Hieronimi C. Cardani ... Practica arithmetice, & mensurandi singularis : in quaque preter alias continentur, versa pagina demonstrabit
Full text
HIERONI MI
CCARDANI MEDICI MEDIOLA
NENSrS,PRACTICA ARITH.
metice,6( Menfurandi fingularis.In qua
quepteter aliasc6Hnentur,7Cifa
pagina Demonibabit*
INDEX EORVM *
Qve INhOCUBROPReTER 5
Rcliuos Nowitei Inucpta continentur, 'i
I ra=raNoentio Radici? Oilhnac fine qua impoflibl '
Sa 0 ie«ftop«ratiinrcguIisaIgebraticis8C (oluere
^ BS inanitas queftiones £C reducere. lo.cuclidis l
l ! S »,.w n J ad accumptaticum cuius etiam ignotada Fra ^
ter tueas maximos commiflit crroresteliqua cum mw
gnaoiiftcultate cuafit.
i Inucntio oiuifionis ©cnominationum aJgcbtaticatum
vtilisadfoluedasqftionesinnumerabiles igcniofiliima.
? Inuentio radicum quadrataru 8C cubaro fimu! cum viti !
ma aproximatione res omnino mirabilis :itc modus no
uus habedi radicem cubicam omniu facillimusjite mo
dusnouushabendi radicem fra^orumquadrataj,6Ccu[
'
bicam cum maxima facilitate,
4 Inuentio ©ifferentie interagregationem K multiplica
tlonemproportjonum;8C modi operandi 6C concordis
interopimoncscontratiasOchis,
$ ModusoperSdi.inomnigcncrctabuIarfi aftronomica
fum:fiCopcrationesin cisaIgorifmicc,idcft multplicario
SS ©iuifio Krcliqucnecccflarieanrologisomribus.
^ InuctioPafcbatis&omnmmFeHoromobilmm totius
anni:8Caurcinumeit{5Cepaae;SCdclifolaris:&indi<aio '
nis?KlittetcDominicaIist&arpcauuSoIis6c Lune;SC
locorum corumtKaIendarum,nonarHm,iduu35bifextj:0
nctabultsresfaqsjllime comoda,
7 Inuentioquarundd^prietaiunumeropa feitu Oignarff,
$ Dcclaratioquidquifcpnumcruslfacrapaginaoengnee
theoiogisseccenariat$(hismaximequi©iuinjs atiopa#
^cincobullf*
p Dcclaranotegulealchindi fexquantitatum ks Ungula
ris,£C aimageftoptolomci vdl/sacncccenaria.
lolnuentioquoiundamcapimlonimalgebre valdcvdliu*
11 InuetioopcrationisperDuasquadtates furdas mulriph'
catas veliudaslicctoemdbisaliqdoixcric Frater Lucas
11 Dacctioetton'sinpcnfionibust)omorum vel fidis»
1} Inuentiomoditranrmutationiscum magnevdifta
tiscu errore Fratris Luce maxima ulna in hisaccidcrct«
14 Declaratio IuculencacambiorumteaIii 3 ,minutoru,ncci
vel mortui, SCfidi a Fratre Lucapromiffared nonfada,
1$ Modusinueniendilucrumincambiis monetarum pro
centum cumreguIaSCUetedio erroris comunismetea
torum arithmeticorumin hoc*
16 Exemplat fariendi tabulas meriti ad caput anni»
17 Modus Duplex menrurandi agros, 8C Detedio comunis
errorisin boc,qremp accidit cuoanoemptotis,cnrem^
per minus agri emat qui ab aghmeforibus Decernatur.
U ModusDiuidendiquemlibetagrumfiuead angulum,
nueUteraliter,iiueperlineama;quidifianrem,cumtri#
bus tanmmreguUsomni figure qualircui^,fit reruienti^
bus SC quod magis mirabile eflfacillimis*
ip Inuentio omniulatetu 5 figurarum rcguladum in circu
lo, 8 Cquin(^corporuiarphetaprecifa in quantitatibus
rurdiSjDeindefi^rfinetu coru U corporu ad numerum
tcdada, 6 C fupfmerum in drculo iDfcripdbilium a trigo
no vl® ad figuram 15 laterum per numeros predfos ad
amudnijCum maxima fadlitate line labore»
20 Modusmenfurandi quodlibet corpus valde bieuis,6C
facilis, pro architedis.
21 Modus menfurandi quodlibet vas nouitcr {nucntus.fi^
ne laborcpredfuSjSCin idu oculi, procoi vfu necefiarius
II Oeclacatio ponderum, aCmenTutarum anticorum 8C
modercorumtS^ iugeristfttcctndia SC facilis in qua nihil
ncndcrabistamen*
i} DccIaiatioieminiooisGuerconti vulgaritci ad caput
anniicumcitorc comunt qui potcft accedcie ad i.pto
centum, 8 Ccaulceius.
Z4- Queftionespulclierrime hiuerfe 8C soue,In hiuinis. In
angelis, in celis,inelcmentis,iQ motibus, in mcnfuris, in
mercatUTa,iop];opoiiionibus,6CpIunbus aliis.
Dctcdio crrotum innumerabilium comiflbium ab au
tori busprecedentibustmaxime a Fratre Luca : propter
ignorantiam thcorice arithmetice, 5 C gcometric,in pau^
cistin pluribus autem proptcrpatuam conGdctatione5*
Sequitur Tabula capituloiu miro ordine CbifuccedentiB*
Caput I De rubic(^is arithmetice*
Capuei De feptcm operationibus*
Caput } De numeratione integrorum*
Capuc4 De numeratione fradorum.
Caput j De numcrationefuidorum*
Caput ^ De numeratione Oenominationutn*
Caput 7 De agregat ioneintegtotum.
Caput? De agregrationefradorura*
Caput 9 Deagregationefutdoium*
Caputio De agregationeoenominationunu
Caput 11 oeOecradioncintegrorum*
Caputiz oceetradionefradorum*
C^put 1 } oeoetradionefurdotum.
Caput 14 oebetradione oenominationum*
Capuci^ oe muldplicationeintcgrotum*,
Caput r 6 oc multipli cationefradorum*
Caputx7 ocmulcipUcationerurdorum*
Caputi^ oe muItiplicatioBebenominaUoiiHtnt
Caput dedfuilionefiitegroram*
Caput2ooct)iuj(Ioncfraaorum« X
Caputii oe oiuidoneAirdotum*
Caput 2£DeDmi(ioneOcnommattoi]um<
Caput 2; occxtraftbnc radicum integrorum*
' Caput 24 oe exttadione radicum fradorum*
Caput 25 oc extra(£tione radicum furdorum*
Capue2<506excraclione radicum Denominationum*
Caput 27 oe ptogrellionc integrorum*
Caput zgDeptogrefRonefraaorum.
Caput 29DC progrcfllonc furdorum.
Caput ^ oe progretHone Denominationum*
Caput ^1 De fepte operationibus inter integros fC fra^os*
Caput)2 De feptem operatidibusinterintegrosdCfurdos*
Caput jj Dcrcptebpadoib^mtcritegtosKoenommatos.
Caput j4 oe fepte opattoib^tcr fradloStdC Denominatos,
Caput 0 Dereptemopetatiombusinterfrados,5crurdos.
Caput }6 oefepteopati6ib^mt€rrurdos,8C Denominatos,
Caput J7 Defepte operatioibus ptoportionu,8Cquo multi#
plicatioSCoiuilioDifreruntabagtegationc SC oettadio
ne:6CDequattuorreguIisearum,
Caput^S Deoperadonibusailtonomtcis,
Caput}? Ocmuldplicanonepermcmoriam*
Caput4o De cognitione kal€daro,nonaru,idufi,ciclf,aur<’t
numeri, epade.Indidlionis,birexd,c6iuDdtid>s6C Oppoii
tionislummanu,Iirtete Dominicalis^locopt iblis SC Ide,
8 C omnium feHorum mobilium, Per folam memoriam*
Caput4i De confolatione monetarum,
Caput42De 1}^ regulis proprietatum numerorum.
Caput 4} oeproprieradbusmidicis numerorum.
Caput44DequldtatibusirradoiiaIib^,Defuedde5iatcr^
' figurarnin regulanuin circulo , SC5 cotpotil ittfphcra*
Caput 4$ Dec^ula trium «quantitatum* A ia
CaputfSDeregulaiquantitiatum,'
Caput 47 De Duabus tegulis cacaym*
Caput^ De primis Gmplicibus regulis algebrc#
Caput 4^0e capitulis tniooribus compoGcis*
Caput jo De capitulis compoOdsmaioribus*
Caput DecapicuIisimpetfedis.$C De quantitate furda*
Caput52 De fotietatibus,6i^ Ocqueftioncli^ ell[et Dimidia
um 4quomodohabet triplicem fenfum«
Caput^} De fotiptacibusbeftiatum*
Caput^4 DepenfioDibusDomoium*
Caput^^Detranrmutationibus*
Caput5^ De cambiis*
Caput 57 De redi tibus,8C temifltonibu s*
Caput5SDefoIudonibus75C redu(2iombiis«
Caput DeIuciis,6C Damnis»
Caput ^0 De ratione librorum mercature*
Caput De extraordinariis, £C ludis*
Caputtfa De Dads*
Caput^) Dc menfuris agrorum, SCDiuiCone cotum*
Caput 64 De menfuris corporum»
Caput^ 5 Dcponderibus»
Caput De qucdionibus arithmeticis*
Caput67 De queftionibus geometricis*
Caput ^ De cnonbus Fratris Luce,
CFic’» Tabule*
L. Annibalis aucsii ad LeAorem*
Multiplicesnumcrorum vIus.Dircrimina patceis*
Q.ucc^ voluminibus mille legenda tenes*
Exiguo, fjciIi,Dodto,DJgcfta libello.
Hic tibi Carddnifedula cura Dabit*
Perivge mox.ifli cantum Debere libello*
Te Dices,quaatum mille voluminibus»
HIERONIMVS CARDANVS GASTI
lioncus Medicus Medio]anenGsReueren.mChnftoPa
tri Don Iohanni Francifeo Gadio McdiolanenfijOrdinis
Canon.RcBularitt tcilori Generali Digniflimo,S.P.D*
Ogieauifa^e munus aliquid 5Cpro tuacigtiita
tc dCmea erga te obfenianda proxeniis in fatur#
nabbus mittere, oblata eil aiitmihioccaCo vt dC
omnibus hominibus fimuiprodelTem SC nome
tibi sternu copatare,na mefuradi SC numerandi peritia
quir(^tndiget,nec vlla arslinc contentione maiore nili
tacem am^exa c, bonis perq necceilaria, malis minimo
accedens picu]o,vnde miror cur tanto tepore impfeda
iacuetir«hancigit' operatiuafcientiamexipGs orci tene
biisrcfuigete nomini tuo t>icaui,vttibi vitra egregias il
las virtutes qbus ad religionis apice afccdiiti , memoria
inter mortales perenis,mihi gradefempiterne laboris SC
induGrie habeantVu in alienis nihil errotisdiilimulaue
timJn j>priisinuctidibusnihitvolotati legedn aut ope
radunecceiTitatijCdmodoveOendetaduteliqtim.Qua#
propter cd hcc Sc cerdeudine nobiliiTima, £C vfu vtiliiTi#
ma,8C hudio fint [ocddinima,nec a,rcligide aliena, cre
diderim nullu aliud opus ra celeriter a me colici potuif#
fe qi £quale laude mcruiQec.Intcrp!urima igic* n^otia
tantu otii pbati l'upcrfuic,vt opus xdete valuerim , 91 a
nemine iure reprendi po{let,cu aliena Damnare melio#
ra no .pferenti minime licear, is vero qui meliora profet
re poceft,aut nullus eit,aut tallsqui potius ex re ipfa ab
aliislaudari quam reliquos vituperare ftudeatmo enim
cerdillma SCprobata feribenti liuidus obtreiSator ade#
tic,niG qui vel non intclligac,vel tta nobis luccenfeat. vc
podus proprio Dolori q vcrecundie^lndulgendum putef
V ale,La ballendis lanuaiii, 1 5 3 7 > A iffl
alTumptis tribusex illis p»dbu&»
Et iimiliter ^vuicDicete.oiuidedo vii6,pquin^,8C be tali^
bus partibus repteanumete.Eeita nota $ cabenomina
toi cquatur numetacohretnpatille fta^ones equanmc
vnicati Exemplum I f f
De fradioribus autemmrdotum 8C benomlnatorum bv
cetui in c^itulisbiuinonum.'
^Dc numeiadonefurdommcaput 5 *
I «L TVmaant'futdiqaoisnumer^(urdus.faitef6ponif
iNexbuabusIittcris,vt.1Jt»7.nihilaliudfigmficatqnu
metu qin fe budusfatiat 7,0cuci^9eil }
,
ga ^.budus
mrefadtp,SC$c.4eilaqa buo in buoFatiut quattuor
Cuigi^ volueiisnumcrarerutdu augebis littera que eil
abextra p voitate^bimittedorcliquasSChocifurdisfim
plicibus.^ tadidbus ligatis, SCvniuetra!ibus.8CbilljnAis
ve beinceps Jtem L'^.;4p$:.7.
tcL^}.plit,S,bC Lliu}.p1^.9.SC ita beinceps, Item
^V.7.pi?aZ.$tV,7.pi5c.5.6C i56V.7.;p^4.5C
yidelicetj. Item b. 4 * b,5.pi^
$. 5 CieabeiQc^s/untetiam quida liitdi mixti vC7.p^,
^.SCinhis fitniliter procedes videlicet 7.pi^45, 7. P'^
<5^.p$s*7.7.p^.8.7.p$t.9.5C totum cft 10.
Z Omnis autnumeius copoOms ex buob'' numerisquo#
roalterfaitefitruidus vocaFbinomiucdmunicer SC lar
ge,quaficdpofitaexbuobusnomimbus.Cum aute oi
cimus in compoGtislIne binomiiSffinettinomiis. 7^.4
vulcbiceie 7 additum ad 4.SCeft it.6C5 p. 4 eGp.ia p«
]^49ia.i^i^.vult bicerc addercradicesp^^^ ^
&; (unt.15.6Cab eirdem minuere radice itf.quee0 4.0cii«
8CitaUt.j^p.7.m.$£.i5,vultoicere i5,fi.i?Li5.8C equa^
fi p, 8 C ^.L.7 ;^$(tio.ruic bicerequod radica 10.6C 7.fi
mu! agr^antuc 6Cita$^i.p.|^.i^id.eft7,6C^L,25.p«
I j Exhocfcquunt' Ouo primum g> in radicibus ligatis non
tcffeic mutaieiocu in rcrminis.vnde tatu elt oic€rc.7.p
$i.5.qtui5s.5.p.7.£C$:L.7p.io.qiumLi5j.io.p.7.Scctt
du 9? in radiccligata H vnus numerus no eil quadratus
neccclVatiotalis Radix cftrurda.etjani^omncs alii el>
. fent quadrari , vcluri Dico L$:. 7 .p.i>;. 9 .p,'$e.i 6 ,totum
! nccceirariociPnumerusfurdus»
4 Exhocpatetqiinradtcibusvniuetralibusno eita,vQde
multureffert in his permutare tetminos.reciido pot ali:^
qua Radix vuiucrfalis eOe niimcrusiimplex Dato 9; cof
poneret’ cxnumerisnoquadraris.velutiDicendoi^V.ya
p '$(^i.vuIcDiceresumeRadicc8i.6C adde ad7.SCnC
totu i^.cuiusi^.e 4 'S^ ch 7.nuHa hs radicc.qi at pmuta
tioeoiferJt ex Kcxcplocollige na ^V.4.p.i>£.i^.ei54.p.
V5 c$t.i7.q e furda 8C mfro maior
5 Inl^.autcm Diiiin£taGilalia(^ni{icatiovepocei^,D«
p'p,$£ 4 ,vultDicetej. 8 Ci.rcparata.oiffctunt aute arai*
\ diccIjgataqffi'${l..ppl>s.4.eftjfiCi»iundta fimulideft
5.0ifferra«t5aj8Czco^cu multiplicancjSCi oiflin
da infe pducunt p &4.qucfunt i^.Sc$in fe fadtz^.SC
idco'$f.D.4*'p*^-9dn fc ouda facit4p.p.quod eft i^6C
facit ij.p.^i44. hoc eft patet
idmt Differentia*
6 Et nota 9 qda intclligune phoclj«.V,7p.4 radice p.
crcdut,n,9i?6 primo pofitalctuiat etiam fecudonume
roqui eft 4 '£Cnon eft nc, 6 CqujponuDtmalepoiiut* no
enim imelIigituri^*ni(iponatur*
7 Cfiaute ponunt' plurCs numeri6Cl5i.cu vna ligatura,
tuncligatutafarisfadtomnibus.vcIuri^L.9.p.i^4.p«
5p.^6,zi,eft accipienda i5;,p.quecft3.6C addatur
4 ,que eftz,ftt 5 >cui addamut 5 ,quiruntnumeri hunc
IO, cui addatur ^.zz.het totum quod Cgnihcaturpec
dadicem illam 10
9 Cuautgponit'vsal^,V«tantUjina fatisfacit omnibus.
Excmpl» $tV’.io.p^itf.p,^.p'^^vuIt Dicere vt capi^
asKadice^8C cil$.£CiV.i<$.SCeil 4.^^*nnmerum,SC
totum fit i5.6Caddc ad JO,fit 25.cuius-$£.cft 5,igi€ 1 ^V •
io.pi^C4.pi5;.i&p.j.eft cantum J.quia V .non facit nifi
vnam t^vniuccralem*
p Quod 13 vellesinlinuarc $;.V.c6pItcata vcluti Otccre ^
vnj.p,i?«.V.5.p.^.Va4.6.^.4.vuic oiccteaibifunt ^
vniu€rialitates:incipe igic ab vltimafiCeftiJe^ .i4.p.-$4,
^.cuiusrenfus ell l^.4.que ell 2,addica ad i4.facit i 6 ,ox*
1usi^.eIl4.Deinde adde 4.ad 5 ,fit ^.cuius ^ell j.Deia#
deproprimaradice adde^.ad (^.fici^.cuius$:.efi 4 .igi^
turcot 3 ina$e«V.tDplicataeft 4 . 8 C ita Difiingiiasquoc#
quotfucrint,
Jo Cu aute oicif $s V. 5 .pi?i. V.j,pl^.L. 49.^,i^.p$c.4 *
T dc capias oes $uligatas iJCfunt 7,4.i.adiuge ad
untitf.cuius'$£.€fi4.adde prime i^.V,fit 9. cuius $s.c^
SC iUafuitl^,agTega(iiIlius$umixce,Vide]icet cuigi£
Dico i^.V.Iigactantuprimanota.cdomnibusaliisfeque
tibus,8Caliercmanettanqligate.vndc cu oicoi^e.V.T*
|p.1y4tf.p.$c.9.p.^.4.funtaccipiendeomnes$i.poft.v«
ptcter primam^ kiungende cum7.fiC totius agccgari
9 e i^accipe l^.quee 4.8C tatu valet f^.illa vniuccralis*
ti -f^-autem oiflinda non Oebetpermifceri , SC caro admi^
fcenic aliis, fi tamen contingat fingulis locis addcda efl
nota variationis, alitenD.Difiinguitomnesterminos II#
cuci..Iigat.velutii^.D.p.p^4p,5.noneft aliud nifi}«
^.2.p.$.ieorfum;vtoidlum eft.
iiCuveroiungif L.cum.V,vthicl?e.L.V
V.7o.p$;.i2i.renrus eil accipe £ i.fiCeft u.addead
7o.fic8i.accipe ^.8i.6C ell Deinde fimiliter acdpe
V. primam que efl4.6C eam iungecum 9,fici^,
Et ex hoc ne terrearis ob bifficuuatem oam p pofierio#
ramagi»
Kft ftiagis {nteI!/g€s;^<( 7 ^tia, 8 C m^ima tiifficultas que
acciditinrurdiscftobaumeranonenijSCideoea opdtne
intelUda relique c^etadooes, nullam habencoifSculca^
tem, exerceas igituE-Teinca*
CDe oumerationeoenominationn caput 9.
O Mnis Denominatio numeratT numeris fimplicibus
Do variata Denominatione exemplum vt 1 coa co«
^ C0.4 CO.8C1 ce. zce.^ce.4 cc.SCita De altis.
CDe additione integroiu Dicitur fumma caput 7*
!
Vm vollueris addere numeros integros inui
cem^Dirponeeos IndpiMoa Dextra verfus ii^
niftrl,vnarubaIiO;ica vt iiDeffitiatDefFedus
(it a parte linillra: Deinde agr^a incipiedo a
Dextra omnes litterasexiftentes in Ditedo,6C quod fupe
tatex numerisfetibetSC retine fifupGnt Denarii,6C agte
f anumerumiUoium^cd litteris Di^oGtis Secndoloco,
; ^fupereii exnumerisfcribetoccanos aut transfer ad
XertiI litterlf tan^ numeros GmpItccs,8C ita fatias vt in
cxemp]oresfacilis<(lKvuIgata6Cnifi 7 ? p 4 2
eifet^volumustotamartemampledi 401$ 8
talem operationem Dimiflifemus. ^ 7 }
i Inagr^andoaatlibras/oIidoSjSCDe^ i i 76 9
natiosjopqrtctfciregilibta cotinetfoli 1 j i o 4 z
doszo.folidusaute nofter Denarios iz.
alibi adtplures,aIibipauciorcsJn fumma fgif Denarios
tnquotquotbuodeaariiruperfiictint,numero folidoni5
funt aditeiedi: vbi adt folidus vaiet i?.numos obferuab/s
quoncnsi8.rupcrell,totidemrolidosadiiciesm numero
folidomm: Gmilitctfiec
in computandis folidis,
quotiens Vigenarii ex#
celT^nt foliaceum, toti
delibras adiicies libris
liB. 7974 d 7
Ii&. 879 fit d 6
liB. 9400 P 5 j£ 7
liB« 7 94 f 9 d 9
snmaUD.T9 0 4 91 f o D 5
B
quashabes.Exemp 1 um capepro »rus*
} Piobatioagiegationiscatiiplex primus modus ell pct
7,6C per 9,vt ia exemplo,
pM.?* 7965428 5 pcr,7* 7965428 z
5 675 J 92 4
47 ? 56 jo i 47 ? 56 jo 4
74 ? 9 5 74?9 i
I J) 8 ? 889 l 7 1 Jj8j 889 l 1
Secundus modus eft agregate ecoucifo vt pote fi agre#
gafiiafcendeiidoagrega pofimodumoercendendo , SC
hoc vtuntuc fxpe artinces 6Cmeccacores: exemplo non
indtgesquiacespalamefiexcxemplisfuperioribusnam
hccum cildem licterisnon permutaris,
T erriusmodus cft quod Tubtradio ell agregarionis pro
batio nam fi ly.SC 29.fariunt44,jgitut b«traais,29,a 4tf»
£eDc ij.exemplumefi vthic*
E Xhliquet^cn Agregatio Subtradio
agregario poITic T 9 t> 4 }zi 8750001
beriitcrquoflibjnu 795 6 7) 7954)29
fncios: 8 C octtaAio 87500 oi ~795*Tj
lolnm inter riuos
:
quod raro Tubtradioeiit probatio agregatiois:Ted ben«
«gregaao rubtiadioniseiic femper precario*
'
C^ctnplum aliud Tertii modi,
/ IiB, 7964^1)^5 liB, 886 oP 4 in
liB, 895^11^6 Jib. 8 95 Piidd
UB, 886 0 ^4 6a fib* 7964 fi} 0 ^
Agregatio. SubttaOio.
^De agregatione fradorum caput$.
V fcis 5 numerus fupctior vocat' numera
tor,£C inferior Denominator, multiplica
igit* oenommatoresinuiccm,6CQ) Hepone
^denominatote, Deinde multiplica Deno*
— minatore vnius,p numeratore alterius, 8C
noc viciffim,8C Totu agtega numeratore. Exempla
voloagregarc|.acl.i)Uco,.in7.Kfatio £„5 ^
2 ?.p Denominatote Deinde DUCO j.io7,flC 4^7 z$:
fit zi,S£ fimilitet5.in 4.8C fit io.SC totu e
voloagtegare||^i|3gregopmodu Didu Prima duo
6C fatiot rf.flCreliq duo K fanut^g. Deinde agrego fiC
|2scfiut'^.6Csutintcgriti:cs6C^5 fi£ hoc cllfacile.
CDcagtegationefurdorumcaputp.
Alisagtegatiofitp hocverbaplusvcvob
agtcgarei?i.7,cu3j.io.fatio$t,7.p.fli,io.5C
Ita ligantur 8C agregantur radices vniuerOt^
Ies,&ligate,fi£ omnesnumcrilUrdi,
2 Alius modus c calis,agrega numeros dCccia Ducvnuj
m aIteru,SC quadrupia,2C radice illius adde Dido agrc;^
gaio,Sc^.totiuse9)qu«ris.Exep}uvoIo adiugere radi
ce x^.cu radice 25'adiungo (imul fiut 41, Duco 25. in 16»
fit400.quadruploficiteo.^efi40.addo ad4!.fic8i.cUif
ius^eil9.agregatuexradice 25,SCradice is.ficDicoq^
$t,7 cu i^.facit p Primu modu radice 7.p.fli, 5. vel p
fecundum modum ^,V.io.p.fi«.84.8C€ft fere
f Ca volueris addere '^.cubica, alteri cubice, Diuidc maio
re cubu^ mtnote,K excutis accipe $s, cubica, cui adde
j.££ totu multiplica in l^tcuba minoris, SC puentus erit
«gregatu ^cubacu vmuf^.Exeplu volo iungere $:,CU'
B ii
|.culus 1je«cu^
bica€(li.>.addoi.6ci.i,oucoz.i.iD z.$e.cubaDe$.6c
J^gregatu-Gmilicer volo iugcre^,cub4 j.cum $e. cuba
2i.Djuidoz4.p).cxit6.c3piol^.cublquec z.addo i.fit
^.t>uco in ^.cuba &e).Gc^cuba8i.agrcgatd.£Chec re#
^ula tenet in ^quadtata edi 8C $&.$;. Exeplu volo ad#
tungere i^.$e.9^.8C$c.^.tf.oiuido ^.per 6. exit itf.capio
•S£,fy,ii,Gc z.addo i.Ge^.Duc o in $(4^48d.fiC
tantum fatinel>£.$;.96,iy«i^.4,(itnul iunde.
4 Quod fi velis adiungere i^.cubl ca quadrata^cuba qua
dracu,SC quadra cubu, deinde oiuide maiore p minore»
SCexeutisaccipe $c.quadrata l^.cubice,cui adde.i,8Cro
tn multiplica p $i.quadratl l^ubice minoris. S£ produ
do erit agregatd cx l^.quadrata vnius SC cuba alterius,
Exep]uvoIoiungere^.quadratai4.cd$£.cuba Sjgitut
cuba 14.9 e quadratu fic4O94.0einde quadra g.qut fuit
cubusfit44.deindediuide4094.p44.exit 44.cuiusl^.qua
dratal^.cubice,ell z.cui addei,fit3.qucmultiplicabisiii
z.i^.quadratam l^.cubice44.hoc mdteuba ^ fit zy,qusi
dr3Z7.fit7Z9.fimilitcr cubaz.fit8.quadra8,fit44 mul
tiptica 7 z 9.p 4 4,fit 444^4. cuius ^.^drata ^.cubice
erit agrcgatn,nam ^cubica 44^.efi)4.cuius^.quadra
ta c4.vel ecduerro1^quadraca444^.efiZi4. cuiusl^.cu
idem 61: hoc modoiugunt' radices»
agrcgatione.deDomination0caput.io»
It hec fimiliter tribus modis ficut m lurdts,rcl
p pluSjVel p agtegatione cn multiplicanone,
vel per diuifione.nl cu agrego ico.cum 7» fit
Primo mo i.co.p.7. alio aut e mo vt in furdis
agrego i.co.cu T.fit t .co.p.7.ocinde multipIico.i,co.iii
7.fit7.co.qu3drup!o7.co.fit z^co.igif l5c.V.i.co. p.7«
|p,i^,z$,co»€fi agregatum,6C fimiliter agregare 4.co,ci
€[De
j,cc.f3cltPfimoniodo4.«>.^*^ft.Et Sccimdo mod«
^,V. 4 .co.^j.ce.^l?£. 4 ^cu:£Cita oe aliis. Pro Tertio
modofactibiexemplum.
z Cum vero adduomrplus Kminus fitiioc quatmot vt
vides modis infra oefetiptis.
||p.cdp.additur£C fitp.
ExepIdvoIoadderc5.ee. p.cumm.minufcurSCfitillud
p.7.co.fi.4.cu:p.8.cutf. ^fuperar.
ee.jp.io.co p.8.cu:ffl.io. tn.cum m. additur £C fit m.
Fic vt videstna addo Pri in.cum p.minuitur 6C fictllucl
mo 5,cc.8C tf.ce.fiunt 1 1. 9 fuperac.
c€. 5 C poft addo 7.C0.8C l o.co.fiunc 17. co;p.quia ambe
«riep,oe inde Oetrao cu: 5.«.p.7.co.in.4.ru:p.8.
4.gruntm.ex cu:8,g(unt tf.ce.p.io.co.p.8.cu:m.io.
P.reman&cu:4.p.oein<» ii,ce p.i7.co.p.4.cu:m.a,
'
de Oetrao 8. ex lo.rema^
nent 2.m.quiaio.fuerat di.SC ita hoc exemplum fatisfa
cit omnibus modis.
|[DerubtraAione integrorum caput ii.
I IfFertfubtradlio ab aggrega tide in ttibus:Pri
H moqafubttadio ecotraria aggregationi, mi
M |»y nuit.n.ScilUaddicqultitatcs:Sectidoqaag^
B Bg^l gtegado fit inter quotlibet numeros, fubtra^
Aiofoluintet OuosiTertio qa aggregatio fit minoris c 4
maiore, 8C maloriscn minore, Oetradio aute non fic niQ
minoris a maioremam maiorem numemm, a minore,
Pettaece omnino cftimpolTibile»
FicauteetradiofimdrupponMoUttetasIrisiaOiccdo,
a oextra verTusfinifirlpcededotyeluti hic
Picastgif9.oen.rcmanet4.6Cqa adfari 794872)
cnddi^.addidj(Hio.nSa1itetn6pomines 48^5 79
MxaeieptiUudxo.jtvnitateaddeadfe# B iii
cud3litterSvidelicet7>SC EctS.8Cetmqulcn liOetcaxif
(es vnitate a t.q e littera fupiof.oicas etgo8.De ii.rema
nent 4.SC transfer vnitate ad loca requence,8C 6t 6 , SCip
iumOeme oc 7.SC remanet i.oeinde Detrac 6.ab8,tema
Bctz.ocindcDetrae8.a4,nonpotes;addeio.fiti4. SCoe
trado$.fiunt<$.&C trasfervnitate&Cliet^Jittera feques,
^etat4.queDemptaa9.fit4.nemdequia nulla eff alia
littera inoetraAore, repones 7.SC fiec numerus inferior
areftum:vtvulgatiternominanr*
i ProbatiofitttiplicitctCcutinagrcgationep7,8Cp?.vt
jnhoeexe 7954? li. 7954?!*.
pjoeautes p.p, _££L 5 ? p«7*
Differentia 7*716 17 7Z7i$l z
ab aggte^
gationcqainillaruperiorcsiundi^Debent squariinfc#
nori,hicautmferior€smndt,oebet2quarifupetiori,qua
te 8Ccc.Secudus modus e ft vt oetradio fit pbatio Detra
dionisSC ert qaoettaxifti« 8 i 5 .cx 7954 ?:Kfupfui 6
7 27 i8:igif fit>ctraxcris7i7i8.ex7 p54?.rcmanc#
bit <5 8 2 5 .Dafi oemptis 7 .a rojemanct j.igit Demptis j.
aib,remancb6t7,Exeplohabcsinfupetio 74?*$
libus.Tertiusmoduspbidi e aggregatio 69^9
nlcutiteDetraxerisfemperexDuobusinfe 6 6,^99
tioribusiadisfiet(upcriorvthic;c 6 grega# 7 4 } 2 ^
i]i DuosinfetiorcSjSCfadi fune numerus:a
quo fada erat oetradio.
1 Cffverolibras, Solidos, SCDenarios, volueris Detraere,
©ifpocvtittExeplo.Tucadde foIidu. 7 ,Dcnariis,Kfiet
Denariii9;aqbusDemptisp.fiuc IlB» 7964 f
Denarii 10.8C qa addidifti Dena liS* 7^62 f 17^ 9
riosi2.fupcrius,i^t'adde (olidu Ub* 28 r
inferioribus, 6C fiet folidi i8.quos
’ iidpotesDen:aheceai?ta^^$;^e yal 6 tfQlido 62 q|
gbusft^tis i&fcmanctfbMr J.SCquia
addilJ»ioJidosio./ii|)criotibusgfmitltbra addes Ifbraj
vna Inferioribus 6Ciiec libte 7« S;,queoctrade p fupc^
riora f attuc refidutl J/bras i $ i,folidosi$.l>eaartos lo.p
batio fiE p ouos vfdmos modos^naprimus modus foluj
cenettn numeris limplidbus,quomodo autem Baepto^
batio per y,SC per p.exponam ia capitulo De multiplicae
tione limpticium numerorum*
4 Siquisauce Dicat valeacrcumIibias5.roIidos5* Denarios
facias hac Detradioe Scuti?7 Jih,zfi}d^
neqa natura Scucl,contie Scuti 2$ lib* ; ^ 1 1 d |
net libras, folidos, 6C Dena
tios,q tunt Diucrfatunaturaru , tuc cdlldera H libte infe
fioresfintpaucioresluperioribusjfac Detradionevtlue
pta,D6.n.habetDifBcurute:fivero libre Dettadoris vie
delicet inferioris fint plus,cdc tefolue vnu fcutu in bbtas
6 C Deme a fupetioribus,^ adde libras librisrfolidos (blie
dis:Qamoscumis:pon;modupficeDetiadione,Exeme
plu eratScutipy.libre
Denatiitf.abftuli Scutivaloc
• fciituq valet libras 5 «(oIie liB. 5 f 5 <£j
dos5.Denarios^*6C addidi Scuti p 6 !i6. 7?isd9
omnia fuis locis
t
SC fadi Scuti z$ liB* ; ^ iidj
funtScmi96.1ibrc7*folie Scml68 liB.4 ^7 t5 2
dii&Denanip.agbus oettadis fcutisag^Ijbris^.mlidis
1 1. Denarus^.remanec fcutitfS.Iibre f.lblidi 7 .Denariis 2 «
vtvides animadiiette^ inhoccafu acddicqn^vt fup
Cntfoltdi plufq2o.autndmi,pIurqu9u.ponesig(turDe
tradisfolidisao.libtam^SCDetiadisnumis la^folidum*
5 Animaduerte in aggregationibus talid etia opportee
animaduertere nacu libre exupauerint valore fcutiltuc
reponet' coronatusloco ea^hdc mo v^leatfcutusvt fu
pcalibcas^,roIidbs;^,Deaaiio$ ^finc be Dug quititate^
' B iui
€ no tn potficri Gnc mulripHcatione, ob hoc bilata e »e
claratio eius v% ad pfens ca[»tuiu:fit aute vt in figura
muldpHcado ncnominatoremm ^
©enominatore 5C j)dua« pone t 7;£
^ 9eDominatote,0emde multis
plica «ciiominatore fecudu in numeratore Primum K
addcpdudlo numeratore fccunduSC aggregatu pone
j» numeratore.ExepIu volo infcrcre ||6£ i.primo infea
rlf cu I oucedo oenominatorcsjnuicc,fit ir&poftnao
du Primo numeratore qe 2 in ocoonunatore ^ e4- fiet
P.cui adde (ccudfi numeratore fiet i i.igit' inPrima in^
fitioac fit^^fimillc€rt>ucoJ2in7.fit84'PtoOcnomina(»
toremcinde ouco iLin 7.fie 77.addo 5.fit Sz.pro numc
ratoreigit'mfituscrit-§|.Eft auteinfitio additio ftadio^
cis fradi anterioris, ad fraiSucuiuse fradlo, veluti ad#
dofoe^ad gHuntjf nam 2.ndrunt partes vnitatisfed
Iqui eft ocnominatotOe^
J Exhocpatct^exinfirionenungpenjemt' ad vnitatem
vtpotcfigst>icatinrcte| ^ ^ noattingutadynitatem
quia ad loeeft ^fcdgno e-^ fcd tantum g^Oe;^igitut ad
complendum vnitatcOceftgOe^fed |fimt minus Dei
ve 4 quia funt ^ t»e ^ igitur ad complendum vnitate
Cceft ^ De ^Oei q> eft-^ Kita in infinitum.
Inferetot^ fcpfatiant|tuncfciaspoflibiIitateinrcre'
di faciliter na u S. Denominator inferendi numerat 2 4;
ptoduftum Denominatorum infcretmqucftiocftpolTibi
lis aliter no:roluitur autem Capitulo Scxfagelimo fexto.^
CDe multiplicatione fuidorum caput 17.
X ^VmfucritfurdusGmplexOucedoinfcipfum fitnu
met’ veluti ^.7.m $s.7.facit7.8C
2 CumDuciturnuracrusfurdus.in aliumptoducirur^t;
agcegati.velud ^.7.111
} Cu oucit' $;.numeii.i*n l^^druplr^ j>ducit* buplu nume
, ri.vclut j i>;.i i,facit tf.6C fy-i-in ^.zo.fadt lo.
4 Cu0ucitur6:.V.infe, producitur idem bempta Prima
$:.Excmpjum ie facit 7.p.$j.4.quod e
p.8Ci5c.V.9.p.i5i.4
Cum i^.numero muleiplicabis^quadrabis numerum 6C
Ducesin quadratum ^.idell in numerum iprum^SC
dudicftquodqusritur.Exemplum $;. 7 .in 5.quadra5.
fic 25*quadrai>;.7.fit7.0uco7.inii.fiti75. igitur ^
1 75 .cftprodudum
^ CuvoiucrisOucercradiccfiCnumctuminfc.Tuc qua^
dtabisvtruc^fiCiungesfimuI,pGft multiplicabis vn«p
dudo in aliud, fic quadruplabis, fiC huius $£.cn agregato
Primo eft produftum.Excmplum •gf.j.p.i.quadra fit s».
|p.4.quod eftij.Ouc etiam 9*iD4-fit?6.quadrupla fie
1 44*'$f*eft i2.addita ad i j.facit 2 ^.tantumfacit^. 9 .p,
2 .m fe nam 5 .jn fe facit 2 j.
7 Ctt volueris nuccrc^digatain fe fac eode mo, quadra,
iBge,K multiplica, quadrupla , radice agregato lugctvc
Ss.9.p.'I>£.i<5.fiot9.fiCitf.9totue23-0emckj>.ii(5.facic •
l44.quadrupIne57^-$»‘C24.q addita ad 25.facit49
&finonhabetettadice,oicetemus25.p.$f.57<j.
9 Cuv,ol«eriseuc€reradicc.ligatainalii,quadrabisvtra
Dctadcmultiplicabis in cruce, fic^.ligataprodudo#
tueproduaum.vclutiL^.9.p.^.4.inLi5:.25.p.^.s^w
quadra fiunt 9 .p. 4 .K 25 .p.jd. oirponc fic multiplica;
?-p.4^ Oesigit'heiadicesfutpdu<auv5.^5.
Auud j.p.^.4,iri quadra 8C
ttlponchocmd,eftigifjjdu(afiL$t.Si
Videlicet 2 j.
Z.p.-$£.p.
f Cnvoluerismu1Hplicai:e[^adic<svtim(tral«s {nuiccniv
quadta«asfuom6p tcguliquatti,6Cpoftmod« qua#
dra ctilcanqoifidftup vndedmSiegulam , tertio ouc
voS in altera p jicedente.ac ^.$t.ligate illius aggregati
e j>dud0. Exemplu l5eV,7.p4^4*
in i)t«V.5.^,$s.i^.t)uceda e, quadre
turpquaitamfiut 7.p.$e.4.8C5»?t
l|(.idncindc quadteoc p viam ^.8C
Humeri Oiftindorfi: 6Cnttt49*Jp*4*
^V.7.6.^4*
L).7jp.$c4
D.5. p»^4ig.
ni4?.p.4*
I5t.i2i3*'^.$t.7g4.
^.100. jp.^ 64*
2Cz5.p,i6.hoc autp moda
te multiplicabis incrucc-tC fidt vt vi
des^totius-agregati huius» $e.U
1 1 25 .^. 1 je» 7 8 4 p*$e-tOO.p, 15 £*tf 4 »
l^.igit' ii25.eft J5-8C. $f. 784 .«ft ^ 8.
CC o o.e I o.SCfy.C 4,ell8«igicur totum ell 81» cuius
9.produdum«
10 Cu Toi ucris muldplicare radices ligatas inuice cn vDi#
ucrralibus,quadtabisvnamg(5pfui regula, V5 quartS
SC feptima & tu feis q» prodibat in vrtatpnumerus, K ra
dix,t>einde quadra omnia tamqradicesoiSadas, p fe#
quete reguli 8£ multiplica inuice, & $t^,L.totius c |)du
fto veluti volo Deducere V .7.^.^.4. in '$c,L.9> P»$:*
itf, quadrabo p quarti reguli radice vniueriaU,fiCiUei7«
p.-$e,4;SC quadrabo radice ligatlp fep
timarcgullj&fietz 5.p.$5.57<S.muUw $s.V.7.^.$s.4
plico easin fep moda $t.DiilmAeSC fi ^ L,y.p.$8.i6
ent 4 9.p,4.Ec <5 2 5 -P -5 7tf.o«nde mul 7.p.'$s.4.
dplico inuice p moern ctuds 8 C Primo
4 p.i 6 z^.fit}o 6 z^. 8 C 4 -inij 6 fit 2^04. 4 ^*p, 4 .
K 49 in 57 ^ fi«i«ii 4 *fiC 4 m «2$.fit g25.jp.5 7l,
25oo:eritigiif j>du(ftn $ti?iX.jog 25 .p. iog25;6.2jo4#
$j.25oo.p.$s.2^4-f *^f*^i*+*c ante 2$2l45.25oo*
lo(^lj.$hI75.S^^^oo:^jo,SCl50.
itf&addeigif 1 75.£C5o.8r4S>8e
j«.fi«t44i‘CUius^.ej)duaa;na$e.V’. r .
au in j Jacit 2i.Tn 0 operareris p brc#
uiorc vii,«xit $5. V,8C no ^$£.ligare,ide *
tneftpuentus/edvtorhocmoadvitan ^ *
dum errorem «x oiuerGtate operadi faciliter cucniete.
11 Eft etquoddagcn^furdi, nueri g» vocaf Oifiadu,ve!ud
^,9.p.-$e.4.vuit oicef 2.K j.p rc,maifclh 5 e igit' ^ g vult
quadrate cale numerd.folu Debet auGere B.adice vcluci
Dicedol>t.o«7.^.lyv.quadratafacit 7.p.^Differt vakJe
a radice ligata naquadeatn^: .D.^.p. 1^.4 e vt apa
paret per regulam prefentemtquadeatum aurem l^L.9.
^.$(.4 eft z 5.K quadratumt^. V.^p.^.4>e0 it*vc appa
retexquatta SCfeptimareguIis.
12 Ex DuCi:u^.V.in$:.V.vel in l>;*I-vcl in numern Gmpli
cc,?eIini^Di 0 undS,veUx oudul^.Lm fe,vel aliam
^atam radicem^Ht femper i^.vniuerfalis,
uDuftu$e.!igate in numerum 0mplicem.ltem tni^.
iimplicemjtemex DuAu^DiGundein radicem oiGu
d;am;0C'$2.%aca*
14 Ex oudfcu 6 :*oi 0 un(fl:e in numerum 0 mplicem,vel$;.fit
l^.oiGun(^a,
Ex Dudu i>4.DiGuftc in i^.VJiucplutes radices rniuer
faleSjEtexDudm^.DiGudein ly.L.fiunc plures l^.L.
Nocaigif $ illud 9 Dixi in it.SC i^.rcgulis oe radice Dif
iun^ajitelligif $ pducunt' plutesradices.V.velJIigatc,
no vna tatu-Ex oudu igif 1^.0. in -gs.D. fiunt plures -ficL.
16 Mu]dplicatio$c.D.iDomnem‘aliam,ndcGniGmu!tip 1 i
catiotadids Gmplicis totiens icerataquot mminifue^
tint in ea, igit' omnis operario cius habet' ex liiist^ujis.
I7E0 ctiiquoddi genusRadien m vocaf reduplicato, £C
cft frequeriusin genere radicis %at^ vcluti
|p.i5-8Ccimcndo.a^rcgaradiceZ5.&:;eft5-ca^.i^
Et cft4-SC fict^.cuiusCumclJi.e j,igiE j,c idc ^
j<5.p,2^.m talibus igit' quadrabis auteredo vna Radicer
8C riet^.L,fimpI<x qua fi volueris quadrate, quadrabis
p feptima igit' quadrato <s.p.i 5. e fy,L.i 6 .pil^
i i-v5.9. cu igic' volucrishac radice in alia Ducere toties
quadrabisrcliqua quoties opus habes, p hac K SepUtna
ad multiplicadu 8Cg» pducet' erit (^s^cuiusl^.eritnume
rus pduilus,exep!oeti facile fi vndeciml intellixilhvo
3o Diiccrc (S.p.25.in radice V.i.p,$4,4.ouco
l-»itf.p,25,mfc fit i5:L,itf.p.2)42C Duco (e^,2.p,i^,4.ini«
iit2.p.15:44.muItiplicomfeipfas42.p4’^»44 8C$t,L.i<J.^*
a5.quadrando vtraqi fecddu DO(3:nna i i.rcgul€ ficg.p.
4i.p.i>:‘i^oo.oucofecundu forma i i.fiet primo
jiS.ocinde^dtado fiecd4..p.<54,6£ liSi.p.nSoo.qDudia in
crucefacietvtvides.1^. 64* p, <54.1
Igic' horo addende Junt kssi. p, i^oo, |
adjig.fiC eide 5 radix 1075S4, 102400.
multiplicati ex Duobus primis videlicet 64., in Id8i.capi3
igit' tota numerum 28.p.^.L.io24oo.p.i5«*
30240o.p.1Jsio7jS4Radjccsigit'io24oo.ft‘j2o.8Ci2o,
8Cio7584.funC528.aggregaigiE';28.&:j28.6C jao.SCjio,
fiet totuicsd, cuius radixeft^<I.cuiusi^.eft<5.igituroicc«»
mus quodtf.ellijifemumeti qui componitur ex radice
vniuctlalij28.p.^,L,io2400.p,lv.io24oo.p.${«io7584.
J8 Ex hac r^ula fcquit' g> radix vniuerfalis in fua quadra.»
tura fit numerus fimplex cu Radice : quare Deuenicad
natura Radicis ligate ficut 8C radix ligata in feipfam:^
•mproducitur eft quoddam medium & hoc imcllige pro
regula Decimaqiiarta SCDccimateriia.
Secudo fcquit' quod cum fuerint tales Deducunt' p for
ma radicis oifiunde inuice incruciando fe , 6Cefi imilis
modus ficut fi quis Ducat 7,p*^4. Ini 7.p.^M-- 8C
Timiliter Ducere 7.p, $£.4., In •'
Navtrobfi 5 P«tno 0 cdiic’s numeros anteriores SCpo^»
fteriores, primus e numerusfccudus radix numeri,Dein<’
riequadrabistcrminos, 6 Cmcrudado mult^icabis: exc
pluminprim 07 .m 7 .fit 4 p. 5 c 4 .in 4 *
fiti 4 .€ricergo 4 ?.p. 1 ^itf.oeindc ou^ 7.p.'$:.4*
ces7.m(efit4p.8C^.4. infe facit4. 7. p.iy.4.
tmc4p,in4.6C4s>in4.bisfm£ propter ®4p.p.i5-,i6._
mctuciatione oue radices ip5.videlii» iji. 4 p.p.^. 4 .
ect ig.manifcftu eft igit' efle tria gene •fe.4p-p.'fe.4.
ramulriplicationaintalibusprimara
Iitteraru, 8 Cpducit' numerus: vltimas*' $:. 4 p.p,§:itf:S.
ru iine quadrarura 6 £ pducit' radix: 6 C
vlrimapi cu primis iaquadrarisvttifcp
6 C pducic^ radix: 8 C ica pdu 6 rio vitima — — —
—
ruinterfe cftmcdia inter pdudione primarii inter fc.
SCprimarncu vldmistnlcoicatcapduaionc primaru
in hoc:g> multiplicant* abfi^ eo quod quadrentur; coni<f
municat cum produdione primatum in vltimas , eo 5
produdum eft radix 5C non numerus.
Jp RecifumOicifnumerusquiOuftusco reliquo iiiliilfa=»
cit excepto primo numcrotveluti tecifiun £»c 7 .p.^.p.c
7.fi.i?£.p.8Ci^.p,p.l5e.7.eftrecifumOG$s.p.iS.^.7.quod
ergo iudu facit remanere fota prima littera eft lecifum
vnde in quolibet eft facile inuenirc pmiitando pluslo#-
co minus: 8 C ponedo minus loco plus vt redfum Oe $:L.
7 .p.j.e ^.L. 7 .m.;}. 5 C recifum oe $i.L. 7 .}n,i^.; 5 . eft J^L,
7 .p.l^.: 5 . 6 £ hoc nota bene efi igit* aliquis
numerus pducit* in fuurecifum: pducimr 7*P'^*5*
primus numerus, Oemptovltimo vndefioi T^o-'i^*5
C07.p,i5£.5.in recifumfadt 44 .precifc, 8 £ 4 ?.m. 5 .
^.7.m.t5e.5.mfuumrecifumfacit 2 ,produ^ P*^- ^45*
citutigitur femper quadratum primi nume
ri;pempto yltimo* 44 - •
Atia vniuetfaliquodproducituieft eodem modo sfed
eftradix[eiidui,nonnumerus,Tnde(^) 7 .p.$c^.in ^
^m.$e.4.producitl^.45«GmpIjcem.
DemonftranorupcthisomnibusfuQdau cft in quarta
fecundi euclidisocmonitarata per tertiam eiufdem/ecun
do fuper regulam fequentem.
20 Omneplus iaplus multiplicata, aut minus in minus,$
producitur eil plus,omne minusin plus , aut plus in mi#
ousquod producitur eGminus^exemplnin hac hguta*
^ n 1 5 Manifcftacftigiturquodrcmanci4o^
H fi im £1 a 49 <reQianet 4 o.plus
^ ^ aucem£i.8C£uninusnibilfaciunt.
Aliud cape [7,fi.$u4.ira,^«.i9d. Produdum igitur
Exemplum, 7. p. 6:^.1?^, mhoceft4$.
4?‘ in.4»
Aliud exemplum eit tale* $2* 9.&$f*4* S.lftM*
9 *
Totfiigitur eft numerus 1^.144,
qui eft vnitas:vt pacet nS
^ J44,eft 12.&C ^$2.eft 6 ,^ totd eft i& Oepta radice d4.
quce$. 8 C 8 i.qe 9 .remanetvDitas 8 Ccatd^ducic'.hecre
gula tenet in integris itadisfurdis 8 C Oenominationib**
11 CdvoiuerisriupUcare aut triplicare fVadice vniuetiale
nihil aliud e q multip]icare$;.Vun2.vcIj,&;Gthoc md
volo multiplicare Hi, V’.7.p.4,inj^uadro $;.V.p regu#
lafuSfit7.p,-Ss^.p.quadro5*fic 9,t>cinde quadto,o.7«
^.^^,ht49.p.4^uadro9.fic$'i,multipIico8idn49.fie
j 9 d 9 .mul t jplico 6i.m 4 .fit JX 4 »igit' $2^L.j9d9.p.^4i4,
eft ndudumjan V>7«p>t^nue triplicatio illius
Aadix adt^«eft^.^^Z4,cfti$.q ifida Gmulfaciunt
^i*cuius$e.p,eft ^duda:poftes facere eriihoc md qua#
dtaw fit &»7.5.$f.4*quadra j, St 9 , multi#
plica In 7 ,fit tucetum quadra $c. 4 .de 4.quadra 9, fit8r«
multiplica Si*p 4 *fitp 4 <accipe^.eiirigit talc j>du(3tl
e oicere^gi^ue ifte modus e
facilior SC tenet etii in rupionbusvcoidldcft: vetd noo
squebenep6tmaadahmemoric:6C pdu&ui^V, eS
td:Pnmus aure modusell tedioGor fed melius pot me#
moriecomMarI:dCj>dudu ed^c^.LfiCtame j>dudii
E rimn fiCfecundtt ruacide.VDde tantd valet oicere
^ i 4,quatum oicerc$».V»^^«p.$:.^ z 4*
2Z Quod Giqdcare volueris ^V^.z
4.^drabisi^Ptimatm SCGec
SC hec e ^L-reduceda ad n umeru p regul J infrafcnpta.
^ Cu volucris reducere aliquod trinomiu ad quiritate Gm
plice:fariashocmd^q tenet iaquadrinomiis,SC quino#
miis numerisjdc $^quadraris,cubis,6C $(^Gmplicibus,
6Cmixris>quomodocdq(ppofaeris«ExepiQGctrimomiii
volo reducere ad numerum oenae
cx hoc trinomio qui volueris quiritate, vc^. vel ^.«.vel
$ely,$i.oico $ tm eG multiplicare reGduriin Ce, SC a j)#
dudooenacrequadratG numeri, aut$e,OetraAe,qulcS
multiplicare totu trinomio, in fuurecifum , aufi^amus
cigo$c$e,8i*|> exemplo, remanebit^.^$£.4.L» multipli
cain lepet modu ^X,Gt i^.p,^.i44.multiplica l^^su
in (e GtiMi^oetraenda a 44.8Cqa talis oetta#
dio couenietet Geritio pot faciemusp regula iungendo
8 i.cai 44 < 0 eiDdemulriplicldo 8 i.ini 448 CquadrupUn#
dop capitulo agtegarionisfurdoro iunge igi£
ffe.i 4 4.gt 1^.2 2 ^.multiplica 8idn 1 44.&quadrup}aGc
4^^*t>iccmusigitr 91 ex talifubtradide^ veniec'!).^^;.
V.225.m.i^.4^^.veI$cL.i44.m.$;^i<^.i ^.dCsequiua#
lent>Et Gmiliter poterimus oeducere hoc trinomiareci#
fum in fuo trinomio eode mo^airifetas ^.8i.que eft m«8<;
multiplica in fc {it 6i.0eifldc mukip\ica i).^,l^.L.i 44 ‘''ii
ic & fici57,p.i5j.97j44,auff€r8 i«Oc 1 5 7.remanct 7 <5.p,
7 ? 4 4,igif in ouabusopcrationibusrcduxifti trino#
miuad binomiutmultiplicado lemp quirita e ablatam
in f€,S£ sufFercdo a multiplicaiioric refidui , 8C Cmilitcc
reducemus^.5»7j44.p.7 'S.ad numeru fimplicc octrac
76.a 15^,97^44, 8C multiplica 54.97j44.in fe & fit 97^44«
SC fimilicer multiplica '/6.in fe fit$776,fijbtrae ex 97^44,
produ(5um 577<5.SC remanent 9i56S.
