Ioannis Fernelii ambiani De abditis rerum causis libri duo...

c ^lOANNISFERNELII^^ AMBIANI DE ABDLTIS RERVMCAVSISLIBRIDVOAD HEN- ticum Franci* Regem CEriftianifsimum. Cnm^mile^Re^sitifexcnmim. PARISIIS, Excudebat Cliriftianiis if^cchelus.fubfcutoBaClIicnfiin VICO Iacoba:o, Anno falutis, M. D. XLVIII. COPIE UrPRiniEGE. ENKYPARIA GKACE DE DIEFKOY de France au Preuoflde Paris,Batlly de Roueri,Senefchalde Ljofi^enoke^Thoulou[e,Bordeaulx,Pdt£iou,Berrjy,Chd- \^aigne, luges d’Anj9u<^du Maine: Etdtous no\aulms 'lufliciers,0^iciers,ond leurs Lieutenats, dchafcu d’eulx 'ficommedluj ap^artiedra ,fdut R^uanonsthumhleJupplicdciotf de nofirehieri ameChrejiieri fP^echel mar^hant Ithaire ^imprE nteurjufhi^mjlre Vhtuerjite deParts,Contendt<piepuys aulcuri tempseri ga ila recouuert liure ^7 Medecmeintimle, loannis Fernehj Ambiam,dc abditis reru caujislibri duo adHenricum Francia Regem Chrijiianijlimu,fai^ compofe parledi^Fernel, lequelliure efibotj projfitabledtoutelaRepublique.Lequelilvouldroityoluntiersfaireimprimer, yendre, difiribuer^ mettre eri vente 6*lumiere,AIais il doubte que aultres libraires &imprimeurs, ou aultresperfonnes le voulfjjent pareidement imprimet oufaire impnmer: S" acemoyetiefirejrufbre defori labeurfi parnousneluy efioitfiurcepourueude nofiregracefiumblementrequeranticelle. Pourqmj mus, ces ghofis cofiderecs, defirantlesbonnes lettreseflrepromeuesparmtnofireRojaulmedPvtilitegyr condigiori dem':^hieFi'^,inclinantltberallementaUfupplicagiori dudiSiJuppliant,nevouUntle merite defori labeurluy efire tollu ,ne le recouurement defis fiai:^ ^mifisluj edireempefche.PourcescaufisauosdenoAregrace efpecial audi6l l^echel donrteprmlege,congeJicence &permifiiori d’imprimeroufai~ remprimer,(y mettre eri vente lediFiliure cy deffus mentionnefaid ^compofeparledi^Fernel, ^imprimeparledi^ IF^echel, auecquesinhihitiori ^ dejfgnged touslibraires ^imprimeurs ^aultres quilappartiendra,de nori impnmeroufaire imprimer^ mettre eriventeledia liure cy deffus mentionne,fans le vouloir ^confintement dudiB Wechelfiedans le terme de VI.Ans conficut^commengans aujour&dattequeiedi^liure fieraacheue d’mprimer,fitrpeme de confifcagiori defdiEis liures, ^d'amende arbitram^de cefairevoue auons dghafiuride vousfiicommedluyappartiendra,donnf^par cesprefintesdonnonsplairi pouoir,commifiiori ^authorite,mandons (yy comddonsdtom nox, Iufticiers,Officiers &fitbie^x> ^vouseri cefaifitntfoit obej ;Cartel efinoflre plaifir^ nori oh flant quelxconques lettres dce contraires. DonnedParisle Yl jourde Septembre ,Milcinq cens quarante huiB. Etde nofireRegneledeuxiefme. P^B^LE CONSEIL DELIVRE. RERVM ET VERBORVM TOTO HOC OPERE MAXIME MEMORABILIVM Index. ABfurditas con/cquens fenrcntiam eorum qui vitia ex fecundis qua’itatibus ad inteperie reuocat 171,5 8 , Abfurditas conTequens curCi fencentiamqui oinnem pefli lentem febrem ex putredine nafei affirmant iiJ3»38 Abfurdicas confequens eurfi .fcntentiani qui aflirmant hii. mores primigenius putrere in turde in pcliilenti febre I94.« Aciydcns nullum potefi tx* plere fiibftantiar cflentiam , pag. J8j verf 25. Aitio iforma proficifciCtir 4J1S Aftiones iforma (in-pliciier prodeuntes, nullius ii>ffrun c ti interuentu iiui.t 12i &122 ,14. Adioncstormrcvnde prodeant, autquomudo,noii faiilc cfl cognofeere 114,13 Aftiuncffe quid 37>^5 Vcadus de habitu ita forma de pr^emiiientc potentia eli - citur non admodum dilliniilisanalogia 53 ,Jo Adftriugcntia qux 171,37 Aerno» putrefeie 186,50 Aeris aficfliones, duplices 187,1 6 Aer' quando morbos tfiiciat i6ff,l5). Acris mutationes non fnlum itcxlofunt 83,8 Aerem immutantia 186,34 Aiop vnde dicatur 85,13 Agaricum pituita attrahit cuius rei caula acculta cA 114 2^ &is>. Agensagie vt obieftCi paties fibi fimilc reddat 51.17 Agens idem fimplex, homonymum appellatum efiedus contrarios edere poteft 41, 10. Alexandri verba de forma fubiedioriim limplicium & con pi fitorum 1 j Alexiteria aduerfiis ver.tna II 5.3^ Alinieti confefiio an acalorer.auirali ?b tltmciorfi teperatioe excitato fai 155,5 Aliii.cnta Si dcUiciia extreme lotiaria 111 genere lonus liibflarti* 136,3 Alimenta omnia vitartj habint. Alieratiodiiplcv 177-55 Alui fluori venerea lue J08 33 Au illi verba Icfloinitio cua gilii D. icannis 55,34 An fixtiis notam 1u'iis relerat quod lamina ini er tiicipi enduin vthenicniitis crn pre hcndcric 131,19 Angilicuflodes Adairr,,- bia hx,l(aac, lacob, MoCs 1C7, Angeli diAodes hominum 107.10. • Angeli (u| eriorcs nouechotisdifiunfli ic6,i^ Anima aicotrmrdat fc ad le pirameiiih partiCi,quas moderatur 35,7 Aiiiiraa'trix &fcniicsis afiu firccotporc lubffterenopo tcft. 62,1 Anima corporis Irgibus tene tur fecundum Galenu 137 11. Animadiuinicuiufdam corporis particeps 61,15 Animamundi 60,35 Anima mundi vnde defluat 101.10. Anima mundo indica iDeo Anima nihit perpetitur fede* hdum innatum Ainfitusfpiritus 137,30 Anima non pctcA otiola latere in femine 68 .1i&cius rei dcmonftratio eadem pagiua. Anima noflra non cA ab cic mcniisorta >34.13 Anima nullo inArumcnlo in ciiget ad raticcinSdQi38, 1 1 Aiiiioa luitricns non cAcon dita caufa partium Airpis 41 33- Anima prxgnas dicittirquod ci gignendi amor infitus fit 7M0- Anin.a quomodo oLligara torpori 1}S,5 Anima raiiocinatrix multas habet facultates 140,34 Anin'5 faculcalh qiixfubflaii tia fit. IJP,? Animj origo vnde fit Hippocrati 136.15 Anims pars naturalis fiilaim mortalis cA reliqu* mortales I44-34* Animx partium lubAaria diuina cA 144,50 Aiiimx fiibAantia 136,15 Anim^ fubAantia corporis expers 135.17 Alliniam elTc aftumcorporis oiganici quomodo didufic abAriOotelc 44>9 Animam nihil aliud quam ca lorcfie quomodo difium fit iGaleno in lib. de* tremore &rigore 136,33 Animam non cfTe corporis agentis inAriimcntUjIed corpus potius animx inArumS- tiini '45,33 Anima non procreari extera peratTicto& miAionc primorum corpori! cocta Alexanfii drum irum Animil diaumeftidcftinge dismuacribmanimiiis S9 21. Animal moribundum refrigcfcic 45’*? Animalia ex putri materu procreata non er quouis lub icdo fine difcriminefiut 55, 35 -... Animalium venatu viucntiu enumeratio ^34>34 Animalibus proprium atque dcfignatum eft alimentum I59>3® Animantium &ftirpium feminibus vis diuina indita ad fe propagandum p7,i 7 Antidoti feleftE diUgeti ob feruatione ,quibus prudens medicus vtebaturaduerfus fc brei 8cmorbos publice graf fantes 104,1?. A'friTTaeil et c‘u.tt7rix 65i37 ,?- 3 Antipaebia vnde nata fit 157 17- Apoplexia fit atteriis obftru- Sis ii8,3,&io Apprehenfio, ratiocinatio & memoria caufas habent pr*- ftantioreSjqul qua: reSe permiftioni elementorum aflignari pofsint i6'4,ao Apulcius dc proprio vnicuique dajtnoiie 111,13 Aqua &terra pitiutur ili?, i8. Aqua qua: vaporario eluitur ex herbis &aliis medicamctis magna vim habet i4Jj£’ Argumentum amaiori quo oftenditur perfeflia atque ex ftmine prodeuntia multo ma gisextriTifecus formam accipere qii^m qu£ ex putredinenalcuntur 53,7 Argumentum aliud nitens probare forma nafoi ex fubiefto '4751^7 Argumentum atheriaces co poficione nitensofiedere for mam fiifcicaii ifiibicAis par INDEX. tibtis 47>3 5 Argumentum delheriacc dif foluitur 3*>37 Argumentum aliud nitens oftenderedifsimilaris corpo • ris formam compofitam efTe 11,1 Argumentum cotendes in fe mine quiddam venturx for ma:c6tineri 57 .33.& eiusfo lutio paucis poftverfibus. • Argumencu contendens ofte dere formam inefle femmi 74>i 5* Argumenta contendentia po tentiam cfle imperfefta quadam formam 54*30 Argumenta alia contendetia potentiam elTe quada impet feftara formam 5 5 >^^ Argumenta alia contenden tia quidpiain form^ antea in fubiefto fuilTe 57,i-& eoru folutiopag ead. i<S. Argumenta nitentia oftedere dirsimilaris corporis for mam copoficam elTc 10,30 Argumentorum probare nitentium aliquid anima in fe - mine ineffe folutio do, i5 Ariftoteles interdumin rcru diuinarum cognitionem tran filic 87.d Ariitocelis verba de femine 73.10.«Sc 17.& 35; Ariftotclis verba in li. dc mu do ,dc VI numinis Dei pertinente per vniuerfiiinmudum 58,34. Ariftotclis verba in problematibus de bis,quorum ortus facilis eft 84,17 Arte vel fortuna qua fint,pa gin.8.vcrfii4. Arte chymiftica nihil poteft fimplcx& purufecerni 14^ 10. Artes feelcrat* eorum qui fc innephariamdemonum focictatctnpaftionibus obftrin gunt J i >9 Arrhenicum &auripigmentu in malignorum vlcerum curatione adhibentur 183,10. Articuloru dolores inluevcnerca 105,11 Aftringcntia vtilia partibus habentibus vfum coti corpo ri communem 1^5,8 Attraftio &nutritio fimilicii dine fubftStia fiunt idi,i Auerrhois ftatuic facultates alias ab his ,qua atemperamcntocmcrferunc 148,18 Aucrrhoa fententia dc calore nobis infito 45>3° Autor &opifer rcru dupler fecudumAriftotelcin 8o,io Autumnus quare perniciofus 81,1 1 B. Bafilifcus vifu enecat 105, Bilis acalore folo elementorum fit * )3 Bonu quid appellat io1,4 Bolus armena inpeftilcntibus morbis 154»^ Bubo& carbunculus ancefc brem apparens pcftcm mitio rem denuntiat ii)3 i6,poft febrem vero apparensquid fignificce ibidem. Buboin inguine eorum qui lue Venerea infeSifunt vnde 108,30 c. Cacod?mones edriofis horni nibus multa ementiutur 11 1 10. Caduea rcsdiuinituscodita fune. <)d,3 Caduca res &mortales calefti virtute gignuntur &gubernantur 9d>4 Calidum trahit &frigus depellit quomodo accipiendum I£>0,18 &anfolus calor qui ab elementis eft alimentum attrahat eodem loco Calculo hircinus fanguis va Ict 154*3^ Calor ab elementorum tempcrati&c natus,immoderatus perniciofus iSo,S Calor calcftis falutaris &vi ta confer- tK confcrilator Calor diuinus corroboratur i tcmpcricjdepratiatur aute ab cxuperantia iffo,! Calor Si rpiritus innatus partes fubftantia &tcmperame- 10 dirsimilijfiiniies reddit, & idoneas ad ciufdem forma; furceptioncm ^^^,7 Calor infitus accidens 155,4 Calor inlitus caleftis efl:,& eius rei demoiiftratio 155,3 Calor inlitus diuinus aGalenoappcllatus 15(5,33 Calor infitus no cft acceptus referendus tcperanicnto partium 45,4 Calor Iconis maior qua flrutliocamcli,non poteft tamen ferrum atterere i5P>4i Calor mitis in febre peftilcn te oftendit eam affinem no cf fe putrida: 154, 1 8 Calor natiuus caiifa effearix fcetus Calor nobis infitus cx femine ea 47,* Calor quareV/Aijivre? dicatur Calor qui in femine efi proportione rclpondet elcmcto ftcllanim <51,18 Calorem noarum fbueriaca lore qui in alimentis 13,17 Calore calefii vita animantifi &AirpiumcotineturA cius rei demonaratio *54>5 Calore fu ainctur vita animalium 44>*$ Calor totius formee cuaos 141, 10 Cantharidum vis dcicteriano perit tota vaione ^07, 3 Capillorum deduuium in lue vciicrea 105,11 Capitis dolor in luc vcncrca lOp, Io. Carnes recentes meliores ftniipucribus 135**0 Caliia: fiaulaj cortex menfes promouct 40,11 Caffias fiRuIie medulla lenit aluum INDE X. Caufa diuina morbi qufHip. 180,4. Caufif cfGcietes dtipliccsii8,4 Caufa efficiens ratione pr^di ta multorum diuerforumq3 cf feftuum principium j18,,i 0 Caufaefficiens vnius effefius principium 118,5 Caufa fcetus generandi natura aGaleno dicitur ii8,io Cauiaproxima procreatrix c& fert tantu habilitatem. quandam i32'5i5 Caufa cur ventriculus multa non toleret 158,15 Caufa vnica peflis efficiens 151,15. Cauf? abdit^qu? fint 158,13 Caufa: corrdpcntcs, 174,3 5 Caiif® du® peflis pra:paratorite 151,15 Caulsc multorum eiientorum alio pertinent qiiim ad elementa 115,10 Cailum caufa omnium corporum qua: gignuntur 80, 33- Cailuniconfertforma 113,10 Cslum contimiacqua: Deus propriis operibus itichoauit 58,10. Ccelum elementum non obnoxium interitui 81,18 Caelum paret conditori fuo .120,15. Calum fpeciem in materiam apparatam immittit 58,15. C^lii tertiii principiu 80,3 o Caliciucs Deo proxima con ditionem habent 50,10 Caeli vires diuina; cur dicantur ab Ariftotelc ,Hippocra te,Platone,Vergilio 58, lO. in Calo couerfio duplex Sr, 10. Caleflis caloris coplures ordines 15^5*3 Caleflis comierfio caufa cft omnium qua gignuntur & intereunt 81,5 Capa propedes de teflis her befeie $4>3° Ciceronis locus in Tufculanis qu^flionibus 104,15 Cicuta flrurnis cibus cui’ rei caufa occulca cft, 114 ,15 & 10. Cicuta homini pcftifera cuiusreicaufaoccultacft 114, 18,&15. Circe venefica 114,31 Circumferiptio loci fafla in carne non finit venenum intrd fiibire 153»7 Clyfteris vfum vnde didicerimus 151,1 Cognitio 3c feientia rerum initiorudis 115,10 Cognitio rerudiuinaru extra captuhumanueft 87,10 Cognitio rcru quanta in Deo 85,34- Colico dolori cingulum ex liipiir.teftino valere 15 4,3 5 CCplurcs formas in eadem re pocentii efle 3J’,35 Communes morbi fimplices qui 151,15 Communium morborum ge ncrarria 151,i5 Copofitio apca,pparatio necef faria ad formit recipieda44,4 Concoftio deprauata cft ab elementis i5o,l Concoflio fit dc?lefti calore adiuta bono temperamento 155,35- Cofiguratio c^Ieftis peftiletij caufa 151,11 Coformatio non nafcinir ex corporis tcperamcCo,fcdcx di uiniori^da natura fi uit45,i5 Conftitutio prima rerum otn nium 77*^^ Contagiofimorbiqd,i83,i3 &i85,8. Contagiofi peftjlentfs183,13 CStagiofifimpliciter 183,16 Contagioforum moibord curatio .151,38 CotempIatioDeivita 85,37 Corpus vnum dicitur quauis exmultiscopofitum 14,35 Corporis compofili formam fimplicem efle 11,10 tiii Corporis Co^orlsnaturilis compofiti ftJjjeftumcft co!iipofitu^ 4» 11... ^ Corporis noRri opilex Deu* ‘ ,, . Corporum naturalium vires «Icftium viribus tenentur 243,11. Corruptio edericer propriam fabSaoriam diiToIuit ^74,35 Corruptio duplex iptf, i Corruptio tMi’ fubftati? qu? dicatur r77>*7 Corruptionis &putrcfa&ionisd^crimen ^74)7 Cruda maiorem vim babenc qu^mcoRa 144,ai Cucurbicule cu flammaJargiore in iSibus vencrutoru animalium ^Shi Curatio intemperiei &putre dinisdiucrfa ^7^i30 D. Danielislocus expoRtusi 07 iS. Demonmedacii pares iii, 3^- Daemon proprius colendus cft ux,i 3 Demonquida Aegyptios pri milmliteras docuit 109,37 DemonSoaatis 110,30 Demonem vnufquifquc viuensbabet iio,a7 Demones boni vero modo apparent irt>3a< Demones duitatibus aSaturno ptefedi 110,15 DemonesiPlatone appellati iLmni* diRinfli funt ab of iieiis 10^,33 Demones an toto mundo va gentuT 10^,31.&ioS,i4 Demones immittiin corpora bominumi maleficis homini biis 111,1. Demones maO phantaftico modo apparent ^>33 Demonesqui j8o,8 Demones quomodo eiefti a2'4,t>. Demonu gentU duplexiog, H INDEX. De diufnis profane loquciiduninoncft ^7,13 Delcteria queda quibufdam partibus aduerfantur 137,^ Dcleterioru vis oppofitafubftantie alimentorum 135,35 Demarchus in lupum c6iicr- fiis 214,2,8 Damonum genus aDeo hominibus prefeftum 110,10 Democritus 115,18 Dcmonftratio qua ofteditur elementorum formam efle fubftantiam ,pag. 17.verfi ‘5* - DemonRrationis omms phi lolbpbice initia non femper ducitur ex prindpibus qualitatibus 13^,1 Dcfiderata ad acrem difputa tionem 7^>3J Deus celum perfe regit,animantia vero &ftirpes csli 0- pc 5P>37 Deus condito celo vim nata ralem impertiit,que nobis in Cgna effet &tepora i>7,i3 D^us omnium caula 90,10 Deus omniOconferuatorstr. 54.a:97»i^' Deus hole Theuth in egyptoinuenit arichnicticen,geotncml &Aflrologia 110,5 Deus nullius rei fimilis 90 Deus peromnes naturas diuifuseft 9(f,i4.S:98,7. Deus quid Anftoteli 90,1 Deus rebus caducis vite ftatulquecaufa 5<5’, 15 Deus rebus Ungulis vim procreandi indidit 9a,i.& quomodo indidit,pag.ead. vcrfi3 Deus vbi habitet 90,31 Dei poteftas ac vires 91,4 Deorum plena omnia 113,4 Deuteronomii locus expolitus 107,16’ DiaRole &fyftolcn non poffe elementorum qualitatib.af fignari demonftratio 161 .lo Diftami vires 4quo didicerimus ~ Dierum dettetoriorum caula celo tribuitur ab Hippo .& Gal. 180,17 Dii culti ^vctuftatcjomocs cacodemones erant fecundu Porphyriam 111,18 DionyCi verba de chorisangelorum I06’,i7 Difperfi morbi qui dicantur 184.5. Difsimilaris corporis parces eflcncia differunt 10,7. Difsimilaris corporis maceria multiplex Difsimilares partes ex qui»’ confient 118,35 Diui Pauli verba in affis apo ftolieis expofica ,97>i8 Diuinum in morbis Hippo, quid 179,11 Diuinum quid antiquis 180 Diuini nomine quid flgnificctur ^M7»3 Diuinitateinefie anim« partibus mortalib. demonftratio 145,7.& I47>I3. Dogmatici 16", i Domino,verbo &fpiritu c^li conditi funt ^4-35 Dote peculiari morbos expu gnancia 154,31 Druyd® Gallorum 108,1 Dyfcnteria,anno 1538. 100,19.' DyfcnteriE in populum graf fantes diuinum aliquid habet 100.5. Dyfenteriis ineft pefiilens quiddam 200,19 E, Ecthymata qua; 198,1. E'/t6i)ia«T(3rquje 184,10 EffeSus confifientise ^materia 1 io,3 1 Effeftus qualitatum atempe ramento 110,31 Elephanciafis ex contagioforum genere 111,29 Elephantiafi ineft venenum 113,10. Elephanciafis n5 exfola atra bile ^13)1 Elephantiafis quomodo fcrpat in corpus 182, vcrlu viti lt)0. ElephStiafeos dcfcriptio 115 6. ah Elephantiafi fanati multi per prophetas Elementi forma, qualitas eft Galeno-pag. i,verf. 10. Elemcti materia fimplcx, i 21. Elementi vnius materia non fatis copofitis corporibus gignendis pag, 1OjVetf I . Elementa quatitor cedunt in compofitoru materia 12j,ip Elementa omnia cftidentia Ariftoteli 110,15 Elementa no cuanefcunt interitu rerum 3d>i7 Elcmeta n6 pcrcGt in permu tatione aut interitu rcrupag. io,vcrf.i7 Elementa priufquam confluant ad proeveatione naturalis torporis materia formam, & qualitates habent. Elementa vel exquifiiiisime mixta non polfunt conforma tiOHcm aptam coi pori,ncquc fcnfiim ,neque motum conferre 44.1? Elemeca veluti reciprocatione fafta ad fuas naturas rede iint jitrcuntc corpore compo fito 3t), 15 Elementorum forma fiintna tura: anapitis inter fynceras qualitates &formas compofitorum corporum Iccmidu Aucrrhoen pag. 14» vcr(.3i. Elemcntoru fbrm?/unt fubflatic Ultra qua Icnfit Alcxadcr,& huius rei demoftratio pag.3(>.verf.(>.& verf vlt. Elem.ciuoiiinifoimas ambigui gciicris efle fecundum jtucrroulcm Elemeinoriim materis non prnis inter fc vimSa cchteret quiiui ad extremum exigua fuerint Elcnicntortim qualitates tot^ INDEX. jper per totas mifcentur 4$, ^5 Elementorum miftorum tem peraturaeftin qualitatum gc nere Emplaftra ex porro,espa,allio,flnapi Sc tbapfla jn jSib^ venenatorum animalium 153 4‘^ ^ me ^^»37>s i'vd'H/j,fCi vndefiat 184,10 &38,& eorum enumeratio ibidcm,& 185,10. E’rrtAtj^tia quid fecundum Alexandrum 45»^^ quid fit fetundu quofdam 49,10 Epidemii fimplicesvnde fiSt 184,13. Epidemiis morbis occultum quiddam inefle 200,1 EWi<Aiitt»caufe,i87,II & paulo poft. ^peftilcntium morboiii differentia 187,13 E‘7w/*<M.i«vmorbonimdiuifio 184,1,&vcrf 30. 'B'm^iip.iav fimplkificnume ratio 184,30 Epilepfia omnis hveneno intus genito 185,25 Epilogus matutins difputationis Epitliymum atram bilem attrahit,cuius rei caufa occulta eft *114,15 Si 25. Effenti* rerum ignots efficiunt vt formas elemcntoru infcparabilium qualitatu nomine appellemus pag .18 , vcrf.27. Effentiaiis differentia non po tcft ex accidente confticui pa gin.iS,i 5. Eiiicbiivcrba de vi generandi cailoinfira i>5,7 Kx cantharidibus emplaftra iniftibus venenatorum ani nialium *53s^ Ex Gaiaco potus in lue vencrea 211,1 Exfiniplici nihil nili fimplex fitpag.’9,verf.ip. Exarhemata qu?ip8,3«3^ eo rumdclcriptio vcrT.io.ciufd. P^S' Exanthemataeurpueris fami liaria 157^27 Exanthemata non efle reliquias menftruiianguinisipfi 33. &pag.fcqiienti Exanthematum caufa 157,13 Exanthematudeferiptio 157 31. Exanthematum &cQhymatum diferimen Jp8,i Excrementorum corporis for des efficiut, vt calor qui in eo inhabitat cileflis cflen& pof fit fecundum Auenhoen, & huius rei'di!utio 155,30 Exemplo oftenditur formam fimplicem non poffe emergere ex fubieflis partibus corporis 30,1 Exemplaria apud Dionyfifi Areopagitam 94,3^ Exercitus locuftarum conuolansin Gallia& Italiam 150, 18. Expcricndiccttaratio2 5i,5 Experimentum quare fallax ab Hippocrate diSum fit Explicatio vers ongiBis formarum iiibftantialmm 75, ir. F, facultas quid fit oftcnlio 15- militudine ^44- 4 1-acuItas ad aliquid dicitur i40,io.d:i 4i, 5. Facultas cauli elFcftrix 139, Facultas rctentrix vtenacalo rccscicfti itfOjii» Facultas temperamenti proprietas r4r,io Facultas ventriculi contetrix ictelefti calore itfOji 3 Facultatis fubftatia in quo po fita I4UI3* Facultatem anima vocat A- uerrhois i43>’’5* Facultates prim» it9j’4 fiiU Facultates facultates totffit,quot a5io- fics 140,11.5: i4i>* 4? facultates tot funtiquot caufarum efficientium differeti? 144,1 6 Facultatum ^tota fabftantia fluctiunj ordines multi 125, Falfa quorundam opinio , quomodo rei cliiufque forma de potentia materi® cdu catur 4P3IO Fafdnatio vifu,* huius caufa ZlIjjO. Febris fudorifica exathematibus affinis 158,151 Febris fudorifica in cphe - merisnumerandacft 15,15 febris peftileniis fymptomatiim enumeratio154»'^^*^^^* vl timo. Febris fudorific® de/criptio, r Febres acut» mpopulu graU fantesdiuinum aliquid habet 100,5* Febres aliam caufam quaputredinem habentes 101, i 5 Febres omnes ex bile 104, »7* febrium intermittentium ma teria invifeeribus ao4>i 5 Febrium omnium intermittentiumgenus falutare loi, fidrix caufa cur in particulis permaneat ratio 147, 35 Sc 148 ,5. Fcecus formatur ivi quadam potcntifsima extrinfccus appellente Icetus in vtero nutritur piirif fimofanguine ^97A Fcecus comes putredinis 174 zg. Forma ic®Io 140,^ Forma compofiti fimplexfim plicium partium formas inte gras Si incorruptas in toto coercet 2.4>io forma copofiti corporis fimplex &limi]aris etper omnes pams iu(a<ll38, 5.&eius INDEX. rei demonfiratio eodem loforma cuiufquc eft fimplicif fima ^7.2^ forma cuiufque fiibftati® na curalis fubftantiaeftpag.i 3, verf.27. forma eft quatoticlTentiam largitur pag.i7,verf 25 . forma fit deperit pag. 8,verf. .sforma geniti nonfluitaparc tibus forma momento in materia immigrat 77,31- forma natura fimpliciter dicitur ab Empedocle 47,1 forma non ante aftu eft qua fit perfeflionem confequuta fecundum Alcxandru 04,36' Forma non eft vis ex fubie- «Saruin partium naturis profcfta 15,5 Forma non cofummatur pau latim,fed fubitb tota in fubic aura concedit 5^*35 Forma omnis fimplcxnecco pofita eft cxfubieaarumpar tium formis Forma perfcSifsima qu* 11 39. Forma propria fimilariu partium qu® fit fecundum Auer rhoen 155, i5 forma qu® ab arte eft,fubfta tia non eft,fcd qualitas pag. i6,verf 16. Forma qu6 perfeftior eft , cii perfeSiorem Sc inftruftiorem corporis velutoffieinam habet 21,32 forma fimplex totius non po teft exftibiefiis formis emer gere __45.1 forma fimplex diuinaeft 114,10. Forma fimplicifsima &imperfeaiflimaqu® 11,20 Forma tota femini ftatimindi ta eft dgenitore fecundS The miftium 68,15 Forni; asiones fub fenfum cadunt. 124,10 Formam agere,demonftratio Formam, agendi efle principium,demonftratio 111,1 Formam &animam non efle harmoniam 45 »*^ Formam non pofle exfubie- &is formis proucnirc etiam fi totius cbpofita forma ftatuatur, demonftratio 31, 1 0 Formam non poffc c0cexib- lis fimpliciu formis fiuefimplcx flue compofitafit totius forma -ji.io formam non pofle proficifei itemperatione corporum,de monftratio 48,20 Formam qO; femini ineft no obtinere media naturam inter fubftantiam &accidens, oftcnfio 65,15 Formam rei cslitus demitti Galenus affirmat &cius ver balib.xvii,devfuparciu 125 Forma totius diuerfum quiddam efle apartium formis, demonftratio Formam vnam compofiti effc oportcic demonftratio 24, 10. Form®vnius& fimplicis no funt plurcs gradus perfeftionis 6<r,i5 formam educi de pocetia ma teri® quidfit,&Simplicii ver badeWre 48,35 Forms elementorum media habent naturam inter fubfta tiam &accidens fecundum Aucrrhocn 65,38 Form®,prims^uc fubftanti® rerum omnium de csloducu tur 80,13 Formarum multi ordines ix, 18. Formarum non alia miftioeft qua materiarum 49,1$’ Formarum origo cliuina eft 8^,15. Formarum origo qualis fit & vnde 68,7 Formaru que in elementis coitio coitio fair<j«redlcur ab Alexa dro eo modo fieri quo coirariarum qualitatum confullo, pag.J 5.ver{;i,. * fun&io occulca que fit 158 11. Fundio omnia animaliscaloric^Icfiiaifignanda ef! iCi» Fundionei diuin; qua:appcl landse 158,«?. Fundiones plurim^ in nobis ex occultis caufis fiinc 157» 2-7 Fundiones, quas oculis cerni muSjdiuinx fune >$S>4 Fundiones vari* &diucrfx, cx partium,quibus anima infufacft, differentia profieifefi tur 38,37 Fundionum que ab occultis caulis &manileffis prodeat, explicatio 158,1^ Fungi,Arrhenicum,auripigmecum &fimilia venena infirma 183,^ Frigida Sc ftyptica in morbis pcftilcntibus vtilia Fruduum procreatio &incre trentum cxlcfti calore fit ijx IO. G. Galenus fiicecurfe nullam validam rationem de corporis ftrudura inucnire potuiire I3I.30' Galenus fatetur fe nefeire arima fubftantiam ,i37, i Galen’inquo difsidet aMo fc &Platone,dc rerum creatione 130,30 Galenusvixit temporibus A- lexandri j3plirodifienfis pag. 14.vcrr.17, Galeni verba dc vi illa fidrice in fmgulis animalium particulis permanente &eas ad fuum opus excitante 145,13 &147,4- Galeni verba de anima, Sc de fpiritu in ventriculis cerebri contento lib.7.dcplacit.P!aC. AHipp. *J4,i° INDEX. Galeni verba de caufa pulTacionis qua in venis fit expe duniur i3i>]34 Galeni verba de fcetus forma tioneexpenfa Caleni verba de fiibftantia fii cultatu expenduntur ijp.i 5 Galeni verbalib. i$. de vfii partium &ir.de placitis Piat. &Hip.expofita 131, xo Galeni verba de cofbrmacrice anima contenta in femine &^parentibusprouenietein ftemm 247,2-5 Galeni verborum de (emine expolitio 227,35 Genus perfedionum viuentium imitationem defiderat ampliorem 8j,ix Gignenda fbrma ne minimum quidem ante in materia fuit 54,2i> Gonorrhoea in luc vencrca xo8,3x. Gradus definiuntur facultatu ordines 43,5 Graucdo anhelofa peflilens erat ii»<>,ii Graci cx Aegyptiis &Hcbrais multa didicerut 55,x x Gubernacula regionfi mundi diftribuca damonib’ 105, 1 7 Gymnofophifte ludorum 108,1. H. Heraclitus de Diis etiam in cafa furnaria 113,10 Heraclius Iapis allio perandus facultatem trahendi fer ri amittit »43.2 5 Heroes 108,38 Heroes Platonis 108,15 Hippocrates 125,28 Hirundinum efnis angina valet 254*3*' Homo curhominem generet, equus equum 23x,37 Homoproxima Sc continens caufa efficiens geniti hominis 85,11 Humanarum rerum admini- Aratio angelis demadata 107 .* 5- Hydraigyr’ pcruerfan r,to Hydrargyrusfrigida ^11,5.* quatenus iuuet lue venerea infcdospag.ead. 1o. Hydrargyri vapor emollit neruos 171.15 Hydrargyro curati recidfitin luem Veneream 111,30 Hydrargyrum non adhibendam in venerea lue 110,15 Hydrophobia quis morbus 183,16'. ibis in Aegypto dicata Deo cuidam lio,% Iderus magica arte fanatus 115,II. ^ Idea comes indiuidua bonitatis 101,11 Idea? Platonicorurr 113,31 Idearum Platonis explicatio 100,35. Idearum differentiae vnde di manent 101,14 l'rf'/orMTi5 «ypsTM 114,33 Ignis A: aer agunt 115,1^ Immodcrane materis differenti» 271,3 Immoderatio materi* morbuspartis fimilaris, 170,1. In exanthematibus interiora papulis manantibus fcatent 158,10 In febre ardente aliud efi qua putredo 175,10 In peftilente febre adhibendaquecotiusfubfflti* proprietate venenoaduerfa fint i5<>, ix.de eorum enumeratio ibidem. In pefiilente febre firiglda Se adffringeciaadhibeda 145,^ Inpeftilente febremediapr? (ctibenda 156,11 In peftilente febre qu^domit tendus fanguis 14 5,30 In pcffilcnte febre fi corpus fuerit purum quare non mic tendus fanguis 255,33 Inpeffilente ftbre valida pur gatio fugienda cft 5 Inparalyfi cft etiam nerui ob ftniftio 263,38 locUR Vcneretluis varia iyroptoma ta pro teroperamcDtoru varie tate,m qu? incidit zo8 ,io Veneres luis venenata natura ao7,i3 venere® luis veneni vis hebetior xo8,4 Veneream luem confequitur paftulain eolocovbi cainfederitio8,i«.&verf.a5 Venter clyftcre eluendus hau fto veneno Ventriculus diOblutus qu« non toleret 168,17 Ventriculi imbecillitatis cau- Cq «70.M Verba GJeni de vi foetus c6 formatrice Ver quare omnium temporfi faluberrimum 81,7 Vere incunte muh*innoua- tioncsrerum 81,51 Veratrum coturnicibus cibus cuius rei eaula occulta ell 114,18 &ij)i Vcratifi homini peftiforum cuius rei caufacA occulta 114 18 &ifi. INDEX. Vei^ilii locus ,6" .Aencidos expoiltus 105,8, &104,35 Vini acrioris paffique potus obtundit venenum 254,11 Vires a.qualicatibus nats di- Ainguend® lunt ab his,quas piateriaedic 110,18 Vires inanimalibus viuis & Airpibus qu?iniifdem n&infunt 144,^ Vires materi® inclTe quomo do intelligendum 1151,18 Vires quas profert forma fut diuin®,vt forraaipla 113,1 o Vires rcru non efle acceptas referendas naturis elementorum,demonftraiio exemplo theriaces 53,3 Vires rerum omnifi vndepro ficifeantur 117,3^ Vires rerum quare occulta di cantur 3^>33 Virtutum Isfarum tres cauf® 170,11. Visczlicus demiOanon vno modo drebus inferioribus fufeipitur 100,15 Vifeera eorum q'ii lue vene* rcainfoSifunt viceribus fcateiit iOsi ,3 7 Vftio candente ferro domat virus 2' 58,10 Vita eorum qui in calis agut 8^,10. Vleera eancrofa melancholicis in luc vcncrca 208,1. Vlcefa phaged?nica biliofis in lue vencrea ao8,verf.v!t. Vlccra pituitoforum qualia 'inluevenerca 2051,1 Vomitus quibus rciAc prouo cecur prslcrtim in veneno hatifto Vmbra nucis 20 5*5 Vrin» quare non appareant -turbid® in febribus peftilen tibus 193,15,& cur fcdime to,rubAantia &colore laudabili,ibidem Vulgarium morborum caufa communis 100,30 Vulnus infliSum^ venenatis animalibus cito non coale - fcit 253,11 Vulpis pulmo ad afthmai54 33- F/NIS INDICIS. i*AKcfBor roTprAor iatpo? iip Top i’a(f,cSp <t^K'Afep. axics^iKs cct/icKfuiVf tat^cis AiTTUTarnf hWvks lUvVin TToAwssfa! hh uSi yctUfc ^uAmp iraAea izm)i/^(iT[ui‘ X&iio^etq imnoiQ' oifMvt Ac,e5i ayvyiovf ovx «epetpWcttp 4>v« 7cie S)<pvw. AdHcnncum Franci^Re- GEM CHKISriANISSIUrM, lOAN- nls Fcrnelij Amhiani,deahditis mum caufslthnduo. EKAEEAriO. ICVIvnqua fcriptori Chriftianifsime Rex ceree vni cunctandi muiciimque dubitadioccarioincc(sit,numhas dc abditis rerucaufis lucubrationes diu fuppreflas, in apertum proferrem, patererq, in vulgus emanare. Jd enim fepe mihiin animo veriabatur,nonleuis effe momenti in arte omniu pr^- ftantifsima, &qua: in totius humani generis falutem comparata fit ,abftrufum quiddam &reconditum depromere, xo quod avulgari genere philofopliandi,& apopularibus fenfibus abhorret.Non paucos iccirco elle qui medendiarte veteria labore inuentafatifqj conlummatarati,no vlcraprogrc di contendat,vclintque pofteros omnes vno quali filo dedu- <5tos,iifdcfeinpervefcigiis infiftcrc,de quib® nefas Iit vel traf- ^5 iierfiim(quod. aiur)vngue decedere. Via illi prorfusobdriiuc inucniendis nouis,& eosimpudencisegrauiteracculant, qui in co omne fludiu collocarut, vt aut nouu quippiacoderenr, aut traditas ab antiquis artes ia quafivetufliatc collapfas fulcirent,aut illis addctct,qua: partun diUgetia,parcim ?tate ef- 30 fcntprogrcdientecofcquuti, &qua: teporibus magis qferiptoribus defuerat. His ex caufis ab hac editione deterreri po teram,omniaq; lubens filentio obruiflcm,niri qu? de re mcdicafeorfum anobis traduntur,ha:c quafi interpretationem defidcrarct,line quibus &: oblcurailia manerent, &: no fatis i5tuta ab improboru voce. Cxterulilianc vetuflifsimiphilofophi viatcnnillcntjVt femper maioruprcfsis veftigiis ,intra cofdc terminos fubfiftcrcnt,ncq; penitus in intimam naturg cognitione penetrarent, dciiierfa adhuc lateret multis in rebus veritas: &vixdii vllu in abdita nacurx fcicncia lumen cf- Afulfillct ^PRAE FATIO. fulfiflet.Si omnemlaborepofteri collocaflent, vt eas folii arces &difciplinas cx?clificarec,quaru fundameta priores leccrant.nunqt£ multa difciplinaru copia crevufret.Si qua; in veterum mentenonvenerat, luniores no aperuifrenc,iicqi illoruminduftriafuis vigiliis excitalTent :nouaingemorulumi- 5 na minime lucerent.Atquonia philofophis alia via aliaq; ftu dioriiratio placuit,neq; obtredatoru lingua, neq; veteru ornata grauitas Scamplifsima authoritas pofterortiquequam alcribendo cleterruit:oinnescertatimficclaborarut,vt ^tates prope fmgulx,magna &c authorunouoru &artium copiam 10 profunderet.Atque vt interim de hac noftra fyncere loquar, difciplintE 6c artes qu^ annis prope nulle ac ducentis fepult^ fuerat,autqu^verius extinfilsE occiderat,iaplane reuixerunt, priftinu,ne dica maiore, fplendore adept?,vt nihil fere do£to illi feculo debeat h^c ?tas inuidcre.Diccdi ratio fumm%elo i queeia nuc pafsim dorefcit,philofophi3;genus omne excolitur:mufici,geomccrg,fabri,piaores,architeai,fculptores,aluq; artifices innumeri fic mkis acie extuleruc, vt artes quiq; fuas prodaris magnificifq; operibus exornarint,qu^ veruftio ribus illis vnoomniu ore celebratis nihil cedat. Neqjinuentis folu ornameta &incremaa adiunxit teporum excurfio, re/Quanto ampliore nomine donadi nobis funthoc feculo machinarti inueeores,quibus ab ardeti quafi bombo,nomen• bombardarum eft indituni?qua;,dijboni, quato vel balliftis violetiores,vel tormetis rapidiores ,vel catapultis cocitatiores ferunt JArte libroruchalcographica quid veili® ad omniu difciplinarii propagatione?at illa protulit noftra b^c artas, vt &paulo fupcrior,ccra;,corticis,autpapyri vice,cbartam hac quafabriana primi appcJlarut: atq; ihorti ope in tatufaftigiu eued^ funt litcr^.Qms ignorat non cii nouaru reru defiderio quanauigadi pcritia,clallcpcrluftratuOceanu?repertas Infu las?intimos Indix receflus apcrtos.