Synopsis criticorum aliorumque S. Scripturae interpretum : volumen IV complectens omnes libros Novi Testamenti divisum in duas partes

Hi f 1n dE CUNTA GSEPMRULG M WOPFÉN E aam d Vida dsdssrü rien Md a Baer Qu TL MAUI TR 6f Xe s LMDPOSP st emn dee s Mi ii CHCEPS tci eg ds ——Á— elata sedie osa emabteierei C nre udo COXXNOCUR DULCE EAM nDR ep edid cuore "gp eie Rom : —ÁÀ MENDES Re CS aig Us d s ttbi ere Stil matar ds at ie aoi ví Landi PO "ye Eoi i E Seti WU ANUS TCS BE Completiens omues Libros Novi 'TeEsrAMENT era MATTH ZI Po LI Londinenfis.. LONDINI is E. F bon. Proftat apud Carolum Srüitb, Bibliopolam, ad Infigne A. : . n vico frleetftreet, — 4o Don. MDCLXXIV. UNE: Oe ESCENA E DPRÓOPFPATIO- ad PEigoicd IPM d W Q0 ST emenfa Divino beneficio ampliffana Veteris Feeders Atri; P ventum eff tandem in Znguflius Sacrarium Novi 1 eflamenti, Quod JÀ cum fini V ereris frt co» complementum, ac proinde €?» diguitate pr«- Jlantius, v ufu nobilius, v virtute potentius, fa C ommentationum moles ii . anc Sacre pagine partem terminos à me pralitutos paulim excefferit, per- - paucos fore credo. qui id ant mirum ducent, aut vitio mili vertem. C H)us rey rationem Subferiptoribus sez Zdnglicano fermone reddidi. Càym autem pars bac prior Quarti atque Ultimi Voluminis Synopftos zzee fupra mo- dum excreverit, multique aufuper ex iis quibus par efl ime morem gerere, ni- - bi autores fuerim. wt eam. [eorfim in lucem proférrem, eorum monitis bac in re parui, illdnque tuis oculis, Candide Letfor, lubens. jam exbibeo ; aleram .. bujus Voluminis partem, f Glementiffmum Numen. vitam mili wr Qué Juffecerit, fequemi eftate daturns, atque ultimam buic Operi mauum Vs pofr- turus. iuniores antem ex quibus precipue banc partem. contexaui font qui fequuntur :. Critici inprimis Sacri Londini excufe, qua bic, ut equum erat; denfort agmine sucedunt, Manfterus, Valla, R evius, Era Ímus, Vatablus, — "Caftalio, Z:egerus; Drufius, Cafaubonus, Camero, Gualtperius, Ludo- — vicus Capellus; Jacobus. Capellus, Grotius, Priceus, Scultetus. cum. multis aliis in duobus Appendicum Voluminibus coz&z, ^. De Grotio Le- 45 "Gorem iouitum velim, me bortatu confelióque plurimorum e Subferiptoribus. - ef, quorum «uotér obnui religio mibi. erat, uou folim praecipuas, (eutentias, —— fed unrverfa Cpauciffmzs dumtaxat, que fiue. ulla feusfts aut Autboris inj. ria omitti poteraut, idque perraro exceptis, J ipfeus verbayexbibuiffe. — Ta 1e- -— Slimonits autem. aliorum ab ipfo citatis liberis eoi, edque. interdum Authori-. - Dus tanti, vel locis, notatis defignai 5. interdum verà. Cpre[ertim ubi. ex- — plicatiouem 1 extáte propius atiiugerent ) vel integra reprefentavi, vel ferza- — 455 duniaxat primi vocibus Gracir reliquas L'atine expofui..— In quo fi ali- ze cubi, fefhinsnte calamo, erraverim, veniam 2 benigno Letfore €» precor c — fpero.. Sequuntur Au&lores in Bibliis, ut vocantur, Maximis coat, Lyra, - Eftius, Menochius, T'irinus, &vc..— Deinde Beza, vir non Greca Hau, — Jed & omnigenà, lteraturà imbutus, quam etiam fingulari acumine «o judi- cio ad suterpretationem plurimorum Locorum feliciter adbibuit ; Camerari- - .. us, [nterpres acri judicio C» eximià. Grece lingue peritià praeditus; Pifca- — tor, cujus Scboliain Novum T eflamentum, ut. ampliwa fat quàm inVetus : Es TFeflamenumn, it co graviora ufque praffantiora ; Lucas Erugenfis, qui 20 occ dguarum rerumque coguitione fupra AI beologorum vulgus infirutius, Exan- - coge, ut prolxé, magnaque nduflria, 112 dotfà cov plerumque cum judicio, — — narrata nobis dedit 5. C]. Hammondus noffrás, autea fuo merito laudatus in. — ernditiffona ipfeus ZAnuotatiomibus in N. 1. in quibus mon. pauca. funt plam Frafmus Schmidius, Profeffor Germanus, Gr«cà dothiffimn , in — - eraffo ipfius. Notarum in N. T. Volumize ;, Cl. Ludovicus. de Dieu; C7. CL Lightfoot, 7 Harmonia Evangelica, €& Haraon- — — Medus nofràs ; ES *h, Synopfes Criticorum cv aliorum cp, D Doy e year, dX! ae Nobis dodpdaree, (( fie illos | qui zobiféum fatentur Chriftum ex virgine natum, five illos qui eum natum volunt more veliquorum bominum) Ebio- z«eorum nomine laxiüs abutens, füb prioxe illa nota Na- zarxos, ut credibileeft, defcribat. Quare Hebraum il- lud Nazarzorum Evangelium, quod fepe laudat Hie- ronymus, eft quidem idem ac Ebionis Evangelium, fed, ut recte judicavit Gelafius, ab Ebione rnaculatum. Si- cut autem Marcus ufüs eft Matthei Hebreo, ni fallor, Codice, ità Marci libro Graco ufus mihi videtur, quif- quis is fuit, Matthei Grzcus Interpres : nam que Mar- cus ex Matthzo. defümpferat, idem hic iifdem propé verbis pofuit, nifi quod quedam à Marco Hebraico aut Chaldaico loquendi genere expreffa propiüs ad. Graci fermonis normam emollivit. De cujus Verfionis, ab ipfo Chriftianifmi initio per Ecclefias recepte, auctoritate ac & G, fide, dubitare nefas arbitror^. Utcunque fe res habeat, .[ five Mattheus Hebraice fcripferat, (ivenon, ] Greca ! Sch, fim. tamen Editio Matthei Authentica efti. | Verfa enim eft guis in Grecum, velyab ipfo Matthzo k, vel; à Jacobo Apo- ! Athanaf. in Sch, ' P Hami 9 Be. ad Mat. 1.23. fim, Calv. in Gom, P Erin A- pol. Gom. &c, 9 Sch. ex Whitak. * L1. ho. 1 44fic Sch. mitiva atque Catholica fine dubitatione in Canonem xe- cepta eft, ideóque à nobis pari reverentià excipienda;acfi eam Hebraice haberemus?. [ Hzc de prima fententia, - fequitur fecunda. ] Aut Mattheus Hebraice non fcripfit, aut Hebraice & Grec? quoque fcripfit ^. Probabilius mihi videtur Mattheum non fcripfiffe Hebraice P, fed Grzcég3. [Idfic probant. ] 1. Matthaeus fcripfit linguá Judaeis vulgo notà atque intellect. - Talis erat lingua Grecat, que ubique plantata erat per victorias Ale- xandri, & apud omnes feré Orientales in ufu erat, & fere vernacula ;. fed & Juda etiam in Juda eam pro verna- cula fer& agnofcunt, qui tamen omnibus [ linguis ] pre- ter fuam fatis invidiofi funt. Hierof. Megillah. fol.o. 2. Etiam de libris facris ton permifevunt [apientes, ut feribe- rentur int alia lingua quàm Greca, | Et poft, £uatuor funt lingue 1tobiles, quibus utitur mundw : vernaculà ad can- tum y Roman ad bellum y Syriacá ad luum y Hebreá ad. - elocutiogem, Sed quinam hic veruacula ?--Refp. Graeca, T Li. ho, 12. &c. t Sch. ut facile probatur, tum ex Encomiis ei attributis, quale - illud Gloffatoris ad illud, Decor Taphetz erit in tentoriis Semi: Decor, inquit, Japbeti eft lingua Greca pulcberri-. | ena ex iis linguis qua. funi filiorum Tapbeti s tum ex ver- | bis Midras Tillin, R. fochanan dixit, Tres funt lingue : | omana. ad prelium, Greca. ad orationem, Affyriaca. ad. | . freces; tum ex eo quod femél iterümque occurrit Bab. | Megil. fol. 18, 1. 3 y 93 ia vernacula Greca. Exeme | plum rei habes Hierof. Sotah. fol.2 r. 2. R. Levi Cefare- | am veniens audit quofdam vecitantes Phylateria: Hell omnibus rebus Hebraice recitanda in Judaea meritó opi- neris, Lingua ergo Greca ufüspata erat quafi vernacu-. V la. Rursiis, non videtur Matthzus fcripfiffe linguá He-: | Queft. Sed cir non: &. Sed cir non potius tranftulerunt in linguam Sy- ram, quam genti Ju aice.in Judea degenti vernaculam fuiffe omnibus im confeffo ct? .Refp. Duplex ratio, : 1, In Chald. vertentesid egerunt quod ufui foret & ]u- deam habitantibus ( qui eam linguam & Babylone a-- fcendentes fecum in Judzam reportaverant) & Babylo- niam. Long? certe notior toti populo & familiarior fü* ithzc lingua quàm Hebraea. 2. Epfis Judeis gratior erat lingna Chaldaica, quàm Syriaca, utpote cultior & politior, & fratribus euam in Babylonia. vernacula T. Chrifti tempore Juda Syriace, non Hebraic&, loqueban- tur, Ergó Syriacé potiüs quàm Hebraice fcripfit Mat- theus. Ethzc nunc fententiacit Widnianftadii & Gui- - donis Fabricii , Neque hoc placet : 1..quia lingua hec ftolo 1, vel, ab alio viro Apoftolicos & ab Ecclefia pri- esni- | fticé. . Dignum hoc notatu. Cefaree Horuerunt fcholze | Rabbinorum celeberrime : Phylacteria etiam prz aliis | IO 20 40 30 Judzis ingrata-erat: Canon eft Ebreorum, Ix quavis lingua. orationes" fundere licet , -exceptà folum Syriaca, -2. Cüm jam abdicandus effet populus Judaicus, &c. in- congruum certe fuiffet, '€ ve Syram, five affinem Chaldaicam, có dignitatis evehere, ut lingua Originalis foret Novi Teftamenti, aut fcribere eorum linguá, qui pre omnibus,&c. Evangelium maxi- me fpernerent atque oppugnarent Y. [ Atque hoc de pri- mo argumento. | Arg. 2. Si Mattheus fcripfit Hebrai- c&, qui fatum fic periiffe neglectum, ut ne in Syria qui- dem exemplar fupereffet preter unicum illud *? Nul- - Jum Hebraicum Evangelium nunc exftaty. Illud à Mun- ftero editum;non effe Matthei, adeo certum eft, ut nullis indigeat argumentis ?. Illud Munfteri, nec non aliud Merceri, nihil habent genuinum. Nam ftyli indicium, additiones ac detractiones qnedam, & maxima inter illa varietas, fatis arguunt, ea à Judzis diverfis & eru- ditione difparibus, € Greco, aut Latino, effe tranflata *. Arg.3. Non Hebraice, fed Grece, eum fcripfiffe docet interpretatio Hebraicorum alicubi occurrens, ut Matt. 1. 23.6c27.33, 46 P. Sed hoc argumentum pondus apud me non habet. Solenne enim eft omnibus fcriptoribus, etiam «. Interpretibus, vocabula peregrina notabiliora fervare integra, fed addito interpretamento;quod aliquo- tics à". factum c5 ut Gen. 25. 38. 1 Sam. 7. 12 4. Sed hzc refponfió aliena eft: 1.quia hec verfio »'.non eft Au- thentica, ideóque majori libertate utitur. 2. Aliud eft, nomen proprium interpretari, quod ab illis interdum fit: aliud, integram fententiam Hebraice ponere, & Grace interpretari, quod neque à ^. neque à Latino Interprete veteri, ullibi fa&um: fit autem Matt. 27. 46'*.— Nec in Archetypo non füerit. Arg. 4. Idem evidenter ex eo demonftratur, quód Mattheus in plerifque locis quz ex V. T. adducit, fequitur tranflationem Grecam e'. Inter- pretum 8. Arg. s. Hoc Evangelium eádem linguá fcri- ptum videtur quá reliqua fcripta funt ^. Reliqui Apo- ftoli Grace fcripferunt, non modó que cunctis promi- fcue, fed & que Judaeis peculiariter, infcripta funt, ut Jacobus & Petrusi. Etcüm gentes ad Evengelium vo- | cand erant, congrue fcriptum eft- Novum Foedus lin- guá Gentliti , eáque , que inter Gentes nobilifsima , Grecák, ut Gentium lIdololatriam, Grecorümque Philofophiam, redargueret. Et quanquam Romani tunc dominabantur, linguam tamen Grecorum, quàm Lati- norum, latiiis patuiffe, teftis eft Cicero; in orat. pro Ar- chia Poctal. Eadem de caufa Grace fcripfit Paulus ad | Romanos, quamvis in ifta Ecclefia Romani erant, ad quos fcxipfiffe Latine videri poffet confonantius, & Ju- / dei, ad quos Syriacé ^. Quemadmodum ergb, ante | Chriftum doctrina fancta eo fermone fcripta fuit qui erat proprius & patrius ipfius Ecclefie 5 fic poft Chri- :| ftum fcripta omnia fünt Grece, ut ad Ecclefiam ex om- nibus nationibus colligendam facilis pervenirent 9. [. Atque hzc de nobili hac controverfia dicta fünto ; de | qua fufitis egi, ut authoritas Greci illius, quod habemus, , Evangelii; lüculentiüsconftaret. Pergendum jam ad alia ; Prolegomena.'| "Plures Evangelia fcripfiffe dicuntur in | Luc. 1. 