Thesaurus antiquitatum et historiarum Italiae... Tomi quinti, pars prima

| H [3 n 1 [4 I E 1 H l j 8k. ET : |a —-— 2 VA amt mue & p à Pg Dx | d TU ] km diac eme d "t5 X co uM ME E rd Z ea t * : PY z P: : ágglL 7 "T £ 4 oir MZerT x eem Wj - e NN rtt 7 7 SN : SW 2 * ZH / SUN n d VEPL FIG SY nm " NM r LE-—El -| RS. v N EST [— —RHH | —BERN3 [— —Ni md má md Mm ARR ema Lokal p | E-— Lonedied fermi p (ccm aos d MM Lees vean AR mir Loouesl wen pee ELE Rar raras Lund E——] uem Í— prd p E lend A e—À M a — Pon: C—Á p po Tae e — "dier p Lasnsiad mmc LL Id Londteumied p E ——Ó Nisi var Nee AOXRRVSTNVAEAANAAAENAYA MENS NCCNUNNN Em ILLTTNM E TD TURBO WEHLEREEHEFLELIM UM? UEM Wn [i : —— PREMA i — Seca UTR b 3 der. : NAM ESSSSSS HIM m MET 1 a : TEL j : N ^ auem : ena LLLI ET TT j Te m rH i fitt idus. um COP MOMRRARARASARAEÁAANASRNAANTNAN BXNARIXAAYSATRTASNANRANAASAASASES ESSA ARS Porvd Perysqq ttn Jf »popueretevwdVeqmesgemone AVIV i» d Dnm nw Sp NC ^o8r m emet 2E Ute OUT QM L^ NOVE HUJUS EDI TIONIS BENEVOLE LECTOR. irOp I in defcribenda Urbis N enetiarum origmie multus effem er. lau- p d; Aucforis diu immorarer , actum agerem , quóumam bac copiofe ab Aucdore im opere ifo explicatur , illa. autem. à. Beriedicto. Brognolo iz Praefatione fua. buic libro premiffa meliori mado celebratur. Ctt. ex abundanti Elogia. ab. alus Viris Tiuftribus in Bernardum Juftinianum conferipta adjumnximus. Quo. au- tem patio Urbi. N enetiarum 7. dies Jimgulos aliqua. accefferit familia, atque aliquod. conffructum fuerit. edificium , ut taudem ex tam bumih- us imitüs in illam magnitudinem uon. aliqua. fabitario mortalum concur[fu , fed feufun dx. per continuata. aumorum fpatia- excreverit & coaluerit , omuium opiume ex boc opere cognofci potefl. Propterea. Le&lorem ad id ablegamus , & mos fo- dummodo ea, qu ftudium é& induftria moffra 1n. vepetendo boc opere prefHterunt, indicabimus. — Primum. feias mos Exemplar N enezus Anno. M. D. XXXIV. per Bernardinum Benalium mpreffum. fecutos. effe; quod quidem rarus ó | puudis male fübnotatum evat , fed pro viribus moffris prius emendavimus , & ve- | coguroimus , vitia parvi momenti, que Bbvariorum incuria irepferant , fuftui- qus, alia autem majoris ponderis, me auctorem mutilaremus , mi[a fecimus , & folummodo in smargine bujus Editionis. moffram: feutentiam. cum. afferifea motatam -adjecmus. — Deinde. Nomina. propria ,. d alia notatu. digna ,. ut & Oratumes Epiffolafque, quarum wonnulla in hoc bro occurrunt , Characleribus à textu di- — werfis, quo füb afpe&dum le&oris latim "venment , excudi curavimus. . Poffremo - dudicem docupletiffumum ,- &. buic operi valde ueceffarium affximus. . Hac ft gra- ji excipies , bofce quindecim libros de Origine Urbis Venetiarum , d zres /- bros De S. Marci Evangeliftz Vita, Tranflatione, & Sepulturz loco, cz- tera ejus firipta , quorum Benediétus Bxognolus iu prafatiouc fua fere Jab finem sentionem facit , Deo voleute fequentur. Interim. bifce fruere ^ vale. E- In BERNARDUM JUSTINIANUM Elogia. EX JACOBI PHILIPPI BERGOMATIS Supplemento Chronicorum. vacet) E RN A4RID'UM quoque Jufiinianum patricium P'enetum Philofophum WW WOW. & oratorum fai feculi apud fuos Z/ezetos principem praedictis viris illu- 425,4//2: ftribusmerito annumerandum puto: eo quod non modo apud fenatum fuum Oh Venetum , verum .& apud curiam ARozzauam. & univerfam Jf2//47 atque ' Galliam , alias quoque nationes orator miffus: cum graviflimas caufas fa- sene. pientillime peroraflet, fingularem femper dicendi gloriam omnium doCtiffi- morum virorum judicio affecucus eft. Hic autem cum & Grece , ac Latine apprime eru- ditiffimus haberetur: plura e Graco in Latzzum tranftulit..— E. quibus Z/ócraris libellus ad ANzcoclum regem: fcripfit etiam hiftorram Gottborum elegantem , vitamque J'ufizmiani pa- triarchz Z/eget; avunculi fui Zi&. 1. edidit. Et innumeros pene fermones & eofdem qui- dem ornatiflimos atque elegantiffimos: nec non epiftolas pene innumeras ad diverfos de- dit: atque alia multa. Hic in anno falutis noftrz 1471. ad Sixtum. pontificem maximum ab fenatu füo orator miffus: apud cundem de refiftendo 7 urcoram licentiz cum lachrymis agensTurcos Chriftianis duo imperia. 4- regna. 20. provincias: ducentas urbes utriufque fe- xus innumerabilem multitadinem ademit. |. Tandem in anno domini 1410. procurator fan- &i Marci: & eques auratus deficiens a filio ejus. F. regiis exequiis honeftatus eft. E. | B. Juflinianu. e d ur EX metuere s mo TNISRICHN PRUNUS SNNUENEN TSPNCTESICE EHI VE NEN PUT rrr an pesce mft vy mm mre pnr orm me & : TUUS ENRURÓrHpe ire pn ni mgrum ono [ - * x Besteck ec Verrem mee a i inas rts romam —— BÓ MORE ehm TIR COUR LIINONR EIS 7S VENUTO 43 E'i]oho VER UCEUN | "£x :EAQU bd rpOor V. sl Elogiis Doctorum Virorum. | AZ ERNARDUS Juftinianus Venetus 2 przma patrie uaftentis origine 2A Hiftoriam fcribere orfüs , quod füfceperat grave munus elegautiffime per- PAS fecit: ita, ut eum mobili gloria dignum exiffzmemus , quum patritiuns , 9 eruditogue patre genitus , quod patrie debebat egregie , cumulateque per- eS) Jolverit. m .LATOMI ; Quzrere-debueras aliquem toto orbe latino , | Q Lmperatrix Hadria. AMETS Qui que ge[fiffi preclara domiqte forifque - Inde ufque ab z1cunabulis ; | Ore , auimoque pari, mullo corruptus amore , "Ad pofleros tranfinitteret Quefifls multis , quadam pramortua feclis Jam parte: uec repertus eft..—— | Tox defperas? poteras: fed re[pice , civis | Qui preflet bie Bernardus eft. l uare age , grata fuo quantum Verona Catullo , - CPerfülve: ui plus debeas. ; EX NICOLAI CRASSI Elogiis Patritiorum Venetorum. 35 USPICITE univerfi; atque fan&tiffime veneramini hoc ipfum non magis Qi Bernardi Jdfliniani Senatoris ampliflimi, quam Eloquentiz ipfius, atque Q9 virtutis illuftre fimulacrum, quod maxime pio, gratoque animo , & if- hYe2. comparabili merito inter //ezezz nominis, egregia lumina fpe&tandum pro- ANS /€9 ponitur, Hac ille promiffa czfarie, & generofx frontis decore veneran- ACSOBUScSC75 dus, feculorum omnium memoria digniílimus heros fummum zternz glo- rie decus comparavit, cum cxteros omnes fplendore, atque dignitate aequales, non mo- do corporis proceritate, & oris graviffimi majcftate vinceret, fcd etiam commendatione virtutis, atque do&rinz longe, multumque fuperaret. Etenim hic ille fuit, qui Grzczs, Latinifque literis üfque ad miraculum inftructus, magiftratibus, & legationibus fere cun- &is domi, forifque przclariffime perfun&tus, cum & Rempublicam & Mufas impenfe co- leret , utriufque rei gratia eximiis honoribus excultus, eleganuflima denique hiftoria con- fcripta, LLa£zs fermonis puritate, gravi cum primis, atque facundo ftylo, rerum deni- que fcriptarum fide plane admirabili, ita ctera erga J/euetam., atque adeo literatam Rem- publicam egregia merita cumulavit , ut inde non fibi modo, atque pofteris, fed 1pfi quo- que patriz, immo vero I/2z, & Europe zternam gloriam compararet. - Czterum Sc- natorem ampliffimum, cujus illuftris fama nullis feculis confenefcet, ftupenda virtute , at- que divina prudentia fupra mortales omnes eminentem ufque adeo fenatus fufpexit, ut cum Divi 7Marci Procurator creatus effet, atque fe domi ob affe&am ztatem contineret, nihil tamen magni ponderis, atque momenti decerneretur, nifi ad. eum honoris, atque adeo publicz utilitatis ergo fenatores mitterentur, qui fententiam perquirerent, & ad fc. patum referrent ; fic undique feliciffimus fenex lucis ufuram amifit, 1pfumque revifir coelum quafi poftliminii jure , unde in hanc urbem venerat; poft mortem ctiam plane beatus, cum tantis laudibus fuerit promeritus ,, ut pau 7ou: laculentiffumi fcriptoris divino X praeconio clebraretur, dicata in pernobili mufzo inter fapientes viros effigie, atque elogio - perfcripto: cumque prater cxteros tanti generis ampliflimos fenatores in. Gegrgzo Equite legationibus maximis honeftiffime perfuncto, & Laurentio ícnatore illuftriffimo renaíci quodammodo gloriofe, & reviviícere videatur. | I EX. i * EX GERARDI JOANNIS. VOSSII, | s "De Hiftoricis Latinis. lib. T3 cap. 9. | | CERNARDUS [uftininus, Leonardi azze semorati fílius , patricius Ve- netus, gt "Orbis fue omine , attto cIo cccc rxxt.. 4d Sixtum PPoutzficem lega- Wy rus fui, Jftripft vitam patrui fui Laurentii Juftiniani, protopatrzarchbe Venc-. | ti: qui anuo decefft cloccec rv. Ea tum operibus Laurenui bujus Bafilez edi- dis prefgitur: tum etiam apud Surium exffat iu áanttorum bifloria T. 1. d: virt. Tan." Iter de origine Venetiarum egz/: idque , ut Jovii quoque 7udicim. eff , ele- ganter. vdd bac fcripfit vitam Marci Evangelifie , € de corpore ejus Venetias trauflato. Ouin Gothicam e£zzm biftoriam , ac praeclare quidem condidife , autor eff Jacobus Ber» vomas zz Supplem: Chronic. — TEN P AT CIN E dans fon Dictionaire Hiftorique.. Ke ie 5 GyEGmERNE US TINIANI (Bernard). de Zenifé.,. celebre par fa qualité & fa do&tri- NI]. ne».a vécu dans le XV. Siecle. . 11 étoit fils de Leouard Taffiniaui , dont jJ. je parle ailleurs comme d'un homme d'une grande litterature, & neveu de Sant Leurent. Juflinien. premicr Patriarche de enfe... Celui-ci foütint m ——'ÀÀ ) UZz5$ trés-bien l'éclat & Ia reputation dc. fa famille , .&.fut employe dans les. eem MC principales affaires de la Republique. En 1471. il fut Ambaffadeur à oe aupres du Pape Sixte IV. A fon retour, il compofa la vie de Saint Laarenat Juffimien ion. oncle, que nous avons en téte des Ouvrages de cc grand Prélat imiprimez à B4/e , & dans le recueil des-uies des Saints. de Surius. lpublia encore un Traité de l'origiue de Ves uife, PHiflaire des Gotbs; Ja wie. de aint Marc. P Evangelifte &. d'autres Ouvrages, qui témoignent que Berzard juflinien avoit beaucoup d'erudiuon; de difcernement, & de pieté. .Il ne manquoit. pas aufi d'éloquence , & il ne faut que voir fes EpZrres , fes Oraifins , & lcs difcours xemplis de. fentences qui l'ont fait furnommer le Philofophe. . On affure qu'il mourut avant l'an1495....—. COT OW HIDE noRMM qr ORE LAURENTIO JUSTINIANO, Patricio generofo viroque magnanimo - : SOAUE PUO D» vnm JXIME vellem magnifice Laurenti compater obfervande datum effet , ut ANY ? qiii originem Venetiarum swrézs primarie uoviffrme conferipfit Clarzffrmus Vb. VA / vir pater tuus Bernardus Juftinianus, qui immortalitate : dignus erat, 1s A VÁAC N. zantum uel vite adbuc vel otii fortitus effet , ut ipfe fuum opus ,O emen-' 3 À dare, $9 expolsre fuo 1nore potuiffet , non quod bic labor , qui ex ejus obz- ODEESIAEE nu nobis videtur obtigiffe , gravis exiflat , quem quautum ad me attinet , zante quoque glorie smibs effe duco , ut vel propter boc etam Jevis videatur , fód quod (9 equius fuerat, ut qui ex altera opera unica laudem meritus ferat, is ex bac quo- ue eam cumulatam ferret , € ff quis Aviftarchus erat aut Varus cujus uel examini pon- dérandum , vel lua expoliendum recle eredi poffet , 1s ipfe erat amprimis. - Ceterum | quaudo boc optamtes 2m cadum (ut proverbium eff ) fagitas mittere poftulamus 69 cribro. aguam. circumferre , mibi faciendam. ffatui, ut banc curam , quam ex zpftus juffa mibs.- demandafli , fufeiperem ,& banc bifforiam ea lege , qua juffit recognofcerem , licet quan- za fit bujus muneris anagnitudo one mom fugtat.. $7 quidem in. cenfóre Difloriarum , que maxime varie funt , non pauciorum artium cognitio vequiritur quam m biflorzco ipfo, quem uullius fere artis ignarum effe oportet , som moralis , som politice , uon militarzr, — anon architetfure , non fere cupusquam alius , quod alioquin aon odo jon poffet ingenia, morem. , ftudia , inflitnta , confilia, res geftas , opera alta , cujufmods effent. vetfe ut. oporteret feribere ; fed ue- intelligere Et dim nom magis quam im cantibus , aut fonus confonautias diffonantiafque ignarus muficae deprehendere... Cui rez iliud etam. accedit ; | quod ut abfque egregia quadam artus oratorie peritia sOHutientts , NE rerum mun. T 3 05 totnm mcm mm m gp EFIE n mmn me FPTRERWUNUTMPI DITE GRON CORPNRISICEERRETOERCTREEPUYRNPE TUPISEURINUUPNCIE PENES re memo Morem mem eee * WCHTPIPPgeneer n NIHILO ADHI YET RERO entem mm teram m nee ns reno m m BENEDICTI BROGNOLI do , tatttague varietas , retíe ,ut ratio poftulat , prodi non poffet. — Ita ffne pari artis di- cendi comaprenftone utrum. fecundum eam ves. [Cripte fuerant , am nom , quifquam videre up poterit , uon magis quam cucus (ut vulgo fertur ) de coloribus rette judicare : guum jrefertim illud ita [it faciendum, eaque varietate fententiarum , verborum , compofitzo- uie, figurarum , aliarumque bugufmodi verum , ut bifloria füavitatem babeat. |. Et licet ea que exponantur , paria iuter fe omnia nom exiflaut , oratio tameu untuer[a ad paren dicendi curfum, € equabilitatemm quandam , 69 eundem tenorem reducatur , quod ftue quodam artificio procul dubio fiera nequit... Mitto affetius qui attingeudi fant , concia- ues, que iuferuntur , nec uon.va que am. emendandss operibus Fabius. azt. couftderanda ueque folum uungüid deftt , aut redundet ,aut quippiam [it quod in melius auutari queat? verum etiam nunquid tumeat quod premendum fit , aut bumile exiflat , quod frt attollen- dum , &9 alia id genus que autmaduerteuti tam multa mibi videri fMleut y 6&8 talia, ut zutra uonum aunum ad quod (patium temporis Flaccus praecipit editionem premendam e[- fé, ut factum fuit a Cinna, aut decimum , ut ablocrate, quz aucfores quum firipfiffent, ille quidem Smyrnam; bic aut paneg yricum , orationem multo minorem , quam bec biffo- ria pafft fuut abire. .. Cinna quidem novem anuos, locrates vero«decem , priufquam illa opera publicarent , ut.iutra (2uquam) bec. temporis interqalla etiam meutem guam acerrime intendentibus , €9 auumum liberum habentibus , 9 tempus vacuum. | Quibus rebus ad bujufmodi munera obeunda maxime opus eft , uix credam omuia videri poffe se dum intra unum , aut alterum menfem , 8 ez cui meque animus curis fff vacuus , me- que otium unquam fere ullum detur ; verum quum animadvertam me ad boc munus dele- &um fuiffe a fapientiffimo parente tuo priufquam decederet , quem mibi veriffmile uon eft falli potuiffe , niff forfitan im boc tautum erravit , quod me quoque. arbitratus eff tauti operis cenforem 2doneum fore-, tum boc fretus , tum etiam doct iffrmo ac eloquentiffmmo af- fine tuo ac patricio digniffimo , mec non fénatore araviffimo atque optimo , qui quum. divi Marci Procurator. creatus fuerit , qui- honor. im bac magniftcentif[Ima €9 precipua civi- zate ducatui proximus. babetur , uon-tantum. celfitudine €9. fplendore ipfis extollitur , atque ilufiratur , quantum Jüblmitate (9 nore fue fidei, abflinentze , integritatts , Juflitie , probitatis , 9 aliarum virtutum ipfe eum extollit atque illuffrat: Dominico Mauroceno mo judicio. fummoque. confilio viro; qui ad omnia erat adbibendus , au auediocriter conftrmatus vem aggreffus fum., &9 fecundum leges bifforie omnia quam dili- gentiffme licuit , contemplatus. . Geterum preter. paucula quedam: que vel vudia vel zucboata relicía fuerant , quibus manum inpofummus extremam , mbil prorfüs repperi , quod'ut in opere cujus aucior prius extintfus effet. quam ederetur , "00 magnopere pro- bandum e[fe cenferem. ...Nam ves primum ea difciplinarum omnzum intelligentia , &9 ar- zjum cognitioue expoffte funt , eaque legum ommum bifforie firibende obfervatione , ut facile appareat uibil omnino. defuiffe feriptori, quo mimus intelligeret quid effet unum- quodque quod narrandum foret , €8. quale , feu quo modo actum geflumve aut fatum num grudenter , aut jufle , aut fortiter , aut fecundum aliam virtutem. wel arfem , an con- fra, vel etiam cafu aut fortuna. ..Nec fattum effe ob ullam rem on ob amorem cujus- quam uou odium , nom urvidiam non aliam. bujufmodi caufam quo mitius omnia ut haberent aon plus aut minus vel aliter quam verum effet libere atque ut oporteret. loqueretur , ft- ve in aliquo immorandum , froe quid percurrendum aut. quovis alio amodo explicaudum fuerit. denda cum 1nulta ac drver[a fuerint dre » €aà fte difpofüit , ut nibil ex- ziterit ommino quod uon [umm locum decentiffime fortitum fuerit. Quid dicam de copia verborum £9 deletfu , uec uon etiam compofitione C9. numero , denique tota oratione 68 genere dicendi? Quis exiflimaret bominem in adminiftrrationibus reipublice continenter verfatum , nec folum domi [ed etiam foris , &S propterea a litterarum fludio fere femper avotatum , tam copiofum 1n dicendo , tam elegantem fieri potuiffe? Quod igitur 1m alis dicentibus uon amplum babetur premum tefle Cuintiliano oratz0 emendata , €9 dilucida , quodque eis magis efl vitium dee[fe , quam ut ex eo magnam virtutem adepti videantur nonne in ipfà vel. maximum efl ducendum? ed. adde quod 58. gravis eff , €8 ornatus , 68 ia, ut qu& dicia fiut ab ipfo , ea neque aptis , ueque füdvtus commemorari potuiffe videantur. Quod tamen baud quaquam ita eft admirandum fiquidem quales. fuut artift- ces ,taliat9 eorum opera effe confüeverunt. Totus enim gravis ,totus compofitus C9 faavis erat, qui omuibus fcientiis comparandis ufgue adeo [émper deditus fuerat ,omnibufque di- JCiplinis intelligendis. c] artibus , oA E rebus ex quibus fapientia conflat &9 eloguem- zia cui precipue ancubuerat , ut fi quid de ulla earum fuiffet quad per occupatzanes 68 oti penuriam aliquando ad fcientiam fuam adjicere mom. potuiffet , id fib detractum fuiffe ar- - bitraretur. Sed in pre [entia nom id agitur ut omnes ejus. laudes explicentur... Non. fa- Jum igitur in narrationibus , aut defcriptionibus , &8 aliis ejufmodi partibus biflorie mi- va fuit facundia , fed etiam nec minus 1n concionibus , nift forfrttan prudentia 12 eis deff- deretur qut vis, aut alia queptam «virtus dicendi , quod vel decorum perfonarum: non fervarit , vel rationem caufarum uon babuerit , aut. veritatem , moratam orationem , vel acrimoniam , aliasve forinas diceudi C9 figuras ubi fuerit opus mon adbibuerit. Qua- rum rerum nullam profetío videbimus accidiffe , fiquidem ea gravitate &9 ornatu eas con- fecit , ut aon. facile ioenias. quo. pacío meliores. fferi potuiffeut. Quare eum ob. alias gar- AD LAURENTIUM JUSTINIANUM EPISTOLA. partes biflorie omnes , tum vero uec minus propter bas concioues , nibil dubitaverim eum inter veteres illos feriptores anuumerare &9 excellentes. Quippe qui preter id quod ex ceteris virtutibus dicendi quibuftuuque ad banc bifforiam feribeudam fuit opus nulle extitit , qua uon folertiffme fuerit ufus , nufquam (atis babuit quautumvis ei propter vationes preditlas neque parum effet neque leve feuteutias quas &9 graves &9 aptas exco- gita[fet , veluti lineamentis quibufdam expreffiffe , [éd tanquam pictor magnificentiffr- zuus uec minus peritus coloribus quoque optimus eas voluit quam pulcberrzme exornare. Sed füpervacaneum efl 1d verbis coner offendere , quad eft rebus 1pfis apertius mox fefe ipfum offenfurum. Nec fum tamen infectus quam audatter faciam ,qui boc munus ,quod eff dott iorum , ufurpem ,€9 fuper bujufmod: operibus fententiam feram. Sed mibi per faafum eft idem ab optimo quoque quicunque bunc librum legerit judicatum iri ,uec me tautum meo amore erga fcriptorem moueri ,ut ita fentiam ,quantum ipfareiveritate. "Unum eff tantum quod verear quo patío nonnulli fint accepturi , quod buic bifforie bellum Gotthorum n- féruerit , uecnon etiam Langobardorum &] Saracenorum, au£ iu ess exponendis prafertzm bello Gothorum /a£iufcule fefó extenderit.. Sed primum quum ejus intentio fuerit ,ut ci- vitatis Venetiarum orzgiuem traderet , nou video quomodo illa pratermitti potuerint pro- pter qua ea fuerint confiituta : «Deinde (ue alias rationes dicam) ff ea uberius funt ex- pofita , aut aliquid earum , nibil tamen füperfluum eft commemoratum , € ipfa quoque tam digna fuut cognitu , ut etiamfi ad vem alioqui nibil ob ullam caufam attinerent , C9 plenius etiam. expofita effent. omuia , vel maximam tamen babendam cenferem gratiam ei, qui nobis eorum bifloriam Latine fic tradidiffet. Quemadmodum. igitur Vergilius ex Jneide: Ovidius ex zetamorpboff: Caefar ex commentariis: Perfius: Valerius Flaccus: alii item ex aliis operibus füzs , unicam laudem fuerunt confecutz , licet defuncti fuzffeut , priufquam illa emendaffent. edidiffentve ; fic mon dubito clariffimum patrem tuum fimgu- Jarem gloriam ex bac hifforia apud optimum quemque , qui eam legerit , adepturum : quamvis decefferit &9 ipfe priufjuam eam vel cafligare , vel expolire valuiffet. — Quare licet mibi ambiguum. uon fit , eum ff diutius vixiffet multo magis €) melius fuum opus ei- maturum fuiffe , 8 quedam forfítan ad majorem brevitatem redatiurum , nonnulla ma- gis iluftraturum , alia alio modo in melius mutaturum , ne quid aliis que compofuiffet ulla im parte deterius foret , fu tamen nobis autforibus mom expetiabis dum quifpiam alius omuia moroffus velit perfequi , librum paffrm feriat , € dum eum formoftorem ffa- deat reddere , &9 politiorem cicatricofum ipfum (ut verbis Quintiliani utar) &9 magis deformem efficiat... fed primo quoque tempore defiderio tum. aliorum , tum 1m primis tuo- rum civium , qui cupiditate flagraut , ut ex parente £uo bauc bifloriam cognafcant , [a- Lisfacies , €9 eam imprimendam curabis, que elegantius compofita eff , quam ut ullus poffet exillimare , qui moffet quam femper au&tor ejus ita fuerit tum publice tum priva- zm occupatus , ut mirum fit eum potuiffe unquam vel ad bec ftribenda fefe sufistuere - Quum interea eam ita compofuerit , ut non a negotiofo , féd ab otiofiffimo fcripta effe vi- deatur. Qua de re quo mimis dubites fr modo, po[fm fatisve deceat per boc id efficere boc in loco unum. ( ftc euim mibi vifum eft ) &reviter , vel umo fpiritu commemorabo , fed tu, quodcunque id. fuerit , dabis venum libere loquenti. Licet enim tu quogue nom par- ve ei, qui te genuit , laudi exiffas , quod Byzantio , tf hinc incipiam , ffve Conftantino- poli qua urbe neque magnificentius , neque greclarius quicquam facile babetur ,oriuudus ex iluflriffima juttiniant zzmperatorzs profapia , €9 Venetiis que Byzanuo zum aliis doti- bas , € ornamentis , tum magnitudine rerum geftarum & gloria minime cedunt , ortus , (9 ed domo , que preter patrem tuum €) Leonardum avg , qui clariffrma cruitatzs [u- mina extiteruut , Nicolaum quoque Juftinianum zzfea produxit , qui familiam veftram , que injuria fortune € culpa temporum ad unum redaila fuerat , propagavit. [peciatum omnis probitatis exemplum , nec non 'Thomam Juftinianum 2/id Venetiarum co/umenz , 69 pre fidium fingulare , € preterea beatum Laurentium vi zui Leonardi fratrem primum Venetiarum fatriarcbam digniffmum , cujus nefcias quid potiffimum laudes , atque adeo potius admireris , fummam do£krinam 69. fcientiam , an eloquentiam infignem , an admi- randam [an&litatem &9 alios preterea permultos viros praftantes. (uon enim modo locus eff ut omnes recenfeam , nedum de omnibus omnia dicam) 1ta te €€ privatim , (9 publice geris, ita omuibus im rebus adminiftrrandis ver[aris , wt fi uon iifdem prorfus artibus , €g iuflitutis (mon enim omnes po[funt Bernardi Juttiniani effe , Leonardive, aut Lauren- tii Venetiarum patriarche , ne dicam Juttiniant Zzperatores , quin etiam re vera in tan- fa rerum copia , «9 varietate ne commodum quidem e[fet , unum tantummodo € idem iter ab omnibus teneri) at alis de laude &8 glória cum eis prope dixerim contendere velle vi- dearis. Tamen neque tam dignam , meque tam diuturnam , neque tam propriam ex te quam ex bac bifforia capit laudem , quoniam tu quantum ad ipfum attinet fetus corpo- ris, illa animi , tu modum vite bumane excedere uon potes , 1I/a zm perpetuum durare , zu ff conflaus , ff pius (i fortis , fi fide , f£ magnitudine animi , & aliis optimis quibufgue moribus ,&9 virtutibus praditus ,bec abs te fale (OG ab elecitone tua. llla preter zpfum au&torem babet neminem , ipfe mom folum. corpus ejus produxit , 69 cbaracferibus tan- quam lineamentis , €9 membris formavit , fed fenfus etiam &O [ententias e1 tanquam ani- mam infudit , neque figuris folum tauguam veflibus eam induit, fed coloribus quoque Íat- N BENED. BROGN. AD LAURENT; JUSTIN. EPISTOLA. pfauquam gemmis G8 margaritis ipfam caftefffme exoruavit.. Quo circa quando ejus elorie "ou minorem quam debes curam geris, dabis operam non folum ut bec bifloria imprima- Eur cum vita «Dro Mara, (9 eus £ranflatzone ; ac - aliis opufculis que buic adjunxit , fed etiam ejus epiflolas , atque adeo etiam €9 multo "agis orationes , ad quas emendan- das expoliendafque quo plus otiz matíus fuit ,. eo etiam in fuo genere elegautiores extite- ve *: Immo (tulit eum domus tua quaff ad imitationem familie Curionum contigua fe- vie preftautifmmos oratores) bis addes etzam illam avi tuz Leonardi orationem fünebrem, quam in laudem Caroli Zeni babuit , 69 ff quam preterea altorutm taore oratorum. litteris. mandata veliquit , de illis caufis quas. egit vel in foro vel in fenatu , uli vi diceudi tantum polluit , € eloguentia , ut € zHud affecutus fuerit quod de Pericle traditum eff, ut nou loqui aut orare , fed tonare &9 corufcare videretur : 68 illud quod de Cicerone: u£ quemadmodum. Romse Cicero zz 224dzczis , Jic ipfe Veuctis tauquam. alter. Cicero zu eis regnare diceretur... Hac licet tua fponte ad id mihi fatis propeufüs vifus fueris , intel- Lgens bujufmoda smonumentis nullum dignius , mullum mobilsus , mullum freflabilius effe. J amen mibi fümpft ut ad te firiberem , ut oleum (/ffcuts vulgo fertur ) adderem CAPIIUO y (9 currentem impellerem , quo bec opera publicaturus eo alacrius id faceres , quod id a Luis fi todo im bis judici quicquam babent , zutelligeres comprobarz. Vale. | * Scriptailla, de quibus hic mentio fit, ctiam typis mandabimus. BER- BERNARDI JUSTINIANI, Neneti Patric , Senatorü Ordinis Piri zdm-.- phimi, Equitifque Glariffmi, ORIGINE URBIS GESTISQUE. VENETORUM HISTORIE PROOEMIUM. QD OLENT plerique biftorie cupidiores, quibus Venetiarum urbem videre, aut de ea aliquid audire contingit , vebementius admirari: Quenam tam mova in[ilenfque ducenda vite ratio bominés terra natos campe[iribus locis affuetos induxerit , civita- ferm conere inter paludes. — Fuiffe etenim alibi urbes in aquis fias, C9 legimus €9 audivimus: Ut'lyrum apud Phoenices: Juftinopolim zz4 Hiftros: Cyzicum. ip Afia. mu Galliis autem ejufdem nominis V enetos oppida. babaiffe confamili fitü Caefar defcribit. —.Sed ad éás omnes ex continenti lingelis quibufdam erat acceffus ,ut Terram omnino reliquiffe non viderentur. — Mediis autem in Aquis urbs conflituta , nec vifa unquam nec audita. Majorem autem interdum admirationem excitat loci dif- Jicultas C9. infülentia, quam operis magnitudo: ut pons ille lapideus per tranfverfum pelagus a Bajis ad Pu- teolos du&us: aut /Egyptiw quoque Pyramides, quarum tametfi moles £9. altitudo fefe admirandam. prae- bedt : won tamen illud minus quod, ingentia illa faxa unde fimt. comportata , vix beue percipi po[ft : cum omnia circumquaque areua contetia fint. — Adde civitatis quoque amplitudinem, que diuturnitate libertatis y. Cg rerum geflarum gloria: mec non. [antiffnmnarum legum infhitutis, inter primarias omuium [eculorum ah- sumerari potefl. — Sic enim fine caju[quam injuria loqui libet. — Placuit itaque facere buic communi defiderio fatis y 9. iufolite bujus originis caufas in lucem proferre: ANon ut in Ravalti primis quafi Jeminious C0n- quiefcamus unius infale tenuis atque pufille s fed ulterius progrediamur , caufafque retexamus bujus condenz de, quam videmus, civitatis. Quibus videlicet adatti rerum comverfionibus tot. smortales, aut vi compulfr, aut certo judicia addu&li , primum ceteras infulas C2. littora tenuerint :: demum plerifque aut defertis. aut veliclis comvenerint in unam, que ad juflam Civitatis men[uram vedatia caput effe cepit C9. princeps Venes tiarum, 4; fer auus octoginta fupra CCC. tantis Italia imperiumque malis (ceterarum enim geutium clades- nobis omittende) tut a barbaris, tum ab bereticis laboraverit, ut preter Theodorici Gotthi azzos, qui- bus Italiam zeguit, mulla peue unquam illis [it requies data. — Qui labores tamen a multis andati meun- vie: utinam eo ordine Scriptorumque concordia, atque ea lam verum quam temporum ratione, que Jfatisfa-. eere legenti poffent : ad ea prefertim que indaganda apertiufgue declaranda. [ufcepimus. — Sed multa confufa obfcura C9 male invicem compatla inconditaque, falfa quzdam etiamt9 quod ab umo fcriptum ab alio preter- mium: ut nullam pene in bis bifforie bene digefte lucem aut. gratiam reperias. dantium ex bis excipere a- "ur ince[ft, quantum ad declarandum quod querimus [atis fuerit , baud contemnenda ut mibi quidem vide- tur ratione. Nam fi illam perfettam C9. abfolutam dicimus croitatems, que per fe fe rebus omuibus ad buma- ne vite ufum [uppeditaudis [atis ampla [ufficienfque eff , wt [apientibus omnibus placet, [ane uon video, qua pa&o Rivaltus pof] Athilae'ex de difzeffum , ve&e civitas appellari potuerit : duabus folum parvis infulis pabitata. Quanquam ex bis, qui de Venetiarum imitio conferipfere , aliter Venetus illud , aliter extergus affumit. . Siguidem prifci Rivalti incole initia ultima repetentes exordia fumpfere ab Ede [acra primum in Rivalto condita , atque Deo optimo maximo eterna memoria confarata: Externi autem de Rivalto gibil feorfum :. De onmibus in[ulis Venetis fimul eas ab Atilae in. Italiam adventu originem accepiffe. Que fen- tentie licet diver[e fint, uon tamen a vero funt aliene: Siquidem omnium VOTUM que aut natura gignun- tur, aut arte conftant , plura. fere [emper ine[fe principia videmus. Natura quidem ut in foetibus animan- tium , arte ut iu pitloris imagine quam ftylo primum defignat , colores deinde adhibet penicille. — INavalis quoque faber primo quafi [pinalem carinam. [upponit, deinde coffis auunit , donec in aquam deducats fic pri- as omnium civitatum origines fuiffe bumiliores baud profetto dubium. Nam ut alias multas taceam, Ro- mz primordia ab Evandri Palanteo sounulli repetunt alii ab Aícanti fiia: Romulus deinde fuperiora omuia delevit. . Sumere etenim licet cioitatum initia, vel altiora, el abfolutiora, ut cuique magis videtur. "rlitraria enim ves omnis pofita in populorum principumque voluntate. — Veneta. pofferitas maluit in maja vum. exordio permanere, quod [antium religiofumque accepiffet. . Magnum enim antique religionis radices convellere. — 4lie fiquidem civitates aut operum magnorum initiis, aut conditorum dignitati, nonnulle numi- uibus ortus confecravere.. Defuere iffa V enetüs , nullis munitis unquam moenibus aut arcibus , neminem pra- - derea unum poteft afferere conditorem, etiam fi ab. Athilana clade fumatur initium. | [Nulli debet boc benefi- cum nifi Deo optimo maximo bonorum omnium origini atque auctori, ad cufus operis exortum. benignama largamque dexteram porrexiffe dubitare non licet... Af] duo illa uobis velita , Jtfus videlicet € condendi ratio, omnibus tum senibus, tum conditoribus memuorabiliora. | Situs quidem admirabilis imvifus antebac €9 inau- ditus, uec minus condendi ratio , ut fuo loco dicetur. Siculi Vero apud 4lios , aut obftarius aliquid, aut. variis contrarii[que [ententiis traditum offenderimus, fequi probabiliora plauioraque reddere propofiti eft. Non onmittemus etiam fiquid inter narrandum vel utilius vel jocundius ad notitiam [efe offeret. — Neue enim venia. B. Juflinianu:. A ind 3 BERNARDI JusTiN1ANI DE OniGINE 4. indignus exiflat, quifquis peregrinationem ingrejfus precipue longiorem, fg forte in oppidum aliquid illufivius, vegionenroe inciderit ameorems luftrare illam ejufque. gentis quicquid frt vel ufu vel uotitia dignum feruta- vi baud meglexerit..- Nam €9 "Thucydides propofito infiflens , €2 Herodotus gentes C9 terras C9 mores ia quos incidit moffe. comcupi[cens uon uterque in genere fuo uon laudandus. Orfus fum autem bec, tum alis, fum ipfi mibi: dum eguidem mon qminus turpe exiflimo. patrie qe. originem ignorare, quai fi de natalibus «meis interroganti refpoudere non po[fign, -.. Nam fü M. Cato fibi glorie duxit , quod octogenarius £9 omnibus funttus bomoribus origines fuas in manibus baberet , quitus populorum ihi lia wemnorie mandaret, cur gibi quoque ejus exempli patrie mee originem battenus omnibus fere ignotam ferutari, €9 omnibus in lucem dare «on Dceat ? esrediemur igitur €9 mos moffram. Ceterum cum V enetize Venetiarumqze zomina fepius . ^ . * . . nobis fint repetenda , ut omnis nominum tollatur error, illud premitteudum, vegiouegt, que efluaria ifla circumjacet Venetiam quodam appellatam. — Fuiffe autem, mnediterraneam quidem omnen cum in bis pala- dibus nulla erat babitatio preter pifcatorias falinariafve cafas, in Infularum modum propriis qua[gue nomi- nibus nuucupatas. bant , NEN NUT ONCE ALUN ORUM UU EIBER PERI frequentius inbabitari ceptas , € preter propria momina univer[as Venetias appellatas. Rivaltus zzfala, im quam aliquot poft [ecula magnus confluxit mortalium WUTIOT US , Jularum C$ litorum. una cum Venetiarum gouine principatus eff couflitutus. gius tamen Venetiz plurali numero Givitas appellata. prius taimen aliqua de gente Veneta deque Situ ac locorum natura paucis aperiemus viderunt unquam nec vifuri funt, fala: fi fieri poteft ic&ioue fiat fatis. . a Has omnes pofe. Athilae adventum excidiumque Urbium earum, que efluaria continge- Jn bis fuit atque im ea omnium Jn- Venetiaque interduz , /fze- Ejus Urbis originem defcribere inflituimus.. Sed ut bis etiam qui mec EUN HUI ED Stc M. U.S, 239ENETORUM Gentem fatis conftat | A| qui. — 7erootus vero ob antiquitatem pater ap- & celebratam. Perfequi fingulos non » cft. neceffe ,. fatis fuerit praeftantio- fenfere, Livius Egetos, prius dictos ex Paphlago- "ia Jf? vegione poft 7rojam incenfam amiffo re- ge Phylemcne, Duce Zatenore , in haec intima fu- peri maris ftagna claffe veniffe auctor eft, no- menque univeríz: genti dediffe. —Cazozem Plinius aflerit atque. Corgelium nepotem idem. fenfiffe, 'euctos ortos flitpe Zrojaga, & Quintus Curtius "dlexandri magni tranfitum in ///az defcribens, hujus etiam meminit nominis & gentis. —Caete- rum alii longe ab hisabeunt in diverfum. Ex iis Ga///s oriundos volunt, qui oram Oceani ac- colunt, contra 27;/22505. . Siquidem Cajus Ge- far de Penetis fcribens, ejus dicit civitatis longe |. ampliffimam fuiffe au&toritatem, omnis 'orze ma- ritimz regionumque earum. Qui & naves ha- berent 77ze/; plurimas , quibus in Zrizzwgiazm na- vigare confueviffent , & fcientia atque ufu rerum hauticarum czteros antecellerent , & in magno impetu maris, atque aperto paucis ortubus in- terjectis, quos tenent ipfi, omnes fere, qui eo- dem mari uti confueverunt, haberent vectigales. Addit paulo poft eos in zeituariis aliquot oppida tenuifle, quz quidem omnia funt a noftris nunc Fenuetis non diffimilia. |—.Diodorus. Siculus haud ignobilis fcriptor hanc & ipfe probat fententiam. Qui hoc funt opinati , credidere cum iis GaZJis deícendiffe in Za/iaz , qui Tarquizo Prifzo regnan- te domo profecti, quum Alpes tranfiffent multis conditis Urbibus Ga//ie nomen indidere, 7Z7ze- 7ofque in partem tenuiffe has potiffimum terras, quas fuperi maris finus offundit, placuit $77aoz; rem ponere pro incerta. Et profecto magnis u- traque au&oribus fubnifa fententia eft. Attamen non video quid prohibeat in unum ambas coire poffe , ut videlicet & Pap/agones pulfis Euga- 4cis nomen genti dederint: Quod Livius fcribit: & occani accolas aliquot poft fxculis quum omnem Ci/2/pizai armis obtinuiffent, in partem felicis expeditionis accepifle hanc regionem, qux a prioribus 7/emetis incoleretur , pelleétos tum maritimis ftudiis, tum aliqua etiam quafi a nominis cognatione , in unamque confufos & gentem & nomen. Utcunque fuerit, confentire | videntur plerique utranque gentem fzeculis licet diverfis in hanc regionem armatos defcendiffe, qui vero priores nomen dederint in dubio relin- perantiquam, & multorum fcriptis | res. Hi de cjus origine bifariam: | pellatus hiftoria libro fecundo :- Ubi de moribus Babyloniorum. in. nuptiis adjungendis narrat, au- diviffe afferit, eandem de nuptiis Legem Zegeris apud 7//jrios in ufu tum fuiffe. Qux quidem pro- vincix tametfi aliquantifper locis diftinguantur, carum tamen zPiepinpene facile dat errori ve- niam. Inde fortaffe Servis quoque grammati- cus 'emetos voluit ab Ezeto lilyricorum rege di- &os. Sedin hac rerum antiquitate licet unicui- que, quod magis libet, opinari. Satis illud fue- rit gentem nomenque fuifie antiquiflimum & ab magnis ubique fcriptoribus celebratum. — Zodg- vict rex qui nunc /razcoru regnum gubernat , dum oratorem agerem apud eum appellare fole- bat me collegamque familiaribus in colloquiis confanguineos. Quod fcriptum diceret a majo- ribus, qui veteres Zraacorum natales memoria prodidiffent, Gallos Zeuetofque iifdem majoribus Cretos.. Si vero fie potius quam Ga/lie egeta initia funt dicanda, non eft a nobis pratermit- tenda laus, qua is, quem dixi, Czrzius eam gen- tem ornavit. "l'radit enim immunes ab omni tri- buti collatione femper extitiffe, & ab //exadro, impetraviffe, tributum, quod ne Perfis quidem tuliffent, pendere ne cogerentur. Hanc profe- &o immunitatis gloriam Dco fert acceptam , fem- perque feret Civitas hzc. | De gente igitur ac nomine fatis dictum. | De regione quam in Z/a/ia tenuere & ejus finibus pauca fubiicientut. Penetie Provinciz fines prifcis temporibus ob- Ícuros admodum reperio, & incertos. Nam fi ex quo primum in hzc loca defcendit Z/ezzor P'enetum quoque nomen huic genti inditum eft, nihil fere ultra fcriptum accipio, quam pepuliffe Eugaueos ad Alpes ufque. Sed dextera lzvaque quoufque progreffi fint explicitum ab ullo noa video. Si vero primi nomen genti dedere Ga/J;- non etiam video plus obtinuiffe quam Zerozaz; ufque Maztzamque. | Siquidem P/izius Gallos O- robios Bergomum , Comuimque condidiffe afferit. Cremonam e Brixiam Genomanos, Mantuam qui- dem PZnzius ad Jenetos, F'eronam autem ad. Eu- £aucos refert. Haec ab occidente. Ab oriente vcro concordant prifci omnes ad Zgailejaz; ufque fines protendiffe lapidibus conterminam , & cam- peítria omnia oppida tenuiffe ad Alpium radices, ut paulo poft dicemus : Montana hinc Retíos, hinc Caraos incoluiffe. Ut autem longius Zeze- Zia extenta non fuerit, magnam (ut mihi qui- dem videtur) Livius quinto biflerie libro fidem facit : uis vint Cen ries DEP 34] CAE 33 pe 31 E p E^ 36 p A M ML LIC NE NU NEC UT YNT END GUN CUNG COND EM C3 NN 3S0 34] —ELONECCEND7NE AJ -x wr Em 3» mmc mr x Oe (8 HN O9 X ÀwERÁ3 0 a wm up m Ly ; ; et. 73:1. 1 , 37 D C. JUNEEMS t dol. LL ET WE UN Wm wer EET Cm Lx 4 "Nf : yt Cx 1, * (3 7 : ^m 4 / i" . / / " ^ : ep : e s* de "ux : 4r uer *e "prit: 77 IEAUÜ 3n / A eme mee mm EMEERATENKEATMAEMEENEEEEANNENUSM EBENURA M HITIITNT OLFETE, pz VENISE Mec Tes Coto e maritimas Dayes. e£ or-£5. D M "(d Nu d e£c. de la r zs s pee RECE,DAr/Ww TIE: LTrÁALIÉje teceriment done. aa Pubhst par OE 5S : A CPraszE vaxwnER ÁA: i4 7 1 — -o0. teuer do France de ao aud egre. 1 Eu ME; À ^od Lieues g. 7 m dezs auDeeré. 