^maxima cotinentis ad oc ^5 ciduu parte,quainde nouu orbe appellat ,prifcis ignota, noftris magno fuo comodo cognita fmfie ?H?c, vt cuda aftronomica,Platoni,ArifiotelijVecuftioribufqj pbilofopbis no fa tis perfpeda,Ptolcm?us dein plurimu auxit &illuftrauit:qui tamen fed artes nouas protulit ,ad quas prioru nunqvel ingeniii vel indullria penetrauerat.Dcmetriu admirata eft antiquitas atq; illu ab reperta machina quada bellica,appellauit obfefio 3 PRAE FATIO. tame fi nucrcdcai:, Geographia no agnofcat,aclcd nouus or- 'bis indudus videt huius feculi nauigatione.Ad cjua nos non dico adiumentu attulimus,certe cxcogitauim® horaru isquinodialiu obleruatide, qua ratione quacuq, fis orbis regione, yillius eapofsis intcrnorcere ,qua Geographi appellat logirudinem. Quodquide de fontibus antiquoru no haufimils,led de noftris riuulis primi (ni fallor)jptuIimus.Te quocuq; vertas cogitatione,intelliges non decoxille poiteros jfed eredo ad contemplationem intentbq; animo hereditate veteru ar- 10 tiii amplialle &induxiile nouas .Qmdigitur inquiunt non efle huius noftrx aetatis, nouu quicqpredare pofie? Incdprchenlariircruimmenfacfl; multitudo,&: multo maior ^quae pofsit vnquapercipi.Nulla aute ratio afferri poteft cur ingenioru laus nunc fit inferiorrquid efl: igitur cur aliquis hk x~ 15 tatetaminclemcnterdamncr,vtextantarerum copia nihil queat attingere ?Qmshocfeculu tanti infimulcc fiuporis, tantae tarditatis,nihil vt nouu cudere pofsit, nullaru artiu afferre j.pucntum? Qmfquis mentis valens acumine inertia no torpebit, fed ad res cognofccdas tepus diligentiamq; fumer, xo potent orbita cande cfi veterib® terere ,&: in eiufdc induftriie curriculo vcrlari,& illoru obferuacionib^ adiutus,inudis artibus magnaaddere incrcineta, &noua condere multis jpfutura.Sic emmalia ex alijs trahi folet ,&ex anguftis fontibus per ampla flumina deriuarirtantaqjell artiu &difciplinani *5feneSjVt apta cx fele omnia &conexa videanf^Si libere quod fentio diccre liccc,dica,et quide paucis:ta peccant qui avecerib® pcrueftigata omnia coprehcnfaq; efle contendunt ,qqni cifdc prima rcril cognitionem dctrahut,iliosq; de veteri dodrinarupoflefsionc dcijciut.His coftitutis,velim cx cequo & 30 bono accedat nobis honorarij arbitri acqjdifccptatorcs, qui malo inuiditepuri,&: profed’ cc confilij mei ratione colligat ac iudicet :nec enim tantu ipfe mihi tribuo,vt fide haberi velim pr^iudicatce mex fententia: .Qmprimi inter veteres admirabili quoda adphilofophandu Audio le cotulcrut, inna- 35 turxanguftias &quafi in carceres dcdudi, eo fercuocariint fpatii,vt folis miidi elemecis ppetuo inli?retes,nii'nisq5mate- rig dediti,longe intra modii cofliterint.Alij deinde creffiorc animo,filis no cotenti finib’ ad Aegyptios(quib.cuChaldgis ct Hebrgis frequens erat commerciu) c6migrarur,a quib.di- Ajj uina pRAE FATI: O. '*uina n5 pmc^S caligincq; pcepta tetulem^ SLoftcaph.lofcphutanqvanjs refperfcre hgmet.s,& ^ai^Impictatislabeinquinarunt. Vnde acadit vt tumvel mis et materiata nimis fuerit philofophandi ratio, velfidiiiimim quippia attigillct.mcoftans ac prorfus meata .Nunc S verd qulndo Dei Opt. Max.beneficio,nobis per Chriftulux infa ventatis affulfit,multa llmul nobis funt diuinitus allata, /veterib» animo n6 integrepcepta. Quis noftru immortalitate anima:,domiciliu,vim,naturaqi nefcit ?Quid porro inter philofophoriS greges magis c6trouerfum,auc diutmmolo ribiis contetionib' exagitatuJOrdines coeleftes,& illa fupern£eciuitatisdcfcriptione,quis vetetu fapientiu lubodoratus efl:>Ha:c aute fi iam cudis patent mortafib’, quis etia non inteliigat multa eCTe in philofophia extra elemetoru ordinem, prorfus abftrufa&: naturae arcanis inuoIuta,qu5 ncqioculis, neq; auribus,neq; vllo fcnfu deprehendipoflunt? horuq; cognitionem nonmihi modo ,fed &noftri ordinis nominisq; cuilibet notiore qua Ethnicis philofophis effe debereiVideo pofteriores illos Plafonicos,Numenm,Philone,Pl_otinu ,lablicu,Proclu, quicquidde diuiiiis rebus raagnificuattigerut, ,o illud’a Chriftianis viris,Ioanne,Paulo,Hierothco,Dionyfio furcimexcepille:vt inde abftrufa Platonis di£la clarius, lucidiusq; interpretai'cr,ct in veru ienfum deduccret.Nobis vero n5 flmilicer liceat Hippocratis fenfa ndc apti^rcfci-are,vt vet^ medediratiofufcipiatincreincntuJAfFigemiirncppecuohi^ ij caducis?Nii|c6cretuhunc craflLimq;aereperrupcm^?Nunq ex hoctcnebricofo metis carccre iiiplpicua lucc euolabim^? Nunqua abdu£to per meditatione animo,diuina abftrufaq; coteraplabimiir? H^cfmgulaquuapudme tacit" expendere,fimuIq;aliquadoinonit'’cflem Hippocratis oraculo,quo 30 in morbis diuinii quippia inelle c6firmat:cxiftimaui |)erbreuefentenriapmagno efle momeco ponderanda, &eo magis qj eximi® virobmuinitateolimceunumc cultus {it,ctbreui fentetia magnarerufupelleftilc qua mente gerebat coclufcrit.Primoru pbilofophoru mos fuit qugeunq? diuina attigif- 35. fent,tanqmyfteriac6tegere,autintegumetis quibiilHaet inuolucris implicata enutiarc,feuimperit9multitudinis ofFeiifione veriti,fcu quia hxc ta abftrufafi nullo ncgocio intcliigerefjjpbatuiri minime fperaret. Qjaocirca anno abhinc vi~. gcfimo PRAEFATIO. 5 gefimo odoratus quippiafubdiuininominein medediartc pcnit* obuelatulatere,qdff6diifatis pateret, ccepi illi^ fludio ct amoreincitat® ^d efla inueftigarc. Dephedi aut id cfle abdi toru morboru tra^acione,nec facis trita,necveccru monimc« ^cis expfsailine qua tame maca ct dutaxat inchoata,nec numc ros omnes habitura iit ars mededi.Hoc teporis curriculo in h?c vndiq; mulca pcruohtaui ,loge plura ineditae® fum,neqj quicqoccurrit, quod acoccpra ea de re fentetiamereuocet. Qjio logi® ^tate,liceris, artis excrcicatioe,ec multis tu aliorU, IO tumeisexperimetisedipe£t&ib®^ccdo,hoc mihi certior veriora; fit de abdicis morbis fetecia ,in qua et plcrosq; oes pau cis admodii rationib.ia adduci video,quaii illoril aniin® quodaveriinftiduafHatiiqTicpfufus. Eaaiit qui^nafic, ia literis madare conor,no taphciuairpe,qdefiderio exckadi ingenia ij multoruadveriinueiiigatione'. Magnus hic nofter conatus Rex Chriftianifsime/ed qui maicftatis tu? fpledore fumma virnTumraiiq; robur obtinebit, hnouislaetisqj regni tui aufpicijs ille nobis affulgeat.Acccdec nihilomin® et rationes no tatu jpbabilcs,vcrucciaadaffemieduneceffari<^,quib. (vteo- »0 fido)vericasipfa manu nobis adijcietjecfualuce obfcuramul toru caligine excutiet. Q^inctia nc qd in opinione dubia no facis ratu haberet, lingula qtieq; ex Galeni monimetis videbor affirmalic,qtaccfialiquadovidech?c dedica quafi opera extenuare,in ea tame vel noles pleruq; relabic.hinc fcient oes ^5 qdterim® argumetuecincomunemedicingvium primi coferimus,idipfuin veteres acngifie,vixqj vllii clle qhac in animofentetia infica ct quafi inlculpta non habeat, etia ff verbo pleruq; aliud cxpiimac.Itaq;qn5 pauci hac nollra inflicucione exiftimaturi fmit noua,re verapuetus eft,neq; ea fum in- }o foletia, vc mc eius auchore ia£te,fc(l interpte dutaxat et expia natorcjpfitcor.hfcaut maxime in pofteriore libru medicor, qu^ quonia ex phyheis nafei coftituiq; folet, ipla ratio cone - xi coegit in lib.priorc philofophica qugda promittere,qui; in illoru demollracione noceflariavidebanAtqjitaquacudiui- 35 nitatiSjidcffabdicarucaularUjincft tu naturali philofopliix, tu rei medico,hoc vnu opufculu ferutabie ct difcucicc .Q^od aut res cft plena cotcci6is,differedi ratione quada aggredior, no limplici narratiois Ipccic,fed quib.ferc fermonib.rcs controucrfaaeidifpucariqjfolcc;ataliquoda indudus exordio. ^^^Aiij Mundi .de abditis rervm cavsis MrUDI elementa SOL^M ; materiamgenitis ^uihuj^nereljftsim~ pertiri. Cap. Z, Phtltams, Bruttie, Euduxtte. -*; pp PORTVNE' adelTe video quem qua:re- Jbam, nifi mefallunt oculi ,alioqui non fatis Speffpicaccs. Profcftd is ipfe eft, neque fplen- Idor hic exorientis Solis aduerfus ,acie obtu- ,i„i IU jnimqiie oculorum petUtingit. Ofelicem &,1? auf^cara o^rfatione .Etenim liberabor eo fcrupulo, qui mihi ex agitata per hofce dies difputatioe iniedus eft. Ille fic me habuit male,vt nulla ratione potuerit ame reuelli. Soda, ,lis hic iampride meus,toto decenio vifus nemini, fcio afferet noui aliquid ex loga peregrinati6e,illius ope cofequar quod 1 5 .meo ipfius ingenio aiiequi non potili. .Sed quona ille fe proripitPnon allequar virum nifi procul inclamem. Heus tu bo ne Yir,heus Brute,fubfifte per ZEfculapium, aut fi maiiis,per Hippocratis geniummec enim ardtius habeo vinculum,qiio teretinea.B. ‘i^is eft qui me vocatio falue mi Phihatre. P^i. i<j Salue tu quoque.iJr.Facis tu quidem tuo more,vt feftiuus a» gas verbis,nec vnquamvrbanitatis fales exuas. Sed quid tu? quo hinc te agis? Ph.Teipfum qua:rebam,quem rediille no- bis audieram. Br. En tibi adftim.PAVideo.fcd vfque ed info lens vixvt.oculis meis creda, quibus monftrofimilis eft hic tuus aduentus. Quamcupio te interrogare. Bm. Tam cito? vixdum bene falutaui. Pitl. Ndnqueo amplius fupprimete quod mcqdiutifsinie torfit.5; Qmdhoc tadem rei? Ph. Nq ita pridem adindidam qu.and.im celebrium medicorunvdie fcepcationcm,conueni vel .audiendi ftudio,vt plane immodi ja' eo illius artis amore teneor .Agitabatur inter cos eiufmodi quxftio, An ne quod in morbis eft diuinum,diuinaniopcm dcfideret. Ifttidolimab Hippocrate noftrofimpliciterbre-. uiterque didum,videbamvariis interpretationibus alio atq;; ipfefperabaro,trahi:nccprofeadtumultuofoillocongreflu JJ. decidi res omnis potuit, tu quod nonus interpres libere fiifeque explicandi caruitloco ,tum quod pmiidicata opinio. &fauorcin detrahebat &c fide inauait5(vt tura .aiebant)fcntentiE. Ab eo die optabam tui mihi copia fieri ,vt tuu ea do refen- LIBER ERIM:V:,S.. .;;^ re fcnftim expedires,quo.fa(5to,me bca-uefis.Enimuero mihi perfuadeOjinea re nolbcemediciruE verti cardinem.^. Rem affers arduam ,in quapaulum cofumere temporis mihi niic ociofo. &curis laxato iucundum eft,videamus qualifiiam Cit _5res ipra,idipfumvereor,ne tuus interpres rem luam no plane conficiatrvix quippe adducivlla ratione pofliim,vtca exiguo integumento,tata fit inclufa diuinitas. Memini alias me inphilolophum quendaniincidifle,cui fimilium fere eflet paradoxorum curaris palam enunciabat, non omnes rerum ,o.vires ab elementorum permiftione prodiiile,neque h?c omr nino caufas efle eorum.qu^ confiftnntrledplurima acoelo tu orta,tum fiias obtinuille vires, P^.Plurima horum fimilia au dijllcs tota dilputatione. B. At fcis quid illi obtigerit plnlofophQ?P^.Qmdobfccro?5.Is deinonftrationum necefsita- ,jte compulfus, tandem in elementa coelo recidit .Ph. Maior elfvisnoj[lrohuicEudQxo,quiindcmoll:rationeplurim’ineumbitrefl: in eo nonihil quodforlan audire velis.Si illu pro- ,:be noui (nouiautem optime) liibens aperiet nobis &edifle- :ret haC rem totam,&gratiam ab illo fimus inituri, fi nos bexo nigne &attento animo audierimus.B.Ain? Speras idnobis 'probatum iri? Ph. Exitum.nolim polliceri,vnum fcio illum quidem certe enunciaturu nobis ea myfteria ,quas abftrufa, neque in communibus hominum fcnfibiis pofita ,hactenus putauic. B. Vtvt res habeat, placet hominis ingeniu ac vires x5 experiririiac tamen lege vt mihi liceat, qusecimque obfcura ;aut nona audia, fcdulb percotari, &liberius difientirc fi abfurdum quiddam attingere videbitur: fic enim fiet,vt audias meam, quam tantopere defideras, haede re fententiam. Ph. •Elficiavt tibi liccatrviri mores &ingcniuprobctenco. Bru. jo Comieniainus hominem,&; quando ita videtur, interpellc- 'mus.PAEritnunctcmpcftiuum,agitcniminvillaproxima, quoprofedtus efthcri cum amicis plulofophis,ibi plenius &: audacias fermonem cum illo conferemus ,tantifper dum fc fraget ceftiuus ifte calor .Illud iiMrimis vereor, ne no defee- '3 5dant in animum noftriim qu? afferetrpetet enim nefeio quid :cx abditis fontibus rei mcdicrE,qud no cuiuis penetrare proptumeft. Tuipfc &noftrate &externa philofopliiainftrutUis,impetum fuftinebis, fi quado fiiperior erit meis viribus. Malim enim tuto fugere ,quam temere &cum notaiis mc Aiiij obiiccre 8DE ABDITIS RERVM CAVSIS obiicere quce perferre nequeam. Atvehementer me pudeat, fi eaphilofophixprsceptanefdre deprehedar,quibus velim videri recens inftitutus. Qjpocirca dum hanc viam compen^ diariam per faltus &humiliores colles conficimus,quafo in commune confideremus conferamufque philofophi^ prin- ^ cipia,qu$cun?j^ in futuram difputationem vtilia ludicas ;ne quum adferia veniemus, graue fit viro in hxc,qux fui ingenij nonfiint,detrudi. Sic enim nihil moliemurperturbate, & aminimis ftruemus maxima. B. Ordinem dicis que omnes fecuti funt ,in quorum nos veftigia incurrere debemus .Bh. Itaque matutinus hic auium concetus dumrecreat animos, inito colloquio h?c explicanda fufcipe.B. Remvt vis aggredior, &in primis rogo te ,certo ne fcias naturam aliquid ef- QjjnJ Ndfiiri. naturalis philofophijE prsecepta tradut,naturam quadam efle non dubitat ,aqua &fe ipumMue appellat: idque taquam notilsimum &apud omnes peruulgatum,philofo- *^ phia: principium ftatuunt, quod neque demonftrari debeat, neqj pofsit..B.Illam ne tu aliquando aut vidifti,aut manutra dalH? Ph. Videre non contendo, li modo cogitatiohe fatis hanc polium confequi .Tuigitur alib perge. B. Eorum qu£ mundus habet omnium, aha per naturam ellc dicuntur, alia per alias caiifas ,vt per artem vel fortunam. Ph.Qjio modo? B. 'Quj£ fponte fua interioreque impetu prodierunt,natura elle dicuntur,vt quatuormundi elementa,metalla,ftirpes omnes, cunfta animalia ,horumque partes :at leilica aut domus,non narura,fed arce fuam ratione eftadepta.Neque verb animal,neque ftirps,neque quic(juam ceterorum naturaliu appellatur natura,fed duncaxat anatura, aqua oriri dicitur,confiftcre atque conferuari: hoc igitur ortus omnifquc adionis occultum intimiWquc principium, natura cuiiifq} mtttududicitur Sc ell.Huic materies quadam rubijcicur,quemad- 3® modufimulachro a^s autlignu; qua fane oportet &naturx nomine dignari.Sicvnuquodq; ex naturis duabus coflatum ell,qua£ nullo paflo feiugi ,aut difclu&locis cofiftere queut: led eft vtraq; alterius fic appetens,vt ei annexa alioqui morifmtd crfc' turafoucac'! Materies caqu^formxtanquaprimufundameiS p™- l'^i!^l^^*^nicur ,dumres ipfa copofica perit ,atq; in aliam fapetum fjje. ccflit,vnacadeq; permanet .Omnis enim qute gigniturfubftacia ex quodagignif fitq; fubiedto: queadmoduex aqua fic aer,ftir- LIBERPRIMVS. ^ aer,fi:irpes et animalia ex {emine,neq; quicquam fit ex nihilo* Atqui fubictftu ex quo aliquid faduin eft ,ex materia &Ipecie conditum eratdpecies pehjc abijrqj fucccdente altera,priuationemqj tollente: materia autem eadem permanfit,qu:E jhanc fubiedafubftrataqj exciperet .Necelle igitur eft huc in modumfubijci quiddam, in quo feruato ac fuperftite fiat rerum coniicrfio.Ex quo intelligitur maceriam nec vllo ortu generatam ct indilTolubilem cile,immortalem feculis omnibus,ac vc ortus ita &interitus expertem :atq; dum gignitur -,o quiddam, eius folumformanafci& emergere: dum occidit &cxcinguitur,candem occumbereimateriam autem rerum omnium communem,vnam eandemq; perpetuo manere. Si enim quando res oblitefcit, illius materia umul interiret 6c difliparctur,communis rerum omnium moles, iamduduvel X5fa:pius eficc abforpta, nec hominuvniuerfum genus ,nec rerunatura omnis,nec ipfe mudus fiarepo{]et.P/>.H9C fatis pro Re/ namVs bc teneo.Ace vero aliud cdifleramus .Si ex alia quapiam res DnV.f- ^MatHOr m»- omnis genita proHuxit.aquamatenamluam.qualia ionte, jnkmtJlicS liauriret:cur tandem elementa dc{lderamus,(^ux in concreti /irfre. lo huius corporis procreationem confluant? B.Vthtcc quoque genitis conftitutisq; rebus materiafubminiftret: etenim materiapnus ab clementis profefia, in fubieaum quodam migrauit,ex quo quidq; oriri nafeiq; contuemur .Ph. Mentem tuam nonaflequor: dic igitur,filubet.clarius. B. Subieaum 15id corpus cx quo procreatione quiddam nafeitur et emergit, aut cll omnino fimplcx aut compofitu .Ex llmplici nihil nififimplcxducidenuariq; potcft,qudd illius motus fimplcx fit ctvniufmodi.Quacxcaula elementa in fcfcduntaxatfoluuntur,& retro viciUlm commeant, 8; vnumqiiodq; ex alio 30 fit fimplici. Ex compofito autem corpore non fimplcx ,fcd aliud compofitum cflncitur quodnunquampollit cx fiinplici prodire. Pli. Sic res habet. B. Conclude igitur albam clemcntis,aliam concretiscorporibiiscflemateriam.Pfc.ldcofeqiicnsclIcvideo,qLiaiiquam nondummihi dilucide patet. 3sB.Dicam igitur luculentiusiElcmcntorum fimplcx, concretorum vero cx elementis compofita cll materies .In illis fola principiaiiii his vtraqi omnino tum priiicipia,tuin elementa mfunt.SimphciffimaeftcIcmentoruintcrfe commutatio,in qua quodprius cft, pofteriori fimplicem materiam exhibet. ^^Concretis ,5 de ABDITIS RERVM CAVSIS nikil certum.nM conflans ,nihil omnium confenfu probatum definiri pofTe fenao,quadiu mens humanacorporis hoc veluti ergaflulo inclufa, neque materiam neque formam fen nkm,>cmu, nbuscognofeit. B. Sic arbitrormeq; enim tam difcordes ilrerum imra- |ifQpflent quiinhancinueftigationemailigeter incubuerut. 5 Eu. SitamS placet.hatc rationis probabilitate dijudicari opor tere,illorum potius accedam fententiae ,qui vt concretorum corporum,fic nullo diferimine &elementorum fpecies, puras fubflantiaseflepronunciant. B. Age vero fi quid ad eius reifideminanimopremis ,hoccxprome:ncq;enimteveltelo mere vel citra rationem,ita fentire puto. Eu. Cacterorum rationes omittoivmus Alexadri,qucm tu tibi pr^cipuum duce legiftqfententiam in te profero. Age igitur ob oculos aperte ponatur Alexandrilocus ,vbi elementorum formas feriptura profequitur,vt inde nobis fit integra fententia: noftra: con S „firmandi poteflas. A. Quamobrem (inquit) ea fpecies qua: ,,ab arte proficifeitur ,fubftantia nullo paao eft, quemadmo- , , du ac ars ipfaiformavero qu? eft anatura ,proculdubio fub- ,,ftantia eft,quemadmodum &ipfa natura. Verumenimuerd ,,in igne quod 6cnaturale &c fimplex corpus eft ,calore &ficlo , , citatem fpeciem facimus,et ab ijs atq; mijs genitam lenitate. His plane affirmat compofiri naturalis formam effe fubftantiani,elementi,qualitatem,ficut &artificio aliquo fabricata: rei :neque eft de illius opinione quicquam altius inueftigandum. Eu. Sed hxc. videri poflunt,neque fatis circuiiIpeSe di- »S' fia ,nec vlla demonftratione fiiffulta.-noli librum ponere,fed eo viterius euoluto ,lege qua: paulo pbft adiecit. B. Perpla- >>cet.Illis commemoratis ha:cfubijcit,Q^andoquidemn6po >>teft ipfa fpecies,per fe feorfum amateria feparata &.abiunda >> fubfiftereivtranqiramcn fubft.intiamefle non ambigimus, jo >>Namficut materia, ita &naturalis fpecies fubftatia eft ;par- ’>tes enimfubftantiE, fubftatij funt.Qqiinimo quia pars vtra- 11 que fubftantia eft, id quod ex ambabus conflat, 6cfubftantia >>&vna quapiam natura eft, non vt qug artificio fieri videmus. Horumenim fubicdum, fubftantia eft.-fpecies verd,qualitas } s efie creditur. H^cne tibi facis fuiit? Eu. Satis profedbifedinfpice propius an autoris mentempure fideliterque edideris. DBMtiflMiio ui pure ac fideliterScertc quide ad verbum. Eu. lam cmtrtAhciigituraccipc.Partes(inquit)fubftanti9,fubftanti3£funt:atqui drm .tamelc- LIBER PRIMVS. tam elementum quam copofitum corpus, eRfubilantia. Ergo vt corporis copofici fic et elementi partes/ubftanti? funt. Hacratiocinatione fi demoftrat Alexander ,naturalis compofitiformam efic fubftantiam, eadem conficiet, ipfius quo- ^queelementi^peciem,adfubftanu^E genus efie referendam. B. H^Ecne mihi tendebas retia? Ra. Nonego/edtutibiipfe, fi qua fime retia,circundedifti.R. Captum equidem me efie fentiOjfedfemel, qubdfimeijrdemiterum implicarepoflis, tumvero demum tenetomam hxc quidem rctia,co mihi faci le perrupturus videor, quod Alexandro forma fortalle pars clementi non eft,vtpoce qusillo iudice qualitas efi,quanqua milii forma pars eft totius &fubftantia.£«. Si folam materia efle dixit clementi partem aqua oxJto «urou-rltu oueia^ habeat,ele menti fpecies qux qualitas eil, nihil conferet illius eflenti^. IjP^.Etiam atque etiam vide quid agas,in prgeipiti enim ac lu brico fias,vix vtinfifiere aut ingredi fine cafiipolfis. Eu. Dic alterJ miBrute,nonne materia vna eft reru omniu communis ?B. Ita indico. Eu. AtrerunaturaliumefientiiEplurimLiminter fcdifcrcpant. B.Mihi quidc ita videtur. Qjjo igitur pa- 10 poteris cuo-iaJit? illas rerum differentias amatcria,qu(g oin niumvna eft &c eadem, conftituere ?aut quemadmodum ab illo rudi &communi rerum omniumprincipio,res quxque propriam ducet fui generis efientiam? B. Novideo. Eu. Itaque fi rerum quxex natura conftanc,diuerli fiint ordines ,6c i5difterentia genera,fi propria quaidam eft 8c fiia cuiulq^j natura,ncccflc eft pr^ter communemillam materiam,aliua quiddam inftitui, quo res fmguliefuam adipifcantiirlpeciem ,&: fux cuiufdam natur^* fint. B. Ncccfte id quidem eft. Eu. Illud vero qiiicqiiid eft, quod cflcntia toti largitur ,prxclarii quidjo dameliccoiuienit, &materia prxftantius, B. Sane: namex eo fiiura res quxquc nomen fortitur. P». Atqui hoc illud eft, quodtulpeciemacformainreiappellarefoles. B. SolencSc plcriq; omnes. Eu. Ergo nccefte eft formam ,efle primam ac prxcipuam rerum omniumpartem. B. Nihil equidem vc- 35 rcar,acfi:cundisidfateti corporibus, at elementorum longe diuerfi eft ratio. Horum cnimlpccies qualitas ell. Eu. Quodamvcluti circulo in eafdem reuolueris tenebras: oftedi vna eademqiic ratione ,omnis fubftantix fiue fimplicis flue concretx,fpccicm efle fubftantiamrfed quando ita res exigit ,vc- Blij niamus ,!? DE ABDITIS RERVM CAVSIS niamus camcad finguIa,corumqi figillatim naturas expliccmus.Stirps aut iiietallu ,formae fuse debet ,quodRirps eRaut induHio, g^^.£^^acodemodoomnia. Verumneideft?^. Ita volunt.E^.Ipfum quoque elementum necefle eil vt eleme ti rationem afola acceperit fpecie.R. Etid quoque.E^#.Atqui 5 pcrformain elementum fubRantiaell:, ac huius generis fubllantia.Nam vt huius illiufve generis fubRantia lit,hoc eR vt fit vel ignis vel terra,non potuit amateria capere, qua: eR rerum omnium communis. £. Hoc iam paulo ante concelfi. Eu. Vndenam igitur?B. Afua forma. Eh. Ergo h^c elemenio riforma,per quamignis eft ignis, &abaquadiRcrt,fubfcantiaeft.B. Quomodo? Eh. Namfiigms efe fubftantia vt fateris ipfe,quodilli tribuit vtignis fit,ipfum quoque fubftantia eft.B. Confentaneumeft.E«.At ea eftipfaignis ratio,quam tu formam efe non inficiaris; quo fit vt concludatur necefia-- *S riOjCum ignis ,tum cuiufque clementi formam fiibftantiam definitione, eRe .Inde nos elementum vel aliam fiibftantiam definitione comprehenfuri, non figura, non colore, non pulchritudine, non turpitudine finimus ,fed ea fubftantia aqua res qu;rque naturalis fiiam duxit eflentiam ,ea autem forma eft ,qux rei cuiufque definitionem concludit. Riirfus vt ftirps ametallo, &animal aftirpe,formae varietate &diRimilitudine differt, fic &elementum, quodipfum quoque fubftantia eft,aca:teris fubftantijs diftabit, natiua quadam &infita fibi fubftantia. Vt enim fubftantia effentiam nullum accides explere po- ^S teftjfic neq; poteft illa rerum ounaJ!»?, id eft, vt quidam loquti tur, eff*cntialis dilFeretia ex accidente conftitui,quippe quod rei naturahs efientiamimmutare nequeac.Cumigiturin c.ttens omnibus fubftatijs id quo diffidet vnum ab alio fubftatia fit , qui fieri poteft vt in elemetis qua* vera: fubRantia: funt 3o Conclnjio. hocfeciis habeat? B. Iftamherclecontrouerfiain nonfouebo diutius,prglerriin cum eam induxerim, rei tuxno admodum,vt dicis,neceflariam.Promde non vcrcborhac dc repedibus in tuam ire fcntetiam:vi xque credam, Galenum, Alexaiidru,PhiIoponum,&reliqiios huius familia: celebres visy ros,elementis formam tribuiffe, nullius fubftanti? participe, ex folis qualitatibus conflatam. Sed(vt Auicenas interpretatur) quia nobis ignotx fere funt rerum eflentia; ,&quia non funt fua formis impofitanomina,eofaaumeftforcaire, vt illi viri LIBER PRIMVS. ^9 illi viri elementorum formas propriarum &infeparabiliuni qualitatu nomine appeEauennt. Eu. Hocfane tolerabilius, ira enim maximos viros ,acralEe ignorationis crimine,modelle vindicabis. Ph.l3.m me nihil liuiiis quicftionis pcenitet, ctli modo verebar ne improbius fcciiJe viderer. Et quia pude dum no eft difcendi ftudium, nihil reformidabo philofophica quardam denub in mediumproferre. Propone igitur quampotes breuiilimcjnc properantes ad grauiora,nos medio curfu teneas. NATVKAIIS CVIVSQJ^E COKPOKIS /implicemejfeforma fuhjiattam ne^;hanc effe exfuhieBiformis ortam,contra Alexandrum. PHILIATROS. JMnis qu^fenfibus apprehenditur fubHatia, ex fubic6to Sc fpecie tanqiiam eliiis partibus cIl; compofita,quemadmodum &qua:ciinq; ars cftinxit,inxris,lapidis,aut ligni materia, fpccicm qiiandam ab arte ,&ornamentum liabent.Eicmcntu quod corpus eftfimplex,pro fubiefto fimpliccm &; prorfus informem,ab oraniq; fpecie deftituta materiam habet. Compofitumautem miftumq; corpus naturale,fubie6tum fimplcx habere nequit.Sic enim videmus vnius .15modi &fui vndequaqi fimilc corpus (Grceci vocat) quodclt omnium compofitorulongefim^liciiIimum,vr aurum,vt lapidem,vt ferrum, pcrmiftum equatuor elementis coagmentatum fubic6fum habere. Siquidem ante conceffimus, mifti corporis materiam aquacuor elementis dudam 50 cfrc,quxaflcmatisfuis formis in mifto corpore permanerd. Nam fi perirent illorum formx,tiim re vera interitus eflet, haudquaquam permiftio .Qmnetiain multiforme varixq; natur^' corpus contemplas,cuiufmodi h^c rofa ,aut ifta tam blande nobis accidens laurus eft ,oculorum obtutu clare vi - 35 deo (neque enim dcmoftrationis fides. maior aliude eile poffir)fubicaum corpus ,cx multis difllmilibusq; partibus con-. ftarc,aliam efle radicem,alium corticem ,aliud lignum ,alia medullam,alia folia,alias baccas .Rurfumdifpari magis ,& ampliori varietate difim6lum efle animalis fubicdum, quod .^Biiij prxtcr Blmeti nuite.- ria fimplex. SimUiris corporis materia copofitaexele mentis eft. Di^imilaru corporismateria multiplex 4. zc> DE ABDITIS RERVM CAVSIS pmeream partium diuerfitate ,conformatione quoq; in illis habuit et multiplice figura. £«.Rem attigifti mi Philiatre, corpoiip^rvtilifsjmam omnino ,nec vlli, opinor, dubiam ,quippe quee teseijentiadificnfuplus fatis compcrta fiet,et lifortc rationemprastcr fenfmnr. fum requires viuentium officia &: adiones contemplatus vi- 5 debis neruoSjOfla,carnem,vires vfusq^ tam diflimilcs obcinuiflCjVt illorum quoque naturas 6c eflentias latillime differre pronuncies.Qmnetiam habent fimilares hx partes vel inter fe compofitsE quaedam propria temperameta, quee quumintegra ferudur Sc inuiolaca,par eft &illarum naturaSjquce teperameti funt comites, incorruptas manere.Q_uid enim eas diffoluerc poffitjinuiolato temperamento ?Ita planum fit in animantis compofitione,ofra,neruos,carnem,membranulas &reliquas parces o'|Uoiojutgt7 f, non modo colore ,craflitudine, alijfve qualitatibus &conformatione,fcd &ingenito tempe ,j ramento, &propriacfIcnciaacfpecie diffidere. Hcec fi quis ad ftatueiidas rerum differentias non fatis effe exiftimabit, quanam, obfecro, alia ratione eflentias rerum diflinguet? aut quinam dabit corpora ,quorum fit quam illorum diffimilior effentia ?&his tamen (fi quibus afijs) fuam cfle fub •jq flantiam negabit nemo ,iiifi fi quis ed contentionis &amentite procefferit ,vt dicere aufit ,tam noftri corporis partes quam reliqua vel maxime difsidetia corpora,fblis accidetibus feiugi .Sed enim is vecuftiflimoru philofoplioni ia prideexploflim decretu rcponec,qui abdicatis formis, folis acci dentibus perfici difeernique omnia aflcuerabanc .Quocirca propofita: hic ace fententite accedcs,profiteor, non animantium ftirpiumqi modo corpora,fcd lapidum quoq; et metallorum quorudam ,multiplex haberi fubiedum, cuius particulxfpecie &effentia, non folis accidentibus difsideanc. £. 30 Leuaftis me onere no paruo, planius alioqui &fufiiis illa cx- Argumeta^ua plicaturiim .lam enim vobis probaturus fum ,quatuor prif'itujurprohimordiorum natune ,fimplicifsimam cflc formam.compofitorpens comtorum autem ex ijs corporum,perfeitiorem &ex compluripofui efjefor bus Coagmentatam. Sic enim diligencifsimarcrumperueftiiS. gationevidctiSjlapidi quam elemento prxftabiliorem inefle formam, &llirpi quamlapidi, &animati quam ftirpi:quafii pro dignitate fubiedi formam cuicj; largita fic nacura.Nempe igitur tu negabis ijs compoflcam cfle formam ,quibus eft com- n LIBER PRIMVS. compofitum fubieiftum?Autfiid concedes ,non etiam illud dabis, genitam cfle cuiufqj rei formam,&ex ijs prognatam formis qu£e funt in fui lubiedti concretione? qutt ii ita ede fateberis,fateare fimul necefle cll, non efle eam aliunde peten- 5dam,ncque eifacultates vllas inefle,nifi quas fimpliciiim natur{ conferunt. Hgccine tibi fatis firma argumenta efle videtur?de quibus quid fentias ,&quibus ea rati onibus infirmes, audire fanc velim. £«. H$c vnde 6t ex cuius fotibus, " solutio. fum deriuata fint,fatis perfpicio ,neq; fieri poteft vt fine gra- ,o di contentione dirimantur .