Jgit' hoc moporeris reducere trinomia, SCquadtinomia
vniuerfaltaiad numeru Omplicetna ex ptecederi regula
ttinomiu vniuerfale autquadrinomiu reducitur ad nu#
meru 8C f^.L.p prima opcratic«ic:igic' p hac reguli re#
ducet' ad numerutaquafi forctredudup|r€cifa,cxquo
tandem fieripolTuntbiuiflones prout Docebo inferius*
24CttvoIuetisrcduceteix-.L.ad5i.V’.maxim€ autem fi
fintDiiierfaru Denomin3rionQ.Tunc reduces partes ad
vna cande naturi oeinde iunges pdui^a cu mul tpli
carione vnius pdudi in alteru quadruplicata aut multi
plicata p oenominationc,6C hoc p modfi^s. V.K^i+illa .
V.erit atquiualensradiciligatepropofite.
Exeplu fit i>^.L.5.p.5£5c.9.quam volo reducere in 5£«V^
multiplica ^.J.in fc facit5,quia 9,aflumic' p oeinde
raultiplica$;54.9.inrcfitl>:,9.ingcigit'hec ouo quadra
ta videlicet 5.6C5--.9-fiunt5.p.1>4.9.oeindcreducesj. ad
quadratu 6C fiet 25.habesigit' p.z^.SCi^.p.que funt ciuf
de nature quas multiplica inuieS 6C fit zi^-qui 1 ^, oupli
cabis, Et quia cft 5ii>j.erit pe r regulam vigefimam pri#
mam multiplicanda per itf. fiC fit j«5oo. igitur $4. V. J.p*
54.9.P.5454. jtfoo. cft tantum quitum 1^L^.p,1^1^.^.5C e
Oiccrei^i^.jtoo.queeft^o.aa^dita adi^.9.que €ftj.6C ad
5, quod totum eft $4.V .8,p,5sttf0t eft ^.Oifta*
CDc muItrpIicaHone &eriotnfnattoii&caput iS;
^Onas oenominatiooes luo ordine hoc modo.
Innumerus radix ce* cu* ce.ee. R.eI,P.
Ii? 4 5 <5
cu,cc. Rel.i* ce.ce.ee, cu.cu. cc.f\.cl*
7 8 9 lo 11
JTunc tegula eft multiplica numeru in numeroj ^ J>du#
cit'ell numerus oenominacioniscaidDiUltis a Deiiomi^
natione multiplicata, quitu oiftat Denominatio multipli'
cansanumcro,€xeplu7.ce.Ducant'inS.cu.fjnt5<J.pro^
pteinumero&jtelataprima nacenrusqui c multiplicae
tot Oiftat a numero p ouo,ica Rel,P*oiftat a cubo per
Ouo igit' fiet56.fveI.P.itcm Duco 7.cu.in 4 .cu.cc.proue#
nient 28.cu.cu.nacu.cu.Diftatpertres Denominationes
a cn.ce.ficuEcubus tertius eft a numero*Itemd,ce.cea?ei
miz,c€nfusfaciunt7Zscc.Re{.namce,Rel. eft terdus
a cu.ce.ce.ncuc cenlus eft certius a numeco quare SCcx«
^De Diuifione numerorum Gmpliciu caput,!?*
luiGo eft quotientis partis in ExeplaptimS
.uentio,nihil.n.aliudeftque^ 7 9 ^ ^ 4 ^
Itereq parsfit7.Dez8,qul ?4^
i oiuidete 28.^ ’7.8C ecotrasigi
turmfimplicibus hoc mo Diiponuntur
ponif prima littera fubprima a parte fi ‘ \ A. ^
niftraofimodofuperior fir maior ve^ •
luti in Primo Exemplo vidcs.aiicer ponitur fub fecunda
littera veluti in Secundo Exemplo vides*
% HisDirpofitisquerifquatulittcrainferior fupetiorenu#
pveratuuequoticns,vel>fic(ccudafupcrfecudam veluti
in primo excpIo?;numerac 7 .bis in fecudo cxepIoS.nUi?
merat 7?, nouiesDeindecoudcro an fecuda littera poflle
totib ingredi cu fup habudante^SC exemplum eft in pri
C iiii
57 < 5 oo-f i 9 ^o.^.i>£. 72 poo.§lj 5 i.ji 4 o o.iS.i^$s.»
yij44ioooo.m.i>£f5t.i67pdi<Soooo.ra.'gi'5e.5ji44ioooo.-
Et hoc eft oiuidendu p 1^:.97j44.p.7tf.midtiplica ca
fuum recifum SC 61^344.15.5770.^ cftoic«rc 9 i 5 < 58 *
hic ert oiuifor: ocinde multiplicabis i?i.97344.in.7^.In
i5j.L.rupcriorem cn numero 6Cl34ly.8C fiet ^duflium.L.:
numerus 6Ci34.8C^i>t.conitansexi8. partibus, queqde
«rit oiuideda ppi^S.SCexicseft ^uemusqGcus V5 1
5 Cdantoiuiforfucric^V^.trinomialiSjaut qdrinomialis
quadrabisf^.V.p modu fuu,8C Gmiliter Oiuidendu qua^
drabis,6i: habebis l^^.ttinomialem aut quadrmomiale5..
L.oiuidenda, quate p precedcutem regula Tequciis oiui
GoQetn,8C9 exibit no erit j>uentus fcd bene eius ^
exit ericpuentus,8i hocbcnecauc.ExempIu volooiui'
dere 20.p 1>£. V’. 25 .m.l?i!.ifi.ra.'$e. 9 .in.i 54 . 4 .^dtabis vrra
q{ fiet 0midendus4OO.8C Dtuifor 25.m.'^L.id.ui.l>:.p.m.'
)^.4.vndeperptecedensCapitulum SC nonam regula;
27.Capituliexibit1>£L.extot partibus queiude facient
25.cuius 5 -prouentus talis hiuifionis.
IJ^Dehiuifionehenommationum Caput 22.
j Vm Diuifor fuerit tantu vna oenominatio,bi>
Ip^^Wuides numera p numeru SC exiens erit nume^
Irus talis Oenominadonis Diminute a Denomi^
I^^^Mnatione Diuifi,p quaraoiilat Diuifot a numeio
in tabula Capituli iS.cxemplu oiuido 5 ' 5 .ce.ce.ce. petS.
ce.ce;exeunt 7 .ce.ce. 8 CfimiIitciDimdo 7 o.ce.R.cl.pio
R«1.2. prodeunt 7.cubi: ocmonftratiocftpcr multiplii?
cationem.pto his nota naturi figurarum vndecim cum
DiconumeruOicorcmabfolutIvtca Dico 7. vnitates..
2 Cu Dico Radicem Dico numera qui in fe producere De
betilium numerum cuius eil i^t.eiusfigura eft co.nume
ri vero nulla figura positui quoniam per fe inteiligitutw
F?S-
Ccofusvcro vult t)ic<rc quadratura talis $£.8Cprocfud^
tui exijf.inrcipfasoudavelutitf.iii^.facitjtf. ©ICO quod
6.efti>i.j6.ccntus.
Cubus vero oiciturpro dutSio cenfum, veluti i.in
i.fit4.&:i.m4.fitS.igitur 2 ertl5i.4cc.8.cubus.
CenfUs vero in cenfum cft quadratum ccnfus, veluti 2»
in 2.fit 4. 8C 4.in 4. fit itf. igitur lo.eft cenluscenfus ©e 2.
Poft hac fequitur Relatum Primum na hec Denomina
lio non cft cubica,Bec quadrata , cft igitur;2.E\.el.oc 2^
fitn.ex radice in ce.cc. vel ex cubo in ce.
Poft fequitur cubuscenfusjvel ccnfus cubi, cuj.n.cubus
in fc ipfum oucitur,fit hec oenominatio,vcl cum ccnfus
cubatur, veluti e.eft cu.Dc z.Dudus in fc ipfum fit<S4.,
Poft fequitur Relatum f€cundum,5C eftquod ht ex cu.
in ce.cc.vclutii28.cft Relatum fccunduocz.ita.n.voca
2ur,nam cum omnes figure ad vndecimam inchoado a
cenfu,fintcc.alicuiusvcl cu.cxccptisRcI.Primo fiCSe*?
eundo metito relate appellantur.
Poft fequitur cenfuscenfuscoifus veluti 25^.cftcenru$
3)ei^.qui eft cenfus de 4.qui eft ccnfus de 2^
Poftfequiturcubuscubivt ^iz.rcfpedu.z*
Poft fcqtur vndecima figura 5 C el't ce.Rel.cu.n.Prima
Kci.ducit'mfe^ducit' cc.Rel.velutij2.inj2 facit 1024
faciliter igitur memorie mandantur nec tranleunt com
tnuniter hos, quia fatis Difficultatis eft in hisipfis, quod
autem fequitur cft Relatum T ertium.
f CufuetitDiuidenduin aliqua denominatione minore
Diuidente.qi exit non eft nomen habens/cd remanctin
luo ce. veluti oiuidop.cc.p.j.co.p.u.pj.co.cxibitjico..
^•^•P-^nianifeftu cft 5 no eft Denominatio nome
nabcnsnotu,cu igitur itafitnunqdiuidcs p numerum
rold,nifi iampoftintreduci ad Capiculuncc cum maioi»
le denominatione nam in vnonon efticiesnotius. in al
tero efficies igcoHus, fatuo cafu vbi iteram effer muTtipIf
canda,tunclicecdmideceper denominatione maioiS,
4 incompofieismodusdiuidcndieictalisipiimoinueaias
diuiGonem prime denominationisp Primi tegula Ca^
pitulijSf duc ca In oiuifore SC det rae a diuidcndo: poit#
modum qucre idem dc reGduo bC totiens itera quotiens
cuacuetur totuveluti volo diuidere^.cu.p.^.ce.^.^.pet
j.co.^.i.queto Primo per Prima j.co. quomodo ing^e#
diuntutm9.cu.6Cjnueniop^.ce.na^.ce.in^.co.faciunt
p.cu.p decimuoctaun Capimld,duco igitur ^.ce.in tota
diuifotem Gt ^.cu.p.^.ce.detiao a diuidendo remanet.
quia per precedcntem regulam 4 . non poteft diuidi
niC modo communi Het igitur cxiens^.cc.p. ^ - c^. pa ,
- .;
$ R.egulacftquidl modus yniuctlalisdiuidendi vemtiin
Ilotis tenet tu in omnibus, 6C el't diuiforcm iub diuideo
do ponere veluti volo diuidere 6 . co.p.^.p.yce. per 4.
co.^.z.fic facio ^‘^profetunturautej
Cc !per modum fcadorum uto cenrus^.d.co.p.7. eGmi
veldiuirumOe 4 >co.p. 2 .
^ R.egulapaucior€SOenominationcs,nunquapo(runt,du
uidipet plureSjVt exeat denominatio cogniu abfolute.
7 R.e^la aliquando Genda eft tranfpoGcio,Tt inuenias
quotieDtem,vtt.ce.m.4.cqultur i.cu.nd datut cornua
ne diuidens fed tranlbonc K demei.a ^.ce.m.4.SCGec^.
ce.m.^.addeadi.cu.neti.cu.p.i.
$ Fit aliquado additio prodiuldendo exemplum, ponitur
cubus equalis^.ce.m.i.iitin6 poiTunt habete diuifotem
cdmunem,ni diuifot vel eft numerus, SC Gc noiuuat pet
Tertii r^ull>yel eft denominatio maior, SC ficno exit
i)otijpertertia,vc!pluresdenominationes 8C ficnopot
fieri diuiGo p (bxtl,io hoc eigocafu fubtrae vnitate; ab
vtrocp,£CGetcubusmi.equalia j.ce.fi.^irtc regule lo^
quunnuno de diuiGooe vniusp altera, na Gc no teneret
olna
sa no valet^. numerat ii.tCii. /g/mr »liqs numerus nu
merati^.dC i^.aucii.S£i4.ancccedes.n.yera eftSCron
fequesfalfum,ncc ccnet}.numeratiz.jgit''4.numcrar ij
imo fegturpotiusoppolitn/cd he regule intcIWguturOc
cquationibus SC non alitet, beDe.n.valetcubusequatiu;
ce.^.ffi.4,tgiturcubusp.i.equatur^,ce.m.^»
9 ProcomumiginjrOiuidedof)ponutur in prceedetibus
tegulis tmo exempla Primum^ce.m.^equaliai.cu.p.i.
Secundum eil^.ce.m.^.cqualiai.cu.&i.
De mo igitur oiuidendi Primum cofidera g» no pot elTc
numeruslimplcx,n€c Ocnominatio aliqua fimpicx per
T ettia reguli, SC ga ingreditur numerus in niuidendisp
eande,opportctvt fit numerus in diuiiotc,5Cg) fiequo#
tiens, cois aut ©iuifor ad j.8C i.no pot efle nifi vritas,igii:
©iuifor ell vna Ocnominatio, 8£ ga no pot ec plures vna,
8Cctt numerop Sexti 8C Tertia, 8C nopoflunttranfcen
dere ceBfum p eadem Tertii, SC numerus oiuiderdus e
rnicaSjigitur quotienserie vnitas ta in Ocnominatione ^
io numcM,(ed fi fic igit' Oiuifor necceflatio eft i.cc»p.u
veli.c€.!5.i.vcl uco.,p,i.veli.co.ffl.i.obicruatis.n.rupra
faipnscoditioibus aliter Oiuifor eflend pot: experiamur
igitur per chartam omnem modi SC exitin oiuifione p
i.ce.^j.fa^ oe i.cu. p.i.hoc totu r.co.p,
Scita nulla fcquitur equario. • .p . .
Dctndcomifii.cu«p.i.pSecaduOiuifor« videlicet i,ce«
ffij.SC no pot exire aligd ronale,na fi exiret numerus no
poiTet p ipfum Ou<Su in cenfum pduci cubusrfi vero ra^
dixjpducerctur tres nature cubusjcenfus, radix, SC non
funt nifi Oucin Oiuidendorfi veto exiens eflet ccofus, igi
tur pduceteturccnlus cenfustgeflet fupra cubu:igitf ce.
hopot ee oiuifor g» erat pbidutrelinqunt' igitur tm Ouo
mcbta videlicet i.co.p.i.5Ci,co.S4.experiamutigituri,
co.m 4 »SC cxi( Diuifo i,cu,p,i,hoc totum i,ce.^.i.co.|p,i.
^•T cV.tnci. 1 *' 6 r«^it'<lwituTigiturrtu\fort\ifii.co.f . 1 .
&quoexKi.c^p.i.m.i.co.omilo«ttam^c€.m.}.peii.co.
jp.i.exic^.co.m^.
Pro Secundo exemplo 0iiufoi,cu.m44p i.co.m.i. exirp
f nta i.ce.p.i.co.p.i.SC oiuifis ^ ce.m.^.p ide exit ^-co p.^
gitui in Pnmo cam cquantuc i.cc.p. i,&i, co. cum }*
co.m4.
Etin Secundocafu ^.ce.^.-i.equafitur i.cc.;p.i 4 CO.^.i.
Ex his patet equatio p capitulum lo.flc 14 . £c rcgulasal
gebte iDfcnu$poneDdas:videquirubtiliterhoc indaga
ti Turnus nam pcrio.SC I 4 .capitulum fequirur tandem
pnma equatio i.ce.p.4.equal]a 4 .C 0 .SC in Scedda Kce,
cquatur x.co.p.a.
10 CdfuetintDenommattoaesrubquotictibuiOiucTns, 8 C
fuerint oenomioattoncspares,n 6 <rit Dmilcr iniegcrnS
cu Diuidis collis fupcihabddans no poTiimcequari pac
tes, 6 C ideo ht ftadu vt in exemplo j.cu^p. 7 « fi oiuidimc
P i.co.p. 7 .exit j.cc.p.i 45 ..m.ii.co. ffi. opot
cct igiiur ad hoc vt exeat integer vt Secddn Qt quotiens
Ptimo in numero,rel in nenominatione, exemplum pn
mii.cu.p.i.c 6 cordantin vnitate item exempifi fecundi
vti.cu.m.$.namS.eft cubus SC ideo cotrefpodet pnmo
in Denominatione, talia poiTunt Diuidi quare 6Ccx.
II Si igifDiuidetesi.cu.fi.i.pi.co.S.i. exibit i.c<.^.i.co«
^.i.Gvero i.ce.ce.m.i.pi.co.m.i.exibiti.cu.p.i.ce'p.i
co.p.j.&fiomidesi.R.d.P.ffi.i. p i,co.m.i.exibit 1 . ce.
ce.p.i.cu.pj,ce.p.i.co^.i.&fiDiuide5pz.co.m.a.cxw
bunt Dimidia horu5,£C liper ;.co.fii.^.exibit Tertia pars,
&:ica in reliquis pr(»ortionaliter,fiC fi oiuireiis p ^ co.fi,
^ exibit Duplum & fi per i co.fi^ triplum
.
IX SiveroDiuidas i.eu.p 4 .pi.co.p.i.cxibiti.ce.p.i.m.i.
C 0 .& nd pcedit ad ce.cc.rcd in conuetfis cm & multipli
cibusac iub multiplicibu» vcluti poiTumusDuudeicLcu*
jp.T. p 1. co.^,i.Kpj.ro.^.j.8rpoflum’Oi'aldcre^.cu.p,
;.p i.co.p.z.flC fic oe aliis mulriplicib^&fubmultipiicib^
1 } Ca &tujaenducllD€nominddonaparinSC pci.autim#
parid &C per plus: habet Piuifores multos, 0 autc ccon t;a
videliceioenominationd pand,2f pplus.autimpariu6C
j>minus.hab€tp3U'-osO!ui'ores. Excmplii igitur fadiw
terDiui0bi!isedj.cu.m,7.vei i.ru.p.j-ce.p.z.cxcmplutn
male oiui0btl/s crt vf j.cu.^. 7 .vcl i.cu.p.j.ce.m.i.
Numerus autem quotiens, non abfolute impedit, fed in
comunt oiuidcndo vide occimam,
14 Si oiuifetisi.re.ce.pa.pct i,co.p.r.exiti.cu. p.i.co. p.
-,~^„-i-.^-r-iH.i.ce.ra.i Hki oico Oe multiplicibus &C
lubmul'tjpltabus,fi vero Oiuidas i.cc,cc pa. p i.cc.m. i,
cxiri.cu.pa.ce,p.i.ro.^a.p.j7jy,^Y:r.'^^*^* couerfitn
Sc in multipIicibusiG vero Djuidasi 4 CU.pa.peri.co.m.r«
exibit i.ccpa.co.pa.^. t , 0 vero Picat Oiuide
i.cu.m i.pcr.r,co,p.i.exiti.c«.^a.m.i.co.m.|-f^^^^
(C Gc proportionalitcrin conuerGs SC multiplicibus.
15 Si igitur Dixerfto{ui0i.c€.^,i.p i.co.|ia.Kexiuit i.co.^»
i. co.^ptu I. ^•^igiturcum Piuifert» i,ce,p.i.p i,co,p«
. c d;^;Trr®-****>t>it piuilbr qui era t i.co.^a.
Dixit qsmuliiplicauf numera &poftoemp0 vnitate 8C
puxi rc1iquuin;.6C fuitpdudtd squale cubo, ina.igit'
cc.m.5.jcquatur i.cu.ma.querocomuncOiuirorejqfuit
j.
co.m.i.oiuidoi.cu ma.cxiti.ce.^.i.co.pa,Pmifb aute
j.cc.m.j.pi,co.m.i.exici.co.^.j.igitur i.ce. p.i.co. p.i. -
tequantur j.co.^.l.igirur i.cc.jrquatur i.co. & ita
fequereequarionemmueniesi.co.tpquarii.p.t^r.?.
16 Nunc afirponcrous g? cu oluidif numerusp altd plus ea
dep*rfe,pucnirparsipra:veluticD Piuidimus P.p.7.p.
^tipGuse.exitipfi P..'t5uap3rs videliccti.quieriam acTdi
tus ad Tfacit fimtlitcr 7 .cu addiiione ^oe i8, Piuif
’ 0t i^.flCpioucnir^ Pc i$.SC cllipia additio :po0ta addi^
tioci.co.ad7«fiettiuifor7-§'>*co.viidccciifus6C7-<‘P<
-.vquanrut iS.igicut ex 49. Capitulo additio eft z. 6 c iic
c:cemus 3 > 7 .p.:yr^‘|^€ftxquale 7 .p.z.
37 £Lponam'’g> qda wxeritz.cu.^.4.ce.p.z^.equant' itf.
” co.p, 55 .cttcfcias 3> fi addantutcomunker i.cc.p.io.co.:
p.j.nu. fient z.cu.p.tf.ce.p.io.co.mqo.sqUdha z.ce.p.
z^.co.^.tfo.nu.oiuilbtcomunis cftz.co.p.tf. exit pro
pnmox.ce.p.$.p rec 6 doi.co.p.io.i|it' i.cc. squatun.
co.p. 5 .igit res cft 4 igit negotm horu cas^
pitulOtu cofiat in feiMo addere vel minuere nonec in^
ucniascomune Oiuifote^na tuc habebisxquationem,&C
hoc in cubis squalibus radicibuSjSC numeris . ve! cenfi#
bus^dC numefis:&C teliqs aliis capitu]is.vcluti oleamus
cu.funt squales Zi.iadicibus 6C i8.numeiis:adde cornu
nit€ri 2 .ce. 6 C 9 ,co.fientj.cu.p.iz.cc.p. 5 i.co.equales 12
cc.p.jo.co.p.i8«nn.igirut oiuifor comunis eftj.co.p.j^
exiensprimum i*cc.p.pco.squalis 4 .co.p.p.igJturi.ce,
jcquat i.co.p.tf.igif p 49.capitulu res ej.&ita de omni^
busaliistn omni aut Oiuidedo ingeniate additidesSCoi
minutioescomunesreddctestienominatiocsqfi fimilcs
1$ Etefialiusmodusvcoiuidamusoiapi.co.vclpi.ee exe
plui.cu.p. 8 .£Equalia 8 .rebus 5 tficcefusp. .fg, ctit squa
lisS.fiC fimiliteri.cu.p.itf.squat'u.radicibus igit'i. ce*
p, J^squat' 1 z. numero, 6C oiuidcmusKJ.p tale numc
ru^quadratus deintus puencuijfaciatiz. 8 C fimilicec
i.ce.p.4««quct' oportebit diuiderci^.p talem
numero^ exeat 4.p.quadra(ooiuiroris:6Copciaberisp
occimafextaSC Dedmlfeptima regula huius capituli 6£
eueniet Oiuifor 2.£creruant' eciS partes proportionales*
19 Et ealiusmedusvtfaaamusficut fecit algebreaudtor
f^ponemuscubuefifuis additionibus, 8C Oiuidemusto#
talummiin ceiu5,8C fuppofitog» cubus fuctitg. paruus
magnusaat2itf.se exibKj47p* 1^97 2equalia1.ee. qua
X 7 1
s n
4-s£^
te e^preredentreritccnrus^<.S£^.tf.a'qua twtradfs 2»
tcmancnc rcs4‘Cenfus itf.cubi «4^
COc exrtadtione radicum quadrataram 8C
cubarum in fimplicibus Caput
I Xttahit't^.quadrata fignido litteras atjex>
Jtra verfus finiftra vna intercepta, vtinexcpo
l| volo habere radicem oc 75 ^ 5 ,fignabo vt vi
i des, Deinde qro numerus
gcuacuetprimalittera.SC ipfumin
U multiplico ££ Dctrao a Primo vt
inexeplonumctusquiin feouiSus .
cuacuar 7 .elt i.ouc igit' z.in fc fit 4 ,
Detracex 7 .ficj.poftmodumoupla
pTimunumetuqefti.fic4*6C oiuls* _
denumernfuphabddantevlcp ad SecudapunftuftTr •
exientein Ic ouaocofidera an Tupetet littera Secudi r o
ftiivclutimcxtelo ppofito ou^ ^
ploz.fit4.oiuido^p.exit9.8Crup ' 7 \
fumvqantcpofitaad j.fatiutjj*21Z—f_ ' - -I
igit'9.infeDudlus cxccdit^j.acd rT. g
pioigit' S.ouco in 4- fitji. ocmo •—
aj9.ndt7.q antepofita adj.fati^ -f*
unt 75.igi t' hoc exuperatquadtatnS, igi^ ponamus f.h
dinfem^4*oetrao4.exvruprapo ^
fira,rcmancnt9.6£feruo7.ouco8. ,
jn4.fiut;z.addo7.fitj9.oetraoex T ^ “
jy.rcmanetoo.poftmodum ouplo ^ ^ ^ 4- i
28.fit5^.t»iuido94.p5^-exiti.appo
tioigifufub^.vtinTerdoExcm# $
pio vides ab hac parte. 8C OUCOi.
inrefiti.oetrao cx5.fit4.oelnde # 5-6
CUCO i, in
dix talis numeri fle fupcw^ - ^
iuntif4. %• je^ L 9 4-
'
Pereundem modum habebistsdi . "X ^ T
cemhuiusnumcriinfrapofiMque^ V 9 7 4"
rcndonumtrum,quit'Uicuetpn> ^ g i
masDuaslicteras^Ocinde co multi -
plicaroin rcipliim,£coeira(flo,ru
Probatiop7.
6
O 1 O
:?y 4 -
^/cj
pia 6C oiuidc SC inuenies ouplum fubini? Probatio p 9»
crare tfroptrareigirur vtlupra. 6
z Modus fibationis eEriplcx,pn'musqa 1 2
r
Ouda radice in feipfam & addita fupe/ z
ratioccfitpumcruscuius radix quere#
baf:&iik modus c p mulriplicationc.
Sccunduseft perciuifione quia PtuUo
Primonumerop radice, exit ^-.iteru.
aut vnitasp!us, 5 C lupet cil lupado»
Tcrt;usepregu]37.6Cp.vclaii in
t>}i}jficnc,na .pbatio p j. inSecudo
numero in tdcliceco.Ko.igif pdu
ftue o.fupationis autc c^.igitur to
tiuscritiupatiotf.flCita e.Pet7.au
tc, pbatio $£.c5-Ouc infe fit25.ru^
patio e 4.ruprti6;sauteq 644.7X11
pdtio c ^.q addira ad 4. facir'10. p
bado cigit'^. fluita totiusprobatiocil
j.in alioaut exemplo Probario perp.
vtrinq? c i.flC per 7.vtrin(5 eff o.
) PoftquSfciujifiradiccsintegras rouc
nit vtfci.isapproxlmadonc cufradrs
fle hcc opdtio3dnumcrat'int€gnsob
ifFinirarc:oupl^igir'radirc flc p tioc
liuide (upeia^Demde mulciplic<i'*fle lu
Probatio p«r ^
d
otf
o
Probario pery*
6
55 )
5
i'Ui
p«rfst)mi(}epOap!ura( 3 ids,Kg^ exit bctrae, acfta cdtf
nuemuIdplicabisScraphabudasDiuidesp Dupluradi#
cis,dC ^exitfp DetracsexceptaPrima vice in qua fit ad
dido fle quito magi&icerauetis fietpti^j^:K'epluiadix
ao.c4.acmpfum4.ouplo$t.fit.8.t»mido 4.p?.exici:a
addoadi.fic44:i>ucoinfefic2o.^igit'^. efupado hoc
Oiutdop^.q>e(toup1nradicis fit^toemo a 4 «jq erae
radix fit 4.^J:ouco in fcipfumfitiyHp.ff^hoc au#
te e £o.-j^»iuidc igif fupattoneq e P ouplu radi
cis 8C Q> cxicoeme a 4 * ^ fiet Radix valdeptoxima 20*
hic numerus 4}
J 7 *
_ J 7 L
7
«?<!> 177^
4107'
/t' r
4 ProcubieaamePri# Probatio p 7. Probatio p
moexetaenda io nu o o
mcisintegns ita fati 6 6 $9
«stfignabis a Prima t 7
verfusoextrl oerelia } 5
quendo ouaslitteras,
vclud in exemplo CgnatispiutftiS qucteBumernqni io
D iiU
^De extraAionc tadicfi in furdis eaput 15*
iN his DO indiges nifiaDrepoiidonc radicis Hnc
alioivcluti Volo radice i5s.7.fiet
V.7.p.z.fict$tlJe.V.7.^.i. voIoilj^L,^.^. 16 ,
ficr^^^L.p.p4tf4volol^flt. D.9.f.Z5,hc^i^.o.
p.p.i^^necindtget alia operatione fcd manet Oenomi^
natio tota.
|[Oe extradione Radicum in neno/
minationibus Caput ztf.
JjCias 9> Denominationes pares nd habet radi#
I cc qu 8 drae 9 :Secfido fcias fi fint impares ter#
xmmacionesquadratasnumerotum termina#
3 noncsquadratc.4.5.^.9*o, cubice autem om#
sibus modis nominantur.
Nam i.eft terminator Defin^tiif in i.vel in 9.«ti. in fe fa
cici.6C9.inrefacit$i.lce4>eil lerminatorDefinetiuinz.
vcl in $.vr 2. in 2. facit 4.&C t.in t. facit^4.red 5.eif termi#
natoroefinentittin 5.veluti5.in 5,facit 25.Cmilitcrd,€ft
terminator Definerium in d.Ttd.in^.pdudt^tf. fcd
terminator Defihetin in ).K in 'j, 6 C fic o. eft rerminatot
Definetidin eadgitut in quadrata fi Primus terminus SC
vltimus habent 1^,tdc operare in drHo aliter no habe#
bit:nd rn in cudis te fugit auxilia illud comune ^eden
tis capituli prcponedi1>e. reluti voIo$e.2.p.pco.p.i.ce«
erit cc.p.j.co-p.2.Et ita vo!o^.cMbici.i7. co.m.tf.
|^.vce.crittii.cubica j.cc.p.i7.co.m.tf. in cubicis at opot
ter vt Denominatio fic vna vel quattuor velfeptc vel De#
cem K fic Deinceps quo ad fpetiea Denominatiooumrnu
meralicer autem vrhabeantradicem cubicam vtl^vel
27. vel ^tam in Primo quam viamotermino*
2 Circa 9 noca cztrsdio radicis quadrate. 8Cce.ce.8C
ce.ce.cc.funtfecnda vndmodd SCeextradip l^.quM
diate.ve!uti^«4.c^uum c2.co.8C ^4«cc.ce,e 2. ce*8C
l5:.4.ce.fe.ce.?i.ce.c«.v!ide'^.ioi4-cRji.qui funtr.
ce.cc.Simihtcr cubica K cu-cuXutit iecundum rnu rao
da qcft extradio fV-cubicc. V ndc u.c ouo cu^
bi,& fimilittr $t.cubica S.cuboru cft z.co. 6f. fic D€ ains
velati ijurubic 4 4op<J.4 i6.qm fant t*uo cubi dc c &-
J Sed cubi ceiaseftextraasfli:. quadrata, 6 C cxeutis cubi
cl,auterdaeffociibici,Oeindf exstucisquadraca, aliqua
do.n.ambe.aliqujdovnaSC no aicera,aliquado nullam
«ennf,vdunci4 hab«cubici4.caiusquadraca c i.^iCha
bttquadraramS.caiascubicaeijUmiiiret.fodSi.iiabec
quadraciq cj.cutasfc.cabica cft$e.cc.cu.?i.p contrai'
rium il^-r^dicemhabeccubicam^.ciiiusqiudracac^*
ce.cu.oe u^Xed i7.fiC calcs neutram habent.
4
Sedf?:Aci.P.8cR«I.z.eftcompo*Tta tn hoc 5 oror^ct
vtricp oiaidere p cubtt,flC 9 exi t in IV.cl . P . e ce, in Rcl . i.
c ce.ee. vcluti oiuido u.p 8.exit +.q c ce.oc i.SC in ReLi
«xlt itf.qui cflce.ce.De i,SC hoc idein copofitis.vcluci oi
uido j.I\cl.P.qui funtp^.p S.qui ell cubus, exibunt 1 t.q
funt j.c<.?C ita Oe partibusK multipIidbus,ce.I\ei,P.ve :
fOl 5 f<«ftR.el.P. cuius ^,eil pui Dixi in 6ccdi’ci regula,
integrorum proercflionibus Caput 27-
jpagi^Rogrefljoeftauaioordine alique feruas, cius
i ® J^jjOuo genera pnma funt Geometrica 6C Ariline
i aut Geometria' comunia ordinatis p
§ b^wQpofrionibus , anTmetici ordinatis augumentis -
Bflii^^S-pccderc.cuiuflibet ho^ tres funcfpetiesjvnifor
inis,conformis&Csqualitcraugens. Exemplum vniun»
cuiuiq^ cH hic pofimm.
1 Vniforroe *i.2.4* $.1^.52.
Geometrica, z Conforme 1
5 Acqnaliccr auges. i.2.&24.tza72o
4 Vniforme .3.9.27.8;. 24;.
ydCc 5 Conforme o8.
6 Acqu^.«r augens
7 VmTorme iflr.i,j. 4 » 5 .d,
Atithmeticu* $ Conforme .i-j, 7.?.! 5.15»
P Acqualitci auges
IO Vniforme p.u.i 5 *
VelCc II Conforme «j.5.10.12.17
12 Aequaliter augens .5.4* ^ ?! ?•
Manifeftoeigit'qmvn«quod(5genus vel iniriurumit
ab vnita£e,v€l ab alio numero, vt in exeplis pofterioiib?
premifljsjquod fient Duodecim mebta progrcfiionum^
I Regula fi notusfic maior terminus, & minor, U augu#
metUjin Septimo 6C Decimo mounucnies numeru tcr^*
minora hoc m6.Detrae minimo a maximo, 8C rcGduum
&iuide p augumetu,6C exeuti adde vnitace, habebis nu^
metu tetminotu, ex^lo in Septimo mo, ,.4 5 ^
©cmo.i.ab.tf, fit,5.0iuidop.i.$ e augumc * * t* r j U
tu exic.5.addo.i4fint.6.termini:«xcmpIura **' *'* '
in Decimo modooemo.j.cx.iSfic i2.tuuido pet augu^
mentumquode}.fit 4 >addo 4 .fium. 5 .terminu
i Ex hoc patet couetfum videlicet, fi a numero termino
[ubemat'vnitas,SCtefiduanucafin biffeietia fiueau^
gumetUjfiCei addideris minore tcrminucognofccsmaio
rc,velutiin Exeplo termini erant 5 .au<aio ^
p.t,Demo.i.a.5.fit44.0ucoin3.fiti2.addo
mWem terminum fit i^.m aior terminus.
{ Pro Odauo 6C Vndecimo mo co volueris feire an ter#
' mini fintparesvcl impes, oeduePrimu ab vltimo,8Crcfi
dutt oiuide p Dimidia augumetoru, fi nihil fupciefi func
impares, fi aliqd patcs:cxeplo oempfij.cx , 5.1« jj,i-
.
I7.in Vndecimo mo ^ ‘
auteratt.8C5.a fimulagrcgarcfaciutv.cuius oimidifi
cft^.ioiuiroigif 14.P?. 4 cxi£ 4 . 8 Cnihilfupcr€rt:igit- ter#
mini funt qncg ide cetfi Duplares I44fit 28 .Diuid€ p 7*01
hil fupeKll;igit' tamini fimtunparcs,fi autc ^d rupee
]
cfl€tcfl€JitparcS;,vtin oSauottodoocmoi,ai5.fit 14.1
agregatum Oilfctentiarum i4*fitz$.t>iuido
ptf.lupetrunt4.igiturc€rminifuatparcs.2.
4 £x hac habet' numerustermmomhabitoprfmo,KvUi
mo &pregtcflione. vide fi termini fintimpares p Tew
til regula exime Piimu ab vlcimo, 8C refiduu oiipla, 8C
fluide p agregacu oiffetetie, exeuri adde (.1.^ ht eft nu
merus terminorUjVeluri in vndedmoj. , ,-7-
ex 17. ficH.ga termini funt impares ex
tertia regula , Duplo igit' I4*fit 2S, oiuido p agregatum
Differeciaru $ e7.cxic4.addovnitatc fiunt 5. terminis
Si vero termini p Tertia inueniant' pares exime Primas
Differetia abvltimo termino habebis penultimaSC ter^'
minos impareS;quare p hac regula numeru cerminoru,
gbusjvnitate addita cofurgutoes tcr^ -r © 11 !<»
inini,velutiexeplumino£tauom6cxi ' r 5-
mo Prima Differentia abvltimofiti^.tetminus penulti^
mus, quare per precedentem termini [unc quinq^, igitur
addico vItimo,fient termini fex.
5 Ex hac habet' p numetu terminoru,K Oiffcrctia, 8C Pti
mu termino, vicimus cermin^iquod fic apparetifi hierint
impares,Detraevnitate,&£reIiquuDuc inDimidiuDifferc
tiaru,6C exenci addat'Terminusprimus 6Ccofiabit' vlci^
miisiin pati veto Dedudta prima Differctia operaberis vt
rupraivltimoinuetopcnulcimo cermino,addes Diffeten
ciarecudi adprimutetminu,SCcof1abit' vltimuscemii>^
nusiexeplu pacet excouetfisregulequarte vel breuiusio
co primi tetmini,8C Dcie adde secudu terminu, 8C loco
De i.8Ci.exime t.&C fic in impari Dettaei,6C addeprimu
tcrminu,atin pari octraea. k adde fecu . ^
du terminu cxepluinvDdccimooeduco ' ' ''
I.a5.fic 4.Dimidiu oriaru e j-^iduc in 4 .fiti 4 *addo pri;>
mn terminufit vidmus i7>in odauo autem mo termini
funti.cxjrtioi.fiunt 4 • tjucomdimidiu
Cifferhiamm quod cft ^.fitij.addoSc
eundum tcrminuin fit ij.pro vitimotermmo.
€ ProNonoSCDudecimomoocmcvnitatem anumero
termjnoiu,^^ oifce Diiam auctionalc maxima cui adde
minore ofi3m,6Coimidia,8COHcinrefiduuterminorum
Cepta vnitate,8Ccd[urgecvItjmust€t^ i 2 a.-t
mmusaddkofrimocxemplum nono ’*
mdoria maxima e5>addo minima qci.fit^,Dimidiue
^.numerus teiminoiu ed.neduc i.fit ^.ouc in},fiti5.ad^
deprimutctminufiti^.vltimus terminus quare fimili#
tcrinouodccimominoroiffetcmiaci.ma
ior 4.addefiut5- oimidiui^oucin^.qui
efi numerus terminorum vnitateOempta fit io. addo^«
?
rimum terminum fit i).
nhoc m6vlrimaoifferedainuemt‘,Oeptavnitat€ anu
mero termmora,6tfOgmta prima oifferetia p primum
modum fcietuivltima, nam oiiferemie ille lunc vel ex
feptimO;vel necimo modoiquare perprimam SC lecun#
damrcgulamoperaberis-
S Per hocpatetcdueriUsfcxteregule^nahabitisprio SCvl
timo terminOjSC mo pgr€fli6is:facileeritinucnire termi
norunumera,naOcduccs primu terminu abvldmo, 8C
reliduu fidiuiferisper bimidmofiaru prime ac vltimc
exibit numerus tctminoru Oepto vno,aut fi oiuifetis per
rumcrutcrminopcOcptovno^cxibitOimidiuOriarnjquo
Duplicato fi ab eo bepferis ptima oilTetentia^fiet vlcima
exemplo non indiges in tam clara re.
p In boc ctii inucnies maxima biifetentia alio modo/ub
ttae mioorc termina t>e maiore^tefiduu e aggregatum
oifTerctiard.fiC prima oifferentia primus terminus ta
lis pgreirionis,6C prima differentia efl additio talis .pro«
gccAioiiis:igit'p primam icguisrciesmaximdonam.
to At fi vidmus terminus non Gtdotus/cd tantum nume
rus tcrminorujlcies DifTeretia perprimi fubduAavnlta
tc vt oixijcxeplu termini fint.fcx audio fit per vnitatem
igif tetminifuntqiiint^ audip vnitatem,quare perpti#
mas nocus efi maximus terminus, 8C hic e maxima Df ia*
II Ex hish ibct' Aimma omniu terminoru in omni modo,
adde in Teptimo X occimo mo mmorc terminum maio
ti,dCquod nc Oncas in oimidfum tcrminoium,exempIu«
primus cu vitimo facie.
ji.Duc in }. qui efi Oimidium termii»
norum fic^^.pro agregato, fimiliter
2.:5.8.ii.i4.i7.mngefiuntip.Oucin
J.fie57.n3 termini crattf.oimldium
eoru },eade regula tenet in odauo
SC vndccimofi termini fine pares
aliter fi impares fintoemeprimu^SC
operare cureliqs eode md:pofl ad^
de primu vcluti.3,5,io.iz.i7.i9.24, ,
oeptopiimofit.5.minimus additus ?-5-io-i2.i7.r$.,24
ad 24>fit z^.ducioDimidium termi
norum quod eftj.fit87.addepri/
mum fit 90.pro agregato.
11 Pro nono 6C ouodecimo mo, Oeme
a numero terminoru i. refiduu Oi^
uidepj.cxcuntiaddei. hoc ouein
agtegatuvIrimcDiffcrctic cumfua
fgr€flioneprodudo,adde g»fitcx
piimo termino in numera termino
ru,^c6Bat' erumma,cxepIo.j.7.i5.
^7*4^*^J-87. termini funt .7. demo
2.fiat5.diuidop}. cxcuti- iddoi.
fiatijrducoinfummi diifcreriartS
habita pvndedma regula q cfi$4.
}
i.;>.>j.ii.i4.i7 «
?
57
57
}
90
? -7-i5-i7-4?.o;.g7
7
z
~
-rf
S 4
114
E ii
fit i 2 4» <3uco etiam primum terminum 7
qui cft j.in 7.61 zi. nam 7» erat numerus 1
terminottt addo igitur 21. ad Z24.fit 245* — j f
Ex his habetur fumpto numero termino
tum fiC agnato vltimus terminus in iCi? — —
primo &^cimo modo Diuide igitur agre
gatum per dimidium numeri terminoiu,
6 C ab exeunte deme primum terminum, remanebitvlri^
musddem inodlauodCyndecimomodocumpareshie
rintjfi impares Oetrae ptimuterminuab agiegato, dC re
Cduu diuide p numeru terminoru minus vnicate, quod
exit dupla, 6 C a ^dufto aufer fccudSterminu,r€lIduum
€ vitimus terminus, ExCplupo.Gtagregatutermini vero
7.minor t€rminusj.deduco ex$>o.fit 87.diuido p }.dC cft
dimidiu terminoru Gti^.deduco fecuduterminu q fuit
S.remanet vltimus 24. cft aute dimidiu terminoru qui
fuerunt 7.dempto vno vt regula dicit.
t4 Et ficucex vndecima elicit* duodcdma,p nono Kduoi#
dedmo modo, ita ex decimarettia elicit quartadedma
f ro nono 8C duodecimo modo,
t ymuerfaliter cu fuerint 5 .tcrmini videlicet auftiomu
merus terminotu:minor terminus: maximus, 6C agtei«
gatu,cu funtj},«x hisnotijqualefco^ lint, cognofeentut
reliqui duo ignoti, in quolibet medorum.
16 Et ex his habemus couerfus duodecime teguIe,cognita
.n.fuma 8C differcria maxima, £C termino minore habe^
bimusmimetn termineru,G ethabuerimusmaiore,de^
duc igit' ex vitima diiTcretia vnitate,reGduu diuidepei
exemi adde vnitate p hoc totu muldplica maiorem tei^
itiinu oempto minore, Sc ^ ftt detrae ex fuma.rcGduum
diuide p termino minore, q? exit e numerus terminoru,
SC e Exeplum fit minor terminus 4.maiorj2.diffct€ntia
maior 7,agtegatu iitf.|)greftto io nono vel duodecimo
mo detrao htx j.Bt 6.diwdop).exitz.iddou dc^
mo cx ^i-maiorcminore tcrminu g e 4. fiti8.duco in
iic84.demo ex iitf.fit,u.diuido p terminuprimu g c 4w
ex(t8.numerustcrmiRori{meratigitur prc^refilo talis*
4.5.7.10 , Ita in ifta.4-S.iH9.2tf.J4.velin
hac,5.tf.8.iz.i5.20.25.^}.4i.50.
‘ Et cum fuerint.<5,cermini,vt pote, maxima dif&rcntfa, 8C
audioipfa.SC terminus minor &: maior: 8C numerus tec
minorn.fiC ag;regacu:8£cx his j.cogniti, 8Crcliqui inco^
gniri:cognoiccn t* incogniti fafta pofitionc termini vnw
us cx incognitis p re 6C operare p algebra,fiC puenies ad
cognitione Exeplu terminora vt.j.4.tf.9.i)a8.24.ji.jp,
primus terminus el^.^.audio.i.maxima difTetetia 8.nu#
merus terminorup.nifempauAio duda innumerum
terminorn dedufta vnitaterpducit maxima differetiani
vnde et dedu(9;a differeda.vcidiuira p audione , g» exit
addita vnitate pducit numera terminora:igit' deduda
vnitaccexnnmeroterminorUjSC diuifamaximadiifere#
tia,exibit audio ipra,SCgntus terminus, e autem maxi
mus 5p.rcxtus eft agtegatu vt 147. 5C hi inuenintur in no
no Seduodecimo modo, tn aliis autem funt tantum.5*
termini,qffi audio no differt a maxima dria quare fiCc*
IS Pro primo SC quarto mo.cu oiuiferis terminfi maximum
p minima, gi exitquali ordine efue pgrcifiontsOenomi'
natorii talis e numerus figurata,Exepm
inprimo modooiuidoj2.p1.cxitj2.qm **2*4.S,i«.j2,
in ordine ouple eft ce.cu. 8C eft fexta figura ex pofitisin
fine primi capituli oc ii.quare termini mere d.
Per oppofitB habes termina maiore.vt in quarto mo ter
mimfut5.8CFigura.5.exill!sec€.ce.igit' , --Ar-
cu ce.ce.itripla pportioe{it8i.duc Si.in ??‘»7-S^i4J.
minimwetminu gfuit;.c6rurgit 2.^.g e terminus maior
ip Pro ftcado SC gnto cofidera terminos impares.alitct oi
E iii
niitrcpiimum8Cr<duc<satnbas|)pettfcncs ad F>gu^
uva numcii teiniiDofutn,&C diuidt: maximum termina
pcrombo,£C exeunda multiplicabis inuiccm& radix eft
in denominatione tcimini.
Exemplum mquintomododupla SC tripla funtprime
proportiones, tciminus maior e log. dui» . ^
coinlefidtu^.quadratcrminumino ^
le fit p.diuide ii6<54.exit i zpo.Radix e jd.duc 2. p quin#
ta FigurS,8C,j.fimiliccr,ex vno adueniti^.ex altero, gi.in
quorii medio ^porcionalitcicadit^tfJgit' termini (unt
SaUumcdactt-n.propinquitas per arquakm multiplica#
donem duple &C tiiple io denominationibus.
2oProccuerroambasppcnioncsdcduccs ad Figura fui
terminijK ^duda duc in minore terminu, & pdeuntia
inuicem radix autem totius, efl: terminusmaior.
Excplu in fecudo mo duco dupla £C tripla in quinta de#
nominationc.fiti6.8cgi.duco vtru^in ^ ^ ^ „
pnmumterminumfimicj2,Ki62.du ** ’’ ruv
coinuicem fit5if4.Kadixeft72,
ii Pro tcnio8£(€xtom5,p prima tegula habes ©ifFereriI
denominarionu a prima ad vltimajfic oes inuicem multi
ca,dcinde totu p minore teiminu,^' |)ucnu tft in maxi
musterminus.Excmplum in tertio modo.2.j,4.$.tf. du
de inuicem fatiunt72o.8C in primum terminum idem,
quare maximus terminus eft 720.
22 Coucrlumhabesdmidcdomaximu terminum, pmini
mUjSC^exitfucccfllucpcrdifferctiasvfij ad vnuatem*
Exeplu.2.6,jo 2io,iSjo.dmidc p 2.cxir5>45‘h6c per pri
ma jjportione exit ji5,hunc p 5.cxit ^.himc p 7.exic p.
diuidc p.per ji.cxit vnitas ppotiioes igit' 4-SC termini 5.
2j In primo mo 8C quarto volesinueniic agrt gatu, minus
ex maiore dcttac,8C reliduu dmide p i .m. Denominatio#
ne,$ exit adde maiori termino, ^coilatur.e agtegatn.
£xepIo.j.t)c8i:eft7^^‘J'Uidepi.€x/tj9. .j.p.i7.8r«
adde ad Si.fic 120.8C m fexgalecra mrct , c,
itf.6C8i.d€ducn5.ex8i.fit65*duc infex *
quialceram que ficfcribitur | fit oerrada vnitate jquarc
fdtijo.addc adSi.fitiiuagregatum.
14 In (^udo 6C quinto mo mulcip!ica diffcterii vnam per
alia, a ^duftoaufer.i.&cuhocrcGduumaximi Dctra#
fto minore dmidc,6Cg) exit multiplica perprima oifFcre
tia addita vnjcate Gue Gt maior Gue minor ,dC rotom a<l
dc primo tcrmino.fiC hoc rbi termini fint impares &C pro
portio mulopIcx.Exepluincaruj.oe IO?. , ^ ,c r^a
fitio5.t>uc5.inz.fittf.dcduc.i.fiE5<dinide '
105, exit zi.prima oiifereaa denominata fuit a z.fit addi
ta vnitate I. DUC in zi.fit 6^.adde ad loS.fit agregatu 17U
15 In no multiplici.autem imparibus exidetibus terminis»
tresinueniaseiufdem f>portionis numeros minimos, SC
mtoorea maiore oetiado.Inqua proportione fc habet
agregatu ex Duobus maioribus, ad reiiduum-In eadem
proportione fe haben tquoquot alii ad fuum teGduum.
Exeplu;.4.5.in proportoibusfexquitertia SCfexquiquai
ta funt minimidubtrao ^.a 5.Gt £.maiotes fuere 4-M 5.^
agregarifuntp.inquaigit' pportioneedp.ad z. in cade
cntagtegatutotnoeptominotctetmino ad reliduum
maiorisdempto minore, fit Igit' vt rc ,g 4« ^
limfcitc agregatu .pgrcfiionisg vides * *
deduco i84Cx5o,fitj2.dcduco vt dixi mf,fiti44«addo
termina minore fit 162. agregatu, 8C hoc in terminis im#
patibus,cuvero fiicrincparcsfcmifti termino primuefle
DeiraedUjOeindeopabcrisp regulas Tupraferiptas vlti^
mo addes ip(um 6C habebis agregatum.
Xi Inptogtefiioncquadratorum,accipcouplum termino#
rum 8C adde vnitatem,8c diuidc pec^tSC quod exit muld
plicapet Cumam progrefiionis»
ca I ce.ce.p.^.iit i ce.fiunt i ce.cu.;p.^.ce.dimdc p nu
mcratoremqui elld4.exibic^ ce.cu.p.ice.
^ muldplfcide
mncfacicsvtvidesoucendonu t^uT
meratorcsiauice fiunt 14. 6C ducendo oenominatores
fmnti.cu.acitafiunt',‘|c[j;^g>fi volucris oiutde ,-4g,peE
ii^muiiiplica in cruce 6C eft puentus 8C
Cmiiitet io additionefacies p modu fcadi ex epia volo
addere , it^ aptabo vt vides muluplicabo f
cruce &C nent 2.i’n i co.
fi€C2co.fiCj.inicc.ficnt ^. cg.p . m.a.c-. ,
j cCtioeinde I cc.in 1 co.
fiunt icu.igit' additis j.
ce.8C2co.fiet^ ;
' g tL ^ o-
6 C fimiliter in oetradtione opabetis vt io exeplo a latete*
([Caput ^5.Defradjs mixtis cum furdis.
1 ij^MiMiVm volucris Oucerc t^.Cmplice autligatam
aut.D.aut.V.in fradioncm aliq tunc quadra
IL^^f 8 C cu cdibtue p multiplicato#
in Oiuifione SC p biuifore in mulripiicatioe
beinde quadra numeratorem 8 C multiplica in quadrata
1^.pto multiplicatione auc oiuide p ciuifione beinde p
uentu multiplica aut Oiuide p id q* reruaiti 8 C |>uen#
tuseU adueniens.Exemplu volo biuidere ^«L.p.p.^.4*
per I quadrabo 4 .fiti^.quadra#
Lo>.fitp.quadraboi^X.9.p.i5j. |
4 .ncij.p.^,i 44 .bmidop 9 .cxe ' ^
unti^p.^.i ^multiplico p 1^'
fiunt2j.};p.1^455»5igitur
V.2^ ^P<1^>455'^ eil ptuenms talis biuifioisna biuiden#
do^L.9.6.^.4*8C cxeottf I i?:.attt 455 5 «
addita ao 2^$ fit 44 ^ cuius 6 f qre patet veritas.
z ExempIumuitipUcationisiquadtata ^Uvtprius£cfra
1
diouevtfiati^.SCp.facccoucrfoprcdfcvtin ^^uifio^e
fcdfti Ducito 9.in ij.p.i44.p modu i?.. V.vc prius fiunt
ii7.f.ty.n6(54*oiuidc hacpxtf.&: exit7|5p.l5i.45f^ 5 C
acdpe.c. radice
45fe6Celt64addead7f5riumi4,7Cuius Uj.elV j
} Erninoiuilbrevel muhpiicatore fine iotegri reducas
ad fradionesOeindcopetabensvctupraexempIu volo
Oiuidere i5j7.p j.f reduco J j ad j fiuntj ‘ quadra ii. fic
iai.quadr 3 ^.m^.Diuido 7 <peri 2 i, exeut-;^, multiplico
per p.fium fl, 8 Ci?£.^ eftprouen tus talis oiuifionis-
^ PtoagrcgationcfiCoctradlioneraljahabestres modos
agregadi primus eft p p. vt tunga ^ cu$s.7.0ica I5£.7.p.
|.a!iusmodus cilpvia iacrucriaionisyCU^^.jtf.cum J-
^.^^.giugerevelisquadraomnia fiet
^De^.£Cj,De Deinde muldplica
mcrucemfiunc 4 . 5 t; 9. igitur
lV«4>eil talis additio tertius modus e
modusiungcndiocnominationesp
modum i5s*V,Diau5 fupra quare. ?_ ^
$ In extradioneant radicum talibus ^ ?
feias^ Cvtruffi extremu habet $e.tiinc potes habere in
Dcnomioatioibus vcluri i cc.p. 1 co.p.i habet vel pc
habereprimointuitu qai £C ^habet l^>tt e ideinfuidis
CCaput ;£.De furdis SC Denominationibus,
piudio ficp p.Oiminutio p ra.numeratiop pro
ptia SC Difhnda nomina, multiplicatio per cedu
dionem rurdoru,ad fua quadrata vtendo Deno
minatis tang numcristKpduda cft Denomina
tio illa vel quadratu ciuslecudu gjopottetin Ditiifionc
operarcpredfa,fiv€rooiHiforfit oenominat/ofiantcQ
® 4 uu«pfu}:^lItione.RadicHcxtradiop hoc nomen
ladix.^grcflio vniucrfalisnoDaf.particuIatesautem cx
lui5reguIis,squationibus,Kpofitionibus,0€ducunt'cx
algebra p capitula fcquetia, exemplo muldplicatfois^*
j.in 4.c€.p.5.co.quadta j.qnadra 4. c«.p.5.co,fi
unti6.ce.ce.p«25-ce,6C^.D.eorut)iidain^.vel vniuec
falis facitRadiceOiftl:fitigit' feoiusin Oiftinfta fic^.