2. am ode Corto 67777 / ; edomua. rc. Ud c a odes s EAE Sip" : enc/l al^ | E I 2^2 M 32 33 34 X. 35 36 E Ll , de L L] - H 3 $ H H : t 2 — 7 A . t 1 [an ^ ' Lr 1 , r " LI k a E 8j ) d "md ; D - t» € 3 h j -— "^b » » x 1 * . ? Y . Y " J m A— H » ? ' - ^M " , [3 r a ^ , | ^ " 5 UnBis VENETORUM, EoRUMQUE GtsTIs Lis. Í. ó facit: Dum de E/rufcorum potentia narrat, quos dicit omnia trans Padzz: loca, excepto J"ezeto- 7u/ angulo, qui finum .circumcolunt ufque ad Alpes, tenuiffe. Quo fit ut fatis mirer unde ac- ceperint nonnulli ex recentioribus , & praefertim Paulus. Diaconus. Longobarde | fcriptor. hiftoriz, quique eum fecuti funt, Z/euetia; alterum exten- diffe caput ad 4/Zuazm , alterum in Pannoniam. Neque enim poft ea tempora ex ullis monumen- tis accipio Z'ezezorum opes tam in immenfum ex- creviffe, ut eos fibi fubderent fines. Quinimmo tantis deinceps ca terra eft affli&tata excurfionibus barbarorum , ut fatis habuerint eos, quos dixi- mus, fines tueri. Ga//iz quidem Ci/z/pine no- men & pervetuítum cft, & maxime olim patuit, ut has etiam paludes J/;truvius fcriptor inter an- tiquos non vulgaris Ga//irzs appellet. Nec ullis etiam literis fcriptum invenio, quo pa&o a /"eze- 7o nomine Ga//cum íit extinctum. Nifi quod Longobarde Ycriptores hiftoria tradunt : Loggo- Lardos poftquam eo omni Zzalie tra&u , qui clau- ditur Alpibus & /Zpezzizo , (unt potiti, non GaJ- Jiz fed 'enetie nomen fubttuliffe , Longobardiam- que eum appellaviffe. Haec de occidentis Capi- te Zf)duam veríus dicta velim. Quod autem o- rientis caput protendunt in Pazzoniaz , facile fa- teor, me non fatis intelligere, quo pacto Zzz/ie .pars ultra ZZaliazz extendatur. Prafertim fi Paz- «0105 Íolos illos dicimus; qui accolunt Dazabium ultra citraque. Nam fi tota Z/a/ja clauditur AI- pibus, eorumque montium clauftra naturam pro finibus Z/alie dediffe omnes fatentur, quonam pacto ad Hif/rum porre&ti dici poffunt /z/e fi- nes? Neque enim.crediderim ullum aufum fcri- bere, Jtaliam ufque ad Danubium fines proten- difle. |. Sed fortafle voluerunt Pazzosiam citerio- rem nuncupare, quicquid eft ultra Alpium juga citra Danubium. | Ut hinc a Jugo Alpium Z/aZz, & 'enetia Italie pars, inde Pagaonia citerior ha- beatur, quam nunc Sziriem Carintbiamque , olim Noricum. & Illyricum appellavere. | Quos forte fi fecuti funt fines, meminiffe debuerant Alpium juga Z/z/ie latera efle non capita. Ca- put enim Z/z/ie ab oriente Po/z eft Eflrie civi- tas, quam P/iius tertio. hiftoriz libro pietatem Juliam cribit appellatam , & a Colcbis conditam, nemo eft qui nefciat, fluviumque Zr//az haud procul in mare cadentem terminum Z/a/ie con- litutum. Inter Z"egeriam vero & Hifiriam intér- jecta Japidia eft. | Sed profecto ficuti caeterarum omnium rerum , fic locorum , regionum, ur- bium, nationum magna mutatio facta. De 7- aetie lateribus nulla dubitatio eft, quin a dexte- ra Alpibus, a finiftra paludibus & mari claudan- tur uíque Azvezzam. Caeterum hac tempeftate fola littora & infulae per xítuaria fparfe gentile nomen retinuere. | Ultimum Adriatici maris finum tenue littus cir- cumflectit ,' cujus a tergo vaftz jacent paludes, tum a fluminum exoneratione ,tum a maris zeftu, Eas natura fumma: rerum artifex objecto littore cx arena cumulis aggefto a pelagi fluctibus de- fendit. Alluat enim mare quicquid intra eas ex- tructum eft, nifi littora, quafi muri pro muni- mento obftent , non tamen quin mortalium la- bor natura: non fit auxilio maximis faxorum & vallorum obicibus adverfum pelagi tempeftates impetufque ventorum. — Hzec ftagna continentis oram lambunt. Cingebantur autem ea tempe- ftate multis egregiis urbibus , nam orientis ca- put Zuilegia nobilis olim Romanorum colonia te- nebat. [ta tamen ut Szra£oni placeat, & Zeze- Hie terminum & extra Zenetiam fuifle. Quod communi fere ominium fententie non placet. Huic proxima fuit Concordia , inde Opifergium, | A | deinde Zfrizuz: vetufti nominis oppida, feque- bantur Zaurifjum &c Patavium , licet Taurifiun; recentius fuerit, neque ulla prifcis témporibus ea de Urbe memoria habeatur, ex in Moufftlicis , quod Zel]uz multis placet olim fuiffe. Sed hix omnes aliquanto a mari fubdu&tiores. Inde Zdriz Etrufcorum ian colonia, quz mari nomen dedit, & ultimum caput Aazvesza claudebat, | qua tota paludibus cinta, pontibufque compa- |cta, per infertos urbi euripos naviculis luftraba- tur. Talem enim 577470 deícribit, qui fuit Cz- faris 4ugufli vemporibus, atque ex afferibus pé- netotam, & ligneis zdificiis compa&tam. | Sed qui deinceps eam frequentavere nobilemque red- didere templis & turribus & fuperbis «dificiis. 4ugufius ,. Tiberius, Trajanus ,.— Falentinianus, Theodoricus implevere terra paludes, ut eam tan- dem redegerint in continentem, ita factam, ut; quz olim tota fere aquis allueretur,. nunc ab his recedat paffüuum plufquam tribus millibus. In hzc autem ftagna prater alia minora exoneran- tur flumina feptem przealta ab Alpibus cadentia, vomentia maximam vim aquarum. Z;ligegfum , Liquentia, Plavis, Brenta, Bachilio , trià hzec nominis recentioris. Sane Medwacus fuit quem Drentam pofteriores appellavere. Licet PZzizs duos ipfe numeret 7Medzaces, ex quibus (ut opi- nor) alter Bacbilio nunc ett... Z7befis deinde Pa- dufque. Nunc autem. Padas & Ztbefis omnem cam paludium partem , in quam cadunt, arena ftraverunt. Idem fecere alia lumina a capite fü« periori multis in locis, nifi quantum potuit mor- talium induftria defendere, ut, quz ftagna olim paulominus :ducentorum .paffüum millibus per longitudinem extendebantur, nunc ad dimi- dium redacta fint. Latitudo ubi apertior; tam fuit paffüuum duodecim millibus, antiquioribus vero temporibus dimidio vaftiores. . Perpendant nunc diligentius "ege, fi fapiant, quantum pa- ludium hominum negligentia ex aggcftione rem- poris fit amiffum, meminerintque quantum bel- lorum a fuis majoribus cam regibus etiam & Im- peratoribus fit exhauftum ; quantum auri profa- fum, quantum fanguinis," dum illi fternere eas conantur, Z"ege?j vero latius eas propagare con- tendunt. Sed profecto videtur natura in corrum- pendis, quas producit rebus, & in diverfam fpe- ciem formamque redigendis novos nimium adhi- bere modos, quos fieri poffe non facile credide: ris. Nam quod nulla potuit per tot fecula exer: cituum armorumque vis, ut has paludes exfic- carent, in continentemque 'rediperent : -poítea- quam hujufmodi Injuriam non folum non repreffe- re /'enetz ,fed inferentesetiani in ditionem vertere fuam, quafi defiffet omne periculum, nec ab a- rena fluminum amplius effet metuendum ita in negligentiam oblivionemque verfa fünt omnia. Privatufque plus potuit ufus, atque commodi: tas.quam. publice tam ingentis admirand&que Civitatis opes, ut in difcrimen veniant zdificia; templa, turres, leges, magiftrátufque atque con- | cilia, quibusin rebus privatorum hominum opes omniaque illa commoda continentur. -Ex iis qua memoravimus fluminibus feptem, exiftima- rem fortaffe. feptem maria has paludes appellatas nifi nonnullis videretur P//ziuz maluifle Pad eum effe , qui feptem maria efficiat deductum in foflas inter Ravennam Zltinumque cxx. millibus paffuum , tamen quia largius vomit feptem maria dictum facere; Caeterum quod fequitur non alic- num a fententia noftra videri poteft. N am pau- lo poft omnia ca foffas fluminaque primos Afa- gos feciffe Erz/ros dicit, ' epefto amnis inipetu per tranfverfum in Zzdriazorum paludes; quz fe- prem maria appellantur. |. Ut non tam tractus il- B.Juliwiayus. | AA le 7] BEnNARDI DE OmiGINE jJusTiNi]AN: — 8 le inferior paludium ubi PaZus exoncratur quam | A| diximus maxima ex parte elaborata. Liz au- omnes omnino paludes feptem maria fint appel- laa. Er preterea Padwm feptem capitibus in- fluere in pelagus apud neminem legi. Attamen fi diverfum PZizs fentit nulla mihi cum tanti hominis auctore contentio fit. Littus autém in- terciditur totidem fere paludium oftiis, quot ma- jora flumina influunt in paludes. Inde marinus aítus ingreditur egrediturque , & vices alternat fexta quaque hora per reciprocationes , quibus tum creícunt tum decrefcunt lunaris curíus ra- | tione. Siquidem oppofitiones cjus fideris ple- niluniaque majores agunt acftus, minores vero quo magis ab his recedunt. Nuíquam fere alibi per omne mediterraneum aquarum fluxum reflu- xumque fieri vult is , quem diximus , $/ra/o. Noftri autem Navarchi ubique dicunt accidere , fed longe minori vel afcenfu vel defcenfu. Si- quidem increfcunt hujus finus ftagna quatuor pro- pemodum pedes. Noto vero fzviente autumni tempore aut brumze, feptem aliquando vidimus intumuiffe. Vada Paludium diftincta canalibus finuofis & tortuofis, quafi venis quibuídam per univerfum vadorum corpus diffuffis , Flumina fiquidem cum primum a paludibus imbibuntur quacunque di- Íperfa in his ftagnant. Maris item oftia, quae longe majora funt, quam capita fluminum cre- Ícente zeftu & in paludes influente , tantifper re- morantur fluviorum aquas, quoad viciffim omnes z'ítu recedente in mare refündantur. Ita quic- quid eft f£xtidum malignumque, aufert acftus in maüre, redditque aérem falubriorem , ut paulo poít dicemus. Et ut de fluminibus fupradixi- mus, ita a mari aquze per ramos hinc atque inde errantibus flexibus, fine ulla lege feruntur. Cac- tcrum fummo quidem aquarum zeftu contecta funt vada omnia, eo vero decedente, aqux quoque decrefcunt , & in canales delabuntur, plurima tamen ítagnorum parte vada femper contecta , femperque cymbis & minoribus naviculis naviga- bilia. Majores naves nifi canales non recipiunt. Ne vero locorum ignari finuofis fallantur flexi- bus, margines palis defixis notant, quos metas appellant. Pifcationes plurimae atque optima ex omni pifcium genere. Compertum eft Z/egetu hoc mare pifces gignere longe quam Zyrrbenum fapidiores. Caufam eam credunt propterea , quod plurima, quz diximus flumina eademque maxi- ma in hoc pelagus influunt velut in lacum infe- ro longe minus, ut per multa paffuum millia dulceícat. Apparet hoc ex Euxino ponto nobi- liffimorum pitcium feraciffimo, in quem duo fu-: pra viginti maxima cadunt flumina Z//er praeci- pue Zhagajfque, ut vix appareat falfus. Qui ve- ro pifces his aluntur ftagnis, fapore longe omni- bus przílant. Déeftituuntur magnitudine, five | mi mare natura majores procreet, five quod af- fic pifcatione exhauriuntur ftagna, neque cre- Ícere ad naturalem. menfüram permittuntur. A- pricatur hic maxima avium paluftrium multitudo tam vario genere quam campeftres, quo fit ut aucupium exerceant fludio non mediocri. Sal vero nullis aquis melior natura congelat , & hunc quaftum, nifi maximus tum füiffer, non notaf- & CaffFodorus tam diligenter epiftola, quam ad Fenetes Ícripfit. Nunc dicere fatis fuerit pro- pier falinas tuendas confervandafque , majores plurima & maxima cum finitimis bella gethifle. litorum quoque haud fpernenda feracitas cft. Olerum omnis generis Copia, pàr nunc etiam tantz civitati. Confervantur non minus ferme gelida hyeme quam zítate. Quod eo mirandum magis, quo omnibus funt ventis & tempcítatibus obnoxia. Studio tamen & induftria omnia , qua | urbem effe volunt. | his verbis: tem de quibus fcribimus, fi forte exilia videntar & humilia, non tamen omittenda duximus . qui & nova deícribimus, & raro alibi vifa. Aeris Temperies faluberrima veterum Ícripto- rum teftimoniis celebrata. Nam preterquam quod a nonnullis memoriz: datum , Rvezzzzz po* üffimum dele&am , ubi gladiatores & membris firmandis & augendis viribus operam darent. 77- Irimius nobilis in fuo genere fcriptor non afferit id folum, fed affert etiam ejus rei caufas. Nam pofteaquam defcripfit, quales effe paludes opor- teat, vel natura, vel ftudio , quibuíque caufis falubres reddantur. Exemplar, inquit, huic rei funt Ga//ice paludes, quz circum ZZ/£zzum , Ra- venuam, & quilejam, aliaque, quae in ejufmo- di locis municipia funt proxima paludibus quod his rationibus habent incredibilem (alubritatem. Fluxu quoque aquarum ac refluxu tum agitatur & expurgatur a&r, tum quicquid eft corruptius in mare procul aufertur. Aliud quoque procul- dubio in caufa eft ventorum undique liberi & a- perti flatus non tamen ex montium vallibus quafi per fiftulas irruentium, ex quo fit, ut ficut funt minus violenti, ita reddant undique aérem pu- riorem. Necnon maris falfedo, quum fit natu- ra calidior, & minus humida, temperiem gignit «&quabiliorem. In his vero paludibus loca prae- ter caetera faluberrima ea funt ubi fundum ex cre- t4, non ex czno conítat: ut C/odiz ,— /fmyria- mum, Doreanum. Salubritatis paludium nullum certius teftimonium, quam frequens fene&us, ut vix reperias apud aliam Ztalie regionem plures pleniorefque annis fenes. Quefti fümus fuperius fluminum oftia has paludes arena repleviffe. Non eft ab re illud quoque memorare, hanc urbem, ficüti fudor, & induítria mortalium edificavit , fic iifdem ftudiis confervandam.. Enimvero pari diligentia advertendum , ne rebus in hanc Civi- tatem extrinfecus advectis, atque. per incuriam in aquam deje&is paludibus fiat injuria. Longe etenim plura importantur , quam exportentür. Itaque cavendum, ne plus ftramenti aquis inji- ciatur , quam potens fit fluxus refluxufque in pe- lagus evomere. "Corrumpi enim ea neceffe eft, & aérem infici. Itaque majores ad eam rem mul- ta remedia legibus inftituere. Incedant minores oportet majorum inftitutis, fi perpetuam hanc Caeterum in his ftagnis ex- titer ab ipfo avo vada quxdam multis in locis fparfa, aquis extantia, variis intervallis folidio- |ra, eminentioraque ambitu parva ad pifcatorias |falinariafve cafas.fuftinendas. Quibus duobus praecipue quzftibus mortales, qui tum eas inco- lebant victitabant. Stravere deinde ea latius am- plioraque reddidere mortalium manus ad com- modiorem ufum in Infularum quafi fpeciem. De his Caffodorus in ila de Zeefis epiftola fcribit Eas non natura protulit , fed bominum eura fundavit: Naturam dicit non protuliffe , quoniam qua tempeftate ad ipfas eít profectus, centum fiquidem aut circiter poft Z/2//27; annis, cas revifit. Conftraverant jam ampliorefque red- diderant mortalium manus ad majora etiam zdi- ficia fuftinenda. Neque negaverim alia habita- cula fuiffe ad voluptatem przcipue, quz latio- ribus fpatiis paterent fimilia continenti. Ea fi- quidem 444i poéta villis comparavit. Satis enim verifimile; tum ates cives, tum Zz- ?4vinos fparfa habuifle domicilia per ea loca, ad qüz: pofcentibus anni temporibus animi caufa commearent. Infularum numerus quis tum fuerit ante Zzze- Zias conditas, non invenio. Sed parum (ut opi- nor) variat ab viceno, ut poftea commodius it cebi- X €. "xe 7 d 9 UnBis VENETORUM, EORUMQUE GzsTIs Lis. E. Io cebimüs. Nam ficut aliquarum nomina extant, temporibus, vel natüra, vel manus aliquam po- tuit excitare, quae tüm non effet; Porro fi fu- perioribus fzculis in Zrzzo fübmerfas aliquas, e- merfas nonnullas magnas & amplas & legimus, & owtate noflra vidimus. Fieri facilius potuit, ut per tot fzecula intér has longe minores aliquz vel erümperent, velinterirent. Earüm fundum ubique pene caenofum e(t. —/Edificiorum tamen moles maximz, quas videmus non fine fpectan- tium admiratione, fefe offerunt contemplandas. Quo videlicet pacto fieri potuerit, ut fine ullo fundamento folidiori in tantam altitudinem ex: furgant. Nullibi faxum aut tophum, aut aliquid firmius natura füpponit. Extulerunt éas morta- lium. manus ex aquis egefto cano , quod fieri quotidie confpicimus, folum fternebant & cilin- dris adacquato componebant cafas, aut arundi- neas, aut afferitias. Majoribus deiride zdificiis fandamenta fupponere didicerunt, áut ex arun- dinibus, aut ex viminibus, ut noftra etiam aetas in veterum effoffionibus zdificiorum hujufmodi fzepe fundamenti genus non fine admiratione re- periat. |. Pofteri vero crefcente libidine zedifican- di didicére majores craffiorefque fupponere faxis alnos aut robora indire&um fixa, fupraque ea item ex robore tabulata, faxa deinde ingentia plurimo cum impendio. Optimus igitur Deus (neque enim aliunde illucere potuit hujufmodi confilium) harum unam delegit, Rjvaltum no- mine ambitu paulo majorem, Situ longe prze- flantiorem. In qua duo illa admiranda conítituc- ret, primum ut homincs terra nati , affuctique, civitatem in paludibus aliquando meditarentur. Deinde ita conderent, ut ubi quicumque ad ea runc loca oculos adjeciffet ,' vix crederet poffe condi oppidulum, ibi nunc urbem ambitu maxi- mam immenfas templorum moles, turres praal- tas , ingentes zedes admirantes Confpiciamus. Im- mutabili fiquidem atque zterna lege, qua Deus omnipotens cuné&ta mortalium. opera mortalitate damnavit. Quum Aou imperium ex omnium gentium nationumque congeftis opibus in fupre- mam éxcrevifet altitudinem , Barbarz: quoque fe ad ejus excidium fubverfionemque. — Quadrin- BCntos per annos diripuere Z/2/ia2, vaftavere ci- vitates X oppida, proculcavere divina omnia hu- manaque. Coterum quum natura ita fit compa- Tatum, ut omnia quz compofuit longe celerius diffipec ac diffolvat. In ejus tamen urbis Impe- Tio evertendo, fi non pari maximo tamen tem- pore miferandifque calamitatibus eft elaboratum. Illud divino confilio fervatum, ut qui przftarent pietate ac religione, vel puli domo factionibus d vel longis vexationibus fatigati receptum habe- Tent, quo cum uxoribus liberifque confugerent. Atque poft longa tandem naufragia fibi fan&to- rumque reliquiis peterent falutis portum. Effent- | que tandem ejus loci future opes omni humana opinione majores. Ceterum magni: temporis opus & immenfi fuit laboris, Rivaltus autem di- &a ne fit ex canali czeteris altiori, an quia fit aliis infulis ut eft aliqua in parte ; praefertim ad taber- nas gemmarias eminentior, incertum. Expedi- Us 1gitur quze polliciti fumus jam ad ejus prima quafi femina veniamus, a quibus majores duxe- Funt urbis initium. : cg Sita erat. Rivaltus infula littoribus propior, quam continenti : haud longe quidem ab oftio 4Meduaci Fluminis. Eo portu Pafzvizi plurimum ütebantur propter mercaturam , & navigationes, quas maximas exercebant. EF requentius autem habitabatur, quam pro loci tenuitate: non ab his viz funt nationes velut in vindictam conjuravi- | À |folum , qui ex pifcatione & aucupio victum quz- qua abforptze aquis interiere; Tta in fequentibus| rebants Sed a naviculariis maxime, vadariifque; naviumque fabris. Quod neceffe erat, & acci- dere videmus ubicunque civitates a mari procul recedentes navigationes exercent , & portus ad mare tenent; ut locum habeant vel ad ingreffum portufque cuftodiam j vel ad eXcipiendos nautas ; neceffariifque diverforiis recreandos : crat hanc juxta parvo intervallo infüla alia ambita breviori ad portus oftium paulo projedior, Oljivoles ap- pellata: in quam placet rionnullis z7ezoroz; por- tum ingreffuüm exploratum mififfe, qui nam mor- tales ea incolerent loca ; ajuntque illàm 770/27 déinde vocitaram. Ceterum hac de qua fcribi- mus tempeftate templo carebànt ; ncc erat ubi facra conficerentur: fxpe fermo habitus erat in- ter incolas ea de re, convenire tamen non po- terant, aut de loco, aut de fumptus coilatione ; donec: (fic volente Deo) no&u exortus in Ava]- 7o ignis ex domo Architecti navium cui Entinopo nomen fuit, illam quamprimum in cinerem fo]- vit. Furente deinde vento proxim:e quaque Corripiuntur: accurrentibus (ut folet) cunctis; quum extingui non poffe quantalibet aquz vi ea peítis videretur, quin potius magis mapifque in afferitias arundineafque cafas debaccharetur, & jam periculum juxta effet; ne vicus totus abfü- meretur: Ferunt archite£tum ut erat vir bonus & pius quum indoleret tam propinquo vici peri- culo; quafi id accidiffet ob divinz rei contem- ptum , cui verba incole dediffent de ecclefia condenda ; extuliffe ad czlum manus precantem- que dixiffe : Conditor hujus cali fiderumque fumme Deus, cujus imperio cuncta fübjecta funt, venti hujus rabiem fifte , impera flammze, ne ul- tra fzviat, peccavimus, qui fanctiffimi tecti tui hactenus rationem non habuimus. Verumtamen parce proftratis fupplicibus, neque aqua jam , ne- que brachia officium przftant, ventus ignifque quafi conjurati ad noftrum excidium increícunt. Emigrandum in alias terras. nifi cito . fübvenis, Ecce folum domus incenfe, quod unum reítat tibilibens ad zdem voveo eondonoque.. Idem quoque czteri incolze orantes facere cum lachry- mis, & pro fe quifque ad novum templum a]li- quid vovere. Vix nuncupatum votum , mox praens affuit precantibus Deus. Ecce ventus omnis cadere, .& in largiffimum imbrem nubes omncs folvi, abfümptae ea flamma quatuor & vi- Binti domus. [ngens ut in tenui loco damnum. Sed letitia de falute reliquarum ,. fuftulit ejus damni moeftitiam , /Edes €X voto conítruitur , dicaturque Beatiffimo 72/020 Apoftolo Anno Do- mini primo & vigefimo füpra quadringentefi- - mum Pontificibus Zoziz; & Honorio im perante.IE- pifcopi qui eam dedicavere Severiauus Patavinus ; Hilarius Aliigas, Sucuudus T: aurifamis ,- Epodius Opitereinus, Ecclefize cüra Felici Sacerdoti: de- mandata. Hoc unum dedicationis monumentum ex illis temporibus ab noftris hominibus fideliffi- me eft confervatum. Neque aliud omnino fer- tur tum conditum jattumve fundamentum ma- joris operis. Summa cum alacritate hzc pera&ta. Neque folum incenf domus refectz , fed novas etiam novis advenientibus incolis conftru&z., Relatus eft etiam in monumentum dies quafi na- talitius octavo. videlicet Kalendas Aprilis; Sed utrum co die Ecclefia conftrui cepta, an eo die confecrata , nulli ha&tenus memoria: proditum. Continuo autem circumje&tze infüke, quz tem- plo carerent , quibufque antea multo longinquius incommodiufque aut feftis folennibufque dicbus : aut extremis vita: temporibus divina facramenta quarerentur. Longe frequentius Rivaltuni ac- cedere; neceffaria comparare; "novitate locí tc- & 3 neris i1 BERNARDI JusTiN1ANI DE OmnIGINE 12 neri, transferre denique domicilia ceperunt. Or-| A |eriique. Flujus vero regis fenatufque trepidas. tum A/va/£i majores inde accepere, magna (ut mihi quidem videtur) ufi ratione, vel pietatis ac religionis, vel temporis & diei majeftate. Nul- lum eft enim in civitate zedificium templo augu- ftius fan&tiusve , vel ad divinam opem difficili busin rebus ex alto petendam, vel ad coetum; conventumque íocictatis humanz. — Sacrofancta autem delecta dies, qua divinus gloriofiffimze Vir- gini nuncius ab Archangelo delatus eft, ineffa- bili cztleftis altitudinis ad humilitatis abyffum in- clinatione. Quum fumma illa & zterna fapien- tia, verbumque Dei in uterum defcendit pudi- cifhmze virginis ut jacentem in profundo mife- randz caliginis hominem ad czleftium fpirituum feliciffimam focietatem fublevaret. Sed profe- &o divinz fapientizc nullus eft numerus. Qui enim eo die ad redimendum genus humanum univerfum in genitrice deligenda humilitatem pracipue refpexit, ut ipfa profeffa eft." Is ex- citari eodem quoque die voluit, humillimis in locis, & ab humillimis hominibus ad pracfens im- perium conítituendum tam ingentis operis ini- tium. Reddenda nunc nobis ratio eft, cur, quz a nonnullis de his Azva/Zi initiis funt defcripta, quum fpeciofiora videantur, fequi non fit vifum. Nam dum ea initia auguftiori aliquo quafi fafti- gio educere conantur, finxere regem fenatum que Pazavinuim , metu Abile perculfum quatuor confulibus dediffe negotium urbis in R7v2//o con- denda. In quam ingruente barbaro ipfe cum re- gina liberifque & omni thefauro una cum fenatu confugerent. Adduntalii ternos dehinc confu- les novellae urbi datos. Nomina confulum refe- runt, alius alia. Conditam Ecclefiam dicunt fe- cundo confulum ordine, nonnulli tertio. For- tuito tamen omnes & non confilio, ufque adeo ut nifi ignis architecti cafam invafiflet non regi non tmm de Ecclefia in nova civitate con- ftruenda fubiiffe animum velint. Quam profe&o opus primarium effe oportuit in nova civitate. Caterum facile eft ingenio vel mediocri depre- hendere quam hujufmodi commenta nullam apud gravem le&torem mereantur fidem. Omitto enim quod nullum proferunt auctorem vetuftioremque codicem, aut ex //euetis aut ex Patavinis unde ifta deprompferint. Qui autem primus hzc lit- teris mandavit triginta aut paulo plus fupra cen- tum annos hanc excedit aetatem. | Omitto dein- de ambitus infulac quam tenuis tum fuerit vix ad regiam capiendam , ne dum ad tante civitatis fe- natum fatis capax. /Edes vero, qua ad futura urbis populum parabatur, vix etiam nunc ex- tenditur paffibus novem quaque verfum. Sed condonemus hzc omnia, & excutiamus diligen- tius veritatem. . Quis obfecro hifloriae paulum modo familiarior fcriptum legit his temporibus in Ztalia regnaviffe reges ?. Aomani fiquidem ad urbes & colonias magiftratus ad municipia prz- fectos praetores prius ad provincias. deinde prz- fides mittere foliti. . Regium quidem nomen in- ífolens & non folum Romi: urbibus, aut pro- vinciis non conceffum , fed ne exteris quidem principibus, nifi beneficii loco permiffum. —Pa- £avio vero inter Romanas colonias, & fide & gra- tia longe praeftanti ut poft docebimus, Reges ab imperio, veldatos, vel permiffos, quis unquam audivit? Qui fi nonnulla apud eos regum ima- gines oftenduntur fuere illi quidem. longe recen- tiores, nec Pa/avini reges , fed Romani. Qui cum ex Gergiania in Italiam tranfirent plerunque coronz fufcipiendz. gratia apud Patavium prae- claram & Alpibus propinquam civitatem diutius interdum moram traxcre: quod. ex literis apud imagines incifis liquido apparet; ut Zenrici Fre- * bundum nimis confilium enarrant, qui xxx. per annos ante hoftis adventum effugium fibi para- verint. 'lribus enim & xxx. annis aut circiter antequam Z/a/;azz attingeret 44/5ilas, conftru&a ades eft, deque hac re certiffima funt monimen- ta. Ad hzc autem videamus quam rei utriufque tempora non conveniant. Juventius Celius Atbi- ke vitam ex Prifci & Jordauis hiltoria excerptam (is fuit magifter epiftolarum 77e0do//i junioris , & ad ipfum Z/bilazm legatus) cxteris, ut mihi qui- dem videtur, diligentius fcripfit. Refert is Ce- lius vixifle. ftbilam annos fex & quinquaginta adeoque hoc pro vero compertum aflerit : ut ple- rique rerum Ícriptores tradiderint natum quo die Cajus Julius Cefar multos ante annos, mortuum nocte ejus diei quo Cz/zr in Senatu confoffus eft. Mortuus eft autem 2/£ilz circiter annum domi- ni fextum. quinquagefimum fupra cccc. paulo poít everfam 44guileam , direptamque Ga/liam Cifalpinam , unde illud Martiazi fomnium vulga- tum: Qua nocte 4/bilam crapula nuptialis ex- tinxit: vidiffe confra&um illius arcum. — Obiiffe autem 7Martianum anno Domini ccccrvtr11 r.nul- la apud quenquam Scriptorem dubitatio eft. Fa- cile igitur eft deprehendere natalem Zr/ile an- num. [Is fuit quadringentefimus aut infequens a Chrifti nativitate. Agebat igitur primum & vi- geltimum annum quo tempore Pa/avii rex & Se- natus Les isben sf fugam parabat. Quis au- tem obfecro tantus effe potuit terror ab adole- cente vix dum pubertatem egreffo ? disjun&o tantis terrarum fpatus & in ultima Sarzzatia aut ócytbia bellum gerente? Ut Z;a/j de novis que- |rendis fedibus agitarent? At qui fi uni regi con- fulibufque, quod reliquum eft, condebatur no- va illa civitas, quam mihi temerariam narrant re-, gis diligentiam, quam periculofam? Feratne ci- vitatis opulentz vel fenatus, vel populus parare fibi principem fuum receptum fuga adventante hofte ? Se vero barbaro & irato hoíli cum libe-. ris & uxoribus ad praddam captivitatemque re- linqui? Scribunt enim id publico confilio fa&um; immunitatefque datas, habitatum eo conceden- tibus. Porro male fanum regem eos popularis ali- quis tumultus in frufta difcerpfiffet. Quum enim foleant principes hujufmodi periculorum tempo- ribus munitionibus intendere , purgare fofías, moenia reficere, erigere propugnacula, populos hortari ut bono fint animo: primos denique fefe ad omne periculum & polliceri, & przítare. Hos magnanimos vel reges vel confules in civium oculis. atque confpe&tu latebras fibi fadiffimas longe plus tali caufa quam loci natura quaiffe, ut verbi acerbitate quoad licet parcam, fcriben- dum nullo modo fuit. . Hzc & pleraque alia pe- nitus abfurda nonnulli cum viderent defendi non poffe dixere bis Zzbilam Italie & imperio mina- tum. Primo quidem cum in Ga//a irrupit: & cum .ézio Romanifque conflixit. . Iterum autem cum cepit & evertit /guilejaz. Ut autem hoc fit verum: nihil tamen ad rem: vix enim quin- que interceffere anni inter ambas expeditiones. Nam Gaz//icus. conflictus fub obitum 7 Pecdofii ju- nioris profligatus eft. /al/az vero ingreflus cft "ttbila Martiano apud Conflantinopolim wnperante. Itaque quatuor aut quinque anni cam quam dixi- mus abíurditatem tollere non poffunt. | Accedit illud quoque, quod nullo modo. veritati, quam ex ide eruere, neceffe eft ,; cohazrere. poteft. Scribunt enim poft ingreffum JZr/bile in /zaliagz mififfe regem. uxorem cum liberis & omni T'he- fauro in Avaltum. Oportuit igitur A;valtum aut m:enibus effe feptam, aut aliqua munitam arce, aut quod eL probabilius & manibus & arce , ubi non gi yp H , - 13 UnBis VENETORUM, EORUMQUE GEsTIS LIE. I. 14. non folum a Barbaris hoftibus , fed ab Piratis| A | gnitione, declarat liber de moribus ingenuis ab etiam tuti confifterent. Alioquin non ibi regina deponenda fuit, liberique regit, quum aperta ef- Íet undique infula, pateretque circumquaque de- Ícenfus, nifi forte ad praedam deponebantur po- tius quam ad-falutem. | Ubinam autem fcriptum reperiunt, aut manibus unquam feptam , aut ar- ce munitam ? Sed fi illis idoneus au&or deett, ubinam veftigia ulla aut arcium , aut maenium apparent? Qui fi arcem condere in loco tam an- guífto cupido inceffiffet, quid cateris conítruen- dis tectis foli fuperfuiflet? Quum vix tota infula ad folam arcem regiam capiendam fufficeret ? Sed profe&o ficuti vero atteftantur omnia; fic inter vera falfitas ftatim friget. Nam Caffodorus qui proximus illis fuit temporibus, fcripfit epiftolam illam celeberrimam , quae de /7ezetis undique cir- cunfertur: Non quidem aut regi, aut regina, non 'confulibus Pazvigis, fed "T ribunis Zezetia- yum. Multa praterea addam fi otium fit, per qua perfpicuum, quod dicimus, appareat. . Si Patavinus aliquis Ícriptor eruere hos reges & confules, hacc denique Senatus confulta de nova in Aivalto condenda civitate ex antiquioribus ul- lis potuiffet monumentis, qui doctilimis femper floruere viris, quanto pretio coeémiffet? praefertim Francifcus Senior Carrarienfis. . Siquidem Frazci- ftus Petrarcha acerrimo vir ingenio plurimis ab €o principe tam vivens quam moriens honoribus auctus ftudiofiffimus hiftorizz, utin ejus vita te- ftatur Paulus P'ergerius. Nunquid fi de regibus confulibusve Pazaviuis Rivalti conditoribus ali- quid comperiffet in Cazrarienfis gratiam omififfet? Hac tamen de re verbum haud unquam fecit. Paulus quoque Pergerius , ejufdem familize ftudio- fiffimus, qua doctrina qua rerum omnium co- DUGDUNDUROOQOCOLUNDOSUBODENOO 00D co compofitus. Ts Carrarienfium ves geítas lite- ris dum mandat, hiftoriz initio queritur, ante Ezeriui de Romano tempora, qui tyrannidem to- tius fere Ga//ez tenuit, nullam effe omnino no- titiam rerum Paavizarum , invitatus praeterea ab amico ad 7ezezam hiftoriam fcribendam , re- fpondit per epiftolam , qua: nunc etiam extat: ' nulla fe habere Zeze£a monumenta, & falfa fcri- bere animum inducere non poffe. Quo verbo notavit ca , quz nunc refelimus, quz fcripta jam viderat. "T'eftatus id ipfum parvo libello, quem de 7enmetiarum origine conícripfit. Nec variat procul a noftris. Nullibi autem rex, nul- libi reperitur conful. Docti nimirum viri hzc repudiavere, dedignati fcripta fua hujufmodi in- ventis fzdare. Neque tamen tergiverfamur A;- valtum a Patavinis praecipue profugis Z/bilaua tempeftate conditam fuiffe. Caeterum aliud eft civitatem condidiffe publico confilie. ' A]iud de- folata jam patria alias fedes fortuito potius quam confulto quzfiffe. Omiffis igitur his, & plerit- que aliis veteres fequuti fumus & fequemur me- morias ab antiquiflimis receptas, & aggrediemur fecundum quafi hujus urbis exortum. — Quem externi fcriptores omnes fere funt fequuti ab 7- thile in JZtaliam adventu: Quum autem per omnia . eorum temporum barbararum nationum nomina deducenda nobis narratio fit: Inter eos autem, | qui de iis rebus fcripferunt nonnulla interdum di- verfitas inveniatur; íi quis fortaffe fcriptum a- liquid aliter apud alios offenderit, quam apud nos haud miretur. Sequuti fumus quecunque Ícriptorum auctoritate diligentius perpenfa, vifa funt probabiliora. z | LIBER SECTEN D-EESE » ntequam de Zi Regis adventu fcri- bam non erit ab re aliquanto altius percenfere initia caufafque malorum , qua fcribenda fufcepimus. Neque enim ea temporum calamitas folam Fenetiat: pervafit: corripuit pene totum orbem chrifftianum. Dum paulatim ferpunt eorum ma- lorum contagia. Moleftum non effe non pote- rit cognofcere quem in modum Chriftiana reli- gio, qua non armis non exercitibus, fed innu- merabilium martyrum fanguine omnes pene na- tiones pervaferat , fuafque fecerat , ad eum in pracfentia rerum ftatum fit redacta: ut maximam defideret ejus, de qua depulfa eft, poffeffionis partem. "Verumenim vero triftium quoque re- rum cognitio interdum non injucunda, utilis pro- fe&o femper multis cavendis rebus, multis mo- derandis. Caufa fi re&e perpendatur 1lla mihi folet videri, una communis rerum omnium la- bes, Religionis videlicet, & imperii, tam inter fefe, quam invicem difceffio atque divifio. Nam quae natura aut arte confítant, ficuti compagine ordinis oriuntur & crefcunt; ita diffolutione di- labuntur & intereunt. Multos per annos ab Ro- 1anis Imperatoribus decem praecipuis perfecutio- nibus Chriftianam adverfus fidem omnibus cru- ciatuum generibus eratícvitum. — Nihil tamen improba potuit rabies aliud, quam ut quanto a- trocius graffaretur, tanto latius ea propagaretur, ut in ejus affeveranda veritate divinum evidentius apparuerit teftimonium. Imperii immenfa vis illa atque poteftas, quz totum fub pedibus orbem miferat adverfus inermes una innocentia fretos, tandem fuccubuit. Donec ut huic aliquando | metati E Europamque in officio ac fide contineret, habeo DJ tempeftati tranquillitas daretur. lllucere viíus eft Couflantini dmperatoris fplendor & lumen, qui Maxentio ac Licinio interfeCtis, purgatoque cz- teris tyrannis imperio, magnis praterea tam in oriente, quam aquilone geftis rebus, cum Chri- ftianam profeffus effet religionem publico edicto, poteftatem Chriftianis fecit facras /Edes con- Ítruendi conciliaque cogendi. Hactenus fan&e pieque , & cui profe&to plurimum debet Chri- ftiana religio. Subiit deinde animus Aozaz re- linquere , omneíque imperii opes mare ultra in Pontum ufque transferre ,. valetudinifne atque animi gratia, an vero ut quodam quafi freno, uc ad Bofpborum Abracium coltris, fiam pro incerto. Sane duo nimium vel maxima Chri- Ítianzc genti incommoda funt fecuta alterum re- ligioni, alterum Imperio. Nimis autem fibi in- vicem ambo conjun&ta poffunt; vel ad perni- ciem, vel ad falutem. Quoniam utrunque multi- tudinisopinione continetur. T'unc enim data uni verfae Ecclefia: pace, avaritia atque invidia com- munes mortalium peftesfacerdotum invafere men- tes, ambiri magna facerdotia, exquiri Ecclefize divites & opulente. Atqueea ex rc fzvior alia fuborta peftis. Nam plures continuo hzrefes excitate , quae tametfi a primis quafi fidei cle- mentis nunquam defuerint ad illuftrandam magis . magifque veritatem : ut AMewazdrii , Ebionite, Martiani, Fotiniani , Manicbei & plerique alii. Tamen donec Imperium in Zizlia apud urbem Romam. ftetit omnes orientis Ecclefizs Roza- nam quafi totius fidei verticem & magiítram funt veneratX. Poílea vero quam in orientem E : ceffit. , 1 effit imperium, & facérdotalis ambitio quam di- ximus, acrius invaluit. "Tum vero ut quifque plurimum ingenio valebat, Imperatori oftentare Íe fe fapere plus aliis videri velle. Nova dogmata ferere obftinatiufque defendere... Graeci fiquidem & fiatici fere erant omnes, apud quos ea tem- peftate florebat omne litterarum genus. "T'um. vero indignam rem videri, non una cum Impe- ratore, quem tanquam Deum. veneràbantur, Pontificiam quoque ad eos tranfiffe dignitatem. Peítilentiffima autem omnium furrexit Zrr/ii ve- fania. Hunc Jexasrige Ecclefie diaconum ferunt a Beatiffimo Pe/ro patriarcha & martyre ab Ecclefia depulfum ; nugacem hominem & fu- perbum, & ubique in fide cavillantem. .. Ponti- fices vero Aozazi: cum longius abeffent, Graci vero quotidie lateribus hzrerent Imperatorum, quo pacto poffent errores coram retundere autre- ünere praíentibus officiis eorum amorem. Cze- terum unum conciliorum adverfus haerefes reme- dium quod füpererat: neque fzpiffime fieri po- terat propter longinquam terrarum marifque di- ftantiam: neque iis femper aderant Imperatores & perquam raro Pontifices, nifi per legatos. Quantum autem valeat omnibus in rebus capitis auctoritas, nemo nefcit. Locupleti eít teftimo- nio Cozflantinus, quem fcribit Eufebius extremo vitz tempore Zfrrbianum virus futcepiffe, | "'an- tum profecto vulnus avertiffet $7/vef/ri praefentis auctoritas, nec in Cozf/antigi pofteros peftis illa |: xranfiffet ut multi deinde Imperatores maximam orbis partem ,. & Barbaras praefertim infecerint nationes. Ambitionem autem facerdotalem ejus temporis abunde declarant libelli accufatorii ad Conflautinum delati in eo concilio , quod apud Niceam celebratum eft, Gab eo in ignem pro- je&i. Ita omnia ardebant calumniis, acccufatio- nibus maledictis. Atque adeo peftis invaluit, ut cum caeteri pene omnes catholicae fidei quafi du- ces metu Imperatorum , aut ad Zrrbianam defe- ciffent herefim : aut obviam inimicis ire non au- derent. Unus pene Zf/banafius acerrimus catho- licze fidei propugnator , locum in toto orbe, ubi vitam duceret, nifi apud viduam fex annis deli- tefceret in Ga///is non invenit. Quinimmo quod nefas dictu eft Imperatoria quoque conjuges de fidei articulis fententiam ferebant adverfus Anti- íftites fanctiffimos atque doCtiffimos. Cum inte- rea Romanis pontificibus nihil effet reliqui, nifi ut ad poteftatem a Chrifto & Ecclefia permif- fam fe fe conferrent, Anathematibus agerent & cenfuris, ut ipfis quoque non pepercerint inter- dum Imperatoribus. Sed quid proficerent? E- nimvero capitale aliud non minus füboriri malum. Hzrefiarchz fiquidem a conciliis vel a Pontifi- cibus damnati honoribus fpoliati) tum populos accendere contra Pontifices damnare aufos Im- peratores. Scriptum reliquit Auguftinus 77 /ibro de berefibus. Hircanun Epi(copum o&o & vi- ginti fupra centum collegiffe harefes ad eam ztatem. Extat praterea Zeromymi epiftola ad | Damaf[um Pontificem, ubi de hoc furore Eccle- fiarum orientalium lamentatur, Quanta autem ab hzrefibus illis mala fint confequuta, quis di- cat? Siquidem Imperium hzrefes primum con- íÍcidere, paulo deinde poft evertere. Poftremo involvere bellis univerfum pene orbem & omni afllixere genere calamitatum. — Ab his enim tan- , dem emerfit Saraceza atque in eam caeterze omnes confpiravere: ut paulo poft videbimus. Abdu- &a fiquidem a Coz//antino in orientem magna fe- natus parte & Romanorum praeterea robore mili- tum tribunifque & centurionibus, & quicquid erat in Ror;anis legionibus firmiffimum. Impe- rum apud Z/4//a/ tam re quam nomine vclut BERNARDI JUSTINIANI DE ORiIGINÉ A|exangüue deftitutum eft, & facile quidem Coz- mj Ió f'antinus dum. ducere fpiritum licuit majeftatem Imperii inveterata virtutis opinione ab omnibus Barbaris intactam inviolatamque dedit. Poftea vero quam ad Cozf/antimi liberos. & nepotes eft Catholicorum períequutione fan&orum converfa funt omnia. |Cozf/aus fiquidem Catholicus, qui Romam tenebat. facile a Magzetio tyranno in GaJ- liis eft oppreffus , quum fatis illi virium non adef- et ad irruentem in fe hoftem propulfandum: Auxilia autem a Cozflantio fratre feu ob religio- nis perfidiam Zrrbiame, íeu ob regnandi libidi- nem zegrius fubmitterentur. 