1. Apud Clementem, Orig. Iren. Athanaf. Epi- | phan, &c. Evangelium Hebrzorum, JEgyptiorum, Na- | zar&orum, Ebiopitarum, Jacobi, Philippi; Bartholomzi, Thome, Matthie, & 12 Apoftolorum, egimus. Scri- | pferunt & rali . etiam eo proceíSit audacie furor, ut €ajani Evangeli- um Jude Iícariote nomine fcriptum proponerent P. Sed porró Authoribus agendum eft. | Ex illis duo, Matthe- us & Johannes, erant Difcipuli & Apoftoli Chrifti; qui, - qu& narrant, ipfi audiverant, vel viderant. Reliqui duo, "Mascus & Lucas, non quidem erant Apoftoli, fed Apo- ftolorumaffecle-& comites perpetui, Marcus Petri, (quo. gelium*, Poft mortem Chrifli non opus fuit ftatim E- ]udza linguam eoram, five vernaculam * verifimile eft in textu Greco quid additum fuiffe, quod . X multi ha-retici, aut finxerunt, E.vangeliae, eif-- | que nomina Difcipulorum Chrifti adfcripferunt. Quin- | Ecclefia quatuor tantüm Evangelia admifit Gc retinet, | tanquam explorate & certe autoritatis 4, | Dehorum etiam dictante, Marcum ftriphiffe refert hiftoria Eccle- — fiaftica ». cujus. re indicia non defunt; v.g. quód Petri - * . doe1.N EY : ^ v3 e MENTA: As qr. penitentia. frigidius à Marco deícribitur quàm à Mat-- -thzo,) Lucas autem Pauli, à quo edoctus fcripfit Evan-. v Li. ho. 13. * Er. a pol. Y Sch. ? G. 3 Gom. b Sch. fim. Be. ad Mat. 1.22, Gom.&c., € (3, 4 Q. in Gom. * Gom. £ Span. in Wal. h Er.ad Mau. 23. i Sch. ex Whit. k Li, ho. I5. fim, Sch. ex Whit. ! Sch. ex Whit. m Li. ho. * o Mal. P Camer. firh. Mal. " ' vangelium fcribere, Apoftolis omnibus fimul adhuc in 9 T Prole- gom.in Bi. SUCI ds t Mal. v Bi. ib. x Mal. Y Bi, fitt. Mal. z Mal. -.. diffonantia, C qua tamen maxima eft veritatis demon- E pi, nontamen fimul, fed fuccefsive f, & quidem eodem mordiis 2. Epifcopis) de ejus Deitáte fcripfit. Eft autem mira in- queque in Hebreo fermone effent facillima, eadem in obfcura, fed etiam aliud interdum, quàm quod vult au- thor, fi gnificare videantur. Hinc fit, ut multis verbis ex- Commentatorimi ia M P. T T HI. Cho. I idi vesfaátibius Sed poft aliquot annos, cm Apo- ftoli ad gentes migraturi crant, fcripferunt Evvangelifte, tempore atque ordine quo collocati funt; ut omnes con- fentiunt t. . 1. Mattheus Evangelium faum fcripfit Hi- erofolyme , v, Ídqueocto poft Chrifti afcenfionem annis. Sic fer& Tren. Athanaf. Eufeb. Chryfoft. &c*. 2. Mar- cus fcripfit poft decimum annum à Chrifti affi 'umptioney, tefte 'Theophyl?. cujus etiam Evangelium à à Petro lc- Cum & approbatum fuit. 3.Lucas quo tempore fcripfit, incertum cft, & à nullo auctore traditum. Solüm hoc conftat, quód fcripfit, quando multi Chrifti hiftoriam tenere nitebantur, quod certe non fuit in Ecclefie pri- Scripfit 15 annis poft Chrifti afcenfionem 5. Imó Lucas primus omnium Evangeliftarum fcripfit *. 4. Joannes fcripfit 32 poft afcenfionem Chrifti anno, ut E Iren. Eufeb. Hieron. Ifid. &c f. ample fupplevit; quedam vero ab eis dicta repetit, ut circumftantias alias adjungat. Et cüm reliqui de Chri- fti humanitate fcripferant, hic (rogatus ab omnibus Áfie ter omnes Evangliftas, diverfis licet locis & tempori- bus fcribentes, concordia. Aliqua quidem in eis apparet ftratio, eófque à fufpicione liberat, quafi ex compacto fcripfiffent, ) fed ea eft tantüm in verbis & im xebus mi- nimis; in fenfu autem & in precipuis dogmatibus, mi- 1e confentiunt £,. Sciendum eft, ità Novum Foedus Grz- ce fcriptum effe, ut Hebraica fit dictio s quo fit, ut plera- Graco, iis qui Hebraice non didicerint, non folüm fint — ponenda fmt plereque fententiz , ad quas , fi Latino 5 Ca, $ Sch, more Latine dicerentur, nullá opus effet interpretatione. -Addejquod ut queque gens fuis moribus,fic queque lin- gua fuà delectatur loquendi confüetudine, peregrinitatis infolentiam refugit. He duz cauíz, mihi & circa per- fpicuitatem & circa Jatinitatem ela orantis. fatis magne iam "Hoc opus fic converterem, ut He- braifros E Ceterüm,diftin&tio Libor N.T. in capita non fuit ab Evangeliftis, fed poftcà introducta. Greci accuratius diftinxerunt in Trias (qu£ vox ex La- tina Tztulu facta eft,)deinde rurfus in minutiora metubra diviferunt,qua KeedAca( Capitz )vocárunti. Etfi non im- probo Librorum facrorum receptam hodie divifionem, commodior tamen effet Veterum diftin&tio, fi quis mag- . nus Theologus eam reftitueret. — Veteres enim fingulos & Caf — ! Caf. Sch. *Sch, ? Caf. Sch. a Caf, r G. t Sch. d Sch, ex Er. XC OEBE libros in ríz2««, fingulos víva«s in fua. s«945c22,apte divi- debant." Non, ut hodie, ea dividebant qua conjunctim potiüs legi deberent, fed diverfas potiüs quzftiones, ea- rundémque partes, difinguebant. Numerus autem s& TÍTAQV $ xspaAator in Suidahabetux. Mattheus, inquit, habet: TizA«e En'. 68, 0d Aaa, TV, 355. Marcus, TVTAus Un'. 48. x«t4Adia 26", 36k. ( fed hic numerus eft mende- fus !, forte legendum 2 3685) Lucas, TENE Ty, 83. md CIO E 349. Johannes, TUTASS DM. 18. moahaia cA. |o p. n, c6 A P L | USE "psc ( E d, Deferigr Trem. Eth: ) donent] | Id P. Ti. Be. Sy. &c. fub. bic eff, Be. fimil. Sch. Caf. Eleganter híc fübauditur verbum ex mote,tum He- breorum, tum etiam Grzcorum atque- Latinorum, ut — flatuarum infcriptiones & multa Epigrammata: docent 3. Sed non opus quicquam füppleri, non magis quàm in ru- bricis quas partes librorum preferunt, aut quoties in orationibus ponitur vóuQ-, ( Jéx, ) uluita, Cteftimonium, ) xioigua, (decretum 5.) "Solent Scriptores infcriptiones hujufmodi breves fuis libris premittere. Sic Marcus, €T. V. I. Apoyo, &c. Prigcipium, &c. & Apoc. IyI. Az- eve, &c. Revelatio, &c c. & Herod. "Iewine Smde£ie, C Hifforie demonftratio d.) Sic& Prophet, Vifio E aie; &, Verba i feremie. Nominativus ergo híc ponitur abfo- lute & vicetitnli €, Euwmeratiogeuers. Hoc mallem qum Lien uc à pue Verbis he fuberit fcn- Hic aliorum - Evangelia perlegit & approbavit, & quz omiferunt alii, 1O 20 390 40 50 7o Íequentis Genealogiz *. | Davidis & Abrabami dicitur * tentia, Tn hoc libro fcribitur Bupthada.e generatus fit Y. fus ; qua non eft Matthzi fententia, Liber non declarat enumerátionem,five nomenclaturam,aut librarium,quod. Hebrai ^£, hic Bí&»« vocats neque generatio clt Majo- rum feries & genus, fed Latinis eftgignendi actio, quam ysrens h. ]. non fignificat 5 genealosiam enim declarat f. f BiEA 2^; ex ufu vocis £28, non folüm volumen loirgius fignificat h, fed etiam breve e fcriptum 5 quod rediéanim- advertit Syrus, qui habet r«22 12 E, id quod feripturam proprie denotat!, "EO, Jiber, dicitur &- venditionis - fcheda, Jer. 32. 11, &c. '& Jibellus repudii, Efa;so.17, "ED deriar chüticradioncim. five recenfionem, fi ve vu talogum 2, quemvis, five rerum, five perfonarum:- Vide Gen. 5. 1, & Deut. 24. 1. Confer Matt. 1 9.7. Liber - -sésve« xelpondet sw TY V2Y "£O ut re&t obfervant inter-, pretes. Pro plurali autem 717! Mattheus ponit fin- gulare yeecw, vcl, quia fequitur 7. qui fic vertunt; vel, quia folius C Chrifti generationem (. & quidem humanam tantiim ) intendit, ob quam faltem reliquarum memi- nit 9, Liber yeéswee, generation, elt, vel, 1. actionum five eventorum five rerum geftarum Chifti?. Íd gene- r4tioms vox famitur 4, ut Gen. 2. 4. & sr. Num. 3.1 *. & precipue Gen. 37. 2 1. Sed & verbum T? f enificat ut gignere, ità & eventuin quemvis producere, ut Prov. 27.i.& Eccle 4. 14. Etiam im regno fuo 91 170 fit pauper, non,ut nos vertimusyzatue eff, &c t. Ttà infcriptio hec eft totius Evangelii v. Senfüfque eft, Liler, non tan- tüm nativitatis, aut Genealogie, Chrifti, (quz partem tantüm exiguam libri complectitur, ) fed billorie de €jus nativitate, vita, morte, omnibá[que eventibus, &cx*. . Vel, 2. Majorum Chrifti Y5 fic dicitur aliquis faperbiré Ti yeat- cer, orti, feu genere, h. e. Majoribusfüis?, Vel, 3. nati- vitatis Chrifli. Sed hec dicitur yimnas, v. 2. & poft- à yero, gigito, hace à y-ve$o!, quod non modo »uafez, fed & fieri, "vel evenire ; fignificat d o eft origo, ut ex Pla- tone transfert Cicero. Eft ergo f 4AG- sutmoc, defcriptio originis * ; vel, uno verbo, genealogia £, Hc fententia mihi probabilior eft; 1. quia y&eas id proprie, & ufita- tifsimé fignificat. 2. Sic optime refpondet fequenti Cata- logo. 3. Favet Syrus, qui hfc habet, -—Dvmo san, I defcriptio generi, velortitsejus?. Non eft hec Infcti- ptio totius libri* , ut quidam putárunt , fed particulze prima, qua. velut extra E hiftoriz prominet 1, five à «| Jefu Chrifti | efi ett nomen ejus proprium à Dco inditum, Matt. 1. 2 1. Luc. 1.31. & 2. 21. Chriflus eft Cognomenti inftar , Officii Sacerdotalis, Regii,& Prophetici,index !. Nomini Chri- fli fpe in N.T. füperadditur nomen Jof, non folüiim ut fignetur Chriftus pro Salvatore, fed ctiam, ut Tefis fipnetur pro vero Meffta,five Chrifto, contra perfidiam ]u- daicam "*, .- «[ Fili David. fili Abrabam | h.e, Qui ette pofteris Davidis atque Abrahami 1; nam 23in He- braifmo ( quem fequuntur Helleniftz ) tam lat? patet quàm Grzc. rowor, aut Lat. liberi; cüm di & filiu pri- mum duntaxát gradum notet?. Verum hoc eft, Chri- ftum tamen filum, &c. ftudios? vocat, propter prormif- fionum formam, quz Davidi & Abiahamo polliceri vi- dentur, fore, non tam ut ex ipforum pofteritate, quam ut ex illis ipfis, s, 'Mefsiasoriretur. Eratergoó quafi verus & proximus ipforum hlius, promifsionis & fidei virtute T Serifus hic eft ambiguus P 5 vel, 1. Filii Davidis, qui Da- vid fait filius Abrahami 4 : vel, 2. Chriflus hie filiu & : Hoc malo, quia congru- entius eft, ut verbis fequentibus t,ià& inftitutó Evan- gelifte, quod erat utrumque de Chrifto demonftrare t. Abrabami & Davidis fpecialiter mentionem facit v, ob promiffa illisfacta x, de Mcísia ex ipfis náfcituro * , 4- brabamo de populofa progenie, Dav;i de Regni fábili- tate ?, quorum utrumque in Chrifto eminenter imple- tumeft?, De Abrahamo vide Gen. 12. 3. & 22. 18. de Davide, 2 Sam. 7. 12, &ch, Vide & 1 Reg. 9. s. Ffal, 89. 3,&c. & 132.114. Porro, Davidem pxeponit, 1.quó commodis 'Genealogi feries ab Abrahamo inchando texatur d, citra repetitionem * : : 2. quia Davidis apud. Hebrzos & recentior & celebrior erat meroria f ; maxi- mé;cüm de Chrifto fermo erat ; Joh. 7.42.Davidi clarior "data erat promiíso: Prophetz de Chrifto Dazid4 nomi- ne locuti funt. Vide Efa. 9.7. & - $: 3« ]et« 23595 Ezec. j c ME ea b, quz temere confunditur cum voce y sess ; illa eft b Scul. ex- erc; p. van. c. 42, ! G. fim, Scul, ib. k G. I Brü.s 2 n Scul. ib. Spau 8 Span. dub, 1. — P. 3. fic V, Be. Pi. Bru, Sch.. ? Span.ib, P M. eg. Spam. ^. Ham.Seul, 3 Ham; Scul Span. &c, * Ham. T Span, Ham, * Ham. - * Scul. fi- mil. Zeg. * Ham. M Pi Schi ne. fim.V. Scul. Bru. £ Sch. a M. 4 b Ham. t*Scul. e& - Er. & Be. 4 Bam, Á* G. ve. f G, fic Sch. fim, Be. Span, - & Span. be P. 5. b G. fim. Fe. i G. k Be, ! Sch, mo, ho. : * G.fim,V, Ca, Bru. Sch. &c. * G, fim, EL o * Bri, éx Be. P-ErI kl Er, Sch, Bru. Ee, F Er, Ec. Bru. Sch. & t Li; * G. fim; PIS Ham. Brv, Y Sch.fitu, Pi, *G. fic ^ Han VG. P Bru. Sd, F Br. x 8 Bru. Er, CX H5 .- *Er. ex Hoo FELCE 4 Chryf.fim. Er, * Scul. ib. * Chem, pP. 30.; » Chem. P:34* * Chem. 30. y Chem, P:34- ? Chem. 30, * Span. Dub. 14. p.74. b Er. II 37.24. Amos 9. rr. David Rex erat, ideóque clariffi- $ Pre. — mus Regis Chrifti typus. Quare qui de Jefu majus - aliquid quàm ceteri conceperant, filivm eum Davidis * G.fim. vocant, ut multis Evangeliorum loeis apparet ^. Vide RS Mut 582 UC ATE OE 0C 22:42. UC. B 2. Abraham, &c. | | Antequam aggrediamur fpecia- lem hujus Genealogie Chrifti tractationem, placet non- nonnulla premittere. ] In conciliando ftemmate'quod cft apud Mattheum, & ifto quod Lucas pofuit magno- pere fudárunt veterum & recentiorum Scriptorum inge- nia: neque id mirum, cüm! ab hoftibus Chriftianifmi tantus in ipfo limine diffenfus objici his libris quoti- diefoleret. Sed qui gnari funt morum populi Judei, - íciunt multas effe poffe Genealogias qua: pugnare vide-- antur, nec tamen pugnent; idque non uno modo acci- dere flere; utex iis libris quos Judi nobifcum agno- fcuntfacileeftprobatu. | Cüm veró multe fint concili- andi rationes, quz fit optima, poft tot fecula, amiffis pridem tabulis omníque memorià, difficile dictu eft : ve- réque híc illud vetus locum habet, Qu bene conjexit, 4G.ad Vafem perbibebo optimum 1. 1. Maxima cft in hac Ge- . Luc.3.23. ncalogia difficultas, & qusdam inextricabilia viden- * Chem. tür*. Vix aliacontroverfia eft quz majoribus implica- harm.3. turdiflicültatibus!. . 