scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

De Tarraco a Italica: M(arcus) Fabius Atilius Antonius Auitus

Álvarez Melero, Anthony; Caballos Rufino, Antonio F.

Abstract

Una inscripción hallada en el teatro de Italica da a conocer a M. Fabius Atilius Antonius Auitus, cuya onomástica permite identificarlo como prestigioso ciudadano de Ta-rraco, incorporado por adopción en una familia oriunda de Ilerda asimismo integrada en la elite de la capital de la Hispania Citerior.

Full text

xviii 2020 sylloge epigraphica barcinonensis SEBarc grup de recerca littera departament de filologia clàssica, romànica i semítica universitat de barcelona Sylloge Epigraphica Barcinonensis (SEBarc) Dades catalogràfiques Sylloge Epigraphica Barcinonensis / Universitat de Barcelona, Facultat de Filologia, Departament de Filologia Clàssica, Romànica i Semítica; dir. Marc Mayer i Olivé. – Núm. XVIII, 2020 – Barcelona: Universitat de Barcelona Anual issn: 2013-4118 issn electrònic: 2014-8151 I. Universitat de Barcelona 1. Filologia Llatina Director Marc Mayer i Olivé (es-Barcelona-ub) Consell editorial de direcció Giulia Baratta (it-Macerata-unimc); Jaume Juan Castelló (es-Barcelona-ub); Ángel Martínez Fernández (es-La Lagunaull); Javier Velaza Frías (es-Barcelona-ub) Consell científic Juan Manuel Abascal Palazón (es-Alacant-ua); Giulia Baratta (it-Macerata-unimc); Francisco Beltrán Lloris (es-Zara- goza-uz); László Borhy (hu-Budapest-ele); Antonio Caballos Rufino (es-Sevilla-us); Jonathan Edmonson (can-Toronto- yorku); José d’Encarnação (pt-Coimbra-uc); Lietta De Salvo (it-Messina-unime); Jaume Juan Castelló (es-Barcelona- ub); Ivan di Stefano Manzella (it-Viterbo-univt); Concepción Fernández Martínez (es-Sevilla-us); Helena Gimeno (es-Alcalá de Henares-cil ii uah); Joan Gómez Pallarès (es-Barcelona-uab); Gianluca Gregori (it-Roma-uniroma1); Rudolf Haensch (de-München-dai); Manfred Hainzman (at-Graz-unigraz); Mika Kajava (fi-Helsinki-uh); Anne Kolb (ch-Zürich-uzh); Maria Letizia Lazzarini (it-Roma-uniroma1); Yann Le Bohec (fr-Paris-paris iv Sorbonne); Ángel Martínez Fernández (es-La Laguna-ull); Attilio Mastino (it -Sassari-uniss); Giovanni Mennella (it-Genova-unige); Stephen Mitchell (gb-Exeter-uniexeter); Ioan Piso (ro-Cluj-Napoca-ubb); José Luis Ramírez Sádaba (es-Santander-uc); José Remesal Rodríguez (es-Barcelona-ub); Marjeta Šašel Kos (slo-Ljubljana-zrc.sazu); Manfred Schmidt (de-Berlin- bbaw); Javier Velaza Frías (es-Barcelona-ub); Isabel Velázquez (es-Madrid-ucm); Claudio Zaccaria (it-Trieste-units). Redacció i secretaria Giulia Baratta Adreça SYLLOGE EPIGRAPHICA BARCINONENSIS Grup LITTERA Departament de Filologia Clàssica, Romànica i Semítica Universitat de Barcelona Gran Via de les Corts Catalanes, 585 e - 08007 Barcelona tel. 0034-93-403 55 97 contacte e-mail: [email protected] Edició Impressió Compaginació Galerada, Serveis d’Edició sccl DCPlus Violant Maluquer issn 2013-4118 (edició electrònica 2014-8151) isbn 978-84-96786-63-9 Dipòsit legal: b-3654-1991 Imprès a Espanya. Printed in Spain © Departament de Filologia Clàssica, Romànica i Semítica Universitat de Barcelona Gran Via de les Corts Catalanes, 585 08007 Barcelona Serveis d’informació: SEBarc és recollida sistemàticament per les bases de dades: SCOPUS, RACO, DIALNET, ERIHPLUS, AWOL, DYABOLA, EDCS, EDH, SUDOC, ZBD, ORES, JOURNALTOCs; MIAR; SUDOC, ZENON; OPENEDITION, WORLDCA, RESURCHIFY, Hispania Epigraphica, L’Année Épigraphique, L’Année Philologique. SEBarc, fundada el 1994 pel professor Marc Mayer i Olivé, és una publicació científica que vol difondre estudis i novetats epigràfiques de qualitat i abraça temes d’epigrafia, filologia clàssica, paleografia, història antiga, topografia