-de quibus dicam equidem iam nunc meamex Ariftotelis mente fententiam .Elementi fimplcx efl; forma in fubiedo fimplici :naturalis autem corporis compofiti, quanquam coagmentatum,St ex diuerfis partib* coheerens eft fubicaum,fimplcx tamen efl: totius forma ,fed ISquxmultiplici &compofitofubkaovtens ,multiplices copofitasque obit fiinflaones.e quibus perfefiio illius intelligitur. B. Dilucidius haic eloquere ,vix enim aflequimur. Eu. Formarum multi funt ordines ,ex officiorum generibus dilomutitorii gcfti.Nam quum forma natura qu?da fit,eaqi motionis prin lo cipium,quijecuquevnius fimplicisq! motus caufa fuerit,fim- , pliciflima illa &imperfeaiflima, &infimalure optimo ludicabitLiriquxverd multiplicis vatijq; motus erit opifex,perfeaior erit illa certe, &altioris cuiufdam ordinis .Sic elementi forma, quia loci mutatione furfum tantum aut deorfim fer- 15 tur,omnium celetur impcrfcaifsima 6t abieflilsima. ftiipis, aux nucritionis etiaiUj incrementi procreationis^; motum cict,nmiiru pcrfc£tior habetur cc nobilior.Hac rurmmabfblutior eft animantis fotma ,quE prxtcr hxc fenfum confert, et voluntariam progrcflionem .Omnium tandcmfiiprema 50 &perfcaiflima eft hominis fpecics,qu£e fupra h?c omnia me tem diuinum munus adijs immortalibus eft cofcquuta .Coucniebatautf vtqux forma pcrfeaiorefl'et, ac pluribus pra:- dita facultatibus,ea pleniorem &inftruaiorcm corporis ve - hit officinam haberet ,vt multiplicem inftrumetorum copiJ i5ac varietatem ad alias atque alias accommodaret fundiones. Namneque pcrfcfta,& multas in fe efficientias obtinens for ma ,in materiam commigrabit rudem,funplicem,& impolitam :ncc fi commigrabit ,aut in ea incolumis ftarc poterit,aut omnibus fuis muneribus plene defungi. Elemento- ’niin Atitid argumtttium. lib.deantm, ii 3.1 DE ABDITIS RERVM CAVSIS rum omnino rudis &fimplex cft materia; ^ri,lapicli fubieitum ex fola elementorum temperatione coraporitum iiieft. Stirpibus &diBimilarc &iam organicum corpus fubfternitiir: in animatibus verb,cumpartium difsimilitudo quam in Biipibuseftmaior,tuminftrumentorum concinnitas &ele- 5 ganda decedor. Ipfum deniqj hominem tam fabre fecit Natura,vt videatur voluille ex eo tanquam abfolutifsimi operis cxemplari,defe fieri exiftimationem ,adeo multis gradibus eumfupra ciceras omnes res naturales extulit. Adhunc igitur modum, fimplex quidem eft omnium rerum forma ,fcd *o quanto fublimiorem in locum eue<3;a efi:,quant6qj plures in fe continet elFicientias, tanto fubiedtum abfolLitius,infi:rudi® et ad fingula commodius efficienda obtinuitrefi: enim forni^ gratia conditum corpus,non item forma,corporis. 5.Qmd audio?n9tufoelixes,quddabfintphiiofophorum quosego ij Ie6torgreges;cjui fi adedent, vniiierli, fcio,in teimpetufaccrent ,rum lingula^famiJiiC tecum fummo mrc agerentrinftarccprinceps illenoiler Alexander, te afententia tua dedu- £bum, in fiiam facile perduceret; alij tc prope innumerabiles, dilputationum fuarum 6c interrogationum laqueis tc irreti- 26 tum tenerent,quibus cum tibiiuftofacramenco contendere nonliccret.Etenimrifimpliciumequibusres componuntur Ipecies,Integra: feruantur in compolito, neque pereunt vti fa teris,par eft omnino,haudiccus inter le componi mifccrique atque fuas quibus infident materias ,&cx eiuimodi permi- »5 Rione formam totius enafei, eamq^ ficuti &fiibiedu, efle copofitam vcluci concinentium formarum quadam harmoriiam:argumctumdabo,fiforce delideras, certifsimum. Stirpis enim &animantis totius adio ,ex conlpirantibus in vnum partium omnium fundionibus prouenir,neq; totius alia ell, 30 quam omniuminter fe confentietium partium adio: ita etia tanquam clara voce proclamante natura, credendum,nihil aliud efle totius formam,nifi iftiim fingularum formaru con fenfum 6c confpirationem, nec ipfam aliunde nifi ex ijs orta cfie.QuidigitiirAlexadcr?Simplicia(inqiiit) corpora, quo- 3f. rumfubiedum fimplex cft ,fimplicem quoqi fpeciem &naturam adepta funt .In quibus autem non fimplex fubiedum eftjfed iam corpus aliquod ,fiuc compofitum: in ijfdem Ipecies,ornatu diftindiore Sc compofitiore perfedior cft. Neq; immerito LIBER PRIMVS. 2.} immerito :fpecies enim illa,qu^ eft in materia &in fubieao ‘< confert alicjuidad eorum ipcciem,cju^compofitafunt. Pau- < ^ cis vero interieaisE^c adijcit:Mulcimdo formarum,earum- ‘< que diuerla commiftio, in fubicais corporibus aequabile mu < « 5. tationiscaufamadferrepoteft.Hcec nonne planeloquuntur eorum qusmifcentur corporum formas etiaipfaspermifcexi,& ex illis formam totius exurgere,qu^ fit ipfa quoqj.compofita? Ph. Dij boni quantum inter vos difsidijJeftne quicqiiam hac ipfa controuerfia magis controuerfum ?res eo ve • ,0 ftta contentione redaaaeAjVtquidpotifsimumfequarigno re,quai cumvos praecipites egeritin contraria quafi extrema,neque videam quemadmodum polfuit vcftra fenfa, aut commoda interpretatione conciliari,aut pro veritate re- •de dijudicari; reliquum cBvtalijs arbitri &ftqiveftrishono- 15 reconceflbjdifceptationisbuiiistantuipedatorfim. B.Opsobuo. time. Eui Iamverdiitibividetur,argumecationisturErationeniineamiis:qux,mihi qmdem,edferri videbatur, vt adhibita dcmonf:ratione,conhceret omhiiiOi, docerctq; compofiti corporis formam ,cx fimpliciuiti formis coalefccrc .Hic 10 tu nos aduerfariorum numero,&magno,vt putas ,nomine minaciter terrere conat® es,iicq; fortclatis idoncorii .Qjidd ii vt teftibus oppugnamur,itidem implorato tcRiuin auxilio propugnare libeat ,pro multis vnus nobis.erit Arifloteles, cuius authoritas et argumentatio pollit omnes omniuratioxj nes refellere.Is (memor es,credo, Icriptorum) diiputandoia j.de Anima. olim cofecit,neq; anima neqj forma efle harmonia. Eli enim harmonia colcnticttu ac cofonantiu vocii proportio .Arhgc illa proportio fubllatia no cftranima autc eftlubdantia.Item cx fuHcilarS Animacorpore prior cft &prxftatior, in coq^ principatu te- 30 nes ac dominatione,ipfum moderatur ac monet. Harmonia aute fuo inftrumento,vt cithara,poflerior cll,neqj habetvllu iiicoimpcriummonid mouct,non moderatur. Qmnctiam. quouis modo,.diflbluto confonantium rerum concentu, & ipfa diflbluitur harmonia, mutatoq; inteditur aut remittitur: 3Sat in partium miftione&: temperatura id fecus habet,neque enim eius temperaturg mutatione alia ftatim atque alia appa rct aut exillit anima. Cumqj ad ofFen fioncm interdum vfque mutetur corpus ,ipfa nihilominus tamen permanet anima, cciamfi cernimus harmoniamviciatam: &fuum cuiq; tem pcrameii- ^4 DE ABDITIS RERVM CAVSIS peramcntu mutare Iiberu ell,anima nemo nifi cuvita mutat. Qmsigitur forma harmonia efle dicat ?nec vcrd corporis eius proptcrea diciturjtjuod non. vnius gene— ris &c fui per omnia fimiles omnes parces habeat,forma,com pofitio quGcdam cft formarum eiufdem generis, &inter fe h- 5 milium,quee fic inter fe connex? &apex videantur,vt in vmi fine vlla difeordia confentiant atque confpirent .Ridiculum enim cll,putare animam aut formamperinde atque fubicdii corpus ex partium differentium nexu compofitioncq; conffarc.Sed eft neccffe,tocius compofici vnameile formam fim- to plicem,qux afimpiicium partiumq; formis diuerfa ,illas incorruptas 5c integras in toto coerceat, alioqui perituras. Id probatur Ariliotelis locupletifllmo teftimonio,exfextO Ta> cp»!Wfn. «It- Ttt' (fucrtRK.C^od,inquit,ex aliquo conftat,fic eft compo- ,, fitumvtvniuerfumfitvnum,non vti cumulus, fedvtfyllaba ,,(fyllaba autem non eft elementaipfa ,iieqj eft idem quod, b, 3,&, a. neq; caro eft ignis ac terra: diilblutis elementis hxc no j, funt,caroinquamacfyllaba:elementaautcmfunt &terra&: ,, ignis)fyllaba igitur profeftd eft non folum elementa, litera ,,vocalis &muta ,fed etiam aliud quiddam .Itidem &caro ,,nonfolumignis ac terra, aut calidum frigiduraque eft,fed e- ,,tiam aliud. In eandem fententiam funt &illa :Hoc quide eft ,,fubftantia vniufcuiiifqj rei,namvt res ftt,hxc eft prima cauft quxnon eft elementum,fedprincipium. Sunt alijloci complures libro fecundo de Animalium procreatione, in quibus 15 idipfum manifeftiiis explicauit. Sed de his alias feorfumplura. Curautem oporteat aliud quiddam ,nouuraqs principiil &caufam,fimplicium formis induci, adfert,cuni de Anima Cowww-sp- contra Empedoclem difputat ,non pofie ftraplicia,maxime autem contraria, in vnum coire &contineri, nift arfto velut jo vinculo ,fortius quid &valentius ,ipfa ftringat ac coerceat ne diuulfa diilipataqj mox diftrahantur, &eb redeant ,vnde nkmito js. fingula profeifta fune. Q^ineciaprimo de anima, contra Platonem eadem ratione oftcndit,luii vnum atque idem coalefcent,qu? diuerfa ac multa fint,nccefle effealterius vi ca cogi, 3J copulari, &ne diffluat cotineri. Equibus intclligitur plane, vt corpus equauis multis compofitum ,vnumtamen efle dicimus,fic dicendum eflh ,formamipfius vnam &fimplicem cfle.Qmdhabes,obrccro,quodadhgcrefp5deas?Tdnc Ariftotelcm LIBER PRIMVS. ^5 ftotelem fuperabis vcl auclioricate,vel argumenirorum fubtilicateac robore,cpiibus omniftudio cocisque viribus eiRcere conatur, compolitorum corporuinnecellario oportere fimplices cBeformas. B. Non ego fane ,cum. meammodofen- ^ecformAeffe jtentiam exponerem, id dicere volebam,compofiti corporis animamvel formam harmoniam clle, &c quandam emultis 'tHrhprofriil. compofitionem. Eu, Id fermo tuus pr^e fe ferebat. Quidigiturfentis?dicamabd, apertius. B. Hoc volebam; compofiti formamvim quandam eflcjex fubie£lorum fibi corporu tem ,0 peramencoacmillione.Subiedienim exmiilioneprsparationem,ipfamq; potentiam ,cumadabfolutionemperueneritjtum id eftperfedioncm fieri, qute rei fic forma. Ita formam depetentia materix educi fcncio,quod ipfa potentia continenti progreilione,tranfeac in formam, aftufque fiat. £/<. HxefuntAlexandri illius Aphrodif^i.Tune igitur vis illius parces conferto pede tueri ?B. Qmdni obfecro? Eu. Etiam atque etiam quid rcipondeas vide ,&qux quantaque incommodorum confcquuriOjtc pene obruat. B. Qjiorum nam? Eu. Ncccifccflcoquidem authore ,fubicdi prxparart,- 40 tionem, nonaccedentem iolumadiuuaceinque,lecl primam d* fcquercnm &c efficientem caufam fi:aciii:quippc qu§ de fe omnemform^ jjform ex fab cfientiani proferat ac fufeitet. Simul vero ex fubiedo fibi corporc,animam oinnemqj fpeciem emergere; &acorporu differentia ,formarum varietates proficifei. B. Hxc principia tj funt, Scvcluti fundamenta illius opinionis. Horrenda fane.Confequitur enim formam omnem,vel ipfius hominis prxftantifsimam mentem,mortalem &internecioni obnoxiamefie ,li quidem ex fiibieftorum proeparatione 6c interi- . turaharmonia rcfulcet: quo quid cflc poteft,vel abfurdius jo vcl magis impium?^. Bona vctbatrcm dicis illi vico nccnouam,necinopinatam. Eu. Eup;evironioptime,pergeYtcoepifti ;nec te huius pudeat ,quod ponendumerit fubiedum, ipfum fua fpecie dignius, &prx:il:ancius;eius efie in compofi- to principatum,moderadifqi ailionibus ipfum prxefle, quas 35omnes per formamccu per inllrumcntum excquatur; neque formam habendam efieprxcipuain functionis caufam,qux corpore proinftrumeiito vtacur.5. HiEcopinor,tibinococefierie Alexander. Eu. Sunctamcfuperiorib.anncxa&cofcqucntia,quodvt ille fateretur nec tuum expedauit iudiciu, Cnecte 3t DE ABDITIS RERVM CAVSIS grcflu,mutua fimplicium cfFe<ftione in vnum quiddam redada ell,tota quidem fimpliciu vires &;cflentias retinet incorruptas,(ed quibus noua totius forma,eaque fimplex acceflit, proprijs &nouis ornataviribus.Vndeeffedus edic ,qui licet obfcurius, omnes tamen fimplicium redolent facultates,ac 5 praeter eos,alios quoq^ qui reces induftaform^ proprij fune, quofq; no vnius ex tota imfcella ’(implicis,fed totius efie theriaces facile iudices.Qjii nos miratur alij atota compofitionis fubftantia ,alij aproprietate quadam ,alij aconfticuente forma,cos manare contendunt, &quamuisalijs atque alijs ‘o vtunturverbis,cadem tamen omnes pronuncianc .Eft enim certe omnibus confeflum ,eas fundiones nulla polle ratione comprehendi jiieq^ ex elementorum, fimpliciumqj partium viribus demonftrari,fedvfufolo ,atque experimento ab hominibus peritis animaduerti ac notari: limilis prorfusellin jj ftirpis aut animantis fabrica contemplatio .In his enim vt in illis,mundi elementa, &primee fimpiicesq} partes ,fuo vtraque modo commilcentur,quibtis incorruptis limplex totius formafuccedit. .B.Tuafitiftainterpretatiormea &aliaeftlo siue fmpUx ge,& Vt arbitror,fanior. £«. Vellem vt ego cibi, Ec tu mihi 40, pue coinpcjiu Jingula dilueres.id fi placet re altius paulo ac diligentius feru ftatuacu; tott- D^,V,,. r-S • - ®.N Mj/orw4,drino temur.C^odex illis mundi pnmordijs primum ac proxime /ir-ittr impof conftitucum ais,aliunde nihil accepit,fed ab illis fuam omne Ibip^imforvimhauEt. B. Maxime.E^. Compertum ell autem,primormiseffe. dijs illis vires incile ,quibus furfumacdeorfum creantur. B. »5,. Compertum. Ea. C^icquidigitur ex illis c611abit,uibil fupra Emplicium vires fortietur ,fed dutaxat furfum aut deorlumferetur,pro modo naturaq; vincentis elementi. Quocirca nihil ex illis folis genitum, fua natura poterit Emul adeotrariamoucri. j5.Itanecefleeft. Eu. At concrafieri vides in 30 ftirpibus 5c animantibus,qu$ dum ex alimento capiunt incrementum,furfum fimul deorfumq porngueur, dc animatium no varia tantum,fed et in contraria fsepe cll progrelho, varia &multiplex fentiendi vis ,animi impetus alias alij, &comprehenfionum opmionumque admirabilis pugna, iS quid iftorum quxfo motus elementorum reEpic?Num contraria elementa eadem Emul particula dominantur, quse cotrarias iftas motiones cieant?Id fi nullo pado fieri poceft,qua fronte dices lixc abimpulfu elementorum pendere?Pr?tereo plurimas LIBER. PRIMVS. 3j plurimas alias rerum vires, quas ideo occultas appellarunt, quodillarum nequeat vlla certa reddi rado; quas litu voles vc reliquas omnes,elementorum naturis acceptas referri, liidabis equidem plus fatis,et pr^terquam quod operam ludes, jtemeritatis infuper atque imprudentiae calumniam incurres. Ergo vt in theriace &in vnaquaque re compofita, facultates cernimus nullius fimplicium proprias, &qujE illoriinatura minime redolet; fic totius fimplex quaedam cB fpecies, quae a fimplicium formis efibitiiE fux niKil acccpit.An li mi- Ilum corpus ab elementorum permiftione, &materiam & temperamentum fumere fatemur, nccellariu llatim efle ducis,indidem quoque formam eius ac vires peti? Oculos mihi inli^c figilladni defigito,intendito animum .Plura non addam,ne fiipcruacanca probandi diligentia ipfc mihi dlffidere viclear,& claris ac confpicuisperfcrcbus argumentorum fumos pr;£tendere.Tude Ius vt voles ltacuico,ncque enim tibi quicqiiam perfuadendiim recepiripfapro fe veritas fortius conftantiufqiic certabit, nobifque tacetibus fe ipfa defendet. B. NLV tu prouinciam arduam fufcipis, fi quidem me admo- to nendo aut verius allentando,vidum capere ac tenere fiudes. Eu. Qu_omodo victus teneri poteft is qui cogrcfilim metuit, qui certaminis aciem confliduinq; fiibtcrfugit?iJ. Ica nc llomaebaris ?Apud te fumus. Si imperas,hoc cibi aflentior ,rei naturalis formam non elici ex fimplicium cemperamentond t5 tamen quodeftin comoedia prxfatus ,Hic impulit me, bxc niic omnino vt crederem:Atque haud Icio,an qux dixit,fine veraomma. Scdparuipendo. £«. Oanilem inconfiantiam: virum cc iudicabam,qui veritatis inucftigacionc gauderes, at nunc fpreta ratione,qux eft incertis animi inuentis vclut an- 30 cora ad quancunqiie al]cnlioncm,quati ad faxum cempcftate delatus adhaerefeis. B. Ita fere vfuvcnirefoletin tali loco ac turba. Ph. An non tibi fiicis cft bEudoxe,vidtum hoflem in has anguftias et vincula coniecifle? vis ne huc prietcrcaruo iugularc gladio? B. Qui prudens,intrepidus &apprimeex- 35 creitatus gubernator videris 6Eudoxe, faceres cc ipfc no minus mc naufragium fi hoc xAiiofo &turbulento fermonum flii6Uiia6brcris:ct fi mihi,vt parefljVicifTimrcfpodere voles, oftendam non minora tc incommodafequi,quxde hac opinione te retrahant. £».Eritidmihi certe gratilllmum .Age igitur Argumtnt4 <tha. 34 DE ABDITIS RERVM CAVSIS igitur,refelle dixi ;iam enim ego tc liberum ac folutum mitto,quo pleniore habeas adid quodvoles potcRacem. d. Tuvero tc adrefiReiidum ac fuftinendum compara.T«. Ego ne? tuos infultus &incurfionesfortifUme perferam. 5 PJR TirMQJ^JE INCOMPOSITO SVNT Jtn^larumformas,ejfeyeluti quafdampraj^arattonesimdticenda totiusforma,^eas ejfe multiplices. Cap. lUL BKvrrs. " ^Aturalis corporis compofiti ,fiuc id fimilarc I eft fiue diflin^ilarCjfubiedum ais efle compofitum, &fimplicia cquibus coponicur,vc offa,vc neruoSjVt carnes,vt membranas, finguij [a fuis ede infignita formis .Itaq; fi his parti- Vaha infiipcr totius induaturforma,fiet vt rei qu? adu quoda &Ilia forma integre perficitur,alia (quodvllo modo fieri nequit) accedatforma, &vni cidemq}rei,rrmlt?perfe«Rioncs infmt: vtque fimplicis vni* &: fimilaris partis,vt ofiis aut car- i© nismult£ ac diuerfe habeantur fpecies,per quas &ex diucrfis coftaret ellentijs &in difsidentia genera referretur. Qjuid mihiadh^crcfpondcbis? Eu. Perge qutecunq; voles in vnu conferre. B. Os,quod exempli gratia didum lit, fua iam ornatum eft lpecie,uiper quam fi aliam inducis totius Ipeciem, »5: id vtiq; vnum erit, ac multa multorumqj generum naturas a* deptum,difiidcbir ipfum fecum, quod quam anatura: rationib* abhorreat, intciligis, opinor.Hiiic aperitifsimis philofophis feriptum audies, quicquid rei fua fpecie perfeda:, qua iIhinaau(ficcnimloquunmr)cfle dicunr,acceficnc,idneq; 30 fubfiantiam efiepofie,nequeformam,fedfolius accidentis ra tionem fubire.Q^id igitur mirabarc, cumafiererem modo, totius fpeciem veluti compofitionem quandam efie ex partiumformis ?Qjibdfifimplcx qiueda totius forma, omnibus ex «quo partibus infideat,ofsi,ncruo,carm,membranis,hxc 35 omnia ,qu« tumfubfiantia tum temperamento difsimilima quifque iudicat,vnius erunt omninoformx &: efienti« ,quo quid cogitari poteR difi:ortius?Maliin ego certe quiduis perpeti ,quanitammonflxuofaprobare commenta .Tibi vero, h«c LIBER PRIMVS. 3, *hiEC ne cum rerum natura confencanea videri poilunt ?&tii me fi dijs placec,cicra rationem putabas infanire, lecur® queadmodumiftam rerum abfurditate diluere aut effugerepo^- fcs,quodvbi te perfecille videbo,n6dubitabo ,in tuam vitro jconcedere rententiam. Eu. Aperte diluam, fedijs tamen ante comprehenfis, quibus res totaperlpicueprobaridebetrno enim longa litigiofaq} contentione tempus eft terendum. B. Ohcjiam fubterfugit optimus vir: diftindiones quiritat, & diuerticuia conferatur,tota res nugatoria cft,vt videtis. >0 Difficilecftincitatumcontentioneingenium moderari.Dic igitur paucis,omni verborum prolixitate concifar Stirps aut animal, dum viuit,nonne fpeciem quandam obtinet,qua vi- CX muneribus defungitur^ Br. Q^ale hoc difputandi genus? qui refpodere dcbebat,inteiTOgatas vicifsim interrogat .An ** nihil pudet? Bono animo cs,pallorcm hunc cumtremore excutito,neqj enim aut difficile aut terriblc cft quodproponoires vno verbo tranfigipoteff, &qui rempieneae diffufe dici non patitur,is,ne tranfuolet ,breuibus ac mcmbracim c^hs fententijs corcendus eft.Proinde cum tu nobis operam »0 ncgeSjUi eo colligendo quodad concludendam hanc difputationem cum primis cfl vtile,paticter falte, fi placet, aufculta: &fi quid non fatis rpreconcludere videbimur, redargue, TuverbPhiliatre,refponde ad fingula. Stirps aut animans dum in viuis eft ,an non vt vitae funiSliones obit,fic &fpecic quandamhabetqiixillarumfitopifex? P/;. Certe fpecic habet qua alitur,increfcit,'& omninoviuit. Eu. Emortua /lirpe aut repente excindo animate ,nonne omnes illx pereunt vitxfundioncs? P/?. Ita cernimus. Eu. Quid caufxcfle putas? Ph* Qu-bd totius abierit forma,qu2eillarLi erat effedrix. Eu. jo Igitur eafpecieSjdiuerfum quidda erat apartium formis,ne- Sex illis conflabat. B. Qjaomodo? Eu. Vita excedente arium partium vnaquxq; os,neruus,caro fuam fibi formam retinet, &quodtum fuperat os ,verum os cft, non homonyma, vt oculus mortuus (hic enim propria inftrumenti 35ratione orbatus eft)fed fimplici &illi peculiariter tributa appellatione .Eiqj cum fua fpecies eft anerui,a carnis, ab aliaru limilarium formis diflinda. Ph. Eft,vt ijs qiix natura conflat omnibus. £«.Nec vero fuam hanc fpcciem ab animx exceflu ftacim accepit,fcd eadem iJli quoque inerat,cumvita et fpin- IU fruc- Solutiones» Titmonfirat tu tiKs/orinjin di ucrfm quiddi e(fc kp-iriiHM fomU. 35 DE ABDITIS RERVM CAVSIS tufrucreruranimai. F^. Credibile id quidem ;vnde enim ta , repcnccillainuolaflct? Ead. Cur nonigitur nunc arqiieviuit hoc corpus atque ante, fi quidem intermortui huius corpo- ' ris partes fimilares,formis fuis pr^ditte funt ringul^,ncq; ma gis quam dumviucrerdifiund^autlocisdifclulx? Si totius 5 viucntis fpecies,c partiumformis apta erat et compofita,cur no iHafirailiterin demortuo perfiftat ,his in fua quaq; parte perraanentibusJHaeccine fatis oftendunt ,prteter partili formas,toti aliquid tribuendum clle,quo idiplum vnum Et ,& quo vitam agat? e^I^; illam totius formam diuerfum quid a hngulis fingularum partium formis ,neque ex illis coalcfcere? Ph. Plane. Cumautosautlapiscorruptioneperir, ilhusqj forma difsipatur,elementa,ex quibus eaconftabant, no fimul, quafiadnihilumredadaintercidut, fed (quemadmoduvetuftifsimusautor Hippocrates memori? prodidit) 15 fadaveiuti reciprocatione, infuas quteque vndeprodierena turasredeiit. Ph. Scio:naficlementoriiinfubIlanti;£qu£ead rerum procreationem in vnumconfluxerant,illarum rerum interitu vanefccrcnt,neque in fuam naturam rcmearent,iam pridem abfumptaforct omnis elementorum fubftantia ,nec 10 cafads fuilletrebus innumeris hadeiius generatis. Eu. Rem tencs.ea tibi cll adllirpis animatis iie interitum transfereda: allcruant enim particula fimilares,fuam qu?que fpcciem, 6c adfuas redeunt naturas, abeunte totius forma. Ph. Par omnino videtur efle vtrobiq; ratio. Eu. Vr ergo ijs quie in lapide miiccbantiir elementis,lapidis infidebatforma,neque tufincera erant ea primordiaiEc mihi animo concipito,in animali dumvimt,aniinam &in toto &in fingulis efle particulis, Vt& vitam ijs &Vit$ munera largiatur. FA Eft,opinor,necefle. Eu. Q^idporro hic amplius expedas ?An vtconclu- 30 dam id qiiicquid eft vnde vitx mUnera accipimus ,cum animam tura rei Ipecieni appellari,eamq; nec cx partium conipofitione coaIefccre,nec illis ncccflarib comitari ?Anvt fine potiusfaciaminrefatisperfe clara? Ph. Satis equidem hicc fuperqjeflecenfeo.Ea. AtrairumvtinterhsecnofterBrutus fibi filetium imperare potuerit. Ph. Nihil enim habuit quod diceret,aut cur his refragaretur. Et in eo tamen exemplo quod obieceratjtcmnoftra confecimus. B. Vc mutuo muli fcabunt.quaEvero quicquam ad mepertineat mutua illa inter vos LIBER PRIMVS. 37 ter vos aflentacio, aut quafi ab ijs re£te quicqua cocludi poBic interquos aguntur omnia dc copofito: manet, manet inqua (vtcunqj magna contentione vejtra cofirmetis) omnia tame mea immota ,neque vnquampoterunt vlia omnino ratione ,5 labefa6tari.£«. Quid auaio?Ita ne odij boni,immota manet Solutmes ar^ quxego ab imis vfq;fundamcciscrui?B. Siccineais?quibus 9“^ tande id obfccro machinis? Eu. Nullis ne?Anvis vt ijfde illis ego tibi lippientes hofcc &inutiles oculos eruam?Partes ill^ inqua ,quas tu tu in ftirpe tu in animali difsimilimas eilc fta- .10 tuis ciufdem rationis acformxfuntomnes,dumeoruvtruqj inviuis eft .Atmorte obeucibus illis, tociusqj cuanefeete forma,quxfuperat partes,neq; formx, neq; cfsetix funt eiufde, fcd omnino diucrfx.Imb &difcretxfunt,neqivnum inter fe cohgrcntcs &continuatx efficiunt,niftffortane pofitionis vi- *Jcinicatc,quo modo Iapides ,ligna, lateres,et cementti domu;. na fmgulx partes adluas tu naturas redcutjquxprxfcntc totiusforma,interfcvnitx &c cotinuatxlimplexquid &vnius clienti? crat.Itaqj totius interitu, Umilaris cuiufqj parris IpccicSjin ruu(vt appeUat)a6tum, Sc in fuam perfedione erupit, >0 quxnon ita pridem du viucret animal ,foluinefic poffe dicebatur.hoc qui dc rebus illis difputant,potenti? vocabulo declarant;a£tu enim fieri dicunt quod erat potentia.Et illa qui - dem tumnobilioris formx lumine obfcurata,nec elucere ipfa poterat,nec parti fuam aut cllentiam aut nomen conferre. Q^andoquidcmforinxinfcriores,quxnobiiiorifuntvcluc adminiftrx,cumprxftanaor illa &fublimior inducitur, poteftate tantum infunt, qux modo energia id cll re ipfa atque a6tuinh?rcfccbant.Et contra quxprxfente nobiliori,potentia foium inellc dicebantur,illx ea decedente erumpunt in a- 'jo 6lum,vircsque fuas integras &fmcefas exhibent .Hic vides caquxcunque argumentando collegeras dilloluca: nam fi forte partibus rimilaribus,qux iam fuis formisinfignit? funt noua totius accedet forma,non idcirco tamen conficere poffis,parti cuiq; duas a(5tuin6lle formas, quod eide rei duxperfeaiones haudquaquamefie polTunt. Complures autem formas,cade in re potentia fimul efie pol]e:prxtcr has vero &vna aau,ncmo eft qui neget.Nequevero forma accedit ont aaumaneri ;fcd obfcuratur inferioris formx ille ad*et perfe aio^quotiesclarioracnobiliorimmittif.Quocircaneqiquic ^Dquam 38 DE ABDITIS RERVM CAVSIS qua vnudii.ierroru(<.]Uocl acerrime contendebas) gencrucrit: fed ab vnapoHericn nobilioriqjformajrcs omnis cflentia,no me,gen’ mutuabitur. Hac ratioc,!'! priori mea: arguniccationi fatis cBe fa£lu putabis,pofterior faltcm flabit qua; tuam voficrioris opinione conuincat. £«. Multo hercle minus id intclliges,fl ^ gumen fotuiio. ejuid dc form^ cflentia tenea audiens :ego enim copofiti corf )oris fpecic cumfimplice et limilare,tum per omnes particu asfufameflepronucio. B. OmUcJE». Paucis explicaboiTu mihi mentem attende.In hanc totam quam viucntem cernis flirpem, fpiritus vnus naturalis ,isqj fui totus fimilis fparfus ,o diflufusqj elbhiiius quoque fpiritus interueiitu,vna toti flirpi anima infldet. Erit id forte dilucidius in animantium gene rethis vnicus ac fimplex eft naturalis Ipiritus ,ab vno fimpliciq; fonte profluens,«biqfui fimilis, omnes tumfimilarcs tii difsiniilares parces contincnsicrgo cum is vnus fir, efimplici fonte fcatLiriens,non nili vnius limplicisq; anim^ vehiculum ct nexus efle poteft.Itaenim,fi eft aveteribus philofophis rcdte demonftratum,animam conuenientis acpro|>rijhbi{piri tus nexu &vinculo in cor|)ore retineri, nos rede cx ipforum fpirituum differentia, quam fint multiplices ,&quam inter lo fediflTentientes animarum cflentia:,colligemus.Naturalis igi tur anima vnica efle, in omnes particulas fpirans,atque diflufa concluditur. Haudabfimilis eft vitalis autfenticntis ratio, qu? proinde quod animantis fpirirus vnus vbiq; cfl:,& ipfam quoque peromnia cum fcnciendi tum mouendi inflru menta tj vnam efle neceOe eft. Vidcsne quid velim? B. Aiidiofaltem, etli non aperte id video. Enimuerd, vt donemus tibi,naturalis tum fpiritus tum animxvnum eflefontem ,pro partium tamen varia natura,hxc alia atque alia efle deprehenduntur. Ofsi ,carni ,neruo &cuique figillatim particula: ,peculiaris jo quidam ac futis infl: fpiritus &anima.Namvth^partes fubftantiafunt maxime difsimili,ficcasdifsimiliter &nutriri &augeri par eft. Q3igitur tam diuerfa,vna eademque prx- • ftabitanima? £«d. i.^id ni ?Antibi nonum vel incredibile videtur, fi quid diucrforum inftrumentdrum adminiculo, iS multos ac diflerentcs edat effedus ?Brn .Non adeo .Eud. Nempe hoc illud eft, quodhac etiam in rete fentire velim, tam varias ac late difsidcntes partium fun£tioncs,non ex ipfius anima:, fcd ex partium quibus infufa &: infpirata cIl differen- LIBER. PR1MVS. 3P differentia proficifci.Hoc itaque modo, vis animalis etfi vua ellfuiqj firnilism omnes tuneruoscum lacertos diftnbura, per alios tamefolufefumjperalios fenfum limul ac motu coiere dc efficit: &vtrunq; alias obfcurius,alias clarius ,pro par 5tiii quib’ eft mfufa qualq; mouet varietate et affedioe diuerfa vis Item naturalis qu? in carne eft,carne gignit,quij in ofle,os codeq; in reliquis modo. Accomodat enim ipfafefead partium quas moderatur ac fbucc temperametum ,natura multiplicefquc ac vanos vfus. Sed quidnam cft quod modo »o mihi de ftirpibusdiccre occoeperas? Eu. Vt animantibus vis naturalis ccorde vel iecorc ,vbicunque prima eil: eius ledes, profedaitoti deinceps corpori communicatur:fic propemoaum cenfuit Anftocelcs,ftirpibus quiddam inefle, cordis loco ,idq; media inter radicem &caudicem rede,e cuius velut *5fcatcbns,vis illa naturalis manas^ in vniucrfam deriuetur ffir pem.Itaque fcirc licet ,qu^ECuqiic fpecic diffare exiftimamus rum animantia tumffirpes,diucrfumhoc vitee prinCipiurortita cffcjdiucrfamq; ab lioc emanantem naturafem vimiita vc fit fua cuadqs formx propria. Attamen fic eft illa fimplex, »o tota vnius inodi,yt vel in difsimilcs partes recepta ,vnafuiq; fimilisvrqueperftftat. B. Qmdtuhmccolligenducfleducis. £«. Viuentishmurce ftirpisiignu, corticem,folium,florem,atqi frudum,omnia vnius elfc fornis,vnaq; fpecie continen,& animantis os,carnem,vinculum,cartilaginem, fpe- »^5 cie nequaquam diflidcrc.Atqueid eft quodargumetj cuipoftcrions,qLio fortiter cotedebas,no pofte rimpliceacruillmile forma,tam difsimilibus partibus lequabiliter infidere, imbecillitate prodit.Na quai fubftacia ac teperamento.difsimili ccrnutur,c6inuni quada per innatu fpintucaloremq; prtepa- 50 ratione,reddictc fune fimilcs 6cidonea: ad eiufdcmform^fufccptionc. B. iHudipfumprouidebaefle.tu^eranonisconfeqiicnsffedvt cras pollicitus, ita mihi nunc deinceps rcfpoiideto. Eu. ^quupoftuIas,neq;rccufo. Canis os fpccic 5c Argumenta am ^ dfcntiadifcrctu cft ab ofte muli. Noneita res habet? Eu. Dc- 35mus iftuc. B. Ar canis os,ab ciufde carne logius difsidet,qua lUius iplius os ab pfte muli .Igitur fi fpecic os ab ofte differt, muli mqua os ab olle canis,quis neget carnem ab ofle cu qUo ^mhtl fimilehabet,nciiivno quidem codemqueanimali,fpeciclaltem diftcrrc ?QjJidkic habes quod rclpondeas ?Eud. Dij Erras DE abditis RERVM CAVSIS Erras.Ncq; enim fi vtrmfq; os,tum canis tum muli, ead? apsolutio. p^.]lanius nonieclaciofic, idcirco p^ucandiim eadem illa Ipccie ac ratione cotinenrimmo vero diliunAa fiinc diuerfonim ani manuum olfia ,&quidem latius quam emfd£ os atque caro_, Vis illa naturalis qux canis ofsi moderatrix pc^eit,cadem no j poteftaruuolTaregere^&canistamen cartilaginem &carne perinde atque os moderatur. De Kac partium limilitudmc,li reae ludicare voles,non eft (vt dixi) ^ftimandum fubllantiac temperamentum aut crafsicudo ,fed ipfms lua quxdam proprietas, ac is fpiritus ,qui accedenti formiE illam certo modo ,o praparat. B. Eodem rcuolueris. C^idiuuat, toties hxeno- Atg\mnu<ib odiofc inculcare? lam tu vicifsim audiimiiltis non acxmpliu tamen intelUgcs tandem ,quantopere in buius heeicfeosdeledu ,iudicio falfus fis. Ehd. Mapamimbis amc o-i-atiam,fimeam diligentiam,tuis fcrupiilis excitabis. 'Bm. M Accuratius fingula excutiam ,neque ad te confutandum rebus vtar'cxcnnlecus alicunde corrogatis, led omnibus fere domi tute natis. Eu. QmenamillieJ Br. Malum hoc medicum ,hoc uc citreum,tu ne aliquando quale fit confiderafti? Eu. Et perfepe quidem. B. Cortex eius calct :qiuecunque ^ci vcrdillo integuntur interanea &velut vifccra,non parum frigent. Eud. Id vel quiuis cplebe nouit. Bru. Cafixhlmla: medulla lenit aluuraque fubdiicit ,conex menfes potenter mQuet,adcoque fcetum etiam excludit. Eu. Ira compertum ellvfii. B. Floris qui in labrufcaprouenit, extrema in ambi- »5’ tufolia refrigerant, quod cnafciturincer haec medium adurendi vim foratum eft. Eu. Etidverumefte, longi iam temporis vfus atque experientia, faepenumero docuit. Bfu. In animantium porro genere leporis pulmo fulpiriofos iuuat, fanguis calculum comminuit ,ofsiculum quod in poplite 30 pofteriori eft arenulas dcturbat,coaguluniappolitione conceptum retinet, pilus erumpentis fanguinls impetum liflic, hxccinc omnia recipis ?Eudo .Maxime ;funt enim in vfu quotidiano. Bru. Q^id igitur caufxadfcrs ad harc&huiufmodi plurima ?Cumciufde llirpis vna pars vrit,altera vi fri- 3 5 goris ftupefacitjVna in anguftihTi ardando contrahit ,altera fundendo, dilatat; tum vrinas aut menfes ciendi, aut hunc aut illum humorem expurgandi faciilratem habet vna,al- * tera vero iftoruin nilni prxlfarc poteft: ,fieri nc (id quod afferis LIBER PRIMVS. 41 Ieris) potelljVC eadem omnes formaprodita: Quid ni? B. Secus vifumcft magnis ac dodis viris :fed quoniam nontam authoritatis in diIpucando,quam rationis momenta ponderanda funt, ratione podiis pugnemus ,&meam ra- ^tionem cum tua ratione Ii videtur comitcamus. Eu. Velim Ia ne. B. Aintuaform.aomnemadionemproficifci?E«.Aio. B. Et eam formam Iimplice elTe ftatuis? Eu. Etiam. B. <Quomodo igitur tam multi ,tamqdifparcs eriit vnius St fimplicis formse effedus? Q^o pado erit illa multiplicium &conio trariorum autlior,qucE non confiet ex contrarijs,& qua: lit omnino fimplcx?li^c haud quaquam fieripofie non ignoras rcio,&.