7//ezs inde hzreti- cus GCon[/lantini nepos acerrime omnium catholi- cos eft períequutüs.. Nec horrendum minus pia- culum ejus pofteri iifdem hoftibus perfolvunt : ut paulo poft dicemus. . Omitto praeterea quantum mutatione loci, ut caeteris in rébus natura folet, Rowna foboles in deterius fit delapfi. Non amplius maxima illic Romanorum procerum no- mina audita funt. Unus Z/eodofius (& is quidem Hifpanus genere) arrogatus in Imperium a Gra- liano, Romanam repracíentavit virtutem , mul- tum armis multum religione. Caeterum cum eo quoque Aomana virtus cecidit. Neque mirum hoc accidiffe. 474/iaz reliquerat Cozflaztius id eft orbis umbilicum, ut extremas nationes pete- ret. Neque enim ceníendz orbis partes vata fo- litudines & arenz , aut ferina ingenia potius quam humana. llle proprix orbis & ille par- tes qua: fub mitiori cxli plaga mortalibus inco- luntur non tam ferarum ritu vitam agentibus quam & humanitate praeditis & naturali ratione: ut ZEgyptus , Africa, Hifpanie, Gallie, Germa- sia, Panumonie , Grecia , Epyrus, Macedonia , Afiaque, quam minorem vocant. Et praterea infulae omnes mediterranei, quas inter fedet 77 lia tanquam regina, ad quas circum provincias paribus ferme itinerum fpatiis, vel terra, vel ma- ri tranfmiffio eft. Cin&ta praterea hinc fupero, hinc infero, Jonium Gc /Egeum qua(i pedibus pre- mens. Quid autem in Coz//antinopoli fimile? Pro- jecta longius & tanquam in Pontum Euxinum relegata. Confidet fateor media inter Greciazz &c fiam. Ceterum in extremo pene orientis margine pofita procul a barbaris aquilonaribus. A quibus longe magis Z/a/je metuendum fuit quam oriente , adeo ut excidium vitare fzpius non potuerit. Principalibus fiquidem imperii viribus procul ablatis quicquid erat periculi prius ad eventum fortemque fortunz linquebatur , quam fatis effet temporis ad adhibenda remedia. Pro- pinquitas etenim quantum ad celeritatem valeat, celeritas autem ad pericula propulfanda, nemo nefcit. Moritur duobus relictis filiis. /7rcadio & Honorio impuberi adhuc ztate. Non ignarus pater quanta a Barbaris nationibus imminerent pericula, non fine magna de iis animi folicitudi- ne decedit. Cum eorum adolefcentiam videret parum idoneam tanto imperio adminiítrando, nec haberet quorum fidei fatis tuto committeret: "Tres illi erant przecipui exercituum duces pares ferme opibus & auctoritate , &/f/zo orientem, Gildoni 4fricam , Stbiliconi occidentem admini- ftrandum relinquit, Comites appellat. Neque facile reperio ante Z/eodofium Comitum nomen dignitatis titulum spere ut aut ab eo, aut a Gonflantino traxifle originem credam. Moriens liberos illorum fidei commendat. Czterum quid fides ac Dei metus apud imperarfdi libidinem ar- mis fuüccinctam valet? Illi vero vix dum defun- &o Zbeodofio rapere fibi provincias quifque fuas adoriuntur. Auwfimus Z/fie, Gildo Jfrice paenas dedere. S7bilico reliquus imperii dux 7/7z4alus gente tranfmiffum , qui fummam pofuerat gloriam in 290 — Unais VENETORUM, EORUMQUE GesTis LiB. Hl. — 3o manibus veftris eft. Refponfum ab omni mul- (A | Pardas fcribat cas extitiffe. Sive autem "dtquilojen- titudine: paratos mori per ferrum potius quam, /|/e$5 five gentis alterius fua apud nos laude-careré per inediam. " Ducat fub. mania & quocumque | non voluimus. - T'enuit apud multos opinio; rc libet. Pàratos fe czlum fcandere; íi oporteat.| - nullum. Zbzlz in tam longa obfidione monumen- Operam, quam fortes viros decet, praeftituros.| |tum relinqueret, fpeculam condidiffe in campo- Quis tum effet oppidanorum atque Roniadi pra- rum medio tumulo editiori ex fubjecta terra con- fidii. ftatus, quum urbem hoc poítremo impetu geíto ; quam Utinum appellarit. Quatuor ibi fuperare eft adortus, fcriptum ab ullo non invé- etiam effodifTe puteos mir altitudinis. Quan- mio, & quum.omnes dicant ttbilam fame com- quam Blondus ca opera extructa effe putat ab 4fu- : pulfum ad oppugnationem veniffe & ciconiarum: firajis ab anno trecentefimo Cura 1 Id caufa af- difcefíum ad felix augurium vertiffe. "amen án fcréns : quod de his operibus ante id tempüs nc- adem fames urgeret obfeffos ficut innuere augu- que in Gothorum neque in Longobardortim monu- rium videtur, & quo animo defenfa fit urbs ; &|.|mentis.ulla fit tradita memoria. Quicquid fue- quo expugnata , incertum... Sicut etiam incer- Brit operum magnitudo infinitam pene multitudi- tum, an muros hoftis tran(cenderit, an verotor- nem ad ca per&cienda conveniffe teftatur. 1 gi- mentis aperuerit. "Capta urbs opulentiffima ab | | tur Z/bilz omni V'enuetie vegione , aut-evería , aut irato hofte ;juffus miles per omnes fexum & zeta- recepta. Ztbefi tranfmiffo E fuba&tis praeterea, & tem paritef faevire. -Sacra profanaque omnia di- verfis civitatibus omnibus dbduam üfque -Zipren- repta, nec a templis & urbis meenibus tempera: | | 4ia » Mantua , Brixia » Crémona , Bergamo; oninia / tum, omnia ita eruta a fundamentis, ut'ubinam |igni ferroque "demolitus eft: Scripfére nonnulli fucrint, nullum fere antiqui operis veftigium con- ad Ravenmam quoque: rbilam declinaffe ; ductum fpiciatur. - Caefa ut juvenco Ce//e placet, feptem | "urbis nobilitate. - obawnem autem Archiepiico-- fupra €— mortalium millia. Ceteram ir-| |pum urbe dedita per proftratas fores Barbarüm rumpentibus in urbem barbaris per illàm difcur- equo deduxiffe. . "l'emperafe "Itbilam faüofque il- rentium rapientium, efferentiumque confufionem, lius precibus omni genere crudelitatis, pari aife- multi mortales fefe ad rhare fupa proripiunt, & | '|6is calamitate Zaz/padanis populis Papia, Plz- quicquid. poffunt facri profanique Gradus com- | C ta, Parma, Matina y. faperato "VMpenino in portant. Auta Grades nonturba folum populari,| | Esrarzeza fe confert: Inde Roma ducturus; Con- fed nobilium etiam numero virorum. Czeterum fultis arufpicibüs & monentibus, ut urbem cam Niceta patriarcha , initione Barbaricze excurfionis, caveret ,, exemplo //zrici; qui eà capta continuo an vero pofteaquam obfideri , aut oppugnari coe- extinctus eft, in Gala: refle&it iter. Incertus, pta Zquileja incertum, Gradum & ipfe profugit| |tamen animi & ardens adhuc cupiditate vidend;e cum facris omnibus .cumque fan&torum reliquiis, Rome , fufpenfis itineribus fübftitit aliquantifper. Ibique tantifper fuit, quoad bile ex Tralia di- | Obviam: fit interea apud 770filiam Leo pontifex íceflu verfa in ferenum tempeftas. Hanc urbis plenus dierum Cum altero ex- Confülibus & ima- captivitatem, aliter nonnulli confingunt ,* fcri- gna Senatus parte? Pofteaquam Zibila iti con- : bunt etenim cafüm quem füpradiximus-in acie ipe&u fuit Pontifex & qui cum eo eránt ex e- populi numerum. Reliquam deinde multitudi- quis-defiluere. |. Propius deinde facto, Senatus, nem ad juftam obfidionem redactam , quum -ex- | Leo inquit » populufque Romanus viétor quondam trema atque horrenda fame conficeretur :: fugam orbis terrarum, nurc a te o ril victus pàceti meditantem , ftatuasarmatas in fpeciem muralium | D| oratum venit. Ad hanc tuat gloriam niliil addi cuftodum; ut fallerent obfidentes, in^ manibus poterat, nifi ut eum füpplicem háberés , ad quibus vifiim eft locis difpofuife. INo&u isitur| |quem paulo ante univerfusorbis fupplicatutmi eon- populum omnem per mare evafiffe, & in fügam |currebat. Vicifti igitur. orbem terrarum , qui fe dediffe. Luce fa&a, qaum avis quam falco- victorem illius vicifti.- Rettat nil aliud). nifi ut nem appellant, ftatua unius capite infediffet & qui tot gentes fub ditionem mififti, nunc ipfc obfidentes animadvertiffent j^ miratos primum, t€ parcendo vincas. Nam (i deo affimilis effe. fraude deinde patefacta, & quid rei effet conje- vis ,. ut ferunt te cupere, qui jam omnes morta- Gura affequutos, effra&tis portis urbis; offendi(-| |les es füpergreffus, cogita Deum non rintis glo- Tiofum effe parcendo, quam Cxdendo. Senfere íe populum füga ex urbe dilapfum. | Caeterum majoris lxvitauis confi&tio eft) quam üt indigeat| | flagellum tuum contumaces, fentiant nunc fup- confutatione, ut videlicet tantz civitatis multi- | plices :clementiám. '&. bonitatem , pofteaquam tudo in fugam utcumque voluit, vel interdiu,| |imperata quacumque jufferis funt fa&uri. - Ad vel no&tu fefe proripuerint. Et ab obfüdentium | E hec pontificis verba Barbarus defixo afpe&u, & nemine non clamor, non tumultus, nullus de-| |oculis intentis contemplatus Venerabilem Pon- nique ftrepitus, aut vox: (rem fane incredibilem) | | |tificis effigiem; caniofque & madentes lachrymis difcurrentium fugientiumque fit-exaudita. ]l-| |ocülos ; tactus commutis fortünse mifericordia lud non omittendum quod ab omnibus Ícriptori-| |eft. taque fübftitit aliquantifper cun&taburidus, bus ejufce cladis, magnis laudibus eft celebra-| .&'jam magis magifque mitefcere animo incipie- tum. Dum capta urbe omni crudelitatis genere| | bat. Ut vero Conful & Senatus ad pedes illius -FHuuni graffarentur, non a puerorum raptu, non! |fefeproftrati provolvere, victus tandem eft. Et a virginum violatione. Virginem pudicitig ti-| vultu apertiori juffisut ftatent : nullo alio ad con- mentem infequenti 7/7720, tüne mihi inquit pu-| fültandum fümpto fpatio: Bono eftote; inquit, dicitiam eripias? Quum fugiens in fupremam z-| animo tu Pontifex vofque Romani, veniam li- dium partem evolaffet; Z/7z;0 nihilo fegniusir-| |bentes damus. Sunt qui dicant ; & inprimis -fequente, lachrymans illa & folutiscrinbus vim| — | CeZzs ea conditione veniám itmpctratati , ut pen- deprecata, quiim non im petraret, nihil tale 775-| F | dere quotannis tributumi ^ Ezuzis pollicérentur. 4) metuente, age, inquit illa, infequere tu Duces exercitus fcorfum majorem: i modum mc nunc fi potes, & rabidam iftam tuam libidi. |. quum hzc viderenry admirati tam fubitám n egis nem exfatia. Heec inquiens ex altiffima fpecula| || &cilitatem: Cur inquiunt tám cito invi&te Rex , infuübje&um Na/iff? amnem fefe praecipitem de-| | de fententia decedis? Ferunt 7757/45, vefjondiffe : . dit. Addunt nonnulli virgines alias, quafi cóm- | ' muni confilio crudas: carnes & faetentes inter ma- millas collocaviffe, ut eo feetore aver Kfuzni al his oppritnendigabftinerent: licet mdreas Lon- F Nonne vidiftisduos illosjuvenes; alterütrà dextris; a finiflris alterum ftri£tis gladi i$, torvisioculis mi- |bi mortem minantés; nifi quod. petebat fenex i- | fte proritterem ?Noftrum eft imperiüm , noftra A. P 9 Íe quifque, & invicem interdum. ^ E uxores & liberos pleni opibus quas promifi, pleni gloria. Sive igitur id fuit, five quia ingenio fer- tur fuiffe mitiori , fe fponte dedentibus, feu etiam quod extimuerit arufpicüm refponfa: "Fanta pro- fecto converíio a concitata rabie ad fedatam ani- mi tranquillitatem, non mihi fine divino numi- ne facta videri potet... Ut quum füfceptum tam longinquum tantifque cum laboribus copiifque & impenfis iter ad finem perveniffet,. jam jamque concupito frueretur voto: czeteris five neglectis fi- ve dimifis fuifque inconfultis.& pene invitis fpre- ta tam opulenta preda, .Domum infecta. re; ad quam venerat , remigraret. Ceflit igitur iterum in - Pannonias, ubi novis adolefcentulz nuptiis cele- brandis totus intentus, dum cibo vinoque intem- perantius utitur , fübita morte extinctus eft; Con- curfu deinde omnium facto, maximis honoribus de gentis more eft elatus. . INobiliffimus quifque pheretrum ejus inaurato folio eminentius confti- tutum funebre carmen adequitantes pracinebant. Hic eff Maximus Hunnorum Rex dtbila patre geni- 2us Mandaleo ,fortiffmmarum gentium fortiffumus Zpfe dominator. Qui inaudita ante. fe potentia Scythica. € Germanica regua folus fubegit. INec minus utrzuf- que Romani imperii viribus , civitatibu[gue groculta- 2s in extremum terrorem adduxit. Servitutem illis , exitiumque remifit , vetligali contentus. : Summo co- vum Pontifice deprecante....Dum bec omnia feliaf- fimo proventu gerit , uon vulnere boffium ,non frau- de fuorum y fed gente incolumi inter gaudia. letus fine fenfu doloris occubuit... Pofteaquam uni condi- dere, diem fecundum epulis & omni lztitize ge- nere percgerunt. Hiec omnia a J'ordane Ícripta accepifle dicit CeZius. . Poft 44/ile ab. Italia di- íceffum , ezetie populi, quum liberum jam ef- fet confilium. capiendi fedes, pars redire ad rui- nas excitandas , emigravere alii in alias, terras. Nonnulli autem quibus (ecuritas magis placeret praguftata illius dulcedine, & affuefcere inci- pientes locorum apricitati, fufpenfis adhuc erant animis quid agerent. Caeperunt autem: praeter alia minora loca ut diximus quindecim, fex litto- rea Gradum , Caprulas, Equilum , Metbamaucum , "ibiolam , Pelefrinam : Novem vero infularia, Turricellum , Majurbiumy Boreanum, Amianum, Conflantiacum y. dinorianum ,/. Rivaltum y. Olivo- luu: Glodiam.. . Minorum infularum hec fuiffe. .nomina, accepimus: Caf/ratia Marcelliana ,. Ca- Jfirumputium , Gentenavia , Muffones , Figilia, Bar- baria ,- Brintille ,: Baybe,. Caput aggeris: Singu- lorum igitur locorum catus, ut tali tantaque in re fuit necefle, confilia quotidie agitabant pro Cin hinc vi- derent locorum fitum , quem nuper effent exper- ti ab hofte tam immani inexpugnabilem, vide- ient preterea quanto prudentius fibi confüluif- fent, qui eo profugerant, quam qui ad urbem tuendam remanfiffent. Hinc vero cum novum, .tum durum nimis yidebatur, affuetos urbanis czc- tibus & Conciliis, edificiis quoque laxioribus imollioribufque,. camporum preterea. amcenitati applicare animum ad catus falinarios piícatorios- .ve tectaque afferitia,'tum parva, tum humilia ,& quod maximum ad incolendas paludes. Apud Aj- valtum vero , inquam pariter & Merbamaucum , multiut diximus ex Pa£avinis confugerant: placuit dis czcterifque- profugis divini fpiritus clementiam implorare, ut mentibus illaberetur, quid in hac horrenda rerum facie confilii captandum effet. Ali etenim.& ea. pars major. erat. redeuridum ad patrias inftaurandas ruinas cenfebant. Nonnulli vero hic permanendum aliquantifper quod inter- gmiffam poteftatem non fedatam penitus exiftima- rent, Ne rurfum J4rbilame reliquie de quibus BrERNARDÍ JUSTINIANI DE ORIGINE Roma vectigalis Hunnorum facta. Revertamur ad | A - B D multa ferebantur: Z/aJizz deguftata praeda /aliazm repeterent. -Excidium patriz illis adhuc erat in oculis. Hac igitur in fententiarum varietate, quum omnes in unum conveniffent, Virum fe- runt zetate grandiorem & nobilitate meritifque ac lanctitate vite venerabilem, ita apüd. eos loquu- tum. .$7 Jam ex animo uon excidiffet fratres optimá , id quod paulo ante | fieri vidimus, cum Atbila Rex Patavii imenia. tormentis quateret, vuerentque. ad folum omnia, non effet ambigua. ( opinor) pre[entis confilii deliberatio... Quis enim babens id in memo- Via y cogitare po[Jet illuc vemigrandum effey ulà tau- fam aneminiffet faciam excidii feditatem ? Duo pre- fertiua diverfa ante oculos babeus exempla. ueutiquam Viegligenda ?. viden[que eos. qui boflis furorem impe- tumque fugientes cum. fe. cernerent viribus impares in bec fJagna. declinarunt [ervatos effe, fupereffeque Allis ducolumes uxores. €2- liberos. primarium verum bumanarum folatium , illos autem qui dum.fe urbeuz tutari poffe credunt ilie manfere y- boffiles expertos effe gladios vel .im ultimam abdutlos barbariem. da- vifma. vincula y. fervitutemque pati? . $ed .profetto 42 natura comparatum, vitamus pericula-cum in- Jfant y preterita. quum funt y. quaft nunquam. fue- vint oblivioni mandamus... Jenofcite fratres , Ji fen- Tentiam: dixero forte, mon. expe&latam , €. veniam date, five etatis Jive fortune , que me jamdiu mul- Lis talis edotluim y. cavere pericula monet libentius quam experiri. Rbadagafum vidimus adolofcentes per "bas ipfas l'enetie fauces cum ducentis amillibus arga- Torum ingreffum y noftra ounia. diripuiffe s facra. pra- phanaque. vaflaviffe.... Vix dum incubuimus ad in- ffaurandam urbem : Ecce. Mlavicus alter Gotthorum vex y non minoribus quam ille copiis in baue provia- ciam irrumpit que tum tulerimus omnis generis ma- lay borret animus non folum dicere ,. fed etiam ve- minifci... Sic omnis labor. inflaurationis. ab[umptus incaffum.. Quid ,paffi. jam tertium fimus ab. Atbi- la,. ...Quid, juvat commemorare ?. Satis fuperque la- chrymarum e[r, ue vecentibus. recentiores addamus. 82 ergo uec. Rbadagafi exitio. Alaricus , nec /larici morte "tbila eff deterritus. Quoimiuus eorum veli- quias ipfe tertius perfogueretur. Qui. poffum won tinere, ue quifpiam alius ex ea Barbarie idem quod illi agrefft funt, adoriatur ? - Multitudinem morta- lium abundare tautam uunc. audio in illis. terris, quantam antea nunquam. (Nunquam. autem. dux E |qui aut bofli terrori fint, aut nobis auxilio. defuit , neque deerit. anultitudini concitate. - .Mar- lianus vix eos arcet ab. imperii provinciis. Fereor itaque. ue torrens ille vurfus irruat im nos omni divi- ua C9 bumana ope deffitutos. .. Quid antem reliquum [pei effa poteft im Imperio? Nam preter Africam a Faudalis occupatam , amiffum iis annis quicquid ul- tra Zilpes tenebat imperium Oceano tenus quondam , nunc ad. Alpes ufque contratium. . Ipfe quoque. Ml- pes, que fatis. tutam. preflare . folebant dtaliam , quid jam babeut munimenti? Euut redeuntque quafi per caumpefiria. , Sublatus Etius eff uua fpes incli- nantis imperii. Nulli jam. duces y mulli exercitus, Jta- que ego iftaim fententiam redeundi, non tam laudare pujjum , quam que experti fumus, ne iterum acci- dant, tagnopere timere... Genfeo igitur bic fedespo- nendas. Locus preefenti fortune. amultis de. caufis placet ,- cur placeat ,. brevibus expediam. |. dria gra cipue aptari [olent ad civitatis rationem deligendamy eHéris. [alubritas ,/ Commoditas earum ferus, que Á H * . . ^ aece[farie fuut, ad vitlum, €9 ab externis periculis locus, quatn maxime fieri poteff. munitus... d aé- ris. quidem: falubritatem., qui poffunt. optari teflés certiores 4. quam multi. quos bic videmus annos. [z- | ptuaginta 9. olloginta. natos? .Et qui preterea vul- |£us?..Que proceritas? Qui colores? Nec ulle de- litie buc. robur 9. firmitatem. preftant. Sed. quum exercitatio corporis per-snaritituqs, navigatione a&H fun 33 UnBis VENETORUM, EORUMQUE GEsTIS LIB.TH. — 34 zum atris. (ut mibi quidem videtur) quedam beni-| A fapienti dimen[o per oumes fortume vices itinere Cg gnuitas Cj. temperamentum. — Pueri frequentes fecun-| — jam finem tenenti de veditu potius quam de portu co- ditatem indicant , fecunditas [alubvitatem. — INegue| — gitare y fed ad liberos mepotofque meos eft ve[pettus, 791 avguunt ifla copiam etiam ad vitam. | (Nam etfi | quos ex flammis barbarorumque gladiis bumeris pe- nibil bic. nafcitur ,' juxta tamen ef Patavinus a-| me meis eripui. — Non puto preterea fa&um fine di- ger, €3 fertiliffima omnis bec regio. Sed fac ut ifla| — | vino numine , ut eodems tempore tot populi bas fedes negent, ef a leva Noricum , Epirus, Jcarman,| | |adamarint. Utinavs fit idem inter eos animus ficut "dnbrachiu[que finus, a. dextris vero. Ravennas a-|.— | idem fuit confilium. Si deus. boc dederit: concipio ger , cintlus quinque uberrimis urbibus, C9 ommis|. |animo aliquid magnum. | Video banc edem miraca- preterea. [talie ora Siciliam ufque. — Exemplum do-| fo potius fatiam atque. agente. Deo. quam. bumano Jnefricum tenemus , fiquando anni intemperie carior| | confilio. —.Nec quibi non etiam videtur aliquid quod fuit. aunona , monue. a. mari. Patavinis erat profu-| |ferunt de Beato Marco evaugelifta , qui dum vediret gium? Fos appello incole veteres , unde voficitiscel-| | ab zdquileja divertit buc, €9- nefcio que tüagne [pes Jaria frumento , vino , oleo? Hac in Calauitate va- B | arcana revelavit... Non. [unt contemnenda , que de ffatis fatis omnibus €9 vineis tot tamen populos uber- divinis wonuitis feruntur. | -fgite igitur bene jwvan- rime paviflis. ari ve[Iri naves erunt veftra ,vi-| | |*e deo firmate bic fedes, caras babete uxores , CAT 0$ «eas C9 oliveta: naves veftre prefrabunt. Portus |. .| liberos. : Dumque omnia exciffa funt y vos locu li- "adeft gmnium -commodiffemus. Homines C9. mavi-| | | lertatemque capeffite.. Dominus moffer Sfefus Gbriftus gandi, Cj exercendee pecunie apprime periti. Cur| || pietatis C9 mifericordie parens faxit, ut quod magis dubitem y quin [i viri fumus, primum optimus Dets,| — |ex ejus bonore , €9 ve-veftra futurum ef deligatis. deinde noftra. induftria frt fuffetura? Exciffa-fumt| | Secundum zfennini (enis orationem maximo con- duo primaria noftri fimus emporia , Patavinum €9 | |fenfuaccepta amultisfententiaeo in loco commo-. "dquilejenfe , utriufque locum munc tenemus. 'Pi-| |randi, catera omnia plena laborum incertorum- deo fiquidem fitus bujus preflantiam quo nulluseff | |que cafüum. |. Hic pax,- hic fecura requies fütu- in orbe nobilior, ueque, enitn prater Rarvennatempor- |... |va. | Abieré Patavium nonnulli, alio alii; Cz zum alius füpereff unde ouis oriens commodius intra |. teri apud priores incolas fimul decrevere quaecur occidentis "vifcera. cum. omnibus peregrinis pretiofif- VC | que fe fe oftenderet fortuna , ibi zevum' ducere. que tercius penetrare queat. — Sed bec tanta, fi-| |llli maxime in: quorum bonis littora & falinae::& cuti polliceri non. aufim y ita uon dubitem, quod ad| piícationes privatim erant, |qui quafi patriam vem prefeutem. pertinet, facile mos € omni cum u-| | non defererent , conftanti propofito fortunae con- bertate vitam atiuros. Magna. vis eff Mercature| | ditionem acceperunt; Idem JMetbamaaci in quem grefertim maritime , ejus eff quicquid ubique eff.| | | magna multitudo Patavinorum confugerat , quod" Quid preterea. dicam, quod. fuit tertium damuni-| ea MA in ea regione maxime: am- dione loc, ac fecuritatey ea vero eft inexpugnabilis.| | plum etat. ^: Neque enim ibi fitum erat oppidum . Diflamus a Gontinenti millibus paffuum decem ,ab| | | ubi nunc eft, fed duobus millibus paffuum in ma- dittore tribus. — Sane mulla munitio validior quam | | re projectius , ut ex ruinis mari abruptis nunc que oppusnari won poteft. — Dic ex qua parte boftis |. |ctiam apparet." Libentius igitur eo convenerant, 4n banc infulam tranfiliat?. Que nam materia tan-| |quam. ad infülas.'-. INec füberat etiam -fternendi tm aquarum flernat? Quas autem moles operum | | opus, qua res tum labore & impenfa, tum diu- 7o diffipent vires tempeftatum , 9 aperti ventorum |D | turnitate temporis indigeret. 1dem quoque ab flatus? "Adde Canales qui vada dividunt ,- altiff-| | ceteristum infulistum littoribus confilii captum. Wa. Multarum verum. documenta malo moftro 4- || Annusdomini erat fextus& quinquagefimus fupra zbila prebuije potefP.. Bellum tot menfes per bec quadringentefimum ,. Pontifex maximus Zo pri- vicina loca circuntulit. dd predam tamen in bec|. | mus. Martiagus adhuc orientale imperium tene- tora, aut infulas aon tranfmifit. — Quod fi quem, — bat, quum Patavini profugique alii-has czepere fc- forte movet patrie pietas ,. [aue me quoque movet. des. Et profe&o confideranti-mihi ; hinc Rica Neque euim. ferveus ipfe fum, ut ejus amiffione mon, — | primam Ecclefiam , hinc vero ftabilem inhacinfüla unovear y fed dolere tum pietatis eft , tum bumane | pofitam fedem intra triginta aut paulo plusannos imbecillitas, ad bujufmodi cafus obnoxie. Párere| |contigiffe. Haud mirum fi intervallum parvitem- | Deo verum omnium domino virtutis nece[ftatifque:| — poris errori caufam dedit, .de quo fuperius latius decet autem fibà quemque [pem bonam proponere, va-| |differuimus, quum utrunqueexortum complexa fit zHionemmque [egui y unum. vemedium difficillimis in ve- |. |hominisunius aetas. Nam ficuti verifimile eft poft Dus. Conditor urbis mo[lre nefas mon putavit Troja | | primam aedem in qua poffent facra confici , fre- exciffa alias mari fibi per[vutari fedes. INon Aeneas uentius Av2//z: habitatam: ita accedente po- eadem clade profugus: mec qnibi quifquam obtendat | tea profugorum turba, Jrbilanum gladium fu- loci tenuitatem. Nom bic Romam , aut Babylona giente , unas pene videri potuit exortus &cquafi meditamur ,. [éd etiam ipfam Romam unico primum |continuata conditio. "Caeterum ficuti diverfa eft colle couditam accipio. Satis fit nobis interea eva-, | Ecclefie & urbis condendx ratio ,- ita fedium dere in. libertatem, cetera optimo velinguenda deo, |. — pofitio firmarum reprzfentare proculdubio vide- Objiciunt quidam magnitudinem laboris 462 fumptus| tur certiorem civitatis exortum , maxime poft dn flerueudo , quafi fi domum redeant omnia fine labo-| — | dirutum Patavium frequentatamque majorem in re integra, aut inflaurata fint veperturi, que uunc| modum Aivaltum. Av fi originem urbis ab 74- funt. obruta ruinis templa, menia , arces, foffe.| |tbila ducemus non erit facile annum & menfem uis nom videat quanto minori impen[a meteffavia| | & diem colligere ut fupra fecimus de Ecclefia; Tic edificabuutur y quam inflaurabuntur illit? bar-| etiam fi aftronomicis calculis utamur , ut fecifle - va edificatio fatis eft ad neceffitatem.. . Non meni- | F | Lucium d. arucium. ferunt, qui natalem urbis Ro- Pus egetmus, mon arcibus, non foffisy que quum i]- 4e diem alioquin incognitum , reperiffe rationis lic maxime funt meceffariay tum multa etiam feiula| — bus aftronomicis gloriatus eft. Et prterea non- defiderant y^ füd ut. de me dicam quod. fentio: Non| — nulliex eadem difciplina aliquanto audaciores ria- zam illarum verum dulcis fuit poffe[fo , quam amiffo| — talem mundidiem adducti funt ut calculo fübji- vif. Omnem illam voluptatem dtbila fecum 2-| | | cereht, traderentque fuiffe furgente ab orizonte lit. : Nolite preterea exiflimare, me tam vite cupi- ^ |cancro & luna ex'dimidio fole in leone, Satur- dum primum 63 feptuagefimum agentem anni ytan-| no in Capricorno, Jove in Sagitario, Marte in; tifgue delaffatum malis ,ut non libenter f£ po[fitiinter| || Scorpione; Venere in Libra, Mercaürio in Vir- gatrie mte cineres terra condi velim. Turpe eft gine. Hsc fi illi aut ratione collegerunt, ' aut si 2 B.Jwfmams. Q cok 3; DBEnNARDI JusTiINIAN(I DE OmGiGINE 36 collegiffe videri voluerunt ,. nobis ea profiteri a-| A| eodem menfe atque die uno confilio primos aut. nimus non eft, praefertim quum annus quo ZZbi-| | lapides aut palos defixiffe, -Hanc igitur rem de- la in Jtaliat deícendit , incertus. Nam alii quin-| |diffe etiam caufam exiftimo, cur majores noftri quagefimo fupra. cccc. alii fecundo, alii tertio| | maluerint ab Ecclefiae initio) quod certum te- tradunt, alii vero tempus non definiunt. NNon| |nebant, quam ab A/bile » quod incertum erat eit praterea verifimile omnes infulas & littora diem fumere natalem. CAMTUN TNNT NE M MUTA. Va LIBER QUARTU S. B [recentius habemus. Nam vicus qui nunc corrü- pto nomine Zfzrigceus appellatur , dicebatur a jmajoribus ora lacus, quod ad eum ufque lo- |cum patrum memoria paludes ftagnarent. -Pri- i marium Zeneti magiftratum tribunos appellave- |Te,.qui in civilibus capitalibufque caufis jus di- cerent. Placuit nomen populare nec infolens | nec humilius.--Annuus erat & una quaque fibi infula oppidumve littoreum duos tribunos crea- | bat. Ad rem vero publicam fi gravius aliquid ac- | cideret confultandam , indicebantur conventus |omnium infularum & littorum. Atque ad eam j em quotannis alius atque alius deligebatur locus, |ut omnium populorum dignitas fervaretur cum pace.concordiaque, Quae confüetudo tantifper | durayit & continenter fervata eft, donec per ma- gnam rerum neceffitatem, varietatemque fortunze ad molem hanc imperii conftituendam Pzzezie ur- bes & oppida pervenerunt. Quod cum ita fit, cum propter ea mala, quz deinceps per multos - annos facta funt, Civitas J'enetiarum fuerit con- flituta, non erit preter intentionem noftram, qui originem ejus tradere propofuimus, ea com- memorare ,. qua ad noftri continuationem ftyli, hoc loco: Sonn fatis opportune fe fe of-- ferunt exponenda, ubi qus a 7/"ezeris deincen -|gefta fuerint per annos ferme centum ,. id eit, p'ab 4ffbila ufque ad Narfetem patricium , nulla [extent monumenta, ut nifi hxc darentur qua |inter.eà explicaremus , Curíus noftre narrá- tionis fuerit fupprimendus , aut rebus tot anno- rum prztermiíffis, ad eas, qua: poft id fpatium temporis geítz fuiffent shiptqpcicdhir: fi il- lud nobis propofitum fuiffet, ut res s Feue- | iarum , non originem eius urbis conícriberemus. | Eorumigitur temporum maloramque feriem bre- viter percurremus. —Roze poft tbile ex Italia difceffum , magni tumultus orti. Exaudiri vo- [Ces propalam exprobrantium Z/etziano, cum deuf gentium ex natura rerum commodifque ho- itii ducis Romani. necem , quo ftante nihil rei minum locorumque gigni neceffe cft... Sive igi- |publicze timendum fuerat, tum urbém Romam tur tum aliqua erat munitio, five deinde facta, | E| ve&igalem $zyzbice gentis fadam. — Auget has & ob.eam caftellum fit appellatum, relinquetur| |voces Maximus patricius: Quippe jampridem ad in medio. Caftellum autem quodcunque fuit ve-| imperium afpirans, & arrepto tempore Z"alezti- tuftate deinde collapfum eam portus munitionem | || ziazaz per Zzanfillaz; Aitij militem interficien- minores etiam videmus reftituiffe. . Qui duo ca- dum curat, Imperiumque occupat. Ut vero ty- ftella erexerunt. in oflio portus dextra levaque.| |rannidem ftabiliorem reddat, majore aliqua au- Turrim vero Phaream adhuc ftantem vidit aetas Coritate ,. Eudoxam P. alentiniani fororem , quum noítra antiquiffimam & altitudinis eximiz... Qua| demulcere blanditiis ad nuptias haud poffet rape- certius nautze nullum habuere fignum ;portum | |re per vim adortus eft... Mulier fuperba & in;u- p» tendentes , eam vetuftate collabantem| — rias impatiens diffimulato dolore. At tibi inquit Mapheus Gerardus Quartus. Fenetiarum patriar-| — |fcelerate permagni ftabunt hze nuptiz , qui & fra- cha.nunc reficit. Conftruitur prima in O//va-| |trem lperatorem per.infidias interficere, & il- Jo... Aedes fan&tis Martyribus Sergio &.Baccbo.| lius fororis corpus. per vim attreCtare auíus es. AMeduatus amnis urbeng Patavium praterfluens |... Statim Gen/erico azdalo imperium , fi trajiciat, & in;hwec ftagna delabens eum ,..de quo dicimus, F pollicetur; ficilem rem demonfítrat, deftitutum portum facit: nunc fan&ti Nicolai appellatur, ob omne viribus, & virtute ducum. 7"az4alorum 4Edem. & ejus fanéti reliquias ;. condito juxta| |hoc genus per ea fecula celebre admodum fuit. portum monafterio ,' locatas,. Áberat tunc ora| !/asdali dictia 'andalo fluvio apud €o$ qui nunc . paludium a Pa/avio circiter tredecim millia paf-| Pelei vocitantur , perlabente. Porro Polonis iuum. Portus oftium ab. continentis ora ferme| jprovincia latiffime patet. Hujus partem 7/azdali totidem, ut.ex Livii decimo libro aperte perfpici| |tennere. .Ailiconis deinde tempore, ut fupra do- potett: Dum defcribit G/eonymi Lacedemonii de-| |cuimus, ab eo concitati confedere ad Rej ri- Ácenfionem in Pazgvisus. "Feftimonium prxterea |pas.- Atque anno fecundo poft captam urbem q)riginem primam ARivajt ex antiquis 2) F'enttorum. monumentis excerptam tu S primo libro defcripfimus, quae vera SANSA); QU DN. CONCCESN M ^A ! " M e L non apparebant repüdiavimus, pro- s fecuti deinde fumus caeterarum infu- larum. & littorum initia ab externis fcriptorilyus celébiàta. /. At vero adhuc nullum in: iis oppidum appellari civitas rétte. potuit. Ne ipfa quidem Arvaltüs , tenues erant opes, rara illis initiis: do- micilia, ut-vicatim potius quam urbes ullas habi- tafle diceres.' Verfabantur adhuc animis incertis. Quum: oculos mittebat ad icampeftria, eorum de-- fideriumi natura. retoyabat;-. Inde vero metuebant | interdum ne: hon fatis.tempeftas //;ilaga in tran- | quillum folviffet..:. Audiebantur rumores ex Paz- | , Aoi. magnum cogi numerum copiarum ex mee liquis: ftbianis.::! Metus eos in: hujufmodi locis | continebat potius quam locorum zimor. Ceu a-- daGtze- tempeftate: aves, . inter arborum. frondes, quas libératas grandinis cafu ,' atra tamen- adhuc cieli fpecies inde-movere non finir, paratas quum primum illaxerit avolare ,. fic noyus hinc inffau- randi- labor j. & voces: incerta, hinc vefo inna- tus; agrorum. amof ,.cogebat profugorum coetus pro tempore cónfilia/capere.' Qui Aívaltum te- nuerunt ,. OZvo/um infulam , quam fupradiximus juxta fitam j continuo ceperunt. -O/iuolos autem di&a non qüidem ex olivis ibi confitis,. ut vulgo creditum, (ed quati O/igovolos ideft parva terra. Caffellaue deinde infülae nomen fuit, fndreas fi- quidem. Dandulus fcribit compertum: habere qua tempeftate hac agerentur, extitiffe adhuc ca- ftelli.maénia, magna ex parte collapfa. ' Porro quum.prima fe fe portui offerat, curz effe opor- xuit, illam in poteftate retinere, tum ut portui dominarentur, tum ut-quae ingrederentur naves haberent quo in tutum fe fe reciperent, prafer- tim quum fuga a piratis evafiffent. Quibus fem- per Ztdriaticum mare fuit infeftum. . Mores fiqui- Re- - — X 37 . URnBis VENETORUM, EORUMQUE GrsTIs LiB, IV; — 58 A | delicet & Greca, Genfericum. offendunt apud Po- pulogiam. Etrurie urbem juxta eam, quat nunc P lumbinum appellatur. Superior vento Romanus agilitate praeterea navium & nautica-diíciplina praftantor tanto ardore in hoítem fertur, ut Genferieus ícu. ob. navium multitudinem turbatis ordinibus, feu pavore.compultüs, irruentis in fe lioftis. vento fuperioris, fugam arripuedit.. Idem catterz: faciunt náves, Perque hunc modum mia- xima potentiffimaque claffrs diffipata. / Po(t ;47- temium. Ricbimer Olinibrias :- poit. Ricbimerem , ac deinde G/icerius INepos poftea , tum Zagaflulus: & Oreffes 1mperium rapuerunt. Que tum re- rum apud Aoa contuíio, quanti per omnem Átaliart mótus excitati, fne qui legat aüdiatve alias calamitates, -quovis gentium, coiifugere ,fe-- defque ubi jus * capere potius quam. eas perpeti » rortexibis deligat! Ne tamen aliena tantum mala terreítris "i 'enetia. fpe&tare. videretur . ipfa vero pace libe- riusfrüi JBiorgus Zlamorum vex, qui poftea di- &i funt. Jemanni , hacc. de talia atque imperio malá cum audiret, per Zridentinos (altus popula-. .bundus irrumpit , atque ultra progreffus, conti: nuatis. excurfionibus direptionibufque Ga//iam omnem G& enetiam ,. Hifiriam ufque pervafit. Rediens ab Rztbimere Gottbo apud Zezacum. op /C| preffus & interfe&tus eft. . Libet in tantis rerum turbinibus exemplum non omittere. 2eterna me- moria dignum Zaz/igi Epifcopi Noe/azi: Gratior ' .eít enim lucis radius, qui per den(as. tenebras e- lucet. De cujus virtute & doGtrina extat ZZizro- pmi teftimonium án. epiffala libris Genefcos prae- Ícripta.' Nec minus ;Zz24//izi juxta finem frg Jibri de civitate Dei. Cacteris autem praftantius éft Grerorii in dialogo. - Scribit etenimi viduze mulieris abductum fuiffe filium captivum in fzi- cà a Genjerici militibus. Ignara mater vivus.ne effet an mortuus, ut.tandem refcivit vivum effe, & in fervitute degere, proficifcitur ad. Paulinum, | Poftulat ab eo pecuniam ad unici filii redemptio- D| nem. ., Mifereor tibi, inquit Pazlizus o mulicr , fed nihil jam mihi füpercit,, condonare me tibi | poffum , pecuniam: erogare non poffum.. lllud reli&um , ut fi ita libet, pro filio tuo fuccedam [in fervitutem. . Mulier cum neque petere hoc ob auctoritatem tanti viri auderet, nequeabnuere ob filii caritatem in fletum tota difluere. — Non tu- lit vir fanétus illius lachrymas. | Eamus, inquit. filium tibi propitio Deo reftituam. . Mox itaque mutata vefte ambo.in Z/fricam tranfmittunt , fi- lium teneri reperiunt apud generum Gerferici , a .quo cum mulier advoluta genibus lachrymans li- . | bertatem filii imploraret, nec moveretur Batbá- E|rus. "lum mulier , at ego inquit tibi hunc. ho- minem (manu PazJigum demonftrans) pro filio meo infervitutem do. Contemplatus ille homi- nis faciem liberalem, & integram adhuc zetatem Converíus ad. Paulizum :. Et quidnam , inquit , ar- üficii tibi eft? Excolere inquit Paulizus hortos novi. 'Pum Barbarus, qui mirifice hortis oDble- Garetur, accipio mulier conditionem, cape ti- bi filum, Tu mihi bortulanus efto... Cüm aa- tem faepe Pauliz4s ad herilem menfam , nunc flo- ribus, nunc olufculis redolentibus irreperet y. veibaque & mores illius prudentiamque plufquam ,;| hortulano homine dignam , dominus contempla- F retur nec jam exiftimaret fordido aut abje&o lo- co natum, liberalioíque quotidie, & honeftius haberet, ada&tus fpiritu Paulipus ad dominum accedit. Here inquit fervus tuus fum, Tibi omnia debeo , qui füpra fortunam. meam quafi ro filio me habes, non pro fervo.. Profpice re- | e| |bus tuis Socer propediem humanis concedet, confütuit. Contraxit maximam claffem Bag, | erculfus bac voce Socerum adit, -& docet quid Jiws Ambz autem infimul junctze Roztana vi- ic hortülano audierit. .Áccerfiri eum rex €on- NO ene EE EEUU | B.Jufüwm, | C à f Romam n Gallias tranfiere maximafque res dein- ceps geffere tum in Galliis, tum in /77/2aniis. Dum hzec igitur in /z2/ia gererentur, forte ejus gentis | Rex Genfericus, qualcunque potuerat. copias ex Hifpanis in. Mfricam navigio trajecerat perma- gnam continuo fubegit 4//ice partem. .Solici-. tatus autem ab muliere, aliam adortus, provin- Ciam eft. Coa&tis omnibus //ice viribus ingenti confecta claffe, 1n Z2/72z tranfmittit. 