2. Hinc & Ebionitz, tefte Epi- cue , phanio, l r. heref. 30 ^. & Fauftus Manicheus ?, to- m Glal ' tam Chrifti Genealogiam ex Evangelio expunxerunt 9. philol.z.2. Et Gentiles adverfus eam obJectabant, ut Celfus, eüm- us que fequuti, Porphyrius & Julianus. 3. Omittendse Run hic fant curiofe difquifitiones genealogice, que non * Span. fünt neceffarize, nec ad pietatem utiles 4, quarum dif- Tim.Glaf, ficultati longe impar eft utilitas. 4. Non ett mi-- uu we randum, fi ea nobis fint obfcuriffima, qug temporibus E S ohek- Evangeliftarum fuerunt notifiima , quia antiquiffimo- erc.c.9, Ium illorum temporum hiftorià deftiturmur, cum ul- *Ham. tià 1500 annos ommes libri pr Hebraeorum | interciderint €. 5. Certum eft, tunc [ tempore Chrifti & Apoftolorum. ] & integras exftitiffe Genealogiarum defcriptiónes, & rationes earum motiffimas fuiffe t. Privatim & publicis axchivis affervate fuerunt integre omnium filiorum Davidis Genealogis : inde vexo Evan- gelifte has Genealogias defcripferunt v, Erat etiam in | ]ud&is non modo hoftüilis in Evangelium animus, fed & peculiaris libido contendendi de Genealogiis. Si quid ergo hic fuiffet quod miniis recte fe habuiffet, certe illi, qui alia quavis cupidiffim? arrodebant & calumniaban- tur, indubie hic acerrimé contradixiffent ; quod & plaufibile fuiffet, &cx. Cüm autem ipfi Pharifzi nihil hic reprehendere potuerint, hoc fidei noftre fufficit, Je- fum ex femine Davidis natum effe : nec decet nos id indubium vocare. Etcüm Mattheus in Judeorum potiffimiim gratiam Evangelium füum confcripferit, nifi veritas hujus Genealogiz illis certó conftitiffet, ftu- pidiffimus fane fuiffet, fiquidem ftatim in limine fine ulla neceffitate ità crafse impingere, & fe Judaeorum ca- - villis obnoxium reddere voluiffet, quod vel cogitatu.ne- ' fas. [ Atquehzc in genere dicta füfficiant, nam fpe- ciales difficultates in locis füis occurrent. ] j'Dmax ] Hebraicis nominibus adduntur articuli, ut cafum & fexum poffis diftinguere 5. «i Judam & fratres ejus ] Meminit hic fratrum Juda, non veró ante fratrum Ifaac aut Jacob: rz. quia illi omnes adoptati E Bru. 8 pi, * G, o f Liharm. inquarto p.55. . $ Span. in SWal. Doc . funtin populum Dei *, quia ad illos, non iftos, factaeft | promiffio de Chrifto d: 2. ut Chriftum velut cogna- tum omnibus Tíraelitis commendaret * :..3. ad folati- um Decem difperfarum Tribuum, quippe quibus non minüs quàm Duabus, datus eft Chriftus*: 4. adamo- liendum Jud&orum invidiam, né videretur folum Ju- dam à Jacobo genitum ftatuére 2. | | 3. Et Zaram | Hunc addit; ad memoriam illuftris rei qu£ in horum partu evenit; gradus futurus ad cre- dendum partum e virgine ^: quia hic. & Phares eodem partu editi funt!: quód Zara priór manum extra ute- rum proferret, veluti contendens cum fratre uter primo- genituseffct & parens Chrifti F.. — ^ «f De( vcl, Ex, Er. Thamar] Tn tota Chrifti Genealogia, nulla fancta- - rum mulierum extat, prater matrem Chrifi nominandam!:; fed Rabab., meretricis & alienipenz ; Ruth, Moabitidiss Berfabee, adultere 5 & híc dbama- vH, qut extra legitimum conjugium conceperat. Prz- "meceffario |. IO 20 30 0. 60 ls re quodam extraordinario defignarentur n. Ruth. ] Moabitide o. Synopfes Griticorum c aliorum termifit Evangelifta quod ordinarium erat, quod autem fingulare & dubium, expofuit". Non dedignatur Chriftus ex peccatricibus & gentilibus nafci, quia yenit ut utráfque falvaret ^. — «| dram ] Ità 5y. Ar. Eth. Qui Syris & JEgyptiis?, & Hebraeis, D! Ram P, Ruth 4. 193. quod eít excelfis *... [ Vide ad Luc.3.33- ] Vide & Job 32.2. Aram, exgo & Ram (ant fynonyma *. 4. Salmon | Hcb.]12 20 & N2?U, Ruth 4. 20, 2 1*. - s. Salmon ( quem multi ex Hebreis putant fuiffe Ibzan Judicem, Jud. 12. 10. fed ex mera conjectura ; nec Boozo congruunt 30 liberi Ibzanis, &c V. ) estem genuit Boom de Rabab | Sub. wxore, Pi. caupona. five meretrice illa Jerichuntina *. Hoc non habeturex V. T y. fed ex traditione Judeorum . Fatentur. Hebrei Rachabem Principi alicui Ifraelitico elocatam fuiffe, de perfona tamen errantes 3. Qu. Quomodo SaLmos, qui vixit circa tempora Jofuz, gezuiffe dicitur boozum, qui trecentis polt annis vixit, circa tempora Heli, tefte Jofe- phob? Aut quomodo inter Salmonem & Davidem, non nifi tres viri, Booz, Obed, & feffe, numerantur, ciim conítet 366 annos intexcelliffe c? Refp. 1. Tres fueruüt Booz diftincti, filius Salmonis, nepos & pronepos, & tertius faltem duxit Ruth, & hic nominatur, reliquis .duobus híc prztermilfis, ut aliis pofiea fitd.. Non pla- cet: hoc non modó fundamento caret, fed & contrari- ur eft tribus Scripturz locis, ubi in ejufdem feriei enu- meratione unius tantüm Booz mentio fit, Ruth 4.20,2 t. IPar.2.11,12. Luc. 3.32 Y. Refp. 2. Certum eft, hiftoriam Ruth non pertinere ad. etatem Heli, fed cà long? vetuftiorem effe f. — Refp. 3. Alius hic eft Salmon abillo Principe Juda, & alia hec Rahab ab illa Jeri- chuntina8. Sed hoc non eft verifumile, quia gravibus de caufis Rachab & Ruth h.l. memorantur *, | Refp. 4. Non ett incredibile, quatuor homines, ejus prafertim temporis quo humana vita, five natura, five tempe rantiá, longiüs tendebatur, 366 annos impleviffe ?. .Po- namus, r. Salmonem & Rachabum juvenes admodum. fub ingreffum in terram Canaan, & grandz vos demüm generáffe Boozum » 2. Boozum, Obedum, lai, fingu- los centenarios genuiffe; quod illo tempore, quo cru- .dioradhuc & vegeta magis-hominum erat fenectus, & tas major, non ett mirum, ut patet exemplis Abrahami, Rom. 4.19 *. Mofis, qui annos attigit 120, immenfis licét laboribus exercitus * 5 Calebi, Jof. 14. 11. Nec defünt exempla eorum qui anno $0 genuerunt apud Plin. 7. 14- Intercelfit etiam extraordinaria benedictio in Majoribus illis Chrifti prole ditandis, ut illi characte- & contemptum, ut patet ex 1 Sam. 20, 27. & 1 Reg. xolg cm rM 6. David Regem, viv &aGMi m» Baei&a. .] Repetitusare ticulus emphafi non caret 4, ut difcernatur ab alio quo- piam Davide; ut infignité Rex intelligatur r. -Davidem cum emphafi Regem vocat T, vel, 1. quód Hebraei eum | honoris causà fic fere nominabant: vide 1 Reg. r *. Vel 2. ut hic notet fecundum populi fub Regibus fta- tum 5 nam primus fub Judicibus fuit v : vel, 3. quia pri- mus hic fuit Rex Juda x, à quo regnum populi Dei fzli- citer inchoatum, & per multos pofteros propagatum eity. Priüs quidem Regnum coeperat à Saule ; fed,quia tumultu hoc & improbis populi votis contigerat, cen- € effe | Vixum obfcarum * Span, duba. . p.14. f Ibid. 15. £ Q. in Span. h Span. P. 16e i Mal, k Span. ! Span. Mal. * Ma]. ^ Spanabs 9 Bru. P Bru.fim, Mal. 3 Ec. fitn. Er. * Er, T Btu. tQ: Y Bru. fim. Pi, * Sch. fim. Be. 7 Bru. fetur demüm legitima in Davide mutatio s praefertim - quantum ad Dei foedus, &c.|. vel, 4. quia: perpetui Regni promilfio illi facta eft 7; vel, 5. ut oftenderet, Jc- | fum verum effe Regem, legitimum Regni Davidici hz-- redem 3 ; vel, 6. ut oftenderet, quomodo Regia ftirps excifa jam fuerit, &c ^. B litera hic [. in A461] locum Greci ipfiliteram fextam que nunc in numeris ordi- quo apud Hebrzos loco confpiciebatur , exprimebant hoc modo, &«J, ut ex Varrone & Didymo tradiderunt — Cornutus, Marius Victorinus, Prifcianus , & Donatus*, li Calv. in. Wal. z Mal.ex z Bru. b Sch, obtinet s& J5e«uga, quod jam fcribi defierat $ itaque . nem fuum fervat, at olim, in Alphabeto quoque, eodem - cG,- 4| Ex, &c. "Ex Tis 7& OX« | Exea que (fub. fuerat — uxor, Ex. Ti. Be, Pi. Camer. &c. ) Urie, Be, Pi. &c. Pyrrhi comiubio feruas ? Nam Gc uxor, & quondam, de- | eit, ut plenus fiat fermo. Mulieres in hoc (enfi [lege | Similis locutio apud Virgilium, -Hedoris. Andromache, een ]. t3 4]dem. Comtmentatorüm in cenÍi | obiter paucee nominantur , extraneo ortu aut criminibus nobiles, quarum hiftoria ad vocationem Ido- lolatrarum & criminoforum per Chrifti: Evangelium proluditd. Porró, hác notá maluit fignare Bethíabee uàm proprio nomine, vel, quia res ipfa nomine illius e ? ? * Er, notior erat » vel, quód ad. myfterium Chrifti & Ecclefie pextinebat ejus facti refricuiffe memoriam * 5; ut mon- Ítraret, tantum abfuiffe, ut ob crimina hzc refciderit - Deus promiffa Davidi facta, ut ctiam ci placuerit, hujus f Bru. 8 Bru. jun. Pi. Sch. h Sch. mulieris minifterio idem füam liberare f. 9. Jeram autem genuit Oziam | Alis dictum Aza- riam $, 2 Reg. 15. 1..1 Par. 3. 12. Gewit quidem - eum, generatione videlicet mediatá i, intermediis tribus, Ocbofiá filio, Tad nepote, 4tmafià pronepote 5, ut patet ex 2 Reg. 8. 24. & 11.2. & 14. 1. &2 Par. 26 11. Hic porró multi putant defeciffe Salomonis lineam, Ochoziá fme liberis moriente, & fuccefliffe in Regnum Joam ex pofteritate Nathan. Quibus repugnant, 1. hic locus; tunc enim dici non poterat. Toram genuiffe Oziam :. 2. a- lia fcripture loca, 2 Reg. rr. 2. 2 Par. 22. 11. ubi Jjoas Ocbofie filiw dicitur; &k 1 Par. 3. ir. ubi nati- vam Salomonis progeniem defcribi ex co conftat; Chem.&c. P Gom. y. 17. * Li. ho, 1G. ad y.17. x Li-harm, 4t tPi55- TSpan. - fim. Bru. Hilar.in - Er.ad - V. 17. tSpan. fim. Bru. Li. : *Brv. : * Li, ho. || Span.ex Mal. * Span. in Wal. *Libarm.- 4'* pae : Li ho, | ^ pi. & 2 Par. 23. 3. collat..cum 2 Par.22..9. Quibus adde, quód etiam Salomoni promittitur regnum per- petuum ,.2 Sam. 7. 13. nec ob peccata plané aufc- rendum, Pfalm. 89. 20, &c. Confer 1 Reg. 11. 1r, 412,13 7, Qu. Sed cur hi tres, Achafias, Joafus, & Amafias, hic pretermittuntur ? di numeri causá ^, quia voluit Mattheus omnes il- las generationes in tefferadecadas referre ?, opportu- no.ad memoriam juvandam compendio P. Ut me- moriz confüleret, primtum. ftemma omne in tria, tem- pora digeffit, quibus dilucidas 1» 52« attribuit, ante Reg- num, Regni florentis, & Regni ceffantis: rursmque ternis his ordinibus perfonas pari numero adfcripfit; ut folent qui memorie causá imagines locis difponunt. Quod. ut confequeretur, parvi duxit pexfonas quafdam - minis nobiles tranfilire ; quod. & alios hiftoricos, ubi - rem in fummam conferunt, facere videmus, ut Solinum icr à Tud tionem punienda, Exod. 20.*; vel, ob maledictionem - Refp. 1. Rotundan- M AT 1 H. Cap. I. 10 20]. 36 40 $0 unt, Fzlüvero Tebojahimi ; Porphyrius Chriftianis objecit €: quód Jofias dicitur ge- nuiffe Jechoniam, cim tamen ex libris Regum & Para- lipormenen conítat Jofiam habuiffe filios quatuor ézveovs- ws ( aliis nominibus vocatos ) Johanan, qui & Joachaz, Jojakim , qui & Eliacim, Sedekiam, qui & Miattanias, & tandem Sallum. — Unde fequitur, Jofiam avum fuiffe Jechoniz, non. patrem, quia hic fuit filius Jojakim filii Jofue, 2 Reg.24.6. 1 Par.3. 15, 16 d, Omiffo Toa- kimo Jofiz filio, nepos ejus Jechonias folus recenfetur j adceóque computatis omnibus fecunda tertieque teffe- "radecadis viris, in alterutro unus deeffe neceffarió vide- atur*, Nec etiam Jechoniz fratres, quorum híc, tan- quam in Scriptura celebratorum, fit mentio, ullibi le- guntur, Joakimi veró fratres tres, Tochanan , Zedckias, & Sallum; memorantur, 1 Par.3.15 f. [ His difficultati- bus diverfimodó occurrunt.] 1. Textus hicà librariis corruptus cft €. Quod deeft, hic fupplendum,nempe 1^- «eu, inter Jofiam & Techoniam collocandus.Locus ergo fic xeftituendus, "Iezías 5 &ivvnes [ 72» laxeiu, vel 'loayeu* Aaxegu,vel loaxdystyawes | 4^ Isnorías 1: vel fapplendum, "Ienovías 3) &yéynrz àv Ye yoviar k, Prior emendatio firmatur authoritate, tum vetufli Codicis quo ufus Robertus Stephanus, & poft eum Henricus filius, tum prifci illius archetypi, cujus meminit Faber Stapulenfis. . Pofteri- or nititur authoritate Epiphanii. Prior placet Parco, Kemnit. Maldon. Eam multa probant, 1. Codices ali- quot prifi: 2. facilis erat lapfus, quia Grzci & Joja- kim & Jojacin per Texovíar exprefferunt! : 3. quódali- oquin una generatio deeft in tefferadecade fecunda v, veltertia? : 4. quód. Jechonias natus eft fub ipfum de- portationis Babylonice tempus?: s. quód librarii fa- cilé decipi poterant affinitate nominum, jojahim, filii Jofiz, & Totacin, five Techosie, nepotis Jofiz, ideóque Jojekim, quafi redundans expungere, & ojacin, ex Nepote hlium Jofiz feciffe P: 6. quód Jechonias nullos- fratres habuit 45 ut probat 1 Chron. 