antiga, arqueologia clàssica i llengües paleohispàniques. La reproducció total o parcial d’aquesta obra per qualsevol procediment, compresos la reprografia, el tractament informàtic i la distribució d’exemplars mitjançant lloguer, és rigorosament prohibida sense l’autorització escrita dels titulars del copyright, i estarà sotmesa a les sancions establertes per la llei. Els drets d’autor segueixen la norma de Creative Commons. Les opinions expressades en notes, informacions, ressenyes i treballs publicats a SEBarc, com també les transcripcions utilitzades per als noms propis, són d’exclusiva responsabilitat dels seus autors. Aquesta revista comprendrà un volum anual. Els llibres enviats a la redacció seran objecte de recensió crítica o de notícia. Aquesta revista utilitza el sistema d’avaluadors externs (termini de resposta de 2 mesos) i només admet articles, notes i recensions originals i inèdits. Per als intercanvis, cal dirigir-se a les adreces de la redacció. Una versió digital dels números anteriors es pot consultar a: http://www.raco.cat/index.php/SEBarc Sylloge Epigraphica Barcinonensis (SEBarc) Catalogue Data Sylloge Epigraphica Barcinonensis / Universitat de Barcelona, Facultat de Filologia, Departament de Filologia Clàssica, Romànica i Semítica; dir. Marc Mayer i Olivé. – No. XVIII, 2020 – Barcelona: Universitat de Barcelona Annual issn 2013-4118 issn electronic: 2014-8151 I. University of Barcelona 1. Latin Philology Director Marc Mayer i Olivé (es-Barcelona-ub) Editorial and directorial board Giulia Baratta (it-Macerata-unimc); Jaume Juan Castelló (es-Barcelona-ub); Ángel Martínez Fernández (es-La Laguna-ull); Javier Velaza Frías (es-Barcelona-ub) Scientific advisory board Juan Manuel Abascal Palazón (es-Alacant-ua); Giulia Baratta (it-Macerata-unimc); Francisco Beltrán Lloris (es-Zarago- za-uz); László Borhy (hu-Budapest-ele); Antonio Caballos Rufino (es-Sevilla-us); Jonathan Edmonson (can-Toronto- yorku); José d’Encarnação (pt-Coimbra-uc); Lietta De Salvo (it-Messina-unime); Jaume Juan Castelló (es-Barcelona- ub); Ivan di Stefano Manzella (it-Viterbo-univt); Concepción Fernández Martínez (es-Sevilla-us); Helena Gimeno (es-Alcalá de Henares-cil ii uah); Joan Gómez Pallarès (es-Barcelona-uab); Gianluca Gregori (it-Roma-uniroma1); Rudolf Haensch (de-München-dai); Manfred Hainzman (at-Graz-unigraz); Mika Kajava (fi-Helsinki-uh); Anne Kolb (ch-Zürich-uzh); Maria Letizia Lazzarini (it-Roma-uniroma1); Yann Le Bohec (fr-Paris-paris iv Sorbonne); Ángel Martínez Fernández (es-La Laguna-ull); Attilio Mastino (it -Sassari-uniss); Giovanni Mennella (it-Genova-unige); Stephen Mitchell (gb-Exeter-uniexeter); Ioan Piso (ro-Cluj-Napoca-ubb); José Luis Ramírez Sádaba (es-Santander-uc); José Remesal Rodríguez (es-Barcelona-ub); Marjeta Šašel Kos (slo-Ljubljana-zrc.sazu); Manfred Schmidt (de-Berlin- bbaw); Javier Velaza Frías (es-Barcelona-ub); Isabel Velázquez (es-Madrid-ucm); Claudio Zaccaria (it-Trieste-units). Editorial Secretary Giulia Baratta Address SYLLOGE EPIGRAPHICA BARCINONENSIS Grup LITTERA Departament de Filologia Clàssica, Romànica i Semítica Universitat de Barcelona Gran Via de les Corts Catalanes 585 e - 08007 Barcelona tel. 0034-93-403 55 97 e-mail: [email protected] Edition Printed by Composition Galerada, Serveis d’Edició sccl DCPlus Violant Maluquer issn 2013-4118 (e-issn 2014-8151) isbn 978-84-96786-63-9 Periodical number: b-3654-1991 Printed in Spain © Departament de Filologia Clàssica, Romànica i Semítica Universitat de Barcelona Gran Via de les Corts Catalanes, 585 08007 Barcelona Information services: SEBarc is referenced in the following data bases: SCOPUS, RACO, DIALNET, ERIHPLUS, AWOL, DYABOLA, EDCS, EDH, SUDOC, ZBD, ORES, JOURNALTOCs; MIAR; SUDOC, ZENON; OPENEDITION, WORLDCA, RESURCHIFY, Hispania