'krecen- ta fuiffe armatorum millia, Ícriptores tradunt tum /andalorum,., tum Jdfrorum, & Maurorum. Oritur in urbe tumultus, & JMaxizus. tyrannus. interficitur, Populus per montes fylva(que,. íe- natus ut cuique vifum , pet oppida diffipatur. Bar-. barus ad urbem figna movet... Tenebat.. adhuc Pontificatum .Leo- Pontifex. Conatus fenex idem | facere in demulcendo Generic; animo ,. quod an- | tea in 4/bila feciflet, obviam illi cum: principi- bus aliquot Rozanis honoris caufa procedit. Po-. ftulat ut'omnem urbis pracdam ,. poseaquam. fic regi regum placitum elt. fibi-habeat , facris ab- | fhneat.. Longe aliter fecundus fucceffit. conatus. Denfit fuppliceni fenem homo barbarus & ava- rus, & Jfrrbianus. lofanis, inquit, o fenex, qui veniffe me credis tantis cum. copiis ut. quic- , quam vobis rclinquerem ; duod ufui mihi effer, & voluptati. Facili negotio captam militi tra- dit non diripiendam folum, fed etiam devaftan- dam templis facrifque /Edibus maxime infenfus; quia ca urbs catholica fidei caput teneret... Cu- jus ob perfidiam /Zrrbianam agebat hoftem- infe- iiffimum. . Per hunc przcipue modum Zfriza illa Romam imperii eemula , a. Romanis bis victa tanta cum gloria rediyivis quafi vacui Ed Ícitata Roma vicillim captam fubegit, diripuit, ac vaftavit: Ingens exemplum vel imbecillitatis, vel inftabiliratis rérum humanarum. Ábfuit qua- tuordecim dies populus ab fpoliata ac deferta ur- | be. Satifque inter omnes Ícriptores ;conftat, Vandalum longe majori crudelitate. graffatum , quam quinquaginta antea annos J/aricui » fiqui- dem facris ille ubi ue locis pepercit. - //audalus quafi Deo hominibufgue hoítis finc difcrimine facra profanaque omnia depopulatus eit, Mjo- vens ab urbe Cazpania omni direpta, urbe Ca-. pua vi capta, & folo aequata completis navibus Jtalica przda onuftis , cum Eudoxa in. Africam eft reverfus. — Excitati Rome continuo majores quam antea motus. . Nam fexdecim per annos caput extulere tyranni decem, Imperiumque di- npuere. Czdes ,. direptiones , bonorum pro- Icriptiones enumerare, majoris effet negotii quam |. receperimus, "Replevere omnia ftragibus,& ra- pinis in£clici omnium tyrannidum eventu. Er tanta tamen elt inter mortales dominandi libido , hc dicam infania farorque, ut per mortes & vul- nera 1n apertiffima quacque pericula mortales mit-. tat. Rem dignam admiratione, nifi quod affi- dua armorum tractatio , & metum mortis adi- mit, & ad omnia audenda compellit. |. Eam Gen[ericus rurfus repetendi Inmiperii na&us occa- fionem ,. quafi deferuiffe captam a fe Romam , & Imperium poeniteret , majorem quam antea ex omni Jf7ica contrahit .cla(fem. | Suane id. Ípon- |. te ac defiderio molitus fit, an vero impellente Eudoxa conjuge füperba faemina , quz in exilium potius fibi profecta, quàm ad regnum fe dignum exiftimabat, incertum. | Át vero Leo primus ex G/ 2ca gente orientis Imperator,ut primum quid F'andalus moliretur intellexit, ferre & ipfe fup- petias Aomagis infütuit. Jatemius imperium te- nebat, & Bajli[zum quendam claffi prz-fecerat, Ipfe ad urbem quibus cum potuit copiis federe | 39 . rea aliad fibi vellet Ri iun quippiim pofi. Initia fuere, runt ad majora. "l'alem tum u - a feftim jubet. ^ Eo vifo immutatus facie Rex eft ac totus intremuit. Pa//ipó feorfum amoto ad Generüm inquit. Nocte praterita dum dormi- rem adverfum me latum judicium eft, ut. flagel- lum déponerem, quod minu tenebam. "Hunc | hominem inter eos judices fedentem vidi; ;abi i- gitur & diligenter inquire hominis fortunani, & praterea quz ratio impulerit ad hujufmodi ver- ba. Adjuratus Paul/zus aperit rem. ortinem , ut Epifcopatum in patria gerebat, ut vidua lachry- mis: permotus 'Carzbagisez venerit, fe'patfus fit venundari,'& vicem puerifübire. Qiod dutem | de focero monuerit, id fibí à Deo. revelatum. | His intélle&is rebus'& focér & gener, tüit .ad- miritione tum metu peemee attoniti libehims il quam pritnüm conimeatum, & quicqüi Duo tt priebuérunt. ^ Gratis a&tis | P agli? iiperratáqdé faoram "Nolasorijo dt | bertate, duabus onüftis frümenco hayiBhis; "eum | ommbus civibus, quati triumphum agens ifi pa- | triam eft réverfus, longe májore cum glókia, fi quis Yé&e exiftimet ex Z/frica in Jfaliamr, quam | Genfericis ante ex: Italia i Africam tevelaftet. Gen[ericus paulo poft morbo correptus interiit: Z7»- | noricüs of Genfericum yegnum fufcipit, qüi tan- ta in Catholicos rabie défzviit, ut ómnes pene -dfrite Epifcopos ad trecentorum numerum propriis fpoliatos Ecclefiis in Sardimiam elega- | rit eorum Ecclefias Zrrbianis diftribuerit. "T'e- | nuere igitur Zfricaim F'andali : donec 7'uffinianus, Imperator commotus tantà rerum indignitate Bell;farium ad expellendos deturbandofque cum | ingenti claffé copiifque tranfmifit. Hic G/ze- rei; Yegem' acie. profligatum .captumque' cater | aurea vinctum Cozflautincpolim ecam: detulit in |. triumphum , atque ex co tempore deletum pene a Sruffinian , & Vandalorum Toyperium & nomen. Non videtur ut opinor; his tantis malis addi ;radufque féce-- E ibis fiie tum totius Imperii rerum (tatum, cum per univerfum | jam orbem fama vulgaret. ^ Odvacer. Herulorum Rex, gente Rbutezus elatus, & ipfe animo eft ad Jtaliaminvadendam : nonnulli tamen vocatum oc- cultis nuntiis a Rozazis tradunt. Qui domefticis partium. diffidiis quemvis rerum flatum quam | prafentem mallent. "T'enebar Odvacer cam Pan- | nonis partem ubi Ziffer fluvius in Ezxigtim pon- | zum càdit. Magni erat apud eam gentem poft | -thile mortem nominis & auctoritatis. Ts igi- | tur Odeacer coacta quam potuit maxima multi- | tudine ZZilauarum reliquiarum in. Zt2/j272 duce- cere conftituit repetiturus (ut ajebat) injuriam ab Fugnis fa&am. Qui urbem Roman &c Jra- | lizr: juata in manibüs haberent ad unius (ut di- | cebat) hotunculi decrepiti preces remi fiffet. | Eamus inquit commilitones'praedam repetitum, | quam tantis laboribus coémptam 4/52 vobis iri |. Italia depofüit. Per eofdem igitur Z"ézetize faltus | nemine obviam facto, ingreffus eft. Aperta of- fendit omnia & adaequata folo. Lva'vero au- dit in paludibus habitare profugorum muttitudi- |. nem , in morem apricantium avium - indignam tanto itinere predam exiftimans , his relictis, per Galliam vetta vadens maturavit iter, ut quam primum cum exercitu Aozano, quem ad "Ihduam elfe intellexerat congrederetür. "l'ene- bat tunc Imperium /4guféius quidam tam. re quam nomine nullius auctoritatis. Oreffis pater Romane militi Dux per' militum potentiam fi- lium Imperatorem fieri curavérat, ^ Cognito igi-| tur Odoacris adventu coa&is undique ZraTicis au- xiliis ad //2uz5 , juxta Ticizt/ urbem caffia 1o- Cat, €o confilio, ut in quam. declinet Ogcacer Lercd. adu E iris. Iuytpan liit lE dil LC. is up cum exercitu partém hoftem perféquatur. ^ Fore BERNARDI jJusrrN1IAN:P DE OmRüGINE ix D|eódem quo venerat it 4.9 A|exiftimans, ut in /fz//s diutius moram traliere non poffet. . Mutaré confilium coa&us'eft cele - rus quam putabat. Nam Odvzcer magnis ufus ianeribüs nihil ad Zbdnam moratus flumen traji-- cit, & pugnandi copidmn facit." Séd profe&o- nihil eft quod non vincat audacia. "Tantus enim continüo Ore/HZis exercitum terrór ínvafit, ut. . quamprimum Odozrzis figna cecinere, omniafes. — re' auxilia dilabi ézperint, Oreffezque deferere:- Rumünelegiones plus fociorum difceffü perterre- fate," quam hoftiuinr advéntu intra ordines füb- fiftunt: ^ Congredi tamen Oe/7es aufüs non eft. ,| Cum illis'fefe in cz urbem recepit. '"Sed- B| nülla ftis tuta eff munitio fugienti." Portunam - Olbater-profperam" fedulitüs "urbemr expugnare s dpaedi r. "Neque támen nifi poft lórigám ob- fidionem'," multafque füperatas difficültates ea pótitürj! canta Romanorum. militum cede,utvix - |diniidtü n faperfüerit, Ore/fez haud longe a P/a- ceti ifpettánte exercitu, interfecit: ^ Auguftus [i^ defettus a füis fuga elapfü dum Ao/zzs verfus jFECRERII deo LE AN Senatu purpuram de- pofuit, & diadema. Urbem Roms ingreffus Odattr' maximo honore exceptus & in Capito. liimi'deductus eff. Rex appellatus primus Roc me & Jule regnum fortitus, infelici quidem eventu. ""T'enuit Z/Z/izz annos quatüordecim, ca lege, ut ipfe füiqué milites tertiam omnium frifüüm partem ve * Atque per hunc maximé modum orbis terrarum imperimr ab /474/» maximo fzliciffimoque |omniuni mortalium: prineipe derivatum ad Zgza--: Jfulum , nefcio quer vel fortuna vel genere vel [nomine minimum poft annos quingentos ad. ex- tremujn interitum (fie feret M hüma- narüm )-delapfurh "eft. Sed illud maximo argu- niénto'füeric niferandae éorum temporün condi- tióhis, quod ita fibi 7/2//az proculcaffe e(t vifus Odoacer: "Ut aufüs fit ca reli&ta, quati Cxanirhi, inere reverti in. Pauonjas adverfum Pbelteum Rusirum regem, qui Turin- gos quos Odoarer in patrio folo reliquerat bello: [exagitabat. Congreffus acie Pbelreum.interfecit, lterumque in Z/2/iaz iifdem itineribus, perque eandem 'Zeneriz oram incolumi fecuroque agmi- ne'fépreffus.. Neque donec abfuit ullus eft ex- * i acciperent , vel raperent. citatus in" 7/2//2 motus." "Tantum obftu puerant talon animi. / At vero ut'nullüs effet calami- tátuni finis, Gor5oruyi tempus advenerat de qui- bus nunc agendum. "Ea gens per multa fzecula maximam belli gloriam obtinuit. Non erit ab Ie ejus initia breviter percenfere. Nam licet E Theodorici temporibus, qui ob ingentes virtutes imagni cognomine dignus habitus eft, Zza/iz fere omnis tranquillutn' perit Ítatum Aoanis etiam "Temporibus inviden ! invidendum. Paflà tamen eft alias fub Gothis regibus calamitates otnnium maximas |ob quas frequentius hbitari Z"exetiz capere. I-. taque non video quo pa&o affequi poffim, ut id Vea Nescio aes a quibus ille & quo | pa&o illatze fuerint prs(értim graviffime quaque, breviter attingatur. ' A ccedit quod. ejus gentis pofteritas haud procul 74/2 faucibus nünc pofita |eft ; horum de quibas fcribimus locorum pene accola." Ad Ingenia etenim morefque gentium F prodüceridos , nihil ét natura czeli folique poten- tius. Multa. autem 3 majoribus tum bello tum pace ea cum gente funt à&ta. — Ut ejus Cognitio perutilis. non effe non poffit. Goftbi prius Get [appellat : Ut eres nunc dicimus , qui olim | Turce: Scythica & ipfa gens Harc egal ad no- | vas quzerendas fedes incredibili multitudine. Bi- | partito deinde nomine fünt ufi, uc alii O/frogoz/bi alit Pifgatrbi appellarentur : Neque nominum di- ] verfitátem fcrutart nüfe juvat, erupere ab ufque Luci 4T Unais VENETORUM; «EORUMQUE; GEsTIs- Li15.IV. a2 Luci Lurulli.S& Augufli temporibus. Ut fi ly«j rico carmiüi credimus, eo quoque tempore for- ' midini Aozznis effe cz penint.. | Nec ullam gen-- "tem accipio per tot fzcula-cum Aomanisy tum. Ducibus, tum Imperatoribus bella geffiffe: Mul-. ta etiam adverfus alios pro :Romazis. Imperita-. vere fne Panuonüs, Hifpanüsy Jfrice noviffi- me: /faliz.: *Belli^ gloria ^claraere feptingentis & amiplius annis, pacera cum Aozzzis bello-fe- | re femper. praetulere, jam inde ab Zfagufo: 'V'a- ria achocepeciti Romanis:fortuna ufi ,-primum: illis bellum fuit cum Domitiggo.. Nam cái Da-. nubium tranímififfent ,- primo P. $a/inum & deiti- |. de Fuffum: Cornelium gravibus: praeliis fuperatos, | B caftris exutós' pervicerunt^ "Ferramque quam àr- mati irfederant j conftanter retinuerunt-: At con- trà Trajaiius cuim iis deinde conpreffus caefos fü-' fofque'adegit cedere trans Affrum , ità^ tamen üt in prioribus barbarici"foli-fedibus permanérent. Plures pratéreo. Pbibppo"imperante , áccitis. aliis quoque gentibus, 'Zr/faEs, Carpis y: ftia gis Herüli ad trecenta millia fro iterat tránf- millo," Remaras invafere provincias. ^ Miffus- a Pbilippo Déciusy G& aliquot préliis congreffus vi- &us diíceffit , potiufquam: victor, lacerata vero republica à triginta tyranuis, ut fit adverfis iri re- bus, ad novandas & ipfi res excitati funt. -7Mef- fiam, Sraciam. 6c deinde tranfmiffo Hellefponto, fiam invaferc, cadibus/& rapinis fadavere | omnii. Qua tempeftate templum Diase Epbe- fine inter feptem nobiliffimaorbis fpe&tacula olim | numeratum direptum ab ii$ concrematumque eft. "Citerum Claudius fecundus ejus nominis tnaxi- tnam omnium de ea gente victoriam eft confe- quutus. Ejus epiftola ad Brecbum amicum teftis eft. Claudius Brotbo falutem... Delevimus treten- 4 qillia Gottborum. Duo millia navium fubmerfi- uus. Tela funt flumina feutis fpatis. C9 lanteolis "omnia litora operiumtur . Campi offibus latent. 1e- GLO Nullum iter purum eft ingens. carrago deferta. antum mulorum €9 mularum cepimus , ut, binas C9 ternas iniles poft adjungere "2 infra. .:Noflra. di- ligentia pugnatum eff apud Mepffios , €2 «multa prelia, fuerunt apud. Martianopolim. — Multi naufragia pe- rierunt : plerique capti vezes. | Capte diverfarum gentium mobiles famine, replete barbaris fervis y fe- vibus cultoribus. Romane provincie. ' FaCtus miles Barbarus eft colonus ex Goz/bo. ^ Nec ulla fuit regio qui& Gorzbum fervum triumphali quodam: fervitio non haberet. urelianus deinde rurfum cum his ültra Danubium conflixit , ac devicit. | Inter quos mulieres aliquot virilem in morem pu- gnantes captze atque in Triumphum ductze titulo prafcripto ex Zazonum genere ortàs, enimve- To cum Sermatiam Romanam provinciam ; quse inter ulteriorem Pazzoziam & Scythas. intetjacet occupaviffent. - Covflantinus Flavius inde pulfos maxima cade perdomuit. ^ Pace-data fedes prio- | . res permifit. : Portique eorum opera ufüs eft in co przllio, quod apud Nicomedia adverfus L;- | einium Ymperatorem conferuit. 'Sedem illam dein- de per Nuke & amplius annos obtinuere, vere.» Poftea yero quam ZZuggorum difcefiu Con- ffantinopolis'& circumjeGtze-provinciz metu libe- |ratze.,ihgens ab.iis ortum periculum. : Impe- milite iniperium indigeret; pro damno reputare quicquid-his, aut pécuniz;, aut cibariorum. im- penderetur.: Geotborug:duüces. orto:ex. fame: re- rumque. omnium inopia tumultu , quxftoribus in- terfectis-nec dubia adverfus imperium:rebellione, | Maffam primum ubi: infederant 272c:2z deinde, |& Daciam ripenfem tum: diripiunt y: tuniiprafi- diis. occupant... Ec quicunque fert animáüs nullo adveríante caedibus &.rapinis: pervaftant.: Eo ac- [cepto nuncio, Zajens:confternatus animo &:ca- tholicz perfequutionis paenitentia du&us; ;quafi id eveniffet in vindictam: fceleris /frriagi j 'vefti- tui quam primum curat.'in: proprias ecclefias ca- |tholicos epifcopos.. .At-fera. pxenitentia femper [turpis fere.femper inutilis eft. Nam: cum :exer- | pHRomani Gotzbique apud vfdrianopolim. -.Profligati | Remaniingenti clade. Ipfe:fugiens in agrefti caía latens igni cuni ipfo-teéto.concrematur. *INeque uus F'aleutis nepos beodofiumíummum ea tentpe- | ftate belli ducem: ex: Gz///is accitum;, - imperii || confortem declaraffet : ejus. principis virtus re- | [creatis:confeftim imperii viribus, non folum:Goz- | bos. compefcuit, fed multis adverfis- procliis fati- .| gatos edomitofque ad. quafcunque: vifum, eft . pa- cisconditiones adegit. Sedes & (tipendia, ut con- tinuarent praftantius duxit... : Cum Jalaricu re- gefeedusiniit. Eoque milite. non aliter ac Ro- man femper eft ufus. In eo fiquidem bello quod cum Eagenio G drbosauffo tyrannis in Gal//y ma- ximum 7 2eodofius geflit primamaciem decem miil- libus Gorzborgm in. fronte tuendam dedit... Cai ad. hoftem victoria ;' tift-Ze0d;/ius nil-deje&tus a- nimo , ut vére chriftianum ducem: decuit, ad di- nifque impetusimbribus mixtze involvebatur j nec oculis nec manu operam przftare poffent.. :Re- tortis cervicibus ,'quafi coeci fortuito tela jacere, cernerent ex alto auxilium laborantibus. ferre, mirum in:modum accrevere vires. Spes fiquidem pfemper adjicit animos, animos: vires. fequuntur, Ttaque victores ex- victis pene momento facti : ul- ti Gottborum fiipsni ds : omnibus ad internecionem ceciderunt. Perfeve- laricumque. .Ex.eo dlarico, qui Romatni cepit, M Peoboricus nepos quartus ab //arico , qui tum £1- panas ihticss détii ducis Romani focietatem fequutus eft. Cutii 4757] vero in acie fteterunt Falemir € Vheodemir diver Gottborum "éges - donec videlicet Zum, ex Scytiz recentiores, ut Repulfo Zrbila & in'sPasunias reverfo. cut ejus fuperius diximus Gor//os inde pepulere, ejus gen- ^ [filiisbellrn gefferunt ; eofque interfecerunt. Con- tis terribilis procurfus, cum omnes circum acco- las pavore. compleviffet , adegit Z"alezzez Impera- torem harefi Zrrbianum, ut Gottbos ab. fedibus. Hunnis pulfos in provincias citra Darubium y. fi- de data reciperet , ea ratione, ut fi tranfire Dazu. biwn Huani molirentur j' niovo* Goz?/orzz adjun. &o fübfidio majoribus refifterer viribus:^ Atqui ut fidelioribus uteretur ad chriftianam adduü&tos fidém, "dedit óperam "ut-rrbiano dogmate im- buerentür, fuit etenim ácerrimus chriftianorüm: hoftis. Tateréa Lagos dliorfüi itcr flectit. Gue- verfi paulo poft intülere bellum coz qui primus F[|ex Greca gente imperium obtinuit... Vifa 7,07 gens eft, beneficiis potius vincenda quam armis; Pacerii cii iis fcedüfqne conftituit: Occifo 75- eno J/auricus imperiüm füfce- 5e'à conjuratis, Zeno Z/auri ! pit: - Hunc Zeponem accipio Jrrbiasam horefim |[foviffe, atque eam ob rem TLeodoricum olim Tbeo- | demiris xegis filium magnae indolis adolefcentem, || Gotibicanrqae gentem füminis beneficiis profecu- |[fum. "Annuüm illi ftipendium'conftituit patrie titulo && eque(tri ex- acre ftatua: exornavit "At C3 ^ vero AV manoy petunt. cum. Barguitdionibus (zepe congreffi. , Nunc victores nunc victi,: varia fortuna dimica- fuftinuiffet: eam cladem: diutius imperium : Quin. omnia Goz/bi ditionis fuz facerent j-nifi Grafia- |funt.ad unum omnes4 & inclinare:jam czperat. vinutn petendum ex alto. auxilium, fefe vertiffet. Tanta continuo czli coorta tempeftas, ut: ho-- ftesih'quorum vultus & ora venti rabies grandi- ravere in oz220 ftipendio ufque ad-Radagafw ratorii fiquidem quzeítores: quaft non: amplitis eo - citum: zsgre compardflet: cong:effi ^przlio; fant. [nec gladiis uti. poffe. - Rozazis vero qui Deam. yrannos cum fuis fere — 43 BERNARDI JUSTINIANI-DE ORiGINEÉ vero ZLeodoricus. non folum. erga. Imperatorem |A | izóifus orzmibus ejus terre mortalibus itt qua bellum gratus videri. velle ; fed. erga Senatum quoque quibufcumque poffet officiis, Aulicos omnes-Ao- J"Amanamque juventutem non minus urbanis, quam militaribus: ftudiis amplecti omnibus charum fe reddere, ut nemo eum non tanquam Romau di- ligeret. Dum hzc apud Cozftagtinopolim gerun- tur y: Z/2/i2. quotidie. majoribus affici: calamitati- bus. -. Barbarus fiquidem Odoacer, non jam one- ribus premere, .fed rapinis quicquid :collibuiffet extorquere , nulli rei parcere, non-facrie, non -prophanz. Spes.una fupererat Romazis in impe-l rio; «Poftea vero quam Z5eodorici fama morefque funt £a perlati. cum ad Zezozem Imperato- rem, tum: ^i eum. quotidie nuntii.a primoribus -ventitare,: poftulare afflictis rebus opem; inftare "utadyentum maturet. : Polliceri cum primum Romana. figna. videant omnem | Z£2/iazz - defectu- ram. Zbeodoricus autem-mirifice hanc rem non :cupere folum, fed ardere, delecto ad eam. rem quod vifum eft tempore, Zenonem ita allocutum :accipio.. Nifi exiffimarem optime Duperator vem de qua fiin dicturus, tn minus tibi glorie imperio- «que, quamimnibi comnodo. futuram ,-fuper[ediffem verbum facere... Ingentia. tua. erga. me gátremque "uerita depofcunt. ut. iutperii gloriam €9-- dignitatem commodis aueis. omnibus anteferam...— Voces. quotidie opiime rex ad sme ex. [talia perferuntur .quo patto Herulus ille Odoacer eam terram olim imperii fedem devaflety quibus oueribus 3udignitatibu/que afficiat. Romanorum procerum nunc ia. fummam ^verfi -to- fum omnium de/perationem y. aliaus quantumlibet , vel qmiferrimam vite conditionem ferre:fe poffe di- cunt. Syrannidem büjus bominis pati. gon doffe. Jmplorant auxilium afflictis vebus, Non dubito:quia eadem quoque. ad te perlata. fint... 4t vera alia. ex parte. Gottbice | gentis -primares ,— quibus-bec mota Junt. y quotidie aures obtundunt , inflaut: y. urgent., ut provintiam ifram füfcipiam. .. Querpatur fe geu- eia nec ignobilem y nec inertem per defidiam jam-an- . mos fere decem. torpere otio. - "Barbaros: nefcio-quos nune primum notos ubique jam. terrayum.vaptis im- perii provinciis florere opibus €. dignitate:. F'anda- Jum Africam ,. Fifigottbum. |. Hifpaniass. Burgun- "dinem Gallias ,..Herulos iffos £9. Turcilingos: [ta- - Miam-orbis florem, non tautum obtinere , Jed procul- care. Solos Gothos omnium infeliciffimos -defidia Janguefcere.. . Fateor optime rex. uon poffe me bis-vo- tibus non moveri , ut qui feditionem aliquam inter- dui metuam. queo. tamen eos €. iuterdum.redar- guo: Quid vobis vultis ?. Nunquid non flipendium vobis peuditur ? Nibil. bujifiodi querimur inquiunt: dabefcere ignavia. otioque mon. polfumus y. bec illi. Nau quod ad ame. attinet iis umo vex bonoribus afficis quibus pluses C9. majores aptare nou jpoffim.. Habes pluribus agnis uu. ut. flipeudiarium |. fed..ut..füliug. -Explorare quid jubeas conflitul y idque optimum du- t&ere.quod. imperaveris.....Nam. fi forte bauc imperi "mine provinciam Jufcipiendam flatuis. ..Nibil pof fum gratias audire. .Habebis me vel pro Gottborum dute y vel. pro milite... Sin uero anajorum.verum cu- re impedimento funt quominus buic rei animum ad- dibeas. -. 4t ego uon dubitabo majeflatem tuam con- Julere y quid. bae 4a re £9 mibi agendum €. illis. ve- Jpondeudum videatur... .INam fi me gente Barbarum Hatura progenuit , mon tamen. acgavit ,. quin qmori- |] us qui. inagis placerent , uon imbuerer, Placuere 4u0s .& majoribus accepi, .qui cum. Romanis . jam annis. fere- ducentis ver[ati.... Romanis. potiu/quau. Gortbicis moribus alles habiti funt. Itaque illud pretermitteuduim Rae MUTUAE GREG efe |. fi 1u anutris. brevi rem banc, feliciter vonfettarum. Hoflis-quam nullius. fit dingenis optime novi, nullius £onfilii y omia. temere agit y' copie modice ac. tiro- num Jalorum, fere omues, Sed quod maximum eft [T ^ uem quem. boneffet- boc munere. auxilia y boc folo nomiue aufim ceptum aggredi. [ta- — p» [dum ?- Quod imperii dignitas , |«etatà aut. araoruta. fludio, Miatueris.. |tus Zeno juvenis tum modeftia, gerendum (7 auxilia. non deerunt. — Plures fortaffe quam de- 4n primis autem Romani imperii dignitas £3 -exiffi- Antio. [pem maximdim qrebet a quo dignus. babitus Etfi cetefa defint que tum bis rationibus, 4um defe&lione Jtalie quam | 4 figna. nova. confpexerit ,. tranfituram- ad mos effe - Aon dubito, felicia omnia Jperare--licet, .-..Paderet [preterea ,.. fi nibil aperiam quid cogitanti anita dt -Mperio. fubierits. plus.-ne-commodi an incommodi ex toc bello. fit capturum.::- Gommnoda ut videtur, plu- f& fan. ALiberaveris Iu erarium fipendie Gottho- Ham ex fructibus earumy quibus uuac infident ,' pra- | vinciarum. [9 cMfricanas.. Nibil. eff enim quod ab: Aquilonis || fatte quam infidemus metuas , imperium preterea li- || derabis invidia qua: nunc laborat. .. Latius iucrebruit L4pud Barbaras natioues Romanos fibi rapere omni 45 «Ea pecunia uti poteris ad es Perficas, ANenünem. pro focio.,. omnes pro fervis babere, — [- defit ut provincie Jeepius exagitentur.. dt "vero cum "idebunt guperium admittere alios quoque ad com- Vnauionem , queri. defineut ,. €9. anmis etiam, atque eam mitefcent..— n illud quoque parvi eftimaz- (9 exiflimatio amif- Jine Mtalie jam pridem. depre[fa mon refH tuetur fo- | nm y fed augebitur P. Cum qui uunc. jaclant dlus pa- Luifje inimicos imperii, quam imperium , videbunt | qumicos etiam imperii nunc plus. poffe quam. inimicos. Jilud autem commemorare officii noflri eft £9. cogitare fapientie 1ue..— Qui fi res voto re[pondent , fane J- talia. nn. tam ibi recepta. fuerit, quam inperia. Peteris. tu. quidem quicquid. erit terrarum marium- Aeque. tua. shinus erit "Roma re ipfa quam. titulo. Sin vero ut bellorum: interdum fe babent. eventus adverfi aliquid acciderit nibil erit amiffum impe- riy aullum periculum tue ves adibunt. fecto. quifpiam : pro- comido Juftipiat....Qui. cum zuter. Barbaros ea contentio fit futura mom poteft Unperium uift de utriufque. gentis laboribus Iulius, Kecuriufque reddi, .Dixi que vifa funt... Si quid forte liberius. excidit ,..aut. quod minus umajeflatem apientiamque tuam decuerit audire , accipies pro fud. manjuetudiue in bonam partem veniamque dabis aat cui genitor magis quada verbis affaefcere voluit. .. Deus bene vertat quicquid .Ea cum Zbeodoericus dixiffet. delecta- | tum prudentia. Refpondit fe audiffe eum perlibenter , rem magni ponderis prolatam , & indigere confilio. Sumpto itaque ad deliberandum fpatio, placuit ad Sena- tum deferre. Ibi vero plures dicta: fententiac. Pla- cebat zrarium gravi oncre levari , gratificari ma- gna virtutis juvenrex ufu publico videbatur, in- dignum ducebatur Z74/jaz lacerari.: Si fucceffiffer ,|Iecuperari eam terram pro imperio apparebat, Ar vero nonnulli indignam rem arbitrabantur, aliena- ri Barbaris hominibus primam imperii fedem. Qui fi illam. vexabat Odoacer , non tone adi impe- rii & fenatus confenfu. Reda&um ad id inopia: & timoris imperium indignabantur ut proprio no- amine non. auderet ab Herulo neício quo armis propriam fedem repetere. — Vicit tandem fenten- tia commeatum ,. & poteflatem 77eodorico. tri- buendi.. Nam cum fpes non effet, poffe tantum bellum fola &rarii pecunia fuftineri 7Zeodorizum fperabant, qui rem ipie bam effet aturus, lon- ge minor fumptu fideliufque & fortius ac cele- &. | gusnegn ue I Konic Rn z-Lieguguedi res pro- fpere. fuccederent, magna. ex. parte honori & di- guitati imperii confultum fore. Illud non defore Ami- efl. . Nobis vero €9 copie valide funt. lim. ad. bujufimodi magni nominis bellum concurrant." 44 que ,. quiequid preterea. copiarum C2. exercituum ad. — [gloriam imperii referra , cujus beneficio reflituta fit. Jllud gro- | "- X 45 amicum femper imperii futurum: Sin vero nega- rent nunquam apud fe ,aut in Z72//2 amicum fore. Qua igitur die profe&tus eft omni cum honore, Imperator extra urbem deduxit amictu regio con- tectumque facro velamine. ld erat maximi ho- noris infigne multa fenatus parte comitante, & effuía totius populi multitudine. Coactis lgitur Theodoricus quibufcunque potuitamicorum regum nationumque auxiliis maturavit profectionem ce- lerius opinione omnium. - Auxiliumne illi Zezo Imperator przfliterit; an non, fcriptum non re- perio. Licet verifimile videtur, tum Imperii ho- noris caufa, tum ut eum magis fibi hoc beneficio | obítrictum reddefet copiis eum aut aliquo ftipen- dio ornaviffe. . Prafertim cum rem quoque im- perii in utrunque eventum agi non eflet. dubium. Odoacer interea: certior factus, quid Offrogottbus moliretur impediendum illius iter omni conatu exiftimavit.. Erant ei amici Gépide , Heruli ,Tur- eilingi , quos a Pbelteo Ruserum Rege. fedibus | pulíos, ut fupra diximus reftituerat. .. Hos facile induxit, ut adjunctis fibi: praterea nonnullis ex reliquiis 4zbilapis manum coegerint-haud conte- mnendam. Czaterum ZZeodorici praefentis ftudium & auctoritas, ut ceteris in rebus folet, vicit ejus qui longius aberat beneficium... Magnam eorum partem, tum. promiffis,. tum minis. 7 Zeodoricus avertit & fpe praeda: pellexit, ut fua figna feque- Tentur.. Czeteros qui armis impedire conati funt cum eflent fine duce , . & rem alienam agerent aliquot. levibus praeliis victos facile in proprias | fedes repulit. Plurimum enim intereft,. rem ipfe Iuam agas, an alienam. cures. Ingreffus igitur. iter iifdem. quibus antea, & 4/biJa & Odoacer iti- | neribus , per. eofdem Jesetie falus ad Som amnis ripas cum omnibus copiis conftitit. At ve- ro. Odoacer , cognita 7 beodorici profe&tione ..con- gredi quam primum decreyir, ne fi intra vifcera hoftem reciperet defectio aliqua ,aut motus major Jtalie populorum oriretur. . Eodem igitur fere Lempore uterque exercitus ad eafdem amnis ripas coníedere : "l'entare uterque trahere hoftem ad iniquam congrediendi rationem. |. Alveus quidem fuminis intermedius ob fidus zftivum vadofus erat ubique. Ripz tamen prarupta: & altiores difficilem tranfitum przbebant. ^'Tandem prior Offrogottbus ripam decliviorem na&tus in ulteriori copias omnes expofüit, & ugnandi copiam fe- cit. ANihil animo territus Odoacer , (uos ipfe quo- qué in aciem produxit. . Concurrere Barbarz acies collatis utrinque fignis animis infeftiffimis. Hos alie pofleflio, quam tot per annos reti- nuerant, ira & indignatione concitos ad omnem mortis contemptum rapiebat. . Illos vero. anti- quum béllorum decus, & quod invadenti major femper eft animus, quam repellenti, ftimulos ad- debat. In primis eum cogitabant , nifi vince- rent, nullibi. preterea fore confiftendi locum amiflis prioribus fedibus & dignitate: iniere prae- lium Herzli nimio cum ardore. Ex quo fatum, ut impetus & indignatio ficuti cum eft modera- ta animos facit: lta fi nimia eft, rationem loco moveat, & nihil agas feliciter: apud Gorzbos or- dines melius fervati, acies prudentius inftru&tze, Omnia quoque ab ca parte in eo congreffü dili- Bentius adminiflrrata. | /Equo aliquamdiu marte pugnatum eít, multis utrinque cadentibus cum neutri loco cederent, & ubi femel conftiteranr, inde aut hoflem propellerent , aut ibidem, ipf caderent: turbata tandem , & loco mota Oqo;. £ris aCie$, & quo impetu praclium inieyant, eo-| dem fe in fugam 'pracipites dedere. .. Nec prius conítitere, quam ad Paz; eumque locum quem Hofliliam. vocant. Odoacer (pervenit. . Theodoricus Autem ea potitus viétoria, nibil moratus, quum |tufa itefüm .Hergli terga verterunt. meatus in urbem comportatos. . "UnBis; VENETORUM, EoRUMQUE GrsTIS Li.IV.. — 46 À |cognoviffet Ogoscrem ad Hofliliam declinaffe , ipfe Perauam ie recipit; Quse civitas mox co audito confli&tu miffis nunciis ad 7 Peodoricum, defecit. Odoater iterum coactis priori ex conflictu reli- quiis & novis undique evocatis auxiliis erozam verfus contendit. | Z/eodoricus exercitu recreato Progreflus adverfus" hoftem eft. | Explicavere acies uterque in fübjectis /eroze campis, longe tamen imparibus animis. Quid enim non aude- rent, quos recens victoria alacriores reddiderat ? |Quid aurem fpei effe poterat iis; qui füperioris : conflictus imaginem adhuc recentem ante ocu- os haberent? [taque vix dum tentata przelii for- Odoacer quafi fera. venabulo faucia, rabie concita ignarus quid confilii capiat Romam. ducere conftituit. Omnia ibi reperit hoftilia, portas firmatas, Ci- ves.de mzenibus parato vim repellere ; onines com- .— Quibus. com- motus. rebus Odoacer in. fuburbia debacchatus quicquid repperit igni ferroque dernolitus- eft. 4 beodoricus. autem receptis Gallie, Trau[padane urbibus. auCtoque. earum auxiliis exercitu:: Dum Roma veríus proficiíci apparat, audit Odeacres magnis alle&tos pollicitationibus plerofque Z/zi- si& populos ad fe traxiffe, ipfum autem Rzven- 44ttt. contendiffc. . Conftitit apud. Papiam. Z/eo- doricus atque eam urbem validis firmavit muni- tionibus. lbi reli&ta.uxore liberifque cum expe- ditis omnibus copiis Ravezzagz cum eft infequu- tus. Confedit in Cazdjani campis fecundum ma- |ris littus ad orientem... Dum autem urbem agge- ribus &.caftellis pluribus locis excitatis;obfidere | Rpparat, Odoacer priufquam ad juftam redigatur |obfidionem tentare, iterum decrevit Dele dort nam. Exploratis itaque Go//borum caftris ubi a-- | Pertiora effent, atque cuftodia rariores eruptio- jne fata tumultum in Z/eodorici caftris haud mc- diocrem excitavit. . Przlium confertum, |. Cei ex utraque parte complures. 'l'andem Odoacer majori accepto quam illato detrimento in urbem repulíus eft. | Poft eam pugnam Zriminum urbs exeftigio fe fe 7 2eodorico dedidit. ' Exant ibi naves [aliquot caftellata, quas Grec; dromones appel- lant. Inde ad Aavenuatem portum advehi im- peravit. Ut ab ea quoque parte obfidionem ma- gisurgeret. Paucis interje&is diebus iterum au- ius Odoacer erumpere, in urbem denuo repulfus. |Preerat tunc. Ravenue oanues Archiepifcopus magne vir fantitatis. .. Quum videret quibus in calamitatibus & periculis univeríz civitatis popu- lus verfaretur, Sequeítrem fe intulit ad Bien in- ter eos reges componendam ; durz ferebantur .| conditiones quippe in fortuna admodum difpari. Cum res itaque convenire non poffent, pafía eit Aavenus. difüculrates maximas famis & peftilen- tia fupra omnium fidem. . Ut fordidiffimis qui- bufcunque di&u etiam horrendis non parceretur. Tribus annis pertinax utrinque duravit obfidio, dedidit tandem fe fe Odoarer. hofti una cum filio fuifque omnibus ca. conditione, ut corporibus & | f Deadoricus inhabitandum daret. Ingreffus urbem A beodoricus: videre hominem non fuftinuit: at- " E ue co.diffimulante a Gofzis quibufdam per rixae dis cupiditas ubi femel animum occupavit nullus effe poteft adverfus eam virtuti locus. — Herg]is attribuit agros nonnullos juxta Zawrisos faltus, ilifque regem dedit... Perfe&o igitur bello, at- que omni recepta talia, 4 beodorizus Romam pro- fe&us, fufceptus eft a. Senatu populoque. omni honops cuitü atque letitia. Interea vero dum Raventa! obfidetur, & bello ardet alia, Gun- diballus Burgundionum. xex maxima manu Alpes ; trani- 4] agros tantum diripuit, fed urbes etiam immuni- tas, ingentem abduxit praedam rerum hominum- que. Calamitatis hujus magnitudo melius ex in fequenti libro cognofcetur. Novem jam Barba- rorum exercitus anfis circiter octoginta vel in- gredientium vcl egredientium cadibufque & ra- pinis omnia fedantium attrivere /taliam. Tta quidem. ut mirum fuerit aut, civem oppido aut BERNARDI JosrTiNIANI DE OsnrGINE tranfgreffus vaftiffimas edidit populationes, non| Aj colonum agro fuperfuiffe. 48 Nec in oriente qui- - dem imperii res quietz perftitere, ut defidera- tus fit aliquando Z/eodericus & Gottbi. ^ Nam Bulráres ingentibus copiis Z/2urici temporibus in Traciaum deícenditfe au&tor eft Dazdulus. Magna | fpe vaftitates edidiffe. Confumptam quoque igni Conflantinopolim fcribit, fed a Bulgaris ne an am tuito imiiffus ignis fuerit, filentio przterit. Y 85000 5058004085000 388038000000 :008886000000005000000680000000880000 000000008600 2600008008 LER UTNTU-S BO ttigimus fuperiori libro quam * breviffime potuimus labores ca- 34 lamitatefque, quibus annis pau- /&? -]o minus xr. poft /f/bile difcét- AS fum oppreífa 7/zlia: ett. Non 4 utecofüm temporum hiftoriam | UT ^. fcriberemius ," fed ut quedam quz magis-infignia ac memoratu digna funt vifa narraremus,ex quibus adacti fint homines ad haec paludium confugia petenda, ea fumus profecuti. Caetera diligentize: eoruni qui fcripferunt;. vel qui feripturt fant omifimus y" fed ejus libri ini- tio diximus , omnis per eos annos rerum "ezefa- rum cuifus; qui ab 4£bila ad INarfetem eunuchum defluxit, nullis ezetorum 'externorumve monu- mentis fatis eft exploratus. - Neque id mirum. Quis enim ex /"ezeris five tenuem eorum infpi- cias conditionem five affiduosrerum undique per- flrepentium terrores recentibus adhuc novilque. rebus , animum poffit appellere ad memorias con- ficiendas? Inténti erant omries ad. paludes fler- nendas, tecta conftruenda paranda navigia, ea- que exercenda quibus qualemcunque poffent. vi- tam «agerent. Satis illis erat animam ducere. B|rare oportuit. Legesinftituere, mapiftratus pro C Omnifque cura in alendis familiis pro temporum | conditione confümebatur. ' Scriptorem igitur Ze- "etui] nemo requirat. ^ Si autem ad externos te. referas, idem facile dicas. Neque enim videri poterant aquatilium nauticorumque fortunz (quo enim alio nomine illis temporibus cenfendi funt?) . ulla dignz cognitione , nedum ut litteris & hi- ftorize mandarentur. aliam turbulenuffimus rerum ftatusubique volve- bat memoratu digna, ut illis potius fupereffet, quam deeffet fcribendi materia. Et tamen qui tunc przefticerint ingeniis, & ad fcribendum valuerint, 'vix unum aut alterum proferas. Docti nunc ho- mines cupidi res illas noffe, queruntur quotidie rerum fcientiam & fcribendi facultatem czteraf- que bonasartes una cum imperio concidiffe. Caete- rum quantum vel conjecturis, vel rationibus, qui- bus ad veritatem eruendam (ubi catera defunt) maxime adhzrendum eft , comprendere potuimus, Ea mihi tantummodo illis de rebus fcribenda funt relicta , qu:e neceffario non accidere non potue- runt.. Primum quidem profugam gentem illam, qua tum videret tum audiret, quantis ea tempe- ftate. malis omnis 7/2//a premeretur, atque ufu jam edocta perfpiceret. Quantum praeftaret tc- nuem vitam tuoagere, quam copiofam tantis ma- lis obnóxiam captarum a fe novarum fedium non peenituiffe deinde nunquam defiffe flernere ac- ítuaria, teca moliri. Aliaque ad agendam vi- tam nieceffaria parare navigandi ftudium illis fuit pracipuum. Itaque naves omnis generis compa- rarc.s Tn illis fnem omnem ponere vel ad merca- turam exercendam , vel ad piratas perfequendos, ut vetus illa LiPurgicarumagilitatis gloria in hunc uíque.diem apud 7ezefos perfeveret. Rem prae- terea publicam (quantacunque illa effet) procu- Tanta illis erat aliarum re- |. rum copia magnarum quas quotidie aliam fuper ufulegere, tum majores, tum minores. "Coge-: re pro tempore concilia, in quibus ut neceffitas expofceret , quid agendum effet , quid fugiendum deliberarent. Augeri etiam convenarum nume- rum majorem in modum: his przcipue. xr. an- nis, in quibus nulla fuiffet promiffa Z/a/ie requies necefle fuit. Illud autem ante omnia cenftitue- runt redigere fluminum oftia in poteftarem, ne accolz pro libidine licentiori ingreffi eos impro- vifo armati adorirentar. Maxima fiquidem tum F'enetis oblata ad libertatem facultas eft , quiseniri illis iret obviam? Defolatis regionibus , everfis ur- bibus que circum exanimes Jacerent: in quibus tot barbarorum exercitus centum annorum vafti- tate nil reliqui feciffent? Satis unicuique videba- tur domum tutari fuam." Quis przeterea ab pilu- dibus caeno &alga arundinibufque conte&tis effet metus? Quis a gente profuga, quie temporária otius rerum neceífitate, quam certo (eile judicio eam foeda delegiffe loca putaretur ? Nihil in his.erat quod metuerent. Nulla opes. ^ Nul- la per vim quarendi wi&tus rátio omnià per labo- rem: füdoremque. . Commoda fe fe accolis obtu- lerat nove gentis vicinitas multum in ea rerum inopia ac difficultate ufum ex eorum commerciis capiebant. His igitur ex caufis nihil fuit cur ac- cole in extruendis quecunque vellent operibus ad libertatem tuendam neceffariis quicquam im- pedimenti opponerent. Fierienim apparebat non tam praumendi dominatus cupiditate, quam quod nec infulas, nec littora alioquin habitari tuto poffent. Quibus autem operibus oftia flu- minum munita funt, aliunde non acciplo. Nifi quod fufpicari licet non procul ab his fuiffe qui- busnuhc utuntur. Flec una res primis illis tem- poribüs, falvam incolumenque przftitit 77276725; libertatem. : Facile permiffi fuis legibus vivere. Denique ad nullam rem aliam, nifi ad neceffaria - familiisfübminiftranda operam ac tempus impen- dere. :Regno autem Z/a/iz ad 7bebdoritum dela- to, magna in utramque partem in J"egeris facta rerum converfio eft. ' Siquidem Z2/ja mirum in modum refpirare ac quafi reflorere cxpit. «Quo fa&tum ut ficuti his annis. xr. maritima Z/ege/ie | civitates ex Z/ali calamitatibus increverant. Ita tio folet ; nullam repulig a fupplicantibüs Remaris poft Zraliaz in meliorem ftatum redactam crefce- re & augeri non potuerint nam quoufque 77Zeodo- ricus rcgnum tenuit, nulli deinceps eje&i patriis, nulli fpoliati bonis ut inde ad hzec ftagnaconcur- rerent, At vero aliud non minus commodum hi,qui jam convenerant, confequuti. Nam cum T beodoritus fumma cum juftitia regnum admini- ftrarec, defiere Z"ezezi ab accolis metuere & jam tuto fe; ibi morari poffeconfidebant , ut fuerithoc maxime neceffarium vel ad falutem , vel ad liberta- tem. "T'enuis fiquidem fortuna quam principis ju- | ftitia non amplectitur fatis tuta fecuraque effe non otcft. Eam 7 beodoricus inftituit regni £xlicitatem fi volentibus & libentibus imperitaret , nam ut ini- por * 49 . Unmzi VENETORUM, EoRuMQuE GEsTIS LIB.V.. — so pottulationem. Omnia liberaliter concedere. Idem | A | pinquum imperium aliquando videretur. Itaque quoque ut fe fe offerebat. occafio ubique facere: atus lzvum Italie fibi quacunque ratione mu- pradarum illud fuit bonitatis teftimonium, nam niendum exiftimavit & claffibus & navalibus » ubi cum,ut fupra docuimus, Guzdibaldus Burgundionum momento inftrui pararique claffes ad omnem in- rex tum , cum Z/eodoricus cum Odoacre de. Jtalie furgentem motum facile poflent: cedere prate- poffeffione certaret, maximum captivorum nume- p rea urbemque Romam relinquere ,. illa quoque. - rum in Burguadiam abduxiflet.: Mifit 7beodoricus || | caufa, ut opinor, impulit, nam cum nullius er- Epiphanium Ticinen[em Epifcopum mulpo cum au-| |gaíe gentis fidem Gottbice praeponendam exifti- oin Burgundiam ad eos redimendos. Sufceptus| |maret "animadvertit non 1mprudenter, fi per Gof- .efta Burgundioue magno. cum honore. Ad pa-| |/£es principes rem publicam adminiftrari Romani ciícendum cum veniflent & explorato captivorum | |confpicerent, corum gratiam effe non poffe dius numero aurum fupplere non videretur,conyerfus, turnam. Pt praeterea fi utrique genti magiftratus Epipbaniusad preces , Burgundiosem orat ,utcom-| | demandare, fore ut diffidia feditionefque intereos | munis fortunz mifereatur, &cíe liberalem exhi- facile orirentur, fe vero alterius gentis odium fu- beat. Perfiftere nihilominus Bzrguzdio in fenten- | | bire oportere, prafcrtim cum moribus effent di- tia cum vero fe nihil proficere Epiphanius videret: | — | verfis, & Gotthi. victores primas fibi (emper de- . Fac igitur inquit o rex rem ad calculum vedigi (| | beri exiftimarent. Adde quod maximum erat nuinerutm captivorum in[pici, pro quibus aurum de- "rrbianam perfidiam. Quo enim pacto eam ipfe efl ,' cum refpondiffet regius procurator reftare| |rem conciliaret? Cum Romana urbs principatum adhuc.fex millia ,. tum Epiphanius : obfetro vex | | catholicae teneret , Princeps autem alteri fc& impera , ut ex iis aliqui producantur.... Cum pro- ceffiffent fquallore & fordibus ene&i: 'l'um Epi- cbe Íc fc addixiffet? Ut in exequendis divinis officiis phanuius ; 1ummne o Rex. munificentiam. liberalita- temque tam. parvo e[Hmas, ut iforum aniferorum |aut abeffe a Catholicis principem oporteret, aut eapitibus preponendam non arbitreris. Habet hoc fenatum. populumque Aomazum ab 4rrbiagis? Diverlos ritus, diverfafque | cerimonias. utrique fanctitatis opinio , ur ubique fibi honorem prafcri- bat. Motus Aurguiidio ad hoc verbum eveftigio: fervarent? Optimum igitur exiftimavit ab oculis Romanorum cum. principibus fecedere... Cur au- "ge inquit Epi/cope , tolle tibi qui vefidui funt.oumues Tibi condouo.... Non potes bac pietate, Cg uultu tam tem avena; potiffimum. Sane velex breviori ' venerabili auicus dei mom effe: Ora eum pro aue. Dum autem ZZeodorícus urbem perluftrat, atque arena * itinere ,. vel ex. planiori Zfppezzini faltu;* rere a vcl quod Rea Raveunam proficifcenti-altiffima ^? ; ejus pulchritudinem quanta fuerit animo concipit, |: miíeratus majorum operum moles aut dirutas, | Padi óftia fuperanda non funt. . Qux quidem fi- mul omnia magnis tranfmittendis exercitibus non aut cafüm minantis, dat operam, utinflauren-| |primo declaravimus. Nullus locus commodior tur mania, Thermas, Aquaductus, Theatra,| |ad opes augendas propinqua urbi Roze & intra prs fe ferre videretur... Converfus autem. ad mo- | 1ccréíceret. | Primum qui eam majorem in es legeíque. quas audiebat in praeceps corruiffe. modum celebrem reddidit efurufium fafe. tra- omnia per magiitratus Ao/450s curanda. deman- | .