(irolieflemusnon dubito quin tu mihi facile faflurus efies.Sedturpe ac pudendamvidetur,in grauiumviro ru con Ijleflu atque oculis,palinodiam cancre: quocirca, non amplius vrgcbo,fcd ad alia hvidetur difciiticnda perga. Eui Qmd iftuc rei?Itane tibi res eft confcd:a,icane ante vidoriatriumphu? B. Nihil enim habes,quodhuc afieras.Ew. Bonaverba^ B. Dic igitur clare, vt in pefsima caufi ,ingenij tui Ipccimen exhibeas. Eu. Q_uas mihi modo rccefebas facultates, illa: nesokilonesi »0 quaquam ab ea aninng parte prodicrut,c[ua viuunt alimturq; ftirpcs:hxc enim folas vitxfunftioncs cofcrc,atq; has alijs ali ter.Atvero ftirpis cx partes qux viribus pollet conrrarijs, no viux in nos agut, fed cii lam mortux corporibus nofiris adlii bcntiir,varijs pro fua qu?q; natura modiSjilla afficiunt,vt intclligerc liceat ,eas aliunde quam ab altrice &naturali ammapeti,quxtotius eft ftirpis viuentis.B; Hem optimi viri quid cenatis,vcftrx certe parces funt amico fticcumbenti opcfcrrc.Ei^.Ia dcmii fcntis,qua fit huius teli penetrabilis aci es, quaqj facile fit tepcri'olfLira?ftu-pis cinortu? partes,quaru 30 mihi contrarios cfte6lus obiiciSjnequaquaciufdcfuncform? iiJcaroiou, cuiufmodi diidum erat cum viuerent, fcd vt vires Sc &tcmpcramcnca/ic &formas habent diuerfas, per quas res efficiunt tam difsimiles .Nuncanimam naturalem in eas redire remcareque fingito,qux paulo ante cxceflcrat, ea tii illis iSpartium viribus nihil addet ,fcd hoc maxime conferet ,vt in quibus partibus tanta ineft virium difsimilitudo, illx nutritionc incolumes feruentur, &increfeant, &priufquam fcnio contabefeant ,alias de fc ciufdcm generis excitent: nam hoc ipfo alapidibus mccalUfquc diftant .Ergo Diij alcnx z.deAnimd «p* I* ^3 de ABDITIS RERVM CAVSIS dpium:qui5que id duplex fit, vnum efficiendi .Patiendi alterum duplicem inde potenam ftatmt .Efficiendi emdempotetiani cfe dixit.mutationis in alio principium, de qua Phyficorum feptimo multaipatiendi vero ,principium mutationis ab aliofqua verbi fignificatione ,rei cuiufque materia ap- 5 pellat potentiam, formamvero adum atque perfedionem. Harumvtraqiinfubftantiarumeftgencre.Prjtereaautemid .. .1» «alietiam nominis ad accidens quiddam trahitur.quod Ariftotc iJiu linaturalispotcntiaveliinpotentiadici folet.Eftenimhabilitas vel affedio cuius ope vnumquodq;facile vel agit vel patitiiriaut fi mauis,propenfio &procliuitas qusda ad aliquid «. agendum aut patiendum .Sic omnes artes agendi potentias nunciipauit,quo(i principia fint mutandi in alio. Similes etiam affediones rebus inanimis afleifeit ,quarum fiiblidio expeditius agunt obfiftunt uc.ne cotrariorum vi in deterius cois mutentur.Patiendi potentia diathefis clf, qua res qu^tj; in aliumftatum prompte conuertitur. Eud. Confiftc paulilper, votetkieiiM in portumcnimiam appuliftimam ea de qua differimus ,eft - patiendi potentia,quxmateris tanquam prsparatio qusda infidcns.eam aptam idoncamq; reddit commutationi, &CX- lo' ^.vhyf> cipiends quam appetit forms.Hscell quam Alexander A- pnrodif^us, rede inquit cfle principium,materis inditu ,per quod illa apta fit ad omniafufcipienda,qus ab ipfo ct ex ipfo futura fune. Eli. Qmcunq; definierunt, potentiam cfie materis quandamprsparationem &infl:rudionem,iIlifinonvI- tra qualis ea fit prsparatio inuefiigandum putarunt ,prodigiofa tamen commentanobis obtrudunt ,faborantq; de nominis potius,quam de ipfarum cognitione rerum.Atfiyetcrem phiiofopKandi legemfequi volumus ,res animo coprehenfs nobis fic erunt,vt fi fcnfibuseficntperccpt^.Tuitaquc 3? mi Philiatre,ri ex tribus ifiis prsparationibus,concinna materis accommodationem clare intelligis, ne dubita te quoqj potcftatispuracfientiam tenere. P/?. Tenere meputo. Cstc- *rumvelim vt tu mihi alia deinceps interpreteris,eaq^ et mul- QijfdfitfomS ta &multis perobfcura. Quumphilofophididitant, depo- 3} t^ci depoten jentia materis educiformam,tu ne cenfes ha^ prsparationes cumlam pertedionem integram acceperint,tormam de te cimcterc?Sciocquidein aSimplicioeaderefic feriptum efle: ,,In omnimundo,fi quis exortus prodit ,non aliter quam per poten- LIBER PRIMVS. ^5 potentiam ad fubilanciam prodit atq; perficitur, matcriaquc * ' quum recipit forma, per potentiam adiprampcrducitur. Et ‘* alio loco :Neq; enim omninoab imperfedlo ad perfeduali- ‘‘ quid peruemc,nifi media adfit potentia, addens perfecto id “' jquoddeficitjfummamperfeftioncm rufcipiensapeifedirsi- “ mo.H^cno fane dubito qum verifsima fint,fcd mcnihilpror fus docent. B. Si mihi liceret bona illorum venia ,ego tibi 6 Philiatre ,paucis explicarem, quemadmodu rei cuiufq; fpecies ac forma,de potentia materiae ducatur. En. Tibi vero no 'IO conceditur modo,fcd &c omnes quotquot adfunt orant,vt ce huius quxllionis interpretem exhibeas. B. Planam igitur hu iusrei cxpoficionemaccipcjqux nullo ncgocio, te ab intrica tifsimis aliorum errocib.cxpcdiat.lftxcdc qua tam anxie differitur porentia,qLialicaseft,qux magnam vtraqspartemla- .15 titudine,alias intendatur, alias remittatur. P/j. Magna certe quidem. B. Atqj initio prxtcnuis ea eft &obiciira ,mox vero fenliin paulatimq; vires capit ,&increfcitrquumq; ita minutacim gradatimq^ fada additione, ad integram abfolutionemcxplctioncmqj venerit ,tum ca cft, vc Arilloteles dicere XQ falet,lmAV5^^i(c<qiixdam,quaalij perfectionem,alij perennem quadam agitationem interpretantur. Qjicmadmoduigitur illa perfcdio,dc inchoata obfcuraqs prxparatione lenlim ordinatimqi educi confummariq; videturific fane exiftimarc debes rei cuiufque lpeciem(qu? aperfedione nihil dilfcrc)de »5 praeparatione ac potentia verenafei &oriri.Eilenimperfedioipccies,ipfaq;pnEparatio potentia, neqj ad eam rem alia opLisellcxplanacioneTedvtpr^paracio tandem firperfedio, fic potentia commutaturin formam. E«d. Parii abeft,b Philiatre,quin tenearis,vidc ncimprad.ens tu cibi laqueos indujo as, penculofa cllallencicndi facilitas :proinde in tam lubrica ac prxeipiti via, memineris tibicauteincededii elle. Siit enim permulta,falfa illa quidcjfcd veris came rimilaTia,qu? veritatis pallio velata,faba fpecic multos in foedos ac pudedos erro resabducut.Eilautehic Brut* percallid% 5cqainiricaues,te 35 facile circuucmcc. Ph. «i^^omodo? EM.Siperfcaionemefie rci formam dederis, aaumcft. Ph. Q^id igitur?cenfea illa interfeeflcdiucrfaPE^.Maximeifiquidcm non minus diftac quam qu? in diueiTa genera diucrtunt.Pcrfcdio ex potentia, fcnfiin velat adolefces cofummatur, parsq; totamantecedit: Eforma jic perfaipotifim in for- Pia degent rct. fofenilufcmi’ tihntilU railo- IKpojJcinfor» tnmtTonfnc, jo DE ABDITIS RERVM CAVSIS forma vero,immiira tora repente cft ,cuius nc minima qiiide anccfuir.il Ia vtporentia,natura quxdamcilpaciensthtcc natura eileificiens,omnisq; morus principiu.llla accides rolum pra eile multis rationibus confirmatum. E/7.Memini canqua y nominis mei. Eu.Qm fieri igitur poteR, vt potentia cotinuaco incremento,in folidam atq; exprellam forma(ficcnim ap pellare placct quam grxei ouowkJm dicut)abcat ,vt fiat ex qualitate fubRatia?vc genera fiiprema,quibus nihil lit inter feco niune,qua!q5logiiis diRcnc, quam qux fmt fumine cotraria, infefcmutubcomigrentipoccRcquide quguis qualitas,in aliam qualitatem tralire,& in rubftantiafubllatia ,comunem enim materia habent: at qualitatem fubftantia reciproca vicifsicudinc comutari polle,nulla coprehcndic mens human? cogitatio.?//. Mea certe nullo modo c6cipir.£«. &: ahudraij me cibi perfuadere nititur verfutus hic Brucus^veteobnoxiu aliquado &proRratu teneat, ijsvriqjperfimihs,qui fubfcllia afsidere volentibus fubtrahunt,vcquiceciderit,cucu videant fupmum,profurius maiori cachmnorideat. Ph. Nunqiia ita facile mc duci patiar,fed que femel occupaiiero gradu ,in lo eo poRhac firmius &fixius pcrfiRam. B. Qu,id audio? Siccine mcafcncetiacotortis &aculeatis fophifmatis impetitur? ficcine captionibus elLidor?£W. Ira ribi appellare hceat,qua: fugerenopofsis.Scdfipcrociutameapuntc fiiigula diligctiiis expedes,cernes profe(5td,quaco noRra hxc tuis illis prxtj ponderent .Qiibdli tuis rationibus aliquid coRrutRurn elle putas, nx egoillud &facile &:brcuidiriia. £. Aggredere,ia expedo. Eti. Qui^ in femine cR potetia fcnfim miniitacimq; augetur,diipcrueniat adfummaperfcdione.-itane ais.ii.Ma xime. Eu. C^anaobfecroagete &c6citatc vi,incrcmcntuil- 50 luddari putas??.In proprii eRAlexadri relp 6fio,primumfii fura elleleminiquodda motus initiu, quod impetu agenera te accepcOjadaliquevfq; fine agit,dufccotin uatomeremeto perfecerit, &vclutingrellu Radiu,ad mcravfq;(nifi fi qua vis de curfu retrahat) percurrerit. £«. Sumcquide plus xquoo- 35 bli iiioRis,proinde fi logius extrahit oratio,tota mihi protin* excidit. Age igitur cocifis magis rerpofiomb** ,fi modo eas a mememoriateneri velis.?. Queciiq; voles modii renebo. Eu. Impetum qucnda,mocusq} initium ais agenerante iam olim femini LIBER PRIMVS. femini datum fuille. Ita res eIl.£«.Hoc motus initium,intclligis ne cHe potentiam? B> Idipfumprorfus. Eu. Deinde principium illud,quod eft potencia,agere quidem continenter exiftimas,&: aprimis inchoacisq; naturis,ad vl timas ec co ifummatas,quibus nibil addi pofsit ,quasque nos fummas & perfcdifsimas iudicamus,procederc.B. C^id ni? Eu. Et hac potentiam tu qualitatem cflc ftatuis? B. Sic vifum efl Arifloceli. Eud. Atnulla qualitas, primo &per fc potefl: agere, fcd omnis a£lio,adfubftantiai compotemformampertinet,quaj *o pnncipmquoddacil'cfRciens. B. Nchocquideinlicior.£«. DuIgitur ais potentia fenfim augeri, quoadfiat perfeda fpccics,accretio illa,cumamformx primumrefertur accepta?B. Ipfe videris,iftuc ego minime inueftigo. Eud. Infeminetria tatiim efle dicimus ,materiam,formam,potetiam.llla igitur potentix adio perducit nc primum ,ad feminis formam? Bru. Q_uonam alib perduceret? Eu. Atid fieri nequit. Bm. Qmd caurx?£«do. Qiipniara quicquid agit, in hoc agit, vt fm fimilc reddat obicdum patiens ,neque forma qux in femine efl, aliud quicquam molitur, quam vt femen aliud de fe generet. Bru. Hoc ipfc facis fdebam, fcd come velinuitum traxerat rei confcqucnciamunc itaque rcfilio,&: potetiam qux femini ineft,fc{e fiia vi augere aflero, neque vlla externaopem defidcrare.Ea enim tametfi qualitas exiftimatur, prxftantioris cfteamen ordinis quam exterx: quapropter & *5 illam Ariftoceles appeilauit naturalem potentiam, quod vc qualitatis,fic &iiaciir? quadantenus ficparciceps.Q^uocirca qui illam dicet per fc aliquid agere pofle ,nihil abfurdum dicet. Eu. Mira diuerticula. Huc igitur fequerc,quando ita tibi vifum cft .Si quid primo ac per fc agit potcntia,dum fe ip- 30 fam auget ac perficit,aliud cfficit nihil quam fiu fimilem pordiam,neq; poteft ipfa quantumuis auda de fe formam edere .Ex femine quidc canquam ex fubiefto generatur animal aut fiirps: at potentix efficientia formam, autfeminisvl animal generari, pcxftantium philofophorum nullus recepe- 35 ric. Bra. Quiditaquxfo? Eud. Qjiod nondum eft^,fedfutu ru cft,id ia fimplicicer non cfliquod autc non eft,qui pofsit aliudqiiicquaefficerc?quopaao fieri pofTe cxiftimas,vt formaprocreet qux femini ineff potentia,fi nondii ineff ip^ for ma ?aut vt femen ,quod nondum fit ipfum animal, efficiat Eij ani- 51 de ABDITIS RERVM CAVSIS ammallNcmpc fi quid ex ius gigni debet almd quiddam po mnecdlc cfi,quodaa:uronTiam obtineat, quodque iit huius procreationis eifiden5caufa,caque prima &prxcipua. Que Anftotclcs tliligcntifsime contemplatus, 111 animalium ilirpmmqueprocrcationeduplicemnaturaminftituitjimperfe- 5 dioremvnam,qu^ in femine fit quidem,nondum tamen cft: perfeaiorem alteram, qux adu cum fit ,ciTcdrix firnplicitcr cft, qualis ineoelljaquodimanauit femd Locus cft libro de animalium procreatione iccundo, vbi naturx &artis difcri- 5} me fecreuit,his fere verbis. Ars prmcipiii forniaq; eius quod iq , , efficitur,fed in ahomiotus autem naturx in ipfo cft, quod cf- , , ficitur,ab altera profedus natura, qux adu obtinet formam. ,, In femine igitur naturam ftatuit,qu£c' fit &monetur: ineo autem quod adueft,efficientem naturam .Simplicius ,, inhanc fententiam fufiLisexplicauit,VnjuicimifqLicnatura »5 , , &caufa morionis, fubicdum libi ipli &non alteri fimilc fa- ,,cit;vt enim naciira hominis hominem, fic &natura feminis, ,,non aliLid quam femen efficere poteft.ii^omodo enim pro - ,, pnelicminemfaciet,eaquxeftmfcminc,qux nondum eft ,, hominis natura antequam homo fiat?Sinarura feminis coin lo ,, mutari defiderat,6canimal perfici, proprie cfticiens &:pro- ,,xima caufa ,eft natura paterna atque matcrna;nani forma a- ,, duprxcedit in patre &matre,fecundum quem id quod po- ,, tenua eft adadiim perducitur. Atque hoc modo natura cius ,, quodgenerariir, fi cfticiens dicicur,itacflicicnscft ,vt &: ip- ,,fi liniiiJ fiat. Ea verd proprie efficiendi vimobtinet ,qux a- ,, dii talis cft :quoniam natura ,fui fimilis eft procreatrix. Vides vim illam feminis, quam potentiam appellari diximus ,nequaquam polle in animalis fpeciem verti ,tamctfi .ipfa fefc quamoptime adaptet ,&omni ornatas gcncrc in- 30 Itruar atque perficiat, fcd adefle oportere quiddam, quod adutale lit. Philiatros: Hxc mihi certe longe vcrifsima videntur, neque iam hic nofter Brutus quicquamprxtcrea habet quod obijeiat.Attamen priufquam colophoncm his imponas ,confonum &xqiuim cft, vt nobis id explanes quod 35 omnibus philofophis placere video: rci cuiufqiic formam Tomi no 0potentiaeduci. Eudoxar. Qjaum qux femini indTedTatTde potcntia ,id eft inducendx formx prxparatio ,afsiduo ^oteikment iQcrcmcnto ,ad funimam perfectionem cuaferit ,ad fubftantix LIBERPRIMVS. 53 ftantix quoque formam fimulpcruentum eric. Etenim perfedionem illam forma neceilario cornicatur ,nec vnquam defcrit.Proinde Andoceles,formam plerunq; no - mine perfedionis appellat,vel quddperfcd^^ potencice indi- 5uiduafit comes,vel quod totum ipfum compleat,ecperfciac. Vtigitur perfedionem ,fic &: formam de potentia materite educi fermoms vfu dicimus,tanquam pares in ijs rationes faciat,illaconfequeti3Eneceflitas. Ph. Formam de praicurrence poceftace haud fecus elici ratiocinabar, atque a£tum de ha- to bitu.£«. Nec fane multum cildifsimilis analogia. Ph.Hanc igjciir nobis plenius interpretare. Eud. Longa affuccudine & frequentatis asionibus,muficus(vc hunc pro reliquorum exemplo fumamus)ijfcc partibus habitum adeptus cftee inferuic, qu2 plurimum fefe exercerent. Atque is deinde tametfi 15dormit,habitum tamen hunc muiica: aut cithanilic^ femper retinet. PR Hoc tanquam digitos teneo .Eu. Siforteigicur experredus citharam pulfabit, vndenam cenfebis illi moduladiadumincefsifle? ex Iblo ne habitu qui in adunieiufmodi fic comutacus? Nilnl minus, fcded profcdb,quia conio citata princeps animae vis,ijs cum partibus prxfit ac imperet, quibus exercitatione iam olim mditusatq^impreflus fuerat moduladi habitus: har fi quide habitu paraex in opus adiimque fuuni prompte ferutur, quoties animxipfis inlpirata voluntas ita imperauetit. Eu. Rede tu quidem.Vt igitur adum >5 ex habitu idcirco prodire dixeruc,qudd adus, nili compara- to habitu perfede elici nonpotcll: fic in ipfa quoq; reru procreatione dicendum eft.Non enim potentia formam,Icd externa caufa impriinit,qax tamen auxilio potentix deftituca, non haberctipfaper fe fatis virium. Plj. Video .Tanquam cjo nim qui Icientiam habet fedea noiivtitiir ,cum vult accedetc mentis impetu,conccmplatur,et aduficfciensiitem quodcunque fubiedum gignendx rei perfedam potentiam habere dicimus,accedente agdis extrarij vi ,id rede, te autore,adum formamq; excipit. Eu. Scopum attigifti.P/;. Qmquid 35 fcit(inquit Ariliocelcs)fianimumin contemplationem adu intentum habet,feruar tamen habitum ,nec perdit contemplado fcicntia, fed excolit magis, ac perficitrita id quod perfedam potentiam obtinuit,accedente forma, potentix qualitatem non excutit, fed ornamentum illi &perfedionem Ejij addit ^DE ABDITIS RERVM CAVSIS adJit E,,d ltaneccfl'ceft,vtiafix 0acllabikf.t.idquodproooiicbaturJiaud fccus dc potentia materia: formam clici.atquc aaura dc habitu. Ph. Idquidcm lam fatis pcrfpicuiim. Quodvcrd.de medicamentis aiunt,qu? intro fumpta.noftri ^^risvidcpotentiainaaumexcitanturprorooucnturquc, , mIf poiau QuodaromoddiSi quidem vel noii- “dum adbibita nobis mcdicamcnta,fuam fpeciem habent ,fibiqi innatas vires,fcd quas no antein nos excrat ,quam anofro calore fmt irritata ,quod certe opus cft ad illorum vires cxpcriiidas.Itaque verQiixcns medicamenta de potetiaope- to randi adoperis asionem, 6cquali cx fcnjs ad opus venire,no tamen ad nouam formam tralire .itemq; in animalium procreatione, femen conceptum ,vtcri vi ,ac benigno tepore ad agendumimpellitur,nonvt animal aninialisq! tormaindefe excitet aut eclatifcd tantu vt exufcitata aut impulla iplius po- >5 tentia ac facultas,deincepsqi aiidia ,lubieikam libi mateijam omni prsparationum genere inllruar ,vt fubliantia: tandem particeps forma,extrinlccus ailiiraatur,et excepta commode ali'eruetur,fuas denique omnes fundiiones obitura. 10 CIGNENDJE ^ORMJE, NE MINIMVM quidem autem materiafmffe,nequepotentiam qmequam ejfe forma/teq; ad/khftandagenus referri. Cav. VI. H BRVTVS. ^iRuftra nobis hic laborare videris optime Eu 'Idoxc,qiu quj funt oculoru teftimonio clarif. ^fima,ratiocinati6cvis, &inani ac loge repe- Itita interpretatione eludere. Anno cepa fr- S" ,-^52535»»».^penumerd vidifti,dc teflis aere libero propen nullius extrarij ope,fcfe diffundere ,&herbefcetem ex fe viriditatem proferreiautouum folo fornacis te- ^porepullumexcludcre ?Equidem &idipfe vidi frequenter, &Ariftotelcs fieri pollcqlitcris mandaiiit.Nunc omni philo- ^ fophorum autoritate pofthabita ,neglcdis etiam acutifsimc excogitatis eorurationibus,foliusfenfus communis bonitate, &c omnium animis informata notione dudus,dic per Deumimmortalem ,dumiam viuere ac moueri incipit ille pullus LIBERPRIMVS. ^5 lusjvnde fuam accipit animam? vnde prodit illa ?aut qui.^ ea inducic?vbi extrarius ille tuus opifex eil: qui ouo fua infculpat formam ?An no hic tuorum commecorumfe prodic vanitas ?Au noniucc clarius cll,illam ex ouipotentiaexiilere, 5vt ex eodem ouo pullum vniuerfum? quid relida fenfuum euidencia,abftru(avcfl;igamus? En. laropridemcoadus es fateri, fieri illud nequaquam polle ,&c formamextrinfccus venire. Br. Ego ne?tibivcrbjdudfumfallus? nodum vt video, bacin re mentem meam faris concepifti. Eu. Qmdliocno- IO uxrci?^. picam,&equidempaLicis.Ego enim perinde .atq; cu,rci cuiufque fpeciem in fublhntia: genus refero ,fcd quocl forte non donabi.s,ad idem etiam genus, potentiam pertinere puto: hac autem ratione moueor,quod qUiim videam Ipeciem iplam ex potentia trahi, ncceJlc lit non diucrfe rationis isac genens illam ftatui ,fed elle forma: aliquid imperfeftu aut veluc mutilum.Atque id quidem in lemine,cum potentia tatum inellc dicebatur, ociofum delicuillc cenfeo. Vbi vero cce- .pitfuis fe virtutibus prodere, cflcq; cx elFicictia manifelfum, tum vci-o demum id a6lu incllc diximus ,quanquam prillina »0 fpecicmnoii mutauicud cnim tenue liccc et exiguum, eadem tamen perpetuo fubdantiam tenuit, idiecmcach de potentia: fubltaiuia deqi forma: exortu aflenfio ,firma illa quidem certe 6<:ll:abilis,& aquamcnulla ratio depellet. Eud. Eo ne temeritatis procedes,vt inter fubftantias potentia: locum cribuas? B. Temeritatis noneritjidquodverifsimuincdairererc.In lemme quumpocentia quadamcftanimaliSjipfum a- AlUargumen^ nimal mefle dicimus poceftatc ,quinetiam iplum femen animal clle, porcllatc ducaxat.In ouo auis efi: ,pocedateun glande,quercus iam cif,fcdpotcRatc:inolexbaca,ipfacftolea.In biinccp modum,quxcunquccx fcminevtc fubicdo proficircucur ,in ipfo prius inefle potentia mente colligimus, quam emergant, &oculis obuerfentur. Reliqua vniuerfaqua:nullo lemme gigni traduntur, vc metalla ,vt lapides ,vt ilirpcs feminis expertes, vt animalia cputri materia nulloque coij5tu nata, non cquouis fmc difcnmine fubicdo fien palam cll,fed cx co duncaxat, in quo fui quoddam fcminariunihabuerint. Non omnisfercomniatellus* J-Jicfe^retcSyillic '^cniumfelicius vua: i.Georgic. ^fUreifxtus alibi,atq; miujfa yirejcmt Eliij Grami- 56- DE ABDITIS RERVM CAVSIS Gramma. Et rurfum: Mecvero terra:ferre omnes omniapojjunt: Gcorgic.u Yli^minihusfaliccs^crafisq; paludibus alni J^afcmtar.fierdesfaxofis montihiis orni: Littora mjrtetis laujiima:demq; apertos j Bacchus amat collesi^qmknem ^frigorataxi. Horum autem caufani reddit: Gmglci- Qi^ppefoto naturafuhefl. Ha:c Vergilij placita funt,qua: te omnia recipere feio,. Itaque dum poteflatc ,animal aut ilirpe in fcminc ponis ,neccfle cfl fatcare,d’elicuillelia’cin cOjCtfugenentiXjquatumuis imperfe6tu'm,quiddam tame omnino habuifletncqiie, opinor, ibis inficias iniftisfcminarijs,eius qute ventura eft, aliquantulum Soluiio efle formae. Ea. Nihil ne minimum quidem/cd habet res to mntorm. ta eo modo, quem Simplicius aperuit :In femine (inquit) cx j, quo gignitur vcl animal vcl planta, in fituinprincipiii quod- 3, dam ed, non minus perpetientis quam agentis motionis,per ,,qiiodprochuitatcm quandam habet, &liorem qiixrit ,, excipiendce formo:. Hoc igitur principiumpotetiamappeilauit, &naturam in femen infufam, quam ab anima longe xq diuerfam facit,ne fort^cmen animatum eficfateatur.Efl autem ca natura imperfedior multo quam anima, quippe qux fitadcamaccerfcndamveliiti pnemifla qiigdampratparatio, vcl fi manis habilitas potentia mcque vero animo: quicqua ciT:,neq;ineam poterit vlla mutatione conucrti:ncq,-anim5 ij , qiiicquam ante in fcminc fuit, quam ipfii tota a£lii ccepit cxificre: quocirca dici non potcA femen animatum .Ergo ne tibi imponat ipfa nominis ratio,quod clle potetia dicimus id nequaquam cft fimplicitcrivt neque quodefle potcfi:,id ia adu eft .Semeaut hoc aut illud poteftate efle fl:atuo,nec ideo 30 tamen id iam adu &re ipfa efle dico :nec enim ed in glande vcl quercus vcl eius fpecies,ncc anis in 0110, nec forma: cius quicquam vcl tcniiifsimum: non enim parriu adiedione pati latimminutarimq; cofiimmatur,fedfabita repentinaqmu- tatione vno momento tota finiul in fubiedlum concedit. Ph. 3S Audio, maxime interfepugnantes vobis efle fcntetias,quas fi ex angufiisiftis verborum fcptis ,in latiores veluti campos deducetis, intclligi tandem potcritvtra fitfirmior, &c abvtra ftetveritas:quie certe &vnica ed et fimplex,vc alteram dare, alteram LIBER PRIMVS. 57 alteramcadercEtneccflc. B. Measipfe partes facile tutabor; Aliurgmeu^ ac Emeas rationes &autoritatesin medium proferri patiens,curaq; tuis cojitciidere,inteIIiget,ipero,vei puer,ac cibi etiam forte ipfi perfuadcbitur,qutdpiam forma: ante in fubie- ,5 £lo fuifle,quam illa adumellet tota. £«. Magnam cibi gratiam habiturus fum,!! veris rationibus,amea me opinione ,in. tuam perduxeris .Sed age iam,aggredere. B. Q^i fcientia: habitum habet,hoc ipfofciens,&: eil &dicitur: &qiuifcientite &contemplandi adio inceherit, a<il:u 6cperfc6le fciens. .10 H;£C dudum concefleras. Eu. Neque nunc palinodiam caiio. B. Sic vtique mfemine,quam diu cuque nondum quicqiiain agere vitaic poteft,fatcndumcft animam folum inefie potentia. Vbiverb,rua fe efficictia,ruis fe prodic operibus, adu tum ineilc,qnaiifola aiftione &;effcdis,adunc anpoccciaduntaxaciniitjdifccrnatur. Qu.odipfuniArifcocclcsbreLurcntentia fic exprcfsinAnimam naturalem altricemq; in feminibus &vrero conceptis qua:rcpararipollunc,haberipotenciaftatuendum cft,no!i adii,priurquam(eo modo ,quo conceptus ‘ « qui iam feparatur) cibum trahant &ofticio eius anima: fun- « ^ %o gantiir .Principio enim huius modi omnia flirpis vitam viiicrc videntur. De anima quoque fentienti deinceps dicendu << cfi:,atqj etiam dc rationis inteliigenticEq; participe :omnes e- < « nimpoteria priiis haberi quam adu necelle eft. Hxc declarat « « fatis Ariftotelem cefuifle ,in femine fubobfcura fuiPe animx ij porcione,qi]xpra: imbecillitate nondii quicquamolirecur aniraalis fundioms. Eu. In trafuerfumperperamtrahis Arisolutio. ftotclis fcntcntia,qiu ne per fomniil quide,huius fimilc quicqua fiilpicatus clt.Q_uid abfurdliis autem in philofophia,aun magis horrcdii ,quam naturaUtcr epueiente caufa inftituerc, '50 qu^ feriata tamcet ociola nilnl prorius agat? caufam enim adione definimus,qu? fi nulla cnc, nc caula quide eflc poterit. B. Qmdais? none in trimedri vcl quadrimeftri fcecu,cu pri- ^„f,,„tnccon^S- muis moneri fentitur,anima vcl tota incil.qux vt abfolutu cditqMidamue^ ritanimal,cuaasillifima;ioncspra:fl;abit?£((.Inc(l:vtiq;. B. ,55 Et tamen nondilpotcft illa ncq;ciirfiim ciete, ncq;vocecdctc,nc(|;vifi6e quid percipere. C^id cedo eil: cauf^? Eft. Qpioniaimpcditur aliunde ,&qnafivinAa tenetur,quddorgana defideret, .ad fuasaaioncs obeundas accomodata. B. Eandc ratione fi ad fcine trasfcrcs,intelligcs profcab,et in eo illa ab initio DE ABDITIS RERVM CAVSIS fed fi quid diuinicatis minutiora haec ab ortu funt confequuta inulto,opinor,amplius his plenioribus &abfolutionbus elargieris,aut certe tantunde. Bru. Hanc ejux nihil ad re facit comparationem omitte,quod dico fcmel mtellexille cotentus. Vt Vergilius rede quidem dixit: Semmaflamma $ Am:d,6. ^hftriffainvenisjiltcis. Etrurfum: Efilicis vems ahfmfum excuderetignem. ctorsic.i. jca equidem fcmini cx quo quid gignendu cft ,ipfarn rci formam lam inefic profiteor,ipfumquc animatum rede vocari: Qjiifquam ne hoc redarguet? Eud. Obmurmurant omnes quodfupcriora non dilueris :iamquehic fe mihi comparare videtur ad hoc pofiremum conuelicndum,6c labefadadum. Vigila Brute ,ne tua caufam deferas,fic enim per me proponere geftit. B. Age difsimulator,cuipfe depolita pcribnaco Sfw/wnowff- ^^jj-j{isc6gredere,vthuiLisdilpucationisruinamtuis hume- 15 nsfuftincas.£«.Ag^placct.c6grcdior:rrfpondcigimrbi'e. pcTfediorm. Ulter, Semini non limiliter atq; perfedo animanti inelt anima. ^r.Fateormam huic adumcB;,feminiverbfolum pOtCjftate. Em. At nihilo minus quumfemini inefle animam poteria dicis,tuillifimplicitcripfamquoq;animxfubiIanriaincf 40 fe confirmas. B. Rem tenes. EM.Aungiturilli tota inefl: ,vti &perfedo animalgaut illius fola quazdam portio.^E. Vefani aut pertinacis efi hominis ifiicc polUilarc. Antu hic vlluni cf fe putas qui h?c aufur^ fit, aut li quis forte audebit,no ab omnibus cxibilatii in? Eud. Equidem aufuriim fciorvtruverb ri- 15 di culus an non futurus lir,res ipfa tande ofledet. Sed interim refpondc.^.Qjaafiverb arduufitautinenodabilc:neq; enim femini ea ineft animx perfedio,qu;E abfolutis ia animalibus. £. Sequere vt coepifti.Tota nc animafcmini infider,an cius fo luportio quxdam minutior?ii. Ego illius portione non dica 30 incile,quandoquide nullas anima partes habet,qux fcorfum atoto confiftere valeant. Eu. Ergo tota illi in cft.E.Tota quidem, fedimperfedion tamen modo. Eud. Sedage,quam ira in femine imperfediorem ftatuis ,an non ciufdem cum perfediori genens atque clsentix elle putas? Bru. Eiufdcm 35 omnino,inferiori tamen ordine &graefu ;neque enim Alexander illam ante,adu formam appellat,quam fit perfedionem confeqiiura. Potentiam tantifper appellare foletjdiim obfcurior adhuc cft 6c imperfedior. Eud. Videiamin quas angu- LIBER PRIMVS. Ss anguftias tepr;Ecipicarepofsit,quifquisteciicogrc(iietur. B. In quas obfecroJLw. Nempe quod liibilanci^ participe forma,magis ac minus intendi ponis, &eadelpccic, aliaforma alia prsllantiore. B. Fac igitur,li mauis,lint ill;£ diuerfbrum ,5 generum. £«. Si diuerfa facies ilIarugenera,iamibiinportu nauis appulerit, iara tota res erit confcfta ,iam imprudes cd fubicris,quod cftugere tanto cotendebas opere .NampriuA quam ex femine perfedum euadet animal ,erit vtiqj neceflarium,ipfam formx effentiam mutari,atque pervarias fpecies .10 tranfiri :deinde vero femini nibil quicquam eius forms qUE acccilura cfl: infediire,quo nihil amplius opto in hac difputatione,idenimeft quo afpiraba.B. Ego proinde rede videbar ccnfuiflejillaru efle fubftantia 6c genus idc: fed nefeio quibus mepr^eftigijs hinc abduxeris. Eu. In idem igitur luti vo- *5lutabrum te reuolues,quo iani coeperas fordide confpurcari; in quo fi diutius hxrebis impeditus,quo pado illud expedies earum fubfiantiarum quae fint ciufdem generis ,alteram efie altera impcrfediorcm?j5.Id quide perfacile. Vide enim quid animi cogitatione infomieimfeminiinefle quidem formsef 'ao fentiam ,fed humilioris cuiufdam &; imperfedioris gradus, inquopotentiaIblumappeIletur:h^cdeinde cum paulatim afeendedo, ad fummumvc ita dicam pcrrcptauerit,tu adum quidem futuru,citra vllam tamen generis aut ellentix mutationem. Eff. Intendi igitur ac remitti fiibfiantiam vis ,nofe- 15 cusacmeram qualitatem. B. Vis fimpliciterqiiodfcntio in jfinutuo deponamPEam cfientiam qu^potentia efi, non exiftimo puram ellcfubftatiam.Ew. Efi: igitur accides. B. Neutrum profcdb :fed inter vtruq; mediam naturaobtinuit. Eu. Nouumvero dodrin^ genus, noua philofopKandi ratio ,fu- ’jo marerum genera eundis recepta multiplicare, illa ceu promifeua quada mifcella confundere :fupra h^ec genus conftituere,quod omnia fuoveluc coplexu contineat, na fi vllacft ipfis inter fe c6municatio,necclie cfiprofcdb c5mune quodda genus fuprailla poni,ncc ea efie fumma. B. Audi prefsius 35 5;: cxquifitius.Suma lUa dece reru genera ,augeri ampliaridi nolim equide:veru ftatuo ,potetire efldia efie fubftantia adeo infirma ac debile, vt ccu qualitas intefionis ac remifsionis vices fubire pofsit.Qjieadmoducni celebris autor Auerrhois , formas clemcnconimedio fubftatiaru et qualitatuinterftitio Fiij colloca- gs de ABDITIS RERVM CAVSIS collocjuit.vt cfl; ante coniprclienfum ;fic mihi in pratfcntia Ii ceat triffnenclat rei porentiam,<^U9 obicura 8c prattcnins t^ueeaamdffubftantia,ancipitem,& inter fubftantia; participem formam.interq; qualitate medio loco ponere,vt qiig fit,qualitatc quidem nobilior, Ignobilior autem abfokitaadquam S feftinat forma. Eu. Ne fic quidem contradam labem dilues, fed aho hjrebis luto :nam in primis quem teftem produxilli is vanitatis plcrunquearguitur,& dumfalfa pro veris prona ciat,mifcre multis impofuit ,ea veritatis fpecic ,in qua prior &ipfe hallucin atus videtur.Tufi qiis adfers,velis, qtiemad-- io modumin iudicio fieri folct,teftium fide coptobari ,grauiores erunt St integriores citadi. B. Exueda funt arma,fatis cft conllidatumifentctiam meam qualem protuli accipito. Ea. viilnilivpfWf Sedforti animo petfifteifi fu(rugies,quotquot adfunt teper- (equentur,etficonfequancur,araius vincient. Quidam eoru ij dui pir/crtwvehementer opt.ir,vt pro eximia tu.ilapjentia,iavr]iCLim refpodeas: num tu magis fis homo ,gudm puer hic, aut magis fis animal quam afinus.^.ProK deum fidem:qualem hic mihi virum narras?defceadac ille ipfe, me interrogaturus ,in arenam;aut fi id fponte non vult, ede nomen quo illum appcl x6 •Icm. Eu. Haud agnofeeres hominem,etiam fi nome audires. Illum igitur indica. Eu. Curiofulus es .fed cogita faltem quid ad ilia rcfpondcri polsir..5.Tam rufiice vrgcnti,ne verbum quidem vlluimtua tamen gratia refpondcbo,me nihilo magis hominem cfie,quain puerum.