3.167. Quin con- trarium ind& deduci poteft t 5 verba enim fic reddenda Tecbonia filius ejus (fab. c») dfidkia filius ejus *. Nam fi Jehojakim habuit filios; erg Jechonia filius ejus habuit fratres, aut (altem fra- trem Tfidkiam, & pofteros ejus, quifratres vocantur, more Hebraorum, Gen. 15.8. collat. cum Gen.11.3 1 *- Verüm aliud eft frater, extra. feriem genealogicam fic dictus, ut Gen. 13. aliud in ferie genealogica. Neque indé probatur eum fratres , fed fratrem tantüm, habu- Affe. Veruntamen neutra barum emendationum placet x; I. quia recepta lectio vetuftior eft, & plurium Codi- cum authoritatenixa Y: quibus & fuffragantur Vulga- tus, Syrus, Arabs, Jthiopicus, interpretes, & Evange- lium Hebrzum tam Munfteri quàm Merceri7. Ille gratis finguntur & fine neceflitate:: quia à Salomone ad Jechoniam inclufivé funt 14. generationes ?, Rede. er- 85 fic legitur, prout. & Kimbi legit ad 1 Chron. 3, 15. J fias genuit. Tecboniam, nepotem fcilicet ipfius ex patre Joachim. Ille autem qui non erat dignus luctu & fc- pulturá regum Juda, Ter. 22. 18. non cert? dignus erat qui Genealogiz Chrifti infexeretur b. | Alii ergo nodum aliter folvunt. | 2. Eodem Jechonise nomine homo- | nymo duo diverfi homines delignantur, híc & v. feq c. Jechoniz duo fünt, 1. Joacim 4, Jofie filius, qui & | Eliakim vocatur *, & hic fechouias f; nec id mirum; quum reges Judeorum no €tiam trinomines8 ;. fic Ze —'Ofiar dictus & Azarias, &ch. nomen verb Joacim facile cum vicino Jecbonie nomine confundi potuit; nam & pronun: binomines, vel ela. dictus & Mattania y: fic in Apocrypho Efdrz priore in Latinis exemplaribus hic joacim dicitur Yecbouis!; & ex adverfo ri ae no- men Tecbowie attribuit Clemens Alex. ftrom. lr. 2. Jechonias, Jofiz nepos |, & Joacimi filius "^ ; quem | tamen & ipfum Hebrei temporum digeftores [239 -jaacm vocant, quos fequitur Alexandrinus Clemens, Strom. 1. & Tezyor Jofephus "5 Quum autem pater | dicitur "pt, filius, l'21, non mirum Jojakimum di&um 'Teyorlan, x converíà in x, & p. inv, ob Euphoni- am..' Obj Sed quomodo probatur Joakimum filio uo Jechonie cognominem fuiffe P? & fi Jechonias pa- | ter à Jechonia filio diftinctus fit, cur non diftincto no- |.mine vocatur, & cur non dicitur genuiffe illum, ut in | ezterisfit à? Refp. 1. Id factum ad vitandum «co- Yiay, B4 i Malos 4 Span; dab. 6. * Di. f Sch. eQ. in d Span.Schi; ; Q.inDi Q. in Span.fim. eU J: Cay. k Al.in Span, 3 J.Cap. rcd d Span. T Gom. * Gom.ex Pi. Y GOIIN * Span. y Span. fim. Di; * Di. ? Span; bLi.harm; 4* [*) $6. * Gom.ex Hi. & Ami brof.& L. fic Span. Q.in Be, See * G. ad V. 17. fic Gom.Span: ud i f G.Span. ;B Gotn. ^ Span. iG. ib. k Span. 1 Span. Gom. . " G.Got; Span. H i ? Spán. P Q.iti Gom, 3Q. in Spi E * Span, 9, '* Gom, x Span. . Jechonias, qui etiam vocatur Joacim, bis autem nomi- y Salm. &. - Aug. in Span. * Aug.&c. inGom. . ? Span. fim. Gom. bp ex Thyfio. € G. veriffimam fEntentiam;omnes docti fateantur, eóque no- mine, doctiffimo viro | Antonio Thyfio ] ingentes gra- tiasnobifcum agant d. . Ingeniofa fane eft hzc folutio, 4piin. ; Append. ' ad Matt, * Span. üinub. 16. * PQLex lun. fim. Bru. Mal: f Tun. pa- ral.2, 8 Tl. h Mal.fim. To.in 'Span. i Span. EET Pi. m Bru, -tefferadecadi. [. Id. verb alii negant: ] Nullus eft de- -agnatos, videl. nepotes cx fratre Sedecia, In Chroni- Synopfes Criticorum, Cv aliorum | | van, in Jechouias genuit Techoniam*. | 2. Hi cognomi- nes [ fatis ]. diftinguuntur ipfo tam longi exfilii inter- vallo t ipfis interje&to t. 3. Non eft infolens in S. S. ut in Genealogiis conncxio laxctur, & ità generatio in-- nuatur potitis diverfi nominis indicio, quam exprima- tur. Sic 1 Chron. 3- 17, 18. Salatbiel, filius eji, ( de- ind&, omifsá hàc connexione, filii vero Salatbielis, fubji- citur, ) € Malchiram, &* Pedaia, &c. ut K. obfervat. Sic 1 Chron. 6. 24. Tacbatb filiu ejus, &c. deinde, neglectà connexione confuetáà, Ez Elkaa filiw ejus, 1c- quitur) v.2 5. Et filii Elkana, Hama[2i &c. Vide & v.27, 28 *. 4. Diferimen fatis innuitur inter Jojakim & Jojachin, tum mentione fratrmm , quibus hic caruit ; tum commemoratione. geniti à Jechonia Salathielis 4 $ uertuacia, &c. v. 12. Atqui folus Jechonias Babylo- nem abductus fuit, non item Jojakim, Jer. 22. 18, 19. tum quod in diverfis tefferadecadibus ponantur *. | quz tarnen ratio minis valida videtur, quia idem & de Da- vide dici poteft, quem tamen nemo duplicem facit. Hac de fecundo folutionis modo. ] 3. unus faltem hic eft IO 20 natur,& duorum numerum hic tenet, patris fui & fuum; quafi in angulo conftitutus, ob duplicem ejus conditio- nem, Regiam, ante tranfportationem, & poft cam, pri- ,vatam , pro duplici genere cenfetur?. Non placet: quia fic una. generatio-deeffet, vel fecunda, vel tertie fectus, five 1. in tefferadecade fecunda». que extendit. (tà Davide ad. Jechoniam, inclufive: five 2. in tertia. Etfi enim 13 tantüm hic recenfeantur, accenfetür ta- meniis5, vel, 1. Chriftus, ut perfona ultima tertie claffisc: vel, 2. Virgo Maria, ob peculiarem generati-- onem. Quód enim in reliquis Genealogiis mulieres non cenfeantur, id fit, quia viri, ex quibus conceperunt, pro- geniem faciunt. Quum autem Joftph, hoc loco, non ut pater, fed ut fponfus folüm, receníeatur, ut ex eo profapia tantüm Mariz & Chrifti cognofceretur, fola verb Maria abfque marito mater fuerit Chrifti, merito inter Jof-phum & Chriftum ea fpeciatim memoratur, ac de ea expre(se dicitur, ex qua natus eft Chriftus ut ei híc generationem penultimam, & ex ca, Chrifto ulti- mam, tribuendam effefciamus. Miror, ni, hanc effe fim- pliciffimam, difficultatibus'/nullis implicitam, adeóque 30 E obnoxia tamen variis dubiis. 1. Qusítio redit, cur Jojakim hc omittitur.. 2. Obftat v. 12. ubi Jechonias difert? initium tertie tefferadecadis conftituitur, 3. Ma- iia eundem gradum cum Jofepho conftituit , nec pro itirpe peculiari cenfenda elt, quia ftemma Jofephi, non autem Mariz,à Matthzo contexitur *. «i Ez fra- tres ejus | At nulla fratrum; germanorum quidem, in. S.S. fit mentio. Refp. Intelligit ergo, vel zr. agnatos paternos, nempe filios Jofie, Toacbaz, (ive Tobanan. Sedeciag, &c. 1 Chron. 3. 15 *.. Sic propinqui omnes fratres. vocantur, ut Gen. 13. 8. & 206. 12. & 29. 15. & Sedecias ipfe, quamvis patruus, frater tamen ]Jecho- niz appellatur, 2 Chron; 36. 1o f. vel;2. alios Jechonie 5o óo cis autem recenferi puto duos Sedechias, 1. filium Jofie: 2. filium Jojakimi ; & hic Jechoni füffectus eft,&c 8. Fratres ejus hic nominat, 1. quia omnes fere Regnum. Chrifti tenuerünt^: 2. ut hunc patrem à filio diftin- |. guerct: 3. quód in tempora illorum inciderint extraor- | dinarig mutationes : mexitó eos cum Jechonia conjungit, - utpote, quorum eadem füit, & culpa & poena, Regnum impium, & cataftrophe funefta! : omnes calamitate fuà nobiles: nequeid ab hoc loco alienum, ne quis mixe- tur Regiam ftirpem ad humilem fortunam. détrudi k. €| Ig, &c. ^E»i Tis ueruweolas BaGunovG- ] In tranfmi- gratione, ( vcl, demigratione, Ex. tranfportatione illa, Be. vcl, deportatione, P, 11, captivitate, Sy. Ax. exilio, M. Tre. Non placet: nam Salathiel, qui v. feq. genitus dicitur uer? , &c. poft tranfportationem., in ipfa tamen captivitate, five exilio, genitus erat : rectiüs ergo vertitur in trazf- portatione, quz captivitatis mitium fuit ! : Babylouis, Mo. Ti. Per; &c. "Eres erant abductiones in Babylonem, utconfüatex 2 Reg. 24. & 25 7. quas ueruaeia? num. 70 fing. vocat ^, quia mutuó fe confecutze funt, creverünt- que gradatim 9: quia intra paucos annos omnes accide- rint; & quafi una continuata uerus videatur, coepta fab fojakimo, continuata fub Jechonia & confümmata (üb Sedechia P. Obj. At Jofias in captivitate non ge- nuit, quia ante eum obiit, 2 Chron. 34. 28. collat. cum 2 Reg. 24. 13. .Refp. r. Hoc diluunt ellipfis, prono-- nominis 7/e, & verbi fubflantivi yo»réras *, qua trita eft, & commoda conftructio T. Vox &» non eft referen- da ad verbum remotius, geszit, (ed ad proximum, fra- ares ejus, fapplendo, qui fuerunt 27 deportationte, Gc *. Enallage hic eft prepohitionis, que frequentiflima eft v : &m pro &x, & ài ueruiscfae eft pro rés &x uerumectas , b. e. qui fuerunt inter eos qui Babylonem abdutii fuut captzui, -Nam eeniyieia 1424 pxoptie 2pfam multitudinem bomi- num deportatam, non vero tranfportandi atium. aut tranj-- fortationis tempus, fignificat *. Vel, 88 pro de, 2, vel ad / ponitur Y, utin Herod. l. 1. p. 1. Abnavigantes ém "Avyisde, ad Zgyptum s. & 1.2. p.59. &m' "Aisoziney )tem, 431 Xveinc, ad. Atbiopiam, ad. Syriam, Gc. tà h.l; fen- fuseit, Jofiam genuiffe Jechoniam ( patrem nimirum, 16 n'Span, ? Brü. P Span. 3 Qin. Go. r Gom.ex ]un.& Be; & Pi. t Gom. . * Brü. | Gotn. P;. " Catn, fiin.Span, * Cain. Y Gom. Span. 2 Gott. h. e. Jojakimum ) zz, vel ad, tranfportationem, nectem- pus generationis, fed genitorum fors mifera indicatur 2, vel nomina eorum qui ante deportationem, five ufque ad eam, geniti fuerunt 5. Ità egregia eft antithefis inter Ai h.l. & uz, v. feq*.. & 76 &m coincidit cum £ac, ficut & uer cüm &m, v. 173. Illa autem verba, € fratres ejus, per parenthefin inferta. funt Y. Sed parenthefi nón opus eft: Jofias enim & Jechoniam, h. e. Jojakimum & fratres ejus genuit amté, vel, wfque ad deportationem. Porró, vc 45i mie uertisei as xefexri poteft ad omnes gene- rationes antecedentes, illas videl. preceffiffe tranfmi-- grationem, & ad illam ufque fe extendiffe, quos ter- * Span. ex Gom. . 5 Span. e Span. ex Góm. 4 Span. * Gom; minos fibi figit Mattheus etiam v. 17. ità ut v. 12. in- - cipiat defcribere generationes deportationum fubfequen- tes f, 3. 'Em notat tempus quo res gefta fuit £, non tamen ftricté tantüm, fed interdum cum latitudine ^, ut Marc. 2.26. Luc.3.2 i. 'Ez ergo hic vertendum fub,velcirca k 5 q.d. inftante tranfportatione !. "T'em- poris laxior defignatio "^. "Es idem hic, quod à He- brzis. 4 faepe valet circa;vel prope, ut Gen. 2. 2. Perfe- cit C23 in die feptima, 1. €. jam ante illam, & Exod. Jechonias & fratres fimul .& femel generati funt, fed faltem in latitudine aliqua temporis ?. 12. Pofl tranfmigrationem, &c. | Obj. Genuit illum in tran[migratioue. Refp. Üütrumque verüm. | Mesurzacias - fumitur, vel, 1. pro wemwuepe, five ipfa tranflatione, &c. ut h. l. fic genuit pof, &c. vel, 2. pro toto captivitatis - tempore: fic genuit 2z,&c 9. «[ Tecbonias geutit Salatbiel | Vel, 1. improprie P: non quód vere fuerit 1-ejus pater, fed quód illum füccefforem fufceperit in ea dignitate quz jam apud Judzeos fumma erat 4. | Id. probant his argumentis. | Arg. r. Ex Jer. 22. 30 f. ubi Deus minatur non fine juramento, ipfum fore Y 9 abfque liberi, ut RR. exponunt f. .| Refpondent alii. ] r. Ioproles dici poteft , non abfolute, fed ratione prz- fentis, ante captivitatem, ftatüs *: improles fuit ante captivitatem, non poft eam ", 2. Comminationes fepe cum tacita conditione fiunt, zifi refipifcant ; ut. Ter. 18. 7,8. Joh. 3. 4. quód & h'c locum habet, fatentibus Rabbinis*. Pawitentiam, inquiunt, egit àn carcere, quà editium boc penale evacuatum ef, inquit K Y- 3. "Y W proprie fignificat Zelratium, indeque miferum, vel hi- — beris, vel patriá, bonífque deftitutum ?, unde Aq. fleri- lem, A], t1 crefcentem, Sym. vacuum, o. & "Th. abbomi- uabilem & abdicatum, interpretati funt *,. Caeterum $6. habent iexfux]ov, voce precoms exterminatum, extorrem atque abjectum. Optime hoc convenit cum verbis pre- 4. Non negat Deus Jechonie, aut femen, aut principa- tum, fed faltem profperitatem in principatu, exprefse enim dicitur, No profperé aget vir de femine eju, &c ^. Axg. 2. Salatbiel pxoprié erat filius Nerz , Luc. 3. 