|nam rem zdificato, ut mercatoribus nautifque dabat. Annua inftituit falaria fenatoribus ad ino- | - men iua praeberet ad rem nauticam opportuna. ü fibi cum praeftantiffimis quibufque fuperioris fze- mam , quas Aomagui imperii portus habuerint. culi & antiqui exempli principibus certamen ef- | |Hzec omnia (tanta eft edacitas temporis & anti- fenatui populoque Aoazo Aawennam ipfe con-| |ream incifis apparet. J/alentinianus pofterior ob | d ceft. Quam autem ob caufam Aie regiam | |terrorem adventantis /5;i]e permunivit , tranfla- : ven5£ placuiffe fedem ideo NeHBlg, quad. com. [ex Conflantinopoli in Jtaliam , item. viciffim ex 7- modiorem ad Darbaras arcenda& ab //a/;e ingreffu uifle: condita firmataque. . Moratus eft ibi annos fere baris folum timuifle 7 beodoricuim exitimo. Quis| |xr.. Alterum quod Imperatoris Hexarchi pulfis . enim dubitat non oculos etiam vertifle ad orien- sc; tanflatum in occidentem impcrium exactiíque tcros enim affe&us potentiz majoris metus ex- | .|ex omni Z/a/ia LLeugoardis multum auctoritate pellit... Multos amamus cum minus poffunt, cre- |: | e |tenuere imperium, Germani vero Ozboues, Hen- mo principi metuendum a Zezozis pofteris non - fuit, ne pofteris quoque. Z Zeodorici nimium pro- | | E parvi effe momenti videbantur. Ravegze fitum .jrepetere non eft neceffe. Quantum fat fuit libro Templa, Porticus, Statuas aut magnitudine in- | intimum füperi maris finum recepta. Sane opor- - fignes, aut artificio. Nihil omifit quin Roma- | .|tuit cum nullum Urbs Ao; commodius haberet 2; decoris & ornatus ingenti curam & ftudium | |emporium ,' ut. creícente Imperio ipfa quoque Similem. curam ad reformandas. impendit.: Et ' |dunt, magnas ibi tenuit inftructas claffes INavali ut nihil Komae libertatis, cujus cum. populum | — |(ubdu&tas omnium ampliffimo juxta Ciafenf? op- ftudiofum intelligeret j' arrogare fibi videretur,| | |pidum parvo a A«vezza. intervallo, ad eam u- piam redactis. Pecuniam nulla alia imagine per- la nunc ejus oppidi apparent veftigia. Nulla cuti voluit, quam qua ante adventum fuum fi- navalis, Neque ejus quoque Turris pharez cu- gnabatur. Omnia igitur cogitare ac facere quafi | | | jus altitudinem P/izius aíferit omnium fuiffe ulti- fet atque contentio. Igitur conítitutis urbis Re- | |quitatis). cum omnibus vefligiis interiere. At 5:9 ut vifum eft rebus ,. decrevit ipfe fecedere. |. | vero ZzZerius Claudius Germanicus primus eam ur- Civitatem regendam adminifirandamque permifit | "|bem muro cinxit, ut ex litteris ad portam au- non conftituerit (unt qui exifliment fibiapopu-| |to autem in orientem Imperio maxime ea urbsin- lo ARomago metuiffe cujus ingenia effent ferocio- Crevit, cum ibi receptus effet, omnium fere na- ra & ad res novandas cupidiora. Nonnulli 4z- vium , quà: vel ad bellum vel ad mercaturam, | 2 talia in orientem proficifcerentur. Duo deinde illi natiohes., Mihi quidem dubium non eft, cum | |contigere mirum in modum ad opesamplificandas Italia infero fuperoque cingatur mari,longeplus| |accommoda unum quod ZZeoedoerici regia eoin loco a fupero. metuendum fuifle: fed non ego a Bar- | €n- | p. Jtalia Gottbis plus annis cc. eam fedem incoluere. tis imperium , quod erat ca tempeftate & praepo- | Defüit autem frequentari pluribusde caufis prima tens & formidolofum. Nec mihi quifpiam Ze- | | quidem illa, quia cum .&ozzzi Pontifices poft tonis Yn 2 beodoricum amorem commemoret, cae- cre- | arque opibus audi eflent, nulli am amplius //2- .Ícente potentia, & timemus & odimus. .. Ut igi- li aut externi nominis principes ut antea Aavez- -tur maxima eft rerum humanarum converfio, (i| |a; in delitiis habuere: 7276; paucos per annos - ipfe a Zenoze non timuit non tamen prudentiff;- impe Ian t5, He: rici , «Federiti, i per Taurinos faltus ingrederen- , tur, divertere apud Mediolanum foliti.. Cum in- PR à —. B.gufiimams. | D — tec- » $1 BERNARDI JusTINIAN:I DE ORIGINE Ds terea Rorani quoque Pontifices ingratum non ha- |A | Elatus vi&toria C/odpveus quotquot ZZrrbiane fe- berent minui Aavezzatis fedis auctoritatem ,quz:| te urbes reperit ,' cepit omnes atque diripuit. fcpius cum .Awmaza de dignitate contenderat,| | marius, Zarig filius, 7/eodorici gener adole- - Cxterum interea creícens /egefje civitas rem |. |fcenscum quibus potuit paterni exercitusreliquiis | nauticam feré omnem mercaturámque & naviga-! intra Pyreseos faltus fe recepit. Hanc foceri vi-- tiones ad fe traduxit. Przfertim cum ad tranf-| |6toriam TZeodorizus cum accepiflet , zgerrime vehenda orientis aromata in Pangosias Gergn- tulit, tum ob //zricj affinitatem, tum quia nifi | siamrve commodiori effet fitu pofita quam &avez-| |eveftipio opem ferret perditum iri videbat Zr- 927. taque paulatim oranibus commierciis defti- | |72/474/1 nomen, cui mirum in modum afficere- tuta diu jacuit, donec a "egeris in focietatem re- tur. Hc dum in Ga//is atque Ztaliz geruntur cepta eorum bencficio refpirare aliquantifper & | | addidit aliud fortuna facinus haud minus efficax reHorefcere vifa eft: fed ut ad Zheodoricum vever-| |ad omnia magis magifque perturbanda. ^ Nanr tamur, juftitiam in primis mirifice coluit. Hiec "tuaftafius Zenonis lius cum imperium apudCoz- duo feruntur exempla. Fures adeo acribus pz- |B |ffantinopolim morte patris accepiffet ,. famaque |. nis eft infe&atus, ut liceret per omnem fere //a- tantarum ad fe rerum a. C/odoveo geftarum in o- « fiai apertis januis fpeculifque dies &c noctes age- | | rientem effet perlata, ftatuit per oratores C/odo- re. Alterum autem quod cum mulier defün&o| |veo gratulari. Munera infuper addidit 'T'unicam virofecundas nuptiasamatori fpopondiffet,&&con-| |bla&team, qua foli uterentur Imperatores, mul- ditionem addidiffet filium domo eje&turam; que-| |tis praterea aliis infignibus. Patricium & con- ftus eft filius de matre apud 7/eodorizum. Nega- fulem & Auguftum appellavit. Eum honorem bat conftanter mulier fuum effe filium, fuppofi-| — |Frazci fufcepere maxima cum pompa, famaque tum dicebat cum eniteretur, multis hinc atque | - | & litteris per orbem dimiffis auxerunt. Qua hinc argumentis contendebatur. Rex ingenio| |cum omnia Zeodoricus audiret, & in Offragotthe fagax ut veritatem erueret: 4/2 inquit o ziz- Bentis contumeliam facta arbitraretur, decrevit Hier potes, fi me audis faciliter ifla te mole[lia libe- bes Benero Jf/marico quacunque poffet ratione rare: Quin tu jmvenem iffum qui filium tuum fe fa- |. uppetias ferre , praefertim cum intelligeret C/o- Gas Cty Hlafilum decipes minor efe etate C9 facile * jj- |C deveum. in ejus perniciem incumbere. Copias mu V Mulier animo commota, primum fub- | i füftit quid refponderet ; cum aliquantum fe colle- Cotgit ad numerum armatorum xr. millium : : praecipue Gepidarum , quos apud fe le&iffimos giffet multis cavillationibus cam rem fübterfuge- re, neque fibi ipfi contare czpit, fed omniaam- habebat. //am comitem illis prcfecit, Ducenti : pn Zafceniam Ilhe, ut fe "dImarici copiis adjun- bagibus involvere. ^ Z/eodorico major orta fufpi- | Cio eft. Itaque finxit fe penam addere, nifi con- |Beret , Clodovei exercitus Zguitagie provincia preefidio reli&tus occurrere inftituit cum armato- fentiret. Tum ada&a mulier fceleris horrorefüuum| |rum xxx. millibus, ancipiti aliquamdiu marte effe filium confeffa ett. Ufüs praeterea liberalita-]| - TOX Cc te eft erga Palavinam urbem exciffam. - Jacue- pugnatum: prelium atrox commiffum cft. Frzz;; Dagniex parte cai, Tg. - rat annos Lx. ab 7bile demolitione dirutis mz- | nibus & fine ullo munimento. Miferatus urbem- |. tandem profligati & mag. .| deríeus favit. Idrrbiame ieGze quoad vixit, illam -|fuftentavit & vitibus & auctoritate. «At ea Goz- | -|zbice gentis labe excidium in ///iz multorum ^| malorum initium cepit. Sf; nanque fenior - Ltnaffafii filius, fumma religione princeps, cum delere omnem in orbe Zzrzfz inftituiffet przci- pue Jrrbiamasm cdictum promunciat, ut eje&tis ex omni imperio Epifcopis Zrrbianis, corum ec-- que nobiliffimam ad tam infelicem reda&tam con ditionem , ut ipfa per fe fürgere non poffet.iVa lo & foffa urbem munivit tum frequentius habi- |. tari czpta. Major exin Zezetis orta moleftia| | cft, praefertim qui Aijvaltum &c obje&a incole- | bantloca. Itaque Medauci fluminis oftium cze- o Epifcopis Zrrbiazis , teraque ejus ora? loca unde majus ab illis effet * clefiz: Catholicorum adminiftrationi committan- periculum , validiori quam ante | przfidio mu-| |tur. Concitus hoc edicto vehementi ira 7Zeo- niunt, faltus alpium pluribus in locis permuni-| |doricus, decernit continuo legatos ad Jfim m, vit. erutam oppidum erexit haud procul ab Joaunem Pontificem Romanum , "dgapiturque & quileja, ut Tergeflimos infideret faltus. Triden- patricium. confüles ambos : Hos ideo libentius zum apud Retios validius firmavit. Alpium clau- quia fumma tum pollebant auctoritate. Jam e- ftra nulli genti, quam Go//5ice credidit. Neque nim jinceperat 'T yrannum potius quam regem facile alia quam Gozz/ira przefidia ad füfpectiores| - agere:ut przeftantes quofque viros adiffec &abet- Jtalie cuftodias adhibuit. lllud pro maximo re- fe longius vellet: Mandatorum hzc fuit fumma : gni firmamento arbitratus eft fi principum regum- Audi € Theodoricum Juflini edictum de catholicis que affinitatibus jungeretur, filiam Clodvvei Fran- & "Irrbianis.. Non dabitare hoc in fui contu- eorum xegis ipfe in uxorem accepit tradidit filiam meliám fa&um, quem jampridem infenfüm ha- Fifcigottborum egi Hifpaniam tenenti. Virili buerint & naffafus pater & 7/u/ffinus filius , nul- ftirpe ipfe caruit. Regnum przeterea latius pro-| |la quidem ipfius culpa, fed ob /falicum regnum pagavi. Nam praeter Jralia;m Romane domina-| | |juftis armis queefitym confervatumque & auctum tus eft provincie & Narbosenf;, Galle. | Abo-| - Abc fumma cum juftitia & ases . Proinde bene rente vero Zifiris & Dabmatis, Paunonie quo- |. quoque agi cum 77///uo, fi imperium ipfe fuum que Srzienfi; Dum igitur fumma cum felicitate| |tam diligenter adminiftret, Ut illi fuperfit tem- regnum adminiftrat , primam rerum mutationem otiumque ad hzc facerdo alia judicia curan- ab hoc initio originem habuiffe ferunt. C/odoveus ui Francorum vex. Zdlarico Gottborum regi eo nomine pus ' da. Cenfere praftantius eff ; ut reges Pontifi- regi « cefque feorfum quifque munera fua obeant. Cer- bellum indixit , quia Zrrbianam hxwrefim foveret ; fibi vero infidelem bello regem. perfequendum ze- tent inter fe verbis facerdotes ; dummodo vitem- quum ceníeret. Votis itaque ingentibus rite fa- |perent & armis. Moneant ipitur 77/705 ut abitineat edicto, quod nifi fecerit, certiorem fa- &is fi victoria potiretur. Coactis undecumque ciant quicquid ille injurize intulerit rrbiauis Ec- potuit copiis in ZZ//pazias adverfüs Zflarizum du- clefiis, idem quoque fe catholicis illaturum. 72- xit. larirus Contra haud fegnius ab Urdegal]a fHimuslegatos maximis honoribus accepit; & prae- F'aftonie urbe movens , cum praepotenti occurrit cipue 04765 Pontificem. "INam .& populus - exercitu. Collatis utrinque fignis apud Pi&/avos| -| omnis longe obviani illi ab urbe progreffus eft congrefh Franc, Hifpamique, poft longurà an- cepiqué certamen ./grics fufus.& interfeCtus. cum facra omni pompa. Et 7'uffizus genibus fe - (c Pontificis fümmifit. | Legati deinde poteftate | | di- $3 Unis VENETORUM; EORUMQUE GEstis Lig. V. ' $4. dicendi fata : ferimus inquiünt o Imperator du- | A| tia recepti. vam nimium legationem, quam perfidi €9 crudelifk- i Regis ferox C9. fuperbus animus imperavit , tuutà erit deligere quod oumipotens Deus optimum in taut. rei fue difcrimine demonftrabit. . Mandata deinde. exponunt. Audivit eos 7/z//inus magna cum mo- deratione , ut nihil commoveretur mandatorum fuperbia & indignitate. . Confultis deinde legatis quid in €o rei chriftianze periculo agendum effet. T'andem variis inter eos habitis diíceptationibus, J'uflints ex communi fententia mifereri maluit €o- rum malorum , qua facile confecutura animo conciperet, quam rem chriftianam & totum £e- re orbem perditum ire. Itaque differre edictum fatius exiftimarunt. : fuperbo & obítinato homine manfuetudo: Bar- arum diutius ingenium Zeodoriczs metiri non potuit. Nam Jflimi facilitas, quae mollire il- lius animum debuerat , majorem in modum effe- ravit. Siquidem invidia percitus, quod maxi- ino amore ZafHinus & Pontificem & leeatos ha- buiffet quafi in ipfius contumeliam fitu; in- fimulatos variis criminibus in carcerem conjectos fame deinde atque inedia necavit. fzcviit in multos Romani fenatus principes. Boc- Hun Severinum ,. 8: Symmachum focerum viros cónfulares atque fummze auctoritatis, apud Pa- piam relegatos interfici juffit. Boetium, qui li- brum nobilifimum de trinitate quafi adverfus "rr bianosin ejus contumeliam compofuiffet. Ipfe mon multo poft ut nonnulli volunta poplefi , non- nulli ventris profluvio magnis cruciatibus extin- &us eft: Anno duo de. xr.. poft adeptum Zralie rcgnum. Auctor eft Procopius poft Boetium $ym- "acbumque interfectos, cum coenanti 7beodorico | caput pifcis effet oblatum , refugiffe 7 beodoricum quafi Symmachi faciem oblatam. Illud autem ca- put torvos in eum oculos defixiffe vifum: Grego- 7iusin dialogo fcribit ab Liparenfi Siculo heremi- 1a, cum €o, quo ZZeodoricus obiit, die in cze- lur oculos fübtuliffet in ardentem Zulraai ollam precipitatum. — Hujus tanti viri morte reli&um mortalibus exemplum, nullam effe rem fortuna: vicibus non fubje&am, non opes, non liberos, | non imperium, non denique virtutem ipfam, quam füpra omnem fortunam collocatam genti- les philofophi voluerunt. -Eripiuntur omnia, fo- la illa conftans perpetuaque felicitas eft, quam optimus Deus mortalibus gratis infundit, nec 1gni, nec ferro , nec ipfa quoque corporis z- grtudine labefactanda. tempora concuti fuperioribus malis ccepit 772/ia. Nam $c/avi fera gens tum primum magnis copiis in flriam primaque enetiz fauces tranfcende- rc. Ea gens Scyrbica & ipla origine, dum zzz. aiit ut plerzque alize gentes im perium invadunt, praeclarum fibi nomen armis fecere. Domo c- greffi Mauritii tempore , incoluere regionem 5o/- phoro Cinmnerico adjacentem circa Tanais Caput & AMeeotidem paludem.- Pars'ad dexteram Aqui- lonem verfus declinavit ,' inque. duas eft divifa: partes. « Hi Bo?mi , illi Poloni appellati. | Altera autem ad lzvam tranfiniffo Daz55;5 fedes CCpere prope $247; flumen Dalmatiam ufque pertinen- tes. Gelavorum nomen in hunc ufque diem jreti- nucere. Eandem autem fuiffe gentem Boénos, | Polonos & clavos , illud atteftatur, quod omnes quas diximus nationes nunc etiam eadem: utuntur lingua... "Tandem ad. oram Zadriatici maris de- fcenderunt ,' Nareszam oppidum juxta flumen ejuídem nominis condiderunt. —Piraticam exer- cuerunt plurimos per annos. Multa deinceps bella Zenetis cum Narerauis confequuta - funt, multe: acceptz clades, multz illatze :: donec 4. Feuetis edomiti in- ditionem cum reliqua Dalua- Ceterum quid profuit cum. Pari rabie de- |: Sub extrema 4 /eodorici |ciem. Moritur octavo. Hifirie populi Pezetiarum accole his terroribus compulfi in infulam fe conferunt , cui tunc Ca2raria nomeh fuit. Condidere op- pidum & in J/z//izi Imperatoris gratiam *'2/fzio- pelim appellavere. ^ INec omnino vetus interiit nomen. Incole enim in hunc ufque diem a fi- |nitimis Capretiami nuncupantur. Mortuo 7/e0- dorico fine liberis maribus Z/elafuenta filia re- gnum adminiftrandum fufcepit pro Zrbalarico &- lio fuó o&avum agente annum. — De cujus laudi- bus mulieris Caffodorus plurima füpra muliebrem virtutem fcribit. Hoc breviter excepimus. Vi- dere neminem eam mulierem fine veneratione po- tuiffe) audire loquentem fuiffe miráculum , Grz- cis Latigifque litteris egregie imbutam, ommnium Bentium nationumque, quibus cum Romano 1m - perio aliqua effet confuetudo, linguam noviffe; vernaculo vocis fono quafi inde duxiffet originem locutam. "Tantz autem pravitatis ac infimulan- do & diffimulando prudentiz, ut cum improbos redargüeret acriusve increparet, nihil fibi quod acerbum effet illatum & dicerent & fentirent, Quibus ex rebus tantam fibi comparaffe dicit tim auctoritatem , tum amorem, ut illi non paruiffe etiam fi nullatimeretur pazna , nefarium duceretur. Sufceptoregro fapiens mulier , quz optime noffets quibus rebus pater gratiam benevolentiamque, qui- busitem odium fibi comparaffet , $yzuzacbi & Boe- /ii filiis patrimonium reítituit: ZbaJaricum filium ut Aomagis moribus & difciplina imbueretur , eni« X€ operam dedit. INon fuit ea inre felicior, Sur- do ut ajunt canebat fabülas./ INam cum tres-ex ca gente quafi gubernatores puero effent inftitu« ti, mox illi actis in le&vam partem-pueri moribus, ut facilius ipfi undecunque libuiffet , & raperent - & extorquerent. Longe in diverfüm ac mater cupiebat inftruere coeperunt. Ea fimulata ratio- ne non fuiffe Go/z/icis Regibus morem liberosre- gios aliis ftudiis quam armorum difciplina iníti- tuere, folere litteras difciplinarumque magiítros adimere puerisanimos, quos magnanimos facere oporteret. Ferebat hociniquoanimo mater. Cz- terum utcunque poterat diffimulabat. Interim non definebat admonere , & illi 77/7; potentiam formidolofam reddere: quantumque quotidie il« lius nomen crefceret inter Romanos. Defün&oau- tem paulo poft 74///z0, eo metu Rex puer libe- ratus : Ne £a gübi inquit zater amplius juflini ue- Twin non intuties. Itaque deinde ccepit quafi füb- lato freno licentius in omne vitium ferri, prudens mulier non tam pueri moribus quam proprize me- tuere coepit. ltaque ne quid adverfus (e adole- : Ícens moliretur, tresillos ; quos fupradiximus Gor- | thorum principes Afbalarici corruptores interfici curat. Dum hzc in Z/a//z geruntur, ficuti 75e. dorici virtutis fama, dum viveret, longe lateque inter Barbaras increbruerat nationes , ita illius morte diflipatus per orbem rumor Z/a//as regi a | muliere & puero: excitare Barbaros fecit ad /f2: liz Yepetendam. ^ Zllezanni nanque gens & ipía Germanica. F'enetiam ingreffi ,. vicinafque regio- nes crebris incurfionibus depopulati, cxdibus & rapinis omnia compleverunt. Jamque regredi res - capere ad priftinam fuperiorum calamitatum fpe: Ít 7 beodoricum anno 44- - zbalaricus. Regina confortem x fufcipit 7 Zeo- datum ' Confobrinum ,' quem Z Zeodericus vivens multis affecerat honoribus magna indolis fpe pri- mis pubertatis annis implevit omnes futura: pro- bitatis. Videbatur ingenio mitiori & ad difci- plinam virtutefque liberales accommodo. — P/z- onem; plurimum in manibus habebat. Scripfit - hiftoriam , videbaturque laudis & glorize cupidior. At vero nihil eft quod magis mortalium aperiat ingenia, quam imperium. Siquidem rerum rmul- B.Jafiuiaum. D» ta tarüm earumque magnarum licentia quicquid eft virtutis, autvitiiproducitinlucem. | Nihilo fuit regina Confobrino quam in filio arrogando fcli- cior. Mox enim ut rerum potens factus eft ava- | rum ignavumque fe prodidit. | Laborem fugere, inertiz etiam fe dedere, odiffe tam virtutem quam virtuti deditos, greganda pecunia incum- bere, -ut dicere non dubitaret providere (e, ne fi forte dimittendum effet regnum , vitam. non poffet ducere. Infelix in utroque. Regina cuncta ut poterat adminiftrabat... Indigne quoque ferre dbeodalus. ..]Nam ncque ipfe facere, neque regi- nam permittere, ut tandem ingratiffimus homo, qui alienam virtutem fibi dedecori effe arbitrare- tur, in lacus Zz//izeufis infulam relegarit, atquc ut fcelus fceleri addat ; facultatem paulo pott prz- buit propinquis eorum, quos illa occidi jufferat , |. ut eam pro libidine interficerent... Magis Z /eo- datus omnibus iuvifus. effe," improbum . fcelus omnes deteftari: Ea exrc invidiam conflavit , qua- fi fublato capite, omnia denique regni negotia .in pejus ruere. Cum autem z/Ligiazmus Juftini nepos qui defuncto 74///uo imperium füfceperat, res magnas in //2. & /ffrica gereret, crefcereque in diesillius gloriam ZZecdatus animadverteret, tre- pidare ccepit. Levis & inconítans homo, nunc per legatos pacem deprecari, nunc fi bellum in- ferat, minari fe defenfurum. Atque ita fe tum verbis tum factis gerere, ut facile intelle&ta ho- minis levitate 7ufliniazus , bellum illi quam pri- inum inferre maturaverit.. Nihil enim magis in- juriam invitat, quam manifeftus injuriz metus. Eo bello ducerh declarat. Zeli/faríum infigni vir- tute przftantem przcipue diíciplina militari. Is magna comparata claffe & fimulatain Zfricam tra- je&one in Slam declinat. —Catimam primun urbem, deinde Syracufas , ejeGtis Goz£borum pra- fidiis recipit. Quarum exemplo plerzeque ejus in- ful. civitates fe fe 7u/finiauo . dedunt. Recepta Sicilia, vulgavit palam Juflinianus hoc. bellum fufcepiffe, cum alias ob multas 77e0da/i injurias imperio illatas, tum quia catholicos cum. indi-: gnitate opprimeret , "trrbianos quam maximis pof- iet honoribus fublevaret. Mittit 7uflizianus ex . parte alia Mauazduia belli ducem ad :Dalgatia;m re- cipiendam. . Maudus brevi Salonam, ad. deditio- nem compulit, & videbatur pari felicitati caete- ra confe&urus. Perterrefactus Z/eodatus metu tan- tarum rerum, pacem pcr legatos a 7'z//Higiauo pe- tit , pollicetur $7ci//a decedere , tributum pro //a- Iia pendere Coronam auream librarum. xxx. & in quamcunque imperator juflerit expeditionem au- Xilium trium millium militum Romazorumpermit- tere imperio jurifditionem in Epifcopos virofque fenatorios. Daturumque operam ut. Imperato- .ris nomen inter divina officia facrafque cerimo- nias, priori ante regnum loco pronunciaretur. Statua nulla regi //2/;0 locetur, nifi fecundum. imperatoriam. | Refpondit 72//iuianus longe ma- gis ex ufu ZZeodati fore fi ad fe veniat, regnum dimittat. Acvum agat cum doctis omnibus, nec. divitias , nec quicquid concupifcat defuturum. Czterum. ut varii funt. fere femper bellorum. e- ventus, coactus eft Be/I//arius ob novos. in AZfri- ca excitatos motus in /Zpbricaz reverti. Et Dal-. auatie ves intemperantia Mad; ducisin periculum. adducte ,. Go/1/i qui. ceterarum urbium praefidia tenebant in.unum coacti, praelium aufi n cum. Mundo conferere. Mundi filius interfe&us, Dum vero profligati Go/£bi in fugam vertuntur pericu- lum Mundus non vitavit. Nam ira interfe&i filii: concium intemperantiufque ante alios evolan-: tem & hoftes infequentem conyer(i ineum hoftes & pene folum confpicati, acerrime fe defenden- tem interficiunr , quibus tamen rebus nihil ter- BERnNARDI JUSTINIAN1 DE- ORIGINE A ritus Tuflinianus, fed qua. caeteris. in: rebus ufus. erat fortitudine fzelicitateque, compofitis Zpbri- c£ rebus, Bellifarium in. Italiam properare jubet, | qui toto CalaPrie ac Lucanie tractu brevi rece- ^ | Pto» ANeapolim profe&tus, per Aquzeductum no« | €&is filentio ingreffus nil fentientibus aut. Go£zbis, aut oppidanis, eam urbem occupat. Couflanéia-. 4t Yero novis cum copiis bello Dabzatico pra - hcit. Principes Gorz/; accepto detrimento /Vea- folis amiffzz ,. cum ZZeodati, tum focordiam , tum | levitatem animadyerterentad tanti belli pondusad-: - miniftrandum pejora-autem in dies expectarent, alio fibi rege opus arbitrati , 7zigi/ezz primarium - belli ducem regem creavere. Miffi a novo Rege | qui 7 beodatum interficerent : affecuti funt fugien- | tem apud zxur urbem , quz: nunc Terraciga dici tur eumque interficiunt, ."l'enuit regnum J/4- - Mafuenta cum tbalarico filio annis octo. | Z/eo- datus anno tertio interfectus eft. Hactenus pau- - ca de Z'enetis zebus attigimus: profeffi libri quar-. ti initio , nihil habere quod iis de rebus ab Zrbi- |J ad Narfetem fcriberemus. . Appropinquant ea tempora. . Qualis etenim tunc effet Zezeziarum . | tatusutemur Ca/fodari epiftolarum regiarum ma- - |giftri teftimonio, in qua multa de novella gente: - licet videre: de locorum Situ, de gentis victu,de . C exercitiis, de moribus. Viderat fiquidem Ca[ffo- |deruseam gentem eorumque delectatus eft ftudiis. Ejus exemplumopera: pretium non prztermittc- 1€ exiftimavimus. Zrjbuuss Fenetiarum Senatui prepofitus data. pridem ceufione juffimus , ut Hifiria provincia «ini Cg olei fpecies , quarum prefenti amm copia indulta profruitur ad Ravennatem feliciter di- rigeret manfionem. — Sed vos qui mumerofa navigia ju ejus coufinio paffidetis pari devotione grata provi- dete, ut quod illa parata eft. tradere , vos fludeatis VUL celeritate portare. Similiserit quippe utrique sra- |a. profectionis: Quando unum ex. bis diffociatum — Uupleri non permittit ejfottum. Effote ergo prompti- — D | ei ad vicina, qui [epe fpatia tramfmittitis infini- fa. Per bofpitia quodammudo veftra difcurritis , qui arida per -pairiamu avigatis... Accedit etiam veftris com- 1 «odis quod volis aliud iter aperitur perpetua 4ranquii- litate tranquillum. INam.cum entis f[evientibus ma- re fuerit claufum «vobis via panditur per ameutffrma Miuwoiorum... Carine vefire flatus afperos ventorum non pavefunt. Terram cum fumma. felicitate con- |Fingunt y putantur emiuus per prata ferri, cum con- Mtngit alveum nou videri. . Tratke fiuibus ambulant, |4ue Jlare.xudentibus confaevveraut. Et conditione qnutata pedibus juvant bomines naves fuas. Fe&ricem Mine labore trabuut, .Ez pro pauno velorum utuutur —— E gaffu profperiore nautarum. "wvat veferre quemad- — x quodum babitationes veftras- fitas effe perfpeximus. Feuetie predicabiles quoddam plene nobilibus, - 4b [pufero Ravennam Padumque contingunt.- — 4b orien-. 1e jucunditate Joni. littoris gerfrauatur. .: Ubi. al- gMernus eftus egrediens sodo claudit , wodo aperit fa-.— | diem. reciprüca auudatione camporum. — Hic vobis | aquazilium aviam more domuseft, INauque terreftris eu0do , a20do cernitur Anfularis ut: illic "BASIS exi- VMUmes effe; cyelades, ubi-fubito locorum. facies re[pi- cis imimutatas. Earum quippe fimilitudine per.eequo- ira. longe pateutia domicilia videntur Jparfa. Que mon natura protulit, fed. bomiuum cura. fundavit ,- F | viziluibus flexis illigatis. .. Terrena illic foliditas ag- regatur C) maritimo fluGui ,tam fragilis munitio, 4402. dubitatur opponi. Age adofum littus o- Mes nefcit eicere undarum tg fiue viribus fertur equod altitudinis auxilio.non juvatur. . Habitatoribus igi-. | ur una. copia. eff y ut folis pifcibus-expleantur pau- | gertas ibi. divitibus [ub equalitate comvivit , unu: — | cibus omues reficit, — Habitatio fimul univerfa com- — — | eludit... [INofciunt de penatibus invidere. .Et fub bac Auen(ura degentes , evadunt vitium , eui mundum — eon k Mà CON De S TG ff qui [alem. aon defideret invenire :- smerito quando y 51 UnBIs: VENETORUM, EORUMQUE GEsTIS LIB. V. 58 conflat effe obnoxium. la falinis autem exercendis | A| tutari fefe & operam dare, ut immunes übique zota contentio eff , pro aratris, pro faleibus Cilin-| . | haberentur ab injuria. . Idque longe magis ferva- dros volvitis.... Inde. vobis fru&tus enafcitur y quaudo || tum fequentibus feculis; . Poftea quam videlicer in ipfis C9. que uon facitis. po[fidetis. ..Moueta illic & numero negotiatorum & magnitudine nego- gercutitur villualis.... rtt veflre omuis frutius ad- torum increverant, lex fuit repetere prius abla- ditus... Potefr- aurum aliquis minus querere, memo| — tas nifi redderentur, armis deinde vendicare fi poflent. $i virium facultas non adeffet, tum in- 2fHi debetur omuis. cibus, qui poteft effe graviffmus. terdicere mutua inyicem commercia, ut raro ac- - Proinde taves quas. suore auimalium veftris parieti-| .| cideret, quin quod una non immpetrarent via, al- &us alligaflis diligenti cura reficite ,. ut cum os vir tera non fuccederet. Religioni ut ftuderent, fi experientilmus Laurentius y. qui ad procuraudas fpe- non cos naturalis amor fane cum labores, tum cies eff -dire&lus. commonere curaverit y feflinetis ex- pericula in quibus verfarentur adigebant. Nihil culum fuiffe dicerem, nifi quod circumfufi per . portari commodum , quid exportari, ex quibus . fru&tus aliquis percipi poffet. —- Maxima inter cos tas nullo:modo pati. Ea ratione, qui -cum omnis eorum. yictus inter alienas terras: verfare- tur, oportuit; nifi una cum bonis perire mallent. currere. Quatenus expen[as neceffarias nulla diffi- .ce facta omnibus videretur? Ita nulla apud eos fraus dolusve tam procul.effe a mendacio quam a gentes habebantur. credendaque pecunia praefc- Suy eft enim quod mortalium mentes ad cxlum ma- cultate tardetis , qui pro qualitate eris compendium B Bis erigat quam periculum metufque, precipue vobis elicere poteflis itiueris. Ex hujus epiftole| |ubi humana defunt auxilia. Quzenam autem. ma- verbis facile excipere eft, quibus tum moribusvi-| jor illis alia tum effet fpes? IN efcit pauper huma- tam ducebant, quz gentis fludia, quae vivendi| |na deftitutus ope , aliam implorare quam divi- difciplina. .Eos fiquidem temporum conditio co- nam. Maris praterea pericula & navigationum - gebat. ad omnem contemnendum fubeundumque| |quanta fint, nemo neícit ; cunt vel tempeftau- "laborem. . Cujus contemptu quecunque huma-| | bus agitantur vel difci(fis velis ornamentifque con- nus animus concupifcit, facile confequitur, nul- la vitare maris pericula, nullos domi labores fu- gere, omnes adire vitae difficultates ,' dum fe fe familiafque fuas fuftentarent. ... Frugalitati in pri- mis ftuduifle fat conftat, —. Quee labore acquirun- tur, carius retinentur. "Fenuis victus, cibus po- tuíque vulgaris, nulla paratus cura, veftis modi- , C ca, quippe frigoris & caloris quibus effent affüc- tpauentiffimi. Humilis zedificatio. Parvo con- | tenti, quippe. minimo affueti, cum fua cuique fatis placerent, duin fibi uxoribus liberifquefup- peterent. Delitias horrere nonminus quam fqual- | lorem. Frucus iliis domeftici pro meffibus & vindemiis, pifcationes erant & falinae. .Caeterze fiquidem ejus or falinze defolatze cultoribus ob- ruebantur aquis. In falis fru&tu femper illis ma- ximum fuit compendium. . Proque eo ab accolis tuendo plurima bella fecerunt. '' Carebant przci- puis humani generis peftibus luxuria & avaritia, quz contrariz: cum fint Comites tamen fere fem- per funt individuz ,. & altera alteram follicitat. J'riget enim luxuria-fine pecunia. Agebatur vi- ta procul a cupiditate. Aureum ego apud eos fc- fractis fine caelo ullove fidere , quam viam teneant, aut qua: fulcent maria nefciunt. Adde piratarum | pericula quos effugere praefertim in fuperi maris anguítiis nullo modo poterant:: Cum iis non de rebus tantum, fed de vita & fanguine erat dimi- catio. Hzc autem vota non a nautis tantum czterifque in periculis conftitutis perfolvi folent, fed domi longe magis ab uxoribus & liberis. 'P'um templa adeunt, vota nuncupant, ut reduces at- que uberi cum fructu domum füperi remittant. | Nec minus aliarum quoque civitatum calamita- tes, ne idem illis accideret corum pe&ora con- cutiebant. . Veluti cum tonante ccelo crebrifque ignibus corrufcante pavida mortalium corda ad unius fe dei opem auxiliumque convertunt. Sed nihil erat quod eos in hac laborum periculorum- que patientia conftantes detineret magis quam li- bertatis amor. Cum viderent quicquid illis ex laborum fru&ibus accederet, in fuam non alic- nam verti libidinem. |. Hoc adigebat eos ad cx- tera contemnenda; quz: prima mortalesextimant. Przcfertim cum viderent quantis in malis, qui il- la concupifcerent ; verfarentur. Adepta fiqui- dem libertate, quis tot navigationum , commer- | ciorum peregrinationumque labores fine ulla in- termiffione fubeat 2? INihil-habeat ubi interdum animum remittatur. - His quoque temporibus fi libertatem fuftuleris, vix quenquam reperias prae- ter ordines humiliores, qui in hac alga & arun- dinibus vitam duceret. .]Nemo fiquidem poft]a- Jtaliam caterafque provincias terrores, & prze- cipue. aflidui piratarum. infultus adigebant , ut femper in armis eflent; ' Summum eo feculo de- cus exiftimabant, piratam agilitate navium .con- fequi. "Verum profedo illud eft: Nullum effe tantum malum ex quo fapiens utilitatem capere iquidem | non poflit. Ex-pirata namque peffimo hominum|. |borem requiem non appetit. . Libertas illis fecu- genere ille fru&us erat , ut exercerent juventu-| | rüfque (uis cum familiis ftatus pro requie fücce- tem difcerentque repellere hoftem & armis con- | E. debat... Qui de moribus civitatum Ícripferunt, fequi, bellifque navalibus fi quando accideret af- folent plerique antiquorum laudare mores, fuo- fucfierent. - Ceterum longe maxima fuit merca-| |rumtemporum reprehendere. Eam rationem fecu- turz navigationumque exercitatio illis.quoque| ti quia omnia in deterius labantur. Hoc profe&o temporibus ,. omnia jam maria percurrere, por-! ficuti verum, ita illud pro laude earum de qui- tus omnes & empor. ferutari diligentius, quid| |bus fcribunt civitatum." Nonnulli addiderunt [ferius eas tandem quam czteras in vitia prolapfas. |Non eft cur fortaffe idem. quoque: hac de ürbe dici non poffit. Integris quidem & incorruptis moribus permanfiffe ad heec ufque tempora, non ego dicere aufim , multa fzcula duraviffe. For- . jtafié non 1mmerito quifpiam dixerit. . Quales i- gitur 'eueriz fuerint ca de qua fcribimus tempe- itate , di&um a nobis. Sequentibus vero fzeculis -|quales.extiterint, non eam provinciam füfcepi- mus, ut fcriberemus. Scripfit aliqua breviter Albertus Magnus Sextodecimo bifforie libro. Lon- ge plura executus eft Herricus /driminenfis ex or- dine praedicatorum libro quem Ze quatuor virta- tibus cardinalibus confcripit.-. Quos profe&o: qui legit fuperrorum. omnium civitatum "laudibus, | prifca-fernper excepta Roma non immerito. hanc ide qua fcribimus zequare. poflit. Caufam autem D con- s vigebat concordia, fümmus.erat amor, illis omnia communia , Privata pro publicis habere, publi- ca pro privatis. Inde neceffario illud confeque-. batur, .ut-taximo cflet in cultu juftitia. « Quis. enim auderet injuriam alteri facere, quz publi- rapina. Domi igitur veritati affüeti, facile ubi- que erant ejufmodi. ... Maximse fidei apud omnes rebantur aliis, in tra&andifque negotiis fuit illis praccipuum externas injurias negociatoribus i]la- t9." BERNARDI JUSTINIANI DE OnmriGtNE — 6073] * Li " s : confideranti mihi, cur hzc morum quafi lege| A[diligentia: ut ficuti ignavia & incuria labuntur, E quadam in deterius mutatio accidat, illa praeci- pue videbatur : Naturam unicuique tam rei quam animis hominum íuos numeros dediffc. dios intra fi res humanz continentur, incolumi ftatu ac diuturno perfeverant. . At vero fi altius ten- dunt, & in longe majus excrefcunt quam patian- tur mortalium vires, quibus etiam fuus numerus eft a. natura coftitutus in earum rerum guberna- tione, füccumbant neceffe eft. Unum illad re- lictum tanto malo remedium principum 'cura & oce e ug qae 3080 58560000809836060906560080060 00 nc005004 05 4 4 ita induftria & diligentia füftineantur. Siquidenr unum quodque iifdem artibus confervatur, qui- 7 bus ab initio adeptum eft. At ubi pro labore & vigilantia indiligentia ignaviaque fenfim fübre- * ^ punt, aut quod proximum eít reipublicze cura '' affc&tufque ad privata commoda convertitur ,fru- ^ ftra meliora patrum tempora optabis. Neque fa- ^. ne tum dabitur juftus querendi locus. ^ Quid e- detrimentum accipias? IB RR. SEXUS VA. ritore fufceptum pro. //2/ia liberan- 2 da, geftumque non minori virtute. $9! quam gloria recenfere non ea mente —** adorti fumus, ut laudem furripere- remus iis, qui longe quam nos copiofius eam hi- .toriam conícripfere) nihil enim minus qufivi- mus quzrimufve , quin. gratias illis debemus. Nam prater earum rcrum notitiam ,quam reli- quere poíteritati, nobis quoque przítitere ;. ut caufas /exele condenda: urbis ,' quas, fcrutamur | atque- perquirimus ,- clariores reddere liceret. Denique nec omnia quidem perfecuti fumus, quae | ab illis de hoc belio tradita funt monumentis. Sed colle&tis tantummodo his, qua ad rem noftram pertinent & magis probantur, cetera omifimus, quod idem in reliquis quoque faciemus, qua deinceps fcripturi fumus : fi prius tamen pauca de J'ufiimiau perftrinxerimus ,a cura preepofitoque nofiro non abhorrentia.. Puit is princeps magna virtutis & gloriz Par?bos multis attritos praeliis perdomuit, orientem pacavit, Zfzica;/ imperio à J'audalis exeptam; ut fupradiximus, Je//ifario duce y. reftituit: Caeterum. conditee ab eo leges per omnem fere oybem diffufze zeternum illi no- men peperere. Et tamen ipfe/quoque primo fü- | icepti imperii tempore vitare non potuit, quin fuadente ;utbenue Epifcopo Conflantinopolitano T) in Au£ycbiamam hsgrefim- laberetur.. Evocavit Roma Agapetum Pontificem ut in ejus fe&z| |pl : | diolauum à. Burgundionibus obíetfum & indigna fententiam "ipfum traheret.. Profectus ad eum gapetus magno honore fufceptus eft. Cum vero J'uflinianus blandis primum fuafionibus u- fus, minas deinde etiam adjeciffet : Ez quid in- quit Ágapetus Zzperator fraudene igitur Roma- uum pontificem aggrederis ? |. Evocafli quafi ad Ja- Jflinianum. Nunc. autem, ( ut. videre: videor) ad Diocletianum .1rajeci boccine decuit ? Haud. ita fe cum. Romanis. pontificibus babuit. Juflinus avun- culus princeps chriffianiffmus | C2. acerrimus bee- | reticorum vindex. Motus eo verbo Juftinianus at- que non minus delectatus, quam admiratus pon- tificis libertatem atque: conftantiam :' Quoniaz | inquit 72 -7z zzeam feutentiam tranfire mon i$. ego in iuam iranfeam ueteffe eff ,- ne chrifli fidem duas. in partes pro[cindamus :- Ytaque catholicam deinde confeffionem fideliffime recepit. Hoc ideo prz-- -cipue memoratum velim ,ut exemplo confirmem quod fecundo libro docuimus : imperatores fere omnes unde plurima lunt mala confecuta aliqua - hzreficontaminatosextitifle.. Ejus pontificis hor- tatu bellum. hoc Gorzbicum: fufcepit atrox fuit & diutürnum , & ficut jufta caufa bello prtendi , ita non minori cum juítitia defendi videbatur, 55. Jlinianus quidem prae fe.ferre quod ad inertes ho- | mines avaros rapaces, haereticos Regnum alie, ubi legitima fedes effet imperii , perveniffet. 