-fortc vero magis fim ammalquamafinus.Qhidhirident? Eud. Refellendi efiha^c /pccic.s qua!dam,quiim abfurdifsimaquis dicere videtur, illa cieri dere,non argumentis inceficrc. Oineptum rifiim ,cu nihil contraifta dicere pofsint,rideant tamen: fc ipfos plane, &ipfi rident, &alijs ridendos exhibent. Ew.Eiabone vir,bi- 30 Icm illam di]ue,cta’qiio animo accipe quodillc tuis rcfponfis confequens ncdlec. Si non magis tu nomo es quam puer, neque puer magis quammfanSjfequituromnino neque tuam quampuen,nequepLieri quaminfantis ,neque infantis qucfiii foetus vtero gcfi:ati,nec huius quam feminis(in quo tu 3s animam inefieprolT,teris)velpr(gflanciorcm velpcrfcSliorem cfie animam;fedomnes vno codemq; perfectionis genere teneri.Nam fi homo maioris niinorisq; differctias non admittit,nequeproculdubio ipfa hominis forma,quamfubfiantia ,efle LIBER PRIMVS. eile conftat ipfo homine digniorem. Proin fi hominis femen eile dicis animatum, nobisqj communem animam obtinere, canihiJoeritimperfedior quam tua: nec iprumfcmeminus homo fuerit quam tu. Attamen id ego nondum homine 5appcllo,quodhoiiiinis fundiones non obeat. 'Eu. Neque igitur infantem,hominem efic dicas, quod catradarcnopof fit,qu^ afloridx &: veget;^ xtatis homine gerutur .Si ita pergis ex ofiicijs &muneribus rerum genera difiingucre, fient ex necefsitate quamplurima hominum genera: quod cu ab- 10 furdum fit, er extra omnem omnium opinionem,palam fitte perperam in varios perfedionis ordines ,fubfiantia^participes formas diftnbuiflc,vt humilem quendamin his ordinem femen poteti^ nomine fortirctur .Attende igitur in quas anguftias tCjtanquam in carceris barathrum conijcis,dum arde *Stiori vincendi fiudio ,adniteris cius qute accefiura cft formx aliquid femini impertiri, &dumliberalitatis ftudio ,hofiem natura: agis infeftifsimum. B. Nulla efi mibi prorfus horum verborum cura:fatis enimmente compledor,qui le tota h;EC res habeat. Eu. Hoc igitur exprime,vc vel nuc demum nobis 10 conftet,qiudtibi vehs.Oportetenmlhuicno^lr;edlfputatio- ni,tandem aliquando Colophonem imponi,ne inconckifa et vehit capite diminuta relinquatur. B. Tuigitur illam vel coclude vel concide,aut fi id no placet ,alium qui cum dimices quaire. £/i.Nullus opinor mortalium, tuas hafce partes velituieri. B. Annonipfepotes,velperpetuo enarrationis tenore,fermonem c6tinuare,vcl fi interrogatio magis arridet, te iplc interrogare,vicifsimq; tibi refpondere? Eu. Si mea resiwpUcij?imS fponfio tibi ent accepta, pcrbreui Anftotclis oratione, difficultas omnis eximeciit ac tiifcutietur. B- Q_uanannlla? jo Subftatia:(inquit) quodammodo funtvt numeri. Namqueadmodum fiquidfublacura aquopiam numero autaditii 5-^ fuerir,n6 ide numerus fed diuerfus emergit,etiali minimu id ^^ fucrit,ob idqi fitvt numerus no magis minusiie numerus dt; ^^ fieproperaodum neque ea fubftantia qna: ad formamaccd- 3S modacur.Hocfiell,vtre6te Arilloteles fentir ac iudicat,mhil ne vehninimum quidem, forms CIUS quod gignkurefle potuit in materia :&illius potentia ,quam antecefsiffe dicimus,nequaquam particeps erat forme ventura:; fed ertt illa ccuprxparatio quxdaro,5£ apparatus formx accomod^us: AnitnSnopoffe ociofam in fcmint dtliit» fccte. Dmonjlritio. tfS DE ABDITIS RERVM CAVSIS Non qui formam pofsit allicere,auc vi quadam Sc ncccfsitate dc fe promere,fed qui patiens magis quam efficiens,materiam alloqui rudem &rerum omnium communeminiiruat concinnamq; reddat excipiend^formar. 5 NON POrviSSE GENITI FpRMAM aparentiliisjiuere.Qmlts fjT* vndejif^era formarum origo. Cap. VIP BRvrrs. iBc fermonemdongius enim conficienda rei lludio excurris. Eu.Sic res erat obiter,rub tuo filetio concludenda. B. Si me fatis inter difle rendu intellexifti,non almd fentio quam Ari flotelcSjCtfi videor inrerdum in abfurdaqua:- 15 dam dcuolui. Totam cmm cxpJecamq} rci fpeciem,per initia ftatira agenitore /.cmim inditam cfle Ilatuo ,ac vbi primum id vim contraxifle dicitur prolificam, cfle tumintegram animam plene afiequutum,anrc autem in femine velut otiofam latitaile, quandiu per obicem &c repagulum fuos adus obire to' nequibat,atque vbiprocedetetemporeaptatis dc cocinnatis infirumentis,remotum ell omne impedimctum ,tum demu res maiores &perfediores moliri. Atqj id forte mecum fenfit Themiftius. Eu, Tii ne iam totus reuixifti ,recollcdis qui telanguorc quodam defecerant animis?Hem quidaudio?/i. ty Optima fane &longe vcrifsima.Ew. Verifsima quidc,fed his lolisquinaturavelcxterminarevelomnino delere cogitat. Qjiia enim aliud quam naturam tollit,qui vclut refupinam, ipfam torpere vult,aut manibus infinuatis feriari? quali verb vel labore frangatur aliquando, vel veterno opprella altius 30 obdormiat.fcd ab inftituto defeifeere, &aliuncfc fe ahb conferre,familiare fcilicer id eft,& optimum viro parum fibicoftantuSi nunctotam animam femini incile cenfes, currelpodendo tam acriter contedebas ,illi inellc dun taxat quiddam inchoatura acimpeiTedum cius formar,qu3c accclTura erat, 35 quod potentia nomine appellabas? £. Vttuas &horum 0- mnium vires quatxeflent experirer. Eu. Bonaverba.Pcrqua Mimquum &indignu eil, in abditifsimis philofophix qUE- itionibus,aliud fentirc,aliud dicere.Par equidem ellet,vt nos vicildm LIBERPRIMVS. vicifsim idem de te periculum faceremus.Iaigitur aperi fimplicicer &inilla fraude, quam arbitreris ede cudrsiniamfentcntiam .Semen fi prolihcum eft ,idem ne ftatim ab anima continebitur? B. Sic vtique. Ea, Et qux illud continet ac gu- (^onfirnuth. 5bernat anima,talis ne eft ac tam perfedta qualis et quamperfedta tua? B. De rationali anima,quxmens e-ft ,nihil in prxientia definio .Cxterum quxcunqj bruta &rationis expers ftatuitur,fiue fentiens fiue nutriens, ea tanta ac talis inerat olim femini equo genitus fum quanta &qualis nunc me mo- ,0 deratur.Idem quoque de llirpe &de brpto animanti iudico, fiquidem illa non eccenofa quada fubluuie ,fed efemine fuo prodiere. £«. Hac ifta ratione tu femen animatum efieprofise-nettittimat» teris. ^.Nimirum,celebres philofophos imitatus,non Themiftium modo ,fed ipfum quoqj Ariftotclem &Platonem. 15 Quidenim Plato?Sperma(jnquicinTimxo)vtpoteanima- “ tum ac relpirans,quaparce Ipirac, per eandem vitale effluen- ‘ ‘ di defiderium gignit, atque ita generandi amorem nobis in- ‘ ‘ feruit.Hic quanquam lemen animatum efie pronunciec, no tamen id efie fatebitur, nec hominem,nec equum ,immb ne 40 animal quidcm.Etfienim animalis efientiam fit conCequutu ineptum tamen eft defungendis animantium muneribus ,a quibus nomina fimt rebus indita. £«.Qjuidnou? interpretationis mihi aures corradere fentio? Br. Ea fi tibihaftenus ell inaudita,ell quod eftufius Ixter ,puramte Platonis mente ex 15 me primo haufiUe.Ei/.Verba nihil aliudquamfundis.Tufi veta illa ellc exiftimas ,confifte intrepidus ,&fidenti inimo te ad pugna accinge. B. Qjiid igitur, vis nerurfum tuis hxc argutiolis inccflcrc? £«. Secus ne putas?B.Nunquam hic vir vllLim nugarum finem facietmunquadefinet logicas &^uenles(in quibus gtatem confumpfic,plicas implicare,adeo nihil nec pudoris nec prudentix grandior gras attulit. Quidin re cotuouerrafentiamexPlatoncpalamaudiLiic, &perfummain tamen iniquitatem pojliilat, vt egofuxperuicacix om nes impetus fuftincam.Sed valeat fa.ne, maliin ego longe vi- 35 doriamilli fine puliierc cedere, &bona omnium venia, de hac arena decedere. £«<^. Itane fedatusetanto feruore? Ph. Qmdtc mi Brute, male habet? oportuit enim aliunde quam cx ifia concertatione angi: nihil enim ,quod quide feiam, te nollcr offendit Eudoxus B. Non huc venera vt tam inquiete exagita- 70 DE ABDITIS RERVM CAVSIS exagitarer,neq; id eil' allicere ftudiofos,feciefcliolis potius exibjlare.EAVis ne omnia tibi donari.Philofophica illa diD ccptanonobisvlcrd &gratis eft ad eruditionem conccfla, atqi illi tempus id impertitum,quod viri cadidi ad animi recreationemlibidelegeratvacuu &libcru.DumautcaIternis 5 interrogationibus relpoEonibusq; modefte veru inquiritur, quid tibi iniurise illatu putabis ,fi. forte imbecillior es deprehenfus?Velles,rcio,quod tibi gloriofius efler,vincere,fcd hac gloriolam coiitcnunt virifapietcs .Ducnim ardua de rc colloquia inter fe conferunt,rem oiiine vitro citroqj agitatis rationibus enucleant,fimulqj ingenij fui,in quterenda veritate, periculufaciut,nullaeyii5toria laude aucupantes. B. Neque vllamipfeaucupordedtamlogJE &tamfpinofiE difpurationis obrcpferat txdiuni. Ph. Si fatigatus velis conquicfccrc,c- •goprotetatifpcrrefpondcbo..B.Nihilniinus:nimisqinte- 15 t ris fum viribus. Ph. Age igitur: htec illa rcfpondcndo nobis ilpuracio cocludacur. Eu. Si vtilc ducis optime Brute,difpu rationem ad exitum perducere ,cfleq} veritatem tecum mihi communiter inueftigandam ,oportet vt vel interrogationes perfequenti rhihi reipondeas iple, vel ego mutatis vicibus ti- »0 bi:ac ii mevicctis,non vt tu mihi, fic ego tibi infefius ero. B. rtcmnjlrtitio. Audiamhoc denub quid forte vclis. Eu. Semen dicis ne cfie anima? .5.Male Hercle tenes qu? dixi.Semen anima non efl fedefi: animatu ,fi id quide fcecundum efl &prolificuin. Eu. Efligiturfcminianimacongenita. S. Concedo cquide. Eu. Vnicaneintoto quod cmimturfcniine,an fuacuiufqjfcmi'’ nisparticui^.^,(^orfumhgc,aut qualis qu?fl:io?E’».Quoniam ex eodem, veluti ex canino femine ,cotingit alias vnicum,alias multos nafei canes. B. Q^um vnicus ,tum viiam femini fuifie animam: cu multi, multas dicam. EW. Quid fi 30 contigifict hoc ipfum femen fic totum in vnumvceri locum colligi,vt vnicus inde emergeret canis.dsnc tum multas canu animasvnuscodncret.^E. Hic iam aperte certe nugaris. Eu. Si tearaius prema, metuo ne velut cxprcfiiis atq; elifus fubtetfugias.Scdfacieduefltame,quadofemelcccpimus. Quo- 35 ties femceiacularis, tu nc vnica an multas forte animas fimul emiuis? B. Itaomnino necefiecfl,fiquidemidfcecundum fuerit;tale autem mihifit ,nec nc ,nondumeuentus detexit. Eudo , Atqui dum. animam cum femine pariter effundis , tuam LIBER PRIMV5. 71 tuaminfupcr recines,none? Videtur fane,qui enim fupcrfteseflem?£«. Qmdigiturillaeft,(^uiEcumfemincefF]uxir, aut vnde genita prodijt? B. Ipic vidcris. £». Ea,tux pars non cft,fcdintegraquxciameftanima,tux haudquaqua abiimi- .5 lis,nec ea vllo modoinferior. B. Sic volunt.£».Et illa tamen cxtcprodijtvna cum femine. jBr. Idiamfxpeanteconcefsi. £«. Ergo quemadmodum etuo corpore femeprofeftum in-. telligimus:ficexifl:imare oportet feminis anima, exanima tua proferri,vt exfuifimili generetur vtrunq;.B. Necefleeft. .10 £«, Iftud vero,qua ratione ficripofsit ,vt tua vnius anima,alias de fe nouo quodam &inaudito procreationis genere, ra repente,tam multas, tam crebro multiplicet ,xquumeratid equideate protuoacumine fubtilius explicari. £.Procreationisliuius moduqualecunq; voles tibi fingito :neq;cnim ^5eum tibi exponendum reccpi,quem me ignorare fateor, nec adebimprudererin huius gurgitis implicatos vertices vnde enatare non pofsim defccndam. Labyrinthus ille eil diucrticulis innumerabilibus fcdus,vc qui femelingrcllus fit ,exitu inueniat nunquam. Proinde rem inexplicabilem non fuin ta to temerarius,vt explicare mepoffe confida. Scdvt ut cft ,noua no eft hxc procreatio, fcd ia ante aliquot fecula ab antiquiC- fimo philofopho Platone obferuata &celebrata .An tu illa nuquamlegifti qux Socrati Diotima mulier fatidica in fympofio narrat? Omniu 6Socrates, inquit,hominupr^gnas &c ^* 15 grauiduejftcorp“,pr?gnasetanima.Etcuprimuadcertagtate perucnerimus,parere noftra natura cupit. Si vtinquitprg- ^^ gnans cftaia,nonac alijs pr^gnas cft animis, vt &homohomine,&canis cane, Se fua vniiquodq; fpccie?Satis li^c facere debee,quibus &: femen animatu, &animapr^gnantecflcco 'jo memorat. Eu. VcUc,hjc in tc defenderes optime Brute, &aleffc tiori paulo ftudio ipfam ferutareris veritatem :namfi anima ficpr^gnans cft vt interpretaris, quidfujpcreft,nifivtceplclexit, num animarum cllc fateamur, quasvbi voles effundas cura femine?ldverb quid aimd eft, quamdicere immenfara in tc S5 hominum efle cohortem?&: procreationem omnemq; natm rxvimex hoc mundo relegare ?neq; enimortus ,hacquidc ratione fuerit ,quamdclitefcentis &reconditx rei repr^fen- 'tatio &cmcrfus.lara illud quemadmodii expedis,quod qu^ olim noufuerit ,nunc forte grauidata cft anima tua? Cuius enim 7t DE ABDITIS RERVM GAVSIS enim obfecro femine,potuit illi vterus inturgefcere? na fi nihil de feipfo concipit, &fi alterius eadem fpecie opem &co-^. curfum exoptat, cuiufnam congreilu anima tua ell grauidata?minus fortafle ridicuiu id in muliere fuerit ,fi quis vt corpus fic &animam grauidatam clle dicat.Scd quid dc mfcecu y is?quorum eft certe quidemjin vno quoq; genere ,magnus numerus,quid dc tota mulorum fpecie? Semen enim hxc fane habent,fed animatum forte efle negabis. Curita? Anima enim fortita funt, &quidem perfeda ,neqj ab alijs fui generis difsimilem. Qjjidobftat igitur quominus illa femen anilo met? &quominus fuotemporepr^gnans fit? nunquidexeda funt anim? genitalia mebra?An nonvides quanifmch^c non dicam abfurda,fed portentofa plane ,&cum rerum natura pugnatia?Et tutibi pofthac vfqj adeo turpiter impones? Tu te feiens ac videns,{pontc in tenebras prarcipitabis ,vnde iy poftea lucem aipicias nunquam? Ne ce frufira maceres; Non efi quod vJlius ifiorum vel folutione vel rationem ame expedes .Satis fuperq; fecifle videor ,quod meas partes celebrium virorum autoritate fim tutatus :quos fcio neq; temcntate,nequeignoranciataliaprotulillc.£«.Heu quam dubie i6 infimplici &obfcuroverbo, Ipcm omnem collocafii .Q^u Plato aut magnorum aliquis philofophorum,femen animarucfle pronunciat/ubaudieda tibimox cfipotencia.Vt enim femen potentia cll: animal ,fic &ipfumpocdia animam gerit.Tuvero Themiftio iuracus,ais femen adu cllc animatum animamq; fibi ipfam architcdari ¶re domicilium. Sed Sc illud aIcopo longilsime abell: ,quod ex Platone huc contorques. Qmenimanimampreegnantem efle dixit,non alijs animis graucm(vtita dicam) vteruiplam habere voluit, fed (vtproximefcqucnciadcclarant)amore &defiderioimmor 30 talitatisgrauidacire.NamrurfumaitinTimxo, brutirhmc, &quam huc &c illuc lli^ cieant appetitiones,anima; inficum efie generandi amorem ;hocq; nomine grauidam dici,quod generandi eR auida, Qmnetiamcbloci acpudenduin virile cui VIS illa infica fit, generandi valde appetens, &naturam e- 3y tiam muliebrem,animal quoddam eile ccnfet,inobediens illudatqueimperiofumj&quodracione contempta, furiofarum libidinum impetu, fibi eunda fubijcerc conatur .Ergo ' quumtua animaiam potens fada efi generandi, grauida nimirum LIBERPRIMVS. 73 mirumtum dicitunquum vero fic afficeris, vt totus pene tur geas, &cum tua ilia appctitrix anima,toco jufu ad generandum ruit,amore vcluc infana, ipfa tum parmrit.liatc ex Plato ne tibi haurienda erant, non crafla illa &abfurda quainprojponebas interpretatio. Qpiidverdli Ariftoteles,qLiaproculi interpretationem c5probat.Is enim genitum animal ,ex femine deriuariponit ,femen vero ipfum cx genitore perinde ac fi quxin genito eft anima,iam olim antein feminefuerit,fueritq; femen animatum,anima aparete profcifta Jn hac jo enim.fcntentiafcriplitTO]jjuiT<cT«4)i/o*ix(x'fcpcimo :Materinalia talis eft,vtafeipfamoueatur,compIuranaq; moneri quidem afe ipfis poliunt. Alia talis no eft quia quxda funt, quo- Demiminiium rumateria talis eft,vt hc nioueri non pofsitjniCi ab alio :idcir ^pro coaha(nempehxcpoll:criora)nonci-unc,ncq;ortuliabebut, 15fine eo qui arcem habet:alia(fcilicec priora) erunt, gencrabuturqj fine artifice, quia feipfis &fuopte impetu naturali. De- ‘* inde fubiuiigit: Semenperinde atqj artifex facit, habet enim '‘ potentia ipfamformam.Rurfum alibi :In quibufdalticecla- * ‘ rius cxtat,id quod gcncratcalc quidem efle, quale eft id quod »0 ab ipfoproducicur,non quidem numerojfedfpccie idem, atff’ ’ que vnumivt in ijs quxnatura fiunt coftatrhomo naqj horni- < c nem, &equusequumgenerat. Colligimus ex his omnibus «< quid requatur:Scme,quia afe ipfo fuoq; impetu naturali mo c c uctur,animal fieri fine artificis manu.Proinde totu animal,e- " »5 iufq; forma afolo femine prodijllc,nullius extrarij opificis labore.Rurfum fi femen habet potenciaipfam formam,fcquitiir vt formx edentia licet impedica cotincac. Ite fi homo per femen homine gcnerat,ilhusquoqi forma inducit,atq^ itaoportuit parente iemini anima iniccifle ,quii ipfum deinde gc 50 nito coferret .Ac fi prcfsius exadiusq, in Ariftotelis fentetia inquirere voles ,refera quod eft ab co feriptu libro fecudo de animaliuprocrcatioeivbi multis racionib® vitro citroq; rccijpcati.shucin-modii.parduaqu?ftioncdiluit.Fieriautepoteft c-tp.i. ; vchocabhocmoucaf,ethocabhoc:fintqjpmdeacqimiracu “ la illa qu^fuafpoteniouctur.Parces enim habet viquodamo “ do ctia quii quicfcuc.Qu.arLi prima vbi cxtrinfcc® aliquid mo ‘‘ ucric,vim agedi ftatijpxima cofequif! Vt igifin ijs quxmoue ‘ ‘ nfiiarpoccmiramurquodamodoilludmouetqdnihilniinc tagitjfcd ante tetigit :fic id aquo femen ,aut qdfeme effecit, Gmouct go DE ABDITIS RERVM CAVSIS nium primu omnia, mouens. lucunda ell equide illorum mihi recordatio qu? f^pe certe me legere memini:fcd,vc nuc video ofeitanti, &non fatis intento animo. Tu vero quam habes incerpretationemPnunquid hominis alia eft efficiens cau /aquam homo? aut equi alia quam equus? Endo. Negua- y quam omnino .Verum ne quis crafsius putaret, eum qui vclhominem vel equumprogenuit, quarcunque illius funt vnaprocreafle, caduciE mortalisque naturalimires hic prxtergre/llis Arifioteles ,duplicem rerum autorem opificemq; conflituit,alterucomporititotius ceuhomims hominc,altclo rufolius form? conditorem, que fempiternu et immortale cf fe profitetur.hic rurflim fe bifaria fecat. Vbi rcru caufas phyfica ratioe fcrutatur,fpccics rebus immitti putat ab illa quinta natura,quam Solis nomine exprimes,ccelcfbu omniii corporuc6uerlionesimmutabilcsq;curfus coprehcndioQjJum jj vero quoefupra natura fune fubtili conrcplatioe rimatur, reru omniu opifice deum, fblutaq; mudi mente Platonis xmulatioecaufamefle decernit. B. Multa fane congeris qus valde exopte tc hic aperti® doccrc,ac primuvbi et quomodo Ari ftotelcs naturale formaru origine c^leftepuraucrit.-ita repete mc-veluti quaeda vertigo corripuit ,pra auditionis nouitate. KEB.VM OMNir^MEOKMAS,?KlMAS- quefuhftantiasdecdoduciyeXs^nfmek. Cap. VtonnU<jut hici«undKS€o- UnetrcgMHri cev/o. EVDOXVS. X, Icam paucis,ct in Ariftotclis fententia vcrlabor,fi modofacile mihi praebebis audientia. Res qugq; naturalis ex pnncipijs duobus c6- ftituitunex materia &fpccic.At fi illius procreatione fpeaabis.tcrtiuhisacccdctprinci- JO pium quod clFicicns &ortus caufa nominetur ,quam naturalem contemplationem inflituens ,coelum cllc tradidit .Vt enim omnium motuum primus cft,qui ad locum cft, ex quo reliqui omnes ceupoftcriores defluunt,procreatio, alteratio ("hoc enim verbum cum necellarium fit &aptum, terendo v- 3S fitatu facere oportet) accretio ,intcritusific illud corp’ quod iugi perenniqi itione,ct irriquicto ambitu circumagitur.om niu quaigignutur corporucaufamellecouenit. Acprobatu eft equidem infinitis feculorumietattbus ,Solem vertigine afsidua LIBER PRIMVS. 8i afsidua conficietem vicifsitudi^ies anniuerfarias,fuoacInos accelTuautreceflu &:reru ortus promouere, &occafusobitus^j efficere: qucniin modum cceleffis illamundana^; conucrliOjAriftoceli cayfaftacuicur eorum,qus &gignuntur et 5intereunt.Necefle cft,inquit,totum hunc,qui terram ambitj i.Mcteotol, mundum cum fuperis conuerhonibus Cic continuatu ede, vt « « omnis eius virtus inde gubernetur ;navnde omnib^eftnio- « « tus principium,prima iJla debet haberi caufa. Prseterea aute, « « hxc fempiterna eft ,neq; loco definitum habet finem ,(ed m« « fine femper.mox docens ab clementis materiam, accelolpcclem genito conferri,ha:c adnedit; Itaqj reru qui inipfo eue- ‘ < niut caufas,quod quidem ad maceris genus pertinet ,ignem ‘ « &terram et his cognata corpora cxiftimariconuenif.hoc e- << nimmodo appellamus idquodfiibijcitur ,8c quod aliquid » « fcrt:idautemquoditacaufaritvcmotusfitprincipiu,adeo- ‘c rum vim referri debcc,qus.fempcrmouentur.In hanequoqj fententiam cumalijs pafsim in locis,tu libro de mundo, ccelumappellatelementum ,aquatuor illis notis longe diiier^ fum neque interitui obnoxium, fcdplane diuinu &immorso tale.Csterum duplex cum fit in coelis circuadus deconucrfio,mundana illa incitacifsima,qu?viginti quatuor horaru fpacio completur, &eaquafubiedilepcemorbe^ verfantur retro,contrario atque fummumccelum motu: prior illa vnius modi lemper ,cofiantiqj &immutabili ordine progredienSjOrtus &intericus(qusconcrarisresfunc) caufa efienon polsit.Pofierior vero per fignifefum orbem obliquum, errates ftcllas circuagens ,dum illas in aquilonem adducit ,rerU facit cxortus:dum abducit in auftrum,interitus.Atquevt ea^ rum accellus receffiisq; ,continuata ferie ,necvnquamncad momentum quidem mutatis vicibus fefc excipiunt: fic ortus obitusq; rerum fempererunt conftantifsimi,neq; vJlo vnqua tempore deficient. Itaque appetente vere ,cum adiios illom vis reuifit ,multas rerum nouationes animaduercimus,emer gere pleraqj omnia ac cxhilarari:et quia vere calor redit om- 3,5 nibusjfceta efle acfucci plena omnia:herbas,fruges, arbulla, flores,gcmmalque trudere ,&folioru viriditate vcftiri :animalia amoris flimulis incitari ,ea quide ratione quam Poeta cccmif yeradeofrondi nmorumj'^er^tiUfylm Vere s. DE ABDITIS RERVMCAVSIS 6«rgie.a. yefe tument terUiCTgemtaUapminapofcunt. Tumpateromnipotensfscundtsimhnhus ather ComugisingremiumUte de/cendit, 0'omnes Magnusalit.magno commifius corporefam. ^matuncrefonantauthus^irgultacanoris, ^ Ef^enerem certis repetunt armenta diebus. Cdifetur idcirco ,ver omniumtemporum eflc faluberrimu, gigncndis,augendis,rcruanclisq;rcbus,vnumomniummaxime opportunum.Contra anno Solis rccefiu TenefcetCjplujq rima occidere,omniumccrtc vires emarccfcente calore fran« gi :hinc autumnum haberi pcrniciofum .Atq; htec quidem foi annuavicifsitudinc dcfi^nat. Errantes vero ftell^e per orbemfignifcrum,contra quam afupremo illo coelo ducuntur in contrarium curfus retorquentes varia radioru permixtioij ne,multo maiora: adeo vt prxEantilsimorum philofophoru monumentis proditu fit, ea pofle cceli conftitutione incidere (quale etia quondafuiBetradut)qu? tuhomines tum equos, tumperfedorum animantium genus omne,ex iplis elementis tanquam ex coniundifsimaautproximamateria (ficmi- 40 hi appellare liceat quam Grseci ^rfo<T^)(_lsx^ Iw diccret)gcner( t, quemadmodum &imperfediora qu2dam,vt mures ,vc ranas, vtlocuEas f?pc fuafpoteinde nafei videmus. Negari no poteft maxima elle ,quae ccelu cum motu culumine taquam lua: facultatis vehiculo,in haic inferiora demittit. Et quifqua 15 pofthac dicere audebit,elementa vniuerlam fubftantia rebus gignendis conferre? ac ccelum fine quo ne elemetorum quidemvllafit efficientia,ociofum atq^ iners, &vcluti feriatum faciet?Itane ftuftra conditumvidetur? Itane nullus vfus illuftrifsimihuius&purifsimi corporum cceleftiumfpledoris? j© Inutilis ifte vndequaqj abfolutifsimus ornatus ?illa ca admirabilis ab omni xternitate motuuordiniimq,- conflantia? At longius abcll,quam vt ad nos eius vis pertinere pofsit. Egregium fane 6c tali fapientia dignumeommetum. Tu fi veTpi- <^tum philofophumvnquamvidifles,illuc diceres? QjJimagnum cenferi debet id cetheris &aeris interuallu ,quodPtolem^i demonftrationibus confirmatum cft, partem nonefle, totius mundi millefimam ?Si mundus qui vno omniacomplexu coercet,ab ornatu nomeninuenit, ctfiis vnum corpus cRin ilBERPRIMVS. S cft in quo viaencur omnes apti &colligati inter fepartcs, nccelie efl:profc£to,vna elle totius naturi continuatam vim, qui tota mundo confula,res omnes coplexa teneat, omniaquc uc conncftatjVt in cerris coeleftia cofiftant dignitate ccejIcfti, &vc(quod ait Ariftoteles) mundus hic inferior fuperis conucrfionibus continuatus fit ,&vis illa ccelellis in totum difFula mundum,in abditifsimos vlqj tern receflus penetret fubeatque dcnfifsima quique &folidifsima corpora. B. Satis perfpedum habeo caloris,frigoris,imbrium,liccitatis vi- ,o CCS, rehquas item aeris tempeftatcs acoeleftium corporuvh ribus dependere :ac ipfas etiam rerum fubftantias atque formas,vnde Ariftotelem conmroballe confl:at?non enim id tu admodumluculenter aut efficaciter coficis.Sedne lites amare autfoucrc videar,equidem talpas, vermes, ranas, &fi qui Ijfune aha huius aut imperfetftioris generis, nullo femine prognata ,tecum fentio ci elementorum macerie ccelcftis Ipiritus vi, &mvitam vernile, &in eapcrmancre.Sed quf eleminc emcrpnt,aLit qui ex alio fui generis nafei cotuemur, ho rumvitalem vim a coelo vfq; deducere, perpauci, feio, cibi co %o cedentiidq; co minus quddhommcm,equum,leonem,quouis tum anni tempore,cumcceli ftatu,oriri,animari, atq; for mari,quotidiana experimenta commonftrent. Eu. Si diligetius expcnfis rebus cum bona ratione confilium capies,intcl liges vtique in omnibus parem elle argumentorum vim & 15 nccefsicatem. Qmbus accedit quod in vniuerfum ficcoclufic AriftotelesiOmnis ciusvirtus inde gubernacur.Ergo qu^ ab intimis,abdicifsimisquc terri vifccrib. proferucur ,cruiaturquCjtum metalla,cumlapidum ftirpiumque gcnera,conuenienter &appoficepriparatofolojhiiformielTentiame -j© ccelohauriunc .Serpentes, iocuftas, vermes, mufcas,mures, vefoertilioncs,talpas,& id genus aliaqu^cunqi fatcberisfpo te uia,nullo femine,de putri materia,de ccenola colluuie ex - oriri, ortaque fpirarc, &moucri,Ariftotelcs adeundem modum autoreft, vim illam animalem ac fpirabilem,quipcr jjomnem naturam fufa ell:,e coelis ducere,quo loco inquit :In animalibus generantibus calor fecernedo ex cibo ingeffo & concoquendo facit excrementum,quod conceptus uc principium:icemquc in plantis ,nili quod in his et quibufdaanimahbus,nihilo defideracur maris principium,habent enim quoddam Nor /ol» aerii calo ejfe. QS«c«qae «ti mdia etJiirpet fttte femine pro uenimtU calo gttierari. S-degenera- tione animaUa fub finem. 84 DE ABDITIS RERVM CAVSIS quoddam in fc mixtum, inplerifque tamen animalibus eo opus ell. Eil autem cibus alijs quidem terra &c aqua ,alijs ea qu£ cx his orta funt.Iraq; quod calor in animalibus ccibo fa. citjidem temporis iii ambiente nos aere calor,eterra &mari coquendo concernit 6-: conftituit: eode quoq; pertinet quod 5 paulo ante dixerat,generari animalia &ftirpes in terra &: aqua,qubd in terra quidc fitliumor,in aqua fpiritus,in eo autem toto calor animabilis,vtanimiE quoda modo plena fint omma.H;£cille. Qmodfiecoelcfti facultate, exigua iilhiEc &minutula animantia proferuntur, cur non itidem in perfc FerfefHora e» dioribus &grandioribus eadem valeat ratio? Aut qualis illa tiammmli44 tandem erit fortitio ,quee fecretio, qua: differentia? An quia [miins interni Videmus hominem,equum.,lconem,lemims mterucntucna- *«• fci ,iccirco fupremx illius &c vniucrfalis animx mundi vires noncxpericnturautfentient?Maioremh?c &operofiorem ly apparatum rcquifiuerimt, efficiente quidem ccelo, prazparance femine. Hoc illud cd quod Aridotelcs in problcinafe<ft.io.proMc. tisattigifle videtur,quu inquit: Q_uorum facilis eff ortus ,Sc quibus procreationis fu^ tempus breue coiiftitutum eft ,h^c ”temporumvicifsitudinccommutationeq5procreantur.C^.g 10 autem in ortu fuo tempus requirut longius, vel nullo pa6to vel ex coitu procreetur illa necede eff. Cuius hanc addidit rationem; Rcj minoris, minus quoqjprincipium cllc coucnic. ’’Quamobtem huius etiam Icculi mutationes, femen minuto ’rum animantium generi conferre poflunt.Ita enim ctiamnu 15 accidere videmus vt tummaxime oriantur &exiffant ,cum ^ ^’aliqua temporum incidit mutatio: maiorum aute genus pro fua magnitudine,mutationem quoque defiderat maiorem. Hanc mutationem tantam interdum fieri Ariffotcles commemorat,qu? fola tumhomines tum perfeftiora qiixqj ani- 30 mancia nullo femine proferat, &que vna tum efficientis cau fj tum prxparantis feminis vim obtineat. Eiiifmodi quandii Vroblij M.io fuiffe rerum initio ita inquit: Qui de natura differunt,anima , , tiaprincipib orta eflc dicunt ingenti mundi vniuerfitp muta- ,, tione.Etnuncfiriirfumeiufmodi ortusfiiturusfit,eiLifdem iS ,, modi mutationes aliquas antecedere oportebit. Ingetes has ,, mutationes efficitinfolens quadam, &admodurara cocurfiopermidioqjfideriim. Quoniam autem catam rara incidit ,neforte loga temp oris intercapedinc,iam olim creatum perfe- LIBER PRIMVS. 85 pcrfedtoruin animantium genus deficeret ,pirouida folers^,- natura his qUcC ex ingenti quodam mutatione creata fuerat, Emul vitarleminarium ccclitus immific, &in tantulo /emine vitalem vim inclufit,qii? deinceps materiam fic aptaret,prgjpararet gignendisq; rebus accommodaret,vt omiii tempore vim illam animabile ,&fpirabilem de cmlo excipere poflk &illicere ,ficque cotinuata fieret rerum caducarum fefe ex- « cipieiuium feries ,femine quidem materiam fuppeditante &prieparantc,coelo vero inducente formam.Hgc fi voles ad ,0 metam perducerCjinidtanqna circulo recides quod principio fuerat afiuraptum: Homo generat hominem atque fol. Duplicem ciiim caufam. geniti hominis efficientem cum ftatuat,homo qui per feminis vim pr^paratione omne &ornatuconciliat,proxima cocincnsq; caufa erit. Etenim fpiritus ^j&calor qui cfi: in femine diuinus,fubingcnti quondam mutatione ccelodemiflus,fi.ibie(5i:amfeminismaccriaficinftruec pra:parabit,vt confentancapartib. fingulis permiftione te perationemqj,deindevero ll;ruftura,conformationepofitu- ^uc acccrfatjtuin demum iii totufefe diffundens, fmgulis ve- 3,0 luti gubernator infideat,neque deferat quas temperauit, for inauit,compofuit.Altera externa prxgrcflatp caufa dicifolcc quumtamenvcrcprimafic Sc princepsqux in prxparacaiii materiam,fimpliccm fpcciem demittit inferitqj .Adhuc igitur modum, maiorum perfediorumq^ viuetium genus miijcacionem dclidcrac ampliorem &accclo &: afemine ,cu minutoru genus,excitata vi cccli mutatio ,fatis fuperq; co/lilnmarcpofsic. Intelligo plane quid velis ,neqj aliud reifarc video,nili vt vnum hoc doceas,quemadmodu cd his coucnianc Arillotclis illa qux hc dudu efferebas: Q^oruprincipio- <t ru a6tiocll corporea, hxclinc corpore dic no polle ceredefi:. <c Itaq; cxtrinfcc* ca venire no pofllint :ncc enim ipfa per fe ac- < c ccdcrcpollimc,quufeparabilia no finr. Atqui quu fint omnes (fi vna mente excipis) reru form^ corporex ,has qui putabis cadit'' Imc corpore illapfis^Ncgat cmm fieri polle vt extrmfcc’ ill^vcniat.Explicadus hic f-ine loc” dc aperieduseft fime voles in tua pedibus ire fententia. Eu. Quiris quoddifputationis iLirc tibi deberi fateor ,id vero fmiilicudine difibluani. sohtio* Vcafolcciiilux ingenita eft,dcfiuit,n6 quideipfaiux,fedlu* mclpledorq;,qui pcrfpicua corpora colluflras,no fplendida H^modo gtf de ABDITIS RERVM CAVSIS modi fcd lucida quoque illa exhibet ;fic vnaquaique efficies caufa maximeq;fupcraillacceleftiaque corpora, rerum ortus promouent,rebufque fpecics impattiunt .Noneinm perennes illas fibiq; inlitas rerum ideas ac fpecics afe excutiut, autfuaifubllantixquicquam genitis rebus elargiuntur ,aut 5 iam in ccelis genitam abfolutamque formam folam ac per fe in commode prxparatum fubkaum fubmittunt ;fed hac vna ratione, tes nouas excitat &edunt ,quod fuperx illx coelorum vires,motu,luminc ac fpiritu tanquam vehiculis huc deuea?circumfuf?que nobis in fubieaum potentia praepa- 10 ratum fefe infinuant,&: fubftantiatum aquibus dimanarunt vim &naturam recens genitae rei imprimunt ,&fpeciem fic inducunt ,vt aSolis luce in pcrfpicuuminftruaumquc corpus irradians lumen ,ipfumquc colluEtans ,illi non lumen modo, fed &fuamquandam lucem tandem immittit. Bm. ,5 Aperte quidem &luculenter qua ratione mundus hic inferiorafupcroillogubcrnetur, &quaqux gignuntur omnia fuaminde formamfufeipiant .Nunc continuata traditionis ferie apertius cdiirete,vt Ariftotcles ftatuat id quodeft omnium primum omnia moucns ,omnium qtix gigniitur caufam cfle.Si enim rebus omnibus coelum formii impertit,quid altifsimailla &pcrobfcurainuclligationc fit opusiquid reni caufas ab illa origine abditifsima repetere iuuabit» ARISTOTELES SVPRA NATVRAMPHlhfefhatu!flmitformarum diuinam origmm-.Deum maximumcxlos aAraf, condidiffefiifc^uegignendarum rerum yirer indidifseiqua etiam Platonica funtjdcruliterhconfentanea. ,0 Cap. IX. EVDOXVS. |Em omnino arduam pctis,qux tum longum Btcinpus,tum cogitationem multam atque o-3 1 Itiofam expoftulat,vix vt digne pofsit tumul- 1tuario ifto congrcllu explanari illullrariqs di- Iccdo.PAConandu tamen eft, &quide tanto impcnfius ,quanto eft vtilior &iucundior hxc inueftigatio. Eud. LIBER PRIMVS. 