Epigraphica, L’Année Épigraphique, L’Année Philologique. SEBarc, founded in 1994 by Professor Marc Mayer i Olivé, is a scientific journal which published studies and epigraphic novelties of excellence. It covers the disciplines of epigraphy, classical philology, palaeography, ancient history, ancient topography, classical archaeology, and Palaeo-Hispanic languages. The total or partial reproduction of this work by any procedure including photocopying and computer processing and distribution of copies through loan or rental is strictly prohibited without written authorization of the copyright holders, and will be subject to the sanctions established by law. The policy of copyright is according to Creative Commons. The opinions expressed in the notes, communications, reviews and articles published in SEBarc, in addition to the transcriptions used for proper names, are the exclusive responsibility of the authors. The journal will be published annually. Books sent to the journal will be reviewed or mentioned in the news section. The journal uses an external peer review system (answer into 2 months) and only accepts original, unpublished articles and reviews. For exchanges, please contact the editorial secretary and for subscriptions the editor. The back volumes are available at: http://www.raco.cat/index.php/SEBarc 7 Sylloge Epigraphica Barcinonensis (SEBarc) xviii, 2020 issn 2013-4118 Índex Articles Paolo Montanari La memoria del liberto imperiale Priscus Gamianus al quinto miglio della via Latina pp. 13-34 The Memory of the Imperial Freedman Priscus Gamianus along the Fifth Mile of the Via Latina Lucio Benedetti Iscrizioni romane da una collezione privata francese pp. 35-45 Roman Inscriptions from a French Private Collection Sandra Muñoz Martínez Anàlisi i nova proposta d’edició de l’epitafi del nen Èutiques (SEG 31, 846) pp. 47-66 Analysis and New Proposal of Edition of the Epitaph of the Child Eutyches (SEG 31, 846) Cecilia Ricci Servi et liberti publici nelle regiones II, III e IV Italiae: mobilità sociale e benessere economico pp. 67-84 Servi et liberti publici in the Augustan Regions II, III and IV. Social Mobility and Economic Welfare Gianmarco Bianchini Rosy Bianco Gian Luca Gregori The triclinium of the ‘Casa del Moralista’ and Its Inscriptions: CIL IV, 7698 = CLE 2054 pp. 85-105 Il triclinium della ‘Casa del Moralista’ e le sue iscrizioni: CIL IV, 7698 = CLE 2054 8 Sylloge Epigraphica Barcinonensis (SEBarc) xviii, 2020 issn 2013-4118 Giulia Lodi La ceramica grigia con iscrizioni venetiche dal territorio di Ariano Ferrarese (Mesola, Ferrara) ed il problema della «romanizzazione linguistica» pp. 107-123 The Gray Pottery with Venetic Inscriptions from the Territory of Ariano Ferrarese (Mesola, Ferrara) and the Problem of Linguistic Romanization Jonathan Edmondson Elena Gimeno Pascual Otro militar en el territorio de Valeria pp. 125-134 Another Soldier in the Territory of Valeria Concepción Fernández Martínez CIL XIII, 1856 y CIL XIII, 1891. Entre lo formular y lo métrico pp. 135-146 CIL XIII, 1856 and CIL XIII, 1891. In between the Metric and the Formulaic Compositions David Martínez-Chico Platillos epigráficos de balanza en Hispania pp. 147-161 Roman Epigraphic Scale Pans from Hispania Notes Alfredo Buonopane Cinerario urbano con iscrizione falsa rinvenuto a Conza della Campania (Avellino) pp. 163-172 An Urban Ossuary with a Fake Inscription from Conza della Campania (Avellino) Marc Mayer i Olivé Fragmentos de inscripciones romanas en la muralla aureliana de Roma, uno de ellos con un posible cursus senatorial pp. 173-180 Fragments of Roman Inscriptions in the Aurelian