'Goz- ;bi quod regno paterno & avito juftisarmis quz- fito poffeffo annis fupra quinquaginta propelli F'otthorum bellum a Jufliziauo impe- | B ac deturbari, nefas & contra jus gentium arbi- trabantur. Bellatum obftinatiflimis anirnis vario. eventu annis duo de viginti. Dum Gorzbus Ro- manum Romanus Gottbumalternis vicibus variante ut folet ) fortuna fuperare contendit. Nequc eft confilii fingulas hujus belli referre calamitates, fatis fuerit fümmatim eas colligere , ex quibus /za- liz labores quam magni fuerint, planius appare- |bit. . Primum tranfmifere a 7'uf/ipiano cde duces plus. xr. claffes duodecim cum fupplemen- us. Urbs Roa amiffaj & a Bellifario *fuflinia- "| i duce bis tum recepta, tum amiffa , a. 7; itigite Gottborum vege cum centum quinquaginta milli- busannum integrum crudeliffimam obíidionem fa- - memquc paffa , utne infantibus quidem peperce- ' rint matres , nedum fordidis, aut horrendis vi- fu, audituque cibis abflinuerint. A 7ozs de-. inde Rege tres longiffimas & atrociffimas ob(i- diones perpeffa. .In cives omnes fexumque & z- tatem ferro fzvitum ,mania disjecta , Palatia, T hermz , 'T'heatra ; aliaque admirandi operis zedi- ficia,aut exciffa, aut magna ex parte labefactata. Senatus ipfe tum a //77igite , tuma Torila aut lacera- tusaut necatus. Ao/z quod omnem pene fidem ex- | cedit fine colono tam mare, quam fcemina relicta. Nobilium fortuna tetrior, qui aut in hoftili ur- bis ingreflu ,' aut quia, Gozbi Reges obfides fe- cum ducerent, re male gefta necabantur. Si- miles clades eadem tempettate confumpfere alias plerafque /ta/ie ürbes oppidaque. Siquidem Me- omnia paffum , poftremo dirutum, ac folo zequa- tum y cefis triginta civium millibus, Papia, P/a- centia ,. Brixillum, Ravenna, driminum, Peru- fia, Neapolis ter quaterve aut captae, aut crude- "liter obfeffae. OmnisGallia Cifalpiua vaftata , J/e- netia. afllictata , Flamizia , Etbruria, Peligai , Um- bri, Calabri, omnifque ambitus ydrunti protritus, .|nim zquius quam fi in ea re quam tu neglexeris, ^ — & proculcatus, nunc vincentibus Romazis, nunc - Goitbis. temque nunc obíeffis pulfifve ex urbi- bus, quas tenebant Gozzbis, nunc Remauis. .Fa- mes praeterea tres infignes, totidemque peftilen- ti per eos annos Z/2//a:; depopulatz. [lle ma- lorum cumulus , quod recepta &zvezza a'Bellifa- rio. & J'itigite Gottborum Rege Conflantinopolim ad Zuflinianum 1n triumphum delato, ventum eft ad alios duces imperatoriosayaros & rapaces, qui. . cum ftipendia militibus non penderent, fed fibi. retinerent oppidanos fpoliabant. Improba ni- mium miferorum civium fortuna. Siquidem ci- ves & oppidani extra mzenia ab hoftibus, intus diripiebantur a militibus, quum duces qui munis - tas tenerent arces , pro fervis ducerent oppidanos. Non igitur deerant quotidie crefcentibus Z2/ie malis qui &d hzc loca, quafi in portum confa- — 3 gerent. Dum inter urbium expugnationes vaíta- tiones, agrorum dircptiones, mulierum violatio- nes, puerorum virginumque raptus, & praeterea feditiones füfpicionefque, peffimum , quia fine re- me- / x * 6r . UnBis VENETORUM, EORUMQUE GEsTIS LiB. VI. |— 65 medio malum, non viderent quonam pacto ea ma- | A | qui apud. Zicigum agebant, quo in ftatu fit Ra* la fugerent commodius, quam ut fefe ad hzclo-|. |venza Fitigifque. Extemplo ipfi quoque cognito careceptarent. —Cxterum in his erant praecipue | | periculo adoriuntur per extrema omnia & obftan- qui pecunia pollerent, quibufque effet ufus ejus tia tranfitum perrumpere. ltaque non jam fin- tra&tande. Siquidem .navigationes alibi. per| .|gulis navibus vehi permittunt cibaria, fed cofi- omnem fere J/alie oram defierant, quum omnia| |tecta navigiorum fluvialium quam maxima: pot- bellis arderent, claffefque hinc imperatoris,hinc| |funt claffe , aliquas pracedere jubent bellico ap- Gortbice fufpeGta omnia facerent. "l'unc autem paratu inftructas, alias claffem fubfequi. One- fortuna, qui cum in omni re, tüm vero in mer- rarias in medium collocant. Sic apparebat tutam catura plurimum dominatur, parvo impendio,| |commeatuum delationem fore. Sed nimirum tum inopem tum divitem facere. Caeterum 7e- | |in bellis vel fortuna quod ajunt vel quod verius seti claffibus prote&ti imperatoris, adverfos ma- | |eft deus fortunam agens dominatur, uta ici; xima ex parte cafus evitare, piratas autem. non| — folverunt flumine fatis alto & alveo pleniori, metuere, freti multitudine & agilitate navium. | B | priufquam ad locum ad quem tendebant appellant, Fiebat inde ex mercatura, quod commodiffimum | in ficco omnes deftituuntur , quafi aqua omnis in effet multitudini, non continenda: folum in. his| mare fubterfugiffet. Tum vero binc Z/eyezz na-. fedibus, fed etiam augendz, ut quotidie nobi-| |ves optime ad hujufmodi occafiones inftru&z , liores ditiorefque viri ad minores fuftentandos or- hinc Bellifarii milites ex ripa miffilibus & tormen- dine accederent. Quum natura ita fit compara- tis hoftilem claffem invadunt. "Turbati inexpe- rum, ut alteri fine alteris agere vitam commode Cata re Goztbi , fübftitere fufpenfi primum quid hiaüd poffint. . OGtavus belli liujus agebatur an- ^ |apant, & cogitare fi quo modo feíe explicent, - nus, quum "seti hac tempettate eo ufque incre-| |& vada preeterlabantur non remis tantum , fed verant, ut apud accolas fiquid diffenfionis orire-| contis etiam. : Quum irritus cederet omnis co- tur, haud parum haberetur momenti, utraspar-| |natus exonerare naves aggrediuntur, & cum bel- tes fequereftur : hoc in bello imperatoria figna| | |licis levioribufque onera partiri. Caeterum tum femper fecuti funt. . Prima illis fuit cum Be///fz- magis magifque 7"emefus inftare , neque alterius - "io imperatorio duce apud Aavemuam expeditio, | C agendi negotium fpacium hofti dare, quam ut quz poít diuturnam obfidionem in deditionem corpora a miffilibus protegerent, quz grandinis una cum J^ riterege eft recepta: Nam quum, in morem decidebant. Milites quoque Beliifa- Fitigis a Bellifario omnibus pene Jtalie terris ex-|.— |r& F'enetis navibus infilientes acrius Gothos pre- clufus , Revenuam (efe recepiifet , cum dele&o Gor- | | mere. Itaque nec a fronte nec a latere ulla daba- | ?borum principum militumque robore, expugna-| tur quies. Poftea vero quam el//farii juu non- tionem autem el/li/zrius. defperaret praepotentis| — | nullàe ex 7"egezis naves agiliores adverfo flumine & munitiffimz urbis, fame extremo obíeffarum| — |furfum delata , militibus onuftze in terga hoftium urbium malo ad deditionem compellere adortus converfz, invafere infiliereque. in eorum naves: eít. Terra quidem importari nihil poterat, quum | non fuftinuere GorzEi, fed cafis aliquot & quam hoftis Bellifarius circum omnia militibus teneret.| plurimis vulneratis, fefe cam navibus omnibus Mare vero infeftum reddiderant Imperatorizeclaf-| | & oneribus BeZJ/zrio dedidere. Prada omnis íes, ut nihil nifi furtim inferri poffet. Et]onge| tum terreftri, tum navali militi conceffa. Fa minus quam tanto alendo populo fufficeret. ;4/- maxime res Z"firifeg; & qui cum co erant obfeffi «minum preterea & mco» proxime a dextra ur- principum Gozzberum fregit animos, inque eam bes, partium erant Be//ifgrii, ad eam arcendam|- ladduxit rerum defperationem, "ut Fragcorum 8c invectionem appprime accommoda. AlevaPa-| | Burgundionum legatos accerferent, qui tum. Lzgz-- dus xeftabat, &. //eneti. 'T'enebant vero tum Z7eze- | - | | 7i ,ut fupradi&tum eft paludes omnes ab Zg2ijeja ad. ufque Padufz ftagnum Ravenne propinquum. Et ab ea parte diligenti cuftodia fervabatur. Oflium erat reliquum Aavenzz proximum nunc prima-| num appellatum, olim Spzgeticum ab urbe Spiza juxta pofita atque (ut P/igio placet) a Diomede condita, cujus etiam veftigia nunc vifuntur. Il- lud erat in hoftium poteftate ; atque inde 7722/- padane Gottborum. urbes frümentum & omnis generis commeatus fecundo flumine obfeffis füb- miniftrabant. Ad eam inve&tionem prohibendam excogitat in primis Be//ifarius firmare milite flu- |- minis ripas. Evocat deinde a. /7zzetis naves ali- quot ad id quod meditabatur aptas tam. mari,| - quam fluminibus , quibus per affiduam maris & flu- viorum confuetudinem abundare eos intelligebat, | - agiles & actuarias, alveis neque planis omnino; |. neque omnino obefis, ut undam flu&umquefau-- CI$, quem maritima aura ciet, in arenz: cumu-- * los incurfans facile omrii cum etu fuperare pof- fint. Facitenim natura, ut in quo quifque ma- |. xime fe [e exerceat, in eo quoque excellat. Ta- bulatis deinde circunquaque obfepiri ac. muniri |- jubet ad miffilium i&us, iis mandat, ut pars ad- verfo furfum flumine feratur ad delcenfum hofti- |. lium navium. perturbandüm impediendumque , | alii vero obfervent fluminis oftium, ne quid in-: ferri a mari liceat. 7;zigis Rex & oppidani, mox | . ut inftruCtze naves apparuere ad fluminis oftium, defperatam pene rem Go/tPirazm exiftimant,. nifi |. alio remedio reftituatür, admonent Gottbos , i y" "iam tenebant. Hi venientes magna auxilia, fi Gothi eos in regni tale focietatem admittant , seges Gofibi in ambiguo verfari, quas de- igerent partes. Hzec quidem colloquia dum fe- runtur , Bellifarius ut erat callido ingenio, non. minus quam forti, perquam benignas obtulit Go/- | Pis pacis conditiones, ut elufi fruftratique omni fpe Prauci Burgundionefque domum redierint. Ne- quelongo poft interjecto tempore potitus Ravez- - 2a Bellifarius eft, atque 1nde Gogflantinopolm cum - captivo Z"itigife profe&us.. Sed illud omitti non debet quod fcribit hoc loco B/ozdzs, "enctosim- perio fubditos tüm fuiffe, his verbis. —Zwde Pe-- net imperio fubditi, Gottbis: adver[abantur: ver- bo (ut mihi quidem videtur)ufus, non (ut folet) diligentius expenfo, praefertim quum neque ibi, neque alio.hiftoriz fuz loco habeat, quemadmo-- dum fübdiderit eos imperator. Neque enim ne-- gamus femper J"ezetos imperio detuliffe honorem cultumque, quem folent ac debent minoris for- - tung populi potentioribus deferre, licet propriis. |vivant legibus, & fubditi non nt. Sed aliud eft honorem deferre fuperiori , aliud parere. INon paruiffe autem Z"ewetos imperio ex ea epiftola quam Cajfoderus nomine imperatoris /ege?is (cti- pfit perfpicere apparet, cum ea licentiofior qui- dem fit, ut fert confüetudo fuperioris ad inferio- rem , fed tamen fuadentis non imperantis, nam |qui fubdito imperat, paucisagit, ut cum eo qui |parere debeat, non rationeni pofcere, qui vero - fuadet, opus eft agat pluribus, ut admittatur ra- tione, quod fortaffe refpueretur voluntate. Hac : mE UM crgo. 63 Venetis icat cum libéris, non video quomodo recte afferere quis valeat eos Imperatori fübditos exti- tifle. - Quin Blondus ipfe fecundo bifforiee libro: nihil ultra juris in Z'ezetosaflerit habuiffe [mpera- torem quam honoris & reverentiz. . Sed de hoc | infra fortaffe & planius & uberius. Et haec etiam hocloco przteriflem ,, nifi in. Ca//odori incidif- - fem epiftolam , qux: cum attuliffet hujus refellen- .dz& opinionis occafionem, nobis vifa eft non pra- termittenda. .. Ea. Ravezze deditio longe cele- brius fecit 'estetorum nomen. Nam & multis ho- nóribus, ut par erat, benemeritos de republica focios in partém laborum Be////2rius affecit. |. Et qui exiguis adhue opibus ad eam fuiffent diem, eo- rum larius diffundi coepit virtus & nomen. — Bcl- lum deinde 7uffimiazus per alios geffit duces. Sed cum ut fupradiximus ad va(tandam diripiendam- que potius 7/2//2z: , quam liberandam tranfmitti viderentur ,. 202/42. Kegis maximum przeclariffi- mumque fecere nomen... Rem. ille Gorzbicaz in priftinum decus erexit. |. Roma ter capta. & ple- xifque magnis urbibus-in ditionem receptis, ut nulla jam pene figna imperii per. /2liam- confpi- cerentur. - 'l'amen quum videret tot per annos urgeri bello pertinaciflimo Goz£Zicam gentem , de- crevit pacem a J'uffiuiauno petere per legatos, nc- ue admodum fortaífe iniquis conditionibus, ni- fi quod Imperator magnz virtutis animique indi- gnum eft arbitratus a. Barbaro. conditiones pacis ferri. Ea fpreta legatione, longe majoribusquam -antea viribus, iterum aggredi //2//5. ftatuit. - ANarfetezn Eunuchum eo bello adminittrando du- cem, ut diximus, declarat, cui tanti belli finis & gloria debebatur. Fuit autem ZoZa Rex , cum belli artibus & militari difciplina. inftructiffimus, tum vero diligentia in obeundisrrebus admiranda. Ingenio vero. in quamcumque feu manfuetudinis feu crudelitatispartem ánimi impetus raperet , fa- cili nimium ac proclivi. Multas edidit in eo bel- lo crudelitates , quas initio libri perftrinximus, nonnulla quoque figna clementiz. Illud non vi- detur praetereundum... Nam cum ürbem ARomzzz femel captam & amiffam, iterum per proditio- nem no&u ingreflus recepiffet, Paulus quidam e . Cilicia pracfe&tus equitum urbi prafidio reli&us | excitus nocturnis Zozi/azorume militum per urbem. -difcurrentium clamoribus in Zfdriazi solem quam nunc Cafirum fantti Jugeli nuncupant, fefe cum quadringentis felectis equitibus recepit. Defuit ili tempus ob repentinum improvifumque ho- 'füum in urbem ingreffum. ad. muniendam arcem cibariis. Advolat ad arcem 72///a & occupatam reperit. Oppugnare illam inftituit. Paz/us cru- puone in hoftem fa&a confertoque. praelio. non fine multa caede Gor?borum ultra pontem propel- .. lit.. Idque aliquotiens factum. Neque circum- venire eum Zorilas propter pontis anguftias ma- joribus copiis, neque pralium ante arcem, aut | in ponte committere fine magna füorum caede po- | terat. Cum autem videret majori füorum damno eruptiones fieri & per transfugam cognoviffet ho- |. ftem diutius propter ciborum indigentiam obfi- | dionem ferre non pofle. Ne mihi inquit ipfe pa- rum prudens videor, qui defperatis homini- bus, ut meorum quifque vM | | ciam, firmate milites ftationes citra. pontis exi- tum , atque cas diligenter. obfervate, tum finite ut pro libidine hoftis latius in fpatium fe fe effundat. Aut ego vobis illos omnes interfe&os, fine tilius veftrum vulnere dabo, aut ante tertiam.lucem fponte ipfi fefe in,manus noftras injicient. .. Cum dimoveri longius hoftem ,' Paulus perfpexiffet , dorile confilium facile intellexit. . Inde colloquia haberi capta. | Zo£ilas ut arcem fibi rédderent ds xs BERNARDI JusTINIANI DE. OnrGINE ergo Caffiodori epiftola. cum Imperator agat cum |A « ó dum quod mobis eripi non poteft ,ut occafum noflrum pimus ultro saorti injuriam per illius contemptum infe". ciatum. ..Hoc meum confilium eft, ub rariores la*. C | lam,qua maxime bora fomno vinoque obruti jacent gladiis frangere illas €. in-taium evadere, Quid fi -|que cadamus. | Non fuit hoc Zozile fecretum , fed eo intellecto doom videret. fibi cum defperatis rem futuram - precftantiores hoftili manu. caderent, mutare & | malint apud eum merere pari loco & ftipendio, - .|& honore cum fuis habiturum. , Accepere multi. | permanendi conditionem. Pau/u aliofque non- | gabatur. Difficilior tum fuit revocatio quam an- ] .|tranfigemus. .. Nar/es Eunuchus ficut ego acci- | 'cum virtute, tum fide. Multa per eum bella | mus eft, obji- |I .|redintegrandum. majoribus, quam antea viribus; .|aut.omnino cum fuo & imperii. dedecore depo- poftulat, illi vero, ut incolumes cum fuis omnís | bus abire liceat. | At vero ZoriJas conditiones a*. beundi ad ejus arbitrium relinqui velle: Cum igi* | tur conyenire non poffent, convocatis Paz/usad | concionem militibus , detis inquit Cozzilito — Ues Tem. ad. extremum redattam, obfidet mos crude- | liffmus boflis, €9 fuge fpem omnem *aalidis undigqut prefidiis ademit , Wree. non contenti fauguinem nt | firum fitiunt.. Nec virtute licet uti, nec eorum gla" dios evadere, longinqua. expe&are auxilia ciborum | euopia. uon. finit ,aut fame igitur pereundum , aut gla-. dio, .Deditionem ad boflis avbitrium, quod tertium | videtur sorte pejorem duco. Mori per virtutem pra- | ftat quam per ludibrium ,€9 cruciatumyille diuturmum ciet dolorem ,unors pun&to effugit. Magnus autem dolor. | viro forti effe non poteft , qui brevis eff. .Effo mobisus nus doloris finis C9. vite. Illud veftat armatis opta. wiuditta precedat, — Hec nos cogitatio confoletur rà. Jide, pro juflitiay pro Jufliniani gloria oppetimus- Gratiffmum ipfi deo fuerit bot«fanguinis noftri fau crum. dtaque fi virilis vobis uon muliebris eff ani^ - vamus , priufquam illa. mobis per. dedecus , £9 . cru xiore[que pateant. boflium. cuftodize. poft primam vigi" — deque nobis nil tale metuunt cum fao, flvitiifgut forte quifpiam Deus owtuti noftre adfit?.. Si bocne- gatur quanta maxima fieri poteff eorum cede [Iragt- Non illi sinus virtutem. admirentuf. noffram , quam. doleant fauguime fuo vefper[os. ceti diffe , eruciatus kg. ludibria de nobis ledere quos volt Laut ma potuiffe, Laudavere omnes fui ducis con- filium feque invicem complexi morti devovere; - erique non pofle quin de fuis multi & praecipue | | ipfe confilium inflituit. Itaque pronunciari ju- | bet ante arcis Januam, ut quicunque abire inde | velit, atque arcem relinquere, Zotilam potefta- tem facere, dum arma equumque linquant. Sin | nullos, qui abire maluerint pecunia, & com- | meatu ad tranfmittendum liberaliffime juvit. Po- : titus urbe Zoz//z longe fe mitiorem placabilio- remque quam. antea. fecerat exhibuit, tum: qui- - bufdam qua: defolaverat zedificiis reftituendis, tum. revocanda plebe quz fparfa per Gazipaziam: va- te difperfio. Cum hoc Zeiila Regé fuit Jzffi- MIAHO Narfete duce bellum gerendum. Paucaqu€ - reftant ejus. belli infignia monumenta brevitef | pio primus ex his qui vetuftatis oblivionem füpe- rarunt, magnum ut.in ea fortuna dedit /"ezefis | rebus nomen, carus erat 7uflimiano praeter alios | Exliciter geffit. Opes autem imperii omnes fere | unus adminiftrabat. Quum igitur Juflipiants atate jam gravis videret annum belli agi duode- — cimum ut quotidianis jam curis defatigatus,aut nendum. videret , .poteftatem Aarferi facit, Uf — quantis videretur viribus & apparatu ipfe in 7/4 os, primo quoque tempore dux belli profici* | Ícatur. "lantum imponat felicem bello finem: Erat illi amicitia multis cum regibus & populi . | propter virtutis famam , facile ab iis ( praeter | Renan imperii opes) quacunque voluit auxili? | m^ 65 UnBIis VENETORUM, EORUMQUE GEsTIs LiB. VI. 66 impetravit inter quos ab ZioizoRege veteri ami- | A| gnitudine. & multitudine negotiorum 5 nunc co Langobardorum equitum duodecim millia fuc- cinctus itaque maximis bellicofarum gentium co- piis Langobardorum , Gepidarum , Hunnorum , He- vulorums Per[arumy drabumque , praeter Grecos & Macedonas & qbracas & Mefios & Dacos. .. Ut primum tempus educendi fuit ex ///yrico mo- vens , Dalmatiam Gc Terge[flini (inus oram circum- fle&tens. .. Soutio xandem. amne fuperato ,.. apud adquileje dirutze reliquias coníedit. | Prius autem quam in //2/jgj» perveniret accidit apud £gco- 4e; quafi navale przeludium ,felix preefagium fu- Ícepti belli, in quo Zezeri iterum virtutis nauti- cx preclarum ípecimen edidere. Nam dum |: urbs 4ucon oppugnatur acriter a Go/7bis terra ma- rnque, Zaleriamus Ravenne pracfe&tus accerfitis | tum ex JDalmatis, tum ex Jenetis ,. quecunque potuit auxiliis navibus quadraginta majoribus o- ptime inftru&is,. conem. verius tendit iter ob- feffis opem laturus... Gozzborgm duces & ipfi pro- greffi in altum navibus feptem & quadraginta, hortati utrinque fuos figno dato infeftis proris concurrunt, & aliquamdiu incerto marte pugna- tum eft, fed procedente przlio ,. facile melior Romanis apparuit. Quamvis enim. &. numero - hoftis fuperaret, & virtute bellatorum non cede- ret imperiti tamen rei nauticz fefe invicem nunc puppibus, nunc proris conturbare, turbati vero immobiles haerere, ut neque expedire fefe, ne-. que in hoftem ferri poffent.. S1 qua vero, ut fuorum incurfionem vitarent , forte declinarent in. partem, circumveniri facile ab hofte, & impref- fione facta perfringi,. atque expugnari... At Gre- pé B'»: Atque eXpHEBARTL-g FXt co$ fociofque difciplina rei nautica reddere ala- cres , ac fidentes, non invicem confundi, fed qua- | fi pedeftri acie depugnare, ordinem fervare do- Ci. Et vel adver(is frontibus conferere vel cir- cumagi celerius, ficubi focii'laborarent. | Itaque cum aliquamdiu pugnatum effet, profligata tan- dem Zozile claffis eft , fubmeríz naves. aliquot cum ipfis pugnatoribus: czterze ab Romazis ca- pcr. Decem incolumes fuga lapfze propinquum littus tenuere. — Hujus victoriz fama Jufliziazi partes per omnem | Z/a//a72 mirifice erexit, debi- | litavit Goz7Dorum ,acceptum omen in totiuseven- |. tum belli. Igitur eo felici accepto nuncio JVar- Jes ab dguileja bifariam ducere inftituit. |. Partem per Campeítrem 7ezetie ire jubet. & maturare iter, ne hoftis cos Z/efis , Padique tranfitu pro- hibeat, hi Langobardi duodecim millia fuere; Re- liquas copias circumire paludes ,..& JRavezam verfus iter agere... Sed quoniam feptem prxalta ,, flumina omnia navibus tranfmitrenda celeritatem Ampediebant, ad eam tollendam difficultatem , F'enetorum mayes maxime contulerunt , funibus enim alligatze tabulifque conílratae przebuere & |. tutum & celerem trajedtum. Eum in modum foffa quoque Pbiliflina Clodiaque, tum etiam Zron- | dulum & Carbonaria ,. Fornaces nunc appellata, Gaprefíiaque Padi oftium , quac Magnavacca nunc. dicitur facile fuperata funt. Ipíe ut loca cogno- Íceret per acftuaria navicula delatus, .& infulas i]- las vifens, apud Rivaltum. deícendit. |. Maxime , €t dele&tatus tum loci novitate tum ftudiis inco- larum. |. Laudavit liberalibus verbis auxilia eo in. bello imperatoriis rebus collata, przcipue in his Venere ad Nar/ztem oratores frequentes ejus orae populorum imperata fa&turi. In his Paauimi,| qui poíteaquam czetera ad declarandam fidem .executi, quefli funt multis verbis, zeftuaria at- que littora Paz2vjo objecta, per injuriam fibi a Feuetis ablata, fuos majores illa quondam poffe- diffe, portu /Medzaco emper ufos fuiffe, tum cum longe lateque pollerent , & opum. ma- | omnia per injuriam a 7/ege/is erepta, quid apud imperium déliquerint ignorare, femper inquiunt. iin cultu habitum ett a nobis JVar/es Romanum nomen. Miffa aliquando auxilio. eorum bellis (quod ex. noftris monumentis. extat) plus cen- tum millia militum... Ob. quae merita majores | donati civitate & íuffragandi jure... Nunc ((ü Deo placet) erepta. nobis omnis navigatio eít, fpoliamur.portu littoribufque noftris & (tagnis. ab ipío pene orbis initio poffeffis. Quin arcent etiam ab' eorum ingre(Tu) muniunt oftia flumi- num vallis, ut.neque ingredi , neque cgredi , nifi ad corum libidinem liceat. Afficiunt nos ifti lon- ge majori clade, quam Go//bzs unquam ,. aut Huünnus, illi affixere paucos per annos, hi vero in eternum fi liceat, queíli olim apud Odozcrezz & 2 beodoricum., nihil retulimus praeter. verba. Nec mirum: Quid enim fperare decuit amicos Romani nominis ab illius inimicis? Nunc vero confugimus ad te V27/es maxima fpc... Profici- Íceris ad bellum , cujus caufa; fi patvvis magnali- cet conferre ,. ejufdem generis cum noftra eft. Ereptam a Goz/bis [1aliam Imperator per te repe- |tt. Repetimus. nos per te ftagna nobis a Z'eze- |//$ erepta... Quod igitur edere potes evidentius - cunctis mortalibus juftiffimi propofiti tui teíti- monium pellendi Gorzz5os malaefidei poffefTores /-. l4lia ,..quam. fi. hzc loca pér injuriam a Zegetis erepta reftitui compellas antiqui(limis fideliffimit- que fociis? EIzec & pleraque alia cam Patavizus. effet queftus, tum JNzeolaus ARivalti tribunus. |. $z Patavini meminiffe vellent que patribus nofris cogz- "muuiter acciderunt queque ipfi maluere quum tem. pus optandi fuit y. neque. nobis. effent. nunc muolefi y neque- tibà. :Narfes, quamquam y. ut videtur, mun- quam bujufmodi querimonie defiffeut , qui, ut ipfi fatentur ,. [pius queft funt, femper vejetti. - Ex quo potes cogno[cere. qua. injuria. uunc. de molis que- runtur, fed agemus cum bis wtius ,. mec acrius W[e&abiuur, .ut ipfi nos, quippe qui ut £9. "vicinos. C9 con[anguineos C9. fatres decet , mos cum ipfis gere-. re infiituimus. —Gredo ego te Narfesy dum iter bac facis audrvife , ut Mtbila rex Hunnorum centum ab Dint auis , ames circum urbes exciderit , wudgna pars confugerit ad obje&ta. urbibus loca. .. Idem fece- re fratres nofrri , couceffere buc... Ea. vero tempe fate iflorum , qui uunc loquuntur. patres ,- diver[as per orbis partes , ut cuique libuit emiaravere pre]er- Lim quibus pecunie adeffent ad pereprinationem. Pars. 4d inflaurandas ruinas , ubi vitau degerent veverfi. funt... Quid profecerint ,. illud eff teflmonio : aman- fére fine ullo munimento fexaginta. per- annos , quod Lift 3 beudoricus Gottborum. Rex quem vere coudito-... rem [uum polfunt appellare , licet nunc Gottborum uo- ten infeftum fibi fiagunt vallo 9 foffa permuniffet | bodzene ifli quideu qui loguuntur Patavium [utm in- colerent :. Nunc Tbeodorici beneficio venere. óed ob- - feero fratres. ( fratres enim fumus ex üfdem progua- 1 Hajoribus). cur uon quum. 9 beodoricus urbem. ve- feram inflaurabat eftuaria ifla nobis abftulit, «o- bis coucefftt ?. Puduit. veflvos anajores verbum facere ne dum poflulare , quum iucmigiffeut patres [uo alias Jibi fedes .delegiffe , moffros ex comvento remanfiffe s. Paludem frraviffe, fedes bic pofuiffe. Hee autem. | ! - Meca quia [umi Dei clementia coaluerunt. im banc duobus poftremis apud .Ravezmam. &c nconegm. | quam cernis frequentiamys omnibus inmocuam y. mobis laboriofam , invitus dico y vix perpeti polfunt. ... Ini- plent queflibus omnia quafi nos urbem eorum. exci« derimus focietatem dedignati noftram , quum babita- , re nobi[cum amice: provocareutur , C9. feorfum smal- lent ,, uunc demum queruntur , noftra inquiunt occu- patis. ..Enimuero cur. vefira dicatis ,, que €9. defe-. ruiflis ,Cg nobis incolenda religuiflis mon video ,uem- ge ab initio gentes, que loca inveniebant vacua colo- | B.jufüpius. | LA wis 19 completo univerfi Epifcopi voce compari,, exau- di chrifte Pelagio vitam omnes uno confenfu fan- &iffimi Pelagii prceptionemque veftram fequi- mur. Et infra. mavit, fiat, fiat, fiat. Per hunc maxime mo- dum E/ias ex Z4quilejenfi Epifcopo ,. Gradenfis pa- triarcha renunciatus cft. Agebatur autem annus Domini quingentefimus octogefimus , aut circiter. Hzc fubjecifie placuit ad declarandam | Gradez/s Ecclefiz nobilitatem. Qua metropolitanum honorem plus annis centum , ante Zguilcjez/eg eft coníecuta, ut poftea docebimus. Domum Z/ias fatis amplam in Aedem Beatze Ezpbezie conftrui curat, dedicatque. Inque ea locat fanctorum cor- pora Zermagore Gc Fortunati, quz ex 4quileja vetere deportarat ea corpora ufque ad annum do- mini M, apud Graduz fumma veneratione funt habita. Periclitata vero Zorozis ducis tempore, & Urfonis ejus fratris patriarchae Gradezfis. Nam cum ambo per feditionem civilem in Z/f/riazm concefüffent, Pepo Zguileenfis patriarcha. gente Germanus acerrimus Z"eaetorum hoftis arrepta oc- cafione armis Zezrici Imperatoris per dolum ini- diis pofitis incautos Gradez/cs, urbem templum- que & Ecclefiam invadit. Diripuere pretiofiffi- ma quzque & thefauros omnes Ecclefiz. | Alta- re autem ZZerzagore &c Fortunati in quo fama fe- xebatur eorum efle corpora, fpoliant dux & pa- Aijarcha ex Hif/ria Gradum advolant. Prius autem | quam Z'ezeii armati Gradum accurrant: J4guile- jen[es fuga axrepta domum reverfi. Scribit autem "dundreas. Dundulus fanctorum corpora, qua abla- ta ab Zquilejenfibus F'eneti verebantur: cum dili- gentius de loco perquififfent, reperta in crypta. quadam fandi Marci fecretiore loco collocata : Aedificat praterea E/;as monaílerium apud infu- lam propinquam barbariam appellatam, inhabi- tandamque. facris virginibus tradit in honorem beatiffimze genitricis. "'emplum idolorum vetu- ftum ,. fitum in littore e regione urbis transfert in Aedem Beati Petri. Quantis vero tunc pre-. meretur calamitatibus Z/a//4, illud maxime de- clarat,. qui Pelagius pontifex cum ferre non pof- et illius gentis injurias adactus tranífmittere eft ad Hiberium |mperatorem , Gregorium Gordiani filium, Romane Ecclefia: levitam , qui poftea fuit pon- tifex primus ejus nominis, opem imploratum /- | talie atque Ecclefize Romane malis. . Igitur E/ia. poft fanctiffime actum pontificatum, perfuncto humanis rebus, Severus Ravennas fufficitur anno domini quingentefimo o&togeíimo fexto. :Ne- que hujus pontificatus atrocioribus caruit inju-. ris, prater enim id quod a Lozgo/ardo quotidie vexaretur , hunc $maragdus patricius Ravennas Exarchus, qui Lozgigo fucceflerat, novo perfe- cutionis genere aggreditur. Siquidem Impera- tores atque eorum Exarchi quibus poterant. ho-- noribus Aavezzateim fedem amplificare contende- bant aemulatione Aezaze. Ea caufa fiebat, ut Ravengates Epifcopi fxpe deficerent a Romagi;. Cum autem "oannes Ravennas Epifcopus , feve- rum Antifitem .uileje pellicere ad fuas partes haud quaquam poffet, adhibuit $zzragdu E- xarchum qui primum. precibus pollicitationibuf- |. que deinde minis atque terroribus Severus ador- tus eft. Cum vero illa non proficerent vi agen- dum ratus, Gradum proficiícitur. — Severug de Bafilica tra&tum fecum adducit Azvezzaz aliis tri- bus cum Epifcopis , quos tandem omnes com- municari 2474 Íchifimatico invitos adigit. Poft clapfum autem annum , quum ad fedes quifque | reverteretur fuas, 7/ezeti rudes adhuc earum re- rum, nifi quod Romanum nomen illis fumma e. rat venerationi fubftitere aliquantifper, an effent recipiendi, concilioque fuper ca re omnium op- BERNARDI JusTiIN1ANI DE ORIGINE Sancta fynodus tertio confir- ü Eri exif itimarent , neque id illis noxae tribuendum quod inviti compulfique feciffent , & fi forte quippiam deliquiffent poenitere non eos & abjurare hare- fim paratos: alia ex parte quibus fanior effct mens cenferent id non effe arbitrii fecularis, haereticos qui per annum in hzrefi permanfiffent. feculari aufu Ecclefiz catholicae reconciliare, pontificis -Romaui id munus effe ad quem maxime omne de catholica fide judicium pertineat rem ad eum de- ferendam. Et expectandum, quid eos agere pla- ceat. Vicit tandem hzc fententia, & ex ejuí- [dem pontificis refponfo non prius a fua quif- que Ecclefia recipitur, quam in fynodo decem Epifcoporum apud Maragum oppidum , quod olim Zaragum fuit coacta in omnium confpectu abjuratae hzerefi renunciarent. "Tantum valebat apud novellos populos fidei, & Romae fedis rc- | Verentia , fecuti funtanni Beatiffimi Gregorii fammi Rich, quibus nimis multa contigere mala. Nulla certior afferri Ípecies poteft, quam ejufdem pontificis fcripta, cum aliis multis in epiftolis homiliifque, tum in expofitione Ezechielis has ca- lamitates deplorantis. ^uid off. quod jam ia boc mundo libeat? ubique lu&us B undique ge- witus audimus, deffru&te urbes , ever[a funt caftra, | depopulati agri, im folitudinem terra redacta, nul- lus in gris daricola, pene nullus im urbibus babi- Mater remanfit: Et tamen ipfe parve geueris buma- " reliquie adbuc. quotidie € fime ceffatione feriun- Hum. | ios in captivitatem duci, alios interfici vi- demus. dpfa etiam que aliquando mundi domina effe videbatur , qualis vemanferit Roma. con[picumus vumenfis doloribus mulipliciter. attrita , defulatione civium, impre[fone boflium, frequentia ruimarum : Jam de illa potentes ablati fuut. Ubi enig Senatus? ULi jam populus? Ounis in ea dignitatum ordo ex- flinttus. - Et tamen ipfos nos paucos, qui YeHanfi- mus, adbuc quotidie. inmumere. tribulationes pre- Jonunt. — Tam vacua ruit Roma: vuiais namque cre- |orefcentibus ipfa deffrui edificia videmus. quam defecerunt bomines etiam parietes cadunt... Ex alibi. |. Poft hzec gravior plaga fuit adventus Zgi- - Et poff- Iulpbi; ita ut oculis meis cernerem Romanos mo- rc canum incola * funibus ligatos, qui ad Zaz- » sje jam ducebantur venales: Vidit etiam ille ponti- colla. quid enim mali non vidit fuo in pontificatu) c ex 5yria claffem Saracenam. praedabundam: Tunc primum apud Chriftianos auditam : qua |littora Sz infulae omnia foeditlimis populatio- nibus diripuit ac vaftavit: Extat ejus epiftola ad viffimis confolatur verbis, ut interim forti fint animo. non defutura domini auxilia; fi ad eum toto corde confugiant. At hic tamen Beatiffi- mus Gregorius quaecunque potuit his malis adhis buit remedia. Nam Zilulpbum Regem conver- |Epifcopos infula qua ufus pietatis officio gra- |tit ad Chrifti fidem, annitente uxore 7Zeudelin- |d4 pientiffima femina, cui ob eximiam religio- nem dialogorum librum infcripfit. Ea gens prius gentium Deos adoraverat, at paulo poft in Zr- rbianaim omnes deflexerant. Unius Zrizperti Re- gis virtus. ea. tempeftate memorabilis habetur: prater enim Domum ipium Cotiarum Woma- nz ecclefiz, in quis Gezua fuit cum omnibus e- jus urbis oppidis, folitum fcribunt, mutata ve- fte faepius regnum perluftrare , ut intelligeret, quid de fe przcfe&tifque fuis populi loquerentur. Sed qui poft Gregorium fecuti funt anni, fuere . . |fuperioribusatrociores. Quia imperium nunquam ceflavit ab Exarchis exercitibufque in Z£a//a; wranfmittendis: ita ut triplici jam bellorum ge- nere //4/i premerentur,. Nam praeterquam quod mutuis inter fe Langobardi | (ut diximus) digla- diabantur bellis , Graci alia ex parte nunc Romza- nis - 9o. A |pidorum indi&o, cum plerique füfcipiendos exi- i 93r —XUnmBis VENETORUM, EORUMQUE GEsTIS LIB. VII. .— 52 "iis pontificibus ferebant auxilium, nunc cos f-) A| ges appellant) quum omnia circum oppida aut viffimis perfequebantur edi&is contra fan&torum patrum Catholicas fan&iones, ut nulla jam ne- queanimis , neque corporibus daretur quies. Dum igitur occultum Dei judicium lacerandam procul- candamque Zzalia;m impiis nationibus tradit, Pa- zavium jam tertio ab Zgilulpho Langobardorum R.e- ge penitus deletur. : Apertum enim & vallo tan- tum plancifque a Z/eodoriro munitum jacuerat: quum vero efferre paulifper caput, & frequen- tius habitari accepiffet , caíis ex afferibus conftru- &is, quibus ea maxime abundat regio: tenere- | tur autem ab Hexarcho valido militum pracfidio; iratus Jgilupbus civitati, qui cum Hexarcho fentiret, admotis ad urbem caftris, reperit eam. validius quam putaverat permunitam. Quum igitur aliquotiens füperare munimenta tentaffet , repulfus.eft. "landem ventum na&us vehemen- , tiorem, no&u faculas pice illitas multis ex parti- bus fcorpionibus conjici in urbem jubet. Corri- puit facile ignis materiam. Extemplo autem ubi collucere fimul pluribus ex locis flamma con- fpicitur, milites oppidanique periculo confterna- tU, primum unde erumpant querere. Dum non inveniunt, urbem adda&ti periculo, Zazgobardo dedunt, Urbs concremata, Cives quo vellent abire permiffi. Pari clade affe&tum celu agri Patavini oppidum , cui nunc 7Mozf/icis nomen eft. Multi tum mortales omnis ordinis 'egetias commigravere, praefertim 7Metamaucum , Rrval- | ?umque, quorum frequentia quam prioribus tri- bus infulis haud commode colligerentur , addide- re quartam Gezzinam appellatam. Sita haec eft in- ter Rivaltum & Olivolum , in ea duae Bafilicae sedi- ficatz , altera Beato Jobanui Baptifle , altera Beato Martine. Clades hzc Patavina mirum in modum Venetiarum opcs & libertatem confirmavit , neque enim deerant (ut inter vicinos folent) quotidianz rix: contentionefque , invidia praecipue naviga- tionum , quas fibi ereptas querebantur. Solus ex- ternus abfterrebat metus, ne fi forte armis decer- tarent , praeda uterque populus effet tam Gris, quam Langobardis. Severus autem patriarcha poft impetratum a Gregorio pontifice novz fedis privilegium, vita excedit, cui Martianus fuffici- tur, & Martiauo Candianus driminenfis. Vlujus Candisni tempore alia Epifcopalis fedes ab Hzc- reticorum facrilegis manibus erepta, ad hzec lit- tora confugit. Nam Gifulpbus Penetie Dux ho- rum populorum hoftis acerrimus, quum veteris "4quileje fedem Gradum tranflatam ferre non pof-. fet, neque pellicere eos Antiftites pollicitationi- bus ut redirent, obazseg quendam Abbatem patriarcham przeter jus fafque conftituit. Eam rem 7'ognges Concordienfis Epifcopus, vir fanQtus & juftus permolefte ferens: Ego ne inquit diu- tius Ecclefiam meam patiar Sathanz infervire? Equidem vindicabo eam eue me in liber- tatem. Et ubicunque. morari datum ert , fub alas fuas fufcipiet Dominus c/u; , fidelemque no- bis fefe in omnem fortunam ducem przbebit. Itaque reli&is Concordie refurgentis «dificiis, ad Caprularum oppidum littoreum , jam antea a Concordienfibus captum cum omni re facra confugit. Ejus fedis tranflatio confirmatur a Deodato (fummo pontifice. Schifmatis hujus paulo poft Gifulphus "acre. perfolvit piaculum. -fvarej enim nunc Bavari appellati ingrefft //a- &um ; Dec pugnam detre&antem , multis confe- Gum vulneribus interficiunt, & Langobardi pe- ne omnes ad internicionem cafi. Secundum id dcum fvares inaliquot divifi partes Liburniam Z'enciamque rapinis & incendiis longe lateque fedavete. Qacamuus vero. (fic enim 4vares Re- liam per Peuctie faltus , Gifulpbum obvium fa-. per vim , aut per deditionem recepiffet, Corzzo- uum. Ofopum , Nemafums, Zircemiam , Glemo- uam, Obliginum, ad Forum Julium ducit. In quod oppidum G//Z/pbi conjugem cum omni T'he- fauro confugiffe compererat: Mulier impudica "varem confpicata obequitantem oppidi moeni- bus, crifpo capillo) & aurea chlamyde fulgen- tem , exarfit in illius libidinem, neque diutius tülit, quin fefe cum urbe munitiffima, Thefau- rifque omnibus 2fvaris fidei permitteret. Non fefellit omnino datam fidem 7/vari;, femel illa abufüs: Abi inquit in malam crucem impudica mulier, explelibidinem, quam nec ztas provc- &ior, nec vidualis pudor, nec regale decus co- hibere potuit, tuoque corpore dignis hominibus commiícere.. Eam duodecim deinde Zfvaribus in omne ludibrium abutendam proflituit, palo deinde fuffixit. Evertit ab ipfis radicibus oppi- dum, ut non folum inftauratum fit nunquam, fed ubinam fitum fuerit, nullis certioribus vefti- . giis, aut monumentis extet, nifi quod dum in eam provinciam legationis munere profe&i, ad- miraremur interiiffe nobilis oppidi veftigia: dum fcrutamur & incolas, & loca, tandem repertus eft in ingreffu Alpium aliquanto fupra 72/zetium, vicus adhuc nobili Ecclefia. Ubi pavimenta con- fpiciuntur mufivo opere depicta, & lapides juxta templum antiquis & magnisincifiliteris. Ejusloci nomen quum quxreremus, & Zulium refpondif- fent , facile intelleximus locum effe , quem quzre- bamus,& Zzlium corrupto nomine pro 74lio ap- pellari. Illud eft certum P/zio quoque tefte Ju- lienfes Caruorum gentem effe, five Caruis finitimam. Oppidi poftea nomen verfum eft in provinciz, patria Foro "Yuliana appellata. Haec quz audivi- mus vidimufque , non omittere placuit , tan- quam de re & antiqua & obfcura, donec certio- ra oppidi illius veftigia forte reperiantur. Cum autem pervincere Gradez/es Antiftites Lanzobardi non poffent, ut a Grado- Zquilejam redirent , de- ligunt ipfi fibi pontificem Forzuzatum quendam Zrrbianum , non Cleri , non populi confenfu, nec expectata quidem fummi pontificis auctori- tate. Hic Foriumatus Langobardorum: armis fre- tus, magna militum manu navibus impofita , Gradum improvifo adortus ,' Ecclefiam diripit, cafis nonnullis, aliquot vulneratis, abacta in na- ves przda fefe in fugam proripit. Hunc Ffowo- rius pontifex certior injurize factus tanquam hze- Teticum deturbat pontificatu, inque ejus locum fufficit Primogezium gente Zretinum fubdiaconum Ecclefie Romaue, íed neque huic pacatior exti- tit pontificatus. Nam ut illa fedes nunquam a Langobardicis injuriis conquiefceret , tum dire- ptionibus & rapinis, tam captivitatibus Graden- fitim hominum , qui decepti publica fide in eo- rum manus. incidebant , Patriarcham compule- ! runt expoítulare per legatos opem ab Heraclio Imperatore. Intempeftive quidem & alieno tempore, qui maximis curis orientalium bel- lorum Zeraediss effet implicitus, quo uno po- tuit amorem , pietatemque in illam Ecclefiam declaravit, dono Prumegemo mifit vafa quze- dam aurea, argenteaque damnorum folatium & praterea Cathedram Beati Marc, qua apud ro cum apparatu afferri in triumphum cura- vit. Nihil omifit ad declarandum animum, & ad dignitatem Gradenfis. Ecclefiz in gratiam 7e- uetorum augendam. — Rbotarius