In itf.ce.ce.p.i5.ce.facit46.ce.ce.p.75.cc.quomm radi
CCS funr iiJud ^ ^ducif cx radice j.in 4.cc.p -J.co, 9 fi
velis reducere ad radice vDiuerialc, Deduc in prima mul
tipIicationc,4 cc.in 5.co.in crucem fient id. ce.ce.;p,40.
cu.p.z5.cc.muUiplica in j.fict igit' i 5 e-VX 448 . cc.ce,p.
i2o.cu,p.75.cc,produdum illud, 8C hoc cft ideradici oi
ftinde 48.ce.cc.p.'8i.75.cc.idGO operaberis caute vt fe#
eundo eundem modu fumas radicem p que es opatus*
^[Caputj74Dcoperadonibusptoportionum.
E Roportio cll Duarum quantitatum eiufdem
generis inuicem certa ratio vtDixjteucUdes:e
autem Duplexsqualitatis qlimpIex,8C inua^
riabilisfemp eft veluti 5 . ad & Diametri ad
Diamettum:inequalitads Duo fimt geneta,rdttale,8C itra
tionale,oicifauieppordordnalis,qnumeris DeCgnari
pdt:vt 7 .ad ^.at irradonalisqno p6t:vt Diametri ad co^
fiadrradonalis autem funtouo gcnera:maioris,£C mino
lis, maioris vtoiametri ad cofia,minoris econuerfo.funt
autem linee oe qbus loqtur.euclides tf.binomia, fiC toti^
dem tefidua,ouo binnedialia,&:Duo reCdua, linea ma^
iot,£( minor, potens in r6na!e£C mediale, 8C potens in
Duo medialia,cum filis reliduis,quare erunt me#
diaIis,8C irrationalis in potcntia,&C irrationalis in a£tu ti
tum, 5 C t6nalis,quatc oes erunt 2«.linee,De qbusin Deci
moelementorufcriptumcn:, Deinde linea Diuifa fecun#
dum portionem habentem medium 8C0uo extrema,
igit' cusfint z7Jinee,qiie comparant' fecundum propor
tionem irrationale erunt ztf4proportionesfecundumpto
gteflionem ab vnaindpieates,quarcp primam regulas
27, capituli.
zf^cipltxxii, erunt ^r(^oitioDesiiTat{oBaIes,}5i.8ctoti^
dem coDuerfc, quate omncsrunc7o£«
2 Rdnalium vero mcqualium Duo (unc genera maius, 8C
minus maius ve 8 .ad 4 >minusecdcra vC4. adS.maioris
adt rpeties funt qac^,cres flmplices 6C nue copofice , mi#
noristoudeeiso]:^fice,funcigi€maiorjsnmpliccsmul
tiplex vti£.ad 4.ruppatticularis vt i2.ad p. fuppatdens
vc 7.ad 5. his iungunf mulriplexfupcrparticularis vt 14,
ad 4 <fiC muidpUx fuppaties vt 14. ad ^.his opponunt' fpe
ties minoris inequalicads vt Tubmuldplex que e 4.ad } 2»
fnu!dplid,6C fubparticularis vt 9. ad iz.&fub pardens vt
5.ad 7.6Cita in omnib^or multiplex cu terminus termi
num multodesc6rin€t8CnihilvItra:fuppatricuUriscu;
portione vniq eft pars quota catcntt,vclud 12. cotinet
eft terna pars oe p.SC fuppadesen cotinet pane;
^n6eftquota,vt7.corinet.5.8C2.vltra q nonfuntpars
^porrionalis oe 5 .pet ide intcllige reliqoosDuos modos
cum quin(5 conuerfis veluti fupetpardcns multiplex, eft
cum totumedtinet partem multoticns, U vitra partem
Donquotam:veIudi4.contmet^uatet, U vitra hoc 2*
qui nonfuntparsquotaoe;.
} Numcradoantintalibusfitqueadmodd infraeSisTup
ponendo numerum numero veluti tripla ett vt j.ad i. 8C
ideo fit feribitur f ;SC ita fubtripla econucrfo , vclud i.a<#
j:Gc^;fiiitarexquialtera,vtj. ad 2.fic|,iubfexquialtcta
vt 2,ad j-fic jiexhis p operationibusnota gntj regulas.
4 Prima regula iqntj operaddibus q funt numerario, /mul
tiplica tio,oiuifio,pgrcfllo,8C radica extraifiio, ta in rdna
libusquairrationa!ibus:operariofitqucadmodoin fta#
ftiSjVode numeratio fiet fic fiue j «qualitaris.Du#
pia, tripla, quadrupla,8C fic Deinceps: mulriplicarioqua#
drople in quintupla fic i { p.dC ita in reliquis, per mo#
dumfiradloium.
F
5 Regula fecuda in additione,&C ^ub^radl^one,^fuerGBca
tiruntau<!lores,Dicapanus,&C frater Lucas.creddcaddi
tioneenemuUiplicatfoi)e,^t)iminudone oiuiGone.cre
dnrc^euclide hoc voluiOe, maxime cuoixit g; omnium
fupheieru finnliu, proportio vnius ad altera, elt copofica
ex p^nioelateru Gue Duplicata vndein textugrxeo In
vigelimaiexti Diplafiona poiuit. Aiexadet aut achilmus
{£ voIunms,£Calii,vo!ute(lereDininda,vtcri:^ vetuoi#
cit,na cu comparate fuerint ^portiones tm,ica vt cadat
tenninus in medio, tunc cdpouno no elf niC multiplica#
tio,cu vero termini |)portionis ad tcrminu
coparantutfit additio ex^lum, fipropors^ a. b. c.
tio a ad b b ad c inuice coponunt' tunc 4. 1*
talis copoGtio no eftntS multiplicatio , SC
fit pportio quadrupla, fcd 0 a K b vteit^ ad c coparctur
tunc tit additio SC colurgtt ppottioleptupla, SC hoc e $
cdlequic' in tebusnacuralibusmi (i ali^s moueae naiiim
a j)ponionetriplapetre,8cfupueniatcali mouenti alius
mocorqplemoueretnauim in quadrupla pportione^
tuncamboiundinoinquadruplacuiaperre ita moue
atfed in feptuplamouebucpiopornone,caigic' talis mo
dusfitinre,modttinuenireoportecin cofiutatione cot
rerp6dcntc,6C hic cft peife a dditio vel oiminutio frado#
tu,oe qbus in fupioribuStvndc C volo addere quadrupli
triple Uc coftituo, fX| |7:In Oiminurionc^
CauTa erroriself qi euciides,^£C alchindus In propofito
son alTumunc ouas pporcioneSjfed tante vnS rontinea
tem Duas in vinuie Duorum cerminoru illi vero aflumut
tres terminos 6CitaDuaspponioncs,vnde lupillo Dice
bae alchindus omnis extremorum proportio Dicit' com
poGta ex omnibus mtermediiSjiotelligic copoGriorc q
cft mu 1 np!icano.euclides^am Duplicata 8 c triplicati Di#
xit vodecoiiei^ius locutus eftal<!cl oe bisoimis.
t Regula KrHa omnis proportio marioris in^alitaHs
nu(fla in fui cduerfam producit ^portione xqualitatis
igit' oiuifa jjportioe i;qual(tads^exier«mp cduerra,vtOiui
la ^poitideiequa}ttatisprexqteitia,extt fubrexqcettia»
7 Regula ^rca cuvoluctis inuenire aliqd in numeris furdis
vel oenominaciSjVcl ppoidonibus, auc opcrationealiq,
operare illud in integris cognitis,8c faciliter videbis veri
tatcexcp!n,volo adiugere|)portionehabecemediu36C
Ouo extrema pportioni habenti mediu SC nuo extrema,,
capio fSC|iungo6C video $ iungunf p multiplicatio#
ne cruaatl,£C tota ponit' p numeratote, neinde nucoin
uiceocnominacoresSCquodfit ell nenominator,vthic
6t-] coftimo igit' ouastales « r
^portioesvt nixi Kfintvt vides ^1* -
nuco igitur pctprec^ta capituli r
i7.^f^tprodud:um vtinfca*
• Regula qnta ciiin operationibus i^.^io.in.i^addido
requirit' opetado vel plures fup# i4.m.'B£.isa
f 5 ue,tuc tm regrediaris in aquado Mulaplicatto
—
ne quam pceififtijvelud volo ou# ^ jo
cerc e^«,.7.in radice «^.5. reduco
adintcgra,ouccdobisradice,8Cnt •
moperadonejj.igiturbisctiaadde^^daeft radix fictigt
turi?6i5s.j5. .
9 In arithmerica aut pportioe ni Oe geomenca tm locuti
fumus, folu idcofcrtfcire^ipfacapic' penes exceifum,
fiCc triplex aqualitaris vt5.ad 5*maiorisin^uaIitads vt
5.ad j-minorisecduerfo vt^ad 5-«ft edam irronalis fcd
hec tara cft,8C Difficilis opctadonis,exepla tn cft,vt 5 .in#
ter5.m.i5j.j.8C5.p.'$«.j.8:ita attendit penes cxceflum,
vnde j.7.n.runtin cotinua |)pordonc aritinetica,r€d nc
hisno pdncthic ptradtareicd alibi loco fuo,ni hic ope#
cadones 7.tmin fubiectisarithmcticeoecUtantuc.inue
F ii
riturautc^inbisiraximcmgccinctrica flmilitiidc pro
pctcionum, que propotcionalitas appellatur vctuti| j,
tft fiCtertiu gcnuspporrionalitatismuficc fiue propor^
ttonisSCipiaDoinueDifniflintribus terminis vt6.j.z.
8C€.4.^.na qualis efl ppottio extremi ad cxtremuvelu^
tid.ad ;.ta}is eft excernis primi fupra fecundum SC ell 2.
ad i.vninc^ Dupla inuentio illiushabet’ fexrcgulis.
10 Kegula ^ma cd fueric termini extremi, cogniti, lubtrae
minore a maiore 6Ctc6duDDiuide pi.plus ,pporticne
gj exit cft tcrminusmcdius,vo!o inter lo.K ^.coftiiuere
mGdminpportfonequ3drupiamu{ica,rubcrao5.De 20«
fit i5.0iuido p i.plus quadrupla g? cll 5.exit j.addo ad 3.
fitS.teiminus mediusin ^portioneqiiadrupla . Ecidco
fiicemus <$ inter Duo extrema nd cadit alia pponio mu
fica qua illa g e(l fine medio etia veluti inter 20.SC3.rd
cadit tiifi vna ptopoitio mufica £C efi quadrupla ; cuius
terminus mcauscfiS«
11 Etexhocinquacnci} j>portionc habebimus minimos
integros ,8C efi cxcprn vt in feptupla femp adde 1. SC fit
e.gjliadditiofitparvthicDmidepxqualia SCexies vi^
delicet 4.efi terminus minor, Duc in pportione fic 28.rer
minus maiotjlgi^ p primSrcguIa medius eil: 7. funt igit'
minimi 2$.7.4.g> fi numerus proportionis cum additio
ne vnitanseft impar, rr in f€xcuplafit7.Ducasptopoit'o
nem io ipfu;,6Cnec termfnusmaior42.8CmiDoripl^nu
merus 7.quare perprimam regulam medius u.
12 Quod fi maiore 8C medio cognitiv*: velis minore termi#
n^enariifi jjportio Data efi,fufficit maiore terminum
p pportione Dmidere,g> fit efi terminus minor, vt Datis
42.Sc12.in inuenicdatexrupla0iuide4z.ptf.fxit 7.rer
minus minor,fi aute fir ignora pportto Dememediu oe
maiori, vt hic fit^o.SCpone oifTerctiS medii teiniini a mi
Boie ico.igit' medius teiminuseliii^minue 1 co.oe 12«
fitii.in.r.co.^ mfnoretefmmo:cSigi?/rt,pportte toti
tis ad mtnore refiduiad oi/fcreciaigit' ouda DiiTe
rena minore, SCe/lico.interininumaiore qefl 42.6^
4Z co.zqtiaics pduiflioni 9ifr«:terie maioris in terminii
mmorc,fuicoi^erecia maior^o.Oudain ccrmintl mino>
rc fic ;to.m.^o co.adde ad 4£ co.qa minus e fiec 72 co>
squales^.igit''ipfaco.c 5 >oetfd€£Sai 2 ' erit minor cer
niinus7.velaIiter}0.eft70e4Z.igic' Oiuide iz. in Duas
parcesquatnvna fehabeacad aiiavt 7 .ad: 5 . addemino
remaiori p Dida fitp rerriamTexti euclidis Set vt iz. ad
^•igit' minor terminus e y.Keft jjptia ratfo,vcl alitet 5 C
raa lius adde Diifcretia ad terminu maiorem fit 7Z. Duc
iz.m terminum maiorem fit5o4-.oiuidc per7z.cxit 7.
Etex hoc habitis inferioribus terminis, habebis termi#
numaiort;,cu,pporaone hoc modo fubtrae minore 00
medio, SCcurefiduo multiplica terminu medio, 9> fit Di
nide per oifFerctia termini minoris 8C Diifcretie minoris
g? exit adde termino medio,8C coflabi t' maior, cxeplu p
ponunfs.gcii.termini volo maiore terminii SC.pportio
nerDcducotf.ex n.fit5.Ducoiiiii.8CDetrao cxtf,fit 55 .
& i.oiuido 55 'per i.exit 55 .itcrum:que addo maiori tet
minofittftf.proportto vndccupla.
Et nota 9 pportio arithmetica procedit augendo 8C fet
uac'in tecminispropoitionaIibus,Ex^!u volocdtinua^
tepropordone tripla in quini^ terminis, minimi p fecun
dam regula funt z.j.tf.ouc igit' per proportione vttoc^
maiorem ff€nt?.8Ci8.igiturz.j.«.p.i8. erunt proportio#
nalcsin proportione tripla, & ita continuabis in infinita
augendo fcd Oectcrcendo non.
Caufa huius ^portionis cft $ oportet coplicare ouas p
portiones multiplices lemp,flCOiuerforumgcn€tu inter
terminu maiore 5 C mediu,8C edi inter -maiore 8C mino#
t«,ga terminus maior eft geauioris vocis, 6C ideo cu illo
B iii
opertet acutiores oes c6cordare,K oportet talc cocordi
tilefl€0merfam,alitct nimiscogercnf cloogati extre#
ma vnde nofufficetethumane vocesSC inftiuincta ma
ximaefficere oporceret,terttoctiam tanta Oiffctentia va
cuicatcm harmonie afTcrretquare SCcse,
l4Desmihitf.numcrosiiicdnnuaj;ponionaIitateharmo
'Sica tunc tu fcis ^ qlibet numerus, p quot Diuiditui nu
merosc6unuap)poctionalitate arithmetica Oiife rentes,
tot alios exedtesin mufica codnua pportionalitate pro
ducit:accipioi^^quosvoIo in arithmetica pportione
cotinuc ^portionales vt pote t. 5 . 8 ,ii.i 4 *r 7 *& quero nu
metatu ab ilIis,8CGc^2^tfo.minimus:qq hoc no refeie
cft.n.in omnibus verumtoiuidoigit' ipium p predi^los
numeros,€xeut2tfi8o8C 10472. 8c^45*fiC47tfo.6C 3,7^0.
8C ^o8o:hi igitur funt omnes in continua harmonica |i
portionalitatcjpbatio cftcxcapituloruonatanmfacit
2tfi8oJnj927,quatumi57o8.intfM5-5C*ta reliquis.
1$ Reducas oescofonadas ad Cupparticulare^aut ad mul
tiplice:tu fcis 9» odauaOicitf tiiapafon,&; e t>upla:8C con
ftat8.vocibus7.inteivallis,e gbus2. funt femitonla, 8 C
5.toni:cuautetrirccndisS.vocesrcdcutad ide excepta
DifferetiaoupIe:ita^nonaeflquaG,fccada dcoecima e
quafi tertia & vndecima e t)iateflaron,8C Duodecima eft
Diapete,8c quintadecimaq eft bifdiapafbn, eft quafi Dia
pafon.vndercdudisprimisS. vocibus habet' regula De
omnibus vfain infinita, exhiseftprimo tonus 9 cftvt
9. ad 8,veluri & Diapafon,eft vcluti 4 .ad 2.8C eft inter val
lfi8,voca,8CQa pporrio 4 * 2<3 2.componilf ex pportione
+.adj.Kj.ad2.ctitfexquitettiaOiateflaronconftansex
duobus tonis K Cemitonio minoretnon tn pfedc na «4.
72 8i,runttuo tori,adc6plcndfifexquitcrtia Decft 4
nag5l-eftinfexqteriia ad< 54 .igitffemitonia minus cin
veritate vt i$tf.ad 24 J* 9 ® ceao^ vt |,ad fimilitci
biap5te<ntvt74e.ad5i2.add€ tres tonos ad5i2.ffet5i*
57i5.d^S.729.jgiturr€manebitfemitonin minus, vc25<?*
ad i4^.naH eade e7^.ad 729. 15 fi lexqoctuagefitnipri
ma.>d j:)portione2^.ad 24><addid€tis,oetra4^is^.a2^
fiut240.quarecd(Urgetrcm‘iconium minus vt^. 6Cerit
fexquiqumtadcrima quare maius fiet vcij^.ad ug.nam
l2$.adi2o.vci^.ad i^.&ij^.ad uo.vty.adg.quarei;^,
ad iz$ ,efl femiconm maius:&( Qa maior efi i28.ad 120«
q i 0 .ad i2S.cdllat p participatione femitoniu min^ cua
dere mams,cu aut oiconus fit vc Sj .ad 64- fublata fegoc
tuagefimaprima fiet vtSo.ad 64.qrc vt j.ad 4 .&hec c
tertia maior, quare fexta minor erit vt $.ad J.qa copicnt
Oiapalbn:6Cqa addiro tono ad{f fit-[f : 6C ita criteerria
minor cum participa tione, proportio 6 ,ad 5. quare fexta
maior erit v£5.ad ^.nam ambe complent oiapalon coa
ftit igitut per additionem vel oedudionem fexquioclo#
gefime omnes confonaniie in minimisproportiombus.
Tonus: Scmiconmm:miaus: Semitonium maius:
Ditonus vel tertia mai^. Diconus vcl tettiaminor*
X /J
Diatefiaron: Diapente: Sexta maior: Sexta minora
f i « s
i ? t
Septima.
Horu inuentor fuit Pcolomeusin fua mufica,hec in or#
ganis vocat' paracipatio,Du Ice redes edeentum na fine
ea Duriores & alperiores voces euaduc:cancdo anc fit p
beprelVione vocis mitvndepter^ in DiacefiaroQ,5C oiape
te,6C Diapaion,remp Debet p lexquioctogefima Deprimi
biefim vocant in voce hancmufici.Atin tritono nulla
pdcDiefisemedareDuritic:cttconficc inccr<>4.SC9i.^ac
pi. ^ oiftat a facicfex^altet^St ab fb j q Facit icxq#
k iiu
talis, cS.n.co Q^uar.in Scpt. Dcdma Vndccimt
goicio arcuu Q,ui.inQ,uin« .Nona Dtcima
Dc p cordam QuinanScx. Decima Vndccima
©upIicuUist>i CLum.inScpt. Vndecima Duodec»
midinelinus Sex. inSex. Vndecima Duodcc*
vt habetur a Sex. in Sepe, Duodec. Terdadec,
PtoJomeo in Sept. inSept, Teiciadcc,Quartadec*
prima SClccu
da oidionc magne copodtionis, 8C ab heber, 6C aliis, 8C
operatio ca!isvcoem6ftrauimuspGta.Min.s^tt.redde
tet' tedioia, reduxit Iohanes Oe mote regio finuGra.tfo,
ad tfoooo.SC ita vnusgradus corinct looo. partes, que oi
«itepdo.cxcati7.ferme,igit' cuoiuidunt' gradus exit
Min,osecu.^.Tcr/,tf.igit' vni minuto rcfpondce seca.o
Tcr.^Quar.jfi.qetiioudapgradusnulIampolluntad
ducere wlfcretia fenfibilc.ne^in arcu cuius gradus fu#
perius, minuta a latere tabuic oeferibunt' nec in linu cu#
Tus partes in area ponunt':g> igif labociofifiimu eratou
cere cx6pli gratia fintj 27.Gra.j7.Min. in finu 24.Gra.
17.Min.fiC Diuidete p fina45-Ura.i4.Min.n6 habes ni
fi oucerc 278ij.in 24674.61 6S6257962 . oiuidedum per
4259S.fina Gra.45«Min.i4.exibut 16110. cuius at#
cus e Gra.i5.Min. ei tcfpodet 1610J . proxime mi#
nor eo gp oiulfione puenit videsquita fadlitatcabtc#
Hiate, funt operatioes tediofe admodu almagefti , Idem
ecexquificefatiesptabulainqua fuppqnit* finus totus
looooo.partiii-.vnus.n.gradus oiuidit in 1667. fere par#
tcscDigit‘’©miferis2i6ooo.tcttiaqc6tinct vnus gradus
exibut s€cu.2.Ter.p.fctc.Hic igit modus magna addu
cit fadlitate Gnc errore fenfibiii,fiC potes ©educere hanc
tabula ex tabula Pcolomet,fiC e vt©ucas(n tabula mote
regii ©imidiu corde arcusPto}omci.in 1000. hoc mo ex
cmplil fit arcus io.pattitt cuiuscoeda e Gca.io,Muia7
fccn.^ 2 .t)uc m loco.flot p bimjdio 5 ooo.KOPo. 4 ^coo,
»midc4^oo.p tfo.excut 7tftf.adde ad i^odo. fiucij7c>tf,
Diuidepet do.SCquod cxic ell ijt^.addenda ad 5ooo. iit
Igitur tinus 5<graduum vt etiam a nioncc regio.
Patet igit' qualiter ex additionetriu annulationu mdu>*
daemaxima fadI(Ca5inoperadouibus,autexcduerrio
neoiuerfarunamraruad vna,SCeandem frat^ionem.
12 Viuseti eda alio facilitatis genere v^t in tabula cccli me
diatioDu generali, ac Dcclioationn generali,£iC fecuda,vc
numefositaoifporueritvelutijooooo partibus contiet
finus totus ctti^^iofion tabule^oo.patriu aliquem
ex numeris illarutabularu Deduxeris, oiuifcrilt^ p tina
totu:qiexieetiin rdneCnuspartmtoooo.cuqp oiuidere
’ p iooooo.n6 fit niti abiicere litteras a mau oexrra,
i qfijoooo,excc(r<rlntvnitasnumero tefiduo adiicitut,
liquer igitur hoc ingenio Diuifionc p finum totu in abie
I diooecmqncplittcrarucomutaflermeminetistii fecun
da tabula alio fuifie ingenio exarata, in tabula etia cccli
mediariondrefiexione arcuii exportione Declinationis
adnumeru multiplicanda obreruauit,De qbus nd eft pre
fentis negotiidllud foln iuficit in omni Diuifione nume^
^ tOFu,tot?ore litteras a Dextra abiiciendas,quot fuerint
nullitatesin oiuifore:?t fi p joooo.oiuifcrimus quattuor
litteras a Dcxttaproiidemusjieljquum^ Diuidemuspec
idioc modo.
Cdigicur Diuifot fueritexvnitatevt 74259$|^d4
looo.vchoooo. veliooooo.fufiriet j!ooo \i\64
totabiedlTelfasquotfunt in Diuifore 2475} 2, jboo
Tmtates,refiduum(]perjtnumcru 5 Di# ^
ttilas £( h«c fuit tatio monte regii*
1
QlCaput fcientia multiplicationis pecmemotil.
S^SgHT fuat quidam qui volut multiplicate num«
H 1^^'ros memoiic 8C conftat hoc in tribustcgulis*
I M I^MCnouxcriscermindmediointcrouosnumc
ffil^^Mrosirc&0ifFeretiainfc:8C0cduxerisea a pdu
do primo,fiec multiplicatio nnmcrorUjCx quinta fecndi
eIIcmctora,re!uti volo
diu jo.t>udu in fc fit foo.oiffetctia jo.a t7.eft j.in fc Oii#
da facit 9,Deduco p.ex poo.fit 891. multiplicatio i?** ?)•
t CdOuxctisnumcruinparteSC partem ficc agregatum
«quale oudui totius in totum, vcluti volo ducere iri.in
tfj.ouco z7.in 6 . fit !tfz.tiuco in j.fit Si.addo Sx.ad i< 52 o.fi
unt i7oi.pdud:ij 17,10 ^j.ocducif ex tertia fc<f i cuclidif
} Cu Duxeris totu tn tota,8c Diminutum in Diminutu , K
agtcgaucriSjDcindcOemprerisg» jjuenitex Diminutisin
ad dita,p crucethabebis pdudu, vcluti J 7 *‘® 49-tota De
yj,( 3 <iO,S. 49.e 5 o.Duco fiut looo.Diminutu De j 7 .ad 40.
e ;.Dc 49,cft i.ad 5o.Duc inuice fifit ^.addo ad zooo.fiiit
200) . DUCO i.in 40.8C fiat 40.8C j,Diminuttt vnius in 5 o.
additum a!terius,fiunt i5o.addo4o.fiunt ipo.Detrao ex
2oo;.rcmancnt28ij.EtGmilitetcum Duxeris lotum, in
totum 6CDctradum,r€manebitrcfiduum pro multipli#
catione : volo ducere in yp-Duco in 80. fiunt 2800.
ouco) 5 .in i.quoD€flRcit79.ab8o.fit0.Detrao ex i8oo.
fiunt z7^.pro p rodudo.
4 Liquet aut pduda Denarioru in Denarios eOe cdinario
rn flum«fi,vt )o.in 7o«fiut 2i.cerinaria,SCccDtena in ce
tena pduduenum€rusmmadu,vt7oo.in8oo. fiat 5<.
intriadcs,videlicet 5 tfoooo.K numerus in Denarios ^du
aunumerusO«natiorfi,veluri 17.10 7o.fiatii9. Denarii,
videlicet ii90.fiC numeras in cctena pdudt code modo
aumetumcaitenonim.velutii74n^*piodudt85*c£#
tena.
te&a,videlic€t 85 oo.& 0 cnarnincciitei)aproducuntnii
Iiana,vciuti7o.iQfoo.ptoducitj^qucfuntmiharia : vi^
delicet5<fooo.vltra autem mitiadcs memoriter laborare
Iabonofum,tnutf Ie^£C periculofum eil, eadem tamen ta^
tione in m6iucum procedimus*
4 [^Caput 4o*De cognitione (duu.kalendarum.no
nara.feilota.mobili&cicIi.aureinumeri.epa
de.indtcionis*birexti.locoru;iolis.£c lune.
finecabuiis2C0icic'cdpu(us maior.
II T exhaefeientia |>ueDitnobiscogmdoom#
I nili horu fadlisia.n.rds $ fune menfes u. in
ju annoquoru; nomina Januarius, Februarius,
__J!Martius, Aprilis, Maius, Junius, Iulius,Ai^
ftus, September, Odober,Nouember, December.
2 Ecin his lanuatiuSiMartius, Maius, Julius, AuguftuS,
Odober, December, habet Dies^i.fed Februarius Dies
28.{inebirexco,cu bixeflo zpj\prilis,aute Junius, Septe
ber,S^ Noueber, habet nies^o.quare totus annuscopte#
dit t>ies;tf5.1!ae bilexto,cum bifexto oies^^ •
I Sdemus aute anno bifexrile cBOiuiferimus annos Chri
lh'p4.eo$omnibus4-annis,cutrjtbirexcus:£C II nihil
fuperefl a tali Oiuinone,annus eU bifeflilis,fi {uperPunt^
vel 2.veIi.non erit, igitur oicemusquod i 5 ^.efJ bifexti
Jis.6c i54o.quoniam oiuifi per4.non habet fupeifluuni
aIjquid,S( hoc in perpetuum.
4 Sut etia i2.%na ^ iolperambufat in anno quorii quod
libet corinet gradusp.SCita petabulat fol p vnu grado
Cngulooie,t>icemusigit*$inOuodedma oie Januarii,
ingrcdiif aquarid:SCmouodedma Febmariijfol ingredi
turpirces.inouodcdmaMarriiariecemdn ouodedma
Aprilis rauru:£CficOe0ngulis:mmumruniuc Ggna ab
ariCKhocni 5 ,aiies,taurus, gemini, cancer, leo, virgo, Ii#
t)ta,rcotpio,ra^tams,capi(coinus,aquaiius,pifccstcum
igit' iciie vi$loc 6 ic!Vs,videquot oiesiictfint itet Duode
cima mefis, 6 C oicpwisiwe Ktot gradibus Cgni illiUsoi
ceseelolereluti yolofcitcquotgtadibusiic lolfecuda
augufli,oeduces u.lulii ex- lecuda Auguili, 6 c remaner
t>ies£i.cu igit' Ibl Ct in Duodecima lulu in initio leonis,
crii in fecuaa Augufli in gradu ii.konis fds,n.numeru
Oic^ mefis p fni diftu huius 8 C ingteilum iolisin Duode
cimo lulii in leone, p pfens Didu,vnde Iciem^ locu cius.
5 Cu aute addideris vnitate annis Chtilli, 8 C oiuilensper
remanebit ed aureus numerus, cauc tame vt in his
omnibus annu a Marcioinchoare memineris.exe^uin
anno.i5jfiryol^ar««0.numeru, addoi.fit piuido p
I9.exit8i.tetiaqui^ nihii,4ureus igit' numerus e 19 -^ ita
ih anno i:^^9.addedo fupeA i. St in anno i^o fupfunc 2«
6 Etexhocepada,Ducrempauieunumetuinii.&c omi
de|> remanet eli epada,yeluti pofitus fuit aureus
iiumerusi^)S.annii^bucinii. 6 ciop.fubtrae^o.quoties
potes, eritiuperatio^p.qnumetusellepada anni 15^.
7 Ciclusiblans habet' fuperadMop.cu annis Chiifli, 6 C
agtegatum Diuide per zs.quod rupetilutt eft numerus d
cMxemplum volo ciclum anni i5j$.adiugo p.fit 1547.
Diuido per z 8 .ruperrunt 7 .pro ciclo.
p Ecexhochabet'biesptimusanni,nacucicIus ello.vel
28.toc eftDies Dhiais,ca i.DiesLune,cu z.Dies Mercurii
^ptet bitextuicopurabis igit' a eido p annos 6 C habebis
primi Die lanuarii, vt in anno i 5 ^s.'cic!us eil 7 .pct oida
feprimumigit' olesprima lanuarii eilmartismam exeo
quod ciclus eft 7.igitur in anno fmr o. & exconfe^
quenti Dies Dominica in anno i:^£.Dies Lune, in anno
i^^Dies Mercurii, qa piecelTit bilextus,in anno i5^4.Io
uis,in anno 15^^. Veneris,in anno i 5 )<$*Sabba(i,in an,np,y
i^7,Luneproptei bifextum precedeatem; igitur |n
DOT 5 ^S.eRtt>iesPnmaIaouariiMartiSj&hicordopro
cedit in infinitum liante kallendario.
^ Etex hoc habebimus littera OominicaJematn cusfem
peroiePrima ranuatjicunat.fiigiturrciemus ^ naoi^
esfiePrimaUnuarii/demusque littera correlpondeat
Oiei Domioice^veluti in annoi5;8.D ics Prima eli Mar
tis,£C eft angitur oies Mercurii.o.SC louis.c.SC V enetis*
d.6C Sabbati.e.igitur littera Oominicalis.f.
iDEtexhiskanede,none,SCidus,na prima oiescuiuflibet
Mefis kallede vocant'’,oiesaut antecedetes Mefis alte
riuspcedetis nomine Dicunt' kalleda^^talinumeto^lis
e is quo Dtfiat a Kalicdisip6s.exepldrrima Oies maii Oc
killMe Malino .Aphlisq elijpximepcedespridiekal.
maiiof.zp.aprilisterdo.ka[.maii.vigeum3octaua Apri^
lisquatto fCallcdas Maii.dC ita kallede funt in mefe pce
dece oes p numeros lignate, pter kaliedasipfas nam cii
CmplicitecDicimus kalledas Iulii, Die Primalulii intelH
gimus.Done autin quolibet mefe funt quatcubc^excepte
in Mattio, Maio,Iulio,&Co^obti, in qbusfunt fexjinci
piucigit^in habeiibus quattuor llc.recuda Diem Dicunt
quarto nonaSjtercia oie tertio nonas, quartapridie oo#
nas.quintaDienonisiSCinhabeiibusfex nonas Dicunt
fecuda oie fexto nonas, tertia Diequinto nonas , quarta
Die qUarco nonas, ita 9 feptima Die Dicucnonis:poli fuc
ceducidusodo in quolibet mefe, vndcj) memoria fa^
^ funthi yctfus. Sex nonas maius odoberlulius
Kmars.Qa,auorat rdiqu/UM
uaoieMauodauo ^
idus Maii, K nona
Diclcpdmo jdus,£C Decima fexto idus.
Ita 9 quintadecima Die, Dicemus idibus Maii, poft hec
incipiemus Dicere in Diefextadecima Maii,fepdmodect
mo kaiiedasluoii^SC Die fepdmadedma Dicemus lexto
dedmokalledas lucii, Scita oeincepsvfc^ adkallend^fl
luniijCo elt aute oifFetecia nili ex parce nonaium,q ali#
quadovi t»ixirum.6.aliquldo.4.&^ptcrhor ponaexe
plu incuobus meGbus, quotum vnus habet 6.nonas,6C
alius cui quattuor, cap habetclex.regulabdcuceade ra#
tione, Maius, iulius 8C Odobet,p reUquuqui habet ta#
tum4.nonas,tegulabumur tciiqui Tepccm mebfes.
Februarius Mardus*
1 kalendisFebruarii. i kalendis Mattii,
2 Quarto nonas Febru« 2 Sexto nonas Martii^
f TertlononasFebru. } Quinto nonas Martiu
4 Ptidienonas Febru. 4 Quarto nonas Martii,
^ Nonis Februarii. 5 Tertio nonas matcii*
6 OdauoidusFeb. 6 Pridienonasmartii.
7 SeptimoidusFcb. 7 Nonismattii,
5 Sexto idusFcb. $ Odauoidusmactii,
P Quinto idusFeb. 9 Septimo idus mar,
so QuartoidusFeb. 10 Sextoidusmar.
XI TertioidusFeb. 11 Quintoidusmar.
12 Pridie idusfeb. 12 Quarto idusmar»
Idibus Februarii. i> Tertio idusmar,
X4 Sextodecimo kal.Mar. 14 Pridie idus Marcii.
15 Dedmoquinto kal.mar* 15 Idibus marci/.
J6 Decimoquarto kal.mar. Septimodcd.kal. Aprilis.!
17 Tertiodecimo kal.mar. 17 Sextodecimo kal.aprilis*
18 Duodecimo kal.mar. 18 Dedmoquinto kaUprilis
19 VndecimoKal.mar. 19 Quartodecimo Kal.apri.
20 Dedmo Kal.mar. 20 Dedmotertio kai, aprilis.
2][ Nonokabmar. 21 DuodedmoKal.apnlis,|
22 Odauo Kal.mar. 22 VndecimokaUpriliSr
1} Septimo kal.mar. i} Dedmo kal.aprilis.
24 Sextp kal.mar. 24.Nottol(al.apriIis.
25 Qainto kat.mar* ii OAauolcal,apriI{s*
z6 Quanokal.mar* Septimo kal.aptilis*
27 1 ertio kal.mar. 27 Sexto kal.apriiis^
i$ Pridie kal.Mattii. 2$ Quinto kal.aprilis*
29 Q.uarto kal.aprilis*
jo Terriokal.aprilis.
Pridiekalen.aprilis«
11 Etexhocmdi< 2 io, 8 CevtaddasannjsChrifti ^. 5 CDiuf#
dasp i^.^fuperc/ieltindidio.exeplu veiuti ^oloin an
BO ijj 8 .indidione:addoj.fiti 54 i- oiuido pi^.fuplUnc
if .ex oiuilioae igic' indidioeft 11. 6C nota cb Gcut auieus
aumerus,8C epada, incipiat a Martio eiuidem anni, ita
^pnuosmerespoftinitium anniata indidio incipit la
menreSeptembrianceccdetisannuvndeoicemus $ ia
anno i5^8.oe mde Odobris,eilindidioi2,dC no 11.
finitus efi annus indidionis,qui incipicin anno.i5}7. oe
menfe Septebris-percotraiiu Dicemus quod in mele Fe
biuariii5^8..aur€usnumetuselliS.SCepadai$,qanddil
icepit annus i^^S.qa noda puenimus ad md'e$ Martii,
12 Ex his tade habebisconiundione Tolis dCIunc,8C oppo#
fitione^flc quadratura, ca epada habita p Textu adde nu
mera kallendaru a Martio incipietia, 5 C totu fubtiae a
«o.SC refiduued numerus Dicrucoiudionis in tali mea
le,^ n Qt minus if.oerrae a li.tC refiduum ell numerus
Dictu o{^ofitionis:6C fimitirer fi excedit )o.fubttae a 45 «
tefiduu eil numerus oierd oppofitionistoe media Temp
imeIIige:habitoDieopponuonisvel coniundionis Dies
odaua ab illis efi Dies quadraritexepluin anno i^^.epa
da efi 29.V0I0 fcire oe menfe. Augufii conmdrones 6C
oraoGdones 8C quadrata,addo ad 29.6. pro kallendis a
Martio ad Augufta,fia«5.Demo ex 45. remanent lo^
tgic' oie lo.erit oppofitio,uue plenitudo lune : oectao
cx o.iit i^igif Die 25.eric coiudio lunc, SCquia oppbfi
G iii
tiofmHfl&ccimat)ie3ddetido7<eritquadrattira in Me
oedmafeptima fimilicet DetTaendo.^.a lo.remanec^*
jgit' alia quadtatura erit in tertia nie Augufti £c hoc oe
mediis qvalde veris afpcftibusfunt ppinqueintelligaf
1^ Et ex hoc locus lune habito loco (olis in gradu (igni p
quarta habeas Oiesa c6jddione,fiC eos multiplica p 4.
6C Diuide p p.g> exit funt figea & partes 0gnora:c6tinet
aut fignu hic gradusjo. Exeplo volo loca lunc quinta#
decima oie Augufti annioidii,c6iudio ppcedctcm fuit
OecimaOie,fupcratiofuntoles5-Cucoin4-fitint zo.Oiui
do p 9.€xcHt 2.6C^:cuifibet aute none parti oc jo.Oabis
gradus j.jgit' erdtfigna 2,6C gradus&addeda loco folis,
q fuit p quarta in virginisgradu tertio igit' luna erit iux
ta 9.grad« fcorpii tunc.he rones licet no fint admoda
|6cife;multum tn funt aliquando nccccfl3ric,& iocunde
fcitu,quc autc fcquif exadhoreft quonia PafchaK fcfta
mobilia,potius mediam quam hic oocui,qua vera lunc
c6iuAione,requunt':qu€in ephemeridibus Oemonftra^^
14 Et cx hoc carntspriuio vtru^.fic oies pafchc,8C quadra
gefime initjUjfiC finis Oocebit ;habeas p Duodecima co
mndionc luncoe menic Februarii, & (cies qua oie cur#
ritpoftauaScC (ucritoiemartisjpximusfequens Oies
marris erit camispriuiu Romanu,& fi alia oie erit om#
nino in pxtmo oie marris carnis priuiu Romanu ; quo
habito Oies feques jpximuseft oies cincru:& initiuqua#
dragefime Romane: 8 C Oies Dominicusfequens carnis
priuiu Ambrofianumtocinde numera «.ebdomodas ab
eo:8ChabebisPafcha cdunc Ambrofianis Sc Romanis*
ExemirfuinanDOi5^.0emenfe Februarii fuit aureus
numerus ig.exii.notando,6Cepa3:a i 9 . & kallende i2*
igit' toid jo.no erit igitur in Februario coiundlio, oemo
igitur jo.Oetfo.rcmanetcoiunflio in jo.oie Februarii, 6C
qa Februarius no habet nifi 2$«0ies erit igif coniundio
SCgafralfcncJe ranuarf/Fucriit/ff
Oiemarns.oicoiesrecada Martii Dieslabati cxoietum
cSputatittnc fiC ga io jjximo Die matris eft carnispriuia
Romanu.igic' carnis priuioKomanucritquincamarriis
SCoiescineru vel iniciaquadragefimc Romane 6.mzr*
tii.6COie oecimamarriicatnisptiuium Ambrofianum,
SCii.initifi Q iiadEagefimc:addirisauttf.cbdomadibus
ndftrocatnis^prmio cofurgicPafcha oievigefimaptima
Aprilis*;
Ec eic hdc'omnfa fefta mobi!ia,nl tribus cbdomadibuS
ance carnis priuiu AmbroGanu incipicfeptuageGma,piS
Ipfacft ance Paicha 5 >.ebdomadibus,Bxeplu fuit carnis
priuiu Romanucx^cedeteoiegnta MartH, AmbroGa
nuoicio.eiu(dc,DcmoDicsli.fcmpexOiecarnispriuii
AmbtoGani,ericfep£uagefime initia Dic i7.Fcbniarii:6C
cfi addunt ^.cbdofflodc ad oie Pafce habemus Die
f ationistvnde incipiat i^.Maii,poGtopafchatcn.Apri
s:vciil rir additis Diebus S.fiunt AmbroGane togatior
nes, videlicet oic tertio luniiradditisautcm Duabusebdo
madibusGccPetccoftcsrolenitas,naipfafemp7.cbdOi»
madibuspoft Pafcha etia celebrat', vnde erit oic ?.lunii'
ad Die aucc rogatlono Romanarum adde 4,8C hab^is
AfceGone Domini. AduentusOomini femp cft in quarta
Dominica ance Nfariuitatem^vnde G natiuitasGc in Die
Dominico,«ric AductusDomini maxime Diftansa na^
talroie,fiCcel!cbrabic' vigcGmafeprima Die Nouebris:vii
de ab illa oie vfcp ad Die natalis excluGueieiunium ccle
bratufieft autem Diesnaialis femper in Die fequenci a
' quo Giit inirid anni,ntG fuerit bifextilis G.n.anni iniciuni
i5iS:ftac'maitis,eric Dies natalis mercurii, G vero foret bi
fexcus,e(TetDU3busfetiispoG videlicetDielouis, habito
igif Diepafcc habebisrcliqua fefta mobilia, vt in fequeti
ti tabula pro memoiia Dirpodii^ahi SC cOipus ChriGi a
G ihi
trac d ii.gra,i5^ d zi.te anni poA Sana (mpnrff.
mancntgra.p.quos fu{)po ^ M dii?^ii^$
ne auro puto: oiccs ? Aut^fiendfiidz
^ omnibus (J i.auri impu
ri oportet addere gra auri puri,
t)icigit'pregulij.li<£i.voiutgra.
p.quatu volut vntie Z4* refolue vn^
riasZ4.in^fifit57«5.ocnarii multi
plica 576.in 9.fiut 5i84» oiuidc p z*
«xeutgra,25pz.auri puri,&:tamu
requirit' ad hoc vt tota mafla perue
niatadpfedione 22. Denariorum
Diuideigit' gra. 2^92. p 24 . exeunt,
loS.Ktot crut Denarii 8C nihilfu^
pereftjDiuidc ctii io8.p 24.cxene4*&fupfunt i2.igirut
requiretur 5 pcrfcfttohu
manSimmitat' c6ditione,qm quito pctfedius tato Diffi
ciliustabts emcdat',vtfo!o igne ad vera peifc^ioncm
quodimperfeaumeftoeducipoffit,etit igitur poftmo^
dum aurum totum vn2.^.<J 12» , ' .
,
2 Queftiofecuda Dixit alius habui autupcrreclionisKar»
i^.pon deris vntiaru i4.Deinde mifeui auru nefeio qua/
tu nec cuius pfe(aionis,fed pfedio erat maior in kar.^
plus vntiiSjk nunc to/ - - -
tuekar.18. queri^pou
dus SC pfedio additi.
dzz
9 57 <S
9
51 S 4
2
2592
24
108
24
ohz .4 <£ 12
poepodus additi i co*
igit'pfeftiO€riti co.p.
j.mulriplicapcrmodfi
primetegule fufionis^
e anceprima regula co
folationisvnti 4 *in 24.
Denario», det^^dmul
on 2 ,i 4 - kar.15
onz.ico. kat.ico.^.5
Pondus 24 .co.<J
Perfedio 2io.p.i ce.p.$.co.3
^5.p.24,CO,dI
~ g04i?.d! p.4;2.co.(t
2io.p.i ce.p.^co.^
24
^5o4o.p,24.cc.p,uo.co.a
1
t{p]irai co.vnriatS in 24.1^ fiunt 2400.«^ BC fimiliter
t>lcvi'iti4.cdciDetkar.i5.j:){ii]gulisnue <£ nihil refert,
nuc i^.in 14.6UC 2io.6t fimilicet duc i co^.^5.in 1 co.Bc
} ce.p.5.co.iuge pondera 8£ pFedion es6lt p. 24 <
co,a in podere, K 2io.«£p.i ce.p,5.co.£inpfcdi6ek
hoc cotu Debet efle ad pfet^ioneiS.kar. quare nota rc^
gula 9Duda totapfcaione ^e24*in pcrfedioneque
e 2io.<£p.icc.]p.Sco,|>du^uocbetaEquan ou^uipec
fedionisqGte in totu pondus, multiplico Igit' 24 >io 210
f
UC€.p.5.co-iI 6Cfiat5o40.p.24,ce.p*uo,co.(Ixqua
ia^4S4£p«4;2.co.<figit'reduces3clcerumvnu3fietr
yt vides tldem 42.(£ p.i}.co,d aqualia i ce, igif p capt
tulum rcspontavaIult$:. 84 * 4 p*
^^vntiarumqa tatumdem va^
letco.d'in(^igit* 1 co.vndarum
pofita valet tatumdem invntiis,
Kpfcftio fuiti^. 84 ^ p, II \ kar.
proba £C yidebis,SC nota quod vt Dixi poiTet quefho ali
quando elTe impolfibilis,^ tunc ve! ^quado non veniet
aut veniet maior quam 24>kar,quod elfe non poteft, ^
1 Quelho tertia quida habuit aurum pfet^ionis (f 2 o.po
* dens vnria^ 40 .dC accepit parte eius ^ reduxit ad pfe#
dioned ^.Deinde mifcuitrenduo dcfadaed madap
fedionisa22.qriturquatafuitpars primo DecradaSC
quaca eticmafra Similcj j^ponit FratetIucasdCnota
aurum in affinationenecci^anocrefcitvei Decre(cit,cre
fcic cum additur aurum purum vt in exemplis fupetiori
bus.Dccrefcic cum afTiaatur ad copella 0ue exame.na5
aiitum £C argemutn his Duobus modis afRoatur duc pu
tificantur,poneigitur97parsDetTada dti co.reduccs
ad pfedione <f 2 ).pet regula fecunda 5C erit vt pro qua
libet vncia impuri reqrliur vnt^.puri igitur p 1 co.im^
puii regrctur } co^tutTdet igitur totum aurum ohs. 4 o«
252 p.i8.co.d
210 p.i ce.6.5,co.dJ
p.|eo,/Bponderepfcfl«onis^ i co, puri
az, funde, (.multiplica pfc<9:io# 20 Z4
iieinp6dus6£fient88o,(Ipitf6. i ^
^^(J.auiipuriSCfimilitcE fun# ©tis.
de onz. 40 .pfcAionisd' 2o.6ut 40.6.^00. <£22.
Soo.quibusaddejco.auri&cnc 4o.a2o.p.;co.^ Z4*
d'8oo.p,72co.d' acqualiaeso. • ~
«f p .«6 co,tf .igitur netrac vnu cx alio net « co, <f xqua#
Jiaitojd.quare i co,(f. valet d". auri & ita 1 co.onz.va
ietonz.iUauriigiturparst)etrac 1 :a Kaurujad
ditum fuit ons, 40. Ktota mafl'afaaa fwt 0112,80.«
hic modus eft longe facilior modo Fratiis Luce vt appa
rec fine comparabone,
4£Caput42,bc proprietatibus numerorum mirificis*
H On potui vnqua pfuadcti vim aliqui nume#
ris inefle^ etii in oftauo aftronomica^cofi
deradonu galenu iecuii cofclVi fumus, at poft
qua Ptolomefi magne copofitionis nono vw
dimusoemoftrStem fupcrionbus planetis fatumo loui
mattia hoc cn fole efl*e c6mune,v t rcuolutiones eccen
tricorfiaccpiciclorufimul miaercucrfionistepote/cm
per implent numerfi rcuoludonu folis. V ndecum fatur
nusin^.teuoludoibusfolisad ider€uettat',ouasin cc
cetrico K57.in epiciclo.K ipfe peregit reuoluriones: fic
K iupiterin 7i.reuokiri6ibusfo!is teuertif ipfe vero 6.in
eccltticotfj.i epidclo pegit,marsin 79.etredit 4Z.in cc
cetrico i7.in cpiciclopfitics circuit^&licetfupatioall^
mterfitcomuoistn ctvndc partes eriain teporibus ahi»
arelhtutione numero couenite ncccefleefbcum vero in
hisquldtadscondnueautppotrionisnullapoflit ratio
afllgnari/edfoliusnumctijrqualitasoiccmusoeumma
ximamim«risalliBd(e,Viiden€cm minimis potefiati
obtinete
) obrinctctifgandtimerft.
1 Prima igiiur ac ocmonftratmavrrtufisnumcrorfi ex#
perieniia cllircs planctas fuperiorcsfoli per coniuctas
/ numero rciiolucioncsOnguraribuszquari.
i Secuda virtus cH amicabiiiu numctoru,hi funt quoru
partes vnu numerates mutuo alterum agregant, tales
lunt ZZ0.6C 2$4.Ranumcri2.-:o.numetaces umul iun#
rti fatiu iS4.8C numeri ze4.num€rjntGs ^ducuc 220.
talibus aure ad amatoria homines vtunt ,verd cu fub
altquonumero omneaeatum conflet , atbiteandu dl
que taliter conucnerint mutuo fe oiligere.
j 5 unt & numeri pfedi qbus ni hil mudanis rebus con#
uenidius e, tales autc llint qui cdHant agregatione om
nid fuoru numeratoru veluti dmumerat' a q iun#
ili fatidtd.Ec fimilirer 2e.agregat' ex fuis numeratori#
busi4.7.4.2.i.naiuftlfatiat2$. Gignumur ant hivt
Euclides oocei cd numeri ex |)portion€Oupla abvni#
Cate iuDdt numerd ptimd effecerint : tunc maximus in
agregatu pducit Dumeru>piincjpe at9 pfectu : veluti
i.2^.8,itf.agrcgat^i.q e(l numcruspnmus.igit'' io'.Du#
dustn)r.,pducjc45'^ numerd pfcclu,hic iemp veliti
(S.vci m$.tcrminac':ordiDC auc coditionis humaneim#
micaf’ na in Ongulisoenariis inucnif vnde ^.cHinpti#
mo Denario ibius pfcclus,Duc lojn io.Bc ioo.a 10. ad
loodolus zs.ed predus, Duc lo.in loo.fit looo. a 1 00.
ad iooo.rolus49^.enpfedus,Duc lo-in iooo.Ht 10000
a looo.ad ioooo.rolus$i28.pfeduscll,jta quato ma#
gis ab vuitate q Dcd oilcdit elongat', eo ratiores pfedi
lnueniunt',in vnoquocp in genere vnustm pfcclus io
iicnic':hocigit' in numero Ipcculumortalidrctu efa#
bricatu:vndc in eo maxima iicet cdccplati:huic autem
Mminuti in 1 'uo ordine queadmodd SC inopes, ac iiipct
habddites opponunt', oiuitu fpetie^aut vt in cdpKxide
CCcopoCrionc pkniac pingues, oicit*num£rust)iminu
tuscuiuspdttes cumctaie&uo agiegac nutiitium illur
velua io,nuinerat' a.$.2.i.^tni v gitgac iwdiS.oppcfi
tusauthabudas^lup exctc!it;velu.u2. numetaiut a
6.4.^.2a.quoru agregatu c i£>.niams 1 1. oicemus igi€
iz.habundantem elVe numerum lo, Diminurum <>. pet
fedtum ita in reliquis,
4 Diuidic' aut omnis numerusin patcacimpare, porro
^pnctasnumeriparisellvcicmp infutiiiia oiudacant
paris vtinDiirimiliamaS.Goiufdesvrrac^ poruo nec/
ceHaiio aut par erit aucimparp.aureincu.^ Oiuidis voa
partem habesparem, aliam imparcn ,''Oc autt m vni/
uecfis femp coueDicoo.n.vnqua impare aut in ouosoi
uidespares,aucmipates:autpatan parem 6 C impare.
^ Paris aut rpeties tres Ium oequibus euclrdesoixit pari
ter par, pariter impar, 6C impariter par : Oicit' aut paritet
par numetusqui p continua fedionem zqu Jc ad vnt
tate venire poteft vi i^.in S.£C poR in 4.ac m 2.6C i . pet
continuam oiuiflonem oeuenic, paritet impar cR cu nu
merusiblum femel admitit Dimidiationem veiutt. i.6,
io.i4.r8.6Climil€s:impatitcr parquipluresadmititoi/
nilionesnon tamen vlc^ ad vnitatem patitur le Dimi/
diari,veluti u.6^ zo.nam cum ex zo. ad perueneris,
non amplius Dtuinonem pet xqu^lia admitit, vnde pa/
tei vtrom($ alioru genetu impariter pare numeru ede
paiddpem,videlicet pariierpans,SC pariter et imparis.
6 Sunt SC impariu qda primi q fola vnitate numeramur,
vt ^.$.7.11 .Quida copofit i q numero aliquo numeran
tutvtp.i5.dCa]ii.eanccomune Imparibus vr menan^
alios tm a fe DiRatesquaiu ipli ab vnicate vft^ in iniini
tu.Exeplai.j.^.7.9.u.ij.i5.i7.ip.zi.zuz5.27.z?.)i.^
a5.)7.j9.igit' :.oiRatabvnit;;tepz.numcrabitigic ouo
bus intecmii($p.& KecuDuobu$i>^ac £ic mmhuiumt
Kita ab vnitatc per4.tmmerabit 4-tntcrmifljs
I5.aciccruma!iis4>itnparibusmtetmil]lsa^>6c lic in
inHoitum Scita oe aliis»
7 Eilautepropriuquoddamnumcrisprimisvtvcl infc
Oudi vel in alios primos, nonreddant numerum aliis
preccrquacomponcDtibuscompofitum, veluti^.in Ce
facit i^.hic ab alio qua a 5.iiumctari non poteft.