Wall of Rome, One of Them with a Possible Senatorial cursus 9 Sylloge Epigraphica Barcinonensis (SEBarc) xviii, 2020 issn 2013-4118 Sandra Muñoz Martínez Nova autòpsia i estudi de la taula opistògrafa IGUR III, 1242 pp. 181-194 New Autopsy and Examination of the Opisthographic Table IGUR III, 1242 Umberto Soldovieri Un’inedita tessera nummularia da Pompei pp. 195-198 An Unpublished tessera nummularia from Pompei Simone Don Una fondazione funeraria in un’iscrizione inedita da Brixia (Italia, regio X) pp. 199-202 A Funerary Foundation in an Unpublished Inscription from Brescia (Italy, regio X) José d’Encarnação O praenomen feminino — Uma anotação a propósito de HEpOL 5214 pp. 203-209 The Feminine praenomen in Roman Epigraphy — A Note about HEpOL 5214 Helena Gimeno Pascual Marc Mayer i Olivé Una nueva inscripción gaditana con un cognomen singular: Cusculia pp. 211-219 A New Inscription of Gades with a Singular cognomen: Cusculia Giulia Baratta Barcino: lacerti di testi epigrafici antichi e moderni nelle mura tarde della città pp. 221-228 Barcino: Fragments of Ancient and Modern Inscriptions in the Late Roman Walls Anthony Álvarez Melero Antonio F. Caballos Rufino De Tarraco a Italica: M(arcus) Fabius Atilius Antonius Auitus pp. 229-236 From Tarraco to Italica: M(arcus) Fabius Atilius Antonius Auitus 10 Sylloge Epigraphica Barcinonensis (SEBarc) xviii, 2020 issn 2013-4118 Xaverio Ballester Bueno, sospechoso, malo: tres inscritos chatones visigóticos pp. 237-249 Good, Suspicious, Bad: Three Visigothic Bezels with Inscription Michel Christol Varia Epigraphica. III — Sur Piperolus = Piperc(u) lus pp. 251-255 Varia Epigraphica. III — On Piperolus = Piperc(u)lus Javier Velaza «Un graffite assez amusant» (CIL VIII, 22645, 480 = CLE 938) pp. 257-261 «Un graffite assez amusant» (CIL VIII, 22645, 480 = CLE 938) Recensions Giulia Baratta (a cura di), L’ABC di un impero (Simona Marchesini) pp. 263-269 Guy de la Bédoyère, Domina (Albert Sabaté Morales) pp. 269-272 Lorenzo Calvelli (coord.), La falsificazione epigrafica (José d’Encarnação) pp. 272-276 Catarina Gaspar, Helena Gimeno Pascual, Noelia Vicent Ramírez (coord.), Ambientes geográficos y territorio (José d’Encarnação) pp. 276-277 Víctor Revilla Calvo, Antonio Aguilera Martín, Lluís Pons Pujol, Manel García Sánchez (eds.), Ex Baetica Romam (Laia de Frutos Manzanares) pp. 277-280 Antonio F. Caballos Rufino (ed.) De Trajano a Adriano (Marc Mayer i Olivé) pp. 280-282 11 Sylloge Epigraphica Barcinonensis (SEBarc) xviii, 2020 issn 2013-4118 Heikki Solin (ed.), Studi storico-epigrafici sul Lazio Antico II (Marc Mayer i Olivé) pp. 282-283 Luis Ángel Hidalgo Martín, Jonathan Edmondson, Juana Márquez Pérez, José Luís Ramírez Sádaba, Nueva epigrafía funeraria de Augusta Emerita (Marc Mayer i Olivé) pp. 283-284 Juan Manuel Abascal Palazón, Estudios sobre el hábito epigráfico (Marc Mayer i Olivé) pp. 284-285 Antonio Varone, Iscrizioni parietali di Stabiae (Marc Mayer i Olivé) pp. 285-287 Serena Zoia, Mediolanensis mos (Francesca Pettinari) pp. 287-290 Col·laboradors d’aquest número p. 291 Normes d’edició pp. 293-296 229 SEBarc xviii, 2020, pp. 229-236 Sylloge Epigraphica Barcinonensis (SEBarc) xviii, 2020, pp. 229-236 issn 2013-4118 data de recepció 30.11.2019 data d’acceptació 10.5.2020 De Tarraco a Italica: M(arcus) Fabius Atilius Antonius Auitus From Tarraco to Italica: M(arcus) Fabius Atilius Antonius Auitus Anthony Álvarez Melero*, Antonio F. Caballos Rufino** Resumen: Una inscripción hallada en el teatro de Italica da a conocer a M. Fabius Atilius Antonius Auitus, cuya onomástica permite identificarlo como prestigioso ciudadano de Tarraco, incorporado por adopción en una familia oriunda de Ilerda asimismo