interea fuffe&us Zrioaldo gilulphi filio regnum accipit , ferox ingenio & immitis, juftus alioquin. Quippe qui codicem ipfe quoque legum, ne ulla in re Juf- m—— B.Juflmimu:. —- F — füa- Alexandriam. pontifex fuiffet *. Quamque ipfe » sctieeta poft devitum Cofdroem . ab lexanmdria cate- ufus 33 BERNARDI jJusrTiNIAN: DE OnmtiGINE 84 siano videretur inferior, gloriabundus confcri- |A | figna in 7/ezetos conyertit. Opitergium F'enetie püt. Is autem Abetarius non armis folum .Ro- ?HAnas partes exfcindere eft annixus, fed aftum quoque adhibet Zrrbiaze perfidiz, qua mirum in modum increbruerat per. omnes orbis partes. Nam quum videret catholicos cum Romanis pon- tificibus hexarchifque fentire, ut partes fuas red- dat firmiores, & nos inquit Zrrbianas fovebimus ne ulla nobis in re catholici fuperiores exiftant, qui viribus & armis funt inferiores. In eam fen- tentiam facile barbaram gentem trahit. Jam àd id ventum, ut in omnibus fere 7Z7a/; urbibus duz effent Ecclefiz , duo Epifcopi, alter ca- tholicas, alter Z/rzZiagus. Ut non injuria quefti fimus initio fecundi libri, tum fidei chriftianz , tum imperii detrimenta ab hzreticis profecta. Porro hac peftis traxit tandem 'ad fefe caeteras hzrefes. Et per oninem fere orbem diffüfa fem- | per increvit. Sed ipfa quoque orientis Ecclefia, quz ob imperii majeftatém cum Aozaza de di- gnitate certaret , nunquam novis inventis con- quievit. Jobamues praeíul Conffautinopolitanus au- fus eft fibi titulum przícribere Epifcopum uni- ycrfalem , maxime fubnixus Mazrzi; imperato- ris auctoritate. Enimvero commotus hominis imprudentia Gregorius pontifex, & ut Romauum genere, & ut Summum pontificem auctoritate par fuit, inhibuit ingenua cum libertate, ne eo titulo uteretur. His maxime verbis. O tem- pora o morcs !. Ecce cuncta in Ezrope partibus Barbarorum juri funt tradita, deftru&ze urbes, evería caftra, depopulata provinciz , nullus ter- ram cultor inhabitat. Szviunt & dominantur quotidie in morte fidelium cultores idolorum. Et tamen Sacerdotes, qui in pavimento & cinere flentes jacere debuerunt , vanitatis fibi nomina expetunt. Hac praterea tempeftate Cyrus Zf[e- - xandrinus Epifcopus, & Sergius Confrantinopolita- * 5s excitavere ingentibus ftudiis hzerefim MozocLe- litarum, unam tantum naturam in Chrifto affe- rentes, ad quam abolendam cum quatuor in con- ciliis agitata effet haerefis, tandem omnium con- fenfu damnata. Hanc harefim eraclius pott tantas de Perf/s victorias, fummi Dei beneficiis ingratus & fufcepit & ia ftudio defendit. |. Atque deinde ut fere Harefiarchze omnes ad ma- gicas artes fefe convertit. Perfolvit autem pau- lo poft impietatis poenas lacerato a Sarracegis im- perio & omnibus fere provinciis orientis amiffis, ut quod faepe queri folemus maxima ea tempefta-. te fit faGa jactura, tum imperii, tum religio- nis, Porro altera fere femper alteram fecuta eft. Perfeyeravit hzec impotens pertinacia, atque ca- tholicz fidei fciffura ab his temporibusad noftram ufque ztatem. Qui fi aliquando refipifcere, & ad Romanam reverti fidem velle funt vifi, metus | a Barbaris, quem cum periculo femper pro tem- pore metiti funt, eos adegit, non autem libera. ingenuaque confeffio fiquidem ad hunc diem quin- decies a Romana defecerunt, totiens videlicet quo- ad tam religione, quam imperio fpoliati per or- bem vagantes exemplum cun&is mortalibus de- dere, nullas effe tam ingentes opes, quas non fuperbia feditioque comminuat. Sed de Sarra- ceno imperio aliqua paulo poft, fi prius de 7zze- Zis nonnulla ,, quz: intermiffa funt, expediemus. Rbotarius igitur omni cis /penninum Etbruria & Lunenfi ora Liguribu[que , & deinde Gallia, qux ad Hexarchum defecerant ad partes fuas retrattis, CEP Ep e.a amque | oppidum inftaurari coeptum expugnat ac diruit. Et id quidem tertio ab /bile demolitione circiter |annum domini fexcentefimum quinquagefimum. Profidebat Epifcopus Opiferzio Magnus Altinas vir eximig fanCtitatis. Miferabatur aífiduas com- mifl fibi gregis calamitates. Virus tamen illud "rrbianim ferebat longe moleftius, qui acerbios rcs illi effent de fide contentiones, quibufcanque rerum incommodis. Blafphemi veto in Deum homines non illi ferri poffe videbantur. Neque ulla fpes füberat ad faniorem mentem revocandi avaros homines & (uperbos, qui favere illis Zaz- gobardos cernebat magiftratus. — T'utius igitur vi- |fum animis corporibuque cedere. Liocum capit jin ftagnis haud procula continenti. Amor au- tem fanctiffimi viri maximam fecum mortalium turbam traxit, multaque eum nobilitas comitata Cft. Quz quafi parentem potius quam pracfülem deferere non poffent. Ibi civitatem condit, quam Heracliamappellat in Heraclii gratiam. Nec dum enim labes illa, quam diximus Zeraclium infece- rat, fed fumma cum chritlianz fidei gloria imperium adminiftrabat. Civitas deinde nova a polleris di&a. Eam fedem deinceps Severigus fummus pontifex & Prinogenius patriarcha Gra- denfis confirmavere. Maximam auxit apud omnes fauctitatis opinionem pietas & amor, quem erga profugos paterna quadam pietate declarabat , non verbis tantum & blandiori fermone , fed ipfa quo- que re, vel ex proprio, vel ex amicorum bene- ficio collata. Vixit ad ultimam ufque fenecta- tem. Multis miraculis claruit, memoriz man- datis ab his, qui ejus vitam fcripferunt. Mor- tuus, inter fanctos relatus eft. "'enuit fama con- ftans, ad hunc ufque diem, fanctum illum, no- | ver Ecclefias in hac R/va/to divina monitum re- velatione, conftruxiffe , quarum nomina etiam hodie feruntur. Hoc Z/sdree Daadulo non pla- |cet. Quin eas a quibus fint condit & quo tem- | pore figillatim recitat. Eodem exemplo Pazlw: D, 4/riui urbis nuper inftaurate Epifcopus Zrrbia- nos Langobardo[que fagiens, Torcellum (e confert, quem catholica gens fere omnis fecuta eft. Quid amplius moramur inquiens? Quibus nec corpori, nec animz, capere falutem licet? Sequamur ve- ftigia vicinorum patrum. Detulit fecum corpo- ralancti 7 beonifhli Trabate , Liberalis, brachium beati Jacobi Apoftoli. Et multas preterea fan- &orum reliquias: "Vita poft menfem fun&o, füb- rogatur /Maurus qui hujus tranflationis privile- E a Severin) urbis Antiftite meruit. ^ Con- ftruxit edes complures , quas inter Monafterium nobile 7oamis evangeliftze , quod nunc etiam ex- tat, virginefque facrae ab eo ibidem dicatz. Ea quoque tempeftate Pau/us Patavii Catholicus E- pifcopus urbis totiens exíciffz , nuper concrema- tz, quum ad ceterarum srumnarum cumulum videret accedere , /frrbiage quoque perfidia: mo- |leftias, quafi defperatis rebus, Mezamaucum con- |fugit, ibique aliam condit Epifcopalem fedem. | Perfeveravit eo in loco annis ...... donec urbs |affiduis tempeftatibus conquaffata: fatifcentibus fundamentis, arenz impofitis , Aeftibus prae- terea a noto vento tandem expugnata totaque in- ter flu&us abforpta eft. Sedes deinde Epiícopa- lis C/odians tranflata , ubi in bunc ufque diem per- feverat. - m os dcMMA LV z gue 85 UnBi; VENETORUM, EoRuMQuE GEsTIs Lis. VIII. 96 SEISER OCTAVUS 1 SE V2» quagéfimo a prima vero Ec- cM dd clefia in Rivalto condita ccxxx. is /& Quinque jam Ecclefiis pontifi- REN WR calibus, atque earum una me- i2» W) tropolitana /ezetiz condecora- xt - tz funt. Qui fi vel fpacium lit- "torum vel oppidorum adhucexiguitatem metimur, nimis multz fortaffe videri poflunt. Caterum id facile. donatum a fummis pontificibus, tum uti catholicis Ecclefiis populifque , qui ad hzec ze- Ítuaria confugerent ab hzreticorum injuriis da- retur quies, tum ad comprimendam Zuzilgane Ecclefize nimium fuperbientisauctoritatem. Quz ut fupra libro tertio dictum eft, ob ejus fedis o- pulentiam in his hzreticorum contentionibus , male interdum &Roz47€ Ecclefie parebat. Si quando proterea (quod fzpe contingere erat ne- ceffe ob crebras Ecclefie diffenfiones) concilia cogerentur, co facilius fecundum fummi ponti- ficis fententiam decreta ferebantur, quo pluri- bus Epiicoporum fuffragiis inniterentur partes Ecclefiz. Maximo fuit adjumento his infulis ad libertatern. Pontificum auctoritas. Atque dum ad ea tempora diligentius animum adverto, non dubito. plus ad. incolendas augendafque Venetias Adrrbianarum períecutionum:- contulife labem ,quam Gozzborum Langobardoruuque faevi- tiam. Non igitur mirum fi ab hujufmodi pro- fe&ta initiis femper fuit apud eos divino in cultu religio , aucta deinde , atque facrarum rerum, - quam nunc videmus, in immenfum creverit am- plitudo. . Praeter etenim. urbem | Rozzzzz. nullam crediderim extare facris rebus divitiorem, aut, Parochiales quas appellant ; facris aedibus , aut fanétorum reliquiis, aut monafteriis utriufque fe- xus & omnium ordinum , aut fupelle&ile facra, aut domibus hofpitalitiis, aut fcholis (quas frater- nitates vocant) innumeris ; aut denique ubi majo- ri füumptu. pompaqüe, tura fupplicationes, tum divina officia celebrentur omnia. | Sed ecce jam petítilentior altera fuperioribus omnibus lues. ex- tollere caput coepit: Sarraceme vidclicet gentis fe&a. Quse non orientis folum imperium, fed Ataliam quoque maximis laboribus involvit. Di- vVerfatamen ratione. Exorta fiquidem mox in- vafiz imperium , alia; vero , quia oppreffoa Sar- | vacenis imperio eo liberati metu Lazgoardi , non habebant quem metuerent, extorquebant rapie- bant quicquid libido fuggeret. . Omnis enim ca tempeftate pontificatus auctoritas ia viribus ftabat. Ttaque relicta ad eorum libidinem Zzz/ie €ft... Hoc tamen alibi fortaffe commodius. $zr- vatene autem fe&ze nihil apud fuos , apud. noftros "commentaria reperiuntur nonnulla. . Qux dein- de pofteriores; cris litteris dediti,non tam fcri- bendz hiftoriz: gratia, quam ejus confutandi er- roris, memoriz tradidere. | Ea profequi non in- ftitui,fed admirationi multorum occurrere. Quo "videlicet pacto homo omni fcelere opertus, au- *fus fit adverfuschriftianam religionem tantis ratio- nibus, miraculis , prophetarumque teítimoniis toto orbe receptam, fedam eam ftultamque in- aniam evomere. $arracemum nomen Zgarezum antea dictum, non facri tantum auctores tradunt, fed S/rabo etiam, qui in /rabiz defcriptione, 4- &/remi nominis meminit. Apparet ex, Pfolemeo deinde id nomen ementitos ac praetermiffis "fga- renis, Sarracenos fe appellaviffe. | Quafi puderet - €x ancilla, non ex libera originem duxifle.. 4- - gareni autem olim dicti , ab ga ancilla $277 uxo- dista. Ex qua progenitus ZZfmae. Ejus| C SS nno domini fexcentefimo quin- | A | flirpis pofteri tum ZZ/mabelite , tum "gareni di- &i. Hinc mirari licet fummi Dei judicia, qui ad unius ancillulze ab ipfo reprobatz femen totius pene orbis imperium redigi permiferit. 'l'enue- runt Perez montes in Arabia, qui AMezzes Grz- co nomine, Lafizo Nigri dicuntur. Ab oriente Judeam contingunt contra finum. Zfrabici maris. Ab occafu pertinent ufque ad 2egyptum , trabia dicta, quia 4Zrab corum inputs deferta fignifcet. Prioribus tamen fzculis $222 gens appellata ,ut* apud Genefzz eft videre in Patriarchae Io? pofte- ritatibus. Hanc rabiam ali foelicem: So/iuus facram dicit appellatam. Quiaomnis generisaro- . mata atque odoramenta gignat , quibus Dii folent placari. Extenduntur longe lateque ad dexteram & ad lzvam, ut & $jrie montes & Zfegypri ple- raque ac 55i deferta incolant. lccirco fera & immanis gens eft, cum omnibus fuperioribus fze- culis, tum in hunc ufque diem latrociniis maxi- me dedita. Rapto vivunt, & venationibus. Ur- bes, aut vicos rariffimos habent. Sub divo cum uxoribus & liberis in tentoriis, Scytbico de more vitam agunt. Arma illis nulla, prater fcutum, enfem, & lanceam ex arundinis genere , qux apud illos nafcitur folidiffima: Et ipti quoque fer- ro inviolabilis, corporibus ficcis & humore ca- rentibus, ftatura jufta, fufca facie; barba rara, Czterum viribus & agilitate prxftant. Geftus & inceflus gravitate plenus. In latrociniis nemi- ni parcunt, ut ipfe $z//azus tutum liberumque |viarum tranfitum ftatuta pecunia redimere coga- tur. Apud Zfrabas igitur Mabumetus emerfit Hifmabelita genere, fordido loco, & parentibus idololatris. Utroque orbatus, puerilibus annis fu- raci queftu vi&tum quaefivit, locandis conducen- difque mulis, ac camelis ad merces deportandas. Namin hunc ufque diem furaciffimi funt omnium. At vero ut primum adolevit, morem 4rabice Ee , inter quos verfabatur , fecutus latrociniis € totum dedidit. Inque ejus quaeftus genere ctum calliditate ingenii, tum corporis robore, quibus rebus plurimum praeftabat, czteris ex codem ge- nere latronibus ViWIER- facile fuperior evadit. Pecuniam fibi comparat , manumque cogit , duo- bus aut tribus fortiter factis nomen inter popula- res adeptus eft. Superatis igitur fortunze impe- dimentis, primus illi affulfit ad dominatum favor viduz mulieris, in cujus amorem fefe infinuans, tum przeítigiis quibufdam , & amatoriis carmini- bus, quibus apprime effec inftru&us, tum blan- ditiis variifque artibus (ut fit) deceptam, ad con- jugium pellexit ,furripuit illi non pecuniam mo- do, fed caftella quoque a viro relicta. Quibus in- ítru&us, modo finitimos regi Pezfico fubjectos praedis abaétis exagitat, modo aliorífum excur- fiones facit. Secutus eft Z7eraciii partes eo in bel- lo, quod maximum cum Co/Zree geífit. INon defunt ex Grecis fcriptoribus, qui Zarcum quen- dam dicunt Co/Zroe militem , quum procul effet Mabuimetum conípicatusaudacius pracliantem (ub- ditis equo calcaribus in eum incurriffe, mes fe- cundum faciem vulneraffe. Eo confe&o bello, crefcente indies dominandi libidine (femper enim cupiditati cupiditas major accrefcit) ecce apud Gonftantinopelim ingentem illi occafionem ad ma- gnas obeundas rcs fortuna contulit Nam Wfar- racehi, quos diximus, Heraclii partes fecutos, quum ftipendia egrius folverentur, diftribueren- turque in pecunia locum togz militibus, $ar- racenus autem. procurator fuis quoque militibus togarum partem importunius expeteret, refpon- fum a Spadone quacítorio acrioribus verbis: Qui : B.JWümaem. FL O7 * 87 BERNARDI jusriN1ANI DE ORIGINE - 88. «e Sarracene tantopere urges ? Eso ne Ganibus pa- | A |tes, omnes ad tua figna concurrent. lis & hu- - nem dedero, quem debeo filiis? Accenfus ira. Sar- vaceuus , Canes igitur funt , qui tantum imperii [an- guine proprio Heraclio pepererunt ? ipfi viderint. Sta- timque citato ad fuos equo: 7czus inquit. z:5- fes pecunia ad vos redeo, plenus contumelia... Ke- Jato Quazítoris refponfo indignabundi ad unum omnes Uziaro duce ad Mabumetum tranfiere. E- latus tanto copiarum acceífIu /abumetus non jam arenas, nemoraqué Z/rabicasve rupes, fed impe- rium ipfum orientis meditari coepit. Nam Per- farum , Medorumque regna, poit adverfum Co/- droes conflictum ad fummam erat inopiam redacta, bellatoribus autem & exercitibus exhaufta. Pro- vinciz vero Aomanz nullis ferme tenebantur pra- fidis. Quz dum animo fecum volvit ecce lz- vum nefcio quod numen a Cozf/autinopoli Mona- chum füfcitat nomine Sergiu; , qui incenfo ad do- |- minandi libidinem animo majorem quoque ligno- rum ftruem füperinjiceret. Erat hic Monachus ingenio & facundia plufquam doGtrina inftru&us. Honorem quem virtute & meritis affequi non pof- fet , pernova dogmata confequi conatus. JVefforia- Z4 harefim proteffus, de Ecclefiafummo cum de- decore depulfus eft. [ra concitus atque omni fpe deje&tus recuperandi apud catholicos honoris jau- dax autem ad omne facinus. 4£ ege inquit o- morem quem bic affequi mon poffum , pofleaquam a- liunde querere, neceffe eff : Grecis oftendam quid Sergius valeat. Celebris erat jam. 7Maumteti fa- ma multaque de illius hominis, tum ingenio, tum nova creícente indies potentia ferebantur. I- taque ad eum proficifci conftituit. Veniffe fe dicit ut illi oftendat, quo pacto fife audiat faci- le affequi poffit orientis imperium. Duo illi ef- fe neceffaria vires videlicet, & populorum vo- luntatem. Copiis eum abundare, prafertim hac recenti Sarracenorum defectione. Nec dubitare quotidiealios quoque idem facturos. INam omnes imperii duces, & copias ad extremam redattas inopiam. Amorem autem populorum , duo in primis maxime conciliare licentiam vivendi & re- | ligionis metum. Audivifle oportere quantis uni- veríae Romse provincia premantur oneribus, exactores imperatorios non quidem exigere, fed diripere. Zferaclii nomen paucis annis toti 27/z |. non gratum folum, fed venerabile, nullas nunc aures ferre pofle, odiffe hominem propter ava- ritiam & deteftari. Neque enim folitis effe con- tentum exactionibus, addere tributa tributis, o- nera oneribus, colere agros miferis colonis jam non licere, agreftia jumentauna cum inftrumen- tis pe* vim auferri, mortem fibi omnes impreca- ri potius quam tantis in malis vitam ducant, ava- ritiam hominem exczcaviffe, nihil aliud quam aurum fitire aditus ad eum nullos effej nemi- nem audire qui de füis queratur exa&toribus, omnia per interpretes agere » refpondere illos non quod juffi funt fed quodipfis eft commodo gem- mis cogendis intentum inter pellices, & obfole- tos vitam ducere. Nunquam igitur inquit optare potuifti certiorem o Rex occafionem ad impe- rium occupandum, quam nunc fortuna, quafi plenis tibi velis offert. . Unum illud deeft, ut ad €a, qua illa fubminiftrat 1pfe non defis. M nium artemque ad populos conciliandos addas Mifcere religionis aliquid opus eft, & auctorita- tem ex cxlo petere. Quod principes multi fe- cerunt. Moventur populi in primis religione. Rudes & indocti omnis rationis expertes in fide labant. Difciffi funt chriftiani centum in hzere- fes, attriti oneribus, fi vcluti cxlo demiffus illis ap- pareas, viamque illis libertatis oftenderis, pro- nuntiarifqduge omnium tributorum abfolutionem, hac mercede; qua nullam gratiorem praftare po- vio & KEunomio. jufmodi verbis Sergius ardentem fuopte ingenio hominem, longe magis inflammavit. Advoca- tis 7udeis aliquot ex multis, quos circa fe plu- rimos habebat, aliifque chriftianis hzereticis, ex - communi confilio decrevit cujufcunquefectz po- pulos pro viribus & ingenio ad amorem adjicere. addere divini numinis opinionem aliquam , mi- Ícere in unum 7fzdaicam legem, cum fide chri- fliana, & ex utraque accipere quicquid effet po- pulis difficilius, tum creditu, tum fa&u. Ja- |deis Meffiam fe afferit, promittit haereticis ab Ecclefia pulfis profugium, populisautem omnibus tributorum liberationem , ut autem chriftianispra- tum fe reddat , chriftum in primis fibi laadandum cenfuit , virum dicens fuiffe fanctiffimum & omni virtute preftantem, ut in Alcorano fateatur, füpra hominem extitiffe. Verbum & fpiritum, & animam Deinuncupat. De virgine natum con- fitetur, quam miris effert laudibus.. Miracula omnia concedit, & quicquid Evangeliis contine- tur: Dum tamen Alcorano fuo non diícordent, corrupifle enim evangelia dicebat apoftolorum difcipulos, ut neceffe fuerit per Alcoranum fuum emendari. Inque ea confeífione , ufque adeo chriftianis eblanditus , ut baptizari voluerit a $e- C|sio. Hzc ad capiendos chriftianos in univerfum. Cum fingulis autem hzrefibus id fervavit. Ex una quaque hzrefi excerpfit aliquid quod fervan- dum diceret, ut videretur cum omnibus confenti- re. Exiisin unum confufis, ipfe fuam compo- fuit. Negat fiquidem trinitatem cum SaPellio: Binarium numerum in divinis ponit cum /azzi- cbeo. Negat aequalitatem patris & filii cum 7Ma- Spiritum fanctum dicit creatu- ram cum AMacedonio. Probat cum-Nicolaitis mul- titudinem uxorum, -& per omnes ferme hzrefes circumiens, aliquid ex unaquaque deligit quod |fequatur. Nec udeos expertes nove lepis fine- re voluit utrunque inftituit & circumcifionem , & baptifma. Chriflum purum hominem Dei na- turam fimpliciffimam. 'l'eftamentum vetus con firmat. Nifi quod idem quod de evangeliis fu- pradiximus, dicebat corruptum multis in locis, a Judaeorum pofteris: Simulacra etiam inhibuit. His autem noncontentus majorem ad capiendum omne genus hominum fagenam intexuit. Non fuit ullus unquam Zriflippus ex Cyregaicis: non Cynicus run Diogenis canis feCtator, qui au- fus fit fordidiora fzdioraque fcriptis demandare. Gulz , venereis & omnibus voluptatum generibus habenas dedit. Ufqué adeo ut fuam poft mor- tem paradifum hifce in rebus conftituerit angelos - Sarracenisepulantibus pincernarum officium pra- |ftituros omnem turpitudinem ibi reperias. Ad- didit ad hzec fabulas quafdam ne pueris quidem, & aniculis recitandas. [n quibus tempus terere opera pretium, non putavi. Quifquis noffe de- fiderat legat Alcoranum , generis humani mifere- bitur. His confectis rebus , pronunciari fe fe imperata fummo Deo legatum calo demiffum ad liberandum genus humanum ab injuftis exa- &ionibus, placari eum oportere hujus legis fufce- ptione traditum fibi a Deo gladium ; quo invitos & parere recufantes poena mortis afficiat. Sin minus |tributis cogantur folis armis, non verborum am- bagibus, rem divinam dijudicandam. Finxiffe etiam ferunt Columbam ad ejus aures advolare fo- litam & "T'aurum manfucfactum fcripta deferre cornibus involuta, quafi delata cxlo. Legiqui fcripferit : Non Mabumetum Alcoranum edidif- fe, fed cjus pofteros fcripta, quz ille reliquerat colle&a rithmicis verfibus compofuiffe. Prius autem quam dele&ti compofitores in unum con- .[ venirent, magnis contentionibus actum tt rion« nul» - 99. UnBis VENETORUM, EORUMQUE GzsTIS Li&. VII. — 9o nullas provincias armis quoque ad eum librum | À recipiendum cogi neceffe fuerit. — In eo autem li- | brofane nihil reperiasullo ordine ingenio , do&ri- na, aut denique naturali ratione fubnixum. - Fa- cile prac fe fers compofitum potius ab arma. tra- - &ante, quam ab hominefapientiz dedito. Omnia vim, libidinem , licentiam fpirantia. Adeptus ' igitur, tum armis, tum iis fallaciis, magnumin oriente nomen, arma movct advcríus imperium. Primus illirerum fucceffus affulfit, rebellione Dz- maftene urbis, & omnium fere Syrie civitatum, convertit inde arma. adverfus JZormi/dam. Per[a- rum Regem Co/Zroe fiium. . Fractum adverfis paternis bellis facile compulit ad tributum, at- que ad ipfius legem fufcipiendam. Inde reverfus "Intiocbiam uxbem maximam nobiliíffimamque , & chriftianze religionis quafi parentem , per deditio- nem recipit. Fuit hzc civitas duplici cincta mu- ro, turribus fexaginta fupra cccc. Ecclefiis fexa- ginta fupra ccc. zfntiocbeno vero patriarchatui tres & quinquaginta fupra centum Epifcopi fuf- fraganei extitere. Quae civitas nullis profecto viribus, aut machinis expugnari poterat, quia tamen íciffa effet centum hzrefibus, quum au- diffent tributorum liberationem , facile afflicta: gentes, & omni fpe deftitutz, fine certo docto- re , fine lege ad excutiendum tam religionisquam tributorum jugum , ad eum convolavere. . Si- milem quoque cladem facrofan&ta civitas 7Zierofo- lyma perpefía. Nulla omnino virtute, aut viri- bus defenfa, cervicem fzxdiffime genti fummit- tit. Hz artes & hzc confilia plus etiam quam eblandiri fpes ulla potuit, illius imperium propa- gavere. Non illa quz nonnulli fabulofa narra- tione tradunt. Zeraclium femel acie victum & quinquaginta fupra centum millibus amiflis, ite- rum reparato exercitu note ea, qua diem pu- gnae przecedebat, alia quinquaginta millia nullo invadente hofte exanimata reperifle. |. At fi cau- fas tam fzclicis citatique progreffus diligentius ex- quirimus, nefcio an ulla major Mabumetum ju- verit, quam ZZeracli, five ingenii pravitas, five ignavia. Mox fiquidem poft debellatum Co/- droem, crucemque domini tanta cum gloria re- ceptam , horum immemor a chrifto beneficio- rum, omni fe perfidiae labe contaminavit. Su- fcitavit primus harefim Monocbelitarum , "quz deinde plurimum invaluit ,unam tantum in chri- . fto voluntatem afferentium , fortilegiis & magi- cis divinationibus fe totum tradidit. . Acceperat ab iis ut caveret gentem circuncifam , ab ea fibi periculum imminere. Effugiffe periculum vifus eft propofito edicto, ut 7ude; ubique gentium vel inviti ad baptifmum cogerentur, quafi nihil a Sarracena , quz: eodem circuncidendi ritu u- teretur, fibi effet periculi. Rome in vafa facra per vim ab Exarcho direpta, manus injecit. U- xore defun&a, filiam ejus in matris locum con- jugem accepit, fuperavit tamen hzc omnia. in- gens ignavia contemptufque rerum omnium , quz ad rem publicam pertinerent. .Qui quotidie rue- re cernens imperium amiffa praefertim 4/2, y- riaque & J4egypto, quafi vecordi anime ac ftu- pente, omnia perditum iri permitteret. Itaque Vix difcerni queat, an audacia Mabumetus majo- | ri fuerit, an fucceffu fzliciori. Extinxit hzc labes & Zrrbianam hzxrefim , & ceteras praete- rea ommes, [ta ut quicquid erat veneni fparfum . inter illas minusannis centum in hanc unam con- .. fufum conflatumque fit per hos fiquidem annos, Syriam, Pbenicem , «egyptum, pbricam, ma- gnam Zifpawiarum partem. a:chriftianis avulfam |. - Sarratem in fuam poteftatem redegere. —.BetLi- ere quidem , quam nunc Granafam appellant, Vandali Gotthique obtinebant A4frrbiami omnes, Jfet, occurrere. Admixti deinde Sarracemis jam. feptingentis & amplius annis, in eos confufi, atque tum loco- rum munitione, tum virtute, & armorum exer- citatione tranfmarinis etiam ex /pbrica auxilis, pelli inde ab finitimis chriftianis Regibus non po- tuere. Ex iis temporibus coepere //ezet;, nunc cum imperatoriis claffibus, nunc propriis fignis & nomine, arma cum ea gente conferre, quin fi alia non intercederet bellandi ratio ,. piraticam Sarraceni ab anno fexcentefimo femper exercue- re, ut neceffitas 7ezetos impulerit, qui tum per omnia maria navigabant, fzpiffime cum his na- valibus przliis decertare. —Executi fumus hunc Sarracenorum curfum quam breviffime potuimus , tam gentis quam fe&z & imperii, rem ut mihi quidem videtur in primis memorabilem. Gentem enim aliam ab omnibus fzculis ex tam humili- bus initiis, tam brevi in tantum vel imperii vcl |fe&a amplificationem excrevifle non reperio. ''empus ad //ezefos redire eft. "'enetie nomen ufque ad hanc tempeftatem omni provinciae me- diterranez fuiffe dubium apud neminem invenio. Caterum Langobardi deinceps id nominis fuftu- lere, & publico gentis decreto, quicquid cft ab hoc noftro Alpium angulo ad Z24uam uíque intra Padum & Alpes Laugobardiam appellavere. Pri- mus apud quem legerim 7"egetias numero plurali dictas, Caffedorus eft. Poftea videlicet, quam omnibus accifis mediterraneis urbibus, earum profugi ad proximas infulas & littora confuge- * runt. Paulus etiam JDiaconus qui fcripfit Lan- gobarderum tcmporibus poft Ca(fodorum plurali numero J'enetias appellat, ea przecipue ducti ra- |tione, quia cum multa in his ftagnis oppida eo- dem pene tempore confurrexiffent, quorum no- | mina haud fatis effent externis nota , non irratio- nabile rati funt, eodem quoque nomine omnia appellare, libertati vero earum atque incremen- to,cum haud minus inviderent Lazgobardi , quam agre ferrent cum Hexarcho Aozani/que fentire, laceffere quotidie aliquo injuri& genere, detine- re, fpoliare, fidem publicam fallere. Et quo acrius in oriente imperium premeretur, co plus in J/emetam gentem audere. Non tamen ut pu- blice bellum unquam intülerint. INam ex eorum Emporiis & navigationibus magnas tum commo- ditates, tum utilitates capiebant. Ferebant eos Venti utcunque poterant impigre, ubi opus ef- Nec dies nec noctes arma po- nere. Longe diverfa a Go/£borum temporum ra- tione. 'Func enim tenues opibus, potius con- temptui effe quam invidiz. Poftea vero. quam au&is, tum opibus, tum populorum frequentia, invidia accrevit , neceffitas inerat per virtutem przfentiamque animi libertatem confervare , prac- cipue poft orientalis imperu inclinationem. He- raclii fiquidem pofteri quafi paternam imperii haereditatem accepiffent ad imperium funditus e- vertendum, ita apud eos immutatze funt naturae morumque leges. Solent mortalium animi ad- moneri adverfis in rebus corrigique ac mitefcere, illo autem cadente imperio nequiorcs avarioref- queimperatorcs quotidie reddi. Ámiffz jamerant totius orientis provincie: quum Cozfjgus, quem alii Gonflantium appellatum volunt, Heraciii ne- [pos, quafi avo bene cefliffet Monocbelitarum hee- refis ab Heraclio cepta ardentius. illam quam avus ante feciffet propagare adnixus eft. Martizo pon- tifici per nuncium imperat, neque enim preci- bus agere ex imper dignitate cenfebat, ut eam hzrefim fufcipiat. 4Marzisus íamma virtute. & (an&itate. Pontifex ,.id vero fe facturum con- flanter negat ; Imperatori jus effe petere. quic- uid in Martini bonis numeretur, Chrifti fidem & regionem ad unum Deum .ommipotentem | | pa pet« j » 91 BERNARDIi JusTINIANI DE ORIGINE Ne- | A |fiquidemre cognita Grizoaldus dux Beneventanus, pertinere, eam defendendam fufcepifle. quaquam illam proditurum , videat quid avus paterque. profecerint. Rem Sarracenorum & Langobardorum his feditionibus. atque difcordiis non imperii actam , qui Z/a;g pene totam & phricam Italiamque fubegerint. Commotus 1n- dignatione Cozf/aus diffimulat ejus rei dolorem, tranfmittit ad pontificem ex fuis quempiam , qui confingat Imperatorem poenitentia ductum redi- re in gratiam velle cum pontifice , & Ecclefia, at vero vin&um catenis Cozf/agtinopolim deducant. Pontifex eo nuntio gaudio perfufus facile libera- libus blandifque verbis decipitur. ftaque ferreis compedibus injectis ad naves delatus CozfJautigo- .dolimque miferanda fpecie tranfportatus Cerfogam Ponti oppidum relegatuseft , eundem habuit Mar- |. zints exitum , quem C/ezens ejus nominis Przgus fimili ferme injuria eodemque loco in exilio fini- vit. Enimvero Cozf/ans tanti Íceleris paulo poft multiplex piaculum tulit, nam /MaPujas Sarrace- 2/5 claffe Ícapharum M. vcc. cum Conflantis claffe congreffus, Romano fufo ac profligatos Cyprum infulam cepit ac diripuit. Annoinlequenti idem Mabujas claffe iterum educta Crezam Infulam de- populatus eft. Induciz deinde biennii inter eos pacta , quibus peractis , alia fuper addita Imperio clades: 44rzeui quidem qui femper ad eam diem cum Imperio fteterant Sarracenis fzdere juncti funt: Amiffaque per hunc modum illa quoque proyineiaett. 9 £05 EE. MD UE "Tertio iterum /MaAzjas claffe repetita ab Z/exan- dria folvens, ARbodum infulam duxit cepitque. Coloflum omnium maximumin portus oftio con- ftitutum , non illius tantum urbis j fed orbis e- tiam ornamentum , 74de0 homini pretio com- minuendum dedit , eo zrenoningenti cameli one- rati. Coz//ans ea clade permotus claffem ; quam ma- ximam: poteft, conficit, congreflufque iterum Sarrbacenis apud Liciam jam quartum fufus fuga- tufíque, ea addita ignominia ,ut mutata vefte cac- 'teraque relicta clafle fatis habuerit navicula fugam arriperc. His tot tantifque flagellis admonitus ,. qui refpicere debuerat, crudelior indies fieri ea Monocbelitarum infania vexatus in multos parere recufantes tum verberibusaliifque cruciatibus tum "bonorum fpoliationibus, & exilis atrociffime de- fzvit. Dum eain oriente geruntur non videtur hoc loco prztereundum 2rzzperti Regis, qui per ea tempora Laggobardorumz vegaum tenebat, fa- -&um praeclarum in regni adminiftratione, lon- ge diverfum ab eo 4 quod in fufceptione edidit. Nam qui Regnum Comperti Regis filio interfe- &o per fcelus invaferat , fummam fufcepto regno in deum pietatem & in creditos fibi populos ju- flitiam declaravit. Siquidem prater aliain Ro- manat Ecclefiam pietatis teftimonia, Zf/pes Co- Zia;, ubi nunc Gezua eft, tra&tumque illum ;- guflice gentis ad inferum vergentem dono dedit Ecclefi;. Juftitim autem confervandz ufque adeo animum intendit ut interdum depofitis re- giis infignibus, ac mutata vefte Regnum luftra- ret, exploraretque diligentius quid populi de fe, pem de iis, quibus adminiftranda credita erat ju- itia fentirent, ut pro dignitate unicuique me- ritum referret. Adeo interdum ; qui legitimum -fufcipit imperium, per omne latrocinium admi- niftrat, qui per fcelus, '& injuriam, pie fancte- -que, ludatque per omne ludorum genus morta- lium animis fortuna, effugere enim primi facino- -ris piaculum non potuit. . Nam conjuratione ad- "verfus eum facta, dum in fugam fe proripit j at- | -que in Z;/cizum amnem incumbentibus tergo ini- micis fe fe cum equo demittit fuffocatus interiit, Neque eo uno piaculo poenas luit, in filios im- puberes; qui nihi] meráerant pocna proceflit, Ea e E|deftitut. Nam Gerugziam .|adoravit, & Apoftolorum & alias urbis Báfilicas, reli&to 'Rooado filio ad Beneventi & Apulie prae- fidium, quibufcunque poteft copiis Papiaz ad- volat, deturbatifque Zritperti filiis ipfe Regnum invadit. Hos Z;4/ie motus Clodeveus Francorum Rex, quum perfenfiflet ,, tentare ipfe quoque fortunam ftatuit, fi quando per eas Langobardo- tis & impiger vix dum fatis occupato regno illis ad Alpium radices occurrit. | Collatis invicem haud magno intervallo caftris, fimulat timorem cibariis plena, praefertim vino, cujus eft eagens dita in delerta caftra impetum faciunt , diripiunt- que ac veluti jam parta victoria fefe mero 1ngur- gitant Erumpit ex infidiis Grzzoaidus, atque hoftem nil tale expectantem invadit. . llli repen- uno infulu attoniti, incerti quid agant, facile opprimuntur, caefique aut capti ad unum omnes. Expiatum tandem primum Zrizpertiregis facinus eft. Nam Perteris filiusa Grimoaldo paterno re- gno pulfus, dum patria extorris & errabundus per Gallias auxilium amiffo regno quzritans vagatur nec invenit, atquein J7izagiam trajicere medita- tur: Vocem fine auctore ad eum perlatam ferünt. Quid moraris regnum repetere? Ouonam tibi iter vir fortis & acer, fed divinis quoque rebus maxi- me deditus in Z/2//az fle&it iter. Inque pater- num regnum magno Laagebardorum confenfu fub- vectus eft. Dum hzc in ZaZ/a geruntur, alia ex parte depravatum nimis Coz//antis ingenium quum intermittere non poffet, quin aliquid nefandum tatus eft. Honefto quidem titulo, ut eam a Zaz- Igobardis liberet, quod nihil fe per Exarchos pro- ficere quereretur rem effe , quz ipfum exigat im- peratorem. Ufus tamen eo confilio fapiens prin- ceps, ut fi id non fuccedat tamen ne vacuus re- deat opimam ex ea provincia praedam Cozf/azti- nopolim veportet. Magnam conficit claffem mul- toque milite complet. Sumit ab 7Z/Lezis naviga- tionem, nec ullibi fubfiílit, donec Zzrezzi omnes copias exponeret , allati in 7/2//277 rumores de Luceriam arbem in pulis munitiffimam ,. per vim expugnat. Felix prine cito fortuna & Beneventum ag- greflus, repperit eas a Grizaldo optime permu- nitas. Reliquerat ad earum prafidium ARoroal- |dum filium, ipfe ad evocandas undique. copias, munienda oppida czteraque paranda, quz diu- cabat profectus. Filius egregiam patri operam praítitit. . Nam juvenis impiger & magni animi |ubique occurrens imperatorios conatus elufit. Con[Ians amiflo copiarum duce Greco, quem fe- cum advexerat Sa/urrum quendam. INeapolitanum civem fuffecit, non tam duc virtute quam fine nomine & gratia militari. Gr«ci indigne ducem F|Jtalum ferentes, omne certamen cum Zazgobar- dis detre&avere. Itaque Coz//aus tametfi copiis ciíci, obviam prodiit Z;zaliauus pontifex , fexto tia.fufcepit, deduxitque. maximo cum honore. Ipfe vero fumma ufus manfuetudine & Pontificem quas rum diffenfiones ad /ta/ie dominatum poffet irri- —— | pere*, tranfmifit aliquot equitum cohortes quafi » rere: V. "tritperti filiis opem laturus. Grzzoaldas dux for-1eP99 — fugamque. Grzmoaldus caftra relinquit; praeda ac maxime appetens. Ga//i fuga hoftium bene cre- efr ? "ddvola in Italiam defunttus eff Grimoaldus , €2 ibi regnum fervatur. Muüratus Perteris, & ut erat femper:cogitaret; expeditionem in /2/jzz inedi- - Imperatortsadventu magnam cunctis populis ex« . . pectationem przbuere , terrorem | Langobardis. turno ac Bp fuftinendo bello opportuna judi- fuperior tamen nonnullis fuis coeptis incommo- dis, & pr£cipue , quod adventare Grizoaldum. afferebatur fatis habuit tuto poffe &omag profi- - ab urbe milliario totius cleri populique frequen-- & bus & copiis, commotus eft Grizoaldus, vindi- neraretur, &ad quam haberent adverfis in rebus perluftranda urbe adhibere videbatur fpes illud artifices harum rerum peritiffimos, qui eum do- hofte tantum detrimenti paffam ferunt. Una in | caftra capit ac diripit, ipfi ad montes dilapfi ibi 93 Unsis VENETORUM, EonUMQUE GEsTis L15. VIII. quas omni opulentia refertas repperit. Nam fub- | lato ex ea urbe Imperio reliqua remanferat au&to- ritas pontificatus, quam quifque per orbem ve- aliquid confugii. Itaque magno in cultu & ho- nore pontifices habebantur. - Afferebantur quo- tidie donaria ampliffima, tum ex 7/a//a tum un-* decunqüe. Itaque Cow//az: quicquid ftudii in direptionis, & prada faciebat. Coepit rerum omnium fine difcrimine tam facri ufüs, quam pro* fani dele&um habere, Gr4cos fecum advexerat cerent, quid fecum auferendum effet, & quid pontifici ac ARozzzis folatii cau(a relinquendum. Quz tamen vafa maximi effent ponderis ea pluri- mum probabat. Itaque Amar a nullo unquam re quarn Go?i aut 7/25dali prudentior; qui illi. multa deftruxerunt, laceraverunt, comminue- runtque ac detrimenta reliquerunt, tum ut ef-T q ; fent pofteris teftimonio Barbarica: crudelitatis; tum quanta olim fuiffet ejus urbis magnificentia cx reliquiis extantibus perciperetur. — Cozf/ans neullum appareret veftigium furtorum latrocinio- rumque fuorum, intégra quaecunque potuit va- fa, toreumata, ftatuas, columnas , marmora, tabulas pictas duodecim diebus, quibus urbem lu- íftravit, in naves afportanda curavit, Eo patra- to facrilegio folvens , Neapol dum dum Syracufas balneo ac libidini dat operam , a fuis occiditur, | & Mezentius quidam velut alii volunt Mz//ius a nonnullisex ea claffe militibus imperator eft ac- clamatus. Interea Lazgobardi poit imperatoris ex talia difceffum omni priore foluti timore ef- frenata licentia abuti. tana aut duo fubjicie- mus exempla infigni crudelitate. memoranda. Primum in Pezetis patratum. Nam Lupus dux Forojulianus innato genti in Z/enetos odio diripere & ipfe Gradez[em. Ecclefiam inftituit navibus compluribus coa&tis militibufque completis Grz- dum annavigat. Gradenfes incauti, & qui nihil tale metuerent, facile opprimuntur. Ille bafili- cam qua quotidie magis florere incipiebat fpo- liat diripitque. Sed aurum illud facrilego homi- ni permagno ftetit. Dedit enim continuo mert- tas facrilegii pzenas. Nam dum Zzpus ob eos, quos fupradiximus de Cozfrantis adventu ex orien- .te rumores haud mediocrem de re Lawgobarda | - concepiffet metum , Grizualdus autem Lupi co- | pias evocaffet ad fuarum civitatum defenfionem , quas in .Zpzlia tenebat obaudivit. Lupus apud Forojulium fe fe continuit, maluitque alieno in| periculo eventum expectare, quam fpoliari viri- Gam autem diftulit, donec Coz//ans ex Italia de- cederet. Iterum vero 7256, qui hos motus au- dirent majorem quam antea manum parabant, quibus ut obfifteret Grimoaldus Papiam fibi relin- quendam ex ufü non exiftimavit. Sed ibi omnes| Copias continere ftatuit, ab Z/varibus amicis pe- tiit, ut in Forojulium defcendant ,atque Lu? du- Ci quam maximum poffint, bellum inferant. Cum «ares Grimoaldo amico datisfacerc decre- viffent atque magna manu pararent in Forojulium defcendere, Lupus vir im iper ac ftrenuus qui hoc refciffet obviam illis ducit. Et apud Flumen Hifirie oppidum cum Zvaribus congreffus. Qua- tuor diebus. Aes Tertia Lupus varum fefe continent, magnamque fuarum copiarum partem , quz nondum advenerant expectant, Au&i copiis & prafertim récentibus , avare: pralium redintegrant, atque in Langobardos 3m- Petum faciunt, Langobardi triduano pratlio de- 1 : * 94 A [fatigati cum fuftinere vix árma humeris poffent , fufi fugatique funt, & Lapus eft interfectus. .4- vares deinde P'enetiam ingreffi: caedibus & rapinis omnia longe lateque feedavere, nec nifi maximis precibus, annitente G7;zea/do. (qui quas cupive- rat