27 4. Reíp. Duo diverfi Salatbieles erant, unus Matthei, ex -linea Salomonis, alter-Lucze, ex linea Nathanis*. Inft; At uterque Salatbiel evat pater Serobabel, Refp. Duo um 12.15. Idémque de zi h.. probat rei natura. Nec enim - pariter erant Serobabeles, Similis eft, duorumaut pluri- * Span; E Pi. h Span. i PrSpan. k Bru. Span. ! Span, fim.Ham, un G. ? Span, eSpán. .— P Pi. fic "e Li&c. 3 Li, ho. & harm. Ps6. — f£LL&C. T Li.harm. Ab. tGom. Y Span.ex - Gom. x Gom. yli. ho. ? Gom. ? Gom.ex Hi. cedentibus, Jer. 22. 28.&c. Cwr ejecti effentipfe & fe- men ipfus, €» projedi im terram quam. on norunt, drcb, » Gom. e Span. 8 Pi. G« Li, &c. - *$pan, ^. ex Gom, pui . ^ Span. ex (0 0 2$. zs E 17 Commentatorum 1n tim eodem ordine füccedentium, concurfus, Luc. 3. 24. | — "Muttbaii,Levi, & poftea, verf. 29. Mattbati, Levi, Sic 't Chron. 6. 7, 8. Zmarias genuit Acbitub, Achitub genuit Sadocum, idemque de quatuor eorum nepotibus repeti- fGom. türv.12f, [A:g.5. A páribusexernplis. ] Sic Baafha - . dicitur pater Ababi, y Reg. 20. 54. non quia genuit eum, £Li.harm. fed quia antecefsit£. Et 1 Paral. 3. 16. Zedekias dicitur ib. filins, vel Tozkimi, cujus quidem fuit frater, vel Tecbonie, . eujus fuit avunculus, eo quód ei in dignitate Regia fuc- ^Li.hoe. cedereth, Sed hocalienum eft. 1. Nova eft illa filii fig- - . mificatio, & à Scripturz phrafialiena. 2. Non de filz, fed de giguendi, voce, difceptatur. 3. Zedechias erat Jo- fis filius, ibid. v. 15. alius ergo omnino eft Zedecias, qui Gom. Jechonis filius." Vcl, 2. propri&. Ttà & Pi. qui prifti- Nu. nam fententiam candide retractat!. | Id fic probant. ] Span. . Jéchoniam plures hábuiffe liberos conítat ex Jerem. 22. iGom, 28 ",& ex 1 Chron.2. 17 t. ubi Genealogia cjus defcri- "Span. . bituro, Refp. Filium ibi dicit juris fuccefforems nam Gon eum in tnodum folet 3usz^oyet. Neque id ipfe ignorare e Gom, f16$ patitur: ndr paulo ante filum Tecbouie fecerat Se- PG. ad . deciam, qui ejufdem Tecbonie patrum fuit, 2 Reg.24.17P. . Luc, 3.23. W| Salatbiel autem "genuit Zorobabel | Obj. Zorobabel a Q. erat Pedaie filius, 1 Paral. 3. 19. non ergo Salathiclis a. Refp. 1. Salatbiel gemuit Zorobabel, satione füccefsionis DE PE inprincipatur. Sed durum nimis eft và yz», gignere, TSpam — cofenfu fumere t. Refp.2. Gemuit eum, ut avus t, me- dubiz. diatéperfiliumejus", Pedaiam*. Quem hic omittit, t Pi, vQ. in vel, £. tanquam virum obfcurum 1: in Zorobabele enim Span. fim. Cepit iflius familie gloria|. Vel2. quia fibi precise Bru. tyes tefferadecades recenfere propofuit *. Sed neque hzc. ibm. folutio admittenda, quia Pedaiz non erat filiu, fed poti- cer U- is fearer, Salatbieli s alioquin fals5 diceretur, Jechonie i Li.harm, fuiffe plures filz, 1 Chron.3.17 Y. Exc. Imó erat &ali- | T Pifmil. u$ feehonit filtus, rempe "85, vel "OS, Afir7: quod | Jun. : ySpinib. malo, cum Hebreis, pronomine proprio, quàm pro ap- z autem Jechonie vinti, vel ducatcerati; "Sebealtiel filiw Cuf.. Quant Tonem firmant, tum, 1. accentus Za- vh fi vox enim 2 pof Refp. 3. Diverfus eft hic Zerobabel ab co in 1 Par.5. quia - hujus filius eft Abiud, illis autem in 1 Par. 3. non A4bi- S To.in a4, fed Mefilzm, &c 4. Mihi planum videtur non agi | SPA — jbi [1 Par. 3. ] de Ethnarcha Zorobabele, quem Salathi- elis effe egeri?mo:, omnibus erat notiffimum, fed dealio gentis ejufdem, qui inter ceteros Repiz fürpis nomiria- tur. Nam & liberi ejus Zorobabelis alia habent nomina: quam qus aut apad Matthzum aut Lucam exftant: ità | ut'ad folutionem naturalis & legitimi? fucceffionis cong | fugere híc non liceat. Et apud Efdram, Nehemiam, Ag- gseum; Zorobabel Ethinarca, nufquam Pedzje, femper, ut : hic; cam Matthzo quàm Luce; Salatbieli, filins dicitur: atque iti cum fepeappellat Jofephus, diligens harum réruminquifitor. Huic autem Zorobabeli ampliffimz à Deo facte erant promifliones de Regno'n ejus pofterita- ' té firmando: undein ejus perfonam nón mins quàm in xG, ad Davidis & Abrahami concurrunt Mattheus & Lucas €, |. - Luc. 23. Refp. 4. Salathiel fuit primogenitus Jechoniz: unde «T —— &aiperm vocatur 03, filiu (i. e. primogenitus) ejus. - Val- . deitaque probabile eft, Salathiele abíque liberis exfün- - E &o, Pedajam fratrem, pro jure Leviratüs, ducta ejus ux- ore; femen ei füfcitáffe; atque hinc factum, ut Zorobabel |. Salatbielis, non Pedaie; filius dicatur, & hic,& in Efd. 3. fg d. x2. Q Ae rrt E ue : - epan mee — I3. Zurobabel —aenuit Abiud | Obj. At x Par. 3. 19. 6. fed. &' pofteri Abiud h. l. alii prorfus fünt ab iis. qui 5 Q. inPi. fim. Li. harm. . i Lijb.Er. ad Luc. 3. Q. pellativo, accipere, cim & ipfa, ni fallor, conftructio | »G. ad id magssexigat?. Refp. "D potiüscft nomen appel- | luc.3. làtivum, & notat vindiam aut captivum. Verba fünt | - *Spanib. 53 2N' 'oxtB "Dx 17123. 7721. quz fic reddenda, Fili | fipra DW, cui Munach infra 122 infervit, id | . quod cónjunctam urget conftru&tionem, :* 032! & "ON, | tanquanr jets jectivis tum, 2. vocum ordo: | oft 2:776 collocata, non poft DN, | tliho, Genéalogiam m Salatbiele figit, non in "P omnino c. | filis Zorobabel funr Meful'am & Hanasiuss non Atiud y. | - Refp. r. Mülti binomineserant apud Hebre- |. M AT T H. Cap. I. 18 Quzft. Unde Mattheus banc .Genealogiam contexuit, quum nihil deea habetur in V. T? Refp. Ex tabulis Ju- deorum geneálogicis, quas illi ftudiofifsim? & confcri- bebant & affervabant in locis publicis, Archivis urbium, & inprimis in "Templo Hierofolymitano. Vide Neh. 7. 64. & Eufeb. hift. Ecclef. 1.7. Eas inprimis curabant Jud£i qu& de tribu Levi , n& Sacerdotium invaderetur, & detribu Juda, & maxime de pofteris David, ob Mef- fiam inde nafciturum. Harum autem authoritas z£ióm- 10] s & indubitataerat apud Judzos: alioquin Evangeli- ft: fe obnoxios feciffent cavillis Pharifeorum, &e. (qui tatnen de ea nullam litem moviffe leguntur, ) ídque fme necefsitate , quum facile erat iis, vel, nullam Majorum Chrifti per Jofephum Genealogiam texere, veljaliquam eX V. T.defcribere, &c!. — .$| ELaczm autem genuit !Span. 4zor | Evangelium Matthei Hebraicum vetuftifsimum du^. 12- fic habet, Elacim gewuit Abuer, C Abuer genuit A- D mor.Gc. Quá beri interpofitione completur teffera- siam.pi; | decas, quz alioquin defectiva videtur ^. Sed nova pror- fim.D. 20| fushec eft lectio, nullà Grazcorum exemplarium alia- "Ham. | rümque Verfionum authoritate comprobata?. Aliquot 9Di. inter Zorobabelis & Chrifti tempora omittuntur à Mat- thao, fine quibus expleri tempora fatis commodé rion poffunt. Quot vero omifsi funt difficile dictu eít, cüm [epe eodem temporis fpatio familie inter fe comparata Jw&as habeant unáaut alterá plures & pauciores ; quod in omnibus ftemmatibus videre eft P. — PG. ad. 15. Mattban autem genuit Jacob | Ex uxore Eftha, Luc. 3.23; tefte Eufeb. Hiftor. 1. ó 4. | - 4 Bru. 36 16. Jacob autem genuit Tofepb |] Qu. Cur Mattheus * Genealogiam Chrifti hic ducit ad Jofephum, cujus filius illénon erat? Cur non ad Mariam ? Quid illud ad Mat- | thai fcopum,qui erat Chrifti, non Jofephi, Gencalogiam | texere? Sicobjiciebant Celfus & Julianusr. Refp.r. Ut * Span. | feaccommodaret multorum opinioni qui putabant Chri- | ftum effe filium Jofephi, & fic demonftraret ex eorum. | hypothefi Jefum effe ex fémine Davidis t. Sed noluit E Spiritus S. veritatem falfo medio probaret. 2. Quia Janf.in |. | Hebrzi non folebant foeminarum Genealogias texere,fed Dicet 40| virorum faltem *: innuptarum puellarumi Génealogi? v Span.ex: . .| petebantur à Patribus nuptarum, necnon defponfarum à Chryf. & | maritis: unde axioma Judaicum M2 CON i^r8UD Ambrof. , T'WBUO matris familianonfamilia*. Obj. Exftant Ge- x span. , nealogiz mulierum, ut Judithz, cap. 8 Y. Refp. Aliud dub.14. - | eft foeminze Genealogiam defcribére, quod ibi ht: aliud dee | Genealogiam viri per foeminam ?. Hoc tamen non folvit. sys; | quzftionem: poterat enim Genealogia ufque ad Mariam * Span: . per hos viros, de more, ducis Maria vero fola, quia pre». P* 72- -. | ter confuetudinem conceperat, praeter confuetudinem 3 a| numerari. Itaque hanc rationem alterá ratione corrobo- - | rant, dequaítatim *. 3. Non aliena à Chrifto exifti- * Mal. | manda eft origo Jofephi, ciim natus fit Chriftus ex ea. . quam Jofephus in matrimonio retinueritP. Nam fi ea 5G. | vis eft Legis, ut partus vidus ex agnato defuncti viri | conceptus in omne jus defunctifuccedat,nonaliter quàm —. : fi ex ipfius genitura ortum traxiffet €, (& proles à fratre. * G. fim. -genita, femen vocatur, non illius per quem fufcepta ett, Spalat. id fed illius cui fufcepta eft, nempe fratris fine liberis dc- Ae ; fancti, vide Gen. 38. 9 4. ) quidni id quod fine humana spafar; 6o | opera ex legitima illius conjuge natum eft, quafi ipfius ib. — | folo divinitüs infitum, ipfius proprium cenfeatur? At- que hinc eft, nimirum, quód nontantüm ab Evangelii |. fcriptoribus Jofephus pater Cbrif;, nuptiis videlicet pa- . trem demonttrantibus, nominatur; fed & Chriftus om- . ria obfequia atque operas illi preítitit que exfpectari - poffunt à filio in facris paternis conftituto. Quód fi ubi- - que gentium adoptivi liberi ex ejus gentis, cui velut in- fiti funt, nobilitate cenfentur, quantó juftiüs omnia jura gentilitia Jofephi, ac promifsiones Divinz ipfius Majori- — 70 | busfacte, ad Domittum Jefum pertinebant *? Abunde *G. |. conftat, adoptiones apud Hebreos obtinuiffe ante Legem - . Mofis; vide Gen. 16. 2. & 48. 5, &c. pofteáque in illa - ipfa Lége confirmatas, ufque & variisaliis modiscon- . ftabilitas, ex Leviratione videlieet, & ex Redemptionis. , jure primario & tranflatitios vide Deut.25. 5,&c. Ruth — ; |Cap.3. G 4. imó & ex mera educatione & enutritione ; Genef. c. 50. v. 23. 2 Sam. 21. 8. Either. 2. 7,15. quee | omnia.non nifi in proximis agnatis locum habebant, ut ex dictis locis conftat. I1deóque vel ex eo folo quod quis -—, Y -19 . 'ergó [ Luc. 3. 23. ] fic interpretor 5. tque ipfe erat Tefin, | Bert. Luc. fran. p.1144. in Append. Cnt. f Bru. E Spalat.- quis aliquem pro fuo aleret & educaret ;. inde ille me- ritó fuit pro agnato proximo & adoptato hilio habitus, . imó & films appellatus. Cüm crgó Chriftus à Jofepho educatüs dicitur, Luc.4. 16. hinc & Jofephus Chrifti pa- rens, & Chriftus Jofcphi filius, fzpe vocatur. Hinc con- cludo, Chriftum fuiffe proximum agnatum & heredem ipfius Jofephi, ac proinde, eum cjüfque matrem Mariam | communem cum Jofepho Genealogiam habuiffe. Verfum . incipiens effe quafi annorum trigismta, ut cognetudine rece- ptum erat, filius "ofeph, qui fuit filius. Hlelz: i.e. erat filius Jofephi ejufmodi cujufmodi, moribus Lege Mofis confirmatis, Jofephus Mariz maritus adoptare & pro fuo habere potuit. Té v hic conjungi pofsit, vel,cum vo- ce apyóuevG-, vel.cum fubfequentibus. N«uífe$e proprie fonat, Legibus comparatum e[fe :. Moribus, vcl, Lege moribus confirmatá, receptum efe. Scd 8c 09S Hebraeis nonfo- - làm jj & leges fignificat, fed & confuetudinem, imo e id quod lege moribus confirmat invaluit). Jofephi legitimus heres Jefus fuit, quippe filius ejus;jnon quidem naturalis, nec tantüm putatitius, neque adoptivus, fed reipsá pro- prius ac legitimus, ipfi legitime natus ex uxore, qus ipfi legitimo matrimono juncta eft;ideóque una erat cum Jo- fepho caro, Deo legitime operante, qui nihil non legiti- me operatur, cujus libero dominio non fubtrahit uxo- rem mariti auctoritas. Cüm autem füccedat jure Genti- um jn paternam hzreditatem is qui folius publice fame teftimonio filius habetur, quanto magis filius legiti- mus, &c? Quocirca à Jofephi morte Chriftus erat Regni Davidici heres... Quod cüm Mattheus demonftrare vel- let, fuit ei Jofephi Genealogia condenda, nofi nuda Ma- , riz, quz, viris relictis, heres effe Regni non potuit f. Mater filio fuo nunquam communicavit tribum, fed fo- lus pater, five naturalis, five legitimus. Chriftus ergo - erat verus, non quidem naturalis, fed legalis, Davidis fi- lius, non propter matrem, quz forfan erat ex ftirpe Aa- ronica, vide Luc. 1. 