87 £«. Naturalem contemplationem inftituensAriHotelcs, nihil cxprofeBo aggreditur ,quod nonvcl manutangere ,vcl oculis cernere,vel demoniiratione conlequi pofsic. Ac non femperintra cos limites quafi in anguftias le coercet :fed injterdum naturx ordincmprattcrgrelius, &in rerum diuinaru contemplationem tranfiiiens ,verbis quidem paucis,at grauifsimo fententiarum p6dcrc,omnium qua: gignuntur primamoriginem deducit aDeo.Ne quis autem illorum euide ciam delideret, monetin libris tojj tjc (i>u<rjK.ec ,diuinomm IO cognitionem omnino extra fenlus &fupra captum humaiig mentis elle,uequevllampol3edcmoilrationcm eb pertingere .In eam ipramfere fententiam &Thcophrallus;Force autem illud veritati magis confonum eft ,tangente ac vcluci co tredante mcncc contemplationem hcri.Nam ct in illis nulla if cfthalIucinacio,rcdhuius ipfius difficilis cfl: &intelligentia &fides.Paulo ante monuerat quam fit ardua eorum qua: natura: limites tranfccnduc,cognitio. Aliquatenus percaufam contemplari nos polle,principiaafenfibus accipientes :cum vero ad ipfa fummapnmaquc ttanficrimus,iam noiiampliio us polle ,fiiie quod caufam non habeamus ,fiue ob noftram imbecillitatem, dru. Et Plato diuinorum altitudine abflrufofd; &imperfcrutabilcs recellus rcucritus ,vetuit in Epinomidc nequifquanidcdiuinisprofanMoquatur,neueprofua arbitratu illa innouet; exiftimans fieri non polle vt mortalis jnatura dc his quicquam certi comprehcndat;eflequeid cuiuf <]iie prxcipuuni ac maximum officiumi;!! quis lixc rede doccat)c]uam maximo fliidio edifeere, neminem auterc6lcdo- cere mfi que Deus adiuuerit .Idem in Timxo his fere verbis; Qjiuin ergo bSocrates multa dc Dijs vniuerfiquc procreajo tionc amultis dibtalmc, nc mireris obfecro,fi rationes de ijs “ vadccunqiic omnibus probatifsimas &exadifiimas afferre “ nonporsiin.Satiscnimfa6tumputaredebcbis,finonminus “ probabiles, quam quinis alius rationes attulerim. yEquum “ cfl mcminillc &mc qui dillcram ,&vos qui iudicabitis ho- “ 35 mines cHc,vc fi probabilia dicentur, nihil vlterius requiram “ tis .Rurfiim autem fic coclcflia horum principia Deo nota fiint,atquc ei qui Dei fit amicus. Quocirca ea quamadDio- “ nyfuiin confcripfit cpiflola ,monet vt eos tanquam barathrum dccljncc,qui dc Dijs tanquam de ijs qux manibus Hij teneri 8g DE ABDITIS RERYM CAVSIS cencri &apprehendi poiTunt ,certas exigunt demonftratio - nes. Quos &in Thexteto quidem/ed in Ph^done prxcipiie eo nomine grauifsime reprehendit, quod ambitiofis inter le verborum pugnis &inani demoRrationum conatu ,principes fe nouoru &pugnantium dogmatum conftituant,de rej busiphs nihil certum,nihil ftabile,nihil hrmum habeat.Vndc &in Phgdone hanc de Dijs qu?Rionem &c inuefligatione naturalium duntaxat rerum cotemplatione nixam ,deteftacus,ruam deplorat ctecitateimqui, qu£fc prius pcrfpicue feire exiftimaret, ne pervmbram quidem hbi vnquamvifaeRe jo compererit; dc quorum aliquam ede ratus fuerat foliditatcm ea nunc omnia, no Iccus ac inanes fomniorum imagines vanefcerc.Proinde &in Gorgia,&in couiuio de amore,ijs qua: de anima,de Dijs, de d^monibus aDiotima fatidica muliere Socrates acccpiffet,fepotius hdem adhibere ait, quhnvllis quamlibet euidenribus rationibus, Icqjimpcnfe conari,vtalijs eadem deinceps omnibus perluadeat, qu^ fola auditione acccptajfibiperfuadereteflevcrifsima. Ph. Ha:cquanquam inueftigatio fyllogifmo coprehendi nonpotefi:,qLionia tamc difputado iam hucufqj velut tempeftate quadam delati cRis, par eR omnium qua: deinceps funt rerum totam tradationc pcrfequamiiiimihil vt fnperfit omnium qu? tum muduSjCO- prehendit jtumexcra illius ambitumfunt,cuius no aliquam inRitueritis difpucatione, ac velut qua:Rioncm exercueritis. Is igitur primus motor quem paulo ante ca^terorumprincipcAriRoceles appcllauic,DeLisne eR, an uc illi dignitate ximus ?B. PoRcin in id multa ex Platone praeclara depromere,fcdqu? parui exiRimem,quodnon quemadmodu AriRoteiicacuidcntifmt dcmonRrationc Rabilita. Ph. Agite igitur comuni opera excutite, quambelle inter feconlcntiant jg, philofophoru fcripta,& ficubi diflentiatvtrius praeponderet rationes.EtRplacct,Platonica Brutus proferat,Eudoxus A- riRotelica.Ego quaqiiamparumidoneiis,facta intermifcebo vt omnibus numeris coiifummatamharmoniam reddamus. Nunc mihi quifqj meminerit,quam indueritperfonam, nuc ^ ^ fceiiGE feriiiac omnia depromens ,ac recenfens ,qux caufe fu^pacrociniofuturaputct.Etfiquis forte memori^ nonfaii$ confidit,en magnam librorufupelledilcm ,equibus fententiarum teflimonia citare ,nemini debet nec pudendum ,,, videri LIBEKPRIMVS. 89 videri ncc turpe. Sed vc aci re tandem aggrediamur,Eudoxus incipiat,fiquicfeitaomiiibusplacet. £u. Sic[uisforre inhoc coetu erit qui tam rudem tamque cofilij 3cingenij expertem. AriHotcIcm fuipicabitur ,vt his elementis corporeis per- Ipetu6mh^rcfcac,rummamcaufam ftatuacgubcrnatemharc omnia qua: cernimus,audiat quaifovc duplicem lUcmundu ftabiliueritiafpedabilem hunc concretum &corporeum,alterum fuperiorem ilium,fenfus noftros effugientem ,incorporeum,qui torus formis plenus cll:,& fimpTicib’^, impermixo ftis, folutis liberifq; ab omni corpore et dimenfione metibus beatirsinia &c exoptanda maxime Dei diuorumq; domus, archetypus 5;exemplar huius inferioris caducique mundi. Qiix omnia his brcuiter pcvftrinxit; Patet ergo neque lo- ]Jeexlo.c4.9 cum extra coelum cile,ncquc vacuum,neque tempus .Q^o- « t 15 circa nequeapcafunteaqu^iIJicfunc,inlocoellc,ncq5tcm- pus fenelcere ipfa facit,neq; vilius eoru eff vlla mutatio ,qux < « llipcr extima fune difpofita conuerhonc: ied nullis tranfmu- <‘ tationibiis, nullis affe6lionibusprorrusfubicda,optinlamin vniucrfa xccrmtate vitam &fumcientifsimam habet. Ea auzo tem optima illorumvita cfl; contemplatio ,qua alibi exiftimauitnihilcile ncciiicundius,nccniclius. QWnamverd ea cft aeternitas in qua vitam habent? Sic quidem Grxee legitur «id/j qiiafiaVwV id cilfemper ens &c xternifas,aut, fi dicere licct,rempitcruicas,qua; rc vera Deus cfl: .Eo quidem nomine 15 fe Deum intclligcrc plenius indicauitliacfententia: In Deo ... ^.nXWi9.ci.7. vira nimirum xuumqueconcinuumatqueperpetuuminclr, n hoc enim cfl ipfc Deus. Ac nenouumaiit abfurdum viderecf turhoc clc Deo nomen ,diuineidaitab antiquis pronuntia- ' tum cEc.Q^emadmoduin enim finis quivicxcmufque con ^-dc calo 30 tinct tempus, xiium ix:a;tcrnitascft nuncupatus,eadcmrarionefinis vniucrfi coeli, &isquiccinpus totum infinitumque contmet ,a:iium cfl &reternitas ,ab eo quod femper Ut appellatione fiimptarcfl namque immortalis atque di- 'uina .Qminta porro Deus rerum cognitione valeat ,hinc 3^ dcmonllrat, quod tota illius vita mentis cfl operatio. Ille ii.Mcf.#, qiudcm fuus cll a£lus ,adus vero is qui per fc eft, illius eft optima atque perpetua vita .Si mentis adio, quam contemplationem cllc diximus ,dei vita cll perpetua, quis iain dubitat Anllotclcm ,rerum, omnium cognitionem tn .. Hiij buiflc DE abditis RERVM CAVSIS adfen-e pofTemfitemporisoccafio firierct. RES OMNES CJDNCJS ET MORTJLES dmnitm olim cmdimfrigi-, cm mnccdefr vir-mte Crgigni piihsfnnTt^^ni^ £itdcin ^Ltnc cHdimnu. j .Cdp. EVDOXrS, iis ergo i-nifsis,c cosleftibusin K^c inferiora &c |caducaclcJapri,quoclaIccrLuncrat confiderelo ImuSjVt mundi conditor Deus diuimtatis fuar Ifemina in Ibrpes &animantia qu^q; infperiyic.qmbus continua maneret procreatio. Dcjjj.iemSdo. us,inquit Ariftoteles ,per omnes naturas fius feminibus iii plantas,in animalia,fiue lpecies,liue genera fpeites ,cft diui- 15 la. Met4ffc. fus.Icaqucinomniumfemine Ariftotelisfentctiajdiuinavirtus ineii,cuius vi emergunt vniuerfa. -Deum nanq-,ire^eromnes Terrasq-.traSiusij: maris. ccelumbueprofundum. Ceor&c.4> -r i- 1 ^^c *Hincpecudes.^amentajVtros,genUi omneferarum, »0, Q^nquejthi tenueis nafcentem arcelfercyttas. Vt autem Deus vnicuique ortus &vitx ,ita etiam conferua- 3> tionis eftautbor.Rebus,inquit,omnibiisex Deo fiia vita &C 33 ftatus ipfe dependetjalijs clarius abjs obfcurius. Conucnit e- 33 nim optima i^tionevtquivicacftfcmpitenia,ca:teriscadu- 2,5 33 cis /it vira: ftatufquecaiua.Si plura voletis &apertius, dicam 35 quxfcnpcafuntinlibro de mundo:Vetus fermo eft, amaio- •33 nbusqueproditusinteromnes homines, vniuerfa tu ex Deo 33 tumper Deum conftitutafuifle atque coagmentata,inilJain- 33 quenaturamfatisinftruftam adfalutem eilepollc, qua: citra 33 Dei prxfidium,fu9 ipfa demumtutcle permiila ft .Qjiocir- 3 3 ca veterum nonnulli eoufque prouc6i;ifunc,vt bec omnia di- 3 3 ititarent Deorum eile plena: etenim ciinitoriim qua: rerum 3 3 natura complc£i:itur,conferuator eft Deus. Hqc in fuminam fic comprehendit Ariftotcles ;Deus rerum omnium princi -35 pium &finem &medium tenet.EtThcophraft;us;Diuinum cftrerumprincipiumperquod &funt &permanet viliuerfa. B. Plato edam quamuis minus exprefte,vires tamen diuinas rebus quibufque caducis datas in ortu, comemoratin Ti ^20.3 LrB E R. PRIMVS. sy mxo,quibus genus Tuum propagarent .Eafdcm veroinvniiierfam perpecuicatem pra;fcnti Dei numine conferuari atque gubernari,ncc minus caducarum rerum quam ccelelliumcuram iilum Habere.Deus qui fapientifsimus cil ,quique 5res &: curare poteft &vult, magna icilicet curabit folum, parua autem quorumeft cura facilior,per ignauiam aut inertiam negligee ?Fruftra profedb quicquam conderet ,quod nonpoflet idem conferuarc. Ph'i. In his quidem,maxime ve ro in Arifl:otelicis,audire mihi videor Mofem ,qui innume- ,o risante feculis condici mundihiftoriam perlecucus ,j€ter- Genf,t»p.u num Deum condico ccelo omnique ornatus genere inilrufto,ait vim illi naturalem impaitijflc ,qu£ nobis in fignacffet &c tempora .Deinde animantium omni genere mundum iam genitum implefie ,quorum quidem mortalium ne con- 'Stinuacio ac genus aliquando intercideret, illi rei pro fua fapientia profpicicntem ,feminibus eorum vim diuinam indidilTe ,qua fe in omne seuum gignendo propagarent .Qiiomodo }Herbam virentem aut pomiferum lignum eterra proferens Deus, fiimil 5>c fruftum. &femen pro fuoquodqiicgcncrefcrrciufsit,adtuendam fuam cuiufque fpeciem. Marinis cetis atquevniuerfo pifeium generi,auibus,quadrupedibus ,homini denique ipfi imperauicvtfui quodque generis multipli catione mundum implerent. Ita fummus illc rerum opifex dum fingula conderet,verbo &fpiricu oris fui, fimul illis vires infpirauit procreatriccs,qmbusfierctadmirabilis rerum feries &continuado.Dcum porro quacunque genita fune omnia confcruare,facrxteftancuriiccr2,inqui- ^ bus fparfim Deus rerum omnium lex 6c vita nominatur, _ quale quod aPaulo didum cft: Deum quivitamac omnia ^ det omnibus ,non longe abche abvnoquoqucnoIl:rum,in ipfo nos viucre ,nos inoucri ,nos efle .Nihil enim eft,inquic Dionyfius,in fiibllantijs quodiplius omnipotentis dimna virtus non tutetur atque contineat. Stabilem hanc rerum conferuationem fic plenius exprcfsit; Qjixcunque funt, om nia eadem ratione ,&vc clVent ,&vt bene cflenc acceperunt. Sunrquc &bcnc funt, ab eo qui ante cfl ,vt fint &vc bene {intconfcqauta.Nammiprofunt& bene funt, &quumex ipfo initium acceperint ,in ipfo feruantur atque in ipfum «c ^Ifiniun- J5 DE ABDITIS RERVM CAVSIS j’ finiuntur.Hoc ct Theodoricus pulchre dixic:Gubernator qui >5 demeil nacurs, creator cius, nec quamipfe fecit nauicula dc- >5 ftituic.E’». Ha£lenus ergo cofentiut omnes,&ccelu &omnia qu^Ecun q; mudus hic inferior caduca fragiliaq; cotinct, olim proxime aDeofuiile procreata :aDeovires ortu acceperunt ^ retincntquediuinas,quibus tufecSferuetjtufui generis propagationi incumbant .Hac ratione veteres dixerunt,Deum per omnes naturas cllc diuifum ,&c Deoru plena efTc omnia, quodvis illa diuinitus accepta in omnibus pcrmaneac,fed ali terincoelo,alitcrin caducis rebus; in his fiquide velutinftirjq pibus ec animatibus obfcurior ad fui ducaxac fimilis,in coelo prsftatior ad rerum omniu procreatione .Qijocirca coelum nullo femine multas profcrt,cu animantes tumftirpes :at femen nihil quicc^ua fine ccelo generat. Semen gignedis rebus materia cocinne duntaxat &couenieter apparat &inftruit, ,j coelum in apparata illa fpecie fummami^c perfectione immittit vitamque fufcicac in omnibus.Quod autem eiufmodi pr^e/lantilsimx coeli vires proximefluxerint aDeo, idcirco vere dminas efle profitemur :nequejpfcdo aliud coelcftc qua diuinumeire,caque nomina Hippocrati,Ariftotcli, Platoni, Vergilio idem prorfus dcfignarc. Q^xDeus olimproprijs operibus inchoauit,eadem nunc quafi feriatus coelo tanqua adminiftro continuanda credidit. Et quacunque naturte legi bus exiftere dicimus,eadeprimuproceflerunt aDco:qui certe nuc admodupauca proxime, nec coelo ,nec natura,nec fe- ^ ^ mine Inrcrueniete ingenerat, fed conditis natur? legibus om nia|)cr cccltim adminiftrat.Qjiaautcidrationc efficiat, pulchre Ariftotcles cxeplodcclaratlibro de mundo: Q^aproptcr(inquit)fi edignitate,rcgishaudquaquam eflec Xerxem „fundione propria adminiftrare omnia, &abfolucre qux- „cunque fadacuperctjipfisquc operibus faciendis prxfcntcm „interellcjlongeidnimirum minus dcoconiienit. Q^arcau- ,, guilius iddecetiusque cxifl:imanduefl,Dcu fummoin loco i- „ta efle collocacu,numinis vc came eius vis, per vniuerfum mu ,, dupertmens,tufblelunaqjmoueat,tucoeluomnecircuagac „fimiilquc caufam prxbeatcoru qu? in terra funt falutis atque „incolumitatis.Etpauld pojft:Hocigitur modo natura diuina j, ab vno eodeque fimplici motuprimi corporis vim fuain im- »mictitincaquxfuntprimocotinctia,abilhsqj fubindcinca qiix LIBER PRIMVS. S9 qua!longius longius abfunt,quoaclpermeauerit vniucr <j fa.Qjaippe alreni ab altero motum,rurfus ipEum quoq, aliud * j mouetcumundoiqiiuvnuquodqj inrerimagaccoiienienter «t coftitutioiiifuiEjnectamen omnibus eade fit via,leddiuerla, 5n6nuliisetiacontraria.Q^odverb(moxinquit)inliircere- a bus agitur,magnopere limile eft ijs, quiE belli tempore inter ^ ^ homines factitantur. NanqjBatim vt clafsicuni exaudiri in < « exercitu coeptu cft,alids ipfe videas fcuta fibi aptatcs,Ioricani < < alios induetes,alios ocreas vel galea fumcre,vcl balteole cin- < < IO gcrcfeftinates.Rurfumalios qui frenatos equos admittant, alios qui currus confcendant,qui deniq^ teUera per explicata ^ . acieprodant.TuinmanipuliduCtor adnianipulum,cecurio ^j excurrit ad cciituriam,pofttcmb equites ad cornu, velites ad ^^ ftatione qiiifquc fuafcitinaut: Cum lutcrim fub vno duCtorc ^^ omnia moucantur,qui imperia 6c ipfc fignificada accepit ab eoapudqucmfummaclfimperij.Eodenos dcipfosmodoce fereconucnitdcvniuerfo: Q^umenim ab vna viimpultrice - cieantur omnia,fit vtiqiie quod cuique commodu eil &conucnies. Harc igitur ratio cll qua perrnafus Arilloteles cenlet, »0 Dei maximi vim ecalis per ommadiffundi. Q^o aute dilucidius fic qua ratione diuina: coelcftefque vires ad reru omniu procreatione &conferuationcm huc deiliiant,iuuatea de re Ariftotelis fententia epiJogo concludere: Deus fempiternus, immenfus,incorporeus,indiLiiduus,no in mundo corporeo, fcdfuprahucinexceIfohabit«as domicilio, immutabilis quidc quii fit, nulli alfeCtioni fubieClus ,habeatque ex fciplb vita optimam fcmpitcrna,non pr^ter ratione reru principium flacu!tiir,omniuprimu omnia moues,a quo fit reru omnium ortus,omnul vita fic cdfcruacio .Qj^a:canqi metes infinitate jo illafupracxtimactrli conucrfioncincoliitjin Deo vira agiit, qu^ tota cil illius contcplatio. Deus porro coelos etmundiim procreas,fingulos lingulis diuinitatis fu^ fcminib^cofperfit, cpiXjpprias vires infereret cafqinaturalcs,ad naturale omniu mortaliuadmmiUrationcct cofcruationccoparacas.Isdcmii 35 Ihrpcs ct aiantiajpcrcaSjViribMiuinisinfigniuitjCtfuis qii?q; fcminib^fcrciidis implcuic,quoriicocinuationc perpetua Ibbolc fclcjjipagaret.Qmecuq; olim Deus tii in codis,tu in tcrris j^igciiiut,omnia vnus tuetur atq; re^it ,cccleftia quidcp fe ct proxime,animatia verd ftirpes aiiaq; mortalia cccloru ope Iij &iii- .00 de ABDITIS RERVM CAVSIS &interaeniu,qiiibusn^™ralegesturaprocrcatrices,ulc5-. feriiatrices indixit &impofuit-Itaqi aiiimantiii, ftirpiii,lapidum &metailorumoranm<]ua:cunci, &tiicrunt &dlepoffunt formas,vna cosii forma potcftatecoprehendit,&innumerabilibusillaquafigrauidataformis,omniagignic &fiin 5 dic ex fefe: vna illius vis &facultas,pra: fe fert omniu mcaducorii vires,qua: vel olim coparucruiit, vel pofthac vnqua coparcbunt.Has auteveftormudi fpiritus ,cocio in totavniuer Etatem diirufus,rebus omnibus impcrtit,fimul cc fpcciein et ratiuuvitalemq; calorem gignendis illis atq; confcruandis accommodatii.Is omnia continet,omnia calore vitatjifouet, Vt mhil vfquam fitnd buius vberrate confertum.Huius vi & ope 6c inanima qusqi pcrfiftunt,& animata fui quxq; gene ris animamhabent ,aha quidem nutrientem,alia feiitictcm, alia mentis rationifq; participem. Sic illa fefe rebus accomo- 1 5 dat,£ic fmguloruni naturis infcruit,vt quantum cuiufq; natu ra &conditio defidcrat, quantu ipfa fubicai prteparatio ferre poteft,tantundem illa cxhibeat.Sol qiianqua abell longif fimc,aduerfis tamen corporibus lumen fic impartit,vt niteiit fplendcantqiillafulgoribus;fcdalitcraqiia,alitcrlapis, aliter lo lignum,aliterargentu.Ttapropemodu &vis illa coelitusdemilla,omnibus quide cft vitalis,fed ita vt alijs tantum lioc Lir giatur vtllnt,alijsvt animam infuper habeant, idqi aut nutrientem,aut fentientem, aut mentis compote; no enim vno modo ab omnibus illafufcipitur.Sec! &hoc velim pofltemo .5 admonere,ne illam quidem ipfam vim fui femper liinilem ef fi,3Ut vno fc femper modo reb’ exhibereifcd alias aliter, pro llellarum ftatumultiformi ,quaru coiiiixtio implexioqjplc - runq; euariat,tamctfi vedoris fpiritus vna eft &iinpcrmuta TlonJI.i.Jt bilis ftibftantia. Fieri igitur non poteft quod qmdaintcrpre- „ «itoM.11.14. tatur,mudi(piritu,vitaftatumqirebus omnibus fic imperti- ’ ri,vt ne minimaquide aftroru opem defideret.Hocli cft, cur quscfo no fimilia et fmiiliter perpetuo generet,quuni femper ffique prsfcns rebus adfiti 5.Non admodu difsimilc' mundi adminiftrationem Plato meditatus ,ideas folum videtur ad- 35 ieciflc,no cas quidevt pleriq; nugantur ,inter nubes crrabirdas,fcd in mete illa diuina immortales &immutabiles. Q^uj InTIm». quu ira fe habeat (inquit) fateri oportet cfle fpccic qua: femp cade' fit,fine ortu atqj interitu, qujnec accipiat ahude qcqua ncc lOI LIBER PRIMVS. nec ipfa vfquam ad aliu,d procedat ,quxnec oculis ,nec aiio cc fenfuvllo percipiatur, quaqjinrelJigcntia contemplandam << vcluti forte quadam acceperit.Altera ell eiuldem cum ea no- <t' xniniSjilliusqj fimiliSjfedqu^ &fcnfibuspercipiatur, &ge- <c 5nitallt,&feratur{empcr,&inlocolicvnde poftcaveluti va- << ncfcat opinione cumfcnfu comprchenfibilis .Ita quidc vniuerfales ideas adhibita demoliratione coHituit, cafqj immor . tales,aquibus,etiam lifingulorum form;^ pereat (vclut quu mufex aut fcarab^i omnes occidunt) nouxpolsintlufcitan. IO QuammultadehisarcanorumyfteriaPlato adubratis fentcntijs inuoluerit,ex ea. quam ad Dionyliu dedit epidola per {picipoteft: in qua ita feriptum legimus ;Dicis non fatis clle ‘‘ tibi dcmonftratam eius quod primum eft naturam ,dicendu ‘‘ cft igitur,fed per 5nigmata,vtfi quidhuic tabui? vel mari,vel ‘‘ *S terraaccidcrit,quieainlcgcrit,n.oiipofsitmtclligcrc.Sicau- “ temrcshabcf.Penes omnium regem omnia funt ,omnia ip- ‘ lius gratia, &iplc eft omnium bonorii cauia. Secundum vero ‘‘ circa fecunda, &tertium circa tertia .Hocloco mire xftuanc ‘‘ Platomcilablichus,Proclus,Plotin’,Numenius,Plutarchus »0 alijque pliu-cs,ct de vera interpretatione inter fc acerrime cer tant;atquamlim aPlatonico prxeeptore nonita pridemcdo(ftus,hic fi videtur edilleram .Nili enim per incuria aliqua mihi periere,chartulas fcio &comentariolos mihi eile alicubi repofitosjin quibus fcntetiolas quas ex ore didatis cxcepc x$ ra,memorix ame madatas mcmini.Vir erat ille natu gradis, canitie venerandus,barba hormla^quc promifta, feucricace grauis,{ic tamen, vt ab inhumanitate plurimum abefter. Gomirabatur hinc inde et atergo,ingcns philolbphantiuturba tu noftratiu tu peregrinoru.Brcuiter vir erat in quo vno dixif 30 Ics laudatx illius vetuftatis fpecic relucere ,adeb vt chori illi* venufto ordine &: nominis Iplcdore captus,me tu quoque in cu comitatu dederim. Ph. Qhevero non alliccrctifte ordinis decor? B. Sedpluspotcratfumma viri humanitas &modeftia,qua quicquid rogabatur ,placide mox &fine fupercilio 35 rcfpondcbac. Amabilis illeanimi cador. B. Difrcrebatiir frequeter dc rebus abftrufis &magnis ,quas necingenijmci infirmitas ferret,nec crafsitics penetraret. Qjjoda autem dic quii in vmbracula c6ceffifret,pofitis fub Placano fedibus, illc quidem mediam occupauit ,nos partim in exteris in orbem Iiij fubfel- lOt de abditis rervm cavsis fubfellijs pardin in lierbcfcente viriditate confcdimus .Tum quaedam dc more pra:fatus,ad hac rem dc qua agimus ita tademaggrelTus cftrTria circa regem omniu Plato ftatiut coaeterna,bonum,mentem, &mundi animam. Bonum appellat rerum omniumpatrem &auchorera Deum, qui fimplex &5 immobilis,fupra omnem omnium naturam Sc intclligenda in Parmenide coRicuitur ,eftq; in omnia exuberans bonitas. Apatre bonoque mens procedit ,vt ab ingenita foli luce lumenlplendidura,qu$ mcnsintelligcntiaeRdiuina, &c optimus boni filius. Amete rurfum anima mudi defluit, vti Iple -1 0 dor alumine,quae per omnia fpirat ,cunnia in vita continet, Circaprimum quipater elt omniu, fimplex eft 5cindiuidua bonitatis idea. Abhactanquam abimmenfo ScinexhauRo fonte,innumerabiles defluunt idearum differentia ,haud fe - cus atque exvno fimpliciq lucis radio, plurimi in cctlo radij 1 5 diRindi cernuntur. Has rerum omnium ideas diuina mens excipit ,vt fint fecundailla circa fecundum :illaqj mens rcru omnium qu^ fune,quae fuerunt,qu^q; olim erunt fempiternas ideas tanquam finu fuo compleditur,Ab ijs vero ,dimanantidearum rationes animx mundi immiff^, Arationibus xo rationum femina in coelos &fydera ^argutur .Omnia qux in mundo funt mortalia,afua quxq; idea &exemplari, qux mens illa diuina vniuerfacompIe(Ritur,fuRinentur. Idexper fuas rationes,mundi animx communicatas, &hxper rationumfemina coelorum corporibus indita, huc mundi f|:)iritu 1j deuedx,rerum &ortus Sc gubernationem procurant; haud fecus atque noRri corporis anima fpiritibus viribufep de Ic mifsis ,partium fingularum naturas vires 6c opera continet tueturqj.Adcumqj modumid efficitur quod eR cumin Philcbo,tuminalijsplerifq;locis,vtcxiflat omnis rerum ortus jo &adminiRracio, accelorum feminibus,ab animg mundi rationibus,ab ideis qu? funt in diuina mente ,vt omnia tande adfimplex illud vnicuq, principiumreferantur: quopofito conRituantur omnia,fublatointereant.Idquoqj logo &: accurato examine in Parmenide perpenfum cR :namid fi forte virtutis fu^ inflexionem retraxerit ,deficiente vita in mortem corruent vniucrfa.H^c enim Dei vita,hxc illius a£tio,re ad motiones pro fua quaque natura ciere, vitamq; omnibus infpirare.Et immortalitatis quidem feminibus ccclum conferie LIBER PRIMVS. joj ferit,terram vero mutationum. Q_ua autem ratione anima fpiricusqjmundiinferiora hsc caducaq; omnia &c gignant &ad.miniiIrent,horumq5 proxima cauia habeantur,ita quidem exquifitius PlatonicusprjEceptorinterprctabatur. Mu- 5dus qui quatuor naturx principia toca,vno cceli ambitu coer cetjVnum quoddam corp® eft, cuius parces vtanimalium inter fe cohxrent,vnius {piricus &mundi anim? beneficio. Na Principio ccelum acterras campos^ue li^uentes^ JjiC€ntemq;gkhum Luna, Titaniaq; aftra 10 Spiritus intus alititotam^-, infujaperartus Mensa^tat mokm,0'fi corpore mifiet. Viuunt quidem animalium corpora,fua qu^q; anima,Mundus autem loge omnibus dignitate prxeeliens ,multo nobilifsimam animamcftconfcquuius. Q^xcnimobrccrovcfania,qux dementia fic,partemviuere fateri,negare totum? &: mutilo inchoatoq; corpori animam eBe,quaintcgru &confummatum carcat ?QWpcruerfitas,immo vero quis furor, Vniucrfo vitam eripcrc,in quo &cuius bencficioEimus ipfi, viuimus,moucmur? magnaeft hac in parte diligentia Plato- »o nis,& futab co collc6tainEpmomide,inTim90, in libro de legibus decimo, argumenta &mulca 6c valida ,acoelcftium amplitudine,amotus cumperennitate tum conflantia, adiuinitacc &prceftantia vitalis fpiricus &caloris,quem illa no- bis largiatur.Atque vt in terris viucntium, fic &in coelis ftcl »5 larum corpora,animalia efle omnia cofirmat, eaqj ex corpore piilcbcrrimo,& anima cum optima tum beatifsima coflarc.Vcautc in nobis ea qu$ ofsis efl: forma, &ea qux carniSjCC ca qux ncrui ,&quQ alterius cuiufcunqj fimilaris parciculx, gubernat ca qux totius cft,omnibus quidem particulis fe co- 30 muniter impertiens, nullius verd peculiariter propria, totius corporis communis: fic &qux totius mundi eftanima,omnium ccelorum,fyderum,elementorum, omniu deniq; quorum exiliis ortus cxilfit, animas fouct ac gubernat. Hxc efl: miidi anima datrix forinarumjCiiius poteftate &viribus fm- 35 gula concinentur, &quam vere interpretatur naturam clleil lam vniiicrfale,qux caducis rebus prima eft origo, cuius vim admirata eft eorum turba,qui fe phyficos appeUaiicrunt, ne minimum quidem cius limites prxtergrefla .Cxterum quo , padoh^efe fuasqi vires rebus ingeneret,repetito aliudeprin Iiiij cipio IC4 DE ABDITIS RERVM CAVSIS cipiOjita cfl: inccrprctatus, Mundi corpus concretum,tra6ta- bile quum comprchenEbilc fenubuSjiUms vero anima puriisima,fiinpliciIsima,omnis corporea molis expers,li^c duo inquam quum maxime difsidcant,& longifsimofemnda/incinceruallo, non alia ratione coniugi potuere, nifime ^ dixcuiufdamnaturjEintcruentuica autem cil fpiritus sthercus ac diuinus,coinmunis vtriufq, ct amborum ceu quidam nexus &vinculum. Vt enim animantibus fpiritum incile no dubitamus,qui &animam retinet in corpore, &fe ad omnia eius munia accommodatum exhibet inftrumentudic ccqucjq damin mundo efle par eft,qui no vt ille,quicquam ccaducis terrenis^; hauriat,fed totus ^thcrcus,totus lucidus,diLiinam prorfusque coelcftem conditionem obtineat. HuncPlotinus exiftimauicamudianimavniuerfum dimanare ,quem vi Tua gcnitaliillaquafiturgens procrearet, per eunda diftufus &c ij infertus,omniuniqu2Eliunt proximus audior,totusqj vitalis vitie feminaris rebus infundit :huic crym comes cft cccleftis ille diuinufqj feruor, qui cscceris naturis omnibus, falutarcm impertit &vitalem calorem, qui in omnem fufus naturam, animantia omnia, omnes ftirpes gignit,coferuat, alit, auget, fuflihct .Q^arequumvnanaturalit quae mundum omnem continet,quaeq; ipfum tuetur,fatendum cB; ipfam elle mundi animam,ex qua conferuatio &falus omnium omnis oritur, &cuius Ipintus eunda complexu conciliat. Sic omnibus in- Ifl rufal ter fe concinentibus necefle eft,quod aTullio dicitur, omnia ij vno diuinoct continuato Ipiritu contineri. In vniucrrummu di corpus diffluens hic Ipintus, &finguiisfe rebus immifces, fccumfperindc vt fl vehiculum cflet)tum illam mundi anima tumidearum rationes, &cccelo fideribufque rationum femi nainuehit ,totis confundit &pcrmifcet: ms porro comiccs jo fune ipfa mundi viea,& falutaris ille fidcrum calor ,aquo cfl; cumprocreandi,tum nutriendi,augendi conferuandiqiicfacultas,quam perlpiciie cernimus in ftirpes,arbores, conchylia animantefque propagatam. Atttciie Et^ute marmoreofenmonfirajuif tet^uore^ont^j, . Igneus e ft'illis vi^or ^cceleli'is origo- Seminihas. LIBER PRIMVS. 105 nihil in viuentc inundo tam deforme et tam ahieflum fit,cui no infufus iiie fpintus munerum diurnorum aiiquid elargiatur.Hcec fune optimi viri, (jugaudiLieramecjuidcm aPlatoni co illo, fedita multis ante annis ,vix vt meminiflepocuerim, 5nifimemoricelabcntilisccharculainqualingulareculeram fuccurriflct. Eud. Virum narras haud vticjj filendum ,fed dignum profedo cuius nome monimentorumxtcrnitad con-' fecretur.Sed ageobfccro,hoc nobis ingenue fatere :cur cum hsce iampridem &audillcs &proballcs,recondita tamen tcnebas,ncque in medium proferebas? Curfuperioremcocerrationem eoufq; incalefccre patiebarc ?Anilla exciderant animo?An non. cibi iurc reprehendendus videris pcruicacitatisautinuidcncixnomine? B. Nondumprofedb, nondum vlla ca obduxerat obliuio, fcdadphilofophici ingenij aciem exacuendam hxcinuclliganda duxi, Scvtplcniusconftaret quid quatuorillxfimplices rerum naturxin fingulis virium haberent ,quas plurimi rerum oranimn primordiacaufasq* ftatuuntjCx quibus velint rerum omnium cognitionem capi &certiorem difciplmis demonflrationcm adhiberi. Eu. Ex., periris tamc non poflctc in vereri illa fcntccia permanere, ac vcluti ftatione tucri:autfi caflclla quadam munitiora defendere concris ,prodicuriitcquidera totam philofopliixvrbc. Sed qui poHunt diiiiiia illa comentitia vel efle vcl videri, quae fummi naturx exploratores ac fpeculacorcs, pro certis retulere,pr^ferdm additis demonflrationibus proreinatura firmifsimis &: cuidcntifsimis? DE SPIKITIBVS QJ^ORl^MGJ^BERNA- culis mundum adminijlran tradunt. Cdb. XU 30 PHILIJTROS. Vdio prxter commemorata,toto mudo fpiritus vagari,quos Gr9cit/i!//x<»«c appellarunt, dc quibus mihi videor quiddam fuperiore I difpucationc fubodoratus.Nequid igitur rc* [riim infitvniucrfitati, fiuc fub afpeduidcanae,iiucuLuiuiUm obtutu effugiat, quod nofter biccogref^ fus non attigent,xquum cfl Udc ilbs quidfinc ,quot illoru genera tlv DE AB.DITIS RERVM CAVSIS >> bonique d^raones neq; fallant vnquam ,neque confeiut ad iniqua. Eilinfuper malorum natura daemonum fibimet in- ”conilans,inEabjIisfccuqjdifsidcns,aliasaliafuadcns. Supe- »riorum vero natura fibi coftat afsidue,cundcmqj feruat femper in adionc tenorem .Is mox plurima de proprio cuiufq; 5 daemone fubiecit, &c rationem duplicem qua illum nobis familiarem reddamus :harumque alteram artificiofam appcl- .lac, quam Porphyrium Cecutus ait ex cceli figuris et genefeos poceftatibus dcduci.Supra hxc nonnulli curiofa nimis & prscipiti indagatione fccleratasartcsinuexcrunt:alijinne- ^9 phariam dsmonumfociccatem atque commercium fefepa- ^iionibus obliringunt :alij gentilirijs facrificijs fummos illis ,honores deferut quo rerum potiantur:alij diuinorum nominum potcftatc illos fc fubigcrCjiu fuaniq^ ditionem redigere confidunt quibus vt feruisjimpcrenc. omnes prorfus 1 5 van g&captiofe funt artes. Sed nec illa de qua modo diceba minus fuperiHtiofae/l, quapleriquc gloriofms ia6tat bonos dsmones polle fibifamiliaritate coniungere ,quorum confuetudinCjOptimaquxquccondifcanf.hifiquidem difficile comparent,nec nifi fummi Dei iulTa capefiunt. Illorum vero 10 fimiilatafpcciccacodgmones pcrcuriofis hominibus multa pierunquccmcntiuntur.ltaque qui aut gentilitijs facrificijs, aut fimulatis nominibus diuinis accerfiti conuolant >omnes funt cacodgmones:qui tamctfi optant venire ,cogi tamen fe fimulant, inquit Porphyrius ,vt luis nos deinprxlligijs irretiant .Vidi quendam vi verborum fpc£tra varia in fpeculum dcriuare,qugillicqugcunque imperaret mox aut fcriptojauf veris imaginibus ita dilucide exprimerent,vt prompte & facile ab afsidcntibus omniainternofccrentur. Audiebantur quidemverba facrajfcdobfccenis nominibus fpurceconta- .minata,cuiufmodi funt elementorum potcflates ,horrenda quxdam &inaudita principum nomina ,qui oricntis,occiaentis,aullri, aqLiilonifque regionibus imperant .Cxteruni omnis dxmonum quauis arte parata necefsitudo,omnifquc ,horumprxftigiorum ratio, pellifera fraus cft in extremam 35 hominumperniciem mtroduda. Nam Porphyrio teftc,dxmon medacij parens rogatus,etiam qux non nouit conftanter afiirmat, &qug nouit,fi fcmel vere,decies illafalfo refert, naturx fug nunquamimmcmor.