de inimico paenas fumpfiffet) ftragibus inem fecere, Caeterum quoniam hiftoriam earum re- rum texere in animo non eft, libet fummatim hoc addere vix unquam Zezetias Forojuliumque ex eo tempore quo Lazgobardi ltaliam ingretf Íunt, annum fine cadibus & rapinis tranímifif- fe. Przecipue vero poft Zezzclii & imperii in o- riente inclinationem , ut extemplo dicemus. O- mittendum autem non eft infigne Grizoaldi cru- deliffimumque facinus. Quo uno impietate ac crudelitate omnem Barbariem füperavit. Forum Popilii Flaminie civitas Romani wnperii fidem fem- per fecuta , non nihil Grzzozid; militibus, qui inde iter agerent (ut in bellis plerunque folet) damni intulerat; Id vero indignanter tulit Gr;- moaldus, G& fimulato in Erbrariam itinere per Jpennimi juga convallefque infuetis tramitibus cum expeditis aliquot equitum turmis in FJam- miam deícendit. Prima luce fabbati fancti cum fuis confedit haud proculab urbe. Et qua hora populum omnem conveniffe ad Bafilicam divini celebrandi officii caufa eft arbitratus, Civitatem ingreffus ad Bafilicam exfertis gladiis. pergit. Convenerat populus clerufque omnis facris amicti veftibus ad folennia peragenda. Cadem ab his Langobardus incipit, tum deinde in omnem mul- titudinem veluti furore concitus, debacchatur. INon ab veneranda fenum canitie, non ab infan- tibus puerifque temperatum , quum in finu. & complexu parentum jugularentur. Parentes dein- de ipfi cervices praeberent. Graffatum pari per- fidia & crudelitate in omnem fexum , & condi- tionem. Completa cadaveribus Bafilica miíferan- da fpecie , tum per reliquam urbem excurrit, eandemque ubique cxdem edidit. | Neque eo contentus in omnia urbis aedificia defzvit, atque uno die & civitas defiderata eft & omnia urbis zdificia folo zquata. Sed non ibi conquievit Jtalie & praefertim Penetiz malum. | Quin. ite- rum nova non attigerit calamitas. Nam Zf/ze- phites Lupi de quo fupradiximus filius, $da2vorum Dalmatarumque manu repetere paternum Foro. Julii ducatum adortus cum multorum ejus pro- vincia: defectione popalorum fecundo fucceffu perveniffet ad INaziffonem ufque fluvium :: miffus a Grimoaldo Fettarius dax Fincentinus deleGtis co- |piis occurrit. Acre comgniffum inter eos prz- ,|lium, Z'e&arius Zfruephitemm magna czde profli- gatum interfecit. Nec fatis "illud affictae 7"eue- ?ie fuit, quippe quum Grizesidus cognoviffec Opiterginos in Fenetis Jdrnepbiti partes fequutos eodem odio percitus paucis poft dicbus in eos du- cit. Civitatem capit & jam quarto radicitus e-- vertit. In corpora civium tamen haud aliter de favit, quam ut reli&is armis cum" fingulis abi- rent quo vellent veftimentis. Agrum omnem divifit- in Forgiulianos , Tarvifinos & Cenetenfes. Profügi cives patria extorres ad paludes fefe reci-- piunt. "Quum vero Heraclia novum F'ezetiaram oppidum confugientem multitudinem capere haud poffet, adverfum littus tenuere. In quo. Equilum oppidum confítru&um , & alia Epifco- palis fedes dedicata. - ]dem fecere. lurimi majo- ris ordinis viri, uc inde Zorcellum 1e conferrent, novas confiruerent Ecclefas. — Aliam Sergio & Baccbo , aliam Maximo & Maraliane. icum | | appellaverunt Conffantiacum a Conffantio impera- - tore, qui tunc vitam. agebat. Quod fi pro ver ro recipimus: Sic enim /ndreas Dandulus fcri-- M "|bit: Exgo alio nomine tunc appellatus eft, quum - pr Y ps 95 d primum ex .Z//izi ruinis eft zedificatum. — Sex e- nim fcribit tunc conditas infulas & earum unam Conflantiacum appellat. INeque enim tunc eo no- Ys JE S d: SAY randis rebus infiftere videmur, pau- í Cz. ca de Pemetis attingere. Primum 2) quidem profitemur nos longe magis, * fi datum effet optavife, ut eorum, quz illis accidere temporibus uberiorem memo- riam mandatam litteris haberemus, deinde admo- nemus nos operisinitio profeflos, non tam primam Rivaltioriginem defcripturos quam eas, quz acci- diffent caufas & eos labores cur 7/enetie conderen- tur, fed ada&tis paupertate & inopia litterarum fcribere tantum licuit, licetque quantum: nobis a majoribus relictum eft. Elaboratumque paulo- minus annis quadringentis priufquam perfecta di- ci poffit & abfoluta. Continuatz fiquidem Z/a//e calamitates , & incommoda, quz tamen con- jun&z rebus labantis imperii, fecere, ut apud Venetos creíceret quotidie convenarum frequen- tia ,unde tandem condita dici poffet. Quo autem pa&to in dies fingulos aliqua acccfferit familia , at- 'quealiquod conitrueretur zedificium id vero me- moratu impoffibile, cum praefertim non aliquo fübitario mortalium concurfu coaluerint ad cam: magnitudinem ,. quam exquirimus, fed fenfim , -& per continuata quae dicimus annorum fpatia , BERNARDI JUSTINIANI DE ORIGINE A ut cum quotidianz clades. nunquam definerent , |: - quotidie quoque aliquid hisinfulisaccederet. Pro- fequemur igitur catera ut fecimus, & qui pluf- -quam dimidium itineris peregimus, centum quo- -que qui fuperfunt annorum labores breviter tranfi- gemus. Illud fortaffe intelligere quifpiam expectet, nunquid oppida in zeftuariis pofita a maritimis in- juriis vexata fint an vero, quod vix credibile fit, tranquilla femper pacataque perftiterint. Nam cum mare hoc Dalmatis , & Hiffris gentibus fe- ris & latrociniis maritimis affuetis infame femper extiterit, fieri fane non potuit, quin aliqua ali- quando a mari illata vis aliquod incommodum non fit acceptum. Gradu fzepe oppidum & fpo- liatum,. & direptum , cum a Lazgobardis , tum a | s Saracenis accepimus , propter eas , quasinitio quin- |. ti libri Z'enetiarum diximus, conditiones. Aliis vero de infulis & oppidis nihil legimus. . Unius tantum apud Ajva//gg de piratis vindicta: vel tempus, vel caufam incertus fum viciffene dicam altitudinem temporis, an vero adhuc in obfcuro verfari. Veftigium tamem illius extare potius di- xerim, quam claram quafi faciem. Ea eft feu vindi&a feu viétoria, ob quam fupplicatio Mz- riarum a majoribus appellata originem habuiffe fama celebravit. Morem ferunt fuiffe, ut //eze- ^e virgines cum parentibus & cognatis ftatuto " quotannis die , quarto videlicet nonas februarias ad Ecclefiam Epifcopalem in caftello infula fitam accederent. Juvenes autem convenirent ad vir- gines contemplandas. Ibi prae(entibus parentibus - é& agnatis de nuptiis agebant, cum quifque qu " fibi magis placeret, poffet deligere. Accidiffe autem ferunt , ut nocte ejus diei, quo conventus celebrari foleret ( Annus cnim quis fuerit incer- tus) Tergeflimi piratae J"enetorum hoftes, aliquot v. L mine potuit appellari. Extant adhuc ejus vici: monaíteria. Ipfe vicus a fluctibus fübmerfus. xWCLREOORODE DOO ORBODOUDOS OO OUOCOD D ODDE ODDO CORODDICOR OR DOORS IUE SOBCOLUROLDEODUE LIBER NONU S. *i cui forte nimium externis in enar- |B | dunt, parvo negotio naves cum hoftibus capiunt, * aut mergunt, pradaque omni recepta paenas de praedonibus gladiis repetiere. Ob eam laetitiam memoriamque bene geftz: rei ,ut illis temporibus magna cum lztitia fufceptae indiCtam ferunt fup- plicationem in fingulos annos. Hanc ego five victoriz five vindictae nomen meretur veram ex- titiffe non dubito. Supplicatio fiquidem antiquif- fima eft, neque ab re exiftimari debet. inftituta,, fed foelicem aliquem & infignem pro tempore e- ventum defignaviffe. Fama per manus a majo- | ribus tradita in hunc ufque diem perfeverat, Vi- 'Goriam de Zerge/Ziuis praedonibus eo die partam. Quo vero tempore acciderit obícurius, Gortbo- rumne, an Langobardorum. Nam Petro Polauo Duce (ut quidam volunt) nullo modo placet. Si- quidem 'ezetorum opes ca tempeítaté majorem ;in modum erant aucta ,ut credibile non fit pau- Cos piratas in frequentem omni populo Eccle- fiam, duobus cum navigiis ad hoc facinus impe- tum feciffe. Langobardorum vero credibilius. . | Nam & aperta tum erant omnia oppida infula- rum littorumque, ut fieri non potuerit quin cre- bro cum his navalibus Zeneti certaminibus dimi- carent. Caterum dum hac fcribimus ille nobis mos filentio praetermittendus non videtur , quem Ícribit Zeredotus apud Babylonios extitiffe.. Et nos initio hujus operis perftrinximus. Scribit Secuz- do Hiflorie Libro folitos quotannis ZaLylonios ju- venes virginefque ad locum convenire ex lege conftitutum nuptiis celebrandis. Lex ca erat ut pra:co ab omnium pulcherrima inciperet, & pu- blice interrogaret , quis nam juvenum vellet ma- jori eam pretio licitari, plus offerenti tradebatur. Deponebatur pecunia apud magiftratum. Eo pa- &o per pulchritudinis gradus ad alias defcendeba- tur. Pulchris viro datis, tum ad deformes fe prac- 'co referebat , & a turpiori incipiens, eam licita- - |batur, qui minori vellet. Perque hunc modum ex pulchriorum pecunia deformibus dotes com- parabantur. Additque ZZerodotus audiviffe morem hunc apud Ezetos exiftere in Z/]Iyriis. Qui fi haec ea gens eft, quod ego initio operis pro incerto poíui, potuit ille licitandi mos vetuítate deleri , fervari folummodo quafi veftigium aliquod ejus confuetudinis apud eam ztatem de qua Ícribimus. Enimvero hujufmodi pompa ficut illis. fzeculis' minores erant opes, ita minori quoque apparatu agifolitam probabile videtur. —Crefcentibus ve- ro opibus luxuria quoque (ut fit) in immeníum excrevit. Centum enim ab hinc annis abroga- ta penitus eft, ut eam haec zetas nunquam vide-- rit. 'T'ota oblivioni data publicis in monumen- tis ejus veftigia quaedam videre licet. Singula urbis yicinize numero ad fex & fexaginta pro cu- jufque frequentia, Virgines duas ex nobilioribus, aut ad fummum quatuor exornabant aureo & emmis & omni cultu corporis quam poterant |fplendidiffimo. Exornandi cura mandabatur ejus - viciniz' primoribus per vices fingulis quibuíque annis. Petebatur hoc munus ingenti ambitione, & certamen. erat in his componendis maximum; Primum ducebant honorem fumptu cateros fü- peraffe.... Hoc igitur ornatu ad fan&um Marcum navibus quxque fuis conveniebant. Duce hono- / |ris caufa falutato univería pompa iter caftellum - ver(us dirigebat , ibi folenni celebrato: sss E E ^ ^ pt "cum navigiis profe&i hora conventus Templum 4nvaderent, ornatumque virginum diriperent. ' Fugientes cum prada piratas Juventus neta na- -. vibus agillimis infecuta, eos offendunt ultra Ca- grulas SPP feffos tum vigilia cum labore re- migandi, ita integri obrutos vino fomnoque inva- , 97 UnBIs VENETORUM, EORUMQUE G&EsTIs L8. IX. 99. Epifcopum clerumque omnem naves accipiebant, & (an&i Marci verfus pompa deferebatur. Dux omni cum nobilitate Bzcez£aurum conícendebat : Navis ducalis ea eft: Bacimatoriam latino voca- bulo eam nonnulli interpretantur.. Nefcio an probari hoc debeat navem. omnium maximam, qua. Ducem majeftatemque publicam veheret, navem Aucimatorum appelatam. —Sufpican po- tius libet infignitas fuiffe puppes pictura aliqua, qua magnum centaurum reprafentaret. . Quod fieri femperfolitum apud Zezeros in puppibus lon- garum navium videmus. Conje&are enim in hu- juífmodi obícuris decentius eft, quam pro certis afferere. Nam & poctz centauri, & SEDET & piítris nomina navibus dedere. Hoc apparatu tup- plicatio ordine ferebatur. Celebrabatur tribus fe- ilis diebus. Primi diei pompam expofuimus in fequentibus duobus per urbis Euripos deduceba- tur, in plures divifa quaíi ordines. Contende- batur interdum acerrimis ftudiis , quibus deduce- retur rivis, magnzque ex hoc ilcordia: fzcpius ortz. Dum quifque propter domum propriam devehi contendit. Defcendebant etenim virgi- nes in privatas nobilium. propinquorum domos.. Ibique frequentibus tum conviviis epulifque, tum aliis quoque laetitie generibus agebatur dies. Sub- latum hoc fefti genus , feu potius per defuetu- dinem abrogatum poft Clodiese bellum , quod maximum gefífit hzc civitas centum ab hinc annis. Illud nafcentis populi lzetitize fuperftes ve- Ítigium permanfit, ut dux quotannis vigilia ejus diei ducalibus exornatus, infignibus, & ingenti nobilium comitantium pompas. ad adem Beati(- fima JMarie Formofe gratis agendis excedat. Quocunque autem tempore hac acciderunt, nunquam hujufmodi injurize a mari deftitere. Si- quidem poft tranflatam in Aiva/tum ducatus fe- dem, fzpe.a $elavis piratis interdum a Saracenis littora haec & infula vaftatae.. Gradus ipfa & Ca- grule.depopulate. Dum, hac apud /'enetos a- guntur, illuxit in orientem novi poft Coz/jautium imperatoris pietas & virtus, ut fuperiorum impe- ratorum malignitati perfidieque nonnulla dare- tur intermiffio. | Coz//autinus fiquidem Cozffantii filius cum de patris nece (ut fuperiori libro de- fcripfimus) effet allatum, claffe e veftigio fum- ma celeritate confe&ta, ad opprimendum /Magze- Lium, qui fe pro imperatore apud Sicilia; gere- bat, advolavit. Reperit tyrannum nudatum fpoliatumque copiis tam terreftribus quam nàva- lus. Proditus a fuis in Coz/f/agtini poteftatem venit, meritafque luit paenas.. Facili deinde ne- gotio & exercitum & claffem & Za/;cam omnem gazam recepit. Saracenos audiva. Conflauris morte. ex Jdphrica. in Siciliam transfretaffe. — 'Trdnívexiffe | Coz/Pantii | pracdam in Zlexaudriam ZEg yptumque. .. Ego.ta-. men hac in re Grece hiftoriz; & Andree Dan- dulo magis accedo. Statim enim Confrantimopolim Romanis illis ornamentis refertam omnes viderunt | videntque ftatuis. praecipue "columniis, aliifque admirandis opibus, quorum tanta fuit copia, ut ad ornandas quoque /enetias multa deinde trans- lata fint. Vafis item. & Gemmis ,. atque auro miro artificio fabrefa&to , quarum profe&o rerum | nihil omnino apud Alexaudriaim confpicitur. Re- verfus Conflantinus feu nature bonitate, Íeu pa- ternis avitifque flagellis admonitus; Monocbelita- . Yun obrenunciata hacrefi , Catholicam fidem pro- fcflus collapfas eorum. Ecclefias majorum. MN Wet » fumma cura reftituit. | Quibus intelle- lis rebus ga;bo pontifex fummo gaudio perfu- fus atque ab. eo invitatus. Con[lantinopolim eit profcdus. Maximis fufceptus eft honoribus.| Reverfus Conflautinopolim ,. ma- | gna cum gloria füfcipitur. ..Scribunt nonnulli | A| Multa de componenda utriufque ecclefizc - pace collocuti. Quibus in rebus facilem fe. pra buit imperator. Ceterum illud quoque 7/22/7e per- ficiendum fumpfit, fi forte poffet, pacem quo- que. & concordiam inter Lazgobardos imperium- que componere. Ea vero dum agitantur, $a72- ceni majori quam unquam antea contecta claffe, Conflautinopoli ipfam petere adorti funt... Magno tunc periculo chriftiana res verfata eft. Affuit imperatoris pietati optimus Deus, nam quum Gallienus quidam. archite&us ab Helyopoli Syrie. transfuga ignem Romanos edocuiflet , qui fub a- qua arderet, eo artificio concremata omnis $z- racena. claffis , hoftileíque copiae ingenti accepta .| clade diffipatae , ufque adeo ut pacem ab Impera- tore Saraceni petierint, camque conditionem ac- ceperint, ut quotannis libras auri mille perfolve- rent, fervos quinquaginta equoíque totidem. Quoniam autem magnas jam radices miferat hae- refis illa Monocbelitarum , placuit tum imperato- ri, tum Pontifici convocari concilium. Sexta. igitur fynodus apud Cosflautinopolim celebrata, ad quam validius firmandam 4gatbenis pontificis - oratores advenerunt. Hzrefis magno confenfu damnata. Quoniam autem tum propter urbis nobilitatem , tum propter propinquitatem barum || paludium faepius nobis de Aavezza urbe, & ha- bita mentio eft, & habenda, hoc non omitten- dum. videtur.. Creverat ut libro quinto docui- mus magnam in amplitudinem , Jamque ad id de- venerat, ut Ao77a20 Pontifici non pareret. Nam quum ex primis patrum inftitutis omnis electio Epifcoporum ad clerum.accedente confenfu po- puli pertineret, confirmatio autem ad proximum fuperiorem , utpote ad Archiepifcopum, Ar- chiepifcopi ad Primatem. vel Patriarcham , Pri- matis ad (fummum Pontificem , fummi vero Pon- tificis ad. Imperatorem. . .Ravezgz autem urbis Archiepifcopus nullum haberet fuperiorem Pa- triarcham , ejus. confirmatio. ad íummum Ponti- ficem jure ipfo pertinebat, fervatufque erat. mos |ifte, donec in immenfum eve&a in deliciis effe: coepit Imperatorum , quorum erat jus non in E- pifcopos folum, fed in ipfum quoque Pontificem, facile ca civitas ab Imperatore impetravit ut fta- tim dele&us Archiepifcopus, nulla habita con- firmationis ratione, pro confirmato haberetur, inoleverat. mos ifte ad ufque Cozftantinum & Zga- tonem... Ravennatefque .Archiepifcopi deligere folii fuffraganeos fibi fubjectos & confecrare. Nullum. omnino neque in,co quod diximus ne- que alia ulla in re adveríus illos Aomago Pontifici |jus erat. | Accidit autem-ut Z/eodorus Archiepi- fcopus five innata. homini - fide ac virtute, five (ut nonulli ferunt) commotus cleri Ravezzatis petulantia, & injuriis, laudante eam rem Olyn- 20 Exarcho eodemque comite oma proficifce- retur. . Ibi 22eodorus folenni confenfu 1e fuamque fedem "gatboni fedique Romane fubmifit. SEdi-, dit aliud quoque fignum ConfJautinus pietatis in Deum & in Romanam fedem reverentize. Nam quum antea Aozani Pontifices Rome delecti con- | &rmationem ab Imperatore expectarent, ut fupra libro «x1. docuimus, is Conflantinus edicto pro- gunciavit,. ut quem Clerus & populus, & exer- citus Pontificem delegiffet, is fine alia confirma- tione Imperatoria pro Pontifice haberetur. Dum vero hacc aguntur, tract tus concordi pacifque inter. Langobardos & imperium dilatus. Quod quidem imperium. ne diutius conquiefceret, no- va Bulgare gentis examina ad Danubii ripas con- federe. Incertum habeo utrum illa gens fucrit €a, quam fupra Zfgelmuudum Langobardorum Du- cem interfcciffe docuimus, an ea, quae Zemone Ifaurico imperium tenente Conflantinopolis fubur- B.jwlwiau. | G- bana 99 — BERNARDI JosTiN1IANI DE ORIGINE Ioo bana depopulata eft. Novam fuiffe plerique vo- | A & Ecclefize laborantibus. Bellum gerebat Mar:e/- lunt. Quum igitur tranfire Dazubium pararent ejus gentis metu percitus Cozf/antinus occurrere illis inftituit, flumen omnibus cum viribus tranf- mittit, ut in ulteriori potius 44//7z & procul ab imperii corde bellum gerat , quam poft receptum intra vifcera hoftem de imperio dimicare coga- tur. Caterum fefellit eum fpes, nam hofti con- greffus ,, maxima ftrage eft profligatus , atque poft magnas longe lateque depopulationes, fatis habuit inito cum his federe , atque amicitia u- tramque M;//am inhabitandam concedere. Quie- vere interim Bz/gari aliquot per annos, fed nulla fatis firma ferocis inter ingenii populos effe pax poteft. Alterna itum viciffitudine pacis & belli, poílea vero quam majorem in modum deminu- tum illud imperium eft. Firmiorem deinde ali- quanto pacem reddidit Beatiffimus Cyrz//us oratio- ne fiquidem & miraculis Regem cum univería gente ad chriftianum fuícipiendum baptifma per- duxit. De quo quidem Rege memorabile illud. Qui cum przter chriftianum chara&erem ad mo- nafticam quoque vitam fe contuliffer, Regnum- que adminiftrandum majori natu filio reliquiffet , atque ille paterno contempto exemplo rediffet ad gentilitatem , Pater commotus filii temeritate, cgreffus monafterium, & monafítica tantifper ve-. fte depofita, fceptro regio refumpto, filium in vincula conjicit, atque tam vifu quam regno de- turbat. JVoz ego inquiens £e regem inflitui, ut ali- ?er quam a me edoctus effs, Regnum meum guber- naves, amittes tu "vifum regnumque pofleaquam ti- bi mentis oculos animi vmpietas excecavit. Suffecto itaque in ejus locum filio natu minori, fumma gentis concordia & pace, ad monafticam vitam, quam íemel voverat reverfus eft. Ejus autem gentis adventus, fedefque datz, non parvo tan- dem imperio ufui fuere. . 'l'enuere eas ufque ad Turcorum in Europa tranfmiffionem , multa cum iis praelia gefferunt , repreffi 7zci, multotiens , neque ullam gentem ferociorem acrioremque in bellis experti funt, ut aetate iquoque. noftra 27/- gari complures de Z4r/o hofte victorias reporta- rent. Hzc autem quz fupradiximus Imperato- |. ris Conftantini advería cum Bulgaris praelia in Zza- Jam allata pacis tractatum. omnem cui 24gatbo magnopere ftuduerat diremit ,' Langobardorum animi elati ad omnia quaecunque libido & avaritia fuatiflet audenda, cum viderent imperium dupli- ci vexatum morbo, uno externis Saracenorum Bulgarorumque bellis ,. altero difcordiis pontifi- cum, & imperatorum, nihil jam in Z/a/ia (an- Gum, nihil fidei reliquum effe. Pontifices de- ftituti tranfmarinis auxiliis, per fe ipfi quid pof- fent? Mittebantur Exarchi fine ullis copiis viri- bufve. Copiz, quas apud Aavenzam pufillas te- nueíque tenerent , paícebantur civitatum focia- rum non tam proventibus quam rapinis. Itaque pontificis atque Imperatoris partes ad id jam re- dactz , ut nihil relinqui videretur, nifi quod Zaz- gobardus íponte & velut in gratiam permififfet. Maxime ea tempeftate Zezetiz auctzc cum tanta malorum incommoda Z/4/4 ferre non poffet. Multz acceflere familiz , multe Ecclefiz condi- tx, in quis apud Zorze//um Ecclefia cathedralis Beatiílfimze virginis, ubi depofita corpora fan&o- rum Zeliodori Altinenfis Exifícopi liberalis confef- foris Zrabe & Rabate & TTheonifli martyrum. |. I- tem brachium Beatiffimi 74005; Apoftoli. Scri- ptum legi cum Laitpraudus Rex, qui paulo poft Grimoaldum regnum accepit, omnem Z/emigiam, Eibruriamy Campaniam ufque vattaret, Urbem- que Aomam íe jam jam obfeffurum minaretur, Gregorium Pontificem mari legatos ad Carolum Martellum mififfe, imploratum auxilia Romanis Ius adverfus Saracenos, qui fuba&tis Hi/paniis ma- gnam Ga///arum partem omnem videlicet z/a- niam -Pireneis montibus adjacentem ARPbedanum ufque occupaverunt, tanta fcelicitate ufüs ut. ccc. Lxx. millia $aracezorum uno przlio ab eo interfecta fcriptores tradant. Fama tantarum rc- rum permotus Gregorius, mifit ad eum per lega- tos claves confeílionis bafilicae fan&ti Peri, fic |enim appellant, his verbis: defendis tu nunc Ga/- lias Carole a Chrifti hoftibus, fi Chrifti amore duceris, praecipuam chrifti fedem tutare, Re- gnum Z7aziie propagaíti, eripe ab inimicis ar- cem, chriftianze fidei in extremum difcrimen ad- ductam, alioquin non Chrifto fed tibi tot labo- |res füfcepiffe videbere. Illud memineris majores tibi gratias referre Chriftum poffe, quam tu con- cupiicere. —Carolzs legatos Pontificis perquam magno honore accepit. Refpondit videre eos quantis nunc diftineatur, tum curis, tum peri- culis. Caeterum bono animo faciant Pontificem & Aomamos. Non dubitare pro eo, quod fibi effet cum Lzuitprando Rege, foedere, atque ami- citia in fui gratiam ab urbe Roma & a Pontifice temperaturum. Erant jampridem magno vincti amore. Neque aut MartelIuz fpes fefellit , aut Gregorium. Martellus. . Audito. fiquidem Careli nuncio Luifprandus , vefpondit perquam liberali- ter, obfequi fe illius defiderio paratum. ^ Caftra continuo ab urbe Aozz procul amovet. Nam Luitprandum accipio (ut illius Regis prudentia fummopere laudatur) nihil diligentius per tem- püs omne, quo regnum tenuit obfervaffe, quam ut rancorum & Avarum amicitiam diligenter ex- coleret. Illa maxime ratione, qui hinc vare; ab oriente, hinc Zrancos ab occidente finitimos haberet. llis autem amicis nihil effet regno fuo metuendum. Ex his autem quz poftea confecu- te funt rebus , Zrascorum nomen fingularifque | praeterea ejus gentis in Aomaza7 Ecclefiam pie- tas celebrari ccepit, inque ejus potentiam omnes refpicere.. Quippe cum res Zra/ice imperii viri- bus, & auctoritate ad eum ufque diem ftetiffent, neceffe erat, ut illo labente hzc quoque confue- to feu proprio deftituta auxilio caderct. Nam Jufliuianus Secundus eandem Monocbelitarum hae- refim fufcitare aggreffus, manus & ipfe in $er- £i4m. Pontificem injicere per Exarchum adortus |eft. Paulo poft pzenas fceleris dedit. | Bis impe- rio deje&us, bis aegre reftitutus.' "'runcatus de- nique naribus auribufque , ludibrio orbi fuit. -Ne- que evolvere hominis fortunam nunc nobis ani- |mus eft. Satis fuerit miferabile Ravegze urbis exitium breviter perftringere. Nam dum S/uffi- nians flagellis admonitus magna ex parte refipi(- fet, excolere autem & gratificari Romane Ec- clefiz omni pietatis' ftudio contendit , perdidit pene Raveunatem Ecclefiam & civitatem. Extu- lerant Raveznam ut füpradiximus Exarchi Impe- ratorii maximam in fuperbiam , inflié&tum illi Ec- clefiz ab 4gatbose Pontifici Archiepifcopi con- firmandi vulnus. "P'ulerant aegerrime & prz- cipue omnis ferc nobilitas , maxime quia poft Gottborum tempora, vetufta illae nobilefque Ro- mane famili. ceciderant... Ea re factum erat, ut Roma pene collapfa, vix fpiraret. Ravenna au- tem mirum in modum cunctisrebus effet amplifi- cata, ut tahdem parem fe faceret. nobilitate. Ita- que quum Fz/ix ejus urbis Archiepifcopus a non- nullis :novarum rerum cupidis elatus vendicare omnino fe fe in libertatem tempore Zgatbonis a- miffam conftituiffet, veteremque pecuniz pen- fionem , qux Romam debebatur pontifici, per- negaret, inque cateris rebus a Reano Pontifice imperatis ita fe gereret, quafi nihil fibi negotii cum. J 101 UnBi VENETORUM, EORUMQUE GzsrTis. L15. IX. cum Rozaza. effet Ecclefia, pofteaquam certio- ribus nunciis eft allatum Cozflagtiuum Pontificem . detuliffe ad 7uflinianum de Ravennatis Avchiepi- Ícopi contumacia , etfi difficile Fz/ix exiftima- | bat Imperatorem quicquam acerbius adveríus ci: vitatem imperio cariffimam commiffurum.. Au- dacior tamen quam ad refiftendum paratior, con- vocatis ad concionem civibus prafertim amicis & neceffariis, quibus Romanum. pontificem exifti mabat invifum. | Ravezzates inquit. cives sei , C9 Ji voliis. ecclefie noftre cau[au cum. Romana, poutifi- ce per[pettam effe uon dubito, quam ex me [epiusau- diflis. Tamen C2. innocentiam, purgare noftram de- crevi , €9 fententiam. quid agi, placeat. explorare. Private quidem cum illo amibi nunquam fuere inimi- cite , onmes veftra caufa. fufceptee. Sane commoda ratione[gue apte pofcebamt., ut illius, potius, aypietts efe cuperem , quam inimicus, [ed eam dezurm J[um- ]üam patrie charitatem femper exiftimavis, fi Dono- vein dignitatemque sueorum civium ceteris pof Deum commodis, antcpouerem. .. Fateor. sue ferre non. poffe ilius injurias, mobiliffmamque totius. orbis, Eccle- fiam ab Imperatoribus regibu[que omui [emper bouo- vt decoratam, a Romano Pontifice quotidie intole- vaudam in [ervitutem redigi. ^ Quid euim fuperiura receneam? Que vobis funt nontmagis memorie quam dolori, ut contra jus fa[gue extorquere a nobis Aa-- ?bo aufus fit, quod ampli]fmo atque equiffimo [m- peratorio privilegio. po[fedimus. '.. Solebat. bec. fedes | Jnperatorum beneficia. immunis omnino effe a Ro- mana, quem. drebiepifcopum deligere vobis placeat , ds nulla indigebat, Romam. pontificis confirmatione. ANuac. fi Deo. placet Romane, confirmationis uece[f- dn aid ca^ ger eos orpe cw E MCI 4atem inflituerunt y ut fi * om A. vobis. deligitur y .ejics. [i j (o aeceffe fit. ...Ergo quia Theodorus vobis, € buie fe- di inimicus prodere voluit bonorem. fidemque fedi [ue promiffam., id ergo mos per ignaviam omues patie- quur? Quis, banc contumeliam ferat ? Solebat bec fides vicinarum Epifcopos Givitatums que buic ur- li circuinftant deligere , unde £9. pentapolis eff. appel- ' ata, Beneficia totius Exarcbatus conferrey caufas dijudicare , appellationes admittere. ifle ab ufque patrum avorumque memoria. Eripuere Romani. pontifices vobis ounia. bec ,. C9 unius atr-| biepifcopi vefri [uper biffima violentia , qui nou Zr chiepifcopum , fed. tyrannum bac in. fede [e fe. gere- Lat, Romam tranflulere , uum eo mon contenti banc adiuvenere penfionem , nimia: facilitas nvam facile. injuriam parit, muper vepertam dicunt voetufHis dn. codicibus, eam quafi. debitam repetunt... Recufavi | fateor , recufaboque, nifi forte, perdere quoque, boc. duvuliis, C9 quod ipfi cupiunt, [ervoitutis jugum. Jübire. Ergo fi aliud quoque confingant tributum , Tucoenita re per[olvemus? Quis tandem illis erit fi. | us injuriarum, -mobis. fervitutis ?. Omitto quedam |. falfa confitia de me crimina, ut qui jure mon poteft, | ad maledi&a. confugiat. Non. ea. pertime[co. — 1d egre fero, id moleftum eff , mabiliffmam banc. fe- dem veflram boc patto peffundari. ixi femper in oculis veftris , "vivoque. $i quid a me peccatum , illud eft quod. Ecclefiam. veffram vo[que omues ni. amnium femper dilexi. Nunquam inconfultis Ravven- natibus suis patiar bujus Ecclefie jura. perfringi , neque gloriabitur Romanus trebiepiftopum vefram tinis ada&tum permiy [fe onmibus ornamentis C com- modis veftram Ecclefiam [poliari. Cur enim perai- Jerimm?. Non video uude illi tantum. fuperbiee aecre- merit, vobis autem tantum virium fit. smimutum. Quid. fi uuguam fuit tempus fratres optimi in libera latem viudicandi, boc profetto illud efl. . tid Ro- utanis antiqui roboris veflat?. Omnis extintia. ejus urbis polilitas, | Cioitas jacet. defülata wu deferta M ert - rte ge a er s OE SR MASS "nq. ducolis , obruta vuinis. . Nullus fenatus , nulla jufte &fvitatis [pecies. Tranflath [unt in bane urbem fum. |. EQSRUE Ae WP It. TTE e » Yee o di LE Wisi Sede. LA Hs. arique "veftra besteficio Duravit. 2:95 | Io2 A mni. Dei benignitate ownia. Romana illa antiqua de- cora nolilitatis magnificentie , opum, ipfius denique virtutis ,. ut vetus illa. Roma refurrexifje apud mos videri po[t. |Mdde quod externa ,. que illis adeffe Malebant auxilia, ommia fant amifa.. Diffdent cum | Daperatoribus. — Expilautur , f[poliaumtur. (Nonne iis amnis Conflantius quicquid apud eos fuit infigne , velpretio., uel arte, omne aurum argeutumque cz latum ceteras denique ejus urbis veliquias Conffanti- uopolim advexit ?. Nuper Juftnianus. Zachariam Proto[patbarium Romam ad. injicienda Serzio poa- Hfci vincula monne traufunfit? Et tamen Lo- minum five. fevitiam. five. [upertiam augeri videas. Ouid vos? Quo loco vos babet [mperator?. .Dili- git banc urbem perinde ac oculi pupillam. -.. Hec fedes imperii efl. Hic erarium. Hic caftra ob- Mervautur Romana. Efl mibi preterea cum Lan- gobardo Rege vetus familiaritas. — Fidiffma cum Mediolanenfi Aquilejenfique | Mrebtepifcopis. amici- !Haà,. qui Theodori. dircbiepifcopi. vefrri fa&um , Vindigniffme tulerunt... De -liberandis moffris Ec- clefiis fepius. inter. nos atum... Non dubito quin fi iquid acrius soverit Romanus, mom aliter. quam ad commune depellendum. jugum. prefto fiut. affu- durby tum. omuibus opibus - fociarum. civitatum. |-Nolite banc occafionem omittere, que femper non C aderit. Mudeudum nunc- eft. Plura interdum pre- fiat animus, quam "ires, libertatem, quam eri- gere. volunt, liberis; ve[lris vetinete.. INuncium ego fi ita videtur .ad Jufliuianum quamprimum mittam purgatum, que pontifex. detulerit. . Nos quibufcun- | que neze]fariis. occurrezmus. Hec cum Felix dixif- |fet &illius.amiciad exacuendas concionis iras ma- | grates confultandum: conveniffent, pto fe | quifque laudare £z/icis. confilium , & fe fe in. li- bertatem vindicare velle profitentur... Neque e- nim fieri poffe credebant , ut. JufFimianus , qui plura ante in Pontificem Romanum odii multa in Ra'vennam urbem amoris dederat argumenta, ad- D | duceretur ,ut gravius quidpiam adverfus eam fta- tueret civitatem. . Caeterum omnia Fz/ici teme- re agenti infaliciter ceflere. Raro enim felix temeritas eft; Quippe Jufliniauus, qui nibil ma- gis optaret quam offerri fibi occafionem decla- |randi erga Pontificem animi, imperat ZZeedoro |patricio claffem apud $iciZam agenti, ut quam primum aucta clafle Ravezzam proficifcatur, det operam ut. Fz/ix Archiepifcopus pontifici fatis- faciat. Quod fi forte facere comtemnat, vin- | &um-cum quibus vifam fit Conffantinmpolim dedu- |cst.' Archiepifcopus & illius facio ut primum fatti funt certiores de illius adventu, evocare E | omni ftudio contendunt ex omnibus F/azinie ci- -|witatibus, Cervia, Comaclo, Cefena , Forocorne- Jie, ac Popilio quecunque poffunt auxilia, idem- que ex omni Exarchatu. Nec fegnior Jbeodo- | T4$ poftea quam cognofcit per nuntios re armi(- que non verbis agendum fore, in Illyricum de- clinans inde non fupplemento folum fed numero quoque claffem auget. —zfremetis quotquot naves in promptu habeant accerfit; & ut in tempore adfint ad Ravezzam admonet. Quibus compara- tis rebus poftea quam claffis fe fe in confpedtum dedit. confternati metu Ravezzates turbulentius omnia, quam res exigeret obire, feftinare, tre- E.pidare , interdum quid agant incerti fubfiftere, excurrere interdum , neque fatis quid confilii ca- piendum difpicere, progrediendumne effet, an regrediendum, Sed raptis ut primum potuere ar- mis convenerant ab Exarchatu auxilia omnis ge- neris multitudine. Itaque cum non ampliustem- pus egeret confilio accurrere ad mare omnes ad arcendum ,procul a littore hoftem. Cum vero Theodori | milites tranquillam. na&i tempeflatem: | pluribus de locis caepiflent ex navibus in littus preme B.Jwufiziapsus. QC z —-pro- Y 10 BEnNARDI JUSTINIANI DE ORIGINE — 164 - rofilire, Raveszates autem fine duce , aprefti | A| que dubito finitimos circa populos exhorruiffe; P , pop , impediti potius quam inítructi multitudine , qu & inermis & fine telis adveniffet, cum impares Íc fe viribus perfpicerent, territi hoftium auda- Cia, maxima pars a littore retro cedere & ad fu- gam fpectare coepit. Pauci conductitii pugnam cum Grecis conferere aufi... Nonnullum ibi prz- lium commiffum. Caeterum parvo negotio czfi ac repulfi terga vertunt. Z7Zeodorus eos caden- do confectatus cum fugientibus in urbem eít in- greffus. Quaftione deinde habita, eorum, qui Archiepifcopo faviffent, nonnullos interficit, a- lios Romam delegat , plerofque una cum ponti- fice in vinculis habitos, venditis direptifque omnibus eorum bonis Cezf/antinopolim deducit, |. Feli Archiepifcopo 74ffiniamus candentis zris infpectione vifum hebetavit , atque una cum cz- teris Ravenuatibus per Ponti oppida relegatos di- vifit. Hanc cladem Aevezsatem, üt ícriptores tradunt, fi quis non folum hujus belli Zaggozar- dici tempora percenfeat, fed Gozrtborum quoque. calamitates, vix ullam reperiet huic ab infzlicis pontificis temeritate exorta , conferendam. INe- TUM ucc qun A EIPR IY Asvaltus vel frequentia civium, vel x53373/] locorum am lificatione, fuperius de- ) claratum. Ut non ab re quifpiam. ^5» forte miretur tot loca tanto inter fe. fpatio diftantia hinc inter barbaros. conftituta & fufpe&a omnia hinc vero inter piratas //Iyricos quifi tamen uno eodemque fpiritu ,: tot. fzeculis. libertatem tueri potuiffe; fed longe magis ea in-- crefcit admiratio, quod annis fere fexcentis: (tot! enim flaxere ab Ecclefia prima in A/va/to condi- ta ufque ad primum fortunz fzlicioris acceffum , quz anno domini millefimo afpiravit) nihil un-. quam ab externis /enete genti fuis in ftàpnis fue- rit ereptum, nihil ipfi terra, vel mari alieni ac- uifitum, continuere fe fe propriis zeftuatiis in- clufi littoribus & continentis ora. Prima fiqui-. dem illis fuit Da/zatie receptio. Nam 'cum ab. accolis montanis per principum editiones affiduis. vexationibus premerentur, imperium autem o-| rientis indies concideret, ut auxilium afflictis fo- ciorum rebus ferre non poffet fponte 7ezetor Dal. 412 accerfiere. Qui explorato Imperatoris con- fenfu , magna confecta claffe, Duce Petre Urfoilo urbes illas accepere in ditionem. Hzc mari, ter- ra vero ante annos mille ab urbe condita Domi- natus gratia in continentem 7"zzej pedem non pofuere. Ea cum mente mecum ipfe volutarem, videbam hanc tarditatem accidiffe , qui maria fere omnia, portus ,infulzque ftante Rozazo im- perio, facile in officio ac pace continebantur. Quum autem poft annum domini milleffimum multis tum bellis, tum feditionibus fatigatum iret in praceps, Barbarique illud & praecipue Tzrci jam.jam oppreffuri viderentur, concurriffent au- tem Chriftiani principes ad illius; auxilium ,. quum proficere nil poffent , ne Chriftianorum loca przeda effent infidelium , multas civitates & infulas recepere. Multa tum 7zeri pretio , mul- ta per deditionem adepti. Eam rem cum fta- gnorum 'ezetorum accolae , quique Civitates eas principes tenebant magno (ut fit) concuffi metu F'enete fargentis potentize quotidie acrius animad- verterent ,ad ejus excidium intendere animos coe- perunt, novum belli genus meditati, ut videli- cet longius produ&tis in hzc zeífturia fluminum foffis omnia arena complerent in continentemque. B E, nibus nihil erat ea tempeftate tutum, |lis caeteri ea quibus abundant, conferre po cum fpoliatam tam brevi civibus nobilioribus pri- mariam Z/zle civitatem viderent, quz nuper alias omni floruiffet opulentia , fibique mirum in modum pertimuiffe. Adeo fluxa incertaque erant omnia. - Eo miferabiliora quo haud fatis ftatuere animo poffent , Imperatoriane fequerentur fignaan Langobarda. Cum par utrinque periculum non pa- rentes confectaretur, //z7e:/ quidem non miferari Don poterant, quantum licet iis in rebus, quie alioquin ex ufui commodoque accidere videntur. Nam quum ea civitasin vifceribus harum palu- dium hareret, non poterat non cum periculo li- bertatis emeforum oppidorum accreícere, nec decrefcere quidem , quin eorum libertas tutior, & cxtterz: commoditates ampliores redderentur. Haud ignarus fum aliquot me annos excurrifie, ex quibus Zenet primum jam fibi ducem delege- |rant. .Caterum malui prius Juflinianum expe- dire, & applicare fuperioribus, neinfequentem librum feriem narrandi noftram interruptio ali- qua turbaret. E n Em Caftella pro terminis erexere; 7. neti de facile animadverterent, quid fibi vellent hujufmodi munitiones aliis fruftra téntatis reme- | diis ad arma iere" perque tercentum & amplius Jaunos conftituendis finium terminis depugnatum, donec" Zaurifium primum & aliquot poft annis Patavium, Firentiau , domini xmi RAMeCque Tien tefimuni recepe- runt. :Longiusaütem digreflisad tempora de qui- | bus fcribimus reverti placét, & brevibus refelle- rej quod interdum fübire" multorum animos fo- .|let ; repletas tum fuiffe has infüles & littora ex in- | fimo: hominum: genere, nullos autem. nobilioris | conditionis virosacceffiffe. Qui hoc. exiftimant | meminiffe debent centum fere annis ante hxc (tempora fcripram "fuiffe Ca/fiodor? epiftolam , in qua 7'enetias praedicabiles appellat , plenafque no- | bilibus à icit. Ut fi de oppidis jam in ftagnis con- | ftru&tis loquebatarcertiori non egeamus teítimo- | nio: Sin vero de Roziggis circum ea Itagna coloniis, cuinam incredibile videri debet , eos'non propin- quas potius fedes appetiiffe ,. prefertim.tutas, at- que fub eo czelo pofitás cui affüeviffent ab infan- tia, quam exclüfi-tam Z/a/ia, quam patrio folo in tranfmarinam aliquam ,. Zraz/2]pinamve Bar- | bariem, tam lingua quam moribus diffimillimam tranfmigrarent? Adde quod in illis etiam natio- | ; nihil paca- tum. Nam & Zeraclii temporibus amiffa eft 4- Jia Syriaque , Pbeniciam & "deg yptum , e Mfricam Saraceni magna ex parte fuas fecerant, ufque ad- .€0, ut & in $zciliam & . [taliam ingentes educe- re claffes auderent, omniaque direptionibus po- pulationibufque fzdare, Germamsie vero atque | Gallieab Ztbila ufque ad hzc tempora omni bel- lorum genere jacebant attrita. ta quidem ut illa fzecula confideranti mihi, non nario, non lingua , fed totus pene orbis in ruinam concidiffe videri foleat. ^ Quis praterea non videat coníta- re non potuiffe diutius tantam mortalium multi- |tudinem ex infimis ordinibus, nifi nobiliores di- F | vitiorefque commifcerentur ? Humanam fiquidem focietatem pluribus temperari ordinibus neceffe ft, quorum finguli cateris indigeant, fingu- flint. ||| Varietas, enim humanz: indigentiz, quz fparfa |per omnes eft ordines, varia quoque fupplemen- TA Á XRORODORUR NIOENDUOGBENEDEEOUDOEOEONIOEDU I SENE OSEDE Bé dEOS xA debBb ERCDIGGIND - A 'uo-pa&to au&ze F'euetie ,& przcipue: G redigerent, (T0471, Circiter annum - - [Document text truncated for crawler view.]