I SuntSCnumericdpoliti ^tii admuice funt primi vclu^
tixo.SC?.funtcdpolici.na a.6C5.numeracio.SC^.nume
tacp.qa ni nullus numerus eft comunis numerator Dt
cunt'iouiccptimi:qauccomuni numero numeramur
iunccopollci velucii5.SC zo.numerantur comunitcr ab
yno numero qui eil 5.ex prima anrfeptimi euclidis li^
quecocsnumerosqvnicatecmoifTccutellc contra fe
primos:aut ctia fi alio numero primo Oiifctat q ambos
n6numeret.Exepluptimi)9.SC40>!unc contra le pri^
mi neccelIario:SC fimilitet jz.SC^^.quare SCcx.
^ In omni fuppardculati proportione termini (oti funt
iaoidinerucptopordonistquotusefinumcrusbiiTeren
tie maioris ad mmote.Exep!um 4o.ad}o.efi fexquiter
tiaoiferendaeftiodgicur funt Decimi m tali propotuo
neSCp.aliiiHntante cosvt4.8C^.ac ^.SCo.SCiz.SC^.SC
ita De reliquis vf^ ad 40.
10 Omnis pportio inter tres terminos coRituta ad ppot
done minorefenfim teducif Donec ad zqualitarepcr#
ueniar hoc mo:Oeducas minore terminnex medio: ac
duplurefidui cu minore termino ex maiore: SC hocie
Cduu cu primo tefiduo SC minore cetminofunt eda p
poruohalia.Exepluvt iz8.)ZrS»Deduco$.Dc^..fit Z4*
^fccudo termino:DuploZ4.fit4g.addoS.fit5tfO€dui»
co ex us.tema net 7Z.igic' cu8.jz.iz6.eflcnr in quadra
pia |>pordone ctut 8.Z4.8C7Z.m tripla eodemotedu
cec' ad Duplam^Peiade ad fimplam fiue arqualiratiss
H ii
Exepluminf€XCiuiaUcravt4«^.{i.t)cdiifo 4. cx^.rema
I]eta.oeduc 4 -cx 9 >i€inaiiet 5 >aquooemc cupluii) 2«
quodeft4.1emantDt1.igitur4-i-i.lunt intupia vroi»
portione,vndc ici tata ocdudionc tvmancbitnt uU t.
60 1. termini omnes atqua]cs.idem 9.11.6L :C. in Kxqui
tertia teducunmr ad 9.>.i.quc eft tripla, & ita 49.21 . 60
9 .quirunciDfcopoinoncCuplalt:xqiiii(rua.
11 SucSCnumeiiiiaeaccsqeouilis coftltvtcuftricnuc^
additione vnitatismtcliigimus,vt2.j.4.>.iuni5C
rupBualcs^aiii quidc (ecundu euclidcm qui tantu mul;>
tiplieatione coaieicunc,vetu(ti^.6C2o.lateia^.&^. vel
alterius 4.£C^.fecudu boecm aut cc agreg^uone con^
ftac funt 60 folidi qni trina muitiplicauone Bunt, veluit
Z4.ex 4.in|.£C i.na 4.in ^.facic l2 .6£ u.m 2 . farit 24.
12 Sunt 6C numeri trigoni quadrati pctagonicxagonitp
tagoniattjin infiniiufupfiUalesccs, vocati elaute na
alupBtiebusquasimplere poBunep vtiitatcs.vcin 01
fponant' vnitatts couenienter forma illa reffernr. lunc
igit' trigoni qex naturali nuracroru Cetic coalefcunt vc
luti reliquis femper iun
ctisqui abynitateluntcolurgicnuroerusiriS °
gulaiistvt i,cu z.facit j.igit' j.eft triiigul.^rls: ^ ®
adde ei fequeee fiet 6.tfigonus:add€ Icqueic °
fitio.crigonusrfotma cit hec vcluti, 0000
ij Quadratus aute fit cx quolibet numero in fc multipli
catOjUamxquales fiunt linea
tiocsiV^nde 4.e quadratu 2.
6C9.quadratuin oe;.&Citf,De
4.6£25.oe5.
Sicut autem ex naturali ferie
numcrorutrianguli confiant»
tur,ita ex ferie imparium ab
Tnitate quadrau:vci«fiC^<fatiufit 4 .qui€ft qua4ratus|
00000
00000
00000
00000
00000
ferma quadrati rc.5a
K addito 5.fit ?.it€nim quadratus : & iddito 7. fjt i&
iterum qu idraius:& lic oe aliis.
1+ Pentagoni aut iunt q comode pcntagonu lefFcrut, vc
Iuti5.ix.a£.;>liucauiumdisqbujiibetab voitatcnu#
merisouob'^ mtcrmilftsivc
iiingei.i5C4.fiunt5.inctrmitt€Cmo5a4,cft7.adde ne
1 £ .mceiinuce ouos a 7.iic 10. adde ad 1 1. nc iz, SC lic
addendo ^5.igitur 5 .u.£Z.) 3 -funtpent 3 goni*
Sicuc igic trigoni roiurgut cx naturali numcroru feric,
quadrati ex eadc r no incctmiilb,penragon i ex eade in
tetmilVis Duobus, tta exagoniintermiiTisttibus, ^tago
ni intermiflis qu atcuor, quare cum numeros fupntiaks
in quocut^geneteagregare v^olueiiStferie numerotus
coQdcra 8£ ab vnicatc nes agrega tot intermiflis quo^
tus fuerit numerus iareru ^ure Dimiflis tribus, veluri
vo!o numeru ngure 2o.bauu,ocmo remanet 17. igi^
ad 19. addito i.Qet tigura io.bafla,££pofl& intermitte
do i7.inuenio j7,addo oC fit57.alia figura io.bafiu,rel
Icuius adde numeru 1 'emp Duobus mmore cupeedete
vcluti figura zo.bafiii cotmet 20. Demo 2. fic i 9 . quero
numeru maiorcvniiate p iS.c ip.fiCica 19.011 vnitace fa
cit2o.6Cita J7.e maior i9.in i8.8£ ita 55 .e maior j7,in
iS.igiC' ix2.eriteria talis viroi^ modo res redit ad ide.
SolidorunumerocualiipyramidaiesiSC fi fune aequales
^ cxchlgularib^abvnitate anumptisgignunt':na ordo
trigonoru vtDcmofliatu ^ponic' i.^.^.io.i 5 . 2 i.t^c' iun
ge i.SC j.fit prima pyramis+.iungc ei 6.fit fecundus py
tamidalis,6C ita mnge lo.fit zo.pyramidalis ternus.
.^EflfiCalmdpycatnidisgenusquod bafim habet qua#
' dratam auc pencagonam fic hoc per numerorum qua#
dratorum au^ioiicm quadratam habens bafim veluci
i.4.9.i6.iunge primos nec pyramis prima ^.SCfi addas
9.fie( Ucuoda ^.at^ iu ceitia ^4
iS P)'eam{s antpctagona ex petagonisnumerisfimiliter
jung‘f vcJ.5.i2.ii.funtpetagoni, prima pyramiso.fcco
ciapencagonaljsi8.tcrtia40.atc^QcDe aliis exagonis,
atc^ epcagonistquoniam vnaquec^ a fuis fupBiialibus
gignit^tott^inhafi poffidet trigonos quot (Upetritics
nataeilcontincierinteliquisautem fupecBticbus que
in conum pueniuntvnicufcmpfr poffidct trigonum.
Curteautpytamtdcsinvnoquoc^genereBum Dcpta
vnitate,vt in quadrato genere pyramides pfede erant
5.i4.^o.porro9imiramusprima9a adepta vnitate ex
nullo cdftaret}Crttigit'pyTamiscurtai^.K29.6C eodem
moin aliis generibus vi in pentagona Bet cuc
te pyramides:^ fi pximus etia ab vnitate numerus fu
petfitialisOctrahat*netbiscurtapyramis,vtOettaAoa
^9.ct5.remanebitbi5curea pyramis^folis 22.5CJZ.pe
tagonis numetisc61las:^rid.n.pyramidis e in vnita#
te tamquacotiutcrminarefipfedtaceoebctjgtoaute
inagisoecurtat' copius t»iiatat'6C impfedior cuadit»
20 Cuboru aoegenerario fit ouda radice cuiiiHibct qua
dratinumeri in fuu quadratu: vt z.in 4>facit S.cubum:
8Cj.in j.facit cubum 27.8C ita Ocreliquis*
FiutSClaterculinumeri quoties aliusnumerus a ra<Ji>
ce in quadratu Ducit':vtj.m4.fiati2.6C6.[in 9. fiut 54<
£cfimiliter5.in4.fiuc2o.oesadmodu latera jogiores
aut latiores qua pfundi:attame omnibus angulis te#
aisc6ftat:££cubisruntfimiles:funeqqn quadratu in
minus radice Ducit' laterculostcu in maius aileres ^du
ci affirmet :cu vcrologitudo laiitudo 8C jjfunditas ine
qualia omnia iuntibouifcos procreari crediderunt: ve
luti ou(ais5.j.6C z.inuicc pduciturjo. g bomilcus air^
21 Sut 6C numeri fupfitialcs no tcqualiu la teru, Oiuctforo
gcneru:veluttparte altera IdgiorestcuOuo numen fola
vnicate Diffeieccs muUiplican t' veluti 7, in
eerapartefogtoroWf 8CccxJemoj.fn 4-ffti2.Cuvc;#
roplus vni ace oilcrcp ntante I6gioroicit'vtj> 6x7.
fi£>procrcaturquormn Differentii vnitatc maior eft*
Z? Sut6crupfitules fimilesquorulatcralUnc^poriionai»
Jiatvcimi 24.8:6.namljterai+.(unE4.6C<5.oucta.n.in
jnuiccmpducunt i4.Iatcra auce^-lunt z. SCy eft aute
^poriioo.adi.ve[uci4.ad i.eructgitucfimtles numeri
Z4.6C<5.coaIt.itaucc ex liocquod omacsnuQieriqua#
draciinmcem iimileslUnr 6C cuacli compofiafuisqua
drupliset i5.ad^o.6C zi.ad84*
24 Suc K numen circuiaresqui cuin fcOucunc' reddunt
in fimilcitalcs ilint oes j>duci« a numerisquoru cermi#
natio elHn o.vel i.veb.veltf.vt ^.inj.pduac z^.SC 10«
in io.,pducit ioo.bc i<s,f>ducit iJ*jn ti.pro**
ducicizi.oicetui'igicuriii.cjrcubris: 5 Cn.centraIis: 6C
fi Dudusfucncii.m iii.qui inde producetur ctiE.ipheri
cus: vci^ji.SCita a5.;cricipliencus:8C Z 5 - circulatis : 8C
}<idrcularis:6C ii-5.fphcticus,SCioo,citcularis,8C iooo*
(bhencuS)flC ica oe aliis.
z5 Porroqaadcatisp»piiuvidcc'vt ab impari ^cedac,nS
in quolibet genere ppordonu ab vnicace inchoato tet
tiiiunc quadrati, 6Cquinn6crepEimi accp ita oeinceps,
cubi ioepares funcoppoiica rone na in tripla Z’J, quat!»
tus eft ab.vntcaic:dC ^.in quadrupla, dC ita oe reliquis,
ficucin tripla p.quiaquadratuse(ltenius edab vnita^
te. ac in oupla fimiliter 4.cil, tertius , concluditur igitut
quadratos impurium.cubos parium rationem habere,
quoniam talibus ab v'nicate locis fempet confideane.
Z6 V nitas veto cu numerusnb fit 6C quadtatum, SC ttigo
nus,8C radix, acpcEagonus,8Cpyiamis,8Ccubus,6Ccic#
culus,6crphcrae(le videtur, acc^in omm genere ^im
perfeftione no admittit iure locati oebct,na laterculus
auc altera parte Idgioi ee nopdt«qulobret>:uini mi(lei>
H liti
dratum exduobuscomponitur quadratis veluti^o. co
ponitur exZ4.SCd.medietas}o,e(ii^.quadratuzz^.cd^
ponitur ex i44>6C$i.
36 Frodudu ex vtra^ parte inxqualiouplum eil quadra
to medietatis 6Coifferent{e,v€luu quadrata 2. fati^
unc($.DupIum ad f4.,coniTansexquadcato5> quodell
tiimidium £C quadrato ^.quod eft Differentia»
57 Si oiuidat' quatitas p Qualia, 6C addat' ei alia, quadra
tficoiudi ex addita 6 C medietate, a:quale e(t ei $ 6t ex
toto tn additum, cum quadrato medietatis,v t lo. Diui#
fumin 5.SC additum ;,totu$.quadratnd4,Duc totum
cuaddito6Cel!i^.inadditu^ eil^ fit^?. Deinde Duc
medietatem que fuit 5.fit25.adde ad^p.6t<j4>
3 $ Cu veto Duxeris totucum addito in fe 8C addiderisqua
dratnadditt,HettotuDup!il ad quadratum Dimiiii 6C
quadratu addici cu Dimidio, velutiin exemplor^, in fe
Dudum facit i^.6C^.iafefacitp.quciundi;a faiiuti78*
cuius mcdiecas?9«cdftac ex quadrato Dimidii 9> eil 25»
£C quadrato addici cum Dimidio quod e(t ^.oa 64.
cfls.quiconilat ex Dimidio 6C adiedo»
3 fi Cumq^ Diuiferis numeru (lue quaricate na regule com
munes funtin Duas partes,6£ Duxeris vnain alij Dein#
dc j>du<3:uper agregatoexeo $ puenitp oiuifionem
mutua vcriuf(^ pactis,fiet toto squale quadratis amba/
ru partio, ide De iodis ilmul.cxeplu Diuido i;.in 3. 6 c
Deinde mu!cipIico8.in 5*lit 4o.DiuidoS.p 5. exit 1 1, Di^
i}ido5pctS.exit l.agregoi |8£ |;K fiunt 2^:ouco in
40.priusprodudumSCfiunc89,&hoc squatur qua#
drarisambarum partium, nam S.io fe facit 64, 6C 3, in
fe facit 25.que iunda fatiuntS^»
^Cu(^ Diuiferis numeru in Duo, erit quadratum totius
SC vnius partis fimul iunda ,squalia Dudui totius in
eandem patrem bis^quadiato aketmspacas, exem^
f)!iimt>{uidof,m5.&;.tiuco?.iofcfittf4.0ucoj.i'nfcGc
adde ad o44Gt 7^.duc 8.in ).bis bi •i$.duc >m te tic
adde4$.lij7j.
4i Cut^omiiensnumeruSCaddidetisaliu xqualem vni
paitieius,cmqu<idractttodus copofuisquale ouiSui
pnoiisQumenin parce adiedaquaccet, cuquadtacoal
tcnuspatus,excmplunioiuidoe.in5.&j.addo^.*qua
]evnipacu,io.um Gcir. quadratum eiusizi . hocelt
squale ei quod Gt ex&in^.quat€c quod ell$d. liam 4«
io Z4.producic 5>^.addico ergoquadratoj. altctiusp^t
tis dc eil z^.toium fit izi.
tfzCumfucrinttrcs numeri abvnitare continue propot
tionaleseric fecudusradix quadrata ccrdi, U fi fuerme
quattuor ein iecundusi^.cubicaquaru SC ica oeahis*
(} Cu Diuileriseundc numera in Duasquaotacesmaioris.
Differctie SC ouas minoris, par aleiogramu minons nif^
feiCiispattiu,majuseritre]iquoq o^dratu medie oif^
ferenue maioris, excedit quadratum medie minoris.
6^ Cd fucciDCDuo numciiqu ‘dracipduddeord enc qua
dcatusjvc 4.in p. facit ^.igit' ^<>.quadcaiusefi*
^Cufuerintouo numeri cubiqmtnde^ducet' erit cu#
bus ,velun{i,in zy.facitzi^.quieficubusoed.
66 Si fuerint numeri cotinue j^poriiooales erut SC quadra
ti corucocinue pportionaicSjfiC fimilitcr.cubi cri.t^pro
I portioquadratoruveluapriorunumero^ouplic<.ta,cu
ooTdvero veiuti priora numerorum pportio cnplicata.
<7 Cum fuerint Duonumeri mphtiaies fimiles habebat
t tertiUmin continua proportionalitate medium, quod li
habuerint erunt fimiles.
CS Si fuerint ouo numeri folidi fimiles duos habebunt in#
termedios numeros IncontinuaproportionalitateDil#
^fitos.quod fi habuerint cruntlolidi fimiles.
^FollMg eft numeros luperfitiales fimilesicfle cd
ttafcprimosvt patet ex prccedCTiti
70 Si nutnenisquadratus cmadfam numciu numeret, ra
dix radicem numerabit,» no, no, 6 C fimiliter oe cubis;
71 Numeroid ItiperHcialiu Gmiliu, proportio ell cx latera
proporrionibus compoGta ,quoa fi fint fimiles erit pro
poicio eorum velud quadrati abeuius ad aliquem qua
draium:erit(^latctisad latusouplicata.
71 Numerotu vero folidorum proporrio fimiliter ex pro
portioibuslatefu confiat, oieiturep proportio ocfo quS
ticatu:q> fi fimiles fuerint erit proportio alterius ad al#
teium,velun alicuius cubi ad aliquem cubum: ac vclu
ti laceris ad latus proportio triplicata.
71 Si in aliqua proponionalitate cotinua fuerit aliquis nu
^ merus quadratus, tertius femp ab illo quintus & fepti^
mus 8Cfic in infinitum erit quadratus,q^ fi aliquis fue^i
rit cubus quartus dC feptimus Decimus SC fic in infini
tum femper erit cubus.
74 Si fuerit proportio Duorum numerorum fupcrfirialifl
veluti quadrati ad quadratum, ipfi erunt fimiles , fi^
militer folidorum u fuerit pto portio ficut cubi ad cu#
bum ipfi erum fimiles.
7^ Si fuerit {>portio quadrati numeri ad aliu numetu,
cut quadrati ad qu8dratu,il!ealius numerus quadrae
tuserittSCfimihtcrfifuericcubt adnumeru veluti CQ#
bi ad cubum, ille alius numerus erit oibus . Ex hac fe^
tur q> in proportione que e inter numerum quadratus
SCndquadrarum nuqua inuenient' Duo numeri qua#
draci tC hec efi clauis oedrni euclidis admirabilis.
7^ Omnis^.quadtata numeri cubi efi numeruscubus.
77 Si fuerint plurcs numeri continue proportionales ia
fuapropottionemiiiimi,agcegatum cx omnibus atl
quemlibet illorum eritprimus.
7$ Si fuerint Duo oiimeri CQU;ar«ptimi,quStus € primug
adiecttdo
adffecudutantnenerecuduadtettfum ellimpoCbile;
H^c legula facilcleiungi potctutqueniones numero
ru inccgroru ab hisqueloiisfurdisf^rlici poliunt ,que
Oodrinaex lepumo fiCodauo 6Cnono euclidisexcipit'.
£c nota $ non oixi integris aut Fcadis , quoniam pm
Dis quxlbo folubilispei numeros fcados^pdc ecia Tolui
perintegros, £Cideo nonieparaui vnum ab altero.
7p Omnis numetustninimus numetatusab aliquot nu#
meris^numerat oes numeros numeratos abiliis,velu#
ti lo^.numcratur a minimusqucm ilii nu^
metanr^numerabit ergo omnes numeros numeratos
a ;.5>7.vr9 in inlinicuin.veluti aio.SC^i^.
So Omnes numen copoild 6C in fua pportione no mini/
mi, numerant'' a minimis eiuide j^porcionis xquatirer
vclub 24.^too.6Ci40.quiruntinproportionibusrcxq
alteraSC oupla fupiripatcics fepte nonas, SCluphipar/
ticsquincas, numerantur a o.p.a^.&C^^.qui funcineifde
f portionibusminimj,per eundem numerum qeil 4.
X hac etia oicemus $ cu fuerint duo numeri, 6C inter
eos alii ouo vel tres vel quolibet cotinue ^portionales
roride inter alios in eade ^portione exillentesinueniri
necceiTe ell:exquorequit $ inter ouos numeros exiite
tes in proportione Duoru minimom,intet quos non ca
dit nnmcius medio md ,ppottionalis,nunq cadet nu/
merus aut numeri vfc^ in infinita, veiuti inter^.fiC 5.nd
cadit numerus aut numeri in cotinua ppordonalitate,
igic' no cadent inter vllosexidcntes in proportione
ad j.vt inter 40,8C i4.fi£ hoc vr(jin infinitum:
^iSegturetiacf c« inter ouos numetosfolu vnapropot
cione vnuscadar intermedius, SC alia ouo, SC aua tre^
Ita in aha proportione exiftdibus ille j)portiones inter
medie cadere no pofluntrveluri oica inter 9.6^4. cadit
tf.dCp.SC4>runt in ^ poiaone Duplarexqquaria:igit' no
cadet medium in ppottionefcxgalteia intettetminos
(iib alia |)portioneexiftet€s,6C vnmerfalircr omni jjpot
tionicopofitCjIimitatefuncin numero terminoram luc
componctcs:K hoc etiam in iurdis: 5 C ita fi ftatuas lo.
6C z.lblum vno modolicebitvnum intermedmm ter^
minum inueniiervel ouos alia pioportione ceita SC na
ta:vel tres alia SC fic t>e fingulis.
f^Sc^turctiag)Cttexc6iudta &oifiuda SCzqua^por^
tiona1itatcocqbusD!cct'fitptoporrio totius agregati
terminoru vnius ^portionis^ad agregatu altetius, velit
- ti termini ad terminuific ctia in cotinuis piportionalita
tibus vt oiaum e ctia in regula hac: vcluti fi cogreges
l40.100.jtf.24.Cmul faiintjoo.8Ciic J5.2$.5».tf. htiunt
75.pportiojoo.ad75.cftvclmii4o.adj5.6:ioo.ad 25
^ jtf.ad 9,5C 24,ad tf. Vnde e,\ hacfolimnt' ille inumc^
rabilesqnionesOifficiIesOiuidMinumciosin partes co
tinucpportionalcscnccitjscodkionibusjnafuppone^
lepotesnihilcfleniuidcdufcdoperatfofiatcu coditio
nibus in numeris p te inuetjs.bcjnde congrega 8C p re
gulam j.habebispartesillius numeri eodem modopro
portionatas,ita ^ conditio niuifionis nihil addit in nifi^
ficultarcnifi in certiscafibustcrminatequatitatis-
54Cnoiuiferisnumer» in partes pnumeru^Kpoft per
plus aut minus, crit^portio bifFeretie aduetus (ecund/,
ad prim«,vcluti totius oiuirqris ad prim» biuidentem
Exeplu biuidoiz.p 4.«xic j. biuido ino p 4.p.2. exit 2,
©ifFeretiaei.quiemcdietasDC2.8Cteriia pars bc j.ita
2.addituad Diuiforecft medietas bc 4.prjmi biuiforis;
gC tertia pars oetf.fecudibiuiforistGcutigit-pucntusfe
cudi ad primu,ita biuifotisptimi ad fecudu &C ecduerfo
fi gs igie’ bicat biuifi re p 4.& ,pHcnit becima ccrusjg4
fi biuidere p tf.erit p regula tf.ad 4.veluti becime cefus
adi^uetufec^afacpreguUtria SC aibit^ceriis;5C
E tJ/cat vclle tn'm'dctc p j*eode mo ficut). Wuiforis fecS
diadpnniuoi'uirote4«icaOecime cc/us ^uetu&ptimi
ad ^uemuiccudum t)uc 4 «in Decimam Di
uldepen.exitf,.ccnrus,Exhac regula Diuides pecp,
ccm.adfibiuim*
Omniuquattuor,quaHtatuc6tinucpportfonaIiupro
pordoagrcgatieardsdcoiuDdu cxtecudadC t€ida;,e
vciucipnme 8 C tcrtie0muladrecudamyc8.iz.iS4 Z7.
agrcgatu^j^.agregatu ex tecuda SC tertia ^p. proportio
i 5 j.ad jo.yeluuziS.agtegaticxpiima 5 C tertia ad iz.qua
titate fecundi 6 C 0 militetpp.oitio tertie SC quattesd
primam SC iecundam yeluti tercie ad primam luperius
edam generalius hoc Diximus experiare a coniuncta*
n.propordonalitate pendet*
S^PcouentusvniusquIdtadsDiuireperquotlibet qultita
ccs,0ue continue huc incondouc propordonales/unt
eodem modopropordonales.
^7 Si fucrint4.quatitatcsinc6dnuc tn ^portionales, qua
xufuphdalis numerus pnme inrecuda,^uet' quadra#
tis tertie fiCquarce pariter accepris^erdt quadrata prime
i 8 crec 0 deinuiceDudia,cmquam$ 0 tex earu fupiide
in quadrata tertie SCquarte paritet accepta , Exeplutn
48C z.fijntin ^portione Dupla $:.4o,6Ci5i.io.fimilitet
ex trigcfimarcgulahuiustigit' cB^40.in ,pdu#
eat zo.qcli squalisquadratis 4-6C 2, pariter acceptis,
Dico^quadiatai^o.SC^.io.inuicem Duda Sciunc
4 oo.icquanturDud:uieiusquod fiebat ex 40.m$>
io.se fuit zo.inquadrata 4* SC i, pariter accepta nam
zojin zo»produdt400»
5 $Cufueiint4.qultitatescoH'nucproportionalcs,quod
ex oudtu prime in Icenda SC ^dnSi in ta:da ac iterum
^dudi in quarta, «quu erit Dudui lupfitialisnumeti p
du^ ex pnma io quarca^fiCfecnda is cettia yeluti 8.izv
I ii
i8.i7*®uco 8-in ^.8Choc i 7 ig.hoc iterS
in z7.fit4^5i$.Duco S.in 27.fic zid.£Citetuiz. in i$. fit
Zid.cuco zuS.inzi^.SC fit
tp Cumfuerinc4>quaticatesquomodoIibct fumpte^crit
quadratuagrcgatieaiuxquakquadratis finguUrum
partiuSCOu&uivniufcuiufc^m te]iquasocs,venficaf -
SC hoc in omnibusquaticatibus 8C pendet ex quinqua
g^fimatettia regulaibi habes exemplum
po Omnm (tinquatitatucdtinue ppoitionaliu cubus k*
cundequatitatis,eftxqualis oudui omnium qualitas
tum inuicem: veluti 4.6,p.cubus <>.en ii 6 , Ducop. tn 6 ,
pi OmDiutriuquatitatDcdtinue ^portionaliu exquarn
Oiuifione alicuius numeri ^uentus cogtegati iptatum
agregato sequatioebeat, media illius numeri radix erit
'
naeedenecceffaiioeuenjuntqmagtegatuefl idem ex
furao{i[o,8C ^portio exeuntiii eade ex regula quadrae
geumanona,quar< cufemp {)dudu ex pnmo in tertis
fitarqualequadratofecundiexhisque oicenturin te#
guIa^.quatitatumigituiconuenit vt medius fit radix
numen oiuidendi.
pz Cufuerint aliquot quatitates quomodolibet inuicem
nude, fi ^duda Diuidat' p vna tcliquatu,pdudu adue
nictiveluti j.5.7«|><^ucutio5,igic' oiuifo iqSp 7«cxit|>
dudd^dn ^.quod eRi^.CC Diuifoio5.per5. exit ptodu
dum oe 7 .in;.quod eft zi.& ita Dcomnibus.
^ Etfimiliter Dehuaf hoc 9 cufuciinc tresquaiitates co
dnue |>potnonales,8C alieoue in eadem proportione,
Q ht ex Duabus maioribusiundis in minore Duarum,
Idem fiet ex Duabus minoribus fundis in maiore, velu
d ^.iunge iz,6Cti.fit IS.DUC in ^.bt po.8C
Gc ex3.8Cd.iundi5mio.fiteti3mpo.
p^Penaethec ex Dicedisin regula^.cnfuetint cresqu^
tatesc6tfaueproportfon^6s,$ex OuAu vniiifcutuf^
partis in altera fiet, fi oiuidat' p oupla tu agregatuom#
oium, exibit recundaquatitaSjvelut 4.6,$. produdum
in 90.6C d.in 4 * 6 C 9.efi 7d.6C4.in 9, fiC 6. eft
junge fiunt zsd.Diuideper ouplum agregati quod e
|8.exittf.quatitasrecunda.
0 Sunt dCnumericIimaterici a feptem climatibus Oedu#
di auerroesita exifiimat hominibus petnitiofi,nos aut
in libro oe tera varietate Oeclatauimus non 7. fed 20.
SC9,eiVe coofiderandos,velutiio.40.<»o.8o.8C9. 18.27.
^.propter€atf>.6C8o.£C$i.runtvaIdepetnitiofica t»ue
numetotu feries malefice cohereantinscateOcffeda*
pCSuntSCq obIedcnt'pueriIibusnumeris aut Oifiindis
aut fimilmusvcluri 222222. veI) 5 ^ 5 } 5 .quos multiplici
doaduenireoefiderlt.hocfiDiwTens numeros habe#
bisex quorum muItiplicationeproueniantfiUltum ell,
n.talibus nugis operam oare.
P7 Cu volueris oiuidere numeru alique in ouas partes ta
les 9^ niuifa vtrac^ parte p reliqua exeuntia iunda fati#
antvtpote^vel aIianumeru,tuncoiuides4.veInume
rumqueeucniteoefiderasinouas partes talcs^inui#
ce multiplicate pducat vnitate,8C ta;les parteserunt p
uentus parttu numeri primo ppofiti fe mutuo oiuiden
tin.Exepl» 0iuidei2.mPuas partes ex quarum mutua
t>iaifioneproueniat 5 ^tuttcPmide 5^$ vis puenire
in Puaspattesqueinuicem multiplicate producat (.6C
tales ctunt 5 * 6 C ^nam 5 5 C ^inutce Oudc fatiunti.oico
igitutquodptoucntuspartiumi2.mutuofe oiuidetius
agregamcs^^in prima fui oiuifionc producent
V8Ceruntio.6C2«
Cu volueris Diuideteiz^atia cxepliin tiuas partes ita
^maiorep minore Oiuiiapdeac aOqsnumcms puta 5
timcaddefeoip^adatuneruqae puenirc oefideras
i ili
SCp!prutn&mi(!€iiumerut>i'aide<}um>$exit e mhidr
caisquaDetiaftaanumcio oiuUo icimquitut maior*
Exepln volovr ei: oiuifione maioris patcisi2:.|> mino^
tcm exeat^.addoi.ad^.fitd* t>iuido iz, p tf.exit mifior
patsqe2<hacc(ubtTaoexi2.remai!er lO.OiuifoigitUf
sajp 2.cxit ^,SC ita p hanc SC pcedente potes oiuidere
qncmlibetnumerujin Ddas panes tales q^voia peral
am Diuifa prodeant ouo numeri agregantes quem vis
numerum opcradd primo p pcedente otinde p hanc«
^CttOmifetisvnunumerupaM:£C oiuiferis aliuterda
numetu per ^oettt,6C hunc puet0 vltimum addideris
tertio numero,6c totum oiUiterispprimumOiuifotet^
exit e tmquitu agregatn puetuum teidi nu
meri diuiOpprima 8C fecundum * Exeplum
Ct i4.que volo Oiuidcrc p i.SCj.Oiuido j.p
S.exiti |,0iuido24.pi < exitii, addo i^.8C
24.Bunt40.Oiuido40.p2.exit20.6C tinpto
uenitoiuiro24.p ](.&p2.exeunt.n.i2.6C8.q
iunda fatium2o.&CidepccdiE fi oiuidetes ^
2.p p€xit|tiiuide 24 .p|^cxitj€-addead 24
fit ^.oiuide^o.p^.cxic 20. vt prius. Et ita m Oeoomi#
nationibus volo oiuidetei cu.p
1 cc.p.i co.6Cp I co. p,i.Oiuida
I ce.p.i co.p 1 co.p.i. exit i co.
Oiuido X cu.p ico, exit 1 ce, addo
adicu.fiti.cu.p.ice.Oiuido i
cup.icc.pi. co.p.i cxitice, 8 C
hoc efiquodproucnit ex^agre#
gatopfoucntus i cu, oiuifi per i
ce.p.i co. 6 Cico.p.i,
100 Cum YoJuctisohiidcte sumewm vt partes c’eftunt
multiplicate prodiicantnijmGTum quadra medietate
24
^ . ?
I j
16
40
ICU.
ice.^.ico4co.^.l«
Ico.
ICC.
icu.p.ice.
ico.p.i.
Tcei
fs
I miH qucm visproducetc & ^.tcEdiii addita K Oimi^
tiuca a oimidio conftituit tales partes*
Veluti volo Diuiderc 7.in Duaspartesque inUiees mut
tiplicateproducantio.oiuido y.pcri^ualia fiunc^a
ttuadtd } i fit 11*4 octrao lo.rcmanet 1 4 capio radices
a ; fiC cft I i oetrao a j i fit i.addo ad > f fit 5*fiC ita pac
tcsq11emulriplicatcpr0ducunt10.fuuc3.acz*
I toiEc ex hoc fdemusomidere numerum ia ouaspartes
quatumquadrataiuniaafariatoecerminatum nume»>
lum qaadtabimus.ti.oiuided» 5 C ab eo quadrato aufe
tcmus.numcrfiquevolumusg agteget quadrata pat
tiri 8C refiduu oiuidemus p aequalia ocinde p pceden#
te taliter Diuidcmusnumeruoiuidedum^ partes Inui
cem mulripiicateproducam illam medietatem cales
partes erunt quefite videlicet quarum quadrata iudia
fatient numerum ptopofitum*
I Exep!uvolooiuidere 7 .itiouaspattcsquarnquadtata
[ fatiacl9.quadro7.fic49.octtaoz9.remanenczo. oiui
' dozo.fiut10.tuncppcedeteoiuida7.in ouaspartes
cx quarum mulripiicarione vnius in alteram fiat lo»
SC tales erunt 5 . 2 C 1 . igitur 5.6C z. erunt parces quefito
quarum quadrata iunclafuntz^*
loz Et ex hi shabebimustmos numerosquorii quadrati
iudafarilcccttunumeruj6Cex ouduvnmsinaitecunt
aliusnumeruspducatur vc volo Ouosnumeros
quoraquadrata iddta linc;o.8C pdu^id vniusin altera
ut s> ^ouplica 9 4 fit i9.adde ad ^o.fit 49* accipe $c.que
e7.tuncpccnte(imlregutaoiuides'7. in ouasparceS
qinuice mulriplicace ^duclc 9 V £C cales eruncquirum
quadrata iunfta facium ^o.8C ita faciliter foluic' qllio
^ algebra e Difficiiior^c eri 3 folui p quaticate fuidl
ld}ccexhoceriahabebimus$ fi qsoicat oiuidegratii
lo.in ouaspartesua 9 a^egattt prouenierium
i ilii
L_
zS^.dettae it^xx z^.remanet^.cuius
ad I7.dimidmdiuidedi8£ dctrada oftediti5.&?.paE
tes^4.quaium radices diffetuncia z.cuc^ inaliquare#
gula ex omnibus his queflio ad finem non pocefidedu
ci nec in numetis,neciafutdiS;tunc talisqueiho efi .im
podlbilis quare aducrre*
I2J Cum volucrisdiuidcrcio.itagj radices partium iun#
defauai4.excpl>gratia;multip!ica 4.in fefit i^.detrae
lo.remanenc ^.diuide ^.fit ^.multiplica j.in fe fit ^.mul
tiplica ctiam 5 ,dimidium maiorisin fc fit 25-dettac ^.a
25.remanencid.cuius^.eil4.que addita 5 C diminuta
a 5 .fadE 9,SC i.quorum radices iunde fune 4*
116 Cu fuerint due quiticaces a quarum malorcoctradis
aliquotradicibus,tm|)ducat'quatum additis totidem
radicibus mjnoii,tunc numerus produdus efi medio
mo |>pottionaIis,6C ecotra; velutt capio 25.6C p.8C aufe
ro Duasl>j.i5.8c funt lo.rcmanet i5.8C addo huas
ad 9.fit i5.igic' p.fiC a 5 -runt habetia i^-mcdio in contis#
2iuappottionab'cate,&t:ita 4.SC10.6C z5-fune continue
proportionalia.8Ctdcoio.€ftj.i5£.m.ocz5.8Cj.Bi.p. de
4.na$£.Z5*cft 5 . 5 C triplum cfti^.oetradum a 25-rcma
net io,8Cfy,ix 2,rrfp!um efi 6. additum ad 4. facit 10»
127 Etponamus $ diuida alique numem puta iz.in 8.8C
4.grada excpli,ex quoru Piuifione mutua {vodeunt z,
. SC jmaS.diuifum per4.producic z.SC 4 > diuifum per8«
producit^iPeinde accipe queuisnumern vtpote 40.P1'
co 9 agregatum ex quadratis partium prioris numeri
ideil 4.£C 8.et efiSo.diuifiim per agregatum prpuetun
91 ell 2 l^iet c^z.nadiuifoeo.per z dico igitur
quod proportio 40.numed alTumpri vitimo ad ipfum
jzreflveluti agregatiprouentium 40.Piuifi per 8. et 4 *
ctefi i^.ad primum numerum qui ftiiciz* nam 40, ad
^Z.elirexqutquaita licut x^.ad u»
ii8' Cn t»Hiifetisvt pote lo.pet 4 .erit 5 .«t Gmilitcr multi#
pltcato lo.pcr 4.iiuDt So.dico $ tantum faciet [ducete
5,inSo.quatu2o.infc:nivtroc5modo producit' 400.
ecfimilitettatum faciet diuidetcfo.pcr^.quatumdii#
cere minorem quintate in fe na vcroi^ mo j^uenit 16 ,
U^Si duequatitates vna mulnp!icet,agteg 3 tu vero pro#
dudotu abillaiuprodudto aiujdaf,trit jsuentus adue
niessqualisagregato j)uenietittexi!Ia quiritate diui
fa per ambas:veluri hab€o5,et j»quos multiplico in 7^
fiunt j^.prouenietia iunda deinde multiplico }. in 5 . fi
unti5-0iuido 5i.p i5.cxcut;|4tettffij3U€nietdimio7,
pj.ctp^.ctiucais^ucnicntibusnam diuif07.pt. exit
zj^ict diuil67.p€t5.€xitif quiiunfti faciunt^ |4*
1^0 Cu aliqs numerus in fcipfum cubice ducit', tm fit quS
tucxpartibusiuiscubicedudis,at(^ vtra<^ earum in
alteriusquadratufemel,ctinfupficievnius in alterum
bis:vnde manifefiume cubum totius squalem efle cu
bis ambarum patriuetoaduivctmft^patris in alterius
quadratum triplicato, veluti Gt
lo.cuiuscubus efi iooo,et diut
daf lorin 7.«t ^.derade cubef
7 .fitf 45 .cubct'j.fit t7.{ungcfi J 4 ? ^7 cubi
unt J70. deinde quadra 7. fit
49 -muIdpIica p ^.fit 147. tripli
cafit 441: adde ad ^70» fiunt
Sii.Oeinde quadrat. fit 9. duc
in 7.fit^, triplica fit ie9.adde
ad8ii.fiuDtiooo,precife*
Iji Exhocpatct^cubusnumcri
maioris fupetat cuba minoris
in cubo difFcreric.et triplo cius
g>fitcxquadtato differeticin
lofiooo
i Partes
49
147^
441
9 quadrati
7 P artes
produd»
189 t riplum
^7
441
189
1000 Summa
«inore nwneco et quadrato minoris numeri in oriam
ijzCubusmcdictatisalicufus numeri excedit ptoduas
cx maiore patcc illius numeri in quadratoparris mino
ris.in eo ^ coponit' ex minore in quadratu dififetcniic
cc differetia in quadratu dimidii, exeplum diuido lo. in
duasparc€sxquales6cfit5«et duas inequaies et fine
7,et a.dico gj cubus ^.ct e I25.cxcedit produdum 7Jn
quadratum j.g>eft9.cteft in producto diffctcntic
que eft 2. in quadratum dimidii q» cft 25.ct rit 5o. et p
dufto minoris pariisque eft }, in quadratum differens
tiequod cft 4.ct efti2.Dam 5o.ee i2,fatmnt fiz.quc iu^
da cum tf3.fatiunt i25.ct ita in aliis.
12^ Cubus medietatis excedit' a pdufto minoris partes in
quadratum maioris, ab eoq fttex differetia in quadra
tum medietatis, detraiSo eo quod fit cx maiore parte
in quadratu diffcretic,igilf cubus mcdiccaiiscum eo q
fit cxquadratomcdictatisin differentia, «quat'produ
do minoris pattisin quadratum maioris, ct ex maiore
in quadratum diiretcntievcluri7.iH fe facit 49.« j.in
49.faciti47.et7,in4.qeftquadratum differende fa#
cic 28.addc ad I47,fiti75.ct tantum cft cubus5. et cft
J25.cum coquodfitcxquadrato5-in diffcrentiam.qua
dratum5,eft 25.in2.facit5o.additumadi25,fit 175*
154 Cubus omnis medietatis acquaf produdo partio ine
qualium inuicem etin medietate cum coq ficex mc^
dietate in quadratum differetie veluti diuido 10. fit5'
item in partes inequalesfit 7.et multiplico 7.in 5. fit
0.ctj5.inj,fitio5. et multiplico differentiam in fc fit
4.ctpoftmuItipIico4.in5.fit2o.addead lo^.fit 125.
cttantus eft cubus 5«
exiens xquet' tertio numero addito ei q prouenit diui
Tofecundop eunde diuiroieTelutifit}tf.primusnumc
IUS.4.
it5 Cum fiierint^.numeri quorum primus fit maior fecun
doetvolucrisDrimumdiuiderc ptalem numetumvt
rus:4' fecundus tertius volo &iuidere^.pet tale nn
metn vt exies zquet' l 6.6C ei $ ptouenii oiuifo 4.p eun
dem Diutlbre tunc oetrae 4.fecundum numetum
primo temaner)£.0iuide)Z.perx^,exiC2»numeiusqu<e
Ocus nam Diuilb z.exic i8.6C oiuilb 4* per i. exit
2.qui additi ad iti.faiiunt i8*
1^6 Omniu ouoid numerorum exceftusquadrati maioris
ad quadratu minoris catus eil quatus e numerus pro^
du(%us ex agregato illota in oiiferentia eocudevelud
capio 7.SC 4.quadtatorn Diffetetia e».na quadratu 7.
cll 49.se quadratu 4.6(1 itf*quord Oi^retia e ^3.0100 igi
cur 33.^ducicur ex agregaco 7.Se 4.SC ell ri.in oiife^
renna7.se 4.8Ced;.nam3.jn rr.facic^^. Scita De aliis..
^Caput 43.de miiWisnumerorum proprietatibus.
ag^umiVntSCDiuinc qda numerotu virtutesreligione
^ retu ipfatum ordine celebrace, quasqintelU
^^g^lgic ad archana fecretiora penetrare potcric^vn#
jTaSWiTOd c illa hierarchia^ celediu oiuina Dionilii 9tio
pagite ennatratio explicari poteiitnn genere aute facri
codices hos celebrat numerosilnpiimisvnicate prout
^ fupius expIicauimuspoft.i.34-5.^.7-8.?.io.ii.i2.i3.i4.
15.1^17. 18.20. 21.22. 24.23.30. J8.40. 42. 46.50.
60,72.77.80.83.99.100.112.120.150.153.200. 300. 400.
500. 600. 666. 1000. 10000. 12000. 100000. 144000.
ioooooo.ioooooooo.iooooooooo.Oes aute numeri
limt 54.quosnd abie feire puto nd folu ob iacre pagi^
ne intelledn Sc oiuine maicllatis leuererii, fed etia ob
fututoru euentuu cognitione cufingula ^tia habeat
%nincatax*Dcu|>ptieo(leditat($quecx eo fide.ba^
natu
taioii^one Donora&maloru3.oiuinaspfonas, leges
©iuina,motale,naturalc,xpi miflena,Kpfe<aione onv
ae^oi eo copredunt" principia medinhiiisfutucu pre/
fens ^teiitu&imenonts SC anime fufntietfa.4<in f>BguP
rationibuseuageiiftam dCfacci codicis miHciiisaibuif
fine etianoftrn qm ex 4*coaIercimus elcmetis,6C in ilU
redimus, plagas ctiaorbis.5.inmofayca pfcftionc,in
vulnciibusxpi:tf.eafcnacreatusmudus,xpus paiTus,
caetate in mudu venihvitec^ humane curfus Oemon
fttat'.7.0onafpiniusfana:itequie8£rabatuvctustcfta
meta 6C vniucrfale ccckfia.S* future refuredionis orte#
dit mirteriu,6C beatitudin&^iotdines hi€rarchiarum,6C
3cp) partione, ficimpfedlionem fignificat,qm a Oenario
derticic.!o.pf'edionertgnat,vndcnumerusfuitpcepto
ru,8Cc6plcmetfi ordinuceleftiuofteditjVndcOecima
^tagma humanu genus tedimcduocciaraf.iuoeffe
&udC5uaticatione legis, 5C vocatos ad biuinanouirtl
ine^ugoat.iz,apofto1i:patriatce.princip€s:fontcs:la#
pides a Iordane fublati in altari poGti: Propheteiudi#
tiu fedcbnt.n.iudicaturi i2.domus Ifrachvndc etia co
phinoFu numerus fupfuit in tcrtimoniu.i^.apparitione
TOntini notat, rtella.n.eo oie apparente magi adoraue
li}M4*PartioneXpieximolationeagm.oecimaquar#
ta luna adueenOniin catnejKOuplicarafpiritus fandi
oona ortedic.i5,Afcefione ad oiuina ex gradibusin ci
ticisPfaimoru,pfedionc(^ vite huius 6 C copidndum
vtrmf(|tertamdim Partione Oiiu^.pphetascopledif
oes,4.maioresqruntEfaiasHicremiasEzechiel Da#
tiiel,Kiz*vocatosminotesKchoros metito fandoio
vtriurateftamed.iY.lauactubaptifmi ex noe figura
tiiluuiuS.pfedioncopetu i triplici rtatu.2o.g€minati
gratia madatoinoei cxOiiedionecncarita te, vt in Ia
cobadlabaoefigtiaf.zi.trmebdomaduDanielismi^
fieriuortMit/ubfidiii oiuineboniratisportpteritasca
Iamitates*zz.cognttiooepfeda0iuincrcnpture,n8toti
delibii» tertametn vstus sbroluif4^.nurteti9fup«uis
cx laudatibus fcaioribus fndicatjabfolutuf^ numerus
e vtrmfi:^ teftameti fapietes olUdes.25*apolUcca ^de
cognofcunfvc E2echj€lis.c,o6lauo.ac^o.vita coaubia
le fanc^l atteftat‘',8C macuilpfeiSione opetu, £C pdo
fam Xpi venditionem i'nfiauac.^.impfeda fiCiaguIdl
caritate erga Deu,£C homines,oitedir,infirma9 fidem,
vnde pacalincusj^.annisadpilciaafedebat.fo. omni
expiationi accomodatuc,ieiunio^penitentie, vndequa
dr^gcGma etia abbocUida omnia qbus expiatio
Gen folct qiiadcagefimo abfoluuof vt etia fic pellis cd
cagione fuipedosperfedis oiebus 40. abfoluamus 40«
annis ppheca Getu cdmemorat quaG expleto la expia
tionis tpe rempuslibecationisa Dnoiure Oebeatimpe#
traru4-2.percgtinatione vite huius SCfecuIi generatio#
nes &C loganimitatem Dei in pferendis peccatis nodds
ollendit:eo Deleta hicrofalyma vt in puguratione Ico#
nu odenfum fuerat p helileu in betel. 4tf.xd>Gca(ione3;
tepli ex qua incarnatio ac generatio Xpi Defignabaf
Dl ^.in4(;.faciuntdiesz76.ac5o,ellreIaxatjonis.vnde
iubileus eo anno llatuit':pIeDiliima(^ quiete a refurre#
Bionis Dieipromulgatione etia Dei madatoiu odendir
tfo.edviduoruoengnatiixvtiii parabola feminis 5 Cp#
fedia madatoiu oei cudodia Dcmddrat c6dat.n.cx.io,
ac.tf.muItip!tcatis.7Z.Dircipuloru Xpi numerus noabf
miderio,na vt p luperbia (n 7Zdinguas fermo in ba
bel oiuifus ed,ica p vnitate Gdei 7z.0ifcipulls linguarii
fada e vnitas,SC cit in numeri legat' 7o.viros ellet^os
gbus Deus fpititu infunderet ac 70. palme Difcipulorn
pfiguratrices, nihil hoc moueat coretms cedamentt
impfeda fit qda ^'mago,eius$ ia nouo p gtatiapfici
Debuir.77.rumml peccatoro multitudine Si immenfe
Oiuine mifericordie tcdimoniufigurat.$o,ciicucifione
antique Iegis.$_).etiiUIiiisfacetdotiuDefignat.99.iudo
ta numeruqueadmodn in parabola ouifi prcHguri
tut:/ndepeccatoraiufttiicdiotu adtedapdica oue nu
menpfedtioinioo.olledit':pque etiavir^nicatis can
dor iu.poll refutcdionis icdeptione £[etHe Ixtitie ac
keacitudinisyinagoeft:vndectia pfalmus Ille iugiter
ttntn a pueris edocet laudaduuo.Dovite omninoied
potius peottetie expedlatio cAtvudead noe nonlpiiirS
vitra id tpis in came oimillutu j:)mitic:fuic.n.ante qui
Heri archa inciperet ad noe admonitio hect porro ar#
cha loo.annispfeAa etbvtcofumatio operu humane
vice £C mucatiofeculi p hoc oIlcderet':eQ 6 C in izo. co
plemctu humani millctii,ca ad Diuina couertiftiio.an
coru mortuus moles,£Cm iio.hommespcimo cecidit
SpiridusSadusitlta fuit altitudo tepli:habet.D.perfe^
£tione in vtro^ teflo cdex naturali numerord ierie ad
i^.vfttcorui^attmillerincdi i^o.pfslmoru cccquado
ne, j>bat: 6 C abloludonispeccaioiu,cor.n. oiebus terra
nilutaaoiluuiofuiti^^.randtieiedtopteccleliapifcatio
nepr2eBgurat2oo.petfedioocomne naturalis iapien^
tieoDedic^oo.ctucismideriopthau oeGgnatu:SClibe
ratione ac vidoriapgedeon oemdllrati p xpm exple
tavolur:SC9dap3i&'.abraevernaculosniceni concilia
quo hoflilis hereusfufa e Oefignari na in eo toddc fue
reepilcopi40o.nuraferuitute5oo.getis pfedione
gurat^oo.copleta humanord operu fetie atc^ vltimaj
pfedione comonllrat fed ^.numerus totius pfedio
ois e po/lqua pfcudo ppheta regnare oAedit' maume#
thcs.vnde apocaliplisOecimotcrtio numetus.n. horni
niseASC numerus cius^.veiu oieesmaumethes &n^
no lalutis^Zi.lege pmulgauit a nno (^.mortuus e po
tiusvtin fecndo aAtonomicaru iucubrattoim demon
Aracncftannofaluds^rp.SC mortuus e fexcencefimo^
ttige&mofecimdo atpliuimt cxiAimint eum an
BoWtafunawicfi fcxccntcGmotrigefimorccundo an
Do^ cfl«t j4.ciit igit' ?t<^.annus vite maumcthi fit <5^i.
am fecundum Euangeliftam,igif numerus pfcdus |)
impfcdolupponitur , autvtibideOicimr hiefapientia
ell,g habet incclleftum coputet numerfi beftic,lcd oe
hoc ID xpi vita pleniusoilcremus fuo loco: faris nuc fit
p belha miumete hoc certo atgumetooemoftrariivw
uuqg |>phctic ipirita ta cuideri euem fidei noftrc funda
meta pbarctaclibruilluEuigclifte lohaniseflc genui
nu.iooo,columatafoclicitace Scfeculi huiusplenicudi#
nem acquafi folidam refert ert.n. cubus lo.fignificat
fiC temporum plenitudinem, vnde in pfalmis quod mS
dauit in mi)iegenetationes,copiofam eriam mulcitudt
nem fiC indefinitum nnmerum fignat acmagnitudine
Oiuine poteilat is,nam mille anni ficuc riies hefiema»
$9 V t in pfaimisicaduca ccid noftt 5 elationem patuifacit
ioooo.numerus exercitus efi finitus: p indeterminata
celelliu agminu multitudine 12000. facratus numerus
eledoru ex fiirpe Abral fiue etia tefiameti veteris faa
flos, vnde Duodecies cogefius 144000. quafi numera
tornoilcdic,quora coparadone noui tefiameri infinita
multitudo elTe phibet^vnde ait pofihoc vidi tutba ma
gn I Sicx. 1 00000. vero SC i oooooo.numcri tunt maxi
me multitudinis ac perfeflionis, porro fecundus mille
quadratus efl, vnde multiplicati ^copleta pfedionej
Defignacprimusautem io.confiatmitiadibusACiofiot
tiilla multitudine cerea pfeftione ad huc multiplica#
taeflecognofcamusioooooooo. aut 6C1000000000*
maxima & excrema indicat poceftate, veru vhimus fo
lidaacc^pfeda na mille millia milliumtmillcnariicu#
bus funcrate^ex vno.oeceiitteristaqui pfcdis, tripli#
cata pfidioiicpfedi p vnicatis fimplicitate,6Cnumctf
tjuiaahumanaincdptenfibi]tcace,ymuerfainDeocon
k lii
ftarc coprcrdit^efteditiK Ccutpolleriores ncugliitt
tcad prima copatatc p fe nihil funCjita q a oeo ipfo
deut qqimmenfa efus bonitate maxima, 6C muUitudi
nem &pe[fedionem oftendant, eius attamen compa
ratione nihil omnino funt ac fine eo omni priuata vir#
tute ad. Eius tantum ornamentum conlbtuta credunt
vt que vnitate fuerat fimpliciifima Deitas, comparatio
fie omnium aliorum infinita etiam efiecognofcatur.
Porroconumcro inter hosmaximos impfedu vidc^
ris pditorn multitudo ofiendit',queadmodu ex occifis
in cafiris fenacbcrib,8C in pefiilcntia oauitica pfigura^
ta efi,na ficut iuHoru ordo efi at^ cofiiiutus numerus
Itapdicoj^ inconfias&inotdinata muItitudo.Habent
8C numeri quos Diximus ab vnitate ad i5o.pfulmos,nd
foluad numeri naturi cortefpdddcs ac coxquatos,ve
iuticentefimusduodecimuspfalmusiiz.numcrifigni^
ficarioni cofotmis fir,vetu ad impetrada a Deo pofiu
fata fingularegratiahiG crcdunftvt ctfcripCt athana
Cus.vcruqDe cdformitate ac fimilitudine a caifiodo^
roDefcriptaJuntiicetndtlvtilia euidentiora tnfunt,
SC fidei nofice fimul archanu magnu att^ tenimonin.