£«. Multa quide &expref- ,s . fade LIBER PRIMVS. .ii5 fa dc dccmonibus ex aurborum vcErorum Ede deprom •; pfillis ,ad qu£ nnequeam Ariftocelis fentencias fmgillatim accommodare ,quid tamen illius opinio ferat ,hinc pcrfpici potcft,quod Deorum plena cEc omnia ex Pycha- Seoreorum dodrma afleuerat :&naturales Deos mundum nunc inferiorem :fublimiores vero fuperiorem liluin fola cogitatione comprehenfum moderari ,atque cdnfcruarc. enanti vero aliorum de his tum feripta tum diftaa;- ftiiriaucrit^ex his paucis qux libro de diuinatione per in- IO fomnia,memorix mandauit, conijeitur. Sublata, inquit, caufa qux ad Deum referatur ,nulla prxterca alia videtur confentanea cfle .Qjiandoquidcm originem eius inucnirc quod dicitur ,quofdam cfle in-Bonftene &iuxta columnas Herculis ,qui futura prxfcntianr, captum inge-* nij noftri excedere videtur .Libro de partibus animalium u&.t ira feripeum legimus ,Heraclitum dixifle ferunt ad cos, qui quum alloqui cum vellent, quod forte in cafa furnaxia quadam caloris gratia fedentem vidiflent ,accedere “ temperarunt: ingredi cos fidenter iufsit ,quoniam (inquit) “ *o ne huic quidem loco Dij defunt immortales .fane “ loco Deorum nomen Genijs ,Penatibus ,Lemuribus ,rpiricibus denique omnibus Platonico more impertiuit ,vt qui perxque omnes incorporei &anoilris fenfibus remoti finc ,operibus fohs confpicui.De his autem qux ad rei 15 mcdicx exercitationem non admodum accommodata videri pofluntjiamfortaflc vitra modum. Quumque gnomonis vmbra in folario meridiem inflare commonftrct, parcfldiflcrcndi finem facere, &quieti valetudinique nonnihil tribuere. Heus pueri menfam primis cibis exttuite. jo Pinliatros ‘hic tc pcvnitcat optime Eudoxe ,inhanc difputationem ccu vi quadam impulfuin fuifll* ,quam fpero non parum frudlus ad rei mcdicx vfum nobis allaturam ,Sc cum mihi, cum exteris omnibus qui difjsurantibus nobis aflederunt ,eximium quendam diuinitatis ardorem con- 55 citafle. Si quos enim (piricus orbe toto volitare vagari compertum liabcmus ,cofquc.rcnfu non attingi ,-incorpo- reos efle ,immortales ,&intelligcntix participes :con- Kiij flans< .14 DE ABDIT. RERVMCAVSIS LIB. I. fians id &firmum elle dcbcc ,animumquem in nobis ientimus incelligcntise capacem,incorporeum fimul S>c immorca lem haberi; &eundem quum ecorpore emigrauit, in perpetuum viucrc,rcferriq5in fpirituumgregcs.Si extra cocrcmin hunc afpedabilemqj mundum,innumerabilis fpirituumul- 5 citudo,quali in turmas digcfta,ducibus gubernatur, ncccilc eft omnino, &ducibus iplis regem vnuimpcratoremq; fum* mum prxfici ,qui principatum tenens diumitatis fplcndore' intelligcndiq}prxftantia,immcnfus fit &incompreherifus, cuius maieftatcm &prxftantiam infirmitas fiagilitafq; noxo lira, ne tenuifsima quide fulpicionc pofsit attingere ,hoc lu- to,hoc denfo corporis cemento demerfa.His animi ^quafi primis epulis corroborati,corpusoblcdamento quodamet folatio Icuaturi, lauemus,& menfx accumbamus. LIBRI PRIMI DE ABDITIS RERVM CAVS1S,F 1NIS. “5 loannis Fcrnelii Ambiani DE ABDITIS RERVM CAVSIS,LI. BERSECVNDVS. PRJEF^TIO, TRESc^ter^ omnes quas mudih^cvniucr ritasc6picditur,abniitijs &quali rudimetis quibufdam obfcuris ortum accepere: ita na- Teens rerum cognitio atq; feientia, principio _;rudis, in his folum vcrfabacur,qu(j vel oculis vel auribus ,vel alijs deniqj fcnlibus dTci percipiq; poflent. Etenim prima illa Eetas effeaus dutaxat intuebatur qui cora *S &in confpcdu omnium erantjCaufas ex quibus lUi prodijffent minime contemplata. Poiica vero quali adolefcensipfa rerum cognitio,ftudio exculta maiore,in ea altius penetrare coepit,qiice penitus abftrufa &: longifsimeafcnfibus di/iunda.Cobus mentis vi &agitatione condilcerentur. Tum pri- »0 mum nata nomenq; fuum adepta efl: philofophia ,qu^e vna omnium quxiiunr caufas ratione animoq; luftrat &perfequitur,liasqjcx eucncis iiiuclligat atqj demonflrat. Q^onia vero non femper cuidentes ea; funtjet pleriiq} in obfcuro pofitivdelitcfcunCjiion ab omnibus pera;cj^iie funteomprehenaj f:r,fcd vnius eiufdemq; rei alij alias fxpe caufas attulerunt,vt fua quiq; probabili ratione ducebantur.Plurima hinc philofophandi genera proccflerimr,e quibus duo commemorantur in hunc vfq; dicm prxclararvniim fiib Democrito, alceru fub 1'lippocratc principe .lllccaufaru omnium ordine perfcqiuuiis,fortuitam illam atomorum concurfioncm implorans,eas ipfas rerum omnium prima elementa fecic.Hippocraces non ha!c,nt terram,aquam,acrcm &c ignem; aquibus inter fele confulis omnia qiue oriuntur &occidunt nafcialique contendit .Hx fedlx duftx ab humili coufqs progreOx funt ad fummuin,vt non in philofophia modo,verumcciam in medicina prxclaros imitatores &l ?mulos jnucncrinr,qui cum rerum omnium,tum morborum caufas adfua qiiiq; elc meta referri oportere ,no inhrma fcdmaxime credibili probabihqiie ratione fuaderent .Atomos amplexati funt qui fe Kiiij metho- 30 iis PRtEFATIO. methodicos medicos appellarunt:terram, aquam ,aerem & ignem dogmatici.Vtriqj fua principia tam arfte cenet tamqj accurate dcfendut,nihil vt gigni fieri ue putet,quod non llatim caufis iliis acceptu ferat. Qmequum ita fint,vthm vnufquifq; ex bono &iequo poderet ac iudicet,quam paru firma j &quanrum in opinione dubia fint qusecunq; dc primis rerii caulis difpucarifolet,vtq; de his nihil certum nihil cognitu comprehcnfumq; animo haberi pofsit .Euetorumfuas veriquccaufasiaditantjhas magna probabilitate rationum tutanturiauthorum vtrinqj parfere numerus, qui ingeniorum i o. laude &acrimonia non admodum dilpares fint. Vtroru igi^ turteftimonio fidem attribues? Invrram te illorum familia tutum recipies ?Stabilitatem ne vel authoritate habere poffit,qui fe commentitijs illis opinionibus adiunget ?Atomos Veteres lam ridemus,miramurqjvtfibiquifquampcrfuaferit 15 corpora quaedam folida atq; indiuidua, fortuita illa concurlionc res magnitudine immenlas ,varietate mukitudincque in{initas,omncniq,-abfo!.utifsimum hunc mundi ornatum cf fccillc.At certefi Democritus mortem cumvita commutare pplTct,multo acrius haicqu^ putamus elemeta ,fuo more riao derct .Oja? equidem huc non idcirco affero ,vt quafi armis contendam ,quatuor elementorum mundivires nullas cfle, fedvt clarum pcrlpicuumq; fiac,eos qui rerum omnium elFicientes caufas ab his elementis nccdlarib petunt,qux duntaxat probabili ratione ftabilita fune, plurimum difpurationibus fuis hallucinari, multorumque cuentorum caufas alid pertinere. Liber Secundas. REI CVIQ^E GENITJE.^LIJS UMA- teria, alias aQmlitatum temperamentOjAiasa FormaViresinejJc. Ca^. L BRVTVS. AM fatis, &magis opipare quam philofoplios dccct,cpulatifum®hilarcmin modum. Nequid igitur dici huius tampr^clar^ nobis pereat ,adfrugiferamfrudtuofamqj difpiuationcmnoilra reuercamur, &ephiiofophia quaii evadis &fludibus emcr£i,in ampium illum mcdicin^ campum concedamus.In quo non vt mane,diflcredi fubcilitace digladiari velim, fed rcliindis contentionibus armifquc *S dcpofins(nequipaftiscontrouerram{icri difccptationecaufentur)ex te pacatus audire, quatam in re medica abditarum caufarum vim efle putes. Eh. Velles igitur diem hunc totum amicis eripere ,qui vc animum agrauioribus curis hilaritate qiucccq, rclaxarcnt,nos fuerat comitati .Qmindo autemvi-' 10 deo nohra ha’C colloquia iliis non iniiicunda fore, placet dic totum vt cccpimus literis confccrarc .Atne vcl Solis ardore torreamur,vcl tetris his feptis coerceamur,coucnict fub hortorum virentibus vmbraculis ,in, hcrbcrcetibus fubfellijs co^ liderc,qua Fauonius Ipirat placidilsimctcritq} nobis terr^ tu- 15mulus pro mela,in quam libros fi res exigat reponemus.Accedamus itaque,cc hic molliter ac delicate recumbamus. Eh. Locus (ane amcciiifsimus,quo vcl muf^ plurimum oblcdcntur: cokrcc huius amoenitas nonihil ad rei quam expetimus f jcrfpicuam dilucidamq; explicationem .Eia tuiamquuvocs ad rem aggredere, ii mcclicin^- principijs cxorfus.£«. Tria quidem ha:c,materiam ,fpccicm atque temperamentum, in vniiilcuiurq; rei naturalis compoficionc contineri,multis fuprii rationibus cilconfirmatum.Equibus duo vt principia rc omnem conftitiiuciat temperamentu duntaxat incll: in ma- 35 ccna,qiixcx primorum mundi elementoru permillioiic coercuit .Nuc vc ab ijfcc tribus neq; apluribus rerum omnium vires profcdt? iinc,& quales edillcrcndum. Ph. Rcdetuqut' dem viam quam nos tenere oporteat ingrcdcris:pcrgcigiturrcliquainitcrcolkcrc,& dic cur rei procrcacf,alias amaccria IIS DE ABDITIS RERVM CAVSIS teria,alias atemperamento ,alias aforma^vires ineffe putes: quumvnica fit totius fubilantite ,aqua omnis adio omnifq; cfFc(ftusenafd &emanare creditur. Eu. Ariftoteles ejficientium caufaru,alias cfle proponit rationis expertes ,alias participes.Q^9cunquc(mquit)rationisfuntparticipes,contra- 5 >>rioium operum uint effedrices: expertium autem rationis v- *> naqu?q;vniusduntaxatopcriscftprincipium.Hmc autem argumentumfie ratione comprehendam :Caufarum facultatumq; naturalium quxfunt rationis expertes,vnavniuseft cficdlusprincipiumjncq; ab vna& eadem pofluntcomplu- *o res diuerfiqj enedlus prodire.Atqui vniufcuiufqj fimplicis na luralifA corporis velut ftirpis ,complures notamus effedus, cofq; admodum varios 8c oifparcs :Nequeuc igitur hi ad idc communcq; principiu referri, fcd eft neceilMioru multae finc cauf^.T^f.Etiafihocvnucoplurcscaufaserfaculcatcs habeat, *S eas tamc omnes teperameto acceptas fera ,ni tu irtihi patefeccriSjharunonullas amateria, &nonullas afpeciecoferri.E. Primum quidem in temperamento vires aliquas inefle haud inficiaris. Pl?/. Idncinficiarerquod omniu philofophorum medicorumq;fententijsftabilitumcIl? £«. Nequetamen id »0. in fc vno fundtionum omnium vires coprchcndit. Ph. Q_ua- .rum namigitur? Eu. Earum dutaxat qug quodammodo primarum qualitatum naturam conditionemqj redolent. Phi. Quomodo?Eu. In permiftione necellum eft omnino, aut vnam,aut duas qualitates excellere: qu2 quoniam fuperiores ij •fuiit ,omnem temperamenti efficientiam fibi vcndicant ,vt quicquid ab ilio efficitur,id ab ijs perfeftu efie dicatur, quanuis oiiofa non fint extera. Q^mjdcnim calidum perhibemus id quidem calefacit,licet imbecillius quam ignis ;quod calidum ficcumqj eft,calefacit fimul &exiccat.Ncquc cx rempe ramentopotefi: viiafundio prodire, qux no ad vincetis qualitatis naturam vimqj referatur.H^c uIbla fit ctpura,demeti vires habebit ;fi contrarij permiffionc temperata ,cafdem prorfus cciamnum vires, licet obfcuras &c inferiores,obtinebit. Contrarij enim repugnantia, vincentis qualitatis vires et 35 exuperantiamimpedire quidem potefi ,at illius naturam ac vim nequitprorfijs obtcrcre.Ergo in temperamento ncccflc eft vincentis elemeti vis maneat,atqj dominctur, licet depref fa &infirmior; qu£fcmpernaturxpriftin3enicmor,altcrius diucr- LIBER SECVNDVS. iij» diucrfiq; generis nullum poIsiteiFedum proferre. Id itacfle ^ vt cibi perfuadcamfubciiiore mihi ratione opus videtur. Ve- »^.6, ra pcrmiftio corporum eft, temperametum folarum cR qualitatum. Contrarif autem qualitates no in fe mutuo cranfeut jinquit AriRotelcsmequecmmcalorabitin frigus, (neq, humormficcitacem,aut contra)fcd ipfum ducaxat corpus fubicdum mutationem (ubire conRat. Nequeenim calorfrigogMft*. ri neque frigus calori ,fcd quodfubijciturvtriq; eft maceria. Ergo li cotraria cxiftimatiniclc commigrare non polle, qui IO fietvtex principum qualitatum teperationc autvis aut qualitas noua emergat ,qiis diuerfam naturam adepta ,illarum nihil redoleat ?Ncccniimcft igitur vires qu2 ex principum qualitatum temperamento prodiere, (upcnoris dominatifqj qualitatis naturam imitari. Ph. Huius fanc conclufionis ra- 15 ciones video. Materiam vero quas raudem ad efficiendum vi res acccpifle puras?rudis enim &informis quum fit.atq; dutaxat fuftinedis rerum formis fubieifta, nihifprorfum emeit, fed patitur fuftinctq; omnem mutationis ordinem. Eu. Simplici nuil^-q; rerum matcri^jVircs nullas aut fundionesineflc »0 ftacLiorfcd ci quam c.x pcrmiftis elementorum fubftantijs c6- cretam cllccoHrmammus. Hanc autem luculentius explicarcconfticui.Dcmonftratumcftab Ariftocclc cum alijs locis, a.ce tum maxime quarto Metcorologicorum, eqiiacuorprimis qualitatibus duas,calore nepe &: frigus agere, ob idq; effiicic *5 res appellariiduas vero humorem atq,liccitateinpati,iccircd &patibiles dici.Sic &de primordijs natura:, ignis &acrcaqu.i caiilxeiliciunt,aqua &terra patiuntur vt maceria. Q3E cmm potentiora fiint &: viribus excellunt, fimplicitcrcfficic tia pronuciat :aquam vero &terram qux minus poftiint ma jo tcriam facit cocrctorum corporum, borumq, qualitates ftecitacem et humorem pati biles.Animantes inquit, in terra et in aqua clutaxatpcrfiftutacq;dcgut,inacrcauccm &in igni minunc: propccrca quod terra &aqua corporum materies 4-Wcfeorot exiftuc. Mox lubiungic; C^oditaque patitur,autaridLi aut )5 humidum,aut ex vtroque conflatum eft .Aeque aquamhumidi,terram licci corpus cilcftaruimus: quippe quxinter hu Crff.io. mida et flcca, maxime pati folcnt.Ec alio loco; QWmautem fiinilana aha ratione ac via quam difsiiTiilaria coiticui fbleat ex qui bus ea fluntjfuntimatcrics quidem ficcum et humidii, de terra X. DegfflfM- ttonc.<sp.$i jto DE ABDITIS RE RVM CAVSIS &terra er aqua, Eorum enim vtrunqj vtriufq; poteftatcm ha bet euidencifsimam refficientia vero calor atque frigus ,hj£c enim cxillisfimilaria corporaconftituut. Qj^id aurem hinc eliciam videro .Humorem atq^ficcitatein patibiles qualitates Raruit Ariftoteles :terram vero &aquam quibus illarum ^ -plurimum ineft,materiem naturalium corporum.Itaq^ quas recenfetillc fecundarias qualitates apatibilibus ortas,quofqj corporeos affeftus nuncupare foIet,nos etiam optima ratione videbimur,materia: vires &qualitates appellare.Eiufmodiautemfunt durum Sc molle,craflum &tenue,vifcofuin cc le tencrum.Sicenimverto quod Gr^ci xg3tygo|i, nonnulli friabile audent appeilare,leue &afpcrum,rarum &derum,& qu^ huius funt ordinis,omnia in materiam penitus immerfa.Pof ,fum &aliter hanc ipfam materiam ciufquc vires exprimere. Ariftoceles dc his difputans fubcilius, omnia elemeca appel- |^ lat efficicntia,ilIorum qualitates ac vires cotcmplatus .Dum autem adillorumfubftantiam animum mentemqj adhibet, omnia patibilia &naturalium corporum materiam ftatuit, ex qua conftene quscunq^ circa hoc vniiicrfitatis mediu coilocantur.Hsceftigitur miftorum corporu materia, qure ex elementorum materijs qualitatum vi concreta, vires habet, cafq,- quas nuperappcllaui fecundarias: &aquavnumquodque,molle vci durum ,craflum vcl tenue cfl. Ea ipfa caufa clt curcibus ocyus tardiufuc alat,et curvires habeat aut obftruc di aut aperiendi aut detergendi./^/^.^(pueo) perinde cft atqj fi dicas, alias ab elementorum qualitatibus,alias ab coru materie vires nafci:at nihilominus vtr^q; ab ipfis plane funt clementis. Eu. Vtrafq; dices fi videbitur elementarias, exterum niqux aqualitatibus ab ijs difeernantur quas materia xdit, magna fe certe in rebus offerccambiPuitas,magnaq;c6fufio jo 8c perturbatio:quam fi expedire cofilium eR, qualitatum cffeAus-ateperamccOjCoRRcntixvcrdamarcrigderiLiatis. Ph. Perplacet homonymi? diRindio:iam obfccro quod tertiu crat viriu genus pcrfequerc. Eu. Si rei naturalis forma qu? totiuscftperfeftio, &materia,&:teperamcntologeprxftatior cR ,quis qu?fo tam demens fit &in rerum contemplatione tam cxcus, vt illa quidem exiftimet agere ,forma vero prorfus otiari ?Accidens vim cRcftricem ingenitam habere ilibftantiam eam qu? omniucfl prxftantifsima ab omni agendi &ali- Xti tIBER SECVNDVS. &aliquid cfficiedi vi &facultate c{fc dcHicutajEquidc cantu viriu corporu formis attribuo,vt ab his exiftime omnes quof cuqjcernim^efFcd^primumaximcq;jpficilci. Q^od &Ari^- ftotcle cefuillc video.Is enim philolbphos infcdlar^ qui natufraliu corporu facultates atq; vires ex calore &frigore deducebat,rati ex his &per heee omniac6fici;pianufacic demonftratione eas qualitates inftrumeta dutaxat ellc cauf^cuiufda prxftantioris atqj fuperioris ,quam &natura nomine iniigniuit. Naqui has dicet primii &per fc agere,perinde faciet ac hIcrr? aut cuiuis inftrumcto emciedi caufam potcftatcq; tribuat. &perfedione formaq; rei extcrminata,vcram amittet caufam ,inllrumcntis adiones feret acceptas ,qiix per Ic tame otiofa maneret, nili formx vi cicrctur.Plj.Si cacavis incll &facultas agendi in forma ,vt lUi motus omnis adio •5 primu feratur accepta.* quas paulo ante ad tcmpcranicntu Se materiam fundiones referebas,no abiliis,ledaforma primu &c per fc ortas ede ducemus.Quidcaufgcftigicur,ctir a ceperameto &amaccriaillas prodire decrcueris? Eu. Quifupra fenfus nihil inuclliganr,a materia et ateperamento eas nafei adcucratjtamctliprimacli inhisobcudisforma;vulg'fcqua ti amateria &ateperamento illas prodire diximus, quiaper hgc tanquapcrinllriimcca fiant. C^as autcaformacllelimplicitcr promitio ,eas ipla nulliu.s inftrumcriintcrpolitu aut fublidiopcrlcobit.P/». Age vero, none materia Se temperans mentu qu^tanquaindrumda proponis, vires quxdafuntcf ficicris forma:? Eu. Nolauc,fcci vt(li quid arte {it)fa.hcrzat hdor is clh qui primii agit &prjcipuc, &cui vis ined fua &fa cultas cfficicdi,ars nepe ipfaaucroburcorporis :artifici vero adiumeto cft inftrumcntu fccuris vel dolabru: Se in indrume jo to vis qua:da cd adfeira, n5 qux agat, fedp qua mcliusagaf', cacd fccuris apta c6formatio,vclacutaaacxpcdite fccandu acics.Ita propemodum in naturali rerum clfcdione ,fpccics primum cd Se prarcipuum efficiens ,in quo vis quxdamclficax mede intclligicur;tcmperanicntum vero Se materia tanj5quainindrmncntafubfidiovcniuntclficicnticaurx. Horum vtriq, fua vis incd &facultas ,quippe temperameti Se materipaptaconditutio perquam fit commodior cdcdio.Itaquc in vnoquoqnc naturali corpore tres fune caulx clficjenrcs, forma, materia, &: temperamentum: Se vniufcumfquc fua Lquxdam It'! DE ABDITIS RERVM CAVSIS fitailla &fubtilis de rerum veritate qu^sftiOjfed popularis 6c crafsiori philofopho coniicnicns oratio :vbi autem abftrula illa &recodita fcriitacur, &qualia fine no liominu opinione fed rc ipfa inquirit,iam non illa naturalem vt quae bruta fit et infipiens/ed plane diuinam &fapientirsiniamcflec6firniac: j cuius rancfubftantia quum feprorfus nefeire fateatur, necvl la demonfiratione copreliendere potuerit: multis tame cam nominibus illuftrat .Hippocratem vulgaremq} vctcrii more lib.Tifformafequut’, natuiam appellauit quumiiiquit; Ncmo tam ftolitmrfaius. efi,qui nonintelligat quandam generandi foetus caufam ’efle, quam omnes naturam appcllamus,quae eius fit fubfian- *tiaignorantes.Q_^amnatur^appellationedefignauir,negat tame cx elementoru concretione nafei. B.ybi?E«, Quoloco maxime folet elementoru teperamentoruq; vires,tanquareru.omniucaufasfiimmis laudibus efferre. Eos enim exagitas *5 c[uicx vna quapiam particula dc toto corpore proiuincianc, i.Df temperific aiciVerum ambo averitate aberrant,vno modo coq; com mentis. muni,qiidd vnius particulas occafione ,de toto pronunciarc »funfauli.Alteroquodformatricisinnaturavirtutis qu^arti 'fex facultas particulas fecundum animi mores effingit »o 'nomcmmcEut.Debacnamq; Arifiotclesdubitauitnuquid >diiiiniorisfitoriginis:atq;acalido, frigido, humido &ficco ’res diuerfa.QjJp mihi minus rcftefacere videntur, qui ta tc- ’mere dc rebus maximis pronuciant, &folis qualitatibus for >mandarum partium caufam aflignant.Confentaneuni enim »efi,h^c(id eft has qua]jratesJ organa efleiformatorcm verda- >Ijum. Hic quum elementoru vires celebrer ,fupra has tamen, >formatorem nofiru collocat. 5. Qjuibusverdlocis putas A- riflotelem hacvim inter diuinasretulifle?£«. Libro Meteoop.io. rol.quartOjVbidc cah?cpUne verba facit:SimiIaria aure alia ,ratione dc via, abaliaqj caufa quamque difsimilidfiint par- ,tium confiitui folct.Nam (quod deinde ait) ex elementis fi- ,milariaconftantjexfinularibusautcmtanquamex materia, ,integranatur? opera cofici folet.Rurfiim, Partes fimilares ca ,lore &frigore &miflis motib® fiuciat difsimilares ,quale efl ^5 ,caput,aut man’ aut pes,cx illis coftitut^ nemini videbuntur. ,Sed quemadmodu caloris et frigoris modo caufacft vt ar- ,gentumue fiat,vt vero ferra aut phiala aut archa fiat, non ,Item, fed ars caufacft: fic fane vt difsimilares partes fiant, LIBER SECVNDVS. it in cau(a cflc putabiturnatura ,autalia quadam caufa-Itaquc inftrumccorum conformationem non primis elementis ho - rumuc temperamento,fcd vel natur;E quam ab ijsdiuerfam facit,vel prxftantiori dignioriqj cauf? addicit delimatqj.rm- S dicatoloco,nunquacreda.£«.Librodcorcu animaliuTecudo:Dura(inquit)molI»a.vifcoIa ,tenera ct quicuq; alijaiTcd’ caf.iM^nc^ lo partib*mfuntanimatis,acalorcfrigoreuccfficiponunt. At ‘ ratio qua la hoc caro,illud cft os, nopotcB; fcd a motu cfficif * proficircctcabco,quodgenuicquodq;adu &rcipraidiain * cIl,<^iiod eflepoteft tdexquo res gignitur. quidem rcdle: fed ad Galcnurcucrfus ,tu extrema perfequere qui in- *SchoaftijVC omnia perfeda videamus.£«. C^um fupra Galenus afFirmauerit vim foetus conformatriccm,non eam eilc animam vel naturam,qu^r in eo ipfo fostu continecu r,qusna ea fit vis conformans,hbro de vfu partium dccimoleptimo, altiorcm rpcculanoncm infiitucns,planius &apertius diicir, < to caq; nonaifsimulatcrmcntis vcrbonotauit: Qmsitadcmes * vclnofiis &:oppugnatoropcrunatiir9cflcpofsit,quinofta- e timex cutcip{a,omniuprimuc6fpiciatartecrcatons: < mox no cogirabitmcntequadaautintclligctid admirabili vi e prteditam per terras vehi, &:in omnes extendi partes ?Nuf- e quamcnimnongignividenturanimatia,qu^omniaadmit rabilcmquandamlhrufluram acceperunt .Omnium mundi e partium ea certe cfl:vilifsimaatq;fordidilsima,qugcircu terram cll:,& eo tamen pertinere videtur mens afiiperis illis dedudla corporibus. H;cc mi Brute,quid aliud qu^rfo quam Pia jo tonis Icntcntiamconlirmant, qui mundi ammumeundis in rebus vigere eradit ?Aut quid magis quam Ariftotclicu dogma ,quodforma rei caditusdcmitti prodit? P/?. Q^a;nam oblccrojcafiincfupcriora corpora aquibus dcdudamcncc huc vfq, pertinere ait?£«d. Id continuata patefacit or.itionc. j5 Ha:c fupcriora corpora qui viderit,confellim dignitate pul' « chritudmcmqjfiibfiantixcorumadmirabitur, maxime qui- < de Solis,poflcii vero Lun;s,dcindc aftrorum. In quibus qua- e td corporis fiibftancia purior cfi,tanto decet mentem mhabi e tarcinchorcin&prxftantiorcmcaqug in terrenis cllcorpo t ribus moveronec nmilarium partium propriam clicnciam atque formam ab elementorum temperamento ducedam piitauir. B, Noua pene &incredibilia narras.ct que nifi cirato atq; in J!0 DE ABDITISRERVM CAVSIS >ribus.SicniiTiinlucOjin forde,inliino,inftagnis,in plads & >frudibus,<^uiimput:rcrcunr,animaliaqu9clam gignu:ur,ca- >queniirabjieoil:endycgcncratisfpledorc,qiijci opoicccexi- >{iiriurcinrupcrioribuscorpoabus?Sieximiaeftmens &infteiligcnt:iaqu£intdncamrordemacccdit,(^uatamexiftiniaj >reoponcc c0e eiusexcellctiaminSole,inLuna&in plerifq; »aftrorum?Mjhi certe h^c cogitanti,per ambientem nos acre >mens quxdam non parua porrigi 6c extendi videtur .Httc li >quis libera rolutaqi racntc circunfpicict &contemplabitur, >vidensin tanta carnium humor um<q;colluuic inhabitantem jq »tamen mentem, videns praeterea animalis cuiLifqjcopolitio* »nem Seftruduram (omnia enim fpccimcn &dignitate prie >fc ferunt fapientis conditoris) lUius qute in ccehs cft: mentis ^magnitudinem &excellentiam admirabitur. His plane Ga- Icnusvniucrfi naturam ipfumq; mundi animum dclignauit, ij CUIUS fapientiamiuftitiam &prouidcntiam pafsim admiratur &fufpicit.Nunc vcibvcisfupra naturam ,Dcumftatiie. ritprimum rerum omnium conditorem ,hmcdcprehcditur quod ait, Deos olimftirpiumanimaliumqi femina in perpetuam motuum continuationemidonea prxparallc ,vt nihil to poftea ipfi agerent.Hoc enim quid ah ud cft quam,Deu proprijs feminibus generarim &per fpccies efic diiiifum ,cuius virtusperoinnia commeet ?QjJodfi cft quicquid matutina difputatio confecit, id omne etiam Galenus ancucratmeqiie aliud Plato,aliiid Ariftotelcs,aliud Galenus principium cau- ^ ^ famq; ftatuit procrcadonisforniarum.Placet hunc locii plenius tradarc,& fenrentias proferre,quibus Galenus coditprem hunc genitoremqj rerum,non modo naturam aut mentem,fcdfumma animi agitatione &contemplatione Deum t/t.Tr.Dfftt/H 3ppeJlauit.Nos(inquit)ortus principium acreatore acceptu .-o pirtiunu fcruamus. &mox,Nonenim fatis erat velle tales heri :neq iie >fi creator lapidem repentevoluerithominem efficere, id inil }liuscftpoteftatcfitum.Hocautecft inquoaMofisopinio- )netum noftratum Platonis &aliorum qui apud Gr^cos na- >tur:Eradonesre£tepertra(ftauerut,difsidec.Nami!Ii fatis cft Ij }Deumornarcvclleniateria,eatTienimftatim vbi ille voluit ,ornatam clleiomniafiquidem in eo polita illiq^ parere exiflii ,matjCtiamli cineremvoluerit equum vel boue cfticcre .No? >autem no iCafentimuSjfcdeftcquxdam dicimus qua: natura fieri LIBER SECVNDVS. 151 Ecri nonpofsinc: &hsc omnmo aDeo no accetari ,Ted ex ijs < qu^ fieri pofiimc id ducaxac eligi quod cil: opeimu .Hsc Ga- « lcnus,quiccfinonvtMofes Deiilolo arl>itrio,folo vcrbo,folo nutu quacunqueYuk dico perficere ccnrct,cn tamen pro- 5ficcturreruomniu conditore,pro naturxlcgibus etinftirucis omnia cificieccm, &quscunq;vi natur^ orta dicimus,a Deo illa primum ,ortus fui principiu duxifle .Quodipfum libro de Hippocratis Platonicifqiplacitis nono, luculetius his cxplicatk^cmadmodudc humanis affedibusfacim^iudiciu, « icaetiamdcdiuinisfaccreconucnit,accorporisnoftriopifi- * cemadmirari,quicunq,-tandem fit Deorum.Siautequodil- * Ium iioii videmus,idcirco neque cfie dicimus ,iam non eode « modo iudicamus atque dc artib'’ ludicari folct.deinde: Ridi- ‘ culum enim quaoptime conftrudanauiaiitdomoautledo, « 15 Ignoto autcmopificcjputarcillanullaarccjfcdtcmcrcsc for « tuicd fa£ta cfie.Et inox;Hippocratcs quxfubdatia fit nacur^ < nos conformantis ac regentis,no cfi:aufiispronuciare,opifi- « cc noftri caiifam,vt omnibus mos eft hominibus,natura ap- « pclians.VcrLuncfiicicntcmnoftricaufam Plato dcfiniuit:fa- « »0 bncatorccnimmudi Dcu,fuis filijs pra:cepille,vt ratione gc- < nus hiun^iu fingeret,accepta quidc ab ipfo immortalis ani' * mac fubfiatia, addito aure quod nafci quodq; interire poteft. Hanc Platonis dc conditore redoreque Deofententia minimuaMofis arcanis diucrfam,locis compluribus vt fua Galcxs nus tucatur.Diuinais quum fibipcrfuahircccfie fonnaruori ginem ,conatus infuper altius inuefiigarediuini conditoris lubllanciam,mira rei obfcuritarc quafi tenebris offufiis, diu- ^ turna ancipitiquc indagatione dcfeniiSjita demum in medio curfu relidens queritur: C^amobrem maximodolore affe- Lifc.Dffafus $0 dus mecumipfcca-piiiuiclhgarc,an aliquam de druduraammalmm validam rationem ppllcminucnirc,ac nulla dein- ‘ dciimcnicns (idquodin hoc libro fateor ingenuejphilofo- * phosquib’ ad hanc rem plus cfivclingenij vel facul catis,hor ‘ corvcinhancquglliqnc lcduldincumbentcs,fi quid pro fua ‘ 55fapiecia inucncric,nobis id velint fine inuidia comunicarc.ct ‘ paulo pdibCgccru quu nulla inilcnia opinione cufcieci^ccr- * citudine dcmodraca, fateor me dcfubftatiaanimx dubitare, ‘ iu'c probabile qiiicqiiam dc ea quodalleram habere ;quin Se ‘ dcfixicuum fidricc caufa nihilo plus cerei me habere fateor. ‘ Paulo ijt DE ABDITIS REUVM CAVSIS »Paulo poA.Tancu igitur hoc dccaufa animalium formatri- >ccpronunciarcmcpoile confido, quod &ars6cfapientiain »cafitmaxima.QiJa'mobrcm fado iam periculo, exteros adin eandem inquifitioncm penitus incumbat. Hxc (inquit)crcator noflcr talia fieri voluit. autem fada iam 5 ^funt,ncq}tentes,ncq; audeas quxrcrc quemadmodum fadta ^func.Qju^ enim fada cfle ignorabas,niu ab anatome edo6lus ^fuifles :qualiter merito audes querere qua ratione fadta fint? ^ Satis ergo tibi fit nouifle vnamquaq; particulam pro rerum commoditatc&vfuconfirudlamfuillc.Siverdprxccrca eonaberis quopadoitafadafitinquircrc,palamfiet ,nec tuam imbecillitatem,nec opificis illius fentire potentiam .Quanquamigitur certa demonftrationc confiat eum qui nos procreauit opificem diuinum cffc,qua: tamen illius fit fubfiantia aut quomodo nos effecerit ,nulla pofiumus intclligcntia &*I tfh.9.depk(, ratione comprchendcrc.Iliud(inquit)noslcircconuenitn5 hippoe. cfle fimilcm fpeciem demonftrationis ,qua nos iuxta proui- >dentiam cuiufdam Dei aut Deorum compofitos cllc, &qua »opificis noftri aut animi fubftantiain cognofcamus.5.Multa mihi nondum animaduerfa ,ex varijs abditioribusqj locis *o eruis ,quibus pofsis ruinofam philofophia criger^ac inftaurarc. Eu. His locis non proximam cuiufq; animatis procreatrice caufamjfcd primaillam &pr^ftancifsima qux vere efficies &coformatrix cfi Galenus inuefligat. Proxima qux dicit"’, neq; fimplicitcr materia, neq; forma cofcrtjfcd dunraxat 1 5 prxparationc quada&comodarumrcru procuratione materiam infiruit ,cuius beneficio idonea fit et coucniens cxcipicdxformx.Hacvna habilitate animal vnumquodq; aliud fui generis procreare pcrhibcmiis:matcriam vero quo pad:o fimpljcitcrcfficiat,quacneq;ortus,ncq;intcritus mutationi fubijcitur? B. Atfalccm fpec^cmfummamq-perfedionc addet. Eudo. Mas qui iam femen in fceminx vcerum emiferir, quumrcliquo gefiationis tempore longius abfccflcrit,inccr- IBR clufo vtcri ore ,quid qucefo pofsic ad fcccus coformacionem formxq; immifsioncm conferre? B- Si nihil mas,at certe fce- 5S mina dum vtero gerit, foetus lineamcca ducit formamq^ fingit.quodfvtaitPlinius, &tuquoq; abilloiampridem rcccpifti)imago fub ipfo conceptus tempore haufia,in jpfofoecu cluccfcat: Si quidfccmina inter concipiendum vehementius ac cui- LIBER SEC VND VS. 15 ac cuidcnrius animo comprehendlcrjc, huiusnoram foetum referre dolium ,expertumque mulicrcuJarum genus rcHatur.Tantaviinplerifquepollcc ea facultas animi eju^ cogitatione fingit ,vtvna pofsitiulla videri conformationis cauj{a. Eudo. Ea certe, potcfltcnellofoetui coloremvelfiguram partis immutare ,&figna quaedam &quafi inufia imprimere .Cauterum totius forma: fubllantiam auc vniuer^m corporis conformationem ,nulla poteft animi quantumiiis fixa atque intenta in aliquam rem cogitatio pr^ftarc. Q32: >0 enim tam acris &tam vehemens efi rerum cogitatio, qux vifa tam alte infculptafunt in animo atque iinprcfia,vtpoffintfcxusfpecicm.mutarc?Optarcnt quidem mulicrcsidfibi priuilegium ferri; cflcqin fvia potcflate {itum,vt quoties marem comprehenderet, cundcni etiam gigncrcnt.Scdqu^ co- 15 ceperit fi forteproccrum quempiam et liberali fpccie virum, fi mancum, fi claudum ,fi canino capite,fi caudatum, fi cxc- £to nafo,aut fmc intefiinis ,acri intentoq; animo intuebitur, talem nc obfecro oportet illius fcctiicuaderc? Dumporro foc tus partes fingula; finguntur, cas nc mulier figillatim animo io &cogitatione lufirac, ac vclutpcrrradat? Aut quum in ouo fcnfim pullus coagmentatur ,gallina ne incubans ,inpartes fingulas coquo finguntur ordine cogitationem defigit? Ita nc ncccllariumfiicritnonmoddmulicrcSjfcd Sc omnes tum auium tum reliquorum animantium fccniinas,gnaras cficcc peritas anatomes, &nouificquoquarque pars ordinefingatur?Nulla anus tam delira eftvt hoc cxifiimct.Ergotametfi cavis animi qua; fi ngiCjiiocis quibiifdam variare ac velut di- IHngucrc fa-tus colorem aut formam potcfi:,ncquaqua tanie potcllcas coiiforiuarcmcqucid in parentibus cll; politum,vt $0 qualem volent foetum a;danf Icd id diumitus accipi confentancum cft. J5r«r/<J‘,Qii,ddhomo hominem et equus equum, &c exterorum vnumquodque fui generis quiadam perpetuo generet, neque vnquamindiuerTam Ipccicm tranficus fit:i(ilanc conficere videtur genitori vim inefic conformatriccm.Si enim nulla in eo vis foret, cur homo hominem potius quam cqniim aut alinum procrearet ?EudoxfiSy Edarbitror quod ab homine data materia, non equo /cd homi- ni formando conucniens fit Sc apparata: ad quam quum cfiicicns caula cxcrinfccus appulit ,fefc ad illius naturam Maccom- ,34 de ABDITIS RERVM CAVSIS accomroodat.omneq; eius pra:parationem imitatur ac perfla cit.Matutina autem difputatio confecit, animal quod fpnen ad procreandum iccit ,omnem illuis prteparatione ,no auce formam autvim huius effefiricem adhibere .Si aliis rationibus voles contrahfc agere &pugnare,pliilofophicam ,eam 5 difputationem repete,cum qua vires tuas fi voles periclitabens. Medicam nunc fufccpi ,in qua fatis videbor praiftitille ,fi planum fecero Galenii diurnas illas caeledcfq; caufas in omnem artis pattem quohammodo admififlc, quod eft huius lo ci ac temporis inllitutum. A. Perge igiturviam tenere quam i» ingreflus es,Sc ordine quamoptimo lingula perfequere. ANIMAM NOSTRAM NON ELE- mentis oYtam, Galeni decreto. Cap. IUI. ErDoxrs. iRoximum his videtur vt quid pr^ftacia: tum lanimatumcius facultates acceperint, edifleramus.Ae primum quidem sllimatione di- |gnuc.ft,quiddeanimxellcntia Galcinis Ila- IJcucrit.Libro de placitis Hippocratis ct Plato- ’nis feptimOjeam ipfam ita inuefl:igat;At fi de animee ellentia ’definitum quid dici oportctjde duobus alterum fatcrineccf- ’lceft,aucveluclplendidumquoddam &xthercumcorpusip 15 ’lam efic,quo vel inniti cum Stoici tum Ariftotcles quada co- ’fcquentia ducuntur: aLitefleipfam quidem corporis experte ’fub/l:antiam,primumtame ipfius vehiculum efle liocipfiiin ’corpusjCuiiisinterieStucumciECeriscommcrcmhabcac cor- *ponbus.Hiucille, qui non multo ante rem totam certius cx- 30 ’prcflerar.Ex his igirur qua: apparet, cogitaucrit aliquis vcii- *triculorum ccrcbriipincum,duorum alterum, liqiiidcm cor- ’pore caret anima,primum cilc ipfum cius vt lic dicam domi- *ciliuiiirri vero habet,illum ipfum Ipiritum,animam eilc .Sed *cum ventriculis illis cofradis,paulo poll,mrfum fentiat rur- 35 *fumque moneatur animal ,dicinon potefl: illam cflc IJ^iri- ’tum.Satiusefi igitur arbitrari, in ipfo quidem cerebri corpo ’te animam habitare, quali tadem cunque fit fubftantia ,non ’ctiimidiam queritur jprimumvero ipfius inftrumetum ,ad LIBER SECVNDVS. ijy omnes animantis cum fenilis tum voluntarios motus,illum « cfle fpiricum.Proindcqj eo «iiisipaco, dum nouus dcniio coic icdus fitjUon quidem V3ca,fcdfcnru tantum ac motu priuari « animal. QijdafiillcfuifIctipfaanim:efubfl:ancia,eoprofec 5do difsipaco,animal flatim ipfum fimul interijdd. Deinde « ait;Itaquc arteriarum fpiritus vitalis &eft &appcllatur>ani- 1 malisautcmin cerebro confiftit, non tahquam animae Tub- < flantia, fedquafi organum pnmariuipfius in cerebro habi- < tantis, qualifcunque ea fit fubflantis. Mox rurfum :Quod ^ lo autem animalis fpiritus neque fubflantia fit animie, neque ^ cius domicilium, fed duntaxatinftrumentumprimarium, < inde didicini*’,qudd ipfo per vulnera euacuato, flatim vcluti < mortuum redditur animal ,rccolicdo autem reuiuifcit .t His palam allcuerat animam noftram prxftaniiorcmfim- *Splicioremque fpiritu efle ,camque peculiarem fubftantiam habere ,qux fimplex cft &vniufinodi. Bmw, Ac ea fubftantia corporea ne eft an incorporea? Eudoxu^^ Simplicem hanc corporis expertem cfle ,confentaneuin &confequens cfi: ijs,quxiam afUimpta fimt.Si enim anima prx- »o fiantior cfi fpiritu ,&fpiritus corporum prxftantifsimiis cft, neceflumcftcam corpore carere. Eafortaflc naturalis cfi calor. Sic cnirn ait Galenus iibro de tremore & rigore; Ducetur autem harc ratio de principijs Hippocrac tis,nequc pro corporis nofiri clementis ponemus corpufcuc »5 la quadam &potos ,neque ftatuenuis calorem, emotu aut < attritione quadam &collifionefufcitan; fed corpus quidem < totum contUixilc &confpirabilc, calorem vero non afeitum < aut aliunde qu^fitum,ncq; genito iam animali ortu, fed infi- < tum &qiiJ ab ipio fiacim principio excitent. Nec fancac jo luidcftvcl natura vcl anima, quiimis ipfc calor, quem fi cfle « fubfianciam pcrfemobilcmfcmpcrqucmobilcmintclligas, c non errabis. HxciIIc. Eud. Verum, fedexcuciamus fingu- ' la. Qmim naturalem calorcmillamcfledicis,tunc qualitatem diintaxac, an etiam caloris fubftantiam comprehendis? 