36. fed propter Jofephi, qurerat de domo Davidis, ftirpem, quam Chriftus quidem zatura- liter pex patrem hominem fortiri minime poterat , eam autem egaliter, plene & perfeGte per legalem patrem for- titus eft. Illuftratur hoc exemplo Levirorum, &c 8. [ut füprà dictum. | Ingéniofa quidem eft hzc opinio, & plaufibilis admodum.. Sed ei nonnulla obftant: 1. quód Mefsias nafci debuit e tribu Jude, zztzrali xatione, non legali faltem, ut facile probatur ex Gen. 49. 10. & Efa. - II.I. (ubi non dicit virga inferetur trunco, fed V4 egre- diétur de trunco, Ifa : ) & Pfalm. 132. 11. de frutiu ven- tri, &c. quod ad Chriftum applicatur Act.2.30. Et | Chriftum, ratione P. Virginis, defcendiffe à Davide con- . ftatex Genealogia Luce, & ex Rom. 1. 3. Hebr. 7. 14. h Spaf, Dub. 22. p.31... ! Span. dub. 14. p:67.Mal. ex Hi.& - ' Aug. & Ambrof. &c. Bru. k Bru. * Span, p. 68. 2. Matrem hlio tribum non communicare in exemplis ordinariis datur, quia id juris paterni erat, híc negatur, Qquia pater deerath. 4. Satiserat Jofephi Genealogiam contexi, ut indé Marie genus dignofceretur, cim nu- ptie non quzrerentur extra Tribus fecundüm Num.36. 8, 9. prefertim'à piis, qualis Jofephus i. Obligabat hec Lex filias, que aut erant unigenitz, aut nullos habebant - fratres, qualem fuiffe Mariam "Matthaeus intelligendum dat*. Sed hec folutio vindicanda eft, quia nec paucos, nec leves, patitur fcrupulos!, Quod receptum eft, etiam 6o Marie ftemma poffe ex Jofephi ftemmate colligi, non arbitror fatis recte füperlkrui iis que vulgo ponuntur fundamentis. Nam quód aiunt Tribules Tribulibus nu- bere debuiffe, neque perpetuum cft, neque fi fit, eb ufque. valere poteft, ut etiameex Davidis familia Mariam fuiffe: natam indé appareat. Quare ftatuendum non modó ex- tra tribum, fed n& extra familiam quidem, nubere Mari-- am potuiffe? quod verifsimum e(t, quando fratres con- fanguincos nullos habuit. Nam puelle YHaclitides, que fratres non haberent;Lege Mofis jubentur nubere agnatis proximis: idque detinitum exftat, Num. 36. ex fpecie faci qu& (e Mofi obtulerat. Vox enim t aD, qu£ ali- quoties ibi reperitur, non tribum, fi modo tribis nomine dedvvhipbony | duodecima pars |] T(xaclitici populi intelli- gatur, fed laxiore fignificatu JHirpem notat , prefertim hoc loco, ubi additur vox altera i D8UO, Gus eft fz- milia: ità ut X38 PD DÜBSIUD. proprie (t £usiliz Jlirpis paterze.. ande Lxx h.l. modó 252^, modo QUATY, nominant. A4» apud illos partem effe integre tiibüs, Synopfis Criticorum c ahoram IO 20 30 40 Es 49 ex Tofu libro apparet. .Sed & tvi pro: familia ufugpat Jofephus, ut cüm evags dpgepedixde ( familias facerdota- les )nominat Belli Jud. 1.4. Sic & ipfe & Lxx verterunt C180 [lege "90D ] 1 Sam. 20. 6. ubi de familiari, non tribuli, convivio agi videtur. Et vicifsim zuze di- citur interdum quz proprie eft eii, unde 12. swrereoer, ACt, 7. 8.1. €. evadapyor aut. dpyizvAor, (. Principes tribu- um,) utloquunturalib. Quare manifeftum, voces illas non femper idem fignificare, fed pro materiz diverfitate varie interpretandas. Uitautem h; 1. familia intelligatur, exigit hec ratio Legi addita, N& bona avita mancipii jure ad extraneos deveniant, quod non tribuum tantüm, fed & gentium familiartmque, confervandarum causá con- ftitutum effe, ex fimili Lege quz eft de Redempturis in- telligi poteft. Hincis qui Tobiz hiftotlam fcripfit, mo- 20 ris Judaici non indiligens obfervator, Saram virginem - cónquerentem introducit, quód pater ipfius filios here-- des non haberet, neque vero effet frater ei, cujus filio (e uxorem ex Lege férvaret, c.5. 18. Nec fecüs is qui Judi- the hiftoriamícripfit, maritum ejusait füiffe non modo 7»5 QUAM aU We, fed mis zreixe aime. — Chryfoítomus quo- vix poterant iisin locis viventibus ubi maxima Judao: rum erat multitudo, ità Legem quam dixi Mofis inter« pretantur. Legibusfan? Atticis, quarum antiquifsimas ex Mofis Legibus defumptas , ac tantüm mon defcriptas effe, facillimum probatu eft, idem quod diximus inveni- tur conftitutum. Vocabatur autem puella talis, five fola. ex affe heres effet patri , five forores ; non etiam fratres , haberet, vulgó ione" , ab ipfo Solone éuané ne , ab aliis etiam v«ze?x G^, Ad quemejus nuptiz lege perti- "que & Epiphanius; quibus mores Judzorum ignoti effe . nebant, agnatus nimirum proximus, is dicebaturéb4- :- uius O-, aut, ut Donatus vult, &mdtZoutm, ex puelle perfona, quz lege maritum petit. Eam Terentius Latis . né vertit infcripsítque Phormionem : in. qua fabula hi funt verfüs ad eam legem pertinentes, Lex eff, wt orbe, qui [unt genere proximi, Tu uubant, & illos ducere eadem. bec lex jubet. Ibidem Donatus, Orba proximo nubat y. Orbam proximus ducat, Lex Attica eft. Grgca legis ver- ba apud Sopatrem extant, Tà efe &md'rta (Go Ó dry «d. Sed & apud Diodorum Siculum lib. 12. indidem fumptum illud Adelphis, Fic meus amicis ill; emerit - proximus :-. Huic leges cogunt nubere. banc, Ft eft apu d: Demofthenem , Ifeum , aliófque Oratores Grecos fre- | quens ejus legis mentio, ut & apud Ariftophanem & Pollucem. Apparet ergó quod dixi, non ad omnes puel- las hoc jus pertinuiffe. « Quippe, ut Ariftophanes ludens. ait, non poteft ulla effe éshoweG- , o/loev dJeno2v ymadov, ( que fratres germanos babet: ) quem fenfum Heus fic extulit in oratione de hereditate Philemonis, 2 39. JYre- neis o/1O- dbue EXx]i nont Gio E- dv ein d Svydmpo Qut. At- . que id ipfum evincit hiftoria Jud.2 1. 18. ubi Tribus ce- terz quó minüs filias fuas nuptum darent Benjamitis, - oftendunt f€ non LegeDiviná fed jurisjurandi Religione, . prohiberi. Et David Juda profatus ex Benjaminis pro- -gfnie Micholem ducit uxorem, nunquam co nomine re- | prehenfus. Et de Hillele Pharifzo fcriptum reperimus - apud Hebrzos patrem*ei fuiffe ex tribu Benjamin, ma- trem ex tribu Juda. Quod & aliis exemplis confirmabi- . [e tur ad Lucz cap. 1. Adjicit Jofephus potuiffe quafvis virgines cujufvis Hebreo nubere fi hereditatem fibi des latam repudiarent. Quare nec Levitice gentis virgines .- co vinculo obftringebantur, ut quz ex Legexerum foli capaces non effent, ideóque rit& guivisde populo nube- rent: Errant igitur qui non putant falvà Lege fieripotu- - iffe ut Elizabeth, qua Aaronice effet familie, Mariam . cognatione attingeret. Nam nihil obftabat, qub minüs. pater, avus, aliufve quis Majorum Maris, Davide profa- tus, Leviticam virginem in matrimonium duceret: ne-- que enim eo facto jura hereditatum ledebantur. Quan- quam vero Maria in re tenui fuerit, quod & hofpitium Bethlehemiticum & paupertina turturum oblatio fatis oftendit: nihilomins valere in ipfa jus ? émxipoy debu-. it, ob Divinas promifsiones factas Davidis pofteritati, |.— -—— quzetantoinpretioerantapud Judeos,utetiampoftex- ^ cifa Hierofolyma, inexfilii fui fedibus, Patriarchas fibi - non aliunde quàm ex Davidis ftirpe prafecerint, quibus. ferme ut Regibus parebant, quemadmodum Origines, - Epiphanius, Theodoretus, Chry foftomus nos docent, & puo oss d | 4X 21 . apparet. Nonignoroin Talmudicis fcriptis & pott fe- * , ma temporibus valuiffe. Sed ut in aliis rebus non paucis ' fephus hiftorie conditor id ignoráffet inftitutus in patrio . jure; aut qui 1n mentem veniffet fcriptori. Tobis menti- . onem facere moris incogniti? Philo quoque hanc legem ' ut perpetuam refert v. T tO .in re magna planiüs ac pleniüs intelligeretur. Pexgen- . dum jam ad altorum xamvspz]a, & videndum quid ad- * Q.in Span. - ^ Mal fitn. Bertram. in Luc. Franktal. c. 6. Vof.: ex He. 9Q.in Sei P Span. dub. 14. p.70. a Vof. * Dru. "t Vof.fim. Bru. ex Eufeb. t Vof, diíf- fert. de enere Chri, €41. fcQt. v Q, in : var ib. XVof.Bru. y Vof. 7 Q. in Spatie 3 Bert. ib. byof.Bert. € Vof. .SSpam71. XQ. in Span. * Span. fim. Mal. Vof. . 8 Span.ex Nazianz. 5 Span. 5O.in Spx. fim. Bert. —* Mal. fic . - Span. i Span. fim. Mal. ** Span. 5^ Maj. fic pan. XR Span; es p.72 Commentélórum iu ea que in Codice Tbeodofiano eft coronarii auri mentio. Id cim in Babylonico exfilio Judei agerent, rermque foli prster fpem nihil retinerent, virgines tamen aovoxost- goréuot. agnato proximo nubebant, ut ex Tobiz hiftoria cutis interpretibus tradi, preceptum illud Mofis de du- cendis virginibus proximis tantüm in illis divifionis pri- ità in hac quoque videntur Thalmudis colle&ores ex va- ziis Jurifconfultorum fententiis eas tantüm retuliffe, que tempore collectionis facta: moribus invaluerunt, omifsis aliis à quibus difceffum erat. Nam fi perpetuo is fuiffet piorum atque eruditorum confenfus, quomodo aut To- Hac divellere nolui, aut cum aliorum dictatis compingere, ut magni Authoris fenfüs versis quartam hanc refponfionem objiciant nonnulli, & quid alii reponant. ]: Obj- 1. Lex illa Num. 36. non erat univerfalis*, (ed de haexedibus tantüm ?, quum Maria pauper effet, adeóque fine hereditate ^. Refp. 1.- Etiam pauperibus ex obitu fratrum, &c. hereditates ob- tingere poterant, eeqs opulentz, ut hic Maris, quia hzc erat ex familia Regia P. Refp. 2. Ruth pauperima erat, ea tamen ad Boozum, propinquum fuum fe contulit, qui &ecaminuxoremduxit 4. Refp.3. Hebrzi ftudiofifsi- mi crant fervandze haereditatis patrum, quam nec, penu- rià cogente, integre divendere poterant*. Refp.4. Non. conftat, tam pauperem fuiffe Mariam, ut nec agellum habexct T, nec dicitur in ftabulo enixa effe, quód defuit | ei pecunia, fed:quód: loca commodiora ab aliis anté funt occupata t ; xifimile eft, quia nufquam: mentio fit. fratris Marie, fed folüm forerit Y. .Obj. 2. Dantur plurima exempla in . S.S. confufarum tribüum. per matrimonia; Aaronis, | 2 Par.22.11. qui conjuges dux- erunt ex tribu Juda zs«Sacerdotes;inquit Jofephus, qui- fXfraneas, nec captivas, ducere licuit, nulli ta- men tribui allipati erant *.) Davidis, qui duxit Michol, Benjamiticam ? : Sed.& Jud. 2 1. jurant tribus alie, non daturas fe filias fias Benjamitis, propter fcelus ab iis pa- tratum. Ergoantea id facere folebant c... Refp.r. Qus- dam ex his exemplis funt £oesodvéruz. Sacerdotibus hoc licebat, quia iis nulle erant poffeifiones, ideóque in eis epe nec Lex,nec caufa Legis;periclitabatur. Factum Davidis extraordinarium erat, pariter & Ifraelitarum, Jud. 21. &c3. Obj. 5. Poterat Jofephus uxorem ducere de tri- bu Levi, e qua Maria fuiffe videtur, quia cognata erat Elizabethe, &c. Luc. 1. 5. Refp. 1. Id. fieri potuit ; vel, quia aliquis ex Mariz Majoribus conjugem duxerat - ex tribu Levi, vel, Sacerdos aliquis filiam ex cognatione Marix f. Et Diviná providentià factum eft, ut fürps Re- gia cum Sacerdotali quafi coalefceret in Majoribus Chri- fii, qui & Rex & Sacexdos futurus erat£. 2. Poterat Jofephus talem ducere, fed non duxit, ut patetex Ge-- ncalogia Mariz, Luc. 3 ^. Obj.4. Potuit Jofephus ex eadem tribu fuiffe, fed ex alia familia. Refp. Lex illa, Num. 36.6, 7. nonfolüm de eademtribu, fed & de cas dem familia, intelligenda eft 5 quia eadem utrobique fuberat xatio, ne poffeffiones confunderentur!; Et Tri- bus& familias Deus maxime diftinctas cffe voluit , ut certó conftaret ex. qua tribu quifqueeffet, & ex quafa- - miliatribüs *. Id etiam docent verba verf; 8. DiBeton "Ma TIOD ex familia tribis patris fui, &c, Confer Ruth. 3. 