^ Caput 44-Z’e irrationabilibus quaticatibus*
I aut^ linea tonalis adu ati^ potentia vtio^
N SC omnis alius numerus l^.atlc lo. 8C omniu
M p^^numerotu no quadratoru cft irrationalis ac
UsS^rutatin porctia rationalis.irtdnalisaut pote
ti a & adu cfi il 2 ^.io.&pIcre^ qualitates binomiales
vf$e.j.p.^.z.non tnoesn5$r.s,iB.i?i.z.potdia rona
Iis ef<,quonia eiusquadtatn efi z.rationale*
i Cuautenumetushiscdformis efi lineis^eafde fumit
pprjetates,cu(^ alias numerus in fe Ducit' quadtatnc^
medietitis adiungif, totius vero agrcgati^ccxcipif,^
ab ea Dimidia sumeii teiingciu c maior parii
numeri &(niii<}oppdrtfon£ habeate media S? duo ex
ticma uiuif7,reluti io*quadratuefl; loo. quadratu me#
dietacis2^.addead loo.fitu^.^. i25*ffi.5*en maiox
pars io.DiuifirecunduiIlaj:>portione,tninot inuenitut
fadacdmucationeveluti hoc m6tietrae^i25-m.5*
cxio.firpcapituIuuerradionumrurdorui5Ji.^.iz5*
(unt igif ex Diffinidoue illius t)mi0onis t>aca fcxto cudi
disio.6C$:.u5;ffl.5.SCi5*m.$s.u^.tresquaticaces cd»
nue j>porcionales,quaidoue minores iuiK^e fatiuuc
10.6C ieqtur etia ex r^!a,c^ maior que cli lo.oucta in
minorem que cil i5.m.$i.i25<tatum fadt quitum me
dia in Ce fpfam,poterat tamen inuenttt ex algebia, fed
hicmoduscfl; ei proprius*
) Cuigic^additafuericmaiorportiotodlihee adhucnti
metus erit aiuifus eadem p>porrione;fier^ ^ fueratto
td portio maior,£C additu minor^exempld addo adio^
I^i25.m,5.0€t 5*p,i^i25.t;iuiraeomd,cui9 ponlo ma
ior eritio.2C minor i^425.in.d*vnde Oudis5*;p.$(*t£5*
ia$c«ii5*in.^.0ctpredreioo. ^ eilquadtatum lo.SC
ita hec additio procedit in inhnitum*
4 Q.uodfimaioripattioimididtoriusaddaf quadratu)
cdpolite enequincupldipS quadrato dimidii, veluti ia
prima oiuiCone addo5»ad 125, cuius
quadratum eft I25.quincuplum ad zd^quadratum me
dietatis,6C verlGcatm etiam conuerfum huius*
9 Q.uod fiminohpotdoniquatdedimidiumaiorisadii#
ciatT erit quadram copoCtiqacupIu quadrato dimidii
maiotisportionis,vtin exe^o minorpoido fuit
$:.i25.addeeidimidjumaioris0t
ex cui^ multiplicatioe 'fiet nccceflario
et p dida de ppoidoalibusquStitatibusqncupld que
drati^V.j7.im.^.78i.;|opetarcproutoocu!.
< Et etii etitquadtatd totius cdquadraiominorispattie
k iiii
19 tothabebit aureos pfo loo.Mosenights,
Ectiecoidanncoecambiisobmigna eoiuvtiliutes
* fCiaduram^acnomen celcbtcviumcpfrequemem, te
liqiuamcmabioluespcrcapituiaruperioia exquibus
mcettequzffiones faciliter loluuntur,
^Capuri 7 *oe rcditibusK recompenfationlbus,
H Ntequi ad expoliuonc accida ouo fuDt ob
feruada^q etia maxime capitulo icqueon in
ferumt piimu vt cu reditu inuelbgare volue
[ risopcrarep vna libra non Colu ob facilitate
vcruobvnicatisppnecaie,cu.n.fuerint quoillbet nu^
I meriautquacitatesabvnicatecondnue piportionales
femp fecuda erit ly.quadrata tertie, 6C cubica quarte,
&C^ 1 ^.quinte.SCii^.teIata fexte,2Ci^.cubical^<quadra
te reptime.dC '$:.ficlata fecuda ipfius odaue.6C
i]one.£C ideo cognita vnitatc,6C tota cius operatione,
cognc^ctmuspmuiriplicadonelimplice ^ ^uenkex
^ taliqn3dtate,6Chcceilcaufa edacur in pomionibus
1 ponimus 1 co.SC no plurcs/ccundd eft gi femp labora
* bis in libris 6C fradionibus nuqua Deduccdo ad iolidos
' nccnumos,vcgdaarichmeiicifaciat:Oonec addnem
> operationis no pucneris,fic.n.tutius ab errore, facilius
i ac certius,ac bieuius operaberis, in qua regula comuni
I terpratici arithmeticierrlcitavtpuericu rdneopcta^
j
tionuno intc1ligateludoreIatopede,omniu qibidv
, dicerinrpenitusobIiuifcuntVniponibilc.n.eaiichmcd#
1 cu bonii elTe nifi altero ttiu modoru, vel ^ in ppetua
I Ct opaatione Hcut iunt magiilfi,qui licet non vere hac
I artem caleant obquottidianam carneo cxerdtadoncs
! mulca fcirc videntur,
Secttdus modus e vt oifcat oes opetadones cum toitt
I
cxtheorica,6Choc eflraruqaregric' magider multum
i cruditus.in tota mathematica ,
k
ingenin bifcipuU ma
ximn,dC pftucrStta tiiutma cum ipfo Maglftro,&i'cfco
fune rari in hoc no folum oiTopuIt led etiam magiDri.
T eidus modus e vc habitis principiis p aliquod copen
diti quale eft liber hic oodtrina OiligMo aliqui hacpfe#
di, na ^ hucufcp fcript u ell ab aliisnd pot mulrn pdeG*
(e,8C ideo ab hoc tempore ante,inuenientut multi pte
clari arithmetici H multi fuettnt HudioO.
Sutigi f huohicingrcnda^primu qdfic redditus SC e
audio oebiti ad creditore, ex re poHelTa^velud tu polii#
dcsaureoscentuexmcis,autDomum,autvjlla,teneris
reddere vitra aureosioo.oomu,aut villa, fingulis an#
nis aliqd puta aureos io.iccdpenfatio aute eit eius cd#
ttatiu,vcpotepo{lides aurcosioo.exmcis> ea conditio
ne vtoecedanc Ungulis annis aurei lo.ica^ in annis
10. nihil reftituerc ten€aris,e{l aute qllbet horu Duplex
fimpIcxj&C ad caput anni,Dicic' aute llmpkx qh reddi#
lusnocdiuagit'capita]i,ica^femp capitale remanet
ide 6C redditus remanet ide ungulis annis , verum coa
cetuat‘,exepluocdicibiaureosioo.vc Ibluas ilmplici#
tei lo.aureos fingulis annis, ponamus ^ DO curratfo#
lutio intra quinquenium,cunc no folues tn nili lo.au#
reos fingulis annis, SC in qnquenio Debebis aureos 5 o*
Redditus at ad caput anni c vt tedicusptimi anni adii
ciat" capitali, £Ccxtotoaccipiasrcdditu fecundi anni,
fub eadeporti6c,£C ita adiicias redditu, fecudi anni ca
pitaI/,6C toru hec capitale p tertio anno SCica De ilngu
lis ex^lu.ocdi cibi ioo libras ad caput anni, ad io.pro
loo.jgiturDices^oacio.pioo.facicredditu efl!e|^ca
pitalis^ aimo.igic’ primo ad ioo.addefo,fiutIibteiJo
^bus p fecudoanno adde ^ capitalishutizi.quibus
adde p tertio anno tutorius agregati 8£ fic iJjr5,£C
ira p quarto anno adde-^ partem henc 14^ f SC ita
videsquodredditusiugitur capitali,SC9’ plusccetcic
'K uii
rCfinfusquamittOmplidrcdditufitetiam hic redditus
ad caput mendum eodem modo,6cut ad caput anni*
y Rccopenfauoamefitcuine g Dat peccuniasvtiffe
aliqua Dcb'totis,vt pote oomo illius aut pfona, fccun^
do eu creditor exigit peccunias ante tepus^veluti in pii
mo cxeplo Do i oo.aureos rccopenfando s ad lo. p i oo;
in quolibet anDO,ex Domo tua qua poOidco, 6 C det vt
Dicemus anno primo aurei jo [f-.ExepIfi iecudi oc^
asmihtauteos^oo.mcaplteanal,venio& Dico fioe^
deris nnc recopenfabo lo.p 100.8C elt Dicere Dabis mi
hi tanto, ^ fi acciperes a me p vnoanno ad Jo.p 100.
foluctescapitalc,tocigiturDabisaur€osi7i.f,,8C hoc
eftgafiDaretibiautcos272|i-,adio.p loo.in anno:
tdc Deberes mihi auteos^oo.pdfein capite anni, igitur
recompenfando ad lo.p ioo.teuertencut aurei ^oo.ad
272 ,€ft aute tecopefario Duplex vna fimplex,Et op#
ponitur fimplid redditui fiue merito.alia ad caput an^
ni dc <^onftur redditui ad caput anni,dmplex ed cuj
capitale Oecrerdt oppofito mo audioni finmlici p ter.?
minosin pporlionalitatc pofitos,vcluti audio fimplex
ad lo.p loo.dt ad no.iD primo anno, igitur pue 100*
infedtioooo.Diuideperiio.exit90 ^,in fecddoaute
anno loo.deret i2o.igi(ur Duc loo.infe dt loooo.Diui^
de p i2o.exit 8^ ita De religstin tecopenfatione au
te ad caput anni eil Deciemd 0 oppodm audioni ad
caput anni, DUC igitur loo.in fe 8 c pdudu otuide p au^
gumetu 8 £ pueniet rccopenfatio, veluti loo. in primo
anno dciio.Kideo inrecompenfationedt 90^,vcm
fimplici.p fecudo aute anno loo.dt 121. vt Didum elt
Duc loo.in fc dt ioooo.Diu{de per lai.exic 82 ,8C ita
regula generalis eft in vtrac^.^uod redditus oefignat
recompenfationem/ue fpetiei.
4 Aliarcgulaed^ficutinieddimad caput anni magis
.augcturcapitale^itaiRiccopenratioce ad caput aoni
magisminuiturcapitalequaiB Cmplici recoinpcnfa<»
tionc, patet ex Didis.Sl igitui qs t>icat recopcnfa mihi
loo.libras fimplidtcr ad lo.^ico.in^.annis^tufcis^
in fidoiimp!iciioo.]ucratur:^o.ad lo.j!) Joo.inaccss^
©uc ioo,in Ic fit loooo.oiuidc p i^o.cxu « f
,
6 C tot fiet
Si aure o icat recompeofa ad caput anni, tunc promes
rercadcaputannifiunt
loooo.oiuidc per itfi exeunt
5 . Et ideo nota tttapnmu 9 in merito copofito Cuead
Ouc loo.inie fiunt
exeunt 2
j in merito copr
caput anniouplici via vcipoUiimusvel via vnitatis vt
©idii e, vel
Tabula oecima meriti ad 5 fpro loo»
anni i z } 4
I
1 . I. o. U Z» I* J. 1 . I. 4 * 4 *
1, X 4 z. o. z, 4 . I. 2. 6 * J. 2. S.
j. j. j.-o. 6. Z, j. 9. S j. iZ.io«
4, 4, 4 . 0. 4* e. Z. 4.IZ, 7* 4.17. Z«
5. 5. 0, 5.10. J. 9, tf. ! < 5 .
tf. tf, o. 6.IZ,4. 6.18,11. 7. 5 . 10 *
7. 7. 7. 0.7,14.4* 2* I* Z.
8. 8. 8. 0.8,16. 5 , 9» ^ 9*I4. &
9. 9. 9. O. 9.18. 3.10. 8. 4 « iO,i8. 9.
10.10.10.0.
11. o. 6.11,11. 6. iz. I,
ZO.Zl. 0 . 0 ,ZZ. I. 0 . 1 }. J. I. Z 4 . 6. },
JO.JI, 10.0 . }}. I. 6.*^4.14.]7, j6. 9, 4 »
40.42.
0.
0.44«2. 0.46.6. 1. 48.IZ.
a lo.ad zolfufficit vna tabula,SC ita a zo.ad^o.vna ca^
bula.ponunc' aute redditus in frete tabule, 8C anni vf^
q} ad zo.rupius, 5 Cpcccunie vfc^ ad 10000. lateraliter
ita $ vf(^ ad lo.oiifinguunt" libre,oeinde a 10. vfi^ ad
vc mercato
resfatiutfa
ceie tabu# .
,las mariti vf
ad Inos
zo.p fingu
lis metitis,
incipiendo
a^proioo.
: 8 C pccden#
‘do vfrj ad
4o.pro 100
.6C tabulefi
untvtpluii
inu3 ad 10.
vft^, Diftin!^
'de, Deinde
!oo.,pcedc p I o. 8C a loo.vrcp ad looo.pcr cetera, SC *
mille vfcpaaioooo.p looo.fiCexcpIfivnutalccftqiia#
le vides meritupcedicalvfcpadjo.p audione^yOe^
inde ad 40.p Oeccnas, Anni veto vfcj ad ao. librc v/jj
ad ioooo.&in areaprimo ponunt' librc, odndc aflcs*
vcIfo)idi,vkimonumi.ExepluvolofcircIibrasj.in an#
nis^.ad 5 .,p loo.ad caput anni.quot fiet dCinuenies In
oiredio caTurub^.annis in hac tabella libras y folidos
5»,numos5.8: ita faciliter operant' fbla indigetes agte#
garioncjfccudo nota g? in merito fimplid non indiges
tabulis, led operare p vnitate.t€rtio gj in fimplici reddi
tu,meniesronipucarurpropartc anbj,ve]uti Dedi 100«
aureosproannis5.8Cmcnfibustf.ad lo.projoo. reddet
Igitur aureos Videlicet ioo*,p capitali SC ^o.pro an#
IUS tnbus,CC j.pio tf.menfibus.
6 Nota auteg> in merito ad caput anni fi ad fint men#
fes opaberisp recopenfatione fimplicc, 8C in recopen#
fatione ad caput anni p meritu fimplex,vti^ hoc pate#
ac intellige,g) fi ego accipio a te aui eos 100. vt refiitua
infra annos5.8C0etibi2o.p100.ad caput anni,oein#
de ex volutatepartiu vis recipere in annis 2,mcfibustf*
tuc certu eftgj ,p anno primo oeben^ aurei 2o.,pfecfi
do 24., p tertio 28-^igit'utenuifiem annis^. fuiOet Oe#
bitu auteoru i7:^|,cucapitali,fi autc tenuilTem annis
z.oebitufui(Tet tm i44.in mefibus aure tf.ocbiium effet
aurei i4 2, videlicet medietas toiius anni, in eo autem
tepoteno tenerer nifi reddere aureos H4.n6 autem ii
los 14 i,ga Dato gr tenci capitale j> aliis lex menfibus
vlrimis,n 6 folua nifi alios 14 1 in fine tertii anni, igitur
prima medietas efi milii oebtta vfq; ad fine anni, (figi#
nit numero ea ante meies tf.oebet recdpenrari,8C hoc e
ga redditus e ad caput anni, in quo merito lucratur, fi#
cuc igitur accipiedo capitale ante tepus Oebeiet tecom
penfari.ita accipiendo redditC Oebetrecdpenrari ,qui’a
ctia ex tedditu aliu redditu trahis, ideo in Hniplici red^
ditu hoc non tenet vt Di^umei(,red tantum folutio
cunitpro tcmporepon*€fionjs peccunie*
7 HisviGs dCbcneojrcu(liserui4.modivd.n*c^tisCm
plex eftjvel recopenfatio fimp!cx,SC in his Duobus ope
raberis fimpliciter,ve]uti Dixi Tuperius vel meriru e ad
caput anni SC tunc faties meritu pro anniscdpletis,po
Dedo mefespro anno vno.dCferua.Dein
dc huic toto adde edS meritu oeiGcictiu Ad Caput
mentt,eade rdne,SC duc primnmctitd in anni.'
feip{um,6CDiujdeprecuda,^exite Tum joo
ma q(ita,exep1tt volo promereri libras zo
ioo.ad2o.j>ioo.p annisz>menGbus4 p annis z.
primo piomcrearisproannis^cdpletis, mcnGbus 4
fiat 172 hoc eprimu mcritum,0€in~^ro 'annis r
devides^menfes^.oefBtiutacopIeme *
to anni p alios tf.m efes capio igitur men '"' ^o '
annis T
festf«qrcfiduifuntadc6pleddannu ter menfibusfi
tiu 8C ita fi fuilTenc anni z.mer€s 4*cape j
te menrcsS.&vtbreuitct Dlcarcfiduu5. mT”
igitur promerebo I7z4jpermcres.4. ad i-yzl
zo.j) 100.8C fietipo l^jOuco igitur 171? —
—
in fc fiut 2p85p P 1? exeunt
157 Vrj^uod eft Dicere libras i57.folidos
i.nummospfi,8chic cft fenfus Fratris
Uice, licet littera videatur corrupta ,8Cmodusincer^
tusquem ipfe Dedit.
S Qaodficdpcnfatiofitad caput anni ,tfic fac econuet
fo pcometere mefes Deffitietes, Deinde a toto cdpenfa#
tionep fingulos auferes annos, Krefidufieil$queris«
Exepfuvolocdpenfatelibrasioo.ad zo.j? loo.peran
Dos2,mdesp,tttc mcfes^Defririetesattibusantiisiune
^•ca jgifurcopcnfatiolitadcaput anni vt fuppdftftar
promerere fimpltciterp regulam tribusmefibus, fient
' io5-na?*»nefes funtquarca pars anni, igitur copen
la libras 103. ad io.pro Joo.ad caput annijSC hoc e vt
o/casfiio5.fiti234,igiturc6pcnfandooiccsfi i25Jfit
io3.gd fiet 105. vel facilius t»ic fi 5.fir <i. copenfando 6.
fic3.fuct>ucio5.in5.fit525,oiuidcptf.cxit87i8choc
.^annovno,oemdeit€rutmc87fin5.fit4j74 oimde
p tf.<xit72^,6£ hocciit pro ouobus annis, ouc etiam
^7^1i'n3.fic;tf4rr.omideptf.cxittfoi|,8Ctot fi€nr,po
tmmus 8C in f cedenti mo abbreuiare opus hoc mo (ed
noluimus, vtmteUigcrcs fundameto regule, no c.n.opi
nio in facilitate fed in oido r6ne,ga ea intellcdu mil
kfupfuntmodifaciIitadiqjus,vtin€xepIot>i6to nue-
9 cede amerationesfietqn merituautcopenfatioficrct
ad capita mefiaituc.n.coplecapitaficutin annis fed
ftr,oeindc opera tecompenfando in meritis vel prome
rendo in compenfationibus,pet tempusquod Oeeft ad
complementum temporis capitum completorum.
10 Eft aure qda modus copenfandipcrpraricl, in fimpli
copenfationcquehic oefcribOjSChocpcr cxeplum vni
uctfaletvolocompcnrarcfimpliciterlibras 117. ad 20,
proioo.proannis2.menfibusj.ptimoquidem vt oi#
dum eftprom€r€borIibram.i.cx regulis pofitisfiCficc
I ^,Ouco inn7.fienti8i J-,fubtrac capitale 8c fittf4
^,poneigiturcapitaleruperius,&mcrituminfra,S:co
/idcraqualisporciofiemcritumipfius capitalis 8C vi^
des quod ii, pones igitur luai fub eo, 8c funt vt vw
des librc)3. folidi 7 numi io.8C huiusetiam fumme U-
8c fientomnesvt vidcs,t)eindcrubtrae inferiorem afu
periorc.atcp refiduum a fuperiotc,v%ad capita!e,S: a
relinquirurcftcompenfamm ex libris 117.ad20.pr0
loo.in annis2«m€nfibusj,0cducoigitMprimo i.ab
fiti.&cdirco 2.ab6.fit’4.»€duro
4.abu.fit7,8Cita rclingturco#
pcDfata tade !ibrc75.foIidi p.oe
nariifiucnumi?*8Ch6cid€m fit
aliomo Deducendo ii7.in fefit
i jtfg^.oiuidc per igj ^.exeunt H
bre 7ii.folidi ?.numi s.quatc 6Cc
II Htsintelledisocbes feirequod
quattuor funt coffdcrSda capita
Ie,fiClucru,8Ctepus, Kprouetus
ide Dico De copefatione 6Cex his
cognitisqbunibct tribus cogno
fciturquartujcxemplu ponamus
vt Dictus cft 9 gs Dicat copenia
ui libras ii7.fimpliciter ad zo.^>
loo.p annos i.mcnfesj. SC ^ue
nerunt libre 75.6C folidi p.nnmi
g.refiduu aiite ad ii7.fuitil!ud
gjfuitcopefatumin illo tepore,
tunchaws quattuorcapitaleSC
eft libre ii7.Iuctu vel olnuJfiCe
2o.p ioo.tepus&eft anniz.me
fes j.prouetus 8C cft libric 75.roIi
di p.numi g-igit' gbufhbct tribus
cx-hiscogmnsjcognofciturquar
tuvcrntiicn ponimus capitale
Ignotu qftio e cxtraordinatia:5C
foluitur p poCrione, relique tres
in gbus aut tepus, aut Iucru,aut
prouems/untignotatfunt ordi<»
narie,fiunt 8C alte fex ^fttonesin
quibus Duo termini tm cogniu'
j^ponntutjSCteliquiquerdtut,
liB* 117 folidi.'
^4 7. num/.
7-10
^9 9. }
1014.0
5 17» 8
} 4.8
I.15.7
19.7
10.9
5.11
h}
I* 9
11
6
}
4
7
I. z
z. I
Mo
tf.ii
12. $
1. 2,ir
2. I. 9
?•
6 . IS. I
12.11. I
22. 16. $
: 4M0. 4
15.9,^
o^s he foluuhtur pet pofitionem/unt igiciit queftiones
^.otdjnane,£C7.excraordinarie,oesio,6Cqa poiTuntef
fe Oe merito (implici,vei ad caput anni, vel copenfario
ne limplici,vc] ad caput anni, nem qilioncsin Hngulis
quattuor modis lo.quarc oes erunt 4o.e qbus it. ordi
narie,SCZ8.exttaordinaric»?onunc SC cum his addi alie
nifTicultateSjVtponedol^.Kialia que inquircicpulcm
cft oeferibete aute opetofum &C tedtu affert Icgentibu»
ob hec vna tantumqueOione erimuscontenti.
** Quidam oedit libras ioo*5C recepit in zi.mcnfibus
bras 200.5C fuit mutuum ad caput anni, queritur Iu#
ciumidcftquaiumproioo.Iucrabatut,SC limilitex (i
nicat ad io.pro loo.in zi.mcnGbus,quScum Gent.tunc
quiaoixicquodin zumenfibusquenturproucntusrup
poHto, lucro io.pro loo.in anno, ad caput anni igitur
confideraquod zi.menfescontinenturprecife quater
in 7.anDis,queroigitur lurru; iTnguIis annis £C netpri
raoannoiio.SCfecuDdo ui.se tertio i)}^,&equarto
i4tf^,S:quintoitfi j^,Kiextoi77ri^-V>
inoi94 Sequia reducenda fune .ad vnitatem
cx nidisin principio oiuide loo.per loo. exit i. oiuide
*!Hr^^pcrioo.exeunti,^^i^,cum igitur in#
terhostcrminoscondieucreopotccac tresaliosincon
tinuaproporttonalitate,quoniam2i.quatet ingreditur
64.quiruntmcnfes7.annorum,entigitut ex Diiftis Iu#
erum zumenHum fiCeiliecundus tcrminus^l^quin
ti quare quum fit i erit cius prouentus
vniuslibtc,cum i^tur velim prouentum ioo.librarum
duc ioo.in ^.-$£.illrus Ducendo ioo.in fefitioooo.Oe#
iiideioooo.infe fitioooooooo.Ducpon: loooooooo.
in oiclam frailionem fitip4871710.cuiusljc.t5j.eft
uentuslibratuioo.in£i.mefibusSCicaroIuetnuspcd
ticfliim ptima.veru cautuin opetidoee oporcctmenu
totii HHuscamellcopcradipvfiitate 8C fatics magna*
lilLtWip^w Vm voIiiciisperfolucre6ebltu,6C9> Didmt
vulgari noftrofetmone facere c6putu,tunc
iunge capitalia vniiis K redditus, atc^ item
altcriusfiratioficad caput anni,6C (ubfrae
vnu ab alio refidnueft capitale, filicratio fimplicis
redditus,tuDciuagecapicaIiarepatata,6£ redditus fe#
paratoSjSCfubcraepofteriofa a prioribus, SC primo a
redditibus, beinde a capitali SC C Tuperfuerit plufquatn
Iit capitale totnintegru, tunc ipfum manebic,£Cteddi^
tus poaenturrepatati,&Ct>abo exemplum in vtroc^.
Exemplum Gmplicismetid adio.proioo.in anno
©edi 2ntonto ©ic T^rltno TRcccpl ab antonio pj<
a>>ai.i5ju moiBartyi^u.
C lib.700. red.ipf. !j. 4 ‘ c 400. rcd[. e,
5t^p:(moSeptcmb2i94i5j2, 5-cpiimo
c lib.850. rea. 240. 16, 8. c t.i 5 .doo.rcd.ijo.o»o*
5tc5l^itmofcb2uar^.i3H‘ 3JtepJimonoa&t(8.i5j5
c llb.ioo. rcd. 18. 6. 8.c lib. lio.rcd. 4}. < 5 . 8.
Etponamus g» velim facere coputu p oie primo lulil
i^tSoirponorcdditusin oirefto fiogtilisaoic mutui,
ad oie coputijVt vides nota tu g> fepe vnus Oat cii me#
cieo, alius Don,redtmlblu(C,SCtuncremperauimad#
ucrccret>ebes^iligerernecapitaIeOecrercac,aIicerfie#
retfraus Debitori, excplu qdl Dediriibras 1000. ad J04
sioo.{impIicitetin !ca!edisIanuarii,Ddnde recepit Ii#
bras^oo.in kaledis iulii alterius anni, tunc cu in kalen
dis Iulii fit redditus tantn libratu i 5 o.il!ius g oat libras
iooo.cdigi€recipiatlibrasjoo.igit’ Decrefeet capitale
p i5o.librasqucfuntfolutc vitra i 5 o.tcdditus, 8 Cita a
iprima Die lulljio antea no roluctoijSio.|) loo^Decapi
!»'nctaureoiSfummat59t<caufa»i{feietiee $ OonS
eft vitra ioo^£C cata intra loo^exeplu 11 oel^at Das»
te loo.librasziaziberiSj&C cii j.libris DoDi,tunc t>at U#
brasio5. fed 11 oet cu tara oat tm 100.&C in illis looan
cludumilibre 5 *iQutiles,qt^tuiOattionanat 105. pia
loo.SC qui dat tara oat roo.pro 0^1us igitur importat
tara quam oonum, cum fuerintzqualia*
) Ex hoc feqtur^ varietas libiarnflfitadoetrimetuni
reducitur ad tara,li fit ad lucrd ad Oonn,K hoc in exe
pio libieioo«venere pdut 8.|>ioo.MedjoIani,6C aqui
tut 8.^ loo.piGs^oico^rlie^vultcdputarelibtasve#
necas ad Mcdiolanenfes,oebet facere pmodu taie^^
at vult/acerecoputu ad modo Pirane,o$ facere p mo
do &oni,mti!tjpiicido th vcinex^lo liB.ioo. ilanbpt
Csvedicutaureis^.qcdvaiebuclib*5oo.venere:crercin
tes8*j)ioo.pilis.adde8<adioo.fitio8. 6C oicfiioo-va
letd.qd vaiebuc io8,6C valebat^ i-|;huc i $.Goc)£^ vel
aliter oie 11 loo.ht 108. het igitur joo.libre venete libre
54o.pifis,fi igitur ioo.valecd.quid valebunt 540.SC va
lebunc^z f ,ac cum ocaeicunc vc Diximus fiunt pcecife
per modum primum videlicet per catam.
4 Cu aute accedut vedigalia,aut expeofe^eddudiones,
talia tunc faties rationem computatis omnibus in
cocafumma^Deinde mundabis a Dono, dC tara, 8C poli:
modum fcies verum pretium.
Exeplu liB-ioo.croci hnt tate libras 4«Doni at libras 5 *
ptiu,pioo.eIibratu8i}.qricutqcavalebficlfBi9).iimo
dat^adde Dono fupea 100.8C lincio 5 ,dCDettae tatam
a loo.&oc 9d,Dic igitur 11 100.fit9d.qd fietio 5 .Ducio 5
in 9d.fiunc JooSo.oiuide p loo.cxencioo^oeindeDic
ioo| fiunt ex loo.qd fiet ex i^^.Duc i9^.inioo f: fiunt
i9454|oiuidepioo.exenci94.IibreSCvnried^:SC li
eft puram quod vendi potefi, Deinde quia emilli c 6 00
B 0 , 0 icfii 05 > valet libris .quid valebuttt libtc tfifi
ctOdjOuc ipj-in 90 ^.fiC oiuidc p lo^.K fiunti65p f^t86
hoceft pretium libraram ip4*v ntiarum 6 aoci.
Oportet autemin talibusvtifoleitia,Kftcqucnri vfu,
Bequi30edp(atur,vtendoeconuetro regulis ^ fadle,ii^
aut Decipitur, aut beOtat inexpertus.
5 [^saute vifiisfi Differetia (it in mon^Sjfcies vtilitatem
pcapitulpDecambus,8C0 firinpodetibus reduces p
capitula ttanfmutationfijhcc autem Duo io vitimain
operationem relinquere licet,potcs tamen 8C per mo*
dum tare ponderum DtuetStatem aut ooni, computa#
re, ita tamen vdtarampoft tatam,8c no per coniunftio
nem, 8C Donum poft Donum inuenias.
6 Cu aute admifcetuc aliqd inutilis non tn omnino, fed
vilioris pretii, tdcfepata vnuabaIio,SC inuenies pretio,
SC raram cu(u(libet,8C poft cogrega omnia fimuI,K iic
exepldfn gariofiliscotinetut gariofili groiH libte li.^
loo.Kpi^erislibrc loo.K tataeft Iibtci.pro loo^
6Cptetidgario0lordeaureora4$.|) ioo.8Cgto{rorS au
rei pipetis aurei is^querirai quitum v aiebut Iibre
i7Z7.tunc Dic fi loo.oat u.SC 7.gd oabut
t5umgtonbtU447Z4.abfciCi3 Duabus litteris videlicet
447 dC piperis z^f^^:erit(^ refiduu videlicet Iibre
jo!8.^.6Cita inueniestata per ptedida, Ducendo tres
terminos videlicet 44rj^Ki6o^ 6C ^diS^inx*
ec abiiciendo ouaslittetas Deinde Detcada tata per re
gulam triuminueniespretfum in vnoquoqi. •'
7 Cnaute volueris feiremodaemendiaut vendendi aa
' terminatum lucro, tuncfdaseflequattuormodos,
enim emptio ex emptione, aut venditione ,aut vendi#
rio ex vcndldonc,aut emptione cognofdtur, hoc aute
Dupliciter aut cum pmutatione lucri, aut fine ea,8C hoc
«tiam duplidter,aut in fimili jpondeie^aut ex groflb yd
Iimus cognofcete minutum exempla funt bec*
1 Quidemetuilana vt vendita aureis^.pio loo. lunari
p5Him io.pro loo.igitusoicesfi lio.fitexioo. ex quo
nct6.6C Duc 6. in loo. fittfoo,diuidepei i£o,exit 5.fiC lan
ti emetur vidclicet5>aur€ispto loo.
2 Emi lani j75.SClucratusrumio.j)ioo.ve1lem emere
tanti vt eode vendita pretio lucrarer ao.pro loo. igitur
pprimdexepluqnlucrabatur.io.tuciio.fiebatcx too
£C ideo ctt eode pretio vedatur vtroc^ modo, igitur di
ces C 1 20t6t ex i oo.ex quo ^ 1 1 o.6C erit ex 91 •! , cum
igitur i oo.quod fuit in pmo^pitale fic 1 io.lucror io>
pro 100.6CCU91 fituo.lucraiur 20.^ loo.igiturdic
0 ioo. 0 t ex 91 |,ex quo fiet 5.6C Aer ex 4
} Emi lana qua vendendo aureis <$.luctatus fum 5. 100
quato pretio vendenda erit vt lucter 2o,pro loo.dices
igitur aureU.babet rationem io5.qui aute^vulc lucra
li lo.p 100. vult facere iio.dic igic'0!o5.0et 120. qd
, fjec6.duci20.intf.fit72o.diuidcpcrio5.exirtf
4 Vendidilanaauteis^.Iucratusfum^.ptoioo.venden
doy.quatu !ucrabor,adde iuadprimu ad ioo.0tio5.
diuide p «.exit i7-i:duc in 7,0ci22^:aufcras loo.rema
nen 1 22 ^.'lucrupro ioo.vel aliter dicH ^.producit 105.
quid pducct7. duc7,inio5.fit7j5tdiuidcp<.exici22|
ablato ioo.rcmanent 22 ^pro looJucrum.
i Vendidi lanam aureisio.proJoo. dCpredidi lo, qritut
quanti emi otc igitu G po.At cx loo.exquo fietio. ouc
jo.in ioo.Attooo.Diuideper90.exitii
6 Emi ianaqua vendidi ^.aurcis,q>fi cmiflem aurro mi
nus lucratus fore 2o.p loo.oicigifp primo exempla
igicuremptafuiirecaurcis 5 *adhoc vc vendMoptTju^
natetur 20.pro loo.fed ex qOto Dignofeitur q> fuit em
pia aureo vnoplus igitur empta fultaurcisfi. pro^oo.
SC ita bellus ille in terrogator nihil lunatus Giiu
7 Emilanatantf SC tanti vMidi,$ C cmilTem aureo vno
iniDus S£ vendidtirem aureo vnopluSjluaatusFuiflem
40.p ioo.&C prius no fum lucratus nifi io.p loo* i^tuc
gluaatur 10.45 loo.facit ex 10 co, u co.igitut jo co.eft
capitale dC ii co.pretiu veditionis^adde aureo fit ii co*
pa.Demeautcufit ioco,di.i.£C ^a lucratur 40*45 100«
^tut^ pretii cmptionis,igituri4co.m.J ^;equantur u
co.p.i.quare res valet ^ aurei, fiC pretiu primum fuit 10
co.igiiur aurei 8.8C venditio aurei 8 f.lucru 10.45 loo.fi
empta fuilTet 7.auteis ££ vendita 4-® P
ioo.quate folutio clara cft polVet SC per cataym fieri.
$ Emi piper aureis 24. vel liMis 144 p loo.quiti vcdetur
vntia vt luctet 50.4) 100, tu fcis q» u Debeo lucrari 50.45
Joo.oportet vt loo.fiat i5o,Dic igitur C loo.fit t5o. qd
r1et144.se fiet libre zitf.oic igitur libre 100. piperis
bene vendi zitf. libris, quare ubta vnapiperis valebit fo
lidos 4^Denarios par uos igitur vntia piperis valebit
foiidos;.nummos7 |,6Ccanium debet vendi.
P Vendiai piper fo]idiS4.prp vntia, 8C luctatusfum 40.45
loo.quiti emptum ed ioo.Iibrarum piperis, dic i4o.fie
ex ioo.igitur 4.fu ex z per regula trio, SC hoc efl: capi
tale vntie, igitur capitale {ibreellfolidi^5,igiturcapi^
ta]elibrarumioo,piperise(l libre i7i.rolidi8.numi^^a
IO Vcndidi4.clauos45 5.nummis,6Clucratusfumio.pto
ioo.quocnumis vendi io.clauosvtlucrer iz. pro loov
primo reducas adeude numeiu Dicendo li 4.v€ndunf
5.quamvcdetucio.8C vendent" iz|,8Chocptio lucra:*
reno.45100 atcgovolo jz.45Joo.oic€si^turpqnta
cxcplocapitale e n ^,igilf p tertinexepluDtc fi loo.fit
iiz.qd fieni ^ 8C fiet iz igit' lucrat' iZ.pro ioo.vcn
dendo lo.clauos pro nummis iz f|,hcc e(l .leuior via
in talibus, potell etiam fieri per rem SC aliis modis.
Memetoautein taUbusnenumeiuiei vcdite,cil nu#
merojptii coponaSjqm ia maximos indueres errorei;
11 Claui 4.vendiu 5.nomis luctu ii,|> loo.code m6
lucto quotoabisdauosj)iinmjs&}*clatae qilio fi
^.oat 4*t>abnc ^o.numi 4$-clauoSjfed fi oicatquot ha
bebo aut oabopronfimis^.vt luctet ao.pro ioo.cac
tu Icis ^ Ii pro nomis »as 4*cIauos SC luaat is i J*
^ioo.iglt' claui 4.vaIctnumos4i|'*tiiccsi^tut quod
claui 4‘valent nummos 4 ||:t)cindc oices fi 120 . fit ex
loo.cx quo fiet tfo.SC fiet cx 5o.capitali,oic igitut fi 4 y
©lt4.clauos,qd Oabnt 50 .numiOuc 50 .in 4 .fiut 200 .
8C Diuidcpcr 4 j| 8 C exeunt 44 ?j 8C tot habebitclauos*
12 Ia temporalibus vero,metdmoniiSjVtpotevino: fiC
frumero, quattuor Oebesanimaduettete primum epte
rin,recudu fuut expenre,tcrtin etempusintcicedensia
tct emptione 8Cvenditione,qnattu eft oectemcntum
tei,vinu.n.Oecre(citnona patte a tempote vindemie vf
9adefiatem,iTumetttum autem fete quadragefima
f arte, fi tetc gubernetucifit e^o exemplum vnuixu
ixempluquida cmtt lini libras 2ooo,i> 5.folidis fiog«
las libras ocinde acceifit expenfaru 8C vedigalifipats
trigefima infra pannos cum non potuerit vedi oecre^
uitceDtapartepondetis,m vedigalibus ^uendedoite
rnoportetrolueretrigefimam parte, queritur quofido
libra lini oebet oiiliai vt mercator luctetur lo.pro wo^
finguIisanofSjTuc cofidera ptimn priug» fiiit itbraru$
5oo.ocmdc adde trigefimi parte 8C funt libre id, folidi
i^.nnmi 4ed ergo capitale (ibre5i$.foIidi ju nomi 4.8C
qa ruit lucrari io.j> 100. fingulis annis adde eilibtas
i55*j)mcrito,6Cficntlibre.d7i.folidiij4nnmi4.fiCquia
linnfuit libre 20oo.8Coinifoutnfuic centa fui parte igi
tur temanferuntlibreipSOjK quia plbiuenda ell pretii
trigefima pars p redigali vt remaneant libre 6rjhfoll^
diq.nuinnii4«renip0iuide^fipi.S,qu|iGtpats^oi/
iiide igitur p 29*exeum libre z^.iolidi nummi
omnia adde ad Ijbras67i.(olidosi^ummos4.6etli^
brc dp4.folidi itf.numi 6 ^.oiuidcnde p 1980. 6C exeat
P,7.nntni o ^ ®o »edeif Im lini vt luctet',
vt nidum e,SC ita potetis Formate 100 . cafusoiuerfos
1} Q usftioes aute inueriois lucri in itincribuscu indeter
minato capitaiifoluunturp re,0ueplaco. aliquando
etiam per cathaim,0militer 8C inuentionisbarfe^dc mu
tflarum interrogationum, funtep mag^s curiofe qua vtt
lesquaptopternifFercmuscarum pertractadionem ad
capitulum extraordinariarum interre^ationum.
f^Caput^.ne ratione librorum ttadandorum.
1 gp^^Olenc mercatoribus quattuor libri eflencc
^^^^ceiTariijinuentatium, memoriale, ephemeri#
des iiueniumaIe,&C magn^ Gue magiilralis
j^^golnuentariit e0 in quo mercator cndaqpof
fidet nefetibit ordine fuo primo numos,neinde gemas
merces, fupeledilia nomus sdes, agros, hoc in a Wcon^
dito tenetur.
Memoriale e in quo nieifi ada obiter dcni^ufe nefenV
bunt',veditjones,emptiones,mutua,Iocatides,6Ctalia.
Diumaleeniibetinquoeaque in memoriali niDufe
fcnptafunt&Cfiaeoidiaeferiatim Sebteuitet magna#
a nilligcntia confetibuntur.
Magnuslibct fiue magifttalis e(t,io quo eaq in memo
rialt fciipta funt referibunt' edpendiofe, habet hic quin#
ternionem alphabetico niferimine exaratum, quo faci#
lius libri magiftralis ada poBint inucniri,SC hicquintet
nio tabula folet appellati*
2 Suntautecdmuniamemoriali,niutnaii, 6 Cmagilh:aIi|Ii
bro,vt oes eodekaradeie lignent' exterius, vt pote cni
ce,vel A,velB,ita $ libet magidralis A correfpondec
memoriali K niumali A,tabulleria A inCgnita haber
rtfadlmsinucnianfcKdiMcoucntfoncsicft eriacom
munevtfingulis aiftionibuspponamrtepus in anno,
incf€,6C Oie,pa(Su,nome cius cum quo coucnifti, quiri
taspeccunit autoate aut jjmiiTe^quaritas&gcnusrd
vcdice vel empte, verum bcc breuiustn libro magiftrali
Oclcribunf,e/l ctia comunc vt Oiumale reffetat fe ad
bru memorialt;,& magillralisad oiurDale,8Cmagiftra
lispofteriorad anteriore, vefmi libet magiftralisB.ad
libru magiftrale A,rcfFeredo folio &kara<3;cte libti,eft
«tiam comunc omnibuslibrisvt folia fingula fingulis
numeris fetiatim oiftingunf nc fraude excerpi poffinf.
5 Porro libro magiftrali pdpua funt vt primo genus pcc#
cunicexprimatquor6ncsoc(cribunt>clutnibras,aut
fior€nos,sutfcutos.fecuduvt ex vnapartccapitaicco
ftiiuatcreditore.burfam vero aut capfam Debitrice, nS
capitale totu cft q? homo habet, burfa vero nihil habet
Ideo buria quidgd habet Debet, capitale gdqd Dat reci
pere oebct,tcrtiu ^ tatuj ponat’ io Debito capita vel but
fa,quatum in credito capitale vtfemperfint «qualia.
4 CoGdcrarcctia oportet credito a finittra libri, Debitum
aDextra ex aduerfoponi Debere, atep femp fub eodem
genere pcccunic fub quo inchoatns liber eft pfeuetatc
nemincc^ Debitorem in libro feribere nifiipfo Debitore
ipfeote,alitcr IiberfalGinfimuIabit‘,qulta etia reto ta#
berne Gue apothcceoiftraxeris, capitale aut a{>otheca5
proca fummafcribcscreditricem,capfam vero num^
mosacdpicntcmoebitriccmtccontraautcm quitum
impenfarum emendo mcrccsfccctis,cteditricemcap#
fam tabernam Debitricem feribes.
5 Eft etia cofideradu ea q trlsferunf fiue ex memoriali
in Diutnalc,fine ex Dium ali, in magiftrafe libru, Hue ex
ariiionbus foliisinpofteriora, Gue exvno libro in alio,
ce rnllinea tralUeriali ca:;€lada;nl voius ai^ionis vnus
Oebetee conttadius tm,Vnde cati&elate annotationes
umqulimennottue,noncanselateaute pviuis habe
tur^iple veio annotationesiam refctipte iignaculo inii
f niri Debent^vt iam tranflate intetiigantur.
'orro adbonesqmagiftralifiicccfliue libro infcribunf
tneru ordmc pccdere ocbent.ne falfi trime liber fulci
piatiq) GiapluribusparticipnibusoelcriptisOe£[c locus
alias lubfcnbcndi,in pofteriore locu poli vl tima fiue il
lius^Gue alierinspartitione^trasfereda etit liimma cic^
diti aut oebio aut reCdui in locu poli vlciml pattitio^
ne proxime vacufiilta vt quattuor ferucnt' primum vt
pollcnor partitio folii a quo octraiSla eft memoria fa?
tiat,fccundu vt proxime vlrimc partitioni fuccedac, ter
tiu ne vacud fpadu relinquat',aut incongrue inter po^
fterioresinferaturloci aurtenmotisordine permutaro
quartum vt^qu^ua locus ad lii initio ramea libri per
mutato non priorifed polletioti afaibatur.
7 QuodOerrorintercefferitereditooppofitu Oebitu/af»
cnbafjOcbito creditu p eade fiimma eodet^ oic,oeinf»
de ta creditu qua Debitu linea obduifla canzelet* mox
Cgnocrucis in erroris memoria fulciat", ac oemu loco
fuo partitio illa Geut 0$ feribi feribatur , me mineris it
in oppoGta adieda pattitioe memoria erroris recefere,
8 Cu aute libtos examinate volucris qualibet partitioni
plautare Diutnalis,at<^ libri magni, atq; punclis aut G
snis adnotatis facile peipies an in libro magno aliqua
Uiphabundet an oelficiat partitio, q in Diurnali no Inue
l»iat*,$6Dc(fuetatvcl fuphabudauerit partitio aliqua
p oppoGta Geut oii^u e partitione emcdabif, memoria
tn fada obliuionis auticetacionisnecdDies libro
gno inferiptusprior fuerit pecdetibus partitionibus po
Aerius Gghatus falG fufpitiones adducar, in obliuione
(nfola OwcK adie^io aediti vel Debitimedoe obliuio
L
f>» habita nulla etiaoppolita adiedta partidone,n5 aa
te hec gerunt' nihil oiumali fub his oieb^ut libro ma
gnoinleras.fed memoriali tantuiafequetesephem eri
de SCmagiftralem librum partitiones iliastedudutus.'
p Vtilicas aute Diurnalis e ordina tim ca cofufa funt in
memoriali olledere,magi(lralis aute oiTperfas pairitio
nescuiufcuc^ nebitotis aut creditoris in vnri redigere,
tabule aute nomina creditorri £C oebito^ facile inucni
re.examinis vero Due funt vtilitates^ma fcite an cede
libra magiihale Dcfcripreris/ecada quatulucri aut ia^
dure cotigerlt intelligere,q qde ex oifFeteria bari £C rc^
cepti colligit', nata hfupaueritiadute loco habec',0re
cepeu lucri. 9 > li oacu ate^ accepta inequalia fuerint in
his betradisreliduis aut adicdis vbt oppo(tuerit,fum^
ma tacredid qua oebiti oiligeter habita tuc libri enor
fignihcat*,cnnecceilariu0ttmtibi beberiquStd bede
ris,t3tuc^ beberequatd accepis»V tilitas aut t^nflatio
Dis be libro In librd eit coniuda neccenitati,qm nec pii
mus liber recipe ampliuspot,8i: fi adderenf plura con
fufioparcret',eaetia que in libro primo biffufa funtSC
fub pluribus partitionibus, ad vnS partitione in fccado
libro copcndiofcrcdigunf.ofpottet aut fcriatimSC c6
pediofe folia primi libri comemorado oes ciufdehomi
nis partitiones, in vnam redigere ati^examinislibri pii
oris vri!iratem,auc iaduram in iuuentarii hne adiiceie
bonum efi,
10 Intfiflarionibus aute mutua bebetegmemoria libro
rdSC foliope ita vt in ^ore libro creditore ponas bebito
re refpedu fecndi libri, in fecodo aute creditore p cre^
ditore SCbcbitore p bebitorebjrpones,oira 2 elatio pti
milibriaequatioDcpfuponitcrcditiSCbcbiti, creditum
aboleri no pot nifi p oppolitn bebitD,8Cec6tra bebitu;
p credita abolef,igif neccefie eft beUtotem io ^mo H
l)tofierifaeditote,8Cccottaierpedu fecildi 1ibri,Sfe
aduertendn vt oes pattidones q ex libro in libru trasfe
cunc' in ^mo quidem fub oie traofladonis confcriban^
tut in poilcriore autem iibro fiue nouo fine oie.
II fVeid viliuSC mutuorum fub breui tempore oato^ aut
accepropi; nulla fiet quaqua magni fiot piii memoria
in libris fed in patuo quodi re^quottidianap^ libello.
li Littereantruisfaculisautloculispdiuerfitaie locotu
fignabutur,vnicuic^ loco fuus alMnabi^ loculus^ alii#
gatur anc ordine fuo in f aicicului^udum tepora, ac^
cuilibet anno fafciculus aflignat' exteriusanno figna#
to in fafciculo,SC fuper epiilolam nomine cc^noml
ne ciusqui eam mi^
Hec aute experto aut opera talibus Oand fuifidut ei St
qui talia no tradauit etiam fi vniuerrum hunc librum
in hac, materia confumpiero,Don exillimo pofitura.
|[Caput tii.De extraordinariis SCludis.
|N hoccapitu)o4.tradabimus pmoqdeid
ijnernqfiioes fecundoqlbdespatdum cettio
iranonesludorum in oiuidendo quarto oe Iu
aldis ipfis SC eorum potefiate.
In idnetibustnafuntcdfiderSda capitale, numerusiti#
ne^jSC puetus,dC licet ex quibuili^t Ouobuspofiic co
gnofditerdum,nihilminusconrueuetuntcx puem 8C
numero irine^ querere capitaIe,&C hoc efi quia Iucru 5
c(lincercum,6C ideo ponemus tantum vnum exempla
Quidaibat ad nudinas8Cquodensteuettebatutreffe
iebatcripIdcapitaUs,iuitautetec8C vidmotediit cum
capitali ipfo 6CquadratoSC cubo capitalis, tuc oices$
iuic cfi I co.K qa ttiplicauit fcmp vltimo rediit cus zy
co.8Chefunt*quaf«sico4ce.i4Cu.0ettaao igitur i
co.oe comuni fient i^co.aquales i cc,i.cu.quare i cev
p.hco*£equatutitfdgituicapitalefuitgf*itf4m.i,6cita
14 Elatio autcOemofttatiua fup hoc cft $ fi fa£ta hiuifio
ne itetu ludus effec iochoandus, partes haberent nepo
nete idi gireceperunt dante cddicioDe,6C fit in ex^io
primo 9> ^spicat volo ludere, hac coitione vttu non
pofiis vincere niO vincas^.fine incermifilone, SC fi ego
vincovnuvolovinccte,£Co^onatilIe qvult vincere
j.ludosaureos z.quanim hato Deponere alius oicogi
nqionet iz.ratio na fi ad vnu ludu haberet ludere fuf
ficeretpohcrez.ficfi DUOS, haberet ponere tripium,id
^a vincendo ftmplicicet a .ludos vinceret 4.fed hic dat
cdpeiiculopdendiiecundu vidoprimo , igitur luctati
pebet tripla, 6C fi ad}.lexcupla,qa Duplicatur Difficul^
tas,igit'' hatoer ponere iZiSC ia accepitiz.8CiIle £.igi#
tucDiuifiofuitcoueniuterfadatSChoc vbi Tcparatio ef
fetDe voluntate pattiu,aliterfi{iccaufa habetis plusDi
uiditur p xqualiafi caufa habearis minusperdit coru5«
15 Duo ludebat vnus ponebar 4.contra 5.aiiusi^.con tra
t&qritur qs meliore pofuit conditione, hoc fit p reguli
triutoucedo 5>in ipt t'5.Diuide p 4.exit 16;^ SC contra
1^4 debuitponcre ille qui pofuit q.cum igiturpofueric
cdtraitf.poruit Deteriore coditione qui ille q pofuit^»
coatra5>li visfeite quitum pro loo.Dic li i^.capitate,p
ducit^.qd producet loo.SC producet! {|,8C tanto oete
tiocecddirioneporuitaddicpodmodumFrater Lucas
quod hoc cd veluti In trirmucarionibus 6C bene Dixit.
Id0uM3VDl^^U‘^C''eadprimupfe, SC vult poncreiz.
cotra I. qric' ad quot Debet ludere fotius, qras pgreiTiO
neoe iz.47 fuma p Rc nicapiore 8CDiujdop xqualia
ficico.addcad ea-^pregulafit }co.p.J,Duclo 1 co.fic
J ce.p.i co.^qualiajz.ieif’ 1 cc.p.i co.squaliaz4.qua
re res valet'Bf.Z44ni4’^^'^^^'^^>*3'^^rminus igitur
cu^.Z4^tn.ifitmaior4.8Cininor5.Diccs g? ludedo
adfduderecmelioiecdditionequi dleq Iuditad.!«K
ludedo ad.5.Iuderet Dcteriofccodirioticquam focius^
17 Qaidipaupcribatad ootnuomios finguio oievtiu#
fecaureo vnd hoc mo ^cfipauperpdebae aureum
ceflabat a ludo, fi vincebat coriouabat adfinguloslu#
dos,5CtIle femp oeponebatquitu habebat pauper vicp
ad4.1udos,Oeindccefiabic5Cfitexeplu5 primo Judo
t>iucsO€poncbatautea,fi vincebat finiebat ludus pro
illa dic,fipdeb3tpaupcchabcbatz.aureos,vndeinfe#
eundo ludo Deponebat ornes aureos 1* fi vincebat ad^
huc finitus erat ludus,fiperdcbacpaupcc habebat 4*aii'
teos,vndcoiucs Deponebat aureos eda ipfc 4» K ita in
quarto ludo ocponcbat8.fi igitutoiues vinccba^au^
pctamitebat7.ialucratos,8CvnuDe filis aureis li vicif
rcetucaufercbati<5.aurcos,i5-vide!icctfupIuaatos,q
rifigitcodnuandopluribusmcnfibusfi mo.jwti exfte
te, fortuna Kfcieda ludi,gsludumeliot€cddiuone,ec
quatu p loo.clara e refponfio pgreflio oe 4. cil lo.igi
tur no Deberet Oiues ponere niu io.aut€OS,K iam pdic
i5.igicur peiore coditionc ludit oiucsquapaup€r,K qa
5.eniedietasio.igiturc6dittoeoetcnot5o.|uoo.coa
tinuandoigitutpaup mulcu!uctabic',ita ^ in anno lu
crabit* i8i.aureos,qa oimidiu oepofiti,^ h fortuna fic
oifpar etia longe melius qa omnis pporrio addita ma
ion, 8C minori *qualiter,augct magis fupta maiorem
qua iupta minore, 8Citareinotisfraudibus,6£fcientia
aqualicxill€ntc,impofiibi!equaGcfletpauperen6via
cerCjVcru pauperes multu aliaii impedittimot,aut led
tia,Oiuitesat n cu tato affcftu ludat, 8C io fecurius SCc.:
18 Ecex hisoicamusoe ludis aliqd 8C funt mcmoratiui,
velud qn qs vult inrelligctc numerfi excogitatu, facit
vtadilciat medietate q> fi no poc facit vt copleas.Odn#
defacititeru adiicere medietatem, fiC finopotfacitvc
c5pleas,oeiCd« j)iictt.p. SCquories fiicis tories ^nu«
nifinnamcro€xcc^itato,a:c 36 ga | 5 portio^ad 4 .c
copoGtacx Ouabus Icxgaltcris ponat' accidere fidru
plicitcr Koabotibicxcpldio 4*mo^s, cogitet pnmo
i7.addeoimidiafitz5‘2,6Cgaeftfraaio cople fic z< 5 ;
adde 0 imtdififin 5 .,proiice 9 .quater igif ouc 4.in 4.6c
i 6 . 8 Cqa fradio fuit pnmo iocoigit' habuit i7.addcn#
do vnicate ad Jfi.co^tet fecundocdi iS.adde Dimidio
fit Z7.adde Dimidio fit 40 1 coplc ftadione fit 41. piv
ce j.quater Duc 4 -in 4 .fit i< 5 . 6 C ga fradio fuit fecundo
loco adde i.fitigi f J8.Kita cogitauit, cogitet tertio eri
am 19. adde Dimidio fit zS[-8Cga habet Fradioneco#
plefit 29,addc Dimidio fit 45 1 cople fit44* proiicc 9*fit
hoc quater ouc4.in 4.fit i 6 . & ga fradio fuit primo 8C
fecundo loco adde j, fiet numerus cogitatusip.cogftet
quarto 2o.addcDimidium 6tjo,addeoimidium fir45.