35 Bru. Subfiantiam fanc: non cnim animam qualitatem cfle duco. Eu. Accaloris cafubftancia fpiritus cft, no is quide qui cprincipibus partibus emanat,fed qui partibus fingulisinnatus cft dc inficus .Quocirca eodem rcuolucris vndeiam Mij tc fub- i5*f DE ABDITIS RERVM CAVSIS tc fubduxeras :ac ncceflario concedes animam fpirirum clTc, Ncinuidu vcrbjiabcfademr oratio ,vna ea fubllantia C|ux noilriadminiftracionegerit, quocLincj, ea nomine defignes, limplexcii, incorporea &immortalis :non Galeno foTi^verumetiam Hippocrati ,qui tu de hac,cum de altera qua: nos y conformauic ,aphyficis illis clementis ad fubtiliorcm rationis calculum reuocatus ,dminam hanc fentenciam protulit. Lil). Dc arnh Communibus equidem fententijs &opinionibus tum coru »qui prius fuerunt, tum meis hadenus vfus fum :nam necefle »fuit' quum dcmedicaarte tradaremus, principium comunc i© >plurimorufentehtijs dcopinionibusproponere.Dccceledi- »bus autem rebus &fublimibus, mihi ninildicendu videtur, >nifi quatenus homines animaliaq; ctetera quiE in terris degut *&gignuntur,principium inde &originem habent: qiioaq; >animadecalocfl.His Hippocrates animrecoeleilefacicorily gindiJhusverbfubdatiam ,quam caloris nomine appellat, imniorralcm.Inqiiitenim,Nunc vero fententiam meam pacefaciaimProfedo mihivideturid quodcalidum calorem uc dicimus, quiddam non mortale clle .His plura non addam: ardius enim quam iftis fententijs adftringi ratio non poteft. lo Bru. Sto certe illis addudus &quafifatiatusiaddc fi videtur, qua racioc fimplex ec immortalis ,hoc caduco corporccocrcita omnia gerar. Ei^.Idcx alia Galeni oratione conijeio, qua ,huncin modumvcrtimus:Nam &animam nodra,al)jcor- ,ponsexpcrtcmeflcrcntLir,alijfpiritumefle,aIijnccllcqindc ,jlliUspropriamvIlamfubil:antiam,fedproprictatcmfubfl:a- ,tite corporis carumqj reru facultate habere,quas natura facere poced.In hisigitur ego medium quedam ordinem reneo., B. Qjacm huc qu^fo medium appellat ordinem? Quod animancqjfolaproprictaslicfubftantisEcorporis cxclcmctorum orta qualitatibus, ncqjfimpliciterfubflacia fit incorporea,qua: per le confidens nullo corporis egeat fubficlio. At fic ca medio ordine pofira cd,vt incorporea qiuc fic, corporis tamen comodismferuiatjncqjpofsiccicra bona conuenicntemq; eius teperiem integras fundioes obire .Qjjadiu enim ^ y corporis ellcbilrida vinculis (iiihilcnimfuprahgc Galenus iniicdigatjilliiis ornatu bonaq; codiciitiocindigct.Hfcmca Interpretatio illius fcntentiacorroboratur: illud certe cuh denter apparet ,animam vc in corpora commigrauerit, ipfani LIBER SECVNDVS. 137 ipfam eorum naturis infcruirc,qucsfuiit ve dixi ex certa elc- ^ mentorumtemperatione prognatgmcq» quod ad arte medi- ^ campertinet ,quicqua mihi ofliccrc putOjquod ignoro que- ^ admodumimmittatur ,aut ab alijs in alia corpora concedat ^ .5 animi, Grcce id ^^‘^hur.Oportetc- ^ nimprofc6tdidoneuideflecorpus,quod animam recepturu , cft,etfi fui temperamenti magnam ipfum mutatione fubeat, ^ exeo ftatim animam ipfam emigrare; Ex his planum facit animam quam fimpliccm &corporis expertem dixerat, IO corporis legibus Sc natura teneri. Philia. Qjaid illa qucefo dcfignant,anima in corpora comigrat, aut protin® emigrat? Nonne quod animee propria fit fiibftatia quee per fc fine corpore conliflatJquodh cl\, illa aperte reimneiat immortale cffe &indiflolubilc.£«. Re6tc tuouide colligis,quanquamvix *Saudet Galenus in id confeqiies dciicnirc ;immdcode loco id fc prorfus ignorarejpfitetur.Dc animaporr(>(iiiquit)an immortalis ipTa,cu fubftantijs corporis cofufa,animalia gubcrnctjCcrrd cquidc inc feire 11011 profiteor ,ficiiti iicq' an iplius nulla fit per fc lubftaiitia. B. Vndique niihi falebr(j funt. Ego to quippe ex aflumptionibus illis cocludcndu potius fuille exiltimcm,anima iioftra mortale cfl'e jiicq^ polle illapcrfefolitariamq;c6fiftcre.Si enim nec cpotuvcneiiu, nec malos corporis aneftus fufhiict ,fcd ab illis emigrare cogitur,ab illis fa iic perpetitur aliquid: iamfi patitur, vinci tandem potcfl: &: 15occumbere ,quum nepe grauior aliqua caufa premet .Item, fi quicquam anima acorporeis afFc6libus patitur,quiddailli communionis ctfocictacis cum corpore intercedit: quocirca nccexps cllcorponsncc immortalis. Eu, Hac male colligis. Nihilenim qiucqua perpetitur animatvcriintamcn ea quoru $0 quafi vinculorum ncxu,locictatc quadam cii corpore cohirctjafFicipofrimnfunt autem innatum calidu& infitusfpiritiis,qux* quumextremo corporis vitio dilloluutur, illa libera tc expedita ncccfTarid de corpore decedit- B.Scdaiiudiavrget acrr.Si cnimeorp'’ inllrumetueftanim?, quo ca ad obeu j5 das Funftioncs indiget, nihil illa quicqua fohtaria et aheofe iuiiftapofsic efficere. Atqui ridiculum cfl &ahfurdum otiofani &c inertem animam cile,vt quam efficientem caufam cffedefiniuimus :nonigimrpotcflfolitariaconfificrc. Qjjpd fi acorpore fciungi nequeat ,neqj ipfa per fc confiftat, plane Miij morta- 2-40 DE ABDITIS R.ERVM CAVSIS profcircns,materiam illis ab demetis afsignauic,ica fane formamcuiq,‘fuam eccelopropiijs ornatam viribus immilit.Et ncpoUbac afsiduas operas ad continuandam perpetuandaque rerum procreationem collocaret, lingula qus creauerat iulsic femen proferre,quodgignendis alijs tum materiam,tu s prvEparationcmcalorCjlpiritu &conformatione exhiberet: ipfumvcrb coelum iufsitformamprxparatis illis impartiri: itaque occultas rerum proprietates ,quee neque in temperamento neque in materia inh^rcfcuntjfi efpiricu et calore dcduciSjdiuinas fateri nccelleell:, quandoquidem calor &lpilo ritus in femine vere proximcqjdiuinus eftrfin veroeforma proxime ccelcftes vti &formam.Nonabs re igitur &Platonicorum &Theologorum fentencia coelum intelligitiir genitarum gignendarumque formarum omnium feminibus confpctfnfiaT<»iius &: anima fcminalcs illorum rationes c5- prehendit ,ab his ideis profedas quas vna diuina mens omnes fuo quafi fiiiu gerit. Qmequidmundivniueriitate comprehenditur, id Deus cedo elementifque conferuandum ortuque afsiduo continuandum fubiecit ,vt iam nihil vel ex fcminc gignijgcnitumue coferuari fine cedo pofsit.-nifi quid lo Deus ijs quafi miniftris omifsis,cx fe proxime miraculo efficiat. C^a:cun^ue ctiamlpontefuanullofcmineprodcunt, vt ftirpes pler^qj &animantes,metalla omnia oninefq; lapides,ex vno coelo formas proprietatefq; fumut, quodremper f >r<Efto cft 6: in omnem materiam idoneotemperamento a- 15 ijrq,*prgparationibusinllrLi£laiTi,formamimmittitqualem eamerctur.Itaq; naturalis illacaulaprcdlantifsima &nobilifsimaoranium cftformarucxempIar,cuiuspcr omnia diffufa virtus quocunq; penetrat: quamPlato mundi animam, alius quidamdatorem formarum ,Ariftotcles vniucrfalcm 30 naturam appclIauir.Hjc formam rebus non dcfubiedipr^- parationc fulcirat, Icd integram quafi de hn iifuo cofert prgparatofubiedOjin quo illa’la teneri feruanqjpolsit.lllinc limul &tota forma: proprietas defluit ,qua: quanquam accidens cfl, afcirma tamen nunquamfciungi fcparariuc potefl:; 35, illius ingenita &indiuidua vis,cuius ope quateunq; fua funt omnia clFicit .Hoc vno maxime proprietas afua forma &a totafubllantia diliungitur,qubdplerunq;imminuicurinte-- graillaefaqj formx fubilatia. Scammonij vis cfl: bilem expellere LIBER SECVNDVS. t4i lerCjCa fepc adeo remittitur, ve cxhaufta pcrijBe tota credatur :magnes adamantis prsientia quau Kebetercit. Qmnetiam in vno codemque genere ,aliud alio potentius vegetioreque proprietate v^ct.Qmequamuis ita lint, 5nufquam tamen icimus ,id cuius extenuatur proprietas ,fubftantiam mutalle.Exquopcrfpicuum cuadic,]ianc proprietatem accidens &qualitatem ,non autem rei fubftantiam eilc .Id quod inde etiam conflat ,quod vna ca~ demque res complures fepe proprietates habet ,at com- to plurcs fubflantias nunquam. Brutus , Qme rebus quibufque primo ortu ingenitae funt proprietates ,vlla prxtcrei caeli aipirationc egent ?Eudox. Maxima fane ,qua nimirum integrae confcrucncur, &permaneant :quandoquidem jninii huius ope deftitutum ,integris perfiftit viri- !5 bus.Vt enim in animantium corpore fuuscuiqucparciinfi,- tus eft fpiritus atque calor afemine ,quem tamen generalis ifquc vitalis ecorde per arterias in omne corpus emanans fufeitat ,tuetur atque conferuat :ita fane quicunque animantibus &. ftirpibus aprima origine fpiritus aut calor in- Ao fldet totius formsE cuftos &propugnator,ab illo totius mun di generali (piritu ,qui vnus animam mundo confociat , omnefquc virtutes continet, excieatur, conferuatur &augcfcitls enim omnium genitorum fcminalcs rationes ,omncfque omnium occultas proprietates complexus ,omnia ^jimplet, per omnia diffufus, in animantia,in ftirpes 6c in metalla propagatur. Brut. Semperne fpiritus ille corporibus jcque prxfcns, &: aequabili profocricate vires fuas impertit? Aut hxc illinc ne vires aequabiutcr, vel hauriunt, vel fufeipiunt ?Eudox .In vnoquoqiic corporum quum aha alijs jo Icu gradu quodam validiora infirmiora uc cernantur ,x:onftat non a:quabilitcr omnia ,fcd vt vana fuerit fufeipientium prxparatio atque conftitutio ,magis minus ue tum Ipiritus ,tum occultae proprietatis haurire .Qmnctiani fi efficientis caufx vim j(pc£tabimus,{piritusillcca:litusquo- 15 quouerfum defluens ,licet femper &:in omnia, nec tamen nmilitcr,ncc pari menfura illabiturjfcd definiris fiderum coitionibus cumulatifsimc .Singula terrena potcntifsimas cfficacifsimasqyc vires experiuntur,proprijs hderibus bene Xfoelici- 142- DE ABDITIS RERVM CAVSIS fcelicitcrquc coftitutis colluftrata. Alia Solis, alia Lun^, alia aliorum planetarum acceflii, radio aut lumine vigent, ^ftiuolblilitio ardore Solis aer incenditur,terrena flagrant,maria fcruent:tumque motus illius conuerfione olc«,tilite, populi, vlmi,&falicis folia circumaguntur, ipfoque dic alia ^ quampridie facie ccelumfpcftant .Brumali autem folftitio aridum pulegium propendens etcftis florefeit vi admodum exca. Cichorij ,Hcliotropij ,&feorpiuri flores ab ortu ad occafumfolcm infequuntur, abeuntem intuentur,cum coque vertuntur omnibus horis,etiam nubilo die: exortu fc pandunt,occafu fe contrahunt .Lunsporro vires mare per- Ipicue imitatur, cuius «ftus afeendente illa inualefcit,dckendente mitefcit.Oftrcarum, conchyliorum &concharumomnium corpora cumluna crcfcunt pariter,pariterque dccrcCcunt.Matcria e fyluis ctefacumluna crekensiamad- 15 au£ta cft,quod humidi flat acccfsiOjbrcui tempore marcet et carie conficitur :cacfa vero quum luna dccrefccns exiguo cfl: lumine, diutius perennant .Formica interlunio femperquiefeit, plenilunio etiam nodibus operatur. Soricum fibrae, numero dierum lunae relpondcre traduntur. Sclcnites lapis %o imaginem lunae continens ,eamreddit in dies fingulos cre- Icentis minucntifqjnumcro. Vth^cafolelunxqj vires, fic &non pauca obfcuriorcs quafdam fcnfibusincomprchcnfas,a exteris planctis fidcribufque mutuantur.Magncs filibcrfinitur,altero extremo in ardicum coeli verticem, altero jy in antardicum fe contorquet .Cinerem cancri vfti,lblc leonis fignumperagranceluna decima od3ua,AefclirionEmpiricus aGaleno laude celebratus ,ad rabidorum canum morfiis aflercbat. Sexcenta cius generis redephilorophantium lententia confirmat >docdquc pariter qui planctx& quxfidcra, vnicuique corporjsp3r£iculx,& quxvnicuiquc tum animantium tuni ftirpium generi prxfiiit ;qux fide - rum confbciatio morbos ingenerer, qux falutaria profligandis illis remedia ferat. Hacinlpcdione cognitioneque rerum ,mox ratione comprehenditur ,quo tempore re- 3J rum proprietates cum mundi Ipiritu illabiincur, infime - que rebus eflicacilsim?,& quando herbas flirpcfqucfinguias legere,quandocomponere^quando ad curationemadhibere LIBER SECVNDVS. x4i berc expcdiac .Ea obfcruatio coelc/liavtiliccraccommodar, aptacqiie terrenis, &remedia plenis intcgrifquc viribus opportune fufFiciens ,opera nauat admiratione digna ,ad non alius quifqiiam accedet, ijfdem etiam fublidijs inftru • 5(5tus. Hinc quas veteres magnavigilantiaperucftigarunt rerum proprietates, nunc permulti irritas comperiunt ,quaru vfuintcmpcftiuoplcrunque fraudentur. Non pauci,fcio,A- ftrologiam fuperftitiofa rerum vanitate contaminarunt, alij nefandifsimis anilibufque figmentis confpcrfcrui]t,alij libercatem animi adtioncfquc nollras fiderumneccfsitatiperperam obflrinxcrunt. Cauterum elementorum corpordmque naturalium vires, coelcftium motu viribufquc teneri atque conferuari,quis iam eat inficias ?Btut. Tunobisadinirabilcs nofccndarum proprietatum dclidcrij igniculos acij cendis. Eudox. Nec fine caiifa. Eli quippe cavtiUrsimapric* Rantifsimaquc cognitio, qujE nos vnalcicntifsimos reddat: difticilcs tamen faicbrofolquc aditus liabens,quaridcfcrca pr^termictitur. Adulta tcguJacroinuolffCfonatiii‘a:fieij;'vllis Fa$ eftfiire quidem mmdlihm omnU:mnlta Admirare modo,necvenerare'.ncqi illa JncjKires cj^uafunt arcaniiproxima^nanque In manihus (^uctfunt^ hacnosVix/cireputadimn EBprocul dnobii adeoprajentia veri. Vna proprietatum cognitio rcsipfas cxcrcct, rcliqiUEomjo nes vix aluidqu.ini verba. (.^ia:«]miin ipfc mihi ante oculos propono ,iam fere amcaaorumlaborummc tiedct vehementerque pcenicct.-idcmquc opto quod Euripides vt res ipf^ cum hominibus colloquantur, &fc quales lint cxnlicct vtprocLilamandcntiirartinciofi fermones. Br. VePulypus cirros fuosaudtosdcuorac, ita &tu optime Eiidoxcpcntior iam fadtus ,mihi videris redundante hanc cua eruditione faflidirc atque refutare. Age vero proprietates iflasrcrumfiuc aprimo fcminc ,fiiic cxlitus dcdudtx funt ,quum in Xij ani- .144 DE ABDITISRERVM CAVSIS animantes aut in, ftirpes infederint ,cuinam potifsiinuillaru parti inhaircnc ?Q^iim illiclint formiE proprietates, necefle e/lomninoinipra forma proxime infiJcanc,&. in fpi ritu qui cft fornix vcliiculum :at nihilominus penetrant & in rotam illarum fubllrantiamjhinc &totiuS fubftantix pro- 5 prictates appellantur. Bmt. Dicpaulbexplicatius. End. In viucntibusmultxvires infunt, qux illorum extingunturintcritu: regulus viuens,non autem cxcindus^vifuenecat.Cor hirundinis palpitans deuoratum, conferre creditur ad memoriam &:intclIigcntiam.Turturiscoradfebrcs omnes in- 10 termittentes ,fi viucns calenfqiic voretur: Anas viua ventri admota,tormina compcfccrc ;Scorpius fuo vulneri impolitus,injedum virus exhaurire: viuens aranea iuglandistcftis inclufa colloqj fubnexa,quartanam depellere .Hxc &quxcunque nonnifi viucntia agunt, prxeipuas vires in fpiritu *5 &forma viiicntis obtinent. Multa autem tum in animantium cum in 'ftirpium genere morte excinda, vires ctiamnum rcrinenc:fedquas mulco cfficadorcs habebant dum viuerciit. Et partes &excrementa tum ftirpium,tum animantium eviuis illis ,tacitas vires habent multo efficaciorcs qua »© qux emortuis eximuntur: &quxeunque amortuis fumun . tur,cfficaciora funt cruda quam coda .Ranarum oculi ance folis ortum eruti,viuis illis in aquam dimifsis, alligati tertianas abigere traduntur, omnium ferpentum dentes euulll, quartanas fmare: talpx viuxdens ,dentium dolores compefcerccocadu.Omnium ftirpiiim florcs,furcuIi,comx,.ra- ^5 dices deprchcndunrurtacitisviribusprxftantiorcsevircntibus recens ledx,quaniarid?, &omnes crudx quam codx: quemadmodum &hominis calua,ad epilcpfiamjofsiculum iepoplitc leporis ad nephritidem,&ad arthritidem flaculcn- 3© tam ,intertinum lupi ad colicum dolorem,pifcium quorundamofsicuJaadcaJcuJumjCorcoruigcilarnm adinhibcndu fomnUjCor vclpcrtihonis ad huc acccrfcndujccruoru cxuiii^ adrcncdutc,& quxcunq; horu fimilia traduntiircriidafunlOjinquafortc qualitate exccIlacllomachoinfcnfa.Vccnim 35, viucntiu interitu cxtindolpiritu, magna finiul ccelcdisqux eo tenebatur vis perit :ita codioc ignifq; femore mulca diA fipatur quxdcrclida fuerant .Eo quippe vnumquodq; integrioribus LIBER SECVNDVS, i4j grioribus pollet facultatibus,quopropius ad primam originem acccait. Multorum nihilominus vires coulqj penetraucruntjVt non foliim in Ipiritu &in tenui fubllantia verum etiam in crafsiorc materia &: in tota fubftantia firmius 5inha:rcfcant:permancantqiabcuntc totius forma, illiufquc temperamento dillbluto .Naqu$ex hcrbis,aut ex alijs purgantibus medicamentis ,aqua vaporario elicitur, purgandi vim cnammim retinet, aut deletcriam fihcrbiciiidcleccrijs fuere. Q^ui ex hydrargyro exuftione ficpuluis ,prarcipuas ilio lius vires habet. Vftarum cantharidum cinis vrinas abunde mouctjcflqiicvt cantharides dclctcrius .Cancrorum vitorum emis, demorforumarabido cane amuletum cft. Hoc quicqiiid de proprietatum fitii quxfitum cfl ,fic rurfum expediam.Occulta rei proprietas tota quidem eforma,fice to- *5 ta rci fiibdantia manat,apcatamcn& varia fubictfti praeparatione qno fufeipiatur confcructurq; indigens,quae magnu habet ad iiuiandumimpcdicndiimuemomctum. Q^anqua igitur rota erei forma cxifl:it,non tamen in illa duiMaxac po fitajfcd quodam modo in totum fubicdlum corpus diffufa; »o &: prima quidem illius origo atq; fons eforma, fcd cuius vis &habilitas agendi in totum deriuatur ac pertinet .Id quod perinde cfl: .ac li dicas ,proprietatem aforma toti fubicdo impertili. Hlvc fic habere argumento cfl, quod immutata fubicdi prcparationCjCa ipfa proprietas aut acutius ,aut he- »5 betius agit.Succinum attritu incalcfccns, &pharmacum, nofiro calore fufcitatum,cclcrius valcnciufquc redditur. Q^iim itaque in fimplici corpore formain omnem materiam pcnctrauit,fimulincamfi.ias omnes vires &proprictates inlixitradcd quidem tenaciter, vt ctiamfi forma pereat |0 totiufque temperamenti ratio difl'olnatur,proprict.ucs nihilominus permaneant,licet qiiadantcnus immutata &infradx.NiIiiI igitur mirii videri debet fi vapor aut aqua arte e flirpe elicita,ilirpis vim proprictatemque retinet, aut fi cantharidum cinis aclctcnus cl1:,vrinafq5mouct,& vcfica cxiil- 35 ccnt.B. ODeum immortalem,quos mihiaculcos iflhacintcrprctacionc infigis ?quam dulci &iuciinda recordatione animum cxufcitas?Tu mihi refricare vidcri.s purioris philofophix memoriam prope intermortuam ,&vulgaris illius caiiillis obrutam. Agnofeo quam fit difficile in tanta Xiij philo- x46 de abditis RERVM CAvSIS philofophantium turba, cerncrc quid potiisimum lequaris. Qiiodipfc interpretaris, nunc primum recordor fepius me ccrtaoculorunifidcanimaducrtifle.Etcnimfufilis &c mctallicxillius phiiofophis tkc vt certe multorum quum Jonga peregrinatione cumprimis ftudiofus cxifterem,cxcr- ^ citacifmo admodum praeceptore vfuSjCx vnoquoq; tum ftirpiumtum viucntium genere fubflatias elicui plane varias, primum quidem aquam ,camq; vbcriorem li ftirps virebat, parciorem fi arcfccbat. Deinde oleum ,non id quidem pingue ac fordidum, quale prellucx amygdalis &ex plerifque feminibus trahitur, fed artis prsdantioris opus,quod tempo re nccrancefcat,nec facile corrumpatur .Id autem duplex,vnumtenue &albicans,alterum ficcius atque rubens: poftremd fecemterrenamqj fubftanciam fubfidcnteminftar cineris atri &cxuftwilffc-diflbluttpne conabamur miris artibus, ij cx vho^UbqUc corpore quatuor illa rerum primordia ,qux ortunaturapcrmifcueratjfeiungcrc ,aquamin concreto vapore,aerem in oleo albicante ,in rubente ignem ,in fcce terram.CsEtcrum neutiquampr^ftarelicuic,vtcxijs quicquam prorfus fimplex purumq-Icccrnerctur :quod ,vt inquit Augurcllus, mijcet naturapotens confmditeodem, Haudars vUapotefiprorfi^ difungere-. Q^anquam autem fecrctahxc fimplicia non fuiit, puriora tamen quamin permiltionecluccnt ,ijfq; ignis beneficio no parufordid^ materi? ab elementis contraftcedecefsit.Quocirca fi qua: denfandi, afiringendi, corroborandi, detergendi,aut alix amateria vires inerant in compofito, hae infectetis illis minore funt elTicacia.Iam vero totius fubftanti? proprietate ,de qua maximaeft noftra difputatio ,nufquii Icorfum puram confiftercdeprchcndimiis,fedinfingulaiIlaetiamnumIecretapcnitusimmergi.Infirm]oremmaqua,qu? praefertim eftirpe viridi proliciebatur: in ea quippe humor exuberat alimentarius, nondum ftirpis vim omnem ac proprietatem adeptus. Efficaciorem in oleo, multoq; in rubente 55 quaminalboullud fiquidem &: odore, Stlaporc totius fubilantiam referens,propriafcdesdignofcitiir infiti rpritus 6c caloris ,in quibus proprietas tota, fubfiftit fouccurq; .Afece terrena &: ab aquofo humore quaiiab impurorum elementorum LIBEK SECVNDVS. X47 torum vinculis vindicatum oleum, purius quidem cuadir, perinde atque venarum fanguis ab alui fece ,8c ab vrinis cxpurgacus.In terrena porro lubftantia &in illa dcrclidafece, nonnihil etiam occultarum virium manet, quod &arce exi- 5mi potcft.Fex vritur dum prorfus albefeat &c in calcem redigatur,qux certe proprio humoreapte diflbluta cxiniijs viribus praecellit. C^ineglcdo quatuorfubftantiarum dircraptu,quippianifcccrnercftudcncinquo maximafit proprietatis efficacitas, &illa qua: multis dicifolet quinta efiencia, IO primiim ere fubieda aquam lento vaporario prolcdant,hac deinde feces rclpcrguntvt fecundo humorem eliciant; ficqj Icpccna rcfpcrlionc 8ccxpirationcfcccstorrcrinon finimt, &ex hisvimfacLiltatcmq;omncmcxhauriunt,aqua:,maximerparsidcntiolcoinnixani,qu(j ad multa vtilis accommo- *5 dataqj fit. Qmnetiaexceptas aquas vafc pelicani effigie mul ta agitatione anfra£luqj longo circulantur,quo hxvires fortirx cffjcacifsimas ,in qiiintxillius efientix naturam vix vili corruptelx obnoxiam faccflaiit. Phi En mulca refers adino - dum recondita :quibus augurer maiora te &. abftrufiora de 10 pcTuiilgaco illo mulclfqiie accantato phiiofophoriun lapide llibolfecinc. j9. Nonolfeci modo vcrumcciamdc hoc no parum fortaffcdcguftaui. Phi. Et forcaflcmngno tuo damno. B.hnmo lucro fosiior^; maximo,ve qui eo ftudio verum eo probaucrim ,quod tabiilofo figmentovobis liaudabfimilc ij putatur. Ph. f^id hocquxfo rci?i). Indignis hxc impertiri nefas. Pu. Etiam fi iani dic.s incliner ,dic tamen rogatus, nec in amicorum fodalitacc celes, quid hac de philofophia acceperis. 75. Dicamvcftro hortatu, non hunc totum tnefaurum deprompti MiiSjfcdedoftiirus quam vere fiibfiffat.Nc vos au jo tem infolens nominum fermonifi]; obfciiritas offimdat,qux patres vmbra &xnigmateobiiclarimc, inapertum Scinclarifsimatn lucem pi‘oferam,flri(ff:im tamen &quam brcuifsimc.LapispKilofophicus ,clixir Arabibus, gignendi propagandiq; auri verii femen,non cfulpliurc.noncxargeto vino, 35 non ex vllo exterorum qiix multi fraude proponunt,fcdlblo ex auro coq; punfsimo quxrendus vcftigandufip cff. Hordea cui cordi,demumferithordea^ne m Huncabundepares auriprimordiaiin auro Semina/untauri/quamuisabfirufa recedant Xiiij Lonjriu* 143 DE ABDITIS RE RVM CAVSIS Longm^^multo mhUquarenda. labore. Ninilcft in vlla natura parte quod non in Ic generis fui femen contineat,fcd quod vix pofsit artcprolici .Ex folo autc auropoteft. Qmim enim maxima vis feminis in olcoquodaminhaircfcatjidquidcm in cccteris inflammari cremariq; ^ igne folcc ,in auro autem non potcIl,qua ex caufa id nullius ignis ardore torreri abfumi uc potcR ,&omne artis vim to • Ierat. -vwi quoniam nihil deperit auro Igne,\elutfolum conJumitnHlla^etufias, Acneq; rubigo aut(erugo conficit vUa, i» Cunela adeofirmisiUic compagibus h(erent. Fcecundum autem id femen fic eruito.Auri purifsimi vncias duas,argenti viui magno artis Audio pr^parati decuplo permifccjigncqj languido diflbluc ,dumargetum viuum prorfuscxpiretjpriftinutnquc auri pondus fubfideat in atrum ly pulucrcmrcdaitum ,qui tamen liquatus polsit in propriam auri naturam redire .Ex hoc dcin pulucre igne acerrimo vaporarij aquam continenter clicies,dum puluis totus in cinerem candidifsiinum ,in calcem deuergae .Calcem fepties aqua rcfpcrge,qua: &toties cxpiratioc inde prolcdta flerom- &o niq; arte elabora vt htec impuUionc 8c incurflone crebra fele extenuent, Se ab omni forde feceque purifsima reddant ,vires fummas conleqimta.Hxc duo funt totius artis opcrifquc conficiendi primordia ,in quibus mundi quatuor elementa dcuinciuntiir.Nam in aqua aer edam inefl ,in calcc terra at- »j que ignis:ficq5 quod in fmaragdina Hermetis tabula tanqua infculpcii myilc^u,icgim^ AIccdit aterra in coelu, itciumq; dcfcendic in terram ,Iicquc vim recipit fuperiorum &inferiorum. Qwarnigmate ncec contexerunt ,aquam appellant argentum viuu,calcem verum fulphur,quorum permiflione Iapis fit,perinde atque ex aqua farinaque panis .Alij aquam fpiritum viucntem,terram fcrmctum.-alijjliam marem, hac fceminam dixcrunc,quornmcompiexucccoitioncprocrcatur infans. Hoc autem poflrcnuun vt compleas ,calcem puram obturato vafc reconde equino fimo calete diebus qua- 3S draginta ,dum in humorem album &z crafilim liqucicat .In hiiciuflis dierumintcruallisaquamfcnfiminfunae,eaqiudem via et ratione quamartis periti ad vngiicm explicarunt, ve calx aquam fuam omnem feniim combibens quafl illmc enutri- LIBER SECVNDVS. 1.45 enutrita,in lapidem verum concrefcac. Qu^am variam colorum mutationem hoc temporis curriculo debeaeJapisfubirc,&cjua;jndiciainiusconfummati pcrfc6i:iq; exill:ant,cxprcfllim etiam ab illis pacefaaumque cft .Hic thefaurus im- 5mcnfus,hoc verum elixir, hoc frugiferum auri femen ,cuius drachma fi in ducentas de <]uinquaginta liquati plumbi auc fianni drachmas infundatur,id vniucrfum in aurum purifsimumconucrrcc.Immo etiam,vtcumpoetaloquar, vtKmiproieflapartepervndds j^i^mris,argentum/i vinum tumforetaquor, Omnevelimmcnfum verti marepoffet maurum, Ph.Htii ciiiidrcruaudio.Equidctibi artiq^codifccndae me totumdedo,mcafqj fortunas omneis periclitandi fiudiodeuouco. Eud. Siccincc philofophia ad diuitias habendi defily derio quafi inflammatus raperis? Vide nc quod poftrcmo additum cfl.fabulam detegat .Mifla igitur tam venemeti de pecunia opinione, fatis nobis fitercbusfingulis fynccrum quippiampurifsimuraq; elicere, in quo vis illa occultarum proprietatum fummamfidcat.Proquarc dilucidius expli- »0 cata maximam Bruto gratiam habemus. Bru. Atprobcncficijs in me tuis meritam gratiam dcbicamquc referre nunquampofiim. x^OCQVLTlS MQKBIS TACITA MEDICA- mentorumproprietateJuccurrendum,non Empiricorum rim fed arte (y methodo. Cap. XIX. BHVTVS. Ane autem de abditis proprietatibus difpucationem tandem vt concludas ,fi qua putas 'arte illas ad curationem adhibcndas,Iiac no - bis expedi. Eu. Efl; cert^uidem maxima: vt ___ enim in ca:ceris,ita in bis curandi ratio con- 1 5 crariorum lege completur .Vcrcplctio inanitione ,inanirio repletione ,omnifque intemperies intemperie contraria: fic totius fubftantio: morbus ,medicamentis profligatur totius fubftantia: proprietate contrarijs.Vnicuiq; fiuc in epidemioriim,fiuc in contagioforum ,fiuc in venenatorum is genere fit. QJ^AE MAXIMAMNOSTRAM Ailigentiamfefellere,Jic cafligato. Fagina ee loS 2(8 Ilo IJI 16 « iffo 158 110 201 20; 219 214 24 J »51 Linea Errata Legendum 34 aeeidtnt arridens J7 equaiiis quauU i crcmur cieantur 3S gt/lanti gelati 4appcUante appeUcitle 2fubftantiic iubjiantia 3» materie deriuatis materie derluabii 4XHSt^ci xuS-RcU la elementuia alimenlupt ob et 11fcammdt pjumat II KfwifOp ejj'e. tia,gr4 effentia.Gra »J erocodiRi crocodili *uentril surniricidot 19 darCfUcluit darelfUalu t tice uenerare nec non uenerare »7 prhtenderit prehenderit. Adrcli^Uit,Ji qua forti <icairmt,<equutle^rficiU conmf(i(t.