna un pa^utn de paBis in 6. cap. debitares ,©* capcutn contin¿at de iitre tarando. Yporque es dccifsiva en nueftro cafo, pondré alaletra la \eq fiquis matar '/L\.CM tranfaB.Á\zcn los Emperadores Arcadlo,: yHonório :Si quis matar annis 'vigintiquinqae ad~ uerfaspaBa>vel tranfaóitones, nulla cagente imperioy fed libero arbitrio, (f'volaniate confeBas ypatauerit cffe ’oeniendam,n}el interpellando ludicem, -vel fuppli cando Prmcipibm,vel non implendopromiffa-. eas aatemánaocato Deiomnipotentis nomine,eo aaBorefoli daaerin nonfolum notetar infamia, 'verumetiam actione priaatas refittuta pana ,quA paBis probatur tnferta, (^reram proprietate careat ,emolumento, quodexpaBione,veltranfaBione illafuerit confecutus,itaque omnia eorum mox commodo deputabuntur, qai intemmerata paBi iuraftraauerint.Í)eve(e pon derar la palabra w>oAí,qu| velocitatem denocat»& omnetu dilationem exclodit, •uttenetglefin auth, de inia¡l.n»pt.verb.Mox,col. 2.&base diftio Max, habet vira lat^ fententia?,vt inGnitos allegaos te^ net Tiraquel./w l-ft vnquam njerbo reaertatur num. lop-C-de reuocan.donat.vbi «»»>.iii.alias Gloffas,& Doftorc^ allegaos dícit ,qmdlicet diBio mox yvarijs modisfamatur yfecundum fubieBum argumentam^eiustamen propria,^genaina vis,($' natura eft, vt
•vt accipiatarpro confefitm ;fi„e Íntermllo :Luego fegun eüa difpoficion tan clara de drecho ,teniendo la palabra A/oa;, fuerza de cofa juzgada> noJe deve remitir aotro juyzio ,fino que en cfte.por no aver cumplido el juramento deven fer repelidos. No es de menos reparo la palabrapriaatíis:h qual induce priuacionipfo iure, &minifterio legis .yafsi quedán fin acción >ni decreto que lesfufrague- Entre las partes no fe controvierte >que las pa» gas .que fe refieren ,fe ayan hecho por razón de Diftribuciones Diurnas, Noturnas, yNuevo fundado «auiendolas hecho el Miniftro de la Santa Iglefia>que eftá folo diputado para efle rainifterio, ynootrojy afsi eflamos en términos claros,fegun la doñrinade Satioñn decif. i86’. in verf. Propte- 7. Pero aunque fe huvieran hecho indefinite.propter iurispraefu mptionem cedunt induriorem./.i.fatwfequent.defolut.(^ llherat. cum vulgatis. Yefta prefumpeion baña. para impedirla execucion.como con autoridad de la Rota wdecíf. (^z.nam.i. 6. par. i.diaerfor. lo refiere Gratiano, difeeptat. Forenf. cap. 224. num. 6$. yda la razón, que concluye: folatio probatar ex inrispra^ fnmptione ,refiere amuchos :ydize mas abaxo./r^ •vt ijia prxfamplio taris affeiat onere grauiori probandi contrariam ,adeo wUcee pofsint confiderari *ttiqnA conieBara pro parte aduerfarij ,lamen non fnfficerent ad tollenda}^ illam prafamptionem iu' m.Yfiendo la materia can clara .por los motivos que fe han reprefentado ,yotros que afiften ala ja-
juflicía déla Santa Igkíia >qüe la integridad >Jii-. ftificacion .ygran juyzio de V. S. fabfápohdc-' rar >no dudael Cavildo facará la pronunciación 'de SatisfecijJeircvocznAb la que fe fuplicajproot iu-’ ris >8c Fon eft. Salva T. S. C.