0imdepcr9,ixit5-0ucin4,fit2o.&qu!a nulla fuit fta
dioideo Dices quod cogitauitio.&hoceftgenerale^
Et firoiliter coenofeunt annulum vbi fuerit abfeonfus
intcrplurimos homines. Et in qua manujOigjto. fiC at
ticulo, Et fimilitet inter tres res quis habeat Diibn#
guntjcum ie,tabulis,aut !apillis,Et fimilitcrcognoicfit
cartam numero cogitatam per ternam oiuifionem
in quattuor , SC fimiliter ponnut quotquot voluerint
tabulas in circuitu 6C excipiuntalbas Dimitentes ni^
CTas,fit aute in i^.tabulis albis 8 C totide nigris iedpot
fieri in quolibet numero, K oidf ludus lofeph, g cum
hoc fotiis vt Dicot p forte ?t illi putabit morte inioxit,
ga inopia premebitur cu fodo tm feruatus e,6C Dt
l^nnt quotquot lapillos in circuitu £C per Duascotra
rias numerationes fatint exire cogitatu ex illis, SC hic
inter ceteros ndintelligdibusellmirabilislicet fit res
fimpIex,&fiuntludimentales 5 Cfuntvt vnus habeat
potefiate alius, 2 , 4 *^.fic vadat ad loo» auc vnus
I
radutad loo. qui pPecerit
viocit.Kfunt magne inucuonis,8C ego inueni cquitan
do ac fine aliquo auxilio cum fotto potes ludere 6: me
moris exercere.SC adfunt loca fallaciatfi^ac tiiuphi, SC
vacua in vnoquocp,vt no minor fit ludo fchacotu me
tali.qm igif longu inutile effet infinitasnumerorum
Diffcreciasin ludis referre obhccpitanfimus, ita tame
vt fcias horo Ouoru vltimoro eu qui fi t p.i4j.jS*minore
almgfitp.i.j.5.6.9.maiore appellati, fit et Oado.tf.i.r«
vtrialuioriymaginandofTitjlluK huius mcmoricK
ingenii no c finis, ita vt ctii cu ipfo fiitillo,non part fic
optime lufiflCjfit ecia ludus trafitus, fit SC intercipiens,
fit 6C ludus propottionalitatum oifpoGeusin fine Arw
thmedee Fratris Iordani, fed oc hisfatis.
ipPcrtinctaCadextraordinariasqftiones adiiccre quaf^
dainterrogationes vt panis in valorc frumeti folidorn
ioo,fitvnti 3 tdp,quado valet folidos 140« quot Oebet
Geri vntiatum,ouc loo.in 9.fitpoo. oiuidc per 140. fit
vntiarum 6 i:8Cideo eft ac fi Diceres fi i40*fit loo.quid
fiet 9.8i patet quod eft conuerfa in operatione ad alias
eil tamen in fimilibus regula generalis*
f[CapucS2.Deoatis.
Ata Dicunf cognita cu ignota ex notis co^
gnofcuntur,veluti cognofeo quidem io. fiC
uid fit medietas, igitur cognoico etiam gd
Cognofeere qua drupliciter Dicit Koronibushis mo#
dis Dicit* Datu primo mo pfecte 8C nominarim, SC hoc
mo cc^nofeimus 7.6C omne numern imegtfi,vel fra#
ftn,autpcrfeftcn6tnnominalitetveluti cum cogno
fco I5e.7.aut omne quSritate irrationale , tertio modo
cu cognofcimusfccodtt jjpinquum vcluti cn feio cow
dasaicun vel motus cceleftesjua no feratur precife nw
fi admodS paiicc SChoc mo fidmus $ hoc cognitum
infcnObilitet Oiifctt ab incognito Q) e vcraquatitas, SC
hocvcuntU(aftronomi,SCpdpue Ptolomeus, quaiio
nicimusnatu inter ouasquicitates notas veluti ctipi^
cimus gi ppoido drcuferentiead oiametcd eflminoi:
quazi.ad 7.6C msiortripla ^,8C hoc e Dicere a e
maior qua Z2^3d7J.6C hic moduseilquovtit'Ptoto^
meus adcoliituenda corda vnius gradus, p coidagra
dus ia Dimidji,£C p corda arcus tiiupartiu3 ex quactu
orvniusgradus,6ChocvtiturIohanQes Monte Regi
us contra Nicolaum De cufa,6C De his Datis prefeitur
quidam liber euclidi afctiptus,
2 Hisvilismquolibetqctuor modocucognofcimusaut
Diia,autquacitate,aut ppottionem,6Ctuc veloha c&>
gnolcit' ex Duabusquatitatibus cognitis, aut ex Dua^
busppottjonibuscognitis,autexqultitate piopot
tioncc(^nitis,6Cfimiiiccrautquatitas cognofcitur ex
quatitatc 8C Differetia,auc quatitate SC j>portione, aut
cx ppottione SC oiffeteda,6C fimilitec aut cognofdm^
j>portione ex Duabus qualitatibus, aut ex quatitate SC
Oifferentia, SC ita funt S.modi, SC ht cognino, etiam in
trigonis 8C quantitatibus continuis SC oe hisptotrada
uit lohanncs. Monte Regius*
} Cum fuerintouequItitatescc^iceeritDilfctetiaea#
tu cognita oetraendo minorem a maiore,quod reline
quicureft Differentia*
4 Cum fuerint Due quantitates cognite , erit proportio
ct^nita inter eas,Diuidedo€nim vnam per aliam exic
proportiooiuife ad Diuidentem*
^ Cum fueiitquantitas SC Differentia cc^nita, erit 2Cre^
liqua cognita: addendo vciminuedo oifreretiam,ve lu
ti7.exceditia ^.quatitate aliqua, igjf ilia quatitas e4*
f Cafueritquanritas6Cpropo[docogQita,€rit 6C alia
dusntitas cognita, veluti ptoportlo Et tripla, K nume^
tus fit7.0UL- ^portionem in numerum fit 2i.cognitn*
7 Cu fuerit quantas 6C^)portio cognita, erit «tia oiffeie
da cognita, nS per precedcie ciic alia quacitas cognita
quatepec tertiam harum Differentia ct^ni ta , vcluU ^
cuppotttone fcptuplaproducit ii.fiCoilfcretia ai.^a
e i8.igit' ftpcupla ^portio cfij.producitOiffereDtia iS*
I Cum fuentqu5ntascoDiffercntiacognita,eiit€tiapro
portio cogni£a,napq«jmtS haruetit quintas ct^nita:
quare pei quartam harum eritptoportio cognita, vtfic
^.cum Differentia ij.igitur addo ij,ad 7. 6c 20, Diuido
2o.pcr7.exitpropomo
f Cii fuerit ppottioK Differentia canite, ent quantas
vtra<5C<^mca,hoc aute fitcouenieiet p algebra, yelu
tifieoifferctiaouaruquititatu7.^tportio aute tripla,,
tunc pone 9 vnus habeat 1 co.alter habebit neccelfa#
rio jco.ad Jcoifferetiam minori fiet 1 co.p.7, equalisj^
co.ig«t'7.*quat' 2 co.igit' res valet adde DifferciiS
ficio i.quotu ppoitio e tripla,p6t €na3 ficti p reguli
fcd neuro, mulnplicare tegulas, vbi alg«bra|fausfacir,
IO Cn fuerint Due pporoones cc^nicc erit oincrctia
pottionn cc^nita,paretoetraedovnamab alia, altero
Duoru modotu,vc Dit^u c capitulo f uo,fit aurem facili
tervnomooiuidcdoquatitatevna pambas pportio
nes.ouccxefitesruntin pportioncqeft oiffereua,ve#
lutifit ppoccio 2o.ad 7,K5.ad j.multiplico 10. puta,
p
7.6Comido per 20 exit ) fimtlucr Duco }. ia 10. hc
jo.Diuidop>exit(5.Dico»git'9propotrio q relinquit
i>ecra<^a vna ab alia p mod6c6poCti6is,&n6agtcga
tionis,epporoo6.ad } j,6c eadci2,ad 7*9 oemortta^
ex oiuifionc proportionum h j bita in capitulo trigefi#
moicptima^hoc nio oudto 7.111^.6155. SC
j.inio.fit6o.Jgit'omidedo^poitionc2o, '-fX| f?
ad y.pcr proporrionctn 5.ad^.cxitpK5portio €o, a(J)5.
eft eadem cum piporcione Ji,ad 7.6C tf.ad j
II Cij fuerint Ouo ccjgnita ouobus modis tettiu qu^ co
gnofcit' no cognolcet' niC infirmiore m6,6C hoc in om
nibus veJuri 7.cognofcit'pfcac 8C cn nomine, &
cc^oqrdc' fine nomine, igif oifferetia €ora,fiC fimiIit«
^portio fine nomine cognofcctur , & ita /ncogoitum
fempfcqtut Debiliore parte, scita arca ciimli oato gi
Diameter cognofeat' pfedcqa rndreofererie pportro
ad Diametru no cft cc^nita ntfiquarto mo, no cogno
fcaut nec arca ncccircoferentia nifi illo quarto md,SC
ita Xk rcliqspoflibile tn c per aeddes cognofei aliquid
fortiori mo qua fint illa p q cognordf,veluti fit latus
trigoni ottogonii oppofitu redo $s.7,^iud vero conti
n€sredufit$s*j.c<^nita amboSCfcqturg» tertia con
tincDS angulo redo erit eft 2*K ita cognita
f^e 6C nomine, cum tn ea per que fuit cc^nita eflent
tm cognita lInenomine,red hoc no c nifi cotingen ter*
Ii Curn^ fuerit trigonus cuiusficangulusSCouolate^
racotindia not 3 ,cruntreHquaquattuot videlicet ouo
anguli reliqui, lams reliqua, 6C area cognita litamen
angulus no fit cotetus a lateribus cognitis tuc oportet
frire an angulus reliquus no coretus a lateribus fit an
noredo minor, tfic erat cria reliqua etia cognita, cum
vero fuerint Ouo angultcc^nldjcritpportio^omnmm
latero cogrita,quano cu fuerint cu hoc latus vno co
gnitueruncomnialateraDofolucxpporrione inter ip
fa ccgnjtafedcriSabfoIutcoata,g.fitria latera cogni'
tafucrmtcratcriitrcsanguIicogniti8Cat€a,cua me
rir area cenita SC ouo latera cognita SC anguluscdre
tusfritusin hoc an ficacutus vel nocratteliqua ct^ni
ta.ScfimilitaarcaccgniraSC ouobus angulis erunt
friilatera cognita^SC cognita area SC latete SC angulo
cc^Tiorcututieliqua, patet igit* ^ tribus cognitis ex tri j
angulo, reliqua quattuor cognolcuntut, particulariter i
autehcc Docetur a Ptolomeop circuli circonfcriptio
|
nenijSCabgebetSC alohanneMonte B.egioinlibro
|
De triangulis, 8C talis cognitio plerum^ e fecundi mo^ |
di Deinde reducitur ad tertium dcfunt octo regule.
|
C!Caput^.Demenfurl5fuperfirierum. ’
I Portet circa hoc cc^ofcere Duo primum
quod omnes fuperflties vel funt trigoe vel
r^^ilplurilatcre vel tetragone vel circularesper
fcAe vel irregulares.
Pro mcnfura agrorum intclligcprimo nomina longi#
tudinaliumficlaticudinalium laterum Deinde (upetH#
tietum Deindequidproueniatex vno in alterum.
Menfute longitudinales Menfure fupetfitiales.
Giucata continet Pratica continet
i2.Brachia 24*T abulas
Brachium continet Tabula continet
iz,Vntias iz.Pedcs
Vntia continet Pescoodnet
xz.Puncta iz.Vna'as (
Vntia continet .
- iz.Puncta
Produdio. ' ^ Poncmscontinct
iz.Athomos
Pertica ^ducit' exfexgtucatisinl^itudine 5C4. mfa
citudine,aut$.ia longitudine ^ y in ladtudine, autiz.
m longitudine 8C 2 .in latitudincuS^vniuerfaiitet ca la#
tera producunt 24 . tabulas producunt picam , 6C hec
eft maior menfuta Mediolanenfts licet Padue vtatur
campiSjSCRomevtebantiiriugeribuSjSCfuntmenfure
pticamaioites^pnidens autem meofuiarnt tiaducet
Kgulasinfcriusfticcndas admodum msnfurandt fae
regionis, impoITibile enim eddCcediofuin ponere t>i*
uerGtatem viUs eundarum nadonumcum vna rega#
la cundisfadsFaciat.
Uiucata Jn Giucatam Producit Tabulas
Giuchata In Brachia Producit Pedes
Giucata In Vntias Producit Vntias
Giucata In Punda Producit Punda
Brachia In Brachia Producunt Vntias
Brachia In Vntias Producunt Punda
Brachia in punda Producum Athomos
Vntia In Vntias Producit Athomos
Vntia In Punda nihil Produdt fcnfibilc multo
etiam minus punda in punda.
2 Cujgit'figuraecirculansmctiaris &iametrd,oemd«
triplica 8C adde fcprimapartc,8C habebis citeoferentij
deinde Duces Dimidiucircufetccic in oimidiaoiamerti
6C habebis area,cxeplu fir oiamet agri circularisquSg
raro inucniat' is.giuratarujtripla addedo feptimapat
temGent$S.giuchate,6Ctant3 efl circuferencia cuius
cape Dimidium SCeft 44. St Duc in Dimidium Diame
tti quod ell i4'Gut tabule tfi^.quas Oiuide p 24. exeunt
perricc 25.tabule i6,6C tanta fuit area lUius circuli*
) Q.uod fi fupfitics Data fit quattuor lateroprcdlc & om
niu angulorn rcdora,tuc oucesvnu latus longitudina
le in lacicudinale dc 9? pdud t' c area^veluti fit arca ion
gitudiais40.gjuca£atiijacitudmis 17. giucatara, duc
i7.in 4o.fic ^o.tabuIe,Diulde p 24.excutptice 2S.ta^
bule8*8Ctantuseric ager, fedcaue bene vt anguli fint
pdfe red>:alicet ex minima oiiferetia in maxitno incif
dereserrore,Kppterea bona eil operari p vil criafgu
lorum, Dimetiendo etiam agrum ab angulo adangu^
Ium Ditedeper medium. Deinde operando per viam
triangulorum vtinita cxempIiHcabo.
4 Quori fi figura fit trigona qnomodolibec&ummodo Ia
tera fincextedis]ineis,tuacoimetiarisommaSc con^
grega ea fimul, Deinde agtegatum Dimidiabis &C ab eo
oimidmcniurc^iateris feorlumoetraeficfiec ttia refi#
dua:DeindcDuctllud Dimidium agregaci in refiduum
vnum,fiC productum in aliud refiduum, fiC productu in
tertiumrefiduum,Demdeacdpe radicem producti SC
hecerit area*
Exeplufitiofupfitieabcdetrigouus abcquc volo me
tiriSCfic latus abgiucate^biachu 4 , 6 claeus bcgiuca
te8*i:»;achia2. SCiatus ac giucateio. brachia 6.tunc
agrega omnia fient ^uchate z 4 *Dimidium efi giuca^
caieia.oettae latera fingula remanebunt vt in %ura.
Latera EVefiduum.
giuc.^ btac. 4 > GiucAbrac.8
tz*Giuchate giuc.8 brac.a. giuc.^btac.io
giu.io.brac. 6 . giuc.i.brac.d
Multiplica igit* p modufradi videlicet iz.in 6 1 fir8o«
na brachia S.tunt | vnius giuehaic:ouc8o. In> ^ lecun
dum refidQn,fiunc^o<>|,oucuotettioiprum^oti| in refi
dun tertiu cg egiuc.i.brac.^,vel in i ^ fit 4 te.pciie,hu
iusradixetabuiezi.pedes3.vntieii.6Ccara fuit area,
5 EtdrcahecrdreconuenitEeducerepartes nominatas
in fractionesSC ecdtra.vcluti volo reducere tabulas zi,
pedes 5 <vntias iJ.in tabulas K fradiones , tunc tu fcis
^tabula cdtmetiz.pedcs:SC pes c6tinetiz.vndas,Duc
^t'izJniz,fiti44>igit' tabula cotinet 144. viuias,cu
igic' fint ^.pedeserunttro.vntie, Ducendo 1 1, in % ocio#
Si adde it.vntias fient 7i.igit' cum vntiein tabula fin(
I44.€nisttabule 2j«SCf^vmustabule.
14 Pro tredccagono multiplica latus in fe SCptoduamn
pc1755i.8Cquodf1tomidcpe157j.8C exiens cll aiea
tredccagoni.Exemplom fit latus IO.OUCO in fe fit 100.
multiplico per 755i. fit 755*00. oiuido «et 57». exit
IJ17 f^f8C tanta eft area.
15 Proquattuotdccagono multiplica latus in fe fiC cdu#
<aum per 758tf.8C quod fit oiuide per 45>5.exiens e area
quattuoidecagoni.Excmplumfitlatuseius 10. multi#
plico in fefitioo,multiplicoioo.per 758 &fiunt 75 Sdoo
Oiuidoper495.exie area i5j£
l5>Proquindccagono multiplicalatus in fc,8C ^dudum
per ^ 5 - 8 f quod fit Oiuide per j«.exiens cll area eius.
Exemplum fit latus cius 10.OUCO in fe fit 100. multipli
co ioo.pettfj 5 .exit^ 5 oo,oiuido per jtf.cxibit area quin
dccagonii 7 ^^;qm autem vultpredfioncm in furdis
operetur per quadragcfimumquaitum capitulum.
27 Ex his habetur regula per arcam ct^nitS inueniendi
latusfigure zquilatete aut circuli peroperanonecduer
fam precife Sc in hocfufndent cibi Duo exempla primfi
SitareadrcHli 784 voIo Icirc oiametium multiplico
*^^peri4.fiunt noo.oiuidopet ii.exicioo.capio^«
ioo.que eftio.8C canta ell Diameter dtculi,
Secundn fit area ttigonii 5 J multiplicoper 1000. fit
i 55 f 8 Oiuido per 4 JJ.€xit j«.capio IV.Jtf.que ell d,8: tica
fuitlatus trTgoni xquilatexi.SC ita predfe operaberis in
aliis ouodecim figuris pconuerlumfuarumrcguJaru.
18'Etquia acdditinncnitequado($|>portiode maiorem
quaopoitet,8Cminote,vtinucmasmediaagr^aoeno
minatores inuicc,6Cnumetatoresinuice,£c proportio
^grcgatdrue media,ExcpIa volo ppwdone medilin#
tcr]-e,8C4a8:r«ga5.SC7.fiti2.8Cio.lt7.fiti7.igit'||
cll minorloC maior 7 j,: 8 Cponamus $ velim ad huc
maiocehac £C minore^ adde5.fiCu.fitJ7i8Caddei7
maforquam ;|6C minor
29 Si vero ex oata circuferetia drculi velesfctre arel,mul
tiplica eS in re,8C pdudo in 7.5C tetn Oiuide p 8.'.quocl
exiceatea.&xeplniiccircnferetia circuli 10. Duco io«
inic Bcioo.muhiplico ioo.pet7>fit7oo.oiuidopet8$.
exit 7 1{: 6 C tanta erit area circulipiedidi.
^ Sivero velles haberekate(ualicuius%ure multiplica
Dimidia lateris
ipfius fieure in
fe 8 C jsdudum
fubtrac a qua#
drato femidia#
metri circuli cic
cumfcribeds ta
lemRguram.fiC
teQdui^.e(lka
tctus.
Et ex his mani
fefta e turario
mefurantitt tet
raaliomovidelicctreduccdooem figura ad^drilaterfi
res oeindeper didaluperiusinueniuttoea luptiriem,
Excplu Gt Bgura irre#
gularisa.h-c.d e. |>du#
critppendicul res bk.
cf.dh.en.kg.a o.lm.
critc^ tora fupBries refo
luca^aut in paralelogra
ma,autin trigonos ot#
klb. 8 trigonus. .
kao. ^ trigonus,
febc. 5^ qusdrilar^v
a^. 8 quadrilatcra;
fehn. 28 quadrilater&
dhc. 7f trigonus,
eod ) t trigonus.
figura
nus«blk.ex0tediais8tSC trigonus a ok,v8C fupern#
V iiu
tics.b'c kg.5«.8trup«rfkicsaf o g^,8£ita8CKliqinsvr
vid«uifigma>
Manifeftue igif $ icfolunt toti Rguta auc in paiale^
I<^ama reftangula^aucin trigonos ortogonios>oeiii^
djsinparaklogramismult^licac latera non oppofita»
fcd rcducominetiajac accipiat in ottoOTniis
verd trigonis multiplicatlatera ledum angalum conti
nentia, SCprodudi accipiunt medietatem prout Decia#
rauimusinexemplo Sc etiam in r^ulafupeiioce*
Modus ante hic mefurldi eft illo ^ p triangulos a me
oiSusfuit tediolior fic loge faIlacior,6Co vtinl non ha
beienifitmagti,quStuexhocm6 menlurldi Gngulis
annis a vera mefuta abenatVdftat fane modico angu
li en;oie,io.pticasin^oo^lu5 ve! minus accedereran#
gulimiDifferetia c6 fuerit modica incoptenflbilis e,late
rdadt qultdc^ minima ct^nofcit', agiimenfotes tn
cdfu|sriouepedis,ita,n,Dimidingiucatc Dr vulgariter
trabucho^quod eit brachiorum 6.ob iupputandiimpe#
ritiam,hoc fecundo magna ementium iadura vtutur»
primum Detelint^entes modum.
Diuifio agrorum.
Cn volueris Oiuidere alique; agrn,ta Duas, aut tres, auc
quattuor partes, aut quotcd^ volueris, vel abfcindete
ab agrop^cas quotcd^ Tis,tdc hoc p(Xeft fieri tribus
modis, aut ex parte angmi, aut exparte tcaiUeifali, auc
per lineam xquidiftafitem»
in primo ex^lo ponamus^ C
velim exparte angulta,abrcin t
derepetticasvtpotefex,pIioe
ambc:autplusp linedD^auc t\
pIuspliDed%,oes autem funt 'T|
quaii^xquidiilantes angulo », ^
tc hic eft primus modus.
Ia ftcfido exemplo ponamus $ p
linei trKuetrale velim auferre pac
te agri:ve!uti p^r linea ab^velpet
linei ac, velp linei a€,quai:aque{i
betiilaraeilctanfuerralisrerpedu |
lateris a d, oriens ab angulo a, SC I
faocfietqnvtdriusqbabet agrus f[_
cdtetm>na,habec i^um latiorem *
vetfus a,SCaagullioreverrus b U
c,tuc abscindendo per linei tranT#
uetfale faciet agrum quadratum
.
In tertio exeplo abfcindl petdeas
l.aui io«aut £5* per lineas cd« vel
e f,vei g b,quatfi quelibet e zqui^
diilansiateri abverfus^ vicinus
habet agtdfudjiftis modis 8Cnon
aliis Diuidunf agri 8C abfeindutur
partes ptc^ortionales qualefcda
oefidctanf volo igi^ nocete quaucet vnuf^rt^ modus
perfidatut in vnaquaqt figura qualifco^ fotme fit fiue
trigona,fiue quadtagu}a,fiuepetagona, vcl exagona,
vel plurio quonilibetlatera 4
aut fit xqlateta vel non ita
^tegula tenebit in omnie
bus,&C ad hoc faciedu Intel
ligaf primo qoe fiat in triS
guHSjSCbcmdftrario omni
um horum pedet tm expri C/,
maSCoedmaC^ma fexti ^
elementorum euefidis*
Ponam^gif $ in trigotto'a
bc cuius ab^el.8C a c. 9 ,EC
bc, 7 :r«lim p linei ttlfueti^e abfdndere buas tabulas
tnc Teias p pecedetia quita Iit ar«a ttigonia b cqu« 2
:^.440.^ cii.tabukferf:Ocindeniuliiplica bafimbc
qe7.in t.cabulas quas VIS abicindere^tH. Oiuidep
a«.exit|:6C Ita mcnmrabis Ivniusglucatc b d.&prc^
ces ad:aii.9 trigonus «bd ouarum tabularum.
Et Gmilirer ilper linela pudo a^vellesabfdadere be#
cimlparteiotiustrgoniabc,abracoq>rciasqu3niate
trigoni abc,tuc iulTicit vt biuidas b c in lo.patces equa
lcs,5C accipies vna ex iliis,SC Gc b d,SC j>tcaes linesld,
erit9 trigonus a b d oecima pars trigoni a bc^eo quod
b d ell Decima pars linee bc ex fuppoGto,
j4 Et ex hoc 1'demusin omni trigono cc^aitota laterum
Oui^ulinea ab angulo adbutimitaqroiulHat cam ia
paties cognitasquatirate iinee oeTcedentis velud Gc in
trigono latcru vt (upra ab.tf ac.9.bc.7.1ioea ad oe
fccdes ab angulo aita 9 cd Gc5. b d.i. Dico a d elfe
cognita:erii.n.petD]da in hoccapicuto area abe trigo
sii^.440.&ateatngooiadcpet tegula ctecedentel
totius arce abe, quadrabo igif ^.ht zj-multiplico ;n ^
440.Gt-iy.11000.Diu1dopquadratu7.6C e 49. exir
2i4|9:Fonoigic' ac.9.cd.5.6t a d ico-iungoGmulfidc
i4.p,i co.capiooimidiu g>c 7.p.i co.DCtiaelateraGa
gula remanet rcGduavc vides multipU
ca7.fi.ico.m7.p.ico.Gfit49.m ,ice. 7.p. ico<
multiplica ico.p.2.iaico.S.z.huc ICC. rco.m. z
m.4.mu]tiplica49>tn.ice.inice.m.4. ico.p. z
Gi5jce.m.i cc.ce.m.iyd.cuiusfi^.V.eft 7,6 ico,
srqualis$£.224^igic' !>^ce.ih.i ce.c€.m.
i^.xquat' 2Z4|$-£Equa partes Gunc5jcc.*qua!ia 1 cc,
ce.p.42o^.igit‘ per capitulo coppGtoru. ricor minue
Damijfcs valebit ^4 V .z<5{-m.1?«.zgj ^ & gaadpoG^
ta fuit zco.ericad $t. V.ioi5.m.$j.45t^;^
;5 £t ex cbuerio huius cognita a d^cum lateribus trigoni
a b c fcicmus b quante erunt fada politione.
jtfEtex hacKprcccdemc cognita atea cuiufcucj tiigo#
ni,fiC0uobuslatcribus,ciuscognofcemustcrtiumlatu$
faiiendo pofitionem vt in tertia regula.
yj Et ex hoc cognita arca 8C DuobusIateribus,cognorce^
tue angulus, per circuli circunferibentis ratione) a Pto
lomeo prima almagetb oeferiptam.
6 Quod fi volucris ex parte an#
a,vclpetJEquidift 3 te linee
&r,abfcindete gratia exeplita#
buiassfatt«shoc mo accipies
areatotius t^ni abeq eft 21.
tabukfeietilroc multiplica ab ^
infcfitjtf,oeindem 5 »numetu 5 6/
areequeredefit i8o.t>iuide 180.
pzi.cxeutS^jCUius^.e longi#
rudo a puiflo a ad pundn d , 6C
ibi fignabispudu d oillande a
pundo apetf|«.8^s 8C fimilitec
multiplica ac in fefitSijOeInde a -a
p 5.fii 4o5,oiuidc p 21, exit 19 cuius $e* eli ttftantia
pundicapundoa, produces igitur d e ertt(5 trigonus
a dc5.tabulaiumquodcftpr^>oGtum.
.. r\ n uoiioe aHCrindcte} vel ^ trigoni abc,abf(^ eo
tipfc trigonus: luc quadra vtt6<5
iatus corines ipfum anguiu,vt pote ab 8C ac, fient
Si.fiCoiuidc p j.fi vis^Tve! p 4 *fi vis^tS
gi.ec omtdc p J.U vis j:vei p vis-i-St ita p t^notni#
natores parris aufcr€dc,poDamusigitur _9 v*!****
do ^,pcr}.exit i2.6C8i«lMr j.€xit 27.horu capias $t.eM
igit pudus d oiftis a pundo a p j i*®*
puduscoiftasapudo apcr^.27.queeft quaii JV**
ibi Ouda linea d e fiet area a d c k totiustrigoni a b c.
f o Et ex hoc habita area trigoni ad«,8C ©uobuseiuslate
ribuSjhabcs tcrtlSpquintlffigulljvel qipluseltfcita
arca trigoni a b c.KquItitate a d cogoofces & c SC a c
£C fimihter cognita area a b c*8c linea d c,cognofcetur
area trigoni a d e,SC latera Jimilitcr a d fic ae,6C a plus
c cognita arca trigoni a bc,8£ a d €,cognofc€nnatcra
trigoni a d c,faricdopofitioDetn vt in tcrtiar^ula , ad
quam non me extendo quia rata eft vrilitas, & etiam
propter fadlitatem:ita tamen quod in hacteguUrem^
per fupponitur linea d e aquidiftans bc.
Eccxhisfciemusidomni figura abfemdere quacna
voluerimus parte^ab omniparte,liue ab anguJo,fiue p
linei *qui diftante,Cue tranfuctfale, 6C nenemus exem
pluinpetago ^
DO a b c d e
,
cognitoru la^
tetuminquo ^
ex parte an#^
gulib,voloab
feindere tabu
lasio.^duco
linea ac, qua
meruiadoin^
uenio giuca^
tasiobrachia
tf.erit igit* tri^
gonus a b c,
ateahabesta^ ^ .t‘o
bulard 2 i.pedd 5*vntiarS ii.igit* p Teptimi teguli fdes
abfanderc tabulas lo.p linea zquidiftite linee a
«w f niu.ua u 1
1
, tt.Dtacnia *
9 e 9 ^:Duco in fe fit^ fJ:multiplicop io.atea aufete
difint ^oiuido p ji.|6c efere 21 ^: ouplicido
fit -^jtiuifoi tt ijtt I ; exit ji capio JgDc 1000000«^
exit ao^taddo ad ^1000000 * ht $1020$^^. cuius
i eiit ex feptima regula, eodem
indDuco.^,4«$elt5 ^in fefit 28^: multiplico p 10. fit
2S4|:0midoper2i | Duplicaodo exic multiplico
per ioooooo.lic 1^222222, huius capio $c.que eft
y ^ fere:£c tanta erit b f«
C;^od fi velles abfcindereplufqul ficatea trigoni a bc
vcpotetabulas^o.tuc auferes tocu trigona a b c, q eft
2 U 5 .ii. 6 Cremanebuctabule 8 .pcdes 6 vnci*tnc igituc
cfi ac fioiceres auiferasex fupfitie ac d e,p]ineaxqui
diftaate a c,arei cabuIard9.pedo<$.vnnarn r,SChoc oo
ceboiferius q& fiattquate eo fado erit trigonus a b c
cumillafuperfitie tabularum jo.proutvolebamus*
4^Etfimiliterope^
rabimur in linea ^
trlfuetra{i. 6 Cpo S‘
namus vtaclicS,
10 1:5^ velim au
ferre tabulas IO,
p linea trSfuerfa
feouiSiaapudo'^
bttaccnpprimi
tegula) area tti#
goniabclIc2i*
^.iijOucoio.ta^
bulasablcinden
dasina cque^g
ioj fitio5|,ni# j - V
uido p 21 i K eft area fere trigoni a b c, «xit 4 tfi
oiftanscadet lmeabf*ab ipfopun£toa>veI c,fiigitut
Ct a f,4|f ‘erit ttigonusa b f io.tabulamm:l2Cfi c f po
neretui «IM® “B®™» b c f io,ubitlanun.
iicet jo.cui adde ren)|> illud gg vis abfcindete videlicet
eabulas.l2.^iac42.^ea amc ctigoni f.g.e.fuiti>:.eo64.
SC f^teigit* abrdndemusptegula,4t.tabulas,cx
,p Ime a xquidiilSte g*e,£^ hec neccelfario xquidi^
Itabic a«b, fit igic" Irnea h k,q facit trigonu f h k,42. ca/
bulara:cu igtc trigonus f b a,(icp.cabu!ara , relioquif
fuperlicies a b h k,i2.cabularu,qi fuitq(icd:SC abfciiio e
t er lineam h k ;equidiftantem a.b,ve volebamus.
cpooamusmo^ fupfitiesabfcin^ .
dcdacxpartc laceris a.b, Gc maior
fupGneabgc,6t velim abfcindete
rupGcietabuIartt7o.ex fupficiea b c
deqrupponac'tocacaburaru
tdc qro mpBde ede g,que eil u
8C a b g €.q eft f : fubttao igit
ex 7o.remanct cabule lo ^.abfeiode
de ex (upGde ede g,copIebo igitur
tngonaegl.pducedogCjBC ed,8C .
GecUtera,le^putai^,8Clgputaii.ert o -
igic' atea trigohilge,tabul.>ru5^ ^ b -
quare iubcrae tabulas iol:a5^%,: .
remanet tabule 4^ ^tigif p feptimas u
regula aufero atei tdbulard4^4=
aceatrigonigel.qeft5)|V:p ImeS ^ i
seqdillaDtcge:retnanehtpicptima ^
regulam 1 m ijs.p? I n ^
ihticsrmn,4>4:«
. -sicritigitTupi .
teuduag em nnoj.vnde addicafu
perBtiegemniad luperGcteabge
iiet tota fupecGties a b m n e, tabula
ru7o,abrcifa ex fupGtle a b c d ep
poGca,petline§m n xquidilllreab.
p crigeumi primi euclidis, $ c o
4rei\. ’
47 ^
If
Co^a armo Cotda arcos Crada arens
Br.m.sr. tn.sec.sr. in.gr. ifi. scc. gr.fit..gr. rH.s«*
10 I o a }i o )a !5 )7 55 o'«!>r« ix
ao 10 5 11 0 j; 4 « 1 55)0 70 5 } j’d^
) o ) o 10 ,, 0 )4 57 la 5 <s o 7 a 14 4I
40 4 o 17 )4 0)4 9 ) ) 54 10 7 ) I 2 I
J
-A 5 '° “ » 7 ia 5 « 5440741053
i “47 )« 0 )8 )7 Z) 57 0 75 1) 1)
IS 1 ‘ .2 o )9 5) 10 57 20 74 19 17
So 8 1 )4 )8 o 41 10 5 57 4077 ij, 25
.t . 9 » la )9 o 4 a 18 II 5 8 0 78 44 41
10 0 10 1 54 40 0 4 ) 48 5 58 1 5 79 45 1
1
11 0^ II ) 50 41 0 45 10 14 ^ ) 0 80 50 81
M S'5V t 4 * 0 44 )2 14 58 45 81 0 45
S i 4 ) o 47 57 41 5o o 6) 18 l5
'.1 S '4 * *'44 0 49 44 45 59158447 0
JnS 'i 45 0 50 54 15 59158554 2
19 0 18 II 8 48 o 51 28 10 5 9 ) 0 8 8 ) 0 5a
'.I ® '7 >4 ) 2 4 7 0 54 I 17, 5j, )5 87 1 a iS
J® ° '8 ‘7 io 4* 0 55 )9 )i 59 40 87 57 i -2
Io hac tabufa tota biameKrfuppdoifi^^^^^is^^
gradunqusre fuppofita j)porciooecir(Wg|^^' circuif
adoiamemim vt 22.ad y.ericoimfdmm dtcdfeteDiii
drciiligta.94Hfi-i5»secv4}*SCeRradsptedfa hec ope^
radooatoqiiodverapropoitiodrcorerede drculi ad
dfamettum fit quafi Z 45 ad 7?.
Et in hac tabula oi^fmmus cordas per gradus vf«
ad 49.oeindepet Dimidios gradus vf($ ad ^.BC iu Di^
minuendovt aprendatutoiRereacia io arcu nd multd
excedens vt in ex«npIoj
da 8C fit a c
fdre quanta
d medio ina
SC fimilitet 0
mcfuiabolM
fit7O.t0chfs
tn fefiCeda
^ ideft per d b
y c^Iementps
copleref ad#
q e 142 f fiet
fiefemidiame
endo 70*
habes
fb.bd.De4b
X iiii
Sit potdo a b c mefuran#
reda giucate aoo.volo
fit area a bc capio po&o
tet a 8C c etite^ .d a. loo.
c Deinde p gnomonem
neappediculari dbque
habids muldplica 100
.
iitioooo.Diuide pcc7o.
exit 142 cata eiitfd
Diametri circuli a b c vbi
dc igitf d b q e 70. ad d f
Diameter bf tota 11
2
5
ter cb.ioS|quate Detra
exio^^^cb remanebit®
^turqulritatem linearo
e,Da8Cbc*
Deinde qa fbin tabula prccedfte fupponif do. flChic
poni^ zizf oie p t^ula aia 1
6
et do,qd fiet 200.9*
£ a c multtplicaioo.io do.fit izooo.oiuide p zizf exie
gra.5^.m.22.scc.^.£Crdtaeritacm tabula qto igitur
arcu correfpddetecordctalt Kiouenio pnmo p gra.$d
iii.zo.cord^a.7j.i5.i2.scc.i^.t>ciDdef>2.fi.acdpio
2^t)ifreiedeucutz.e-f5 Oe 2o.m.9 e bifieretia proxima
aCeiit|50if5cr€tiefij.5.scc.5i.t>eindc|) „
^.sec.capio 1»«»« fi.5.scc.5z.qa jj. “« w*
sec.funt^fiC^Oci,m,quorfi oifFerctia *' . '
fuit£5.5.sw.52.fgitf accipies tale partem j ^
horum5-tn'52*scc.qua!is cft ^sec.Oc t, ^
i5.S:cftm.r.sec.j7.iunge omnia fimul — — ^
fi«tatcusabcgra.7^.m.i9,sec«4#. hu^ 49»
lusfemper cape Dimidium SC erit gta. fii.;9.scc.54>
Dcmde Diciterup reguli;«fido.fit tiz % qd fiet gta.
a6.m.59*sec. M^multiplica gra^.S^sec.H. p f
hoc md multiplica zu | p 7.» i490.multiplica 1490.
per gra.^m.^9.sec.54.8CfiDtgca.5^o.S. 56110. sec.:
6o^.q reduc ad ^a.m.sec.nut gra.54^o.fi. 5i. hoc
m.z4.secatf.hoc Diuide p ^.exibfit giucatei^. £.4^
sec.24.qreducesadgiucatasbr.vus. poda athomos
5 ffi* Br. I vns. o pfid. o atbo.o
V* sec.Br. o vtis.! poft. o atho. o
fi 5 sec.Br. o vns.o pfift, 1 atho.4$
VfcpKdfC ’ J
erit jgi^ vt arcus a b fit giucate ip.Br.o vRS. 10 . pundi
6.athomi9.8Ce beft giucate io&br.5*viiz.i.pundi
athomi7«8Cedgiucate)^.br.5>v/is.i.pui]di6.arhomt
7,6C a d giucate loo.mulciplica igiif vt rides e b io a b
KEfitrtvi
despcapU
tumfuaifi^ ab
miiiiei mul e b
ciplicae di
ad6Cf!tvt
videstOeaac ad
bSc muld# e d
plication^ —
cx alteta SC
iicrcfiduus
tabuleioiso
pedes i^o'.
vnz.i 090»
puncti
gfuca, Cr. Tfiz* pund. athe*
1^ o 10 6 f
lotf $ i 9 7
tabule pedes viis. pund.athoi^
1^780 I 6^ / 1190 1 17x^11904
100 00 00
jOp o }~jbo I >od I too i 700
1018^ 150 '1 1090 I 9Z8~| 1204
zoj 97 1 95 i lool 4
1020« r247ln75
7 II d
«homt io24>qna'C reducedo p oiuifione ix* fint tabu
le io2oo.pedes 7.vnt.ii«punda tf.athomi 4*SC tanta i
area a b c portionis diculi $ G portio Gt maior fetni#
circulo inueniasreGdunp moduotda SCtale reGduup
tettae ab area totius circuli cognita peroiametnim ex
ptecedentibus legulis&teGduuj eritportio azcc maio
ris femicitculo qucGte vt proponebatur.
EcnotaquodgnmaldelusflCaliiponuntt^las men
furandi talcsareasfaciliKtred errer fuus atdn^t ad
70. pro 100. vt patet experienti per, hunc modum qui
cGcertuspreciiusSCoemonGraduusii portione cuiua
cordaeGi.gra.
4$ Cq volueris trigono circuli mi maximi potes inferi
bete oiuide ateS trigoni j^poGd p Dimidii agregad la#
tcri^exItefemidiameterex^IumGt trigonus cuiua
vni lanisGt i3.aiceri i4.reliqui i5.tic tu icis iugendo
Dimidiido Detraedo 9 acea ex mult^hca tiooe proue#
ait^.7c^*que«GH*rttiizifuperius agregatumlate
rum trigoni eft 42.cuius nimfdium eft ir.to'm'de '84«p
21. exit 4.retnjdiameter maximi circuli infcriptibilis ta#
Ii drcuio ita quod circulus tanget omnia latera drcuU
fiC^noniecabicoiamererigitur critS.
4^ Cu volucris alicui trigono Duos maximos atqualesm
culos infcnhetcica 9 no fecet fe inuice fed fe tangant
fle cangateda DUO latera triangulinoiecantia quiliba
eorottuc habebis area trigonipdida flc katetri veoien
te a maiore angulo fup latus maius fle hoc vt fupra Oi#
xi otuidedo area p oimidin lateris maiorisquo katctp
iouentoDiuideareI trigoni pDimidinIaterfiiddorum
cukatetoSCexiesefemidiameterdrculorn.exepla in
trigono fuperioreareafuitS4.hanc Diuido p7^ oimi#
diumlateris maioris exitu ^ katetus iunge igitur Dimi
dtumlaterumquod fuit zi.cumkateto quied jj|Bt
Diufdeaream trigonique eit{t4.pet agregaia
ex kateto 8C Dimidio agregati laterum exit 2 flctan
tacritfemidiametetvttiufc^dtculMnrctiptibilis.
5o Cd volueris in trigono maximnfemidrculu inicribete -
ita ^ Diameteicadat fupvnu latus flCcircdfereda tan
gatreliqua latera tnc agrega Duo latera q vis vt tfgat
dtcdfereda circuli 8C agregaticapeoimidiu Kper hoc
Dimidia Diuide area trigoni q> exit efemidiater circuli
cxeplu volo in trigono luperioie infcribeteremicircuid
ita qi Diameter cadat fup latus q> e i4<tUDciungei^.flC
i^.tcltqua latera fidt 29.cape Oimidiu SC i i4.0iufde?«.
area trigoni p 14.exit6.8C hec erit femidiametei femi#
drculi maximi infcripdbilis cuius Diameter fit pars late
tisi4>itevo]ovtiitparslatcris0ei5.iungo reliqua flC
fimti4.fiCij.fiunt 27.capioDimidmg?eij^omido84.
per exit 6 ^8C tanta erit femidiameter femidiculi
quemi SC ita iri omnibus triangniis potes maximum in
fcril^tefotnidtculum a quaco^parcevolueris*
5 i Cum votueris ia atiquo circulo aefcribereqain(^cir<ftt
los maximos fiCxquaUsficfaries tu fcis$ proportio
aiameni ad latus [^atagooi efl veludio.ad $e.v . ^
m.6c.7Si ^ponamus igit' $ aiamecer racuii fit 4 iDic
ieic' p r^fl j.fi lo.pducit I^.V . 6 t { 4
cmcec 4.mul(iplica 4.in pdIdS 'Bc.SCiic 'fy.V* i b(^.S.
1^zooooo.0iuide p lo.exic io.m.^.2o.8C rm erit
latus pcocagom vt patet cx regula. z5.44<capituli habi
taigi^ pportione Diametri ad latuspeDtagOD(veluti4
ad Iti. V 4o.ro.i>t.io.feqtuc $ pportio quadrati Oiamc
tri ad quadtatd laceris peucagoni e vcluri.KS. ad i 04 n«
culipaiuiexillisqnc^mrccibeDdTsliti co.8Choc cilia
cuspencagoi tnfcriptibilisdrculocrareuntmcetca qua
dracd igic eil i cc,Dic ergo fi io.m.^.zo.nc4tf.^d fiet
I ce.mu(dplica itf.in i cc.fititf ce.Diuideperio.m.1^,20
hoc md Duc i 6 ce.tn cecifum $ eil lo.p.i^.ao. fint ito
ce.p.'$;.5uo ce.ce.Diuidepso.pdudurccifi exeunt 2
ce.p,lic f ce.ce.8C hoc e quadratu Diametri circuli tcan
feuttdsp omnia centra patuoru circulorn SCqa hec Di
ametet addita Diametro q eil i co.parui circuli a^quaf
4.Diamecro totali Igic' Diameter circuli medii eil 4. m.(
co.&Cquadcatdeiuscilid.p.ice.i5.8co.£C hoc e xqua
le 2 ce.p,i?s.^ ce.ce.qre i ce.p.?i.^ ce.cc.p,8 coTaqua#
tur itoeduc ad 1 ce.hec 1 ce. p. co 40,S. co.$u i2$o*
aqualia 8o.m.-$e.5i2odequet e sequadone p capitulum
quinquageGmi^imaDiuidcceshabebis2o.a»i^.^20^
tnuldplica in fenc72o.m.^.^iiooo.adde numerum fi
cncSoo.m.$c,5i2ooo.m.$e.5i2o.ab hoc aufer oimidifi
tadicd^ e 2o.m;^.|2o.crit longitudo Diametri dteuH
quefiti^i$(<L.V.^o.S.^.^uooo*m.
^.zo.ymagmaretgic aiiucircuiurranieunte^ omnia
qn<$ centra paruoracirculocu infaibendom cuius Dia
meter eil drenda hoc mo pone a Diameter vnius cic#
e fenfus accipe l^.5izooo.fiCi^5i2o.fie
eas Dctracex8oo«8C reGdui accipe i^.aquaoctrae 20 .
8C et adde ^.po.8Crefidui lJi,V»cftoiainetcr quanta*
5 i Cu volucris inueoire Diametro circuloro 7.infcribedo
IO in circulo ita $ ^.cadit in circuitu 6C vnusin medio
Diuide Diametro PJ.6C habebis 9 qns exeplo fit Diame
ter circuli 4.Diuide 4.p^exii i j|li igit' infcripfcris circu
los paruosiuxta dccdferentiadrculi magni fecuodum
quatitace 1 1 facics^.circulosparuos (e edeagetes squa
lesSC in medio relinquet' fcatiaj>vno circulo squali
iIIis8citaerfit7.&:oidturf3cereroxamafimiIimdifle,
Cuvolucrisfcircqui;tafitoiametcrdrculor64.inrcn>
bMoro vni circulo Diuide femp Diametrum dreuH ma
gnipr.p.^.t.&gjeAit cftquatitasexcplu fit circulus
cuius Diameter efi tf.volo intra ipfum 4.drcuIos maxi^
mosinfcribercSCfqualcsDiuidetf.p 1 p.tii.uexkl^i.-jz
canta efi Diameter cuiuflibet circuli infcribcodi.
54 C u voluerisfcire Diametro circuloro rrio maximoru$
infcribedoiti alicui circulo SC squaiiu Diuide Diametro
citculipropofiri femper per r.^.1^.1 8C ^ exit eft oia^
metet citculoroinfcribendoium exemplii fic drculus
cuiuidiameter fit d. volo fciie quita erit Diameter trium
citcuoium squalium infetib^dorum Diuide tf.pip,
exit^.^ 2 .m.i 9 . 8 C tanta efi Diameter quefita*
55 in trigono Duo squaliolateiond poUunt infctild nes
diculi squalesfe tangentesio nd curo.Frater Liicasp
!a co.ofienditfcd illi q runtfup bafim nd Te tangunt id
nd eft ppria infetiptio talia auteqcadut extra normS
iunt infinita SC De talibusfuffidtofiend ere $ fiorp al^
gebta ficut ollendimus fuperius De Duobus circulis ttv
gono infciibendis veto oportet variate figura trae^
re femp lineas a cetris circulorS ad bafes trigoni ppen
diculatesSCcdcmuatecentMdicHloruioiiice ac cenio
facere pontidem Oe diametro €! femidiametro SC hec
ctiapreceptafuntcdmimiam omnibus fere talibusin
(ctipnonibus infcribere aute tres circulosxquales erigo
no xquiiacerop feclarum eftnaouo inferibuntur per
ptecedenria quibus tertius etiam neccellario eil xqua^
lisquia trigonus eft^uilatetusideo regula Dc duobus
in lioccafuleruit etiam tiibus.
iC In e^ateroerigoDO Gquadtatnlibeatmaximu inferia
bete no eiloubiu^ latus vnd quadrati necceifatio erit
parslatetis trigoni quadra igit' latus trigoni 8C ^dudu
lenip multiplica piz.huius '^.capies ab eafubtra
triplo vniuslaterisrrigoni le&duum eil latus quadrari
exemplum Ge trigonus xquilateruscuiusquodlibecla#
terum Gt io.volo nferibere quadra tum in tpfo multi#
plica igitur io.in (e Gc loo.mulriplica loo.p u.GtiZoo.
huius accipe ^.quc eil i^.izoo.oeinde tnpla lo, Gtp.
oetrac jo.a ^.izoafit $£,izoo.m.jo.8C tantum erit Ia#
tusquadratiinfcriptibilis*
^7 Sit trigonus a b c cuius volo manete area eade elonga
tevnu latusputa a bitevolofcire manete eadem area
quod na latus polTic magiselongari SC Gtab ^a c.5.b c
7 propiimoqtas primo katetdcdveniente; ad latus
abavis clogaie hunc habebis vtfepc Dixi hoc modo
tufcis $ area trigoni ell'$;.ii^.hlc oiutde p oimidium
a b 91 eG ).exic i^.Z4.SC tatuseft katecusc d huius qua
diatu fubitaeex quadrato a c aeGz 5 .habcbisquadra
td a d.i4^f a d etia i.igi? d b etic.5.cape igif oi#
midiu baGs a b dC eft^.detiae ex i^.remanei z.£C eoe
OifferenriavidelicetlodkatetiamediobaGs Oleo igif
Q quadrando hicoiiferenda 8 C katetuideG katetus c
^.14 quadra Gc £4,quadta Differentia q eG a.Gt 4 * ari
dea4.K4'&ut2$.8C^.2$«cliaeaoercedes ab angulo
coiuid^ a-bp xqualia 6 C hec Temp eft oupllda dc Gec
$s.nj.K ab potcfl clogati ad plusvfqt ad $s Jiaata $
manentibus a c5.6C c b 7.8C clongata a b vt fit iiz*
manebit eade area trigoni videlicet ^auS. c6 eifde igi
tur Iateribus7. &). murata bafi vel vtfit 6.vel$;4ia*
cade arca ide faries in religs na riiuifa arca p rii
midju 7 .veJ 5 ,habcbiskaictumquoquadrato SCOetra
flo a latere cdcermino habebis refidua cuius $r.epars
interiacens latus & kateto qua octrafla a Oimidio ha^
bcbisoiffercnria quadranda SCaddedakatcto 8C totfi
hoc erit Ouplidu & $:.hutusOuplati e maxima longim
do lateris extenfibilisidcfibafis ita gi manctibus aliis
latetibusfiC ^mutata bafi nihilominus manebit eade
area fiC ita cognito 8c fingulo latere quatd poflit exten
di cognofccs latus 5 magisex ipfis extedi pdt,ciica ot
notaq» qtibet
tiuo latera tti#
goni cum area
no permutata
polTunt habete
nuasbafes vnl
paruiqiubten
ht ab angulo t
acuto 8Cvnam '
magnSqfubtl
diturobtuibdC
ita fi angulus
fit obtufus ba^A
fis pt abreuiarl
fi acutuspotell
elongari nd tn pot elongari ne^pIusneqaminusDato^
terminorncc abreuiari:6C hoc e vt fit ex^Iu fi latera tt<
goDifiDt5.6C7.8C area $(.ai£.ipfa pot habete Ouasba
ics vnaq e^dcrubtedif angulo acuto aliaq
SCfubtediY albulo obtufoSCmanebit arcaesdesRopo
teft m baGs efu maior nec^ minor '$(.u2.DiG 0 ( 6 . ncc
maior aut minor d.niG Gt t^.ni.fca 9» queiibec Duo Ia#
tera fibi cd arca limitat ouas bafc!» vna parua fiC alteri
m^na ambas ceitas 5 C ideo G pponamus lacera cum
baumaioreeaderatioaeinueoiemusmiDore balecxe
* plu Gt c b.7.c a,5.b a Rr.iu.qucrokatctu hoc mo oiut
do area q eft oimidid b a g» eft 6i.z8.cxit 15^.7
l&Chiccil katetusquadro eumfic74octraocxqua#
drato c a 9 e c a c minus c b fic fy.-j i eft minor
radice iS.octrahedo igit '74 ex i 5 .rcmanct i 7 |cuius
radix eft d a hac oetrao ex eft medietas rema#
nec c d l5j.2S.m.^,i7 4 hac ouco in fe Gc i } addo qua
drato c d $ fuit 7 1 Sct quadratu c>prccilc igitur ce e
<?i^.idcft ^.oupla j.6t<5.6C tita pot ee a b que fiippoGta
fuit >2.igit' videsqualicet ex maiore inucnimus mi
nore SC ecotra flC vna Icmp reGlit ia altera vt igit' icias
cam intelligcre oportet g>qri angulus fuperiorputa c
exquo Deducunt* ppedicul-itis tC linea otuidhbaGm e
obmfus femp linea oiuides baGm eft minor medietate
bafis & luc bafispoccft minui & G talis angulus Gt acu
tus femp tjlis linea oiuides baGm eft maior medietate
baGs & luc baGspoc augeri ga terminus vnius baGs e
femp Dupla alterius linee ^-podiemile oiuideneisbaCm
vtin cxemplo cu baGs eft $«.ii2.ypothemifancccc(Ta#
tioeftj.videlicetoimidid<).aIc€tiusbaGsSC fi bafis fic
tf.fpochemifl*a nccceflario eljs.zg.oimidiuvideljcetije»
ii2.que eft bafis maior ita au(fta bafi minuitur ypothe
miira&ecomraita quod (une mutuo proportionales»
Et fi voluerimus in quolibet trigono eriainequalidlate
taquadratacoliituercmaximdfupquod libet latus fci
as$ iftud nopot fieri in trigono habete angulo obtu#
(lun Bififup UKisoppoGtum angulo obtufo aliter tale
plica io.tnfc fit 400. deinde muldpHca 5 * itiftfit l 5 *
lubtrae i5.oe 400. remanem ^475* efi altitudo
totiaspytamidis vbi cflet cdplcea,ICideo ocitada ald#
tudine pyramidis oeffitictis q cft ^.£o.cx'I^475. lama
nebical<iiudo.cd«fermeii^.6C ex hac operatione
fdcmusvmbiasiuncdC terte£C quita elongant^ abw
vmbiolis SCIatitudine vmbre in omni oiftitia (£. altitu
dinem{olis6Clune SC magnitudinem totum n inii#
bio Defuperiusdidum eil*
12 Pro lateribus aut qn^ corpora inueniendis ,ruppofira
oiamettolphereio.eiitlatusten;acedti^.dti|-,oAoce#
dri$c.5o.cubii5«4j^,ycocedii ^.V.5o,m.$£,5oo.ouo#
decedti ^.41 j corporum ioiciiptibilid, vt ex
capitulo quadtagefimo quarto appatetquate inuenco
latere habebis lemp oiametrum^per regulam ^.na pro
poitio non mucatut:reducendo autem ad numeios ta#
tionalcs poQca Diametro loooOtCiit vt in figuia*
1^ Caaute voiuerisData
Diametro rphere^feire Diameterfphete. 10000
lacus corporis regulae Lacustettacedri^ 81^
tis, multiplica Diamci^ Latuscubi. ^77^
nu fphere Dace, in nu^ Latus ycocedri.
metucorporistegula# Latusouodccedri*
lis bic politu, 6C piodu Latus o&ocedti* 7071
Oiuide p joooo, $
exiceftiaatstaliscorporis^Exeplufitfphera cuius Dia
metcr{it7.voIocognolccrequaticate lateris ycocedti
eidcinlcriptibilis, multiplica 7 .numeia Diametrirphe#
re in latus ycocedri hic ocfciipto, $ e-5257.fiut
Diuidepioooo.excuc^^^:6Ctmciit latusycocedri
Oe mo auiinuentediptecifione^Didn e 6C exeplificata
pernumeros Turdos in capite quadrageQmoquarco.