12. Adde, quód Mariam fuiffe ex domo & familia Da- vidis dicitur Luc. 2. 4. & apodicticé habetur ex Genea- logia Mariz à Luca cortexta ^. [ Neque híc pédem fi-- gerelicet. Veritas Genealogie Chrifti in. Evangeliftis - diferiptz fundamentum eft fidei Chriftianz, In qua eti- am nonnullas effe difficultates & é»ormoewem: & agnofcunt fideles, & objiciunt infideles; Quibus diffolvendis equif- fimufn eft & plane neceffariuim, ut aliquantifper infu- dem, n& 1n fequenti Operis parte oleum & operam per- .. dere videar. inprimis committuntur inter fe Mattheus & Lucas tanquam «wear & contraria referentes] Las | imó domum:.habuit ipfa in Nazareth v, | Kefp. 5. Mariam sues» fuiffe dicic Eufebius x... & ve- MATTH.Capl 10 20 39 49 $6. 60- 0| | villarum. 2. Siidem filiüs duos fratxes dicatur babere ad variantes eorum fententias;] 1. Plerique tem hanc'Matthai & Luce, isfinitam & interminabilem Jumniam effe probabimus ?. In Genealogiis fobrié fa- piendum eft, Tit. 3. 9. nec omnia nimis fcrupulosé ex- cutienda funt, poftquam Genealogi& jam interierint, &c, Sufficiat ergo nobis oftendere, nullam effe iiiter Matthz-- urb & Lucam contradictionem. Conveniunt duo Evan- gelifte, 1.infícopo, qui eft oftendere Chriftum effe ve- rum Meffiam;ex Abrahamo & Davide ortum: 2. in Ar- gumento, quod eft contexere , Genealogiam Chrifti: | 3. in perfonis prime teffaradecadis ab Abrahamo ad Da- videm. Diffenfus eft, 1. in forma feriei : Matthzus pro- greditur defcendendo, Lucas afcendendo; in quo pa- rum fitum eft P: 2. in perfonis, qua alie funt.Matthzo, ali& Luce ; & nominatim ille Patrem Jofephi facit [aco- bum,hicHeli:5.in numero perfonarum & generationumr; Luce numerus multó plenior quàm eft Matthzi: nam Lucas inter Salathielem & Jofephum 192 , ut Vulgata: habent editiones, 17, ut nos iue perfonas nume- rat, cim decem tantüm recitet Mattheus: quod mani- feftum eft indicium, aliquot perfonas à Matthieo omiffas; ad idem tempus, hanc alterum tantum habuiffe genera- tionum quàmilla haberet? Omnino eft hoc incredibilet; Has difficultates diverfimodefolvunt t; 1. Eaídem per- .| fonas referunt Mattheus & Lucas, fed (üb diverfis no- minibus: Multi enim apud Hebraós binomines, imb 2 Reg. 15. 13 *- Non placet. rz. Si de paucis fermo e(- ft, id concedi poffet, at omnes híc diverfis nominibus infigniri, non eft credibile *. Multinomines fuiffe Hc- brazos apparet. Sed ut inter Davidem & Salathielemi nullumnomen congruat , neque item inter Zorobabelem & finem ftemmatis, praefertim cüm ab Abrahamo ad Davidem nomina omnia congruant, ex fola 7€ svaru- uias caufa accidiffe, non facile concedet qui judicio vale- bit*. 2. Conftat alium fuiffe Salomonem Matthzi, ali- um Nathanem Lucz. 3. Sic faltem equalis effet in utro- que perfonarum numerus Y. 2. Mattheus Regale Chri- fti genus, Lucas Sacerdotale, narrat?. — Non placet; Sententia hac eft Z5r209- & dvrisea29- ; nam ex Sacerdo- tum catalogo in V. T. patet plerofque non fuiffe Sacerdo- tes quià Luca commemorantur *.. Chriftus non debebat defcendere & genere Sacerdotali, fed Regio, Heb. 7. 15 c. 3. Multó rectiüs judicárunt qui caufam diverfitatis hanc adferunt, quód Sanguinis & Juris fücceffio modo con- venit, modó difcrepat ; illius arbitra eft natura, hujus lex civilis. Et liberi quidem etiam heredes ; fed non & qui heredes liberi, ciun fepe agnati à fatis remoto gradu ad cernendam hereditatem vocentur, quoties propior gra- dus deficit f. Opinio hac receptiffima eft, unum ex E- vangeliftis defcripfiffe Genealogiam Chrifti satzralem , quà per viam generationis ordinariam defcendunt filii à patribus; alterum /egalem , quá aliquis fecundüm jus Leviratüs, Deut. 25. fratri femen füfcitavit. Ttà idem filius duos habere potuit parentes, satzralem, à quo peni- tus, & legalem , cui genituseft, & in cujus bona dig- nitaté[que fucceffit. Author hujus fententiz eft Julius Africanus, in Epiftola ad Ariftidem. Floruit hic circa Anfelm. aliíque & veteres & recentes plurimi; ^ Qui ta- men.in eo differunt, quód Genealogiam zatzralem alii Matthzo, alii veró Luce, tribuunt, &c. Utrique autem exiftimant illum ex Evangeliftis, qui legalem recenfet .Genealogiam, non omnes anteceffores legales recenfere, fed faltem unum, Jofephi videlicet, & hoc fufficere ad diverfitatem explicandam. Neque hzc fententià placet. genus prorfus reticuiffe, ex qua tamen Chriftus natus eft, nominibus, unde infirmis materia lapsüs, malignis ca- pro patribus, coalefcet denuo ftatim linea in avo: at a- pud Matt. & Luc. plurime generationes intefcedunt fi- tur 5 fuffcciffe, Chriftum legitimum Davidis fuccefforem effe, etfi filius naturalis non effet, cui repugnat Efa. 11. 1,&c4. [ Hecingeneredicta funt. Pergendum jam ftatuunt Matthz- dixit Fauftus Manicheus. . Sed putidiffimam hanc ca- . trinomineserant: vide ad Num. 10. 29. 2 Sam. 3.3. ne ejufmodi coalitione; 3. Falía hic bypothefis fapponi- 32 * Golri Quis enim credat, ex duabus familiis,ab eodem tempore te. | * Span: " Q. id Span. T Span. - P. 96. fint; Mal. *G. y Span... 7 Aug. & Ambrof. in. Mal. Hilar. & . Baron. ir "Span. *Mal - 5 Span.c8: c Span. fim. Mal; fe j| annum Chrifti 260. Eum fequuntür Auguft. Ambrof. . 1. Abfurdum eft, utrumque Evangceliftarum & Marie - & unius Jofephi Genealogiam texiffe, ídque füb diverfis 4 Span- p. $8... 8G. *Q.in Span. fic Vof.Mal. .Q. in G. * Q. inG. 8 Vof. de Gen.Chri- fti. 1. 3. hG, 1 Q.in Span. p.109. * Mal. VG, Bert. "G, 8 (.in Span. gumenta funt, 1. Quód Mattheus perpetuó utatur ver- bo £yleraoz T Lucas &youi emo, quorum illud eft naturale, hoc legitimum f. Plus eft genitum effe ab aliquo, quàm cjus filium dici. San& Angeli & Adamus vocantur fi/ Dei ; non tamen geniti ab eo, fed creati... Nec filii adop- tivi funt geniti ab adoptante €. — Refp. r. lllud £wui- (e non ad totum ftemmatis contextum pertinet, fed ad Tefum folum, qui Jofephi filius non erat, fed vulgo pu- tabatur. In czteris autem. &vui(em locum non habet; nifi dicere lubeat, & Davidem voisines filium Te[fe, &c. atque ità deinceps,ceteros ad Adamum ufque. 2. Sicut filius Paralipomenen Scriptori dicitur, qui Juxis eft fuc-- ceffor, etiam patruus, ità Matthaeo yova» dicitur,qui ba- redem aliquem relinquit, Juris fcilicet fictione. Sicut & adoptivos parentes Latini per fimilem xeveéxqnor gezti- 20res vocant. Et Hebrzi, quod plus eft, genitum ex fra- tre mortui vocant ipfius mortui [emen. | Sic. mekvonutliauceu Xenophentiin Laconica Republfca is dicitur,qui alium virum ad uxorem admittit, ut ipíe; fecundüm Laconica inftituta, partüs pater dicatur. Sic Auguftum satum Ce- faris vocat Ovidius, Germanicus autem Auguftum ge- sitorem fuum. in carmine Arat&o. Sed & vox Hebraea 37, qug per ywàv exprimitur, extra originis fines u- fum fuum laté porrigit, ità ut res geftz alicujus vocen- tur 7W1217,, Helleniftis, qui Hebraifmos amant fequi, jevícas, ut Gen.6.9, Num.3.1.Gcalibi^. — Arg. 2. De- buit Chriftusà Salomone defcendere, ut patet ex 2 Sam. 7.121. Axg.3. Credibile cft, eum qui prior fcripfit, qui erat Mattheus, naturalem patrem, qui vero po- fterior, Lucas fcilicet, legalem, naturali jam nominato, nominare voluiffe F. Arg.4. Fulcitur hoc authoritate Aficani!. Refp. Africanus non tam diligentià, quàm exacto per omuia judicio & linguarum cognitione defti- tutusfuit, ut probatu procliveeft ^. | Hec de priore fententia. ] 2. Mattheus recenfet genus Chrifti legale, Lucasnaturale?, Mihi cextiffimum eft, à Matthao fpe- Cari Juxis fücceffionem. 1. Nam eos qui Regnum ob- tinuerunt, quod erat «?v ee»ryver , privato nemine ad- mixto,recenfet. 2. Cüm Salathieli ( nam cur diver- fos [ Salathieles | putemus non video ) Neri parentem afcribit Lucas, privatum hominem, Mattheus autem Jechoniam s apertiffimum eft, à Luca jus Sanguinis, à Matthzo jus Succeffionis, & praecipue jus ad Regiam dignitatem, fpe&tatum ; quod jus, fine liberis mortuo Techonia, | de quoex G. & aliis decerpta, vide fuprà | ad v. 12. ] & fi qui alii erant & Salomonis pofteris, ad Salathielem, caput familie Nathanis, legitimo ordine devolutum eft; nam inter Davidis filios Salomonem Nathan fequebatur. Quód. enim quidam in Achazia defeciffe Salomonis pofteritatem putant, non uni S. Hi- ftoriz loco xepugnat. Sed condonandus ille error eft non tam hominibus quàm feculo mifere decepto abAnni- anis Pfeudophilonibus. |Cüniergo hic conftet;jus Suc- ceffionisà Matthaeo refpici, à Luca vero jus Sanguinis, fi qui alibi Mattheum ad jus Sanguinis, Lucam ad jus Succeffionis, more defultorio tranfgredi dicant, non vi- deo. quas adferre, poffunt probabiles ejus inconftantie caufas. 3. Adde his, quod Lucas ad Adamum natu- ralem omnium fatoxem genus perducit s Matthaus au- temab Abrahamo incipit, à quo incipiunt promiffiones, unde jus potiffimum oritur. 4. Luce numerus plenior eft, quàm Matthei, &c. | ut füpsà ex G. defcriphimus. ] "Mattheus non numeraxi à fe perfonas, fed generis füm- mam breviterindlcariin gvoweeokewugddus tres memoriae |. causá digeftam, fatis aperte. profitetur. Nam. & inter . Joramum Regem & Oziam, qui Azarias, Achaziam, Jo- am, Amaziam, filentio tranfmittit, nempe ut ordini ad memoriz facilitatem inftituto confulat: quod in Juris fucceffione demonftranda parum refert. Nam, ut dici | folet, heres beredis mei beres meus efl... At qui natura- — lem fexiem fequi velit, quod facit Lucas, ( eam enim ob. caufam,à Davide ad. Salathielem ufque; private fortune homines memorat, -n& ab eo ordine difcedat ) eum de- cet de gradu ad gxadum, quà fanguis ducit, progredi : . Quod. eum fecifle non dubitamus. Ac fi quis tempora xeGbe putet à Zorobabele ad Chriftum, videbit, fecun- düm id quod plerümque accidit, totum id tempus: per- fonis ab illo recitatis recte expleri a Matthao non item. tebat. um, e aliorum Synopfzs Criticor Matthaeum naturz ordinem fequi, Lucam Juris d. Ax- | Quare hínc quoque difcimus à Matheo v? vou», à Luca rz ovayfpectari 9. [| Atque hec de tertio folutionismo- do. '] 4. Matthaeus ofephi genus per Salomonem à Davi de deducit;Lucas vexó Maris genus per Nathanem,alte- rum Davidis filium, ad eundem Davidem refert P. | Hu- jus fententiz argumenta funt: 1. Sic conciliatio facilis eft & commoda 4. Non jam mirum, diverfas lineas re- ferri, cüm ad diverfas perfonas referantur. Nec mi- rüm, diverfas perfonas ab utroque, aut ab uno plures; ab altero pauciores, enumerari, cüm diverfz prorfus fint linez 7. 2. Hinc conftat,cur Genealogie Matthei aliam Lucas addidit, ut fcilicet plena & perfecta exftaret Ge- nealogia Chrifti ab utroque parente T. .. 3. Huc facit pro- pofiti diverfitas in Matthzo & Luca. Matthaeo fuffecit genus Jofephi, quia Hebraice fcripfit t, ( idque intra proximum à pallone Chrifti oGtennium Y, ) Hebrzis; quibus conftabat de agnatione Jofephi & Maxiz 5 utía- tis foret, fi ab Abrahamo, per Davidem, Genealogia ad Jofephum decurreret. Luce veró id non fatis fuit *. Ts enim Grece fcripfit Romanis; ac Grecis, &c Y. quibus de agnatione ifta non liquebat. Idémque eadem de cau- fa, non, ut Matthaeus, in Abrahamo Genealogiam fiftit, fed eam ad communem omnium patrem, Adamum per- duxit?, Mattheus genus fponía in genere fponfi, mo- re Hebreo, querendum 1eliquit. Lucas fupplevit quod pretermiffum erat, & Marie ftemma defcripfit, ne fcru- pulis aut cavillis locus effet.à. | Qui autem in hac fen- tentia funt, in duas claffes diftrahuntur. 1. Q. Putant ri, & in Salathiele vel Zorobabele lineam utramque Sa- lomonis & Nathanis coaluiffe, five per nuptias, five alià ratione legali poft Zorobabelem vero, rursüs bivaricari 'vel decuffari lineam utramque, & Mattheum texere Genealogiam Jofephi. ex Abiud filio Zorobabelis, Lu- cam Mariz ex Rhefa filio Zorobabelis altexo.. 2. Alii pu- tant diverfos effe Zorobabeles & Salathieles, & Matthz- um quidem rectà deducere genus Jofephi à. Davide pex Salomonem ad Jofephum ufque 5 . contrà, Lucam genus Mariz à Davide per Nathanem. Utraque fententia pro- babilis eft, fuos tamen habet fcrupulos b, [. tum com- munes utrique fententim, tum utrzlibet peculiares. ] Scrupulos communes fuggerit "Toffanus, qui fic fe ha- bent: 1. Aliorum Genealogiz, inquit, à Patribus dc- Chriftus erat Zz&vwe;unde maternum genus defcrbi opor- 2. Tum fuperflua effet Genealogia ]Jofephi. Refp. Imó conveniens illa fuit, ut pateret Mariam nupfiffe in domo Davidis, & fic aliquá ratione ex Salo- monis pofteris cenferi... 5. Non modo Matthzus, fed & Lucas, Genealogiam fuam ad Jofephum refert. Refp. Id facit x 7, non originis ratione ; fed affinitatis. 4. Multa nomina in utroque fimilia funt. Refp. r. Non nes. 2. Multa etiam & plura nomina divexfa referun- tur. «5. Extincta fuit linea Salomonis in Ochozia, ut patet ex 2 Reg. 10. Refp. Imo contrarium inde patet, ubi fervatut Joas, qui fili Ocbofie femper. vocatur c. Scrupuli de prima fententia.funt hi. 1. Supponit fine certa probatione in Zorobabele vel Salathiele.coaluiffe pernuptias. 2. Jechonis orbitas denuntiatur, Jer. 22. profperitate in dignitate, pulis urgetur. 1. Parum credibile eft, diverfos fuiffe Zo- robabeles & Salathieles, qui & $t poror fuexint. & ouo vut. Refp. Nihil frequentius quàm homines cognomi- mnes effe óuoxpóres, Sic & Joas & Joram Reges Jud: & j Ifraelis fere iubxpoya erant, 2 Reg. 8. 16. quod facilius contingere potuit in nominibus eximiis, qualia Salathie- -lis & Zorobabelis. 2. Perpetua confirmatio Regni pro- miffa fuit pofteritati Salomonis, 2 Sam. 7. Refp. r. 70 127 non femper «ternitatem defignat, fed longam faltem duratiernem, ut Exod. 21. 6. collat. cum Levit. 25.10. 2 Reg. 5. 27. 2 Promilho illa facta erat füb conditione perfeverantie in bono, à qua excidit Salo- mon,&cd. Mihi pofterior fententia magis placet; f. Quia fi in Salathiele coaluerunt linee Salomonis & Na-. thanis, quorfum ante illum linea utraque ità anxie com- x npo Ine« LI eundem Zorobabelem & Salathielem in utroque defigna- ícribuntur. Ergó & Chrift. Refp. Difpar eft ratio. à ? G; P Span,ex Galat. & Janf. Ge- neb.Gom, Par.&c.fic Vof. Li. harm.207.; d Span. 10$. * Spar. 113. T Span J05. '* Vof. 4. 5,395 —— M Vof; 4. 232990 X Vof.34,7 * y Vof.30. * Vof34.. ? Span, 121. Ex T abfurdum, diverfos homines óuoxpóvee. fuiffe cognomi- - € Span; 108.86 1l2. utramque lineam Salomonis & Nathanis. Refp. Nihil |. facilius aut frequentius inter Judaos ejufmodi coalitione - Refp. Non eft illa orbitas à liberis, nec à dignitate, fed à Pofterior fententia his feru- |o ** Spáni 1c8. f Span. 136. £Q.in. Span. h Span. p.115. i Span. 116. k Idem, 317. — '!Q.in Gom. " Gom. Zn Gom. Span.Mal. &c. ^ Got. P Gom.& Mal. ex Aug. 9 Gom. * Span. Gom. T Gom. G. * Span. 119. * Gom. Span.G. * Span. 3 Gom. 7 Spdh. TG. ;* Gom. Span. , 5 Gom. Span-fim,. G.ad x Lucia: — 5 * modu memorarétur ? 2. Quia Zorobabel Matthzi alius vide- tur à Zorobabele Luce. Ille enim diu poft traufmigratio nem &c. genitus fuit, quippe cujus pater Salathiel à Je- chonia in illa demum genitus fuit hic veró, vel ante captivitatem, velinitioillius, utpote qui jam maturus annis populum reduxit, Efd. 2.2. Inter illum & Jofe- phum 9 faltem generationes interferunturs inter hunc autem & Mariam. 17 *. [ Hxc de quarto conciliationis modo. ] 5. Afferit Beza ad Luc:3.iu vetuftiffimo Codice fc xcperiffe eandern prorsus Genealogiam, iis tantüm ad- je&tis quos Mattheus in tefferadecadibus conftituendis praterierat, eámque ad Salomonem, non ad Nathanem relatam. Etfieri potuit, ut Judei olim hanc Genealo- giam depravárint. Sed infignis hec erat contextüs de- pravatio, quibus repugnant. & pleraque exemplaria, & |. Syrus interpres, & Scriptorum veterum confenfüs f, | Ex dictis non difficile erit fcrupulos nonnullos fpecia- : les, qui reliqui funt, difcutere. ] Qu. r. Qui Salathiel fuit & filinm Secbonie, ut ait Matthaus,& Nerz, ut Lucas? Refp. 1. Filius erat unius ztataralis, alterius, veladopti- vik, vel potiüis, Jegalis €. 2. Diverfi hi erant Salathie- les, ex divexfis lineis ^. Qu. 2. Quomodo Zorobabcelis blinsi in Mat. eft Abiud, inLuca R/ef2? — Refp.1.Zoro- babelis duo erant filii, "Abiud & Rhefa s ex illo genitus eft Jofephus, ex hoc Maria. Refp. 2: Divexfi erant Zo- robabeles, &c!. Qu. 3. Quomodo Jofephus erat filius & fatobi apud Matt. & Eli apud Lucam? Hic fcrupus lus multos torfit k. erat, Jacobus & Heli 1. . Verüm longa illa, diverfi gere: ris, numeróque difpar, differentium nominum continu- ata apud Lucam feries, fynonymiam illam minime ad- mittit. Refp. 2. F ilius aliquis ht & dicitur, vel, 1. na- turá: vel2.leges vel,1. communi gentium, five per adoptionem, ut Gen. 48. 5. five per conjugiumquo ge» ner foceri ac. focrüs, & privignus vitrici; filius dicitur, - ut Ruth rz. 11, 12. vel, 2. proprià IHraclitis, | juxe vindi- cis, Deut. 25. 5,6 ^. Jofephus ergo unius filius erat naturá 7, alterius lege. Sed quànam lege ? . Refp. vel, 1. vindiciso: vel potius, 2. adoptionis: vel potiüs, 3: conjugii $ €x quo. Jofephus. factus eft gener «s Eli. Hac fententia. ad fcopum-Gencalogtz pertinct.. Primum 1-amplexi fant qxUUR & plerique Patres, poft Africanum 4: Cujus. fententia hzc erat, ut refert Eufebius,l. 1. c. 7. 87. Matthan;i inquit, qui à Salomo- ne defcendit f, qui in Matt, tertius eft à fine *; ; geuuit Jacobum: Melchi, qui à Nathan defcendit v, qui in Lu- ca tertius eft à fine *, ex eadem mulierey , *ERbo fcili- /cet?, genuit Eli. Fuerunt igitur fratres, C non quidem confanguinei, fed T, ) uterini, five ex ode matre, Heli & Jacob. Eli fine liberis mortuo, Jacob illi femen ex« citavit, nato Jofepho.. Jofephus ergo fuit filius Jacobi fccundüm naturam, filius vero Eli fecundüm Legem. Quam hiftoriam, non à Chriftianis 2; fed à Judaeis Chr- | Eam non omnino iti confanguineis, traditum afferit 5. fpernendam arbitror. Sed intervallum temporis, quod inter Chriftum & Africanum intercedit Facile patitur ali- - quam fame adulterationem : magis tamen credo ipfius. interpretatione corruptum quod recte acceperat, dum fervi conjec fidem fibi « eftruit.- x Hic | in verbis Africani quz híc habet G. que ex. Gom. & Span. jam produximus | mul- - faerrari quis non videt? Nam lex si £jeuteszows ad. [4 G. 4 Spátt. 120. *' Span. &om.cx Bert. f Gom. $ Span. - hGom.: confervanda familiarum jura | pertinebat : Familie au- tem ex agnatione. cenfentur s. -quare Jacobo fine. liberis functo, prolem ei gignere. debuit, non uterinus , "quia agnatus non erat, ied proximus ejufdem familize óc no- minis. temma referri ullo jure potuiffet. Quare, ut verum fit, in & Matthanem eadem ufos uxore, id ad conci: hec ftemmata valere non poteft. c. on. folium 4 Euh fed a (rogue d. -Melchie enim, ; ES o e * Refp. 1. Jofephi pater binominis. e ftudet illi &z»3:re quam fibi prefixerat. fpecta-- tum Matthzo: Naturgz ordinem, Legs à Luca. Cui. meg fidem haber nolo, nifiipfe dictis fuis: Neque. ü uterinus fponte id officium prefütt. - fet, propterea. filius ex demortui nomine cenferi & in fic Nonnulla hic. Commentatorum in MATT H. Cap. I. buslegi. Certiffimum nobis eft; in Genealogia Chrifti apud Lucam: preteritos fuiffe tres, Mattbat & Levi | qui duo interccdunt inter E// & Melchi ] 8 Cainzu: Unde ab Adamo ufque ad Jefum Generationés, non 75 quot in vulgatis Codicibus, fed tantüm 72 fuiffe, diferte dicit Irenzus, l; 3. cap. 33. | Hec de fecunda refponfione. ] 3- Vox Eli, non cum Jofepb, fed cum Jefu; conítruenda eit k ,« haec vexba os éyogiC ero 03€" Yaryo, mtosvSere funt | 3 & vou (s&w in confuetá pitandi fi ignificátione [ite Denique, ec hic non valet: ficut, fed quum, prout pluf- quam vicies in Luca occurrit, ut Luc. 1. 23, A44 & 2.15. & 11. 1, &c. Sic ergo verba diltinguo, Xj 4vrie dw 6 Iucüs oot tT0V TptdxoyTU dip io O-, ev ( da. évoul C ero Us Ion») Hw Latne, Er ipfe fefw incipiebat 'efe circiter anmorum triginta, exiens ( quum putaretur filigt Joféph ) filius Heli. à Jefus Heli («mediate per mas aen tre.caruit ) refertur ^. Nihil hie coactum, aut difficile; * Confuete funt hae parenthefes i in S. Scriptura : confuet4 filiorum, quando de nepotibus agitur, nomenclatüra : confuetus Hebraeis à nepotibus ad avos tranfituss prz. fertim ubi patres ex(tin&ti, eóque magis in hoc exem- plo, quia Chriftus Zzdzwe erat. Interprétationem hanc fequuntur Jun. & Diod. aliíque multi. Favet & Syrus, qui etfi parenthefi nion exprimat, eam tamen exipere videtur ; ic enim habet, & putabatur filius Tofepb, qua verba diffociati nequeunt. Superfünt tamen tres fcrupu- li; qui folutiones propofitas enervare videntur. 1. Pa- ter Marig non erat Heli, fed Joachim, juxta Veteres. Refp. 1. " A»eador hoc eft ; & precazium. 2. Jehojakim & - Eliakim promifcue poni folent : EZ autem contractum eft ex Eliakim, ( quomodo ex "AutzezgG- fit Arms, ex " BauoródYr(g-^ Ezeu0pes, &c 1. ) idénique cum eo eft, tefte Philone Judzo. . 2. Si Jofeph fuit ex linea Salomonis- & Maria ex linea Nathanis, qui Maria Jofepho nube- ret, qui non erat ei propinquus, five ex eadem familia ?: Refp. r. Familia Davidis ad paucos tunc redacta fuit ( quod. & portendi videtur, Efa, ri. 1.) ut facilis dignofci poffet 5. & forfan dcficiebant feminae Jofepho propinquae ex linea Salomonis, 2. Lex non videtur ità arcté obligáffe foeminas non heredes, . vel pauperiores, qualis Mariafuite; 3. Si à Marie Gencalogia. Salomo excluditur, Chriftus effe Chriftus definet. Quicquid. enim de ejus genere differitur, in folenni illa promiffione fundatum eft, 2 Sam.7.. Sedelit fuper tbromim iuum, fatcceffor, qui perpetuo vegnabit, &c. Hujus eterni Regis typus erat Salomo, &c P, Refp. r. Non quicunqué Chrifti typus elt, propterea generis illius origo exftitit, ut conftat in Melchifedeco 4. 2. Non eadem debuit effe duratio, vel conditio Regni Salomonis & Chrifti. 3. Promiffio illa, 2 Sam. 7. ad Chriftum optime refer- tur, Heb. 1. 5. nonut ad filium, fed ut ad antétypum,. Salomonis, quod folenne eft iri oraculis illis miftis five compofitis, gerninam 46», & geminum complemen- 4« Non omnia quz de genere Chrifti dicuntur, fundan- tur inilla promiffione, fed. &k in aliis quz gencraliores fünt, & ad totam Davidis familiam. extenduntur, ut Pül. 132. 17. Jef. 11. 1. 5. Maria per defponfatio- nem cum Jofepho tranfit in familiam | Salorhonis t. [, Hsec de ultimo folutionis modo : & de niobiliffima hac -quaftione, de qua; poftquam ex G. nonnülla addidero; hanc differtationem finiam. ] Eft vetus traditio Epi- phanio memorata, Joféphum fuiffe filium Jacobi, qui 8c Pautber ditus eft: quod omnino fpernendum non pu- tos nam & ipfe Jofephus fic appellatus eft à Celífo, quod à Judeis haud dubió acceperat : nam iidem Jefum fi- um Pamiber appellant, ut in libro W2r1p. U'Y42 & iu libro rt nm3y.. Manavit ad potitus & alia fama Gr&cis Scriptoribus memorata, Marie patrem dictum. jebojakiumem, ei patrem. Pantberem, Panther patrem. - Barpautberem, Barpantheri Levin Melchi filium: quod non eft temere improbandum. Nam cüm res ipfa lo- quatur, ut alibi oftendimus ; Mariam fuiffe &xraaneen, fiffe proximo agnato, fequitur propiriquo gradu junctos. - interfefuiffe Jofephum & Mariam; quamobrem & ex -XJofephi ftemmate genus Mati dicendum nobis pro- | : - ponituf. RM tum habentibus ; unum in typo, alterum: in. antetypo. "1 i Vof. p.22. k Gn. I Span. I24 eX Gom. i tremi Mariam ) filius ftatuitur; & ad avüm ( quia pa- "7 GG t Vot; P. es Spa 124. D Spati; 129.80 - 127. P Cav. sGom. — * Spah. éx Gom; * Spáti/ : p. 1287 ac proinde; XAlGov ei guo dietam my ( poffe f onum. lege. ad. boc eam agere, ) ut xe &e loquitur Epiphanius, nup-- S -]et. Omnino enim Paztber videtur commune