integrada en la elite de la capital de la Hispania Citerior. Abstract: An inscription discovered in the theatre of Italica makes known M. Fabius Atilius Antonius Avitus, whose onomastic structure may lead to the assumption that he was a citizen from Tarraco, who was adopted by a family from Ilerda who belonged to the elite of the capital of Hispania Citerior. Palabras clave: elites provinciales, orden ecuestre, Italica, Tarraco Keywords: provincial elite, equestrian order, Italica, Tarraco En una ocasión previa, uno de nosotros editaba una inscripción procedente del teatro de Italica en cuya muy deteriorada superficie proponíamos leer (fig. 1)1: * Universidad de Sevilla. Estudio llevado a cabo en el seno del Proyecto de I+D de Generación de Conocimiento «Funciones y vínculos de las elites municipales de la Bética. Marco jurídico, estudio documental y recuperación contextual del patrimonio epigráfico. II» (ORDO VI; referencia PGC2018- 093507-B-100), del Programa Estatal de Generación de Conocimiento y Fortalecimiento Científico y Tecnológico del Sistema de I+D+i del Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades (MCIU/AEI/ FEDER, UE). ** Universidad de Sevilla. 1. A. Caballos Rufino, «Tres inscripciones del teatro de Itálica», en A. Caballos Rufino, E. Melchor Gil (eds.), De Roma a las provincias: las elites como instrumento de proyección de Roma. Juan Francisco Rodríguez Neila in honorem, Sevilla, Córdoba 2014, pp. 280-285. 236 SEBarc xviii, 2020, pp. 229-236 Anthony Álvarez Melero, Antonio F. Caballos Rufino, De Tarraco a Italica: M(arcus) Fabius… ¿A qué se habría debido la erección de una inscripción homenajeando en Itálica al que identificamos como Marco Fabio Atilio Antonio Avito? Muy verosímilmente tal homenaje debió haber sido una inmediata resultante del cursus desarrollado y, en concreto, haber estado en relación con algún posible cargo público vinculado con Itálica; aunque, por desgracia, el estado fragmentario de la inscripción impide su identificación. Este Marcus Fabius Atilius Antonius Auitus, bien flamen provincial de la Tarraconense él mismo o hijo del flamen de este nombre, adoptado por un hijo de M. Fabius Paulinus, caballero por concesión de Adriano, y de la también prestigiosa Atilia L. f. Valeriana, ambos de familias oriundas de Ilerda enraizadas en la capital de aquella provincia, era por consiguiente miembro de la elite tarraconense por triple entronque. Resulta altamente verosímil que también él, tras haber desempeñado la máxima magistratura municipal, hubiese sido promovido al ordo equester, desempeñando —como parece deducirse del soporte epigráfico— una procuratela no identificada en Italica35, gestión por la que fue homenajeado por los italicenses en el teatro, uno de los espacios de representación política más significativos de esta prestigiosa ciudad. Encontrándonos ante un M(arcus) Fabius Cn(aei) f(ilius) Gal(eria) Atilius Antonius Auitus, la argumentación desarrollada confirmaría, tanto el origen tarraconense del personaje, como sus plurales entronques familiares con la elite de la capital de la prouincia Hispania Citerior, su propia promoción al ordo equester, así como la justificación de su presencia en la segunda mitad del siglo II d.C. en el otro extremo de Hispania, en Italica, debido al desempeño de tareas de gestión que, desgraciadamente, el estado fragmentario en que nos ha llegado la inscripción que lo homenajea nos impide identificar. 35. ¿También una curatela reipublicae Italicensium como M. Lucretius Iulianus?, pero este empeño, si bien se adecua a la situación económica de la ciudad en época severiana, no sabemos si se habría implementado ya en la fecha más temprana que asignamos a la inscripción.