14 Per hunc autemodu operando contrario md« habito
latere corporfs r^uTaris,habcbis&iametrufpherc
cumrcrIbcntistaIccorpus.Excmplufit latus ycocedr
^ -fjggo?volo fcire oiamettu t>uco ^ f g g - gg in looootfi#
unie j<^7p9,oiuidcper 5z57,cxeunt 7,& tanta erit oia#
meterfphere.
DedrcumfctiptibiIibusoicemusidfcrius,fatis.n.t 1, i#
neis nidlum e(l corporum^nunc autem ne eorum lup
fitiebus Dicendum erit*
15 Proportio circuli maioris alicuius fphete, ad circulum
maiore alterius.SC fimiliter ambientis fupfitiei, ad am^
biente,e^ veluti Diametri fphere ad oiameciu Duplicas
ta:ide(lbisa(l’umpta,vndefintptoportio Diametri ad
Diametro vt«,ad 4.pratice fciemuspropottionem atn
biendumrupetBtieiutninuicem,autdrculotum maio
tum,hoc modo’x{uadra va;am<^ Diametrum, ficfiunt
^tf.6Ci$.entigiturptoportioillatum Veluti ^tf.aditi.vel
? idcmell9.ad4>
roportioomnmfupHcierunmilidcbrporuambietio,
ad oes fiipBties.ell velutioiametii adDiametrn,autIa
ceris ad latus Duplicata piatice autmultiplicado vnum
quode^ latcTiiio fe,vclDiametroiu Exeplum fim Duo
corpora 7.1'upfiticruouatupcntagonaru,8C5.quadra^
taru ,in citcuitu,&C fint oesCupiities vnius omnibus al^
tetius nnguissnngulisrefferendo {imiIes,6C (it latus
quadrilateri vnius ^.SCcorrefp6dcntis5'tunc vtin pn<*
ma Dixi quadra 6. fit jfi.quadra 5.fif i5. proportio earfi
fupfiticro omnifi ad oescntvt;5.ad25.Dedi hoeexem
pium vt intelligeresquod regula hec tenetin omnibus
corporibus limi!jufuperfiticrd,quatqcu<poifformibus,
17 Propottiocuiufiibetfphcrc ad(phera,autcorporisfi#
miiis ad flmile^fiiie pyramidis Smilis ad pyramidcm,(i
ue cubi, fiue colone, aut aIteriuscuiu(libetcotporis,cft
velutil Jteiis ad latus^aut Dyametri ad Diametro ^poc
AA iiii
tioCd^icataipraticc aut cubabis ambas t>iamctios,8C
habel^^poiciotic.Exemplu {iifpheia cuius Oiameccc
(<t<.al.iacuiusDiamereinr 4 >cuba 6 .facit aitf.cuba 4*
j7portio corporfsCphere ad corpusfphei*
te,vcluti ti6.ia ^4.S£ hcc cadeell 27.ad8.ex notis igi
turQiamecttsin |)porcionerciemus ^portione corpo#
tgjdemlatenbusfitppramisvaa cuiuslatuslit^. alia
{imMis ci vt 4.ctibabis 27. cubabis 4 > Bt 64. 6C ita
maioicdunebic eo ni 5 minore Gcut^4xontinet 27.$
cft bis 8C {%.Idi oico oe oiamettis corpotu Hcut Dc Ia#
teiibus inuicecoparariSjK intell^o hicp corpora Omt
liaomniacorporaplanaru fupmieru^quorn fupfidcs
ainbientesnntnumcroxquaIes,£C anguli, £Clatera nu
meroxquaIia,8CanguIifoljdi Cncinuicem zquales, ilU
vnius illis alceiius,auc (alte plani, 8C latera pportiona#
liatlicec talia corpora p!cru9fintetiaitregularia,£C in
teiligoiimilitctin hiscoIunas,6crpheras,&oua!iacor
|>ora,8C rotalia quoru fupfitiesno egrediar' lenitatem:
^ Gni inuicem ijmiles:6C Gmtiiter intelligo pyramides
rotundas,ln hi s omnibus regula fuptafcripta tenet , ve
vno latere ambarum , veloiametro cernitis >fciemus
proportionem corporum inuicem.
i 6 Cu volueris feire 3 mbimfphere, voco aut ambitnfup
fitie extei iore,tunc quadrupla maiore dreuid S£ habe#
bisambitn.Excpluutarea maioriscirculi^-jtmuliipli
ca ea p4.fic 154- ^t canta erit (uphties fphere Jde habe
bis muldplicldo oiamerro p circafeieotj|,Exempitim
ficoiamcterrphere7.drc«fcr»’'.;‘'t' cfeculi maioris 22*
multiplica7.p 22.(iutiH*SCtanueriidrcumfetcntia-
exterior fphere: Ide (i cognouerisoiametru tantd, qua
dra ipfum,6C pdudtu multiplica p 22.5C Oiuide p 7* 9
exit efl a mbicus fphere. Exemplo (it otame ter fphete 7.
nuco in le Gc 4;*multipIico4p.p zz, fit io78,Oiuido pez
7,«xttainbitusi54*vtprius.Ide p^drcfifsrendS rofam
multiplicando ca in le,8Cptodu6td p 7.6C pduda oiA
uid€ndt^i.2Z.Excpld (it citcnfcrentia circuli io..nu#
co mfcntioo.mulriplicop7.fit7oo.omidopzz,«xe#
unc^ 1 ‘.Sc tanta eft area exterior totius fphere.
Pro area autc 5.corpocdfdas$ >p(a c^noicttur p Ia#-
tusiuu,eo ^ excpli gratia inpj^ramide (1 latus Gc ^erit
pprecedens capitulum area trigoni ^quilateri eius i 5
|^:cum igitur pyramiscon(let 4 .ruperhtlebus trigoni»
xqualibus,etii ambitus eius^z
Jn pyramide igif>6C odocedro,6C ycocedro^habito !a«
tere quxee area trigoni xquilateri cuius latus ili cd:c(t,
deinde habita area iQpytamidequadruplica,in odoce
dro odupUjfiue multiplica p 8. in ycocedto multipli#
ca petzo.quod producitur erit ambitus. In cubo autef
quztcquaatacum lateris , 6C duc in 6, In duodccedro
quxre area; pentagoni cuius eft latus deinde eam duc
in 1Z.8C habebis ambitum.
10 Pratice ade ex quadrato diametri fphete, cogaofcDtuc
ambitus omnium 5xorporum prout vides a latere.
Ecfi volueris in omni Quadratum diamettu 700
alia diametro inuenite ^culiarea.
corporu infcriptibiljU) Tetracedrlambitus» 609
ambitus yCifiues illud Odocedti amUtus. izii
Builonegotio.mulcipU Cubiambitus. 1400
ca diamectu fphece in ^ocedriambitu& i »75
fe,iCddudumambi^ DuodcccdrUmbicus* 1S40
tumillius corporis hic Sphete ambitus. zzoo
defctiptUjfiC^ Gt diuide femp per 700, fic eil quadra tS
diametri ,9; exit eft ambitus.^emplu Gtdiamctec ali#-
cuiuslphete tf.duco in fe Gt^^.volo (cire ambitum yco.
cedri^ouco^.in i^5.(iuDt te^oo.diuido p 700. exedit
twms «it ambitus onmiuruphtieiu ycocedri«
£x E patetveticas ppolitioisoSiauededmiquard eu#
clidis 9> taliseli ^portio bmniufup&deraouodecedri
ad oesfuperBtfes)'cocedrd qualis lateris cubi, adiatus
ycocedti.nacaouxeris ambitum riuodeccdri in latus
ycocedri,fidt9^i(H^cdantt>uxeris ambitoycocedti
inIatuscubi,6unt9^775.SC funt qfiide,Daoiifereria
e iz^,8C hoc no e niG fepttmillefima fexceteGma trige
fima fecwdapars,ocptf^77^''g*f*®U‘^€do;7tf}i.infc fit
^Z47424.quateabxqualitatej>portionisaon oeuiae
nifiper 58£474Z4>pattem vnfus: hoc autem omnino
cG infetiUbile, confiat igitut opus elfe exquiGtifiime ia
paruisnumeris collocatum.
Patet edam vetitas ex hoc eius quod euclides dixit,
quoniam ambitus o£l;ocedri,efi in fexquialtera ptopor
tione ad ambitum teu;acedti,nami£u.e dimidio plus
quam SoS.ptecife*
21 Etetiafdemusquatitatedrcuferetiepartisrpherevtin
fontibus marmoreis. 8cGr a b,it‘ 6C4 c.4)diuide.a b. p
C
sequalia Gt<,ductf.inreGt^tf.dmide^<$.p4<q>exit erefi
duum diametri, cui adde 4.fiet tota diameteti^.habita
diametroquere areafphete p pdifta q efi5)i huius
accipe dimidia 8c efi 2^ deinde dic u 6 1 femidiamc
ter ^ducit’ 2^5 f arce,g» pducct 4.6«c 4. in 2«5 1 fiunt
106Z |,Diuide p 6 1 «xeunt 16^ |,fiC tanca cft atea citco#
feteotie.acb ptopollte, nihil minus hec legulanecoe
mdfttailpoteftnec eftptcciia fedquia nuc melior non
fuccurtic 6Cnd 6c crtor feofibilisideo recepimus eam.
11 Vt auccognolcasmodninueniediambitus. iicgratia
cxcpli quxrcndus ambitus Duodeccdn,c aut eius latus
^56S.quadroiplum fit i27^b£24.hoc multiplico per oeci
mafexcam regulam fexagefimitettii capituli in ^0564 fic
d4^6iSo^4$>44.oiuide hoc p z^^p.exit 2i900d^$*8C hec e
area vDiusfupficieiouodecedri quate cn ouodecedta
habeat i2.iupficiestalesmu[iiplicabimushoc p 12. X
habebimus arca nuodecedri 2d28o7Spd.SC^a hic fup^
ponimus oiamettu 10000.SC volumus oiamettu elTe cl
tutadice7oo.0icemusfi.ioooooooo.$ eftquadrani;
)ioooo.pducir.2d28078p<5.gd f)duccc7oo. quadratum
i^.7oo.co $ ftcut liuee iunt inuice proportiemate ira SC
qdrata cu iupfitieb^ muldpiica igi c*
7oo.in2d28o78j>s.fmti«j9d5H7ioo i8j9t ^ 5 ^ 7^00
oiuide hoc per 100000000. exit fub^ iloqoooooo
trahedo.8. litteras per s.nullitatibus
hoc iS^^.cum illa fractione quam po
fui pro vnitate 6Cfieci84o.ambitusDU0decedri.
E t cx hoc oabitui modus inueniendi aream cuiullibee
corporis jiegularis circumicriptibilis ipfi fphere 6C fic.
Exemptum in vnopro cuadl;is,6C fit intentio querendi
ambitum exterioris ouodecedri.
Ilfcitue^ latusinceiiorise hoc vbi diameter
fphere fit ioo'oo,pbauimusautin quadragefimo qua t
tocapitulo^ vbi oiamecet drcuhfuetitio.ent latus
pentagoni $t*V.6z ^ Sc in partibusqbusoia
meter circuli e loooo.latuspetagoni cfl587S. oie igii?
(i^78tian)specagoDi^ducitioooo«Diametru circuli
crrc 5 rciibltisqdpiodu<;et 0 ^, 1 atusOuodecedri muld
pbca^5^,ioioooo.fic^^^ooo. Otuide per ^87$.exic
£o7o.oia(netcr circuli ambictispecagouu vod ouode#
cedri quo Inuero cape eius Oimidiu $ e^o^ 5 .&C ga kate
tus cumdibcr corporis regularis cadic a centro fphete ia
mediticuiulltberlupdcieiiplius corporis igi^ oedudo
quadrato lemidiam^ri circuli^ e ex quadra#
tolcmidiametti fphere 9 e i^odoooo.habebimus refi
duu i5788775.4dratu kaceticuius'^.e katec^ videlicet
jp 74 . Dices igit' ii katetus ^p74>|>ducic femidiamecium
^ooo.qd pducec 5 ooo.katetus multiplica ^ooo.infefit
25oooooo.Diuide p ^;74.exic£2?i femidiamecer Iphe#
re circuictibecisDuodecedron exterius eo $ ficutremi
diameter fphere prioris e iemidiameter refpe&u Duode
cediiinceriorisitafltkatetusrefpedlu Duodeceri exte#
rioris quare cd katetifiot ^portionales femidlamems
multiplicando femidtametid fpherein le 8 C oiuidendo
pkacetuouodecedriimeriotis habebimusfemidiame#
tidfphcrc circulcribenti^Duod^cdtu exteriore SC fitic
OZipi.quare Diameter erit Dupln videlicet u 58 i.hoc qua
dra & ht i58>o6724.Dic igit' p reguli vigefimam huius
capituli fi quadram Diametri 9 c 7oo,pdudc area ouo
decagoDii$ 4 o.qd|>ducerquadrat 6 Diamecti quod e
i5gio67Z4.multipIica igitur in 1840
.
8 C fit
2s.u8^7iioo.hoc Oiuide p€t7oo.exit 4-i^iioifi ^ SC
tanta eit area Duodecediicircumfcriptibilis fphere cu#
iusDiamcwr eftioooo.
QuodliveilesarelDuodecedri drcufcribenris fpheti
cuius Diameter rui5c.7oo.Dic£sfiioooooooo.quadrata
Diameinque fuit loooo.pducit arci ouodecedti exte#
rioriS4i'5uo3>i l^gd j)duc€t 7 oo.quadratu Diametri
fphere cuius oiamcicr c ^.7oo,multiplica igitur 700.
in 4161203J1 1\ fiC fitvtprius29i284?72itfo.hoc Diuide;
per >oooooooo.abiidcdo odo litteras SCfict area duo
deccdricitcumfctibcntis rphetam cuiitsOiamctet e ijei
7oo.hoc tpij.
Ec.exhocvemmasmcognidcmeq) ambitus fphere fit
quadiupIusCuplidei maioris circuli illius fphere ca.n.
iunxerimus i9i^.ambicum ouodecedii cxrenoris cum
iHo.ambiru inceriotis Duodecedri fint475|.cu(us
midiu e ga longe maior e excelTus fupBcici ex
teriorisOuodecedri ad (iipiitie iphcre quam lupetficici
fphere ad fupeificte interioris ouodecedri igif conuenic
vc fupfidestphere Oiamececfpheie. 700
Cf minor i)7«, ac Quadratum Diametri. 700
iopofitaea t2oo, Areaouodecedriexterioris* ipi}
erit quadrupla a# Area fphere* t2oo
teemaiorisciroili^etii exali#
is areis corporu ct^nofdt' pone
mus igitur aream fphere excetio
rem quadruplam circulo maiori
illius fphere.
24 Et cufuent pyramis cuiuslatus
fuerit 20. 8 C lemidumeter bafis
fitrotunda vel trigona , vel
pentagona, no curo , SC voluero
Diuidere eam in aliquo loco ita
o area fuperior pyramidis curte
tat exepli gratia nona pars, tunc
fcmper accipe l^allius parris vt
pore Deinde multiplica
^in numeratore ^ £C ell i,£c fiet
5 , 8 Chocoiuidepec Ocnominaa
torem J,qui cft j.cxic 1 1, ££ cita
riebebicefle Diameter (uperfitiei
fiiperiotispyramidis curre, pro
quamuenieada miiluflicaaivlatasin i j (it jj |,tiiui/
d«p5*ex{t6|,ktSta€ritpiir$ lateris pytamidts fiipio
mabrdndede,8Ctefiduaerici^^ latus v; '9 remanebit
Per hec aute medianbusregulis algebre, poteris inSni
tos formare cafus. Et hec Oe fimHriebus corpora Didfa
fuffitiitml relique mefure rupnttera ambidiu corpora
Cue regularia (iue irregularia,Cue xqualia,fiue inaqua
lia,habenf p mefurl late^ trilguIortt,redudisrup 5 tie
busomnibusin triangulos, fecunda ^Oocuit pcedes
capicuIa.Exep]u fi fic corpus cofiSs ex ouabus utpfitie
b^pentagonis,SStribusqdrilateiis,6Cbuabuscxagonis
CCieliqs trigonis, reduca omnes in triangulos, dc mcn *
furabo omnia latera illoru,qbuscogoitis p regula tri j
guloru, habebo area imiufcuiufqt trianguli, iungendo,
Oiuidendoifubtraendo, multiplicando, 1^. accipiendo:
j>uc in pedenti capitulo oidd eri qbus habidsfi fimul
iungantur habebitur ambitus fiue circumferentia to^
tiuscorporis.
Et fimifr ambituspyramidis rotude fit buda linea veni
ete a cono pyramidis ad pifetiadrculibansinbimidia
drcufcreticriiculibafis.g>p5cxpitamidib^72o.bafia
infcriptis drcaicriptis pyramidi totude:^ etia qa p#
portio linee ad tinea e veluci drculi bafis ad circula ba#
fisin tota piramideSC eius medietate vndecirculusme
diuspyramidis e bimidiu drculi cxifiendsin bafipyra^
midisquarecoftatqjfupcrfiucstota fuperior pirami#
dis fit ex linea veolde a cono eius ad bafimextrain bi#
midiu circaferentie ipfius bafis ex^Iu fit catetus pira
mldis.n.l?«.}7^‘®f biameter bafis lo.cape bimidiuio.a
c 5 .buc in ie 'fit i<.qu?dra I5£.j7$-fit 375 .iungc fimul h
tmt 400, cuius eft zo.eft linea conoidalis, multipli
ca Igitur lo.io oimidia circafetcntiebafis $ e i 5 4
^14^ £c tanta cftfupetfidestotarupcrioipiramidisnon
computata bafiidefi cuculo»
te, Duc (up^tie tota e^tenore ia l^femidiametri, ^c£ce
tuc fpheia, Exemplum fphera cuiusoiaractei fuit 7.ha
. buit fupetBtiem ij4*Oucito io quod €llfextapai&
Oiametii.6ti79|,8Ctamum citcoipusilliusrphere.
27 Etfimilitetquefibetpatsrphetetetminataia centruj
|>d ucitut ex Dudu fuperfitiei in ^ oiamecri,veIiiti G ca
piamus fupetGdem alicuius fphete que nc^4)6C Gc Dia#
metet7.Ducemus^4«in 1 ^,Gunt^pf,6C tata erit portio*
Et ex hoc colligit' cotpus vtiius parrisfphere. St Gt exc
pii gratia portio.ac b.cuius.a b.cogoitaGt SC.dc.erit#
(^pei ai.regulam huius ambitus*ac b.cognitus£C De
cognita, cum^ peiprecedecem corpus.e.a,c.b.)rmagi
nabile Hat ex ouctu ambitus ia tertiam partem e c.etic
cognitum, SC quia etia coipus.e a b.cognitu eft Gt enint
ex tertia parte. de,ia circulum cuius Diameter eG. ab
Detca<Go hoc ex illo remanebit corpus.ac b d.cogoicu,
C
f
r ^
Exemplum Gt.a b.u.&.d c.4.€rit perdita oiametct
H.quare.de.erlti^:Kcitculuscuius Diameter eritab
fietujJjoucoin f.e d.8Ccftg,fi€tcorpus.ac b^vmaai
natium 943; SCquia rupetfitics.a c b.fuit itfi Iwr vIm
G mamprimam tegulam, duco in j*e c,K eft ] |,prcl,
damefuiecciti
feiuatpTopordo
ntExcplttfitvc
1 Vasvinatiupa#
\ruum contineat
Breta.i.pveta3
jmenfiira nlhoc
/alitet habeiino
potel!:volo p ip
fum cognoicere
cotinettl cuiuili
betVafis Vinarii, cfifolo baculo mefurabo vas patua
nafuetralitcc vt vides, 6C fit 7.vlDatu, mefurabo itidem
in medio 5 C fit 6. vlnaru, multiplico •j,m fe facit 49. oe^
inde multiplico(S.in 49<8Cfatiut 294.0100 igif $ omnis
multiplicatio puenies ifio mo tot bretas oemonfirabit
quotiesnumeruspucoicscdtinebit294.Excpla inva
fe maiori fic linea trafuerfalis 10.&C oireda ^.oucoioda
fe fit Loo.Ouco 9.in loo.fitpoo.oiuido p 294 .exeunt^.
^ :8C ita codnebit btetas^.8C bocalia mefurato
tes tn qa Idiote funt no multiplicat hoc m6,£C ideo ma
gnoscdmituteiToies,vetu modus queoedimus epre
cifus leuis SC valdc.pulcher Alius modus talis e accipe
altitudine In medio 6Cin extremitate iunge fimul SC
'
Oimidiuagregati erit altitudo vera Oeindequere longt
tudine a foramine medio ad extremu oeinde quadra
altitudine 6Cpdudumultiplicain longitudine & hoc
pdudu tot cotinebit bretas quoties numerus hic c6n>
nebit numeru pdu£tn vafis vnius breoce velutific e f .4
e b.4.f g.2.iuDgo e h SC f g fiuntS,capio Dimidia $ ej»
multiplico^inie fit 9.multi plico 9.in4.fit}6. SC hiceft
numerus vniusbrenceponamusmodo quod adiit 9.
b c.^Jdge fiunt i4.0mlde M-.exit 7.01100 7.m fe fic 4 p»
penamus autem quod abfittf.&ucotf.in 4.^.Sni\t2^,
brente exeut
$ i 8C tot brcntascontinebit.
ji Pro corporibus at regularibus tmees tertia parte kateti
in ambitu cius,inuentu p pcedentia>8£ $ pduciif c cor
pus. Exemplum katetus ouodcccdri «11 ^974.pofita
Diametro loooo.igicurpoCca oiamcttol?^. 700* erit 10
cuius tertia pars cft j quam duco in ambitum
ouodccedri qui fuiciS+o*»: fiet corpus ouodcccdri ^9}Z
|«Et Ita in aliis.
« Procomoribusirtegularibusfacvascubulignca capi
enscorpus illud pF«ac,oemdcponei« co corpus & co
tcgeiplum aqua oonec vndequa® tcgat',8C lignabislo
cifad que aqua attingit, poft modo cxttac corpus 5 CQ
gnabislocu ad quem aqua occrenit, Deinde multiplica
bis Differentiam primi loci a fccundoin bafiin vafis, 8C
quod producitur eftquaritas corporis.
14 Pro cognitione lapidu q regnint' in ^difitiofic faties,
^ mutiplica logitudinem muri in latitudinem, oeinde p
duaum i» alritudine,8Cprodudu feruat Deinde cape
vnu ex lapidibus, &Cmeruta 1 ongimdine latitudine SC
^funditate,8C oucvna peralia.oeindeoiuidcptinium
produdumpcrfccundum.quod exiteffnu
mcruslapidum . Exemplum fit mutus 40. 40.16.1^
brachiorum longitudinis,K altitudinis, ^40
& i 4 iatitudmis,multip!lca u 5 .in 40.fit ^40. 800
multiplica tf4o.per 1 4 fit Soo.fit autem !a^
tcrculi longitudo ^brachii, latitudo 4, alti# -54^
tudo'3.muTtiplico|in4fit^,multiplico-^4) -Js fs
dudum in '3 quodeft altitudo , fit j^jDiui^ 800
doSoo.pcr^€xcunt2$8oo.SCcot lapides Ia
tcquiiuntur. ^00
^ BB iiii
CCapnt^-ftcpondcribus.:
SN prclenti capitulo octnonfttabo triapilmum
fi|rationeftater€ fecundoordincmpodeium exi
aftcmium in vfu tcrt/opondern SC menfurarum
*tantk]uarum rationem,
Quantuadptimuformaboftatcracu fuis nominib*’
^ exeplo vt vides: 8C fcias^ to^
=
tu hocnegoriucoltaccxouab^
rcgulis,quafuprima egtfeclufo
retiDaculo,acpiraIi,talise ^pot
tlo manubrii I ublato ouplo reii
duiadouplurefidui^lis epode
ris annexi ad «» , .
Manubrium
/z. ft & rr S" i ^ S
0 n m t
Piralc*
cxtrcmurcnduip g> maneret manubrium in
aquilibri, ad ipfum manubtio.Exeplu fit ma^
nubtiua opoderisIibraruu.Knoad fit pfra«»^^
k,n€c retinacula, 8£ ponat' primo fufpeforiain c vt v i#
dcs,eririgic'rcfiduu2.ouplafit4*aufer a u. remanet
8,oico igit' qm f>portio 8,3d 4,e Oupla, g> fi apponeref
itnplutotiusmanubriifdefl:librcz4,t6cmanubna rc^
maneret in aequilibri, Etfimilitet fi fufpeform poneret,
in pufto b,tuc refiduu cflct.ijgit' ouplu refidui eflet, z*
oetrao z.aiz. remanet io,pportioio.ad z,equintupla
igit' requirerent' libreiSo-adhoc^manubriu ftaretiii
xquilibri; tertio ponat' fufpeforiu in D,oico tunc ^ refi
duu verfns ocxtta erit j.quare Ouplo [erit.fi. fubtracd* a.
iz.remanent tf, igit' cj5propoitiotf,ad i. fitsqualitatis
re^enflibtei 2 .adhocvtmanubriuftct in zquilibrf*
z Ex hac regula fcquit' 0 apponat' recfnaculu in puo^
G:o b,dC fulpeiodu in pndo c. tuc no coliderabis ^ reG
duo nili b c,SC no totu a c,Qa pddus e lufpedendu in ot
redo b,6C no a, minuemus di pddus b a, hoc modo^ vt
capiamus c b j? tcfiduo^SC e i, oupla 6c i, fubtrae ex
bo[emanec.p;igit' j^portiop.ad z.equadtuplafcx^alte
ta,igic' requirent hbre 4.vntie i j:na ^ nunc Hipponis
musbaculutantu b o»cd coGderadolongitudinem ab
v}cimo;aufero pddus a b 6C e vntia vna,igit'iibre 4 .SC
vntia j xquabunc manubriu,l'u(penfe in retinaculo^ cd
putando tamen in hoc pondus letinaculif
^ Et fcias^retinaculuoebetcdputari^fuopdderejpoil
qcdputaucris pportioncIoci^dCtnhoc Idgitudo cius
nec breuitas nihil facit ad allcuiadu aut agrauandunt
pondus^ appendif^niG in quatu materia retinaculiio
gioris e maior, brcuiotisminor,vndc 6 fieret ex rclcui
SC no ex ferro, parua autnulla facerent in ponderando
variatione, 6C hoc bene nota quia plures Decipiuntur.
4 Exqbuscoll/git'aIiat^ula;^pondus g> appendit' in
fine retinaculi, e ac fi appederec' in cdtadu manubrii,
nifi in quantu retinaculum agrauat ex materia fuaex
qua confiat,6C non fui longitudine.
Sciarcgulaptincipalisepiraleqtomagis temouct* a
loco fu(pefotii,co magisgtauius reddit',6J grauitas illa
ea feruat ,pportione,q temotio ad remotione. Exepluj
fi pitaicin d.eIeuet!iB.zo,8£ inc z5,eleuabitinf^o, 8C
in g )5,& n h 4o,fiC ita xqU fpatio xquaic aquirit augu
metu SC hoc ftate manubrii teqlitatc; 6C hoc p experie
tiapfedaDidici.prima autfpatiu putae d editernon e
tequalecetcris,qiB in eo colligi t' prima lumalibrarmex
hoc colligit' 5 Dixit peUacanuscll*everu:murcapofic
ipponderare toti ellemento terre, fi poneret io finema
liubrii logillimi^vetn cS he (ine Fabulofe ymaginaticM
neSjDoconfeiutfed ridiculam artempotius reddunt»
5 Ex hac colligit' icgula gj feita j>ponione manubrii, 6C
aditametorctiDacu]i,6tpddetepicaIis/ciemuspondus
manubrii aut feito podere manubrii,^ ^pordoe^fiCpo
derepiralislciem^tetinacuIorapddus,& iimilV cogni
_ topoderemanubriijpiraliSjSCreunaculi/ciem^oaia p
^ porcioneoeicnbere loca libratum SC vntiatu: nihilomi
nnsfabri faciunt eas fiateras cum experimento pon
den propeei materie oiuetGcatem.
6 Pro lecudo nota $ 4.grana ordei fatiunt Idrat vnu,8C
«kirat (atiut oenarlufiue rcrupuIum,8C ctes Denarii vel
fctupuIifacmcDragma,dC8.oragmefaciuntvacil,v€ra
igic' vntia 6C Glocis Diuetfis varia fit c n'i ponderis gra^
noruotdei^7t!.vnriei2.fatidtlibta,aGu^pfctunt aure
numetu iz^in talibus canqua oportunioce j>pccr muiil
T md(nepacdu,n3u.habetDimidm,teiria,dC quarta, dC
* fextam partem quod nullusnumerushabctvl^ ad 24
EtpoG25.librefauuDrpondus.2S.autem pondera oi^
cuDCutonus,nan:{a 28. ponderibus adjz.comuniter
muli ferunt pet longa itinera.
7 EtGmiliierquattuorgranaordeiiuxtapoficafatmtoigi
^ ta,6CquattuoE0igiti facmntpalmu,6Cquattuorpalmi
fatifitpcde,8c qumtjpedespafliim fatiunt, & rzj.paf»
fusfaciutftadiu, SCS.Ifadia fattur miliare icalicutigitur
miliare coiinetlatitudinetzSoooo.granorum ordei: 8C
p miliare 31 italicu c cognofeunt' Icuce getmanoru,8C
galloru 6£aliaiugetiu:qiunc comparande adtpiiim,
quaru efiet longa narratio.Pto his aure fadi funt ver#
fushi:Ex granis oigitusquattuorformabiturvnus:
Et quater in palmo oigiius,quatcrin pedcpalmus.
Qumcjpcdcspaflum fatiunt, paUusquocj centum*
Vnginti quini^ Gadium oanc,fed miliare
Oftot>abunt ftadia:at Duplicatum Oat tibikucam*
Q Pio tertio nota quod antiqui integru aflem appellaue#
tefiui eflet pondus^Hue aliud integrum, SCpleiu^ ca^
pieblc in genere peccuniarum aut per ipfum libram in
telligebat£Cid€oaflcmoiuidebStfnparccsu.&Cvnicui
ffi proprium impofuerut nomen veluti vides fcriptum*
As oeunx oextans oodrans bilTe leptunx femis
li II IO 9 8 7 d
Vndevntie vntie vnde vnde vnde vncie
quincunx triens quadranx fextans Vnda«
3 4 ? i I.
Vnde vntie vntie vmie vnn*
Ex hoc patet renfusandquotum quo maxime vteban
tuiiurisciuilislatoiesvt in Codice, Si Digeftis, appa^
rec luftiniani.
9 Fuerut adt principia in ponderibus as,iD menfuris geo
metticispesnnhumidotuSCficcoru mefutis fextarin,
huiusp 6 dusetati 5 .vndaru,Gueinficcis fiue.humidis ^
ita igit' ad VntUsrelace mefute oefciibent', quas edas
ex audotibusGaleno>accio,Paulo, 8 C ceteris facile eft
intelligere,hoc cognito quod fexcarium 15. habet Va
tias,nam relique menfutead eum referuntur,
chenix fextarium emina codia
vndetfo vnrici^ vndc 7 j vnriep
chenix atdea libra congius modius
vnde 27 vndeix vntie^o vndc24o
medimdladnu medimum liculum medimdadcu
vnde 144-0 vnde 1200 vntie upd
vrna amphora veiquadrantal culeus
vnt.jto vnde 720 vnde 14400
amphoragreca
vntie 540 .
Porro vnde i^ex italis,r$.runt ex grecis : vnde ille le^
uiores cum Cint itifcxtarlo 18. conrinebuntur, contfuet
;
auccmvntiafradlioncshas.
I femiuDcia oueila ficilicus fexcula bragma
jj femiirecla tremiflls fcrupulus obulus
h TS ^ I. I
bifliiiqua ceraccs filiqua chalchus
hs 51. ,
Ciatuscontmct vntiasa.oxibaphus autem vnnas z
quartarius vntlas}|,accctab«lum vntiasi|,Ociiariu»
: cftvntie^
' IO Hec cx ponderibus menfutarum quod E magnlmdi>
|| -,2^, nemintelligcrcocfidcrashocmodo habent*
jt PcK.ii Sextariu cotinct Vntias2o.€minaio,quartariHs5j
VAtW . cctabulfia ^,ctatusi|fere,chenix8o,c6giusi2o.mo^
dusjzo,vrna 480, amphora p^OjCuleus i9Zoo,6C fune
\ libre uSoo.hec tii node 5C copiofcpcrtradant.budcus*
i portius'agricola. Alciatus, 8C alii viti clatiflimi fed ita
i niflidentesvtnccipGsmctfatisconcordent more quo
damtemporumnoftrorum optima ingenia potiusin
iiaduramquamvtilitatem humani generis vertente
nam ex vetuftatccolIapGs integris rarionibus,cqmuo;»
’ catione etiam verborum oiucrla fentientes, in immen
jfasambagespcrucneriintaquibusnccipG, nedum Le
'dotes explicate fe valcant,quamobrem magislaudan
dusin hoc critAlciatus,quodrub compendio rem coi
i le g itneplura perirent.
I II Tugeris autem antiqui meofura fuit pedum izo.in lati
' tudinc,8C Z4o.in longitudine, vnde in fupcrfitic con#
tincbitpedcs 2?8oo.
Pedislongitudo votus vt colleda cft Gx amiquisexem
piis eft talis, vt hic medietasoeferibatur ob libelli angu
ftiam,oiuidebatot autem totus pes in V ntias u * 6C in
digitos i^'tur quatum iugetis fpa
tiuhocremipedem loDgimdine 4^
in latitudine 240- repetito , antiquo
temporecontinetet, facile ell com>>
prendete,
u His igifvi&spreHat videre qtiomo
do paucilTimis ponderibus , plurime
librepoiliocpddeiatijcodac^ aut pro
portione ttipla ab vno funiedoexor
did.Exeplum volo pondera libris
loo.capepodus libre vnius,6C p.
6C 27.habes igit' podera 4. quotum
fumma e libre40,a 40,aute ad 100*
funt^.Iib[e,fatiesigimrquintupd^
dus libratu 60.SI ita cu 5.pddcribus
ponderabis oes Lbras ab 1. vfq; ad
100.6C ita li velle vii^ad ^00. fulTiti^ D
unt podera (S.primu i.fecudti^.tertiut§'
p.quartn ly.quintnSi.fextupotpo “•
ni quomodolibet Dumodo no llt mi
nus i7p.Iibris q funt refidue,ncc ma
ius ne 24^9» e triplu8i.libraru:ii igi
tur velle ponderare libras aoo.dCha
bea DUtffcaiS.pddeta i.^.p.27.81.
pona24j,27.9.5.€x vna parte, cx alia
podus $ vrs ell^e Irbraru ioo,5C'SuSC
i^etutigif podera hec libre 82.8CiIla
f.pddera faciunc 282.jgic'' remanent
loo.femp igitur attededa cftin hoc
tripla proporrio.8c cxhoc fcqtur^
cuio.podcribuspoteropoderarea li
braad librS vfcg ad 29524. Exeplum
vfijad 10. vides
Semipedis
Vatie.
fimilitcr in votilscapicsi. J.6.8C cum iflfstribus
podctabis vfc^ ad Ubra.Exeplu fi vis i.habes€a.fi vis *
pone^.abvna pacte.8Ci.exalia.fiviS;.habesel*fi vis
4.poncj.8C uabvna partc.fi vis5.pone8.ex vna parte
8cr.cxalia.fi vistf.ponc8.8Ci.cx vna parte, 8Cj. ex alia
C vis7.ponc ab vna pattc8.8C i.cx alia, fi visS. habes
CviS9.ponc8.8Ci.exvna parte fi.io.ponc8.'8: j* ex
vna parte, gC r.cx a)ia.fi vis n.poncs.SC j.ex vna parte,
fi visii.pone omnes, videlicet 8.j.i.ex vna parte: 8C ita
fe oece poderibus libraififupradidbs vt pfitias omnS
numera ab i.vlcp ad 295i4.vctoeame oportet ce exee
citatum aliqualiter in hoc 8: cftrcs fatis pulchra.
^Caput tftf.be quefiionibus arithmeticis
fuper capitula precedentia.
- Vngctot^j^quodfariant|,aut^,caiuse
impoilibtlisga 19.8C 7.nuraeratorcs funt nUi»
meti primi, vnde g 8C non poirunt fchiiTati
I cum igitur S.fit maior oe 2, 8C j,8C4, ideo ca#
fuseftimpoifibifis.
Iunge tot f li-quod fatiit | cafus e etiam impoffibilis.'
quiaOcnominatorcsqmfunt5.8C7,funtprimiad j.igw
turcu5.8C7.fintOuonumcrioportctvt fradio agte^
gada excedat z.fedj cft minor igi^ qftio e impofllbilis
Iunge tot »
y
i quod fatiant |^.qucftio elt poflibilisqa
tf.8c5.runt primi ad 7.8C^ funt plufquam ouo auferes
igitur 2.cx^ remanent 5 fiCfScg.
Iunge totJ J \ quodfatiaml^.cadem ratione queilio
cfipoffibili-s, scium aliquiinattemagniqui his friuo#
lis facillterimplicantur.
X Infere tot ^quod fatiant multiplica t.j.4* inuiccj
fatiunt24.oiuide24.per8.exit j. multiplicat, in 7. fic
2i,oiuide2i.pet4.exit5,8Ciuperfunti.queuipcrpone
ad4.fit^,t»{ui'cl€poftnio4u5.pj,cx!ti,8C
l\iperfunti.rupciponcad3.fit|,v!tiraoii tH-,-*
^
^ cxiuit fupponc ad 2.fit},SC bic ecoplc '* '3
metuemt)i'gicuri|iinfi£afaricntia|.Gautfim OiuiGo
illa efle non poflit tuncqueftio eft impofltbil/s.
j Cape|oc| no eftalindquamitmltipljcatc,6utfgtt'y* p—
^
capcrc.n.partem in fradisidcm cftg»mulijphcare,cft
igitur fcnfus quod funr | oc i, idell quod oiuidcrc |
fnpartesquin<pSCcaperetrcsexeisiUeetunt^-f. ^
4 Reduces ad parte !4in'^,n6ealiud reducere adorte
quainuenirequepatsGt^Oc^.hoc autfic oiuicMdo
^Ipcr f ,8C exit | 4 „S: (unt J.Oicemusigitur g> J-f funt |
oe-^.in rcduccdo igif ad parte e cotrariu Gt in capic
doparte, Kemidit'tcduced^pfrad:ionead quavolii
musreducet€,vclutioiuido-^p|6C oiuerGtas horum
nuotum a muitipllcatione 8 C oiuiGoe eft in nomine,8C
in rcdudlione etiam in permutatione Oiuiforis cuniui#
dedomS G Oico oiuide^ p exit 1 1
8
C G Oico reduces
H ad parte in f ,exi£ vt oixt 4 vnde patet biuerfitas.
5 Diuidedo.pctOuosnumerosoiffcretcsini, 8C proden
tia Differat in 2 -^.capio igit' vnfi oiuifore i cojgit' alius
eriti co.p.i.oiuidetfo.p i co.fiCp ico.p.2,cxcot 'J"—
^ I "co^-j^rm bettac minore a maiorcp capitulu Oeci^
muquanu remanet jcqualia 2 i.multipli
candoigit' omnia p zco.p.i ce.fienti2o**qualia5co
ip.2 L cc.igif I cc.p*2 co.zquaf 48.qMatc res valet 1^,
49 .m.i.SC c/t< 5 . 8 C aliaparseft i'p*videlfcct^i:.4p.p.i.
quodeftg.Diuifoigituttfo.pcrtf.acg.Gent exeuntia 10*
8C 7} quorum Differentia eft 2^.
6 Homo accepit vxore 6C alternis annis fufeepit mafeu#
ju8C femina, 6:fupuixitannisjoo.8£Glii eius codemo
do generaucrutmafculi tamen non anteeo, annosfcd
poftGngulis annis fic ita ncpotes.£Cptoiicpotcs,qucn^
255,cog) jigrefiiocprimimodufccodusauti miliaria
i+7.cog> ^grcflio c ii.modi.iungc fiunt miliaria 40Z
igit' ptranfierur^qro tn 7.0icbus qu 3 ta pambuIaM«int
eiiti^vtprimusp3mbul3uetitU7. miliaria fecundus
ic^.iunge fiut z)5.0ifferentia a ^}o.g 11 95. £C ab odaua
Cie fi in vna ciepambullcmiliaria i^7..in qui
to tcpot€ambulab;^t miliaria 95-r«pcrponc95,ad 1 j7
SCfiet^vniuso^Tji^tut in oiebus 7^iung€ntur.
Vnde nota quod in concutfibusoebent iungi itinera^
8Cin progreffionibus Geometricis in quibus termini
fuDt ingnotijOebcnt queri termini integri, Frater aute
Lucascalia ftuilra foluit per la co.
14 Due aues erant fupeadem arborefiC vna cepit volare
verfus Oriente prima cie p i.mi!iare,fecadaoie z. tct#
tia oie^.quaTta cie 4.&fic cotinue-alteta verfus Occi
dente p eande linea cieprima miliare i.oie fecuda mi
liaria $.cie tertia miliaria 17. Si ica p cubos Si fuit cir#
cuitus tertevt CTeditu e a multis miliarioru 44Jio.qri£
In quot ciebusiugent' ille aues pone 9 in 1 co.Oietum
igit' p capitulu Z7.piimusambulauiti cc.p.^ co.milia
riora,p Idecapituittin fine Ce cubis fecodus ambula#
uir^ce.ce.p.| cu.|p.icc.iuge fimul amborupgreffum
fiet^ ce.cc.p.i cu.p4cc.f .1 co. aqualia 4^io.igitur
quadrupla quadruplo erutteic* i cc.ee. p.z.cu. p.j ce.
p.2.co.xqualiai77Z4o.miRaribus.addci. occomuni
fiet miliaria i7724‘.squaliaice.cc.fa.cH.p4ce.p.Z
co.p.i.capiasradicevcriufcpctittadix miliarioru 4ti>
8C$;.oenominattonu 1 ce.p.i co.p.i.oett 3 e.i. comuni
ter g> addidifii fient i ce.p.ico.a;auaIja4Zo.igi€ Cimi
diaico.fit^muhiplicainfefitifaadead 42o-nt 420I
cuius f^.ezo.a.quaaufTerre jquod fuiimediu radica
remanetvalorreizo tprecife.&in totoiebusiungenjz
proba k inueniesquod prima volauit per miliana
210.8: fecunda 44ioo.que funfta funt^Jio;
Animaduerte gi Frater Lucasfacit Gmile fed femp re/
manet in furdis ex^luponamus g? 177241.00« habe
rct radice.tuc oiceres g> i ce.p.i co.p.i.eflcm squalia
l^.i7724i*quarc fieret i ce.p.i c 04 *qualia $£,177^1»
in.i.oimidia 1 co.6C multiplica fit4 adde ad ^,177241«
m.i.fioti?t.V4i7724i.m.i.Up.iaquaoetraci,po^mi
dio radiefi fietv alor rei f54l?£.V.i7724i.in.i«L*p4®«|»
fitcftfenfuscape Radicem J7724i.m,i,cui adde ^SC
eiuscapc$£.aqua oetrae-i.Sc hic erit vaIorrei.c_xquo
patet error maximus FtatrisLuceqoettaie ^ a m.i* 6C
facitfn.ia e fdiTinimu.Quodcgpliiscft vigefimafepri
ma rcsula fio intelligif nec alie vbi terminorum nume
tusno euadit integer ga fi oicascu. 4 1 Cecundu tegu#
lafacereti74$? SCtiMiintiSj-^ n patet pfcnifigs vel
let pccdercp modu qftionis 0€clmc,8C 16 non intelle
xirqrtioneexquo creaendu efl: paucas aut nullasOiffi^
cilia qfttonneireeiuspprias, fed fineintellcdutrafcri/
ptas,K fi vere fune potius fortuna qua aliter, hoc volui
Oixifc pp tria primo nc credas illius qftionibus arduis
qmplerefficxhisfuntfalfe.recundovcmtelligas 9 q»
cc.K co.^uaiur ^.numeri p fe aut cu numero addito
p p.aut oiminuto p m.^ tales etii habent folurionem
p capitula fua.ficut fi ce.SC co.atquarenf nu. tm.tettio
vt cognofccresquo fienda fit tequario ga partes riebec
omnes manere lepacate eo gi valor rei fit$5i^.V .L.
Ouida ibat a Mediolano btixia prima oie mihare i.Oie
fetida 2.0ie tettia 4.oie quarta 8.8C ita oeinccpsafce
dendopoupUm.aliusvcniebatcbrixjaprima oie2.mi
liaria fecunda oie 4. tertia oietf. quarta Otc'8.8C occurre
tunt fibi inmcdio itineri s.qucro quado fibioccurrcroc
fi: quot miliaria funt a Mediolano ad brixii.fac Cc in^
getotoiesvtvidesg?primuslupctfecund6hoc fit in
5.0tebus.niprifnus ambulauit miliaria p.fecndus J0.8C
primus fecundus agregatum piimi fecuotK
primus 12 12
fecudus 24 ) \ ^
tetrius 46 7 12
quartus S 8 i 5 20
quintus IO jii
fi 5 5
inOicpcedend videlicet 60 i 5
in4.oiebusprimusambu 6
lauici5.recudus£o. igitur iJI*
ki 4«riiebus fecudus iupa
batprimuflC in 5 * primus
(upabatrecundum vc vides^auferesigif iter quinti niei
vnuexaliotcmanet^.auferetiaagregatu quarte Diei
ab agregato 4.oiei alterius videlicet i>a 20-remanene
^.multiplica 5.in iter ^nti oiei maius 6C e So.Diui#
de p tf.exiti^ j adde ad ij-fit 28-| £C tm ambulauit quili
betillorau^fcuqlibetambulauerit medietate erunt
a Mediolano adbrixiam miliaria 5^ ^.SCiunAi funtin
Diebus 4 1 quod efl in Diebus 4.horis lo.hota videlicet
vigellmatecuda Dici oando hcu:as i2.pro Die arriritiali.:
naDies4.funtperfedi,&C Diuifa^.Dtiferenria agregati
per «.Dliferentiam Diei quinte .exit | ipfiusquinte Diei.
Tres ruilid ibat loma 6CDiicubueruntfubfago, SCpri
mus habuitpanes^.£C amphora vini fextariora 4.K le
liqui fotii vt vides acccflit antequam comederit forius
quartusnd habesniG vnnpane comedit cu eis 8C fol
uitfolidos5.quosilIe a;qlitetDiuiGt primis tribus foti is
videlicet foliduic Denarios 8 .p 0 ngulis.qtopria pa^
nis dC vini 6C pifciumjDices igit' 0 oes tequaliter habue
tut aquarto ex peccunifs,igit' tmpofuitvnus quitum
alius exprimis tribus fotiis Dettaoigit' vmi 4 »a vinij.
temancnt Prima cquiuaknria
panest.xq primus totius panes ^ rcxtatvim 4
ualet€s6.pi lecudus totius pifces tf, fextatvini^
fdbusSCi. tetrius lotius pifees 7. panes i
vini 6C ita quartusfotius tolidosS panem i
fadis oetradlioibus Secunda
cofurgitfecundaFi^ panes ? vini i pifees 6
guta. oeindeteduco vini 5 * pifees ipancs z
aqumalcntii ad vni piices 7 * P*®*® ‘
late.Kconfurgic tec Tcttia
tia Figura, oicedo fi panis i* vini \ pifcis z
s. panes zquiualent vini i» pifees ^ panis "s
! vini 8C pifeibus pifees i» panis 7 vini |
igifi.panisaguale# Quarta
b:ti-vinifiC2.pifcib^ panes j. panesf pifees df
6 C ita 06 aliis. Poft vini 5 . vini | panis z i
oiefip fecndampa pifees 7 * pifees z vini 4 j
nes j. valet vinii. pi^ Quinta
feesd. 8 CviDii. valet panis z^ pifees di
p teitiampanesf pi vini 4^ pabis z^
lc€s|,igifpanesj.va pifees 5 vio* 4 i
lebnt panes pifees Sexta
£i,Kitatei tepeten panes i} pifees
do Fotmabis quarti vini panes i 5
Figura, poft fubttae pifees 15 vini 1;
panes a panibusvM Septima
nnavlno,pifcesapi vini 9 pifees i^panes2
feib^. remanebit valent aflesio.
ualdia quinte Figure veluti videsxu igif p quintajFf
gura panes z | xquiualeant pifeibus d multiplicando
omnia p5.fium panes ij.zquiualdespifcibus^i.Scita
oe aliis, vt in fexta Figura patec.^a igitur quartus habe
bat pane 8 C foluit foUdos 5, igicuc comedit valore 1. pa
t)tsSC5.fotidorn.qumoesconieder5tpattes4*8Clbri
dos2o.8Cqaquartusfotiushabuitpane.igic' tres primi
habucrnrpanes^.6C folidosaoJn valore.necradis igi^
panibus];.oceomuni.€rucprccsi^.vjDi9.panes2.vale
tes 2 o.rdiidos,rcduces igit panes SCpifccs ad vinupcc
regula 6C fexta Figurl.hcc vini 24 oXquaIia zo.folidis
quare ncducedo p Denominatote 6ec i22.bocha]ia vi
ni,zqu3liaioo.afnbu5;8C6i.viDi5o.an'ibus.vnus igitur
Vini valet ^ anfis.8C hoc nota excra.8C qa vini i^.fuiic
pirccsi5.0ucJ^io|^ fifit^.Khic
criEva!ori5.ptrcia.oiuidcigitur25|s Vint i aflis
pi 5 ,DucMomDenominacorehenc Pifcisianis
fchillafiunt-Jlf.Khiceftvalot Panis aliis. ^
vnluspifcis.SCqa pilcesji-fune pa^
nes I j.Oucigif pifccs p.in { fiet .8C hic cll valor
)).panum, igit' panis vDusvaletfiff.r^onc loco ruo.8C
qa qlibectin habuit quatu fuit iflud ^ quattuscome^
dit 8C vitra tertiam parte folidotu 5* igit valor cuiulli^
bet fuit folidoru qnc^ SC vitra foludotu 1
1
SC vniuspa#
nis.iungcfimul fiet folidis ^.SC tm qlibcthabuit Kp
commoditate probanonjs.teduc omnia ad i8^.8C fiet $
f§ySC Vini cc valor ^.pbatio facilis cft primus habe
bat panisj.igif ^ 8C vini 4.igit' ffj®. iu^a Oint
$6 habuit pilees «.igif III 6C vini SigifJj^f.iuda fune
tertius habuit pilees 7. igit'-!^ 8C panes 2.fgitut
^•iagefiutJjis^.tgiturocshabentg^j 8Cprimusha^
buiraiTem 1 habuitpanc K idcoglibet comedit
afles ^fs|-.8C tot» g» comedn fuit valuit afles td.SC |-||
17 Dctrac4.cu.a 7 cc.p.j co.tn capitulo fuo Occlaraui ^
pmodu multiplicationis fiutl^.4S'ce,cc.^.9ce.p.itf.
cu.cc.p.i?i.r7^4.c'U*cc.m.$s.pj« ce. R.el.P.m.57 <5
ce.cc.non Dixi tu modii ga oeferiptus e in capitulo oc
tradlionisfurdoraga tii io furdis operamur pmodu
radiciiDirponcsvtvidesOeindequadravnu5(5 p fc
fiuiJtvtvid«s49 7 cc.^.jco.
tc.ce . quadrata 49 cc,c€.p.»9 ce. I 6 .cu.cc,
t»e7cc.K9Ce. •$:,49cc.c€.
quadratum oe } ^'9 ce.
co, 8 Ci 6 ,cucc ii* 15t.44»,cu.ce.
drataoe4.cu.e ±
igi^ ac fi pbicui»
ma oixiffct i>i**
ttacl^.itf.cucca i}t, 4 pce.cc,;p. 9 cc.
$e.L.49.cc,cc.pj fe.ig.cu.cc. _
^.9 ce. quate iu fe.L.. 78 4 ce.l:vel.p.p-^»H 4 -cc.ce.ce
gcnde clTcnt tt i^.L)i> 6 ce.Kel,p.p.i^» 57 '>cc.ce.ce.
!«6!rcicfMinde®u«da£.«JiparsfeX.ta
?SB?MiS.«.«hoceqdmpladaaft>g|taddim4!>
‘ fi «, n44..cu.cc.Dcmde multiplica ptes p
™dorai:;:iS;c£.m ««.ccruivw « rcE
P. !cfimilittri«.cn.ctin>cc-fiuU44We-c£. htom
os adruplarlaail.,efientili4L.ji}6ce.R.€l,P.p.^.^7d
clclc«.ima1iidSaprioriSrcridui«i.£rit iliud sre
manct;0£ttaais4.niab7«.p.!co.aft®K»t»«K.
7 ce.6.jc(% —
49 ce.ce.p .9 ce. i 6 .cu.ce,
;p.i6xu.ce,p.4i.cU' 7*^®’ 1
}co, 1
7 cc.p.jco. ai.cu. I
4.CU. ) a \
iS.Rcl.P.p.iz, cu, 4 i.cu.
1
56.1\el.p.p.i4.cu.|49cc.ce,^.9.cc.f 42.cu.]p,i6.cu,cf*
56.R.el.P.p.i4cu.
49 ce.ce.p.9 cc.p.i8.cil.6,l6 CU,(
Dctrac $t.L.ji)4c€,Rel.P.p*57^cc.c«.ce.€x.4pc«.ce<
p.S»cc.p.i5c,i7<54. cu,cc.8C re0dui radix e Oetradio 8C
noc 0t icquendo capiculum.
Vetdpocabreuiari muhu operatio napoAquam qua#
dr30jpatcesvc videsfufficitvt oucasfprasiauice videli
cet 7 c€.jn j co.fiot zi.cu.crit igit' prima pars 49 ce.ce*
p^pce.p.i«.cu.ce.p.4i‘Cu.qa i>uplada,nam in
quadruplada.se Cmiliter oucesaliapartem in 7.cc.p.s
co.SC fiet vtvid€SZ8.IV.el.P.p.iz.cu,ouplada fimilitet
cratjgit'$tf.R.eI.P.p,r4-cu. minucda£x49C€.ce.p,9
ce.p.i^,cu.ce.p.4Z.cu.teinanebunt igit' vt vides 49ce.:
ce,p.9Cc.p.i8.cu,p.K5.cu.cc.m.jd.Rcl.P .Khuius
V.eft idem quod 7 cc.p^.co.ffi.4.cu.8t «quiualebunt.
Etponamus^ innutnerisve#
lij oetraete J.a 7.p.i.quadtabo 7.p.z. 5
finguIosfiet4?-p-4.pzSDcJnde t.z^.p.
multiplica 7.inz.fiuti4.0upli# z$. iuda lotf.
cafitzS.critigiftotuiotf.ocin#
deniultipIi«}.m7.fit0.K in icmiiTaso
x.fit lO.Dupla fim7 0.8C zo.iun
da faciunt po.Oetrae 90. a lotf.
remancntitf.cuiusi5i.eft 4*6C 90
tantufacitDctcacdo5.a7.p.2. ^ 4-
18 Cogniiucftg? fupiorcsplanetcmoucnturtminepici
clo SCcccctiicoquantuloi in fuo cccdrico tantum. ex
quo iotclligit',pporiion€ motoriscccetrici (oliscoponi
ex ppottionibus motorii cccetricilupcnoru 8C cpicicli
adiuamobilia.fitigit' virtus motonsla^ni ^.zoo.SC
«ccetrici ijj.iio.& fic virtus motoris roltsl5^*?5oo.K cc
cdrici folis i>i.Z4.vo!o Icite que nam eft virtus cpicicli
Satutnihicfuntqnqj termini cogniti videlicctprimus
fccundustertmsquattusSCquintus 8C tertius Se quin#
tusfHntide,qriturantfextuspcapituluigit' quadtage
Gmum fex primus Motor folfs fecundus eccetricus
tum multis f>f.j 5 oo
plicafecuR tertius Motorfatumt quaituseccetticus
du3iQ terti fy*20o* i^.uo.
um rit 1^. quinc^Motorfacurni fextus epiciclus
48oo.5Choc 1^,200*
inquinta fit ^c.^oooo.muldplicaprimuinquartum
fit '^.^zoooo.Diuide i^«^ooo.p 42oooo4exit
z^^.SCcanta erit virtus epiciclifacmni in comparatione
ad motore Si eccentricu 4 £C p ide fuppofita ppottione
eCcentrici ad epiciclum pombile eil icite piopottiotie;
motorum eccentici£CepicicIi adinuiccm^fiC fimilicer
ad motore foiis,Iiquet etia ex hocintelligentia ioiisfot
tioreeile omnibusintelligemiisceteroraplaoecatum.
19 Quod fi Oicat voloq» fpaiiaptrSSta fintxqualia SCeft
vtipadri$pfidtcotpusrolisa:quet' fpatiisq ptranfit
faturnus in epi ciclo 8 C eccetico fimul iudis &C e quod
quarta 6 C fextaqultitas iride fatiatrecunda.tunc igif
Piuide iecundaquatitate p a]gebra,ita ^ fiantibus mo
toribuspportioedponaf^SC iit motor primus tio.fecun
dus 2 .tertius 40 .ies mota lo.Oiuido lo.ini co. 6 Cio,m«
ico.Oucoiecundnmteitiufitzo. 6 Chocin qnmmfit
primus Motor Tolis
do.
tertiusMotor epidcli
fccundusecceiitricus
quartus epidclus
2 ICO*
quintus Motor eccentitd fextus ecccntricus
40 io.rii.ico.
Soo.neiudeOucopiimriinquartufit^ co. Deinde in
fextrifit 600 co.m.tfo ce,igie $oo.p.do cc.scquanf fioo
co.quarc p.r ce.«quat' 10 co.lequerc aequationem
zes valet
|
dC hec e virtus epicicli.t.fpatium p
tranGtp cx cpiddo.fiC virtus cecetrid «tit 5 .p.^.nf
poilent poni cafusimponibiliis in gbus virtus mobilis
confui^ct maior virtute motoris vtfivinns tertii mo#
torisponcrctur^o.calusclTetimpoinbilis,
Ecliec valdefmic vtilia volcntibuscdtemplati magni
tudincsveJocttaC€S,vlrwt€S,fiCtcmpota Motorum,8C
mobilium, 8C motuum cele{liuin,vciii almagcfto*
zo Si Cnt DUO plancte iundi ^
pcrcenttaepiciculorumin
pudovno.k iint aSCbfiC
inoueaf a ita 9) pHtiat cir^
culu tota in 1^. 7. SC b in ^
5<^roqneodem mo cetra
epiciculoruiugcnt' iocode
podo l\crp6(K9 nunqua
in stetou na i! Gc igit' ab
hoc tepore ad illud fueene
circuIationcspfedevcdur<^,ponamusigit' qia pfcce^
Iit looo.circulationeSjSC b i2oo.igic' ptpordo 1200. ad
looo.ficut teporisa ad b/ed uoo.e cdmefutabilis ad
jooo.igic'$:. 7 .ecdmerurabitis^. 5 «$dl impolltbile»
quia funt numeri furdt non propottjonati>8C quititates
furdcDiucrfarumfpetierum.quodautemizoo.comeD#
furcuradioootparec ex initio lo.euclidis*
Et ex hoc patet quod nunquam bis tungetur in code
pundo vfi:^ in £cernum,dC fuitinuentum hoc campae
ci euciidiscommeotaris viri acutinimi.
21 Si fint ouo planete quora altet moueat' in alius
in $«.^2.Dico$ coiutigenc' femp in tertia parte circuli*
ita 9 in eifdc tribuspu^is vf^ in xterna,SC£miiicer fl
vnus in ^.8.pficet€t circulum alius in ^.zo.Dico quod
, InoppoGtis pudis.SCeifdeiungeteturvn^ in eternu,
f.l ii no ponamus^ iiingant' in egno fit a, nec pun^
ausoppoEtus,«gjf cfific f^portjo motus vnius ad mo
tu alterius, ficut^io.adlv,8.&:€ftfexqmaltcra i^mr
ciut reuoludoaes vniusfexqalteie ad reuoluiiones al
tcriusraddita vtrifcppaice.a.cdnqHafecudocoinDgutt
tiir.fitigicur ac|grada exep!i.8C pauciores reuoliuio/
nes fint \ co.igitur ptranfiuit fecundus i co-p.\* quate
primus pttanGuiti^co.p.ig,reuolufionu,U igitur fue
rue pates reuoIutioncsabiC(ftisint€gris Gct ^circulatio
nis.*qua!c|.5 e impofllbile, vel impares igif abiectis
integris etuc^tcuolutionis£Equalia|$cimpooiribile.
21 Ponamus tertio^ ouo plancte, vel ouo mobilia, fint
iodain aSCbcodepuaOjfiCapfidatcircuIfiin looo*
annis 8£bins>P9.voIofcitequadoitcruc6Iogceut in a.
patct.n.cx vigefima queftionequod iterum ibide con^
iungentur.Mulriplica vnum in aliud fiunt 999000. 8C
in tanto tempore redibunt ad eundem punftum.
Z) Ponamus quarto $vnus reuoluatut in annis looo*
alius in 999, volo feire in qbus locis poterunt iungi biui
dcjjdaduvmusin altcru$cft999000.poifFcrcnriam
Kefti.exitidem.habcsigimrtempusin quo primum
iungenturfore 99900o.muldp]ica999000.invnam te^
uolurioncm fiuntreuolurioncs99900o.oiuide p 1000.
exeunt99.igitur cum looo.fitnumerus integer.non co
iungenturnifi in vno pundo vfi^in eteraum.
Exempla aliudfaturnusreuoluitut in annis ^.SCiupi#
ter in xz.volo fdrein quot annis ifigetur,6C vbi.multM
plico iz,in jo.fit jtfo.biuido p 18.8C ert Differenda jo. 8C
J2.exeut zo.SCin tot annis iungetur.volo fdte vbi oiui
de zo.pjo.cxitf^&m^rcuolurioniscdiungemr.ideit
S.iignisrempbidltesaprimo loco, Scita fi prima con
indio fit in atiere infra 2o.aDnos fid infagictatio,SC in
ita alids zo.annos in Leone.K infra zo^tnnos alios te'
ueitef ad anete. verupofiponit gta.2.m.59.fere,ec hoc
i ^.fiumcrit>iuidcdi quadrata:p te^li nonageCm^
piimi quadragefimifccundi capituli jgif iecuda quan
titaseftiV,quadrataz5.hoc eft^.&Cipfa erat $(.cuba
agcegati igitur agrcgatn e iz^.igit' oepta facunda qui
titate remanet relique Dueizo.fiC qa ex prima in tertii
tm fit quatu ex tecunda in fep regula i04.capitu!i 4Z
SCex fecunda in fe fit z 5 .igitutt>iuidcmusizo. innuas
f
iartes quaru vna in alilnudta fatiat z^criti^ p capttu
D 49.vna to.p.l^4575.alia media illa
xum fuit5.SC ita foluta eft.Ftater autem Lucas pofuit
cam SC foluitcum magna nifficultate Sc pluribus ope#
rationibus fuperfluis.
apDiuideio.in nuaspattesquaruquadiata OtfTerantin
40.tnc vna erit i co.alia io.m.i co.quadtata funt i ce«
SC ioo.p.i cc,m.zo co.nifretentia eft 40.igit' i ce,p. 40 t
aequat' i ce.p.ioo.m.zo co.xqua partes etut 6 o. xqua#
lia zoco.igit' resvalet },SC reliqua pars e 7, igit' cn hoc
foluat* ex quadragefimoodauo capitulo . manifeftum
plura pofTe folui p rcgulasfimplices afgebtc,q non pnc
p cataym.vel aliter p tegula quadra lo.fit loo.fubttae
40.remanct tfo.niuide p nuplum io.$ eft zo« exit}* 8C
hec eritminor pars 8C reliqua erit 7 *
^oSiquisnixeritinueniasnuosnumerosquorn quadrata
fint ^ vnusin alium nudus fatiat 15. foluitut
tripliciter per ^o.capitulum vno modo SCp qnquageG:»
mumprimumouplidter,etenim per quantitatem fuiv
dam,8Cper nuasquantitates.
ti Diuideio.innuaspattesquaruquadrataneptaexioo
&Cp7.reGduetouosnumeros quota i^,inde fint 17. in
hacqflionefcias primo an fitpoflibilis cafus hoc md
niuideio.pxqualia 8 unt 5 . 8 C 5 .auretquadrata cotum
exioo.8C97.tcmanec7Z.SC75.quotttquadrataiunda
funn7 f^.feieit€rn qdcaio.ficioo.aufei aioo,rema
nctp7*al*a pars cui fercio.igif lo.e minus g>por
fit rcfiduari & 17 maius <$ polTit refiduari.G, igitur q
ftio oiccKt$rc0duaretplufquai7j^. autminusqui
io.vcli?£.97.tdccl]€timpoflibilis.qm aute Dicit 17.31 ^
inter io,8C 17 Uio Dico 31 qftio c poffifailis. cognita pof
fibilitatcomideio,in5-p.Jco*8i5'™*'co-tal> airteoim'
fioncpmediufcmp vtiocbesinoifficilibusqftiombus
aliter pueiiires ad aquationes quas oifficilc cllet redu#
cete, etatigitutquadrataillarupartm i5-p«to co.p. t
ce.K25.m.ioco.p.i ce.octtaepitmu Maius a 100. re#
manet75.m.ioco.m.i cc.&; minus a97.r€manet 72«
m.i cc.6.10 co.cuigit' ^.hotuiuniae Debeat facere 17
i'git'oettaaavnacxhisai7.rematiebitrcliqua.0mao
igiif qu3 volo vt pote primam a i7«temajiebit
V.75.m 10 co.m.i ce,xquale ^.V .72.m.i ce.p.iq co.
quadra vtruQ! erit 72.10.1 ce.p.mco.aEquale 2S9.P.75
e.io co.m.i ce.ra,i?«.V.8<S7oo.ni. co.m.
igit' 292,aquatur 20 .S67oojn.n56o co.m*
ii5<Jce.poneigit' i5t.fepatatas erit 2p2.1n.20 ca^qualc
lJe.V.W7oo.m.u5<Soco.m.n5tfce. quadra vtratj par#
tem fiet85264.p.400CC.in.u<58oco.xqua!ia 8<J70o.m.
iijdoco.m.n^tfce.quarefafta «quationc fient 14^6*
aequalia i2oco.p.i556 cc.igif j ce.p.j0 co.xquantur
l^.reduc ad capitulfifitJlj p-i^.H ^^ valor rei !?;•
aut Dji2:a e yi cui 'additis fic |p 3> eft ynitas , flc
ga vna pars niic5*p.i co.EC alia 5.ni.i co.crit vna pars
6.aiia 4.quia i.cft valor ©c i co.vt oiiSum cft.
i2 Si qs Dicat cenfus Dudus in met pducit ipz.Duc
^ ip2.in4.fit728.Diuidcpj.exit25tf.cu!us$«.efti<J.ceii#
fus3pp0nif.fi antvomeiis|$e.25^.ouc|in fcfitSg'
DUC f^3i025d.fiti44.cuiusi?e.cft 12.81: hoceloc itf.fiC
heceft facilior operatioquepolTitficri inlutais.vt Gc
Exemplacenfus in j fui produxit loJgitw m fe ouftu*
producet i5,t)uc^ in fc fie|.&uci5,in | fit d f . cuius Ifs»
eft Irauicemfadunt lo.
y Duo folVoiesinuencrutvroabalfami vndsiumS.Scha
bebat nuas ampulas fccu vacuas quard altera cotine^
bat vntias 5.altcra }. 8 C volcbatoimderc balfamum pet
xqualia oicoimpledae ampuIaqcddDetbochalia^.SC
temaoebut ^.in pdma/ecundocd ampula 5. imple am
pula^. 6 Ctemanebur 2 .mampula 5 .vtvideS;teido adde
;.qc6dnccuiin ampula^.
adj.qcodneturin vrnaS. Vma Ampula Ampula*
Scerunc<S.mvtna S.&C 2. $ ^ f
in ampula J.oeindettanfi» j 5
fer 2.in ampula ^.dCrema } z f
nebit ampula 5.vacua.qua 6 z
impIecuvinad.8CetUDria 1^2
ampu1a).vnde2.mampu 14}
laj.vntie jdnvtna 6.vni> 4 4
da 1, imple igit' ampull }.
cu ampula lemanebut ^in ampula 5.6C in ampu#
ia ^.etut ^.que addite ad i.in vrna $,remanebut vntie
in vma8.6C tocide in ampula ^.SC ita oiuifild per xqua
iia.regula autem efi vtprocedasfempet eodem ordine
quot volueris folues quenioties.nafcmpet a maiore
vfDaimpletur maior ampula ab ea aut minor, a mino#
reautem ^iicitur in maiore, nec ordo hieperuertitur.
-
: QuidI oircefit a gadibus p occiderem 8 C fuit hoc in ka
Icndislanuatiii5i7.6£circuiuittcrratcrantequar£uer
teretur t)omu,dCc 6 put 3 bat Dies fingulosexifiesinnaui
SC vifum ed ei in rcuetfionis Oie $ foret reptima Maii.
1 526.qticur q oies fuit illa in veritate in qua reuetfi funt
multi no animaduettetes Diceret q> foret feptima Dies
Maii.cu tii no ita nt.nacuipfi pcciTerint ad curfum fo
lis necccQariufuit vt coputarent in qualibet tcuoludo#
iw tic vnn minus^qua foret in lei veritate,cS igitur pfe
cerint rcuolurioncs nes igitur coputauertttj.rcuoIutio<»
nes roUs minus, cu igitur finierint hoc in Teptima Maii
etattuncoccima maii.fiCitaficutvidebat'oiestcuetGo
nist>iesLune,fuit oiesIouis.8Cec6trario accidit circue
tibus ab Orietis parte na circuitus eotu erit in oie vno
minus, pro fingula reuolutione quam fit computum.
M Quidavoluicemereioo.capitaanimaliuioo.aureis,afi
• nl vedebaturj.^tci 2.aurcis,pecudesx aur€o,quetitur
numeruscuiufiibet fortis^
Reducas oia ad ^ga ^ccu Afiiii Porci Pcccudes
desvedunc'^ aureo oeldefub ^ 2 loo
trae minore letminu a religs 6 4 1*50
6C e^rcmanebttt2}8Ci Joe 0« 100
inde accipe Oimidiu 100. SC. e
5o.oectae ex ioo.fiat jo. integra omnia Oucendoin 2«
fiuc itctaioo.8C5.SC}.netiae5,totiesaioo.vc refiduu
numeret' a^.vnde Oetrao5*aioo.bis remanet 90. SC).
in 9o4ngreditutp.«vidbuseiuntigitut Afini2*Poici
jo.Peccudes^.&C ell tefiduum)2.adioo*
^ Q uidi oefferebat vinum Domino fuo in vale,6i; cu fiti
rct bibit prima Die vtceos tres vini,oeiDde repofuit tan
tttdem aque.lecuda auce Die tatudem ebibit SCimpIe#
uic aqua.certia iteru Die tatudej bibit £C repleuii aqua,
a t($ iteru qrta Die ide cotigit cq aut at^ulilfet Diio vas
cognouitDiisqmvinuno erat finceru,appofuit igitur vi
nu ad exame fiCinuenicim adeife aquequata vmi.que
ticur quot vrceosvasc6tincbat.tu fcis$ Oetradio fuit
pportionalis SC quadruplicata 6C $ in fine temalic ter#
minus minor fubduplus maiori.pde igit' $ termin^ mi
nor ideftyinu remanes fici.igit'vasc6tinebatz.mulri
plica vnum in aliud fiut z.cuius l^«e medius terminus.
DUC in piimu fit ZtOuc in maiore $i* 2 .fit ^.eiunt igituc
Primus Secundus Tertius Quuartus Quintus
I f!i,x *
termini vt vides.SC^a niifetetia exAippofito^^,?. ad
2.cft ^.igitur squalis z.oic igitur per rcgu
!am j.fi i.ro.15£^.9.cffet j.quid eflet 2.0uc i in Oi
uidcper2.ro.i^i>t.8.exirpctviam R€dfi48.p.^.ii52^
jp.^1^. 2tf542o8.p.?di^.A^55a*0iuidendum pcrg. igi#
tur vaGs continentia fuitvrcei tf.p.$£.i8.p.^i5c.tf48.p.
i^^,h 52,SC fecundum propinquitatem i$
?v Quod fi Olcat qfho g? biberat tm ter K tcmifit medie#
tasno e facilior fed Difficilior pone igitur vtprius^ va
fis corinetia fit 2.cuiusDimidm e i, quare ex quadrage
fimofecudo capitulo regula 6i.etit primus terminus u
fecundus l>i.cu,2.tettius1V*cu.4-quartus 2.vt vides, 8C
ga in cotinue pportionalibus tetminispportio quarti
ad iecundfi eh
veluri OifFcretic PrimusSecundusTcttiusQ.uartus
quarti adtettifi i ^.cu,2. $ttcu,4* 2»
ad^Diflerentiam
f^tfi ad ptimu oucemus pDifferetia ^rti ad tertiu in
cu.2,Kfiet'^.cu.54.§ t>iuidcmusp2.exibiti54.cu.tf|.
SetSta eOfia intctfcara ecprimfitctmmu.&fimiliter
qa pportio quarti ad tertiu eft vcluti exceflus quartifu
pra tertiu ad cxcciTum tertii fupra (ecundu Ducemus j.
cxceflum quarrifupra tertiu.in $f.cu.4-8cfiet1^,cu*io8
qua oiuidemusp 2 . 8 :exibit^,cu.ij|. igitur Differeiic
tres funt j.fiC l^,cu.ij ^ ££ i^.cu .(5 |. 8 C ga he Dlfferen tic
funtexceflusquattitetmini fuptaprima. 8 Cqa quartus
terminus eflDupIusprimo ex pofico.eiic Differentia pre
didta Dimidium continende vafisigi.urvas cotinebic
DupluDiffercric g? cit vrcci tf.p.i^.cu.ic^p.$:.cu,54*po
terat bc alitet folui (ed longe Difficilius vt expicti patet
^ IfiueDiasQumaa quadratfi (rui additus 6 , 8 C biminunis
faciatquadtatu.Q.u€teincdgruentibus an fitaliquis
Dumeiusqptf>Diuirusfitquadtatus$ fi noinueneris
qdio e impo0ibiUs>fi inucnia^ vt £4<^biiiirus p ^ pdu
ac 4,quad[ataU€ 2.qreigit' tunc cougtun Uc 24«a «ft
2^0iuide p extes$ fuit 4.exittf ^^ficus4e enim quadra
tusue2 additistf.fit 12 i^.quadratusUe^ I* dcoetta
dis ^.remanent ';|quadratuin oe
j^Inuenias numern quadratu a quooetradis4-i3dicibus
temaneatquadratus.InueniasexquadcagefimofecuB
do capitulo numecu cogruenteque vis. puta 244quem
Oiuide p 4.nutnetucadicu Dettaendatum j^pofitu^exit
tf.p hunc oiuide cogeuete de 24.efta 2^4exiC4 ^.huc ^
dea fiti7 ^IfSC hic e numecus ,ppoficus.e enitnquadca
tusSCabeoDeteadis 4< radicibus remanem 6Chic
cil quadratus De^,vt propofitum fuir.
40
Inuenias uumeru cui additus StfCbetradusS» maneat
Qdratus.uuc S.ia fe ficd4.adde 4« p regula ideib femp
tis S.fic 25.quadratusue548C Demptis S.remaneC9.qua
dratusDe ^.8CfimiliterfiDixiiretadditis^.8C ablatis re#
maneat quadcatus.ouc).in fefit?.adde44fiti^. Diuidc
per 44exic^ ^.i)umetusquefitus.nam addito ^.fit^j^SC
Diminuto fit
41 Inuenias numeru cui addimsio.fiatquadcatus.8C Di#
minutis7.fiat quadratus.iungc 10.6C 7.fit i7.adde i.p
regula fit i8.Dimidiucape $ eilp.Duc infe fitSi.Detrae
10 tdgendatemanet7i.6C hic e qfitus numerus na ad
ditisio.fit*$i.quadtata.dCoiminutis 7. fiitf4.^rato*
42 Inuenias Duos Dumerosquoru quadrata iudaTatiant
quadratucapiesquadtatttimpaieveluti25,aquo au#
ter vnitatem,5Creiidui accipe Dimidium qno(l eftiz*
SC hic Dumetus cum 1^2^, 8C efi ^.eft vtptopoDitur«6C
G alTumpCdem p.bimidium eflet4»8C$:«^.qiiotU5 qua
drata mnda funt ij.quadtatum oe
4^lDueniasDuDsnumetosquoiuquadr3tam(%aiiiit25^
SC no Gnt 4<6C^quere ex pcedece Duos numeros, quo
ru quadrata lundta Gntquadtatu,dcnDtgiatiaExepIt
8.8C 15.0UC ambos in ^z5.6Ccftj«fiunt40.g£7^.Diui#
de pei 8f«agregati quadratorum i 5 .SC 8 .' 6 C eft 17« exic
2 f, SC4 ^,.botum Igitur quadrata iundla fatiunc 25.
44 lniienjasouosnumerosquoiDquadtacaiunifiafatiat
luSC no Gnt 2.8C^.hec DiiTett a pccdete qm 25 ,eiat qua
dratus.6Ci;.nd e quadiatus.idco foluit' aliter quij pce#
des.mueniasigtc’’ Duos numeros pquadragefimaquar
ta'qfhone quotu quadrata iuda fadac quadratum. dC
Gnt 4.6C ^.quoruquadtata iuda fune 23 .quadratiS De 5
Difpone igit' hos Duos cu Duobus primus, vc vides» mul
tiplicado Duos primos inuice» 8 C duos recundos«2.in ^
fadt6.8C^.in4.facici2.fubtiaevndab alioremandtf.;
Et limiliccr multiplica eos in cruce. fiCfiuc
vt vides 8.6C ^.quos idgc Gmul dut I7.ha#
besigitur Duosnumetostf.puemeteexDe j 4— 12
cradionetmulciplicacionis Direde.SC 17. ex 6
agregatione multiplicationis in auce.quo
ruvtru($reotlumoiuidcsp5»cadiceagte^ 2
gatiquadratotuOe4.SC^.dCexibic i^,£C X
I hi funt numeri quefiti nam quadra ) 4 $
tum.Dei|cft^.8C quadratum De jfeft
^^queiodafatiut eft ij.vt epofitum €.8C he7*
queliiones funt Leonardi Pifaurenfis viriclari»
4^ Dixit vitruuius libro nono Hierone firacufanota tiri
num,vouiirecotona Deo quaingecimoleex puro auro
SC Diligctillimo artihtio fabricada aurifici locauit,eam
9 fadaDeo obtulit, cum^ ia obtuliifet intellexit au
10 magna exparte argeeuefleruppofitu, indignatus cu
rlatchimedi madatvt no folata corona ne<^ enim tfi
ob atiifioojtum ob Dedicatione licebat, curaret cogno
fcere quacum atgeti loco auri aurifex iniunxidencunc^
multos ia Dicsftudca archimedes hoc qi:eret:cafu eue
nit vt in balneum intrati hoc inielligeret.na tin excutie
batur aquc a labris balnei, quaia fuit moles corporis at
chimedis. vnde nuduse balneo exultasDomu teuerte#
batur nefcio an ob amore veritatis potius laudandus
quaob importuna 8(impudiclnuditate vituperadus*
igit' cuouasfpheras poderis corone altera ex auto,ai^
teraexargetofabricaiTetvtrat^impofitavafi a labris
aquaplenopddusaqueexaminauic.Demdetia imple#
tovafecoronaci^impoOta intellexit quantum argenti
at(^ auri haberet.
Sit igitur exempli gratia corona poderis libratum izo.
Aurea pila libratu i2o.argetea etia roride. videlicet li#
braro i2o.6Cponamus gratia exepli 9 cx eode vafe ple
tio aqua impolita aurea pila excutiStut libre 40. impo
lita corona excuriatur aque libre47.impolico argento
excutiatur libre £o.volo idrequatum argeti corinet co
ronaoiuide4o.pet uo«exit-^.5ClImilitecoiuideto.pet
120-exit^.Dein#
depone 9fue# Aurum 40 ~ |i2o.m.icot
rit in corona 1 Coronaizo 47 | 4 o, co«
co.argdi igitur Argenta 60 ^[ico.
eritreliduu; au ||co.
tuidelibre 120.
fi.ico.muiriplica i co.in ^ Ht |co.mu1ttptica libras 120
m.i co.in r fiunt libre4o.6i.jco.iunge{imul fiuntli^
btc40,m.5 co.p,^ co.gi e libre 40.p.^co.8C hoc fqua^
liq 47* videlicet aque coronc.igit' fubtrao4o.€x 47.re
manebunt libre 7.xqual€s g co. igitur 1 co. valebit 42.
£C ^a politu fuit 9 ad eflet 1 co, argeti igit' faber fuppo
fiut ai^erifibras 4 i- 8 CtJtutndeaurt flibripuit , 8C rcliV
quum fuit aura videlicet librc 7 S.cuius ^)batlo eft nas
i omnibus ).Iibris auri, cxcludit'IiBi.aque,igit' p 78.
Jibris auri excludotur libre 16.^ e tertiapar^SC^om#
nibus Duabus libris argeti, excludit' libra aquc.igitur p
4 i.libtisargericxcludututlibre 2 i.aquc.quc ifSac ad
Z6.fatmt 47.CU igitr tantfidcm excludalT corona, fequi
rut vt corona corincat liB 7a.auri.8C 42.argeri.8C ita in
omnibus cafibus inucnies hoc mo veritatf»p6t cria fic
li p politione falfam fcd no ta faciliter.poffumus ctias
facete hoc accipiedofpheras auri 8C argeti longe mino
res ipfa corona.non enim e nccceflarium eas accipere
squales corone fed bene inter fe exeplum Iit corona li
laaruioo.facioDuaslphctulas altera arcetea alteram
aurcaponderisvnriatnvtpotcjtf.8C ponamus a ab au
rea excludant' vnricio.8c ab argetea ij.aque 8C a coro
na liB. 5 Z.Diuidcmus igitur vt prius 10. per ttf.SC exit iS
fueriRco^^a^cmiin Corona_ ooliB yc°-
corotia.iHt-lr 5 fuil: ioo.m.ico.
corona.igifauru fuit
libre ioo.m.ico.mul
oplico I co. in —M — .0
l^co-mulriplicoioo.
m.ico.in ^ fit27 V® co. iungo fiunt 175p.Ti.fie
hoc squat j2.igit' libre 4 V fi co-igitur res va
Iet!ibtas5o| $cft vnriee.8Ctmin eaigetiaurfiaficcft
tcfiduu,vidclicet IiB.4p.vns.4.8Cita femp poteris fcire
tn torquibus 6C anulis quStum auri GtDefraudamm.
46 Q.uidafundit auru pfcdionis d ao.podcris vnz. 10. fiC
auru aliud pfediiomsd ai.fiCaliudpfcftionis d 16, 8C
fafta fuit mafia vnriatum go.pfcaionis d 18. queritur
quantum fuit auium peife^ionis d itf.fic <2 lu
Nota$itt nmi]i>
bus Deb^es Dettae^
teautacognitum
ex cognito, videli^
cctvDd3sio.pfe^
dionis d2o.cx
vfis.8o.pfcAionis
«f 18.8C tcmane^^
batvns.7o.perfc^
dionis <£ 17 ^ ia
duas partes voa
ntpfedionisdzi
aliai^.SC ericvna
pars 1 co. alia 70.
m.i co, multiplica
.
Infuaspfediones
vt vides Butparies
21CO.<{.8Ci 1ZO.£
m.i^co«^jungefi
iintuzo.(£.p.5 co*
dE£quaIia7o. du^
disinfuSpfedtio^
70
200 40 1440 480
200 40
1240 440
440
1680 105 &), ,,
440 l 6 $o‘®*
24
10560
174 70
ICO. 7 o,m.ico.
21 <£ 16 d
lico.ct 1120 (£.m.i 6 co.d^«
21 CO.<f.
177<I II20.(f.p,5 co.d.
lZ 40 d 1240.
, 5 ^;
VaIcti4«vu2||^<£valor 1 co.
ncm.quc fuit < 1.175 K ficntil 4 o,<J.*qualcs ii2o.(f.',
6.5 co.^.igituidetracndoremanebuntizo.<£. xqua^
lia 5 co.^. igitur i co, 5 . valet 24.d.igitut i co.vnz* va^
luit 24.vnz.8Cnospofuimusi co.vnz.eflc pcrfedionis
2i.d.igitur fuerunt vnz.24.petfedioQis d.zudC vnz .44
9? eft refiduude 7o.perfedionis Sm.SC ita foluta eil»
V el alitet 6C longe brcuius 8C faciliusper modum feca
deregule 4i.capituli fubtrae vnam perfeftionem ex al
tera£Cexpartezi.temanenti58C£xpartei^.remane#
bie j |.iungc iimul fiunt 5,oic i^tut per regulam j.!! 5a
prodt)cit7o.qmd produccti 8C inueniesquod
venit ad CapitanefiquidI Oux belli cS i7oo.pedidbus
tC ioo.xqaitibus.queritutqultum ftipendii aCapita
neo ^omererioebeLhanc quefiioncm mihi piopoluic
Magillet Kabriel Oeatatoribus«
Ego autc itaTolui qa facilisfolutionis eftl! memor es
quinte qftioni^upra poCtc nam eode md^fe foluitf»
reduces i2$ooaad centena qa p centena fit rolutio^ SC
crfitiz$o.ccDtena*0!casigitutoiujdeizSo.in ouaspac
tcs quaro vna multiplicata p i co,fiC alia p i co.p.i9.|>
ducat7ooo.ambe.igiturpcduerl'u50iuiljs7ooo. perx
CO4SC aliis7ooo.p i co.]^.iS.j>uenient exeuntia talia vt
S 70OO.P I CO,6,l8.fiBt r ^^pni ^S*
fradospcapitulumfuuin firat^ihcnidando vt vides
* * * ?8 & hoc pcbct clTe aquale 1280^
jgic multiplica vtro
CQP tienominatore *7ooo 7000
fient 14000 co.f. icor* ico.p4^
iztfooo.z^Ka 12CO
ce.^.a^04oco.igilf
netradisifoooco,
cx 2^040 co.tema
oeti>o^ca^4i28o
ce«aqliai2tfooo .le
duco ad vnuce. fit
ice4p.7,'5CO.*^
lia^^T^feqrccapi
tulo-necro. fietva#
lotteiU^Uiioflf;^
fi4|?.^.autcm 110
IO oettadisigituf j |?.remanetvaIorrei7.6C
t^cquosnabu» p ioo.auieis.8C 18 . pcditesplus , igic
habuit p^s2d.fiCh4buitpto 28000, aiueU pedtus
C 0.14000 , f 4 iiSooo*
ice.p i$co*
1280
1 ce4^»i8cQ«
i28oce.p42^040C04
14000»C0»p4l28000«
I280ce.p.9040 CO*
lascooT^
7ooo.8rprorooooo.aur€i*s»)i)ttes7ooo. Scproiod^
Equitibus Oabutur aur^i pro i700.p€ditibus
aurei tfsoo.igi t' in totum Dabuntur ouci aurei ^^7 1.
$5 Q Dirpofuit ouaioo.fingula ti reda linea in Diilf
n'a vnius palTus ita q> vitimus oillabat a primo paiTibus
pp.DeindecolIocauitdflulaDiOanrcaprimo ouovno
paflli fiCiuHit vitiicu quMa colligere omnia hec oua SC
reponerein ciilulaitatn 9 iingulis vicibus tancuacci
peretouum vnum taotu,qritur villicus illequotfadec
paiTus acdpe Dift^tta vlcimi oui a dftula SC ell 100. paf
his adde ei i.p regula Bc loumultiplica 100. in louHc
10100.8C tot pailus faciet 8C funt miliaria 10 f,, foluitue
enim ex Duplicata pgtellione vnde.mulciloluetes pet
CmplicepgrefnoneDicuntq* FacItpaiTus hoc
emedictasttoSCcaufa^opotiet Duplicare pgreiTio#
nceftq^inOnguIisouisoportctireadilula & reuerti
ad ed & ita Duplicateiter..^ fi Diceret diluta Dillarec
ab ouoprimo cribuspaflibuscuoc minue a roo.ouisi*
fit 99.adde^.paflus qbus ciiltila Didat a primo ouo fidt
pailus 102. terminus maior minor e fiC termini Inc
ioo.mulcipIicaigimiio2.in 10;. vc prius Bunt 1050&
paiTus a quibus oetrae.^. f> primis Duobus terminis te^
manebunt io5oo.paflus videlicet miliaria 10 ^namou
plicata prt^redio De z.hcit 6 ,
5<Q.uedio cardanica hacita appelauimusqa non folu vt
fere omnes relique a nobis inueta e(l,rcd pp magnicu#
dine artificii in folucione^pot eda vaiij.ti mille modis 8 C
plusinomnigenerequaticatu ircadonaliuSCideo fub
naeformapoflunepponi looo.qdionesquas vix foU
ucreed poSbilc nifiquis fetat foludonem huius 8 C hac
folutafoluuntur omnesille velud fiquisDicatOe bino
miis aut recifis aut bimcdtalibusautmifceat eas inui
cem manifedumedenim innumerabiles eo modo pof
EE iiii
fc Fotmatiquedionescft igitutqueCtumtale;
QuidlpambuiauitprimaoiecertS qualitate fpatii fiC
fecuda oie tantopius ppotuonaliter quanto oiametec
eft maior colla 6Ctetaa oie canto plus quIio (ecunda
quito j^portionalicer portio maior linee Diuife (ccoda
^portione habente medio ouo extrema excedit mi
ooreportione^Kquartaoiein pportione ad tertii vt
in fecunda ad prima SC quinta Oie ^portionalitei tan^
toplusquaica quitoin cercia pluslecunda 6Cita altera
natis vicibus in Dicbus.94p€tegitp.miliariaqueiitucigi
tur quantum arabulauic oieprima.
T u fcisq» in fecunda oie perambulauttoiametro pone
igif^numeruradonaleparudq fiti.nacnhoc etiaper
uenietrvsad maximos numeroslrigilT oiametec eft 2*
lacusquadcatictit^.2.naquadcato2.fic4-cuius me#
diecas e 2.cuiusl^.eil latus quadrati eft igif primus ter
minushuiusf>portionis^.2.1ecundusaute2.p tertio
quadra z.Gc 4.quadra oimidiu 2.9 elli.fiti.adde ad
4.
fic5.igicur tertius terminus e ell medietas
fecundi termini efl enim hoc pregula oiftain capitulo
quatitatuirrationaIiunicHOmiiens2.fecundoiIla
^ttioneexibit p maioreporcione ^. 5 .m.i.igit' addita
niaiorportio toti fa#
citeide pportionem Primus ^.2
ent igit' vc oidtum ell Secundus 2
primus terminusl^.2 Ternus
fecundusz.iertius^. Quintus ^i8.p«'$f.io;
5.
p.i.oiccs iglt' li$f. NTbnus
2.fit^.5.p.i.quidfiec Nonus i 4 co.^$;,i$occ^
'^.^.p.i multiplica 1^
5.p.i in fe fit d.p..l5«.2o.oiuide 0 $£.2.exit $t.i8.p.$t*io.
^ quinto termino oeindeoic fi ‘^»2* fit $c. 19 . p.^.io«
qd net i^«i$.p.$^o,K multiplicabis vt prius ^i 9 .p.^«
io.in fefit^«^.i^« 7 ^o.t>tutde p
} 6 o.lp DOQO ccrmioo Deinde fac ^Gtione Dic edo fi
2.^ducit 1 co.qd pducet multiplica i
co.in ce.p.l^.^ ce, Diuide p
1ft.z.exit1^A96 ce.p.$£.i 8 oce.efi aute ce.14 co.
idc' fltimus teiminus e 14 co.p.^.180 ce.Deindc ingte
derecu regula vigefirnaquinca vigefimifeptimi capitu
ii q geneialis e in omni jjgtefiione Geometrica etiam
'multiplici licet eSpofuerim tminillo mopone igitur 9»
primus terminus fubtraedus fjlt i co.igit' p.Qi«i co. fe ha
bet ad maibre terimnd m.i co»ficut tertius SC fecundus
terminusqfum).p.^.^adtertiuocpto primo SC eis*
5.m*$f.z.p.i.igit' muluphcado$i.m.i co,m 1}t.i.m.1}t,z
"'i.i.ficvtvides.fiigif
9,ro.i co.
ce.m.1 co,
;co.p.^. 5 cg«
hocOiuidat^pj.p.^
^.exibit maior termi
Bus Deptoprimo id^
eico.idt' Ducemur
codtij.p. 6 e‘ 5 .fi‘:KO*
p.l?«,^.cc, 9> additus
adfupradida multi#
plicaiione facit vt vi
desyl^t' torabi
uirump).6.l^.5*p>^o V. . «
duceti4ca|B.i5:.lgo
ce.na8Cillefuitvlti# , , p.i?^.^cc.p$^98oce#
musterminusintegetcfiigiemulopUcauOTmusH^^^^
6.fe,iSocc.in;.p.'?j.5.dboiuidedo reliqun extremum
fient co. 6 -$e.i 620 c«4p*15tt5^o ce.aequalia i.co,p.9
6.$t.z cc.p.i5c.405.fi.15t«i6i‘'g‘t equado fiet 70 co.p.
^i^zoce.p.i^.9$o.3.^* i equalia m*
zjgit* p capitulum fimplex algebre biuifo p.p.$c,
4 o 5 .m.^.itfz.p 7o,p.^a6io.p»‘5s«?®o,fit^t*i« taqua
z co.p.f?i, 40 j,p. 9 .^»$s.* ce»
m.fe.i^z.
i4co,p.^.»8oce.
numetfi exibit v aloe rei ideft qaStum ambulauf t print s
oie aa fuppoficu eft ^ prima oie ambulauetit i cO.Oiul
demus igit' trinomia p quadrinomium iuxta regulam
S uaita 2i.capinili q elt vtoetraasquadratfipattis recl
hoc md vc facias redfum in totpartibuscottarifiqua
dtinomio in quot el) fimile fi enim faceres recifum Ib^
lup p.i^a.nd euenitet ttinomid fed iterdquadiinomi
um.oeinde iepaia partes fiCquadia vtra9 p fe £C fient
partes fimiIes7o.p Ptimal^.cc.
'gc.ltfzo.fic 70.p.^. 70.^.$s.ltf20|p.$c.980
idao.tecifa autem. 7o.p,^id2o|m.'$e.9$o.p.^£.
pars eritp.^c.i^o. 490o.^,itf20|m.$$o.fi*z
m.^.2,&ni.i5i.9So p.Bt.p752oooip.^.7g40«
|^.i>j.2.quadra igit* 'j5j6.p.^,ji75200o.p.i5{.7g4O.
vttacf parte p fe p —
7
modni>i.!igate fientigifi6dehet)ue|)duSlones55j8
p.^.p7?2ooo,p.^.7g40. cuius rccifum ponatur Ift*
ri7J2ooo.p.iJt.7g40.m»5jj8.mulripIica vt vides p ean
dem fiunivt vides quare tandem fiet produdum$M
5Pj742720ooo.paopojp<5.ppncmus igif recifum hu<
ius coGderantes vt cadat m.lup minore termini» e aut 6
l^.minot numao nS i090)9ti.in feoudip pducic plus
quam 995742720000. ideoponemus redfum 1090^96,
minusradiceilla ^ut vides in Figurainferiore 8C muld
plicabis p ean Secundu Rcc.
de rcgulam.fiC Ij:.p752ooo.^.6s.7840/p.55j8.
fiettande Oiui , U752ooo.p,1^.7g40
1
for octrado m ji752000.p,i5e.7840|m.jo669444,
^dudo nume p. $e. 99574x720000
tus hic oetta^ ^195^74^72000054^0^.
disenimvtin _ ^
aliis? j. 5 7 4 2 7 1 0 o o O.CX n88p^«a«.tmiiment
jj^2io7i«i«,Khic«IVi>iuirotBOTdehab«nus tria»
Cdua vCTicl^smultipticjda p
igit* pdud a ex primo quadiinomio tefiduo in oiuiden
&7p2.p.i5f.ijiiio»^.i?£..itfi.p.f5£.8io.p.6t.i5S7tfo.p,
^.IJ^450O.m.1>:,.79jgo.ffi.'${, 79J800.».1 ?s. 262440.
Da tres alie tadiccs Dafeut i numeros 8Cid Detraximus
i8,SC6)o,8Caddidimus8io.SC fadaS fumma numeri
7^2.qcratpiius6^o.iocn Terrinl^x.
igit' H coftis ex lojojptfj
^panibus mul# iopo}96|m.i^»99^74^7^^>*^^
tiplicabimus in j i8g^j4}68i6 \ 6.99574*7^0000
fe^u5^m$fuit 995742720000!
$j.jr752ooo.p. |^22o7K»i6.L»iuuor
!?Ss»s.'S'.k«.s
t. V^.-r-T^^to.6.fc.i555S4Soooo.ni
r^?^t880oSW.4<>H44444.«o.m.^.
^48e;90$092944o.in«'8«»^o8^5n6i8ooo.Dam qu 9
SSS^noumcraidco
tasvnaeftDumcnisccKKluntiadiccs ^
plicabimus hoc tom in reatum tciuo a fatioso}^.
m.«(.9>574a7aoooo.Sidco fafta mutaplicanonc in
»S40o5<s.icduccmus totuhoc rearum ad radic^ fiet
quod »S?m per
ambulauit in prima oie St eft ealor rei S quia racedjt
5ooo.lilter.3 s wda oiuiCone ideo non pono hanc vlti#
mam muklpljcationem cum luaoiuifione.
Si ^ao ^salitafoluat euemet^quaoojooo, numero
tD quoru {inguli piuf^S zalittcris collari 'implcrett^
tocahuciibrum n^cforiliabene fufficcrac fiCidco pot
abfolure alio modo operatio impoOlbilis appellari.
Nebroe voluit xdificarc turrim babel rf^ ad celn que
^ riturDconorcfiftetequomopotUifletcotmuari yt nec
cemetu oec lapides nec cibusoeiluiiletsdifficacoribus
1)3 in tata altitudine no potulilent cibnetia ^ fe cantfi
oeffeirencduj^xdificatonbusnS quito plures fuiT#
fentporcatoies eopiures riiiiTentcomellotcSjponamus
iguur gj qlibct ho fuffitiat portate cibn 5. hominibus
Kvltraexccmeto 6Clapidjbusli6.io^£C Ungulis Die#
bus vel afccndcndo vel oefe edendo poflit pneere mi#
liaria.i no para edet tu ob alTiduitate tu ob afeen#
fum tu ob obliqtatc vie 8C velim datuereii turri alta^
miliaribus qitomd ponitaugeri6CpGci (ciasqypoteU
folui ouplicirer vel p regula vel p omne numero, p te#
guliitafolult' vtDolupiicnecDeUc aliquid in toto ma
gideno nec oe cibo necoe lapidibus nec oe cemetoili
verolbluatur ex numero obiter polito tuc fuped aliqd
nihihnoeed.Ponamus igitur p reguli primo Diuide
^^.peroi
midium AIrimdo Iter Diei Gedario
miliario Turns procibo5<
tum que Miliaria jo Miliariaiz pro cemento
p6t hoi* 6'
moabu# 5
lare fin# 1
gulo Die 6
6C cd t;.
cxtt^.Ddnde
qa qlibcigc^»
itat cibo hominibus quere
6. terminos mimmosin c
c fiClapidibushBtio*
40 p« (Jd
10 & 4|?0
1 £^ 0|24
KSoO i 18
£OOOjl 2
2500I 6
^a5[Pcgtgi:
i ^portione K funt necceCTario inchoantes ab vnitate SC
lunt vt vides vUimusigit' eUuiJ.SC tot hominespones
in pede tuitis Deinde fubcrae quinta parte ex jU 5 .rema
nebut i^oo.SC (oc homines pones in primo ibiatio rut^
cis vbi e alta miliana.tf,SC ibi manebdc Deinde txiioo
auferesqnta pattc SCremanebuc tooo.dC tochommes
pones mfcdofolario vbi tunis ealta miliaria ii .8f irc
rfi a looo.aufcrcs qnta parte flC remanebdci6oo.8C tot
homines poes in tettiofolatio vbi turris e alea miliaria
i8,Deindeai^o*aufetesqnta parce remanebat iz8o«
6C tot hominespones in qrto folario turris vbi e turris
altitudo milia riai4Jreculubrrao DeizSo.paneqiiiotd
£C e2^&iemanetiO£4.€C tothominesponain quinto
folario vbi turris e alta milia jo.pro vldmo autej tetmt
no vbi funt laboratoreseft alia ratio lubccae i.a j^por^
tionetemanct4.Ducin 1024 6ut4o^.5c tot homines
laborabunt in lummitate turris quibus no Dethciec vn
qua cibusipro cemento multiplica io.in!o24.penuhi#
mum cerminum fient libee 10240.6C catum in fumma
qualibet DieDeffetetutlapidum SC cementi.
Probatio aut huius errationis talis e na primi a funt
in turtis fundo Deffetut cibaria ^ 5 hominibus linguli
6c qa in vna Die vadnctf.miliatia SC totidc ccueitumuc
igituroeffetet adpiimufolariu cibu p 12500. hominis
busfublata quinta partcquacomcdut SC hoc eft onus
cxiftetiu in fecundo folario na quintapars oe u5oo.eft
i 5 oo.hia»cpoftquacom€derintquintaparre
refferunt ad fecunda folatincibum p homini 4opd
busioooo.SCitaDecrefcedopqntdpartcent 5120
dbusDiucnusinrummicateiunis409<;.quare ^00
tot hominesponipoterm ppetuo Lborantes f-000
fiCicacumi 5 ^i 5 -hominibush .bebisin opere loooo
continuoproadificaiioac homines 4096, SC 12500
funt plus quarta patte 8C hec t^^a tenet fa infinituni
quancumbbec afeendendo.
Siveroponeresincodecafual 8 8 54
titudinetumsmiIiariora54«SC z lo 4^
homines in fundo 2o.tuuc0e# p 15 4S
traequintaparte remanent 4 ao ^
£C tot homines pones io pri^ 5 a5 ^
morolatiohetraequinta parte 7 ^5 Z4
ai4.8Ce^VP^nei^itur4>rema 9 45 18
neciz.6C tot pones in fecundo iz 60 it
folario oenae ex u^uimipat $0 6
teremanetz|pone^.teman^ zo 100 pesturria
9.hominesSCtot ponentur in
tertio folaho SC in quatto.7.in quinto 5un fexto 4. in
feptimo ).in odauo z«i n vltimo v t oixi oeme i, ex pro
portione (iueex numero cibi quem qlibei oelferre pot
fiet 44nultiplicain z*6t8.8C tot homines poterdt labo
rare in fummitate turris vbi e altitudo 54- tnilianorum
j>ba 6 C videbis 8 C hec qftio feruietetia regi voied Ouce
reexetdtu in folitudinesna oportebit homines in ccr#
ds collocare fpatiis ^ ftadonibus qui cocinuo vehent
cibaria euntes ac teuettentes Cngulis Diebus fundatut
autem hec folutio in quadtagefimafecuda regula qua
dragefimifecundi capituli.
^8DuoporucruntinforietateprimuspofuitDucatos5o.ft
^ cundus^aeacddidonevtUictdoiuiderefper aqualia
qd acdditprimaoieeuenitnecceintas vttre^ SC Detta^
xetunt tfi ex fotietate 9 primus reliquit in ea tS ouca
tos io.se fccud^Cmilitcr oucatos zo.^rif ^ portio vtti
c^oebeturfeiasquod Frater Lucas SC alii cu eo litigat
^ lana caprina oantes multas folutioncs cum verbis
multis SC aflerrisquibufdam probationitais fuis.
Et pro hocnota 9 tales qftiones qno funt |>pottiona#
te tticuof irrattoDaks nafecncfa |)poitione antequant
Aibtraeret primo Debebant' 1
6
C Iccundo i qa igitur lu
cro e Diuiaednp xqualia nec logmut De plona piefu#
mitur Dono in Dono auc^fumit limitatio ga bene ho
mo Donat 10.8C no Donabicioo.eigi^ ac fi Diceret do
DO tibi lucra Oe.io.cu igit' ponat. 2o.Dctrae.io.£Cadde
alteri habebit^a£Cprimushabebitio.£C ita | oebebun
tur fecundo 6C:|prlmopregulaigi^in talibus fic fari
csfi 8o. luctat' uigif 4 o.luctatur J 6C ga 50» lucratur 1
igitur jo.fic 4P<8^^>fit4o.in Dato tepore,Detrae igitur
10.6C adde alteri femper SCfiet vna pars io.aIia^. £C fe
eundum hocDiuideluaum,£choc vbi lucrum folutn
0 t Diuidendum £C non capitale.
Sivero luciumfiCcapitaiefitDiuidendum idem acci>
detquomam habet rationem Doni in omnibus igitur ta
libus non proj^rtiofed Donum efi attendendum.
Duofatmtfotietate primus ponit oucatos 80. £C Debet
habete|luaifecundusponit2o.&:Debet habere 3-lu#
cri venitterciusSCpofuitizo.qrituriubconditioiie relf
quorriquatu Debet acdpereiaintelligis hanc qfiibnem
weinationaleideb potius iuditiale qua Arithmetici
fac vt in priori iunge 80.K 20. fiunt 100. fi igitur loo.
lucratur 1. igitur capitalis lucrabitur ^lucri &}} |
lunabitur ga igitur c6 2o.lucTatur ^ $ Debuit lunan
cn^^^ igitur habuit fecundus a primo in vfuDonaiU
SCtm Donat tertius erit igitur
acfiprimuspofuiilbt ^fSCfe 80 zo 120
cadus 4<f6C tertius loti |8C | ^
tunc Diuide luctum pro portio
ne SC euenient primo ex 5 oo.aureis lucri 3 C fecundo
8C tertio J f 8C ita primo aurei 151 ^ fcdb aurei lotfk
tertio aurei 242^. **
Et caufa in hoc e $ ^o bene Dabo vfum aureoru.ioo.
di $ ^ flC foliotfi &>.roIidi to tu atitej quod |>Ius
vedeteritvlttaiD{tieutalucru.quluis librarii ^normi
nimfiluari 5o.|> ioo,eo ^ tota sama Ubtotn ad vedif
ncc in (patio o«c«m annorn SC vidusfiC alte expefeplu
‘^quarS pdu^fiprime in (ccunda (it io.8C^^ud;n agre
gati prime (ecunde fiC tertie in agregatfi prime SCquat
ce Depta tertia £C Oepto quadtato prime Gt jo. fdas h3c
r^ulSin 4.qultitatibuscotinueppoitionalibusqiiocl
femp illud $ |>ducif ex ageegato primefecunde SC tet
cie in agrt^atn prime 8C quarte owta cetda G ab eo
dudo auferat quadratoprimeteuduuerit atqualep#
duAioni fmme quiritaris in recundl & tertie in quarti
Cmul indis ex^ld capio 4«quititates corinue partio
nalesquasvoluerisScGnt9.iz4M7«SCtagoprima le#
eundi SC tertia BC Gut^.iungo prima 6C quarta Kfunc
^5.aufero tertii q eG iS.remanec 17.DUCO 17* in ^.Gnc
04&aufet quadracfiprimequititarisSC e4^remanenc
59£*bico $ fi muliiplicauoisprima in fecunda 8C fiunt
pi.k tertii in quarta dC fiit he multiplicationes
fatiot5S2«fimuIiunde ftita equialgifin pdirioneoe
bet facete )0.igif multiplicatit^rimeinfecundi fiCtec
tie in quarti fimul iunde fariu jo.fedquia in petitio^
^e Tupponitut $ muldplicario prime in iccundl faciat
lo.igit multiplicatio tertie in quarti fatiet reGdun $ e
20,quaiep centeGminoniqilione ipfa resGue prima
qui ricaseric $;.^.$:.5ooo.SCfeaiDda erit in i^rtio^
ne ad ei vc e i^.^.2.ad i.quate erit $^^i^.zoooo^
tecria eri t .80000.6C quarta erit ^^^.^20000«
8C ita mediantibus his tegulis foluntiu queiriones^que
videntur impoifibiles folutionepto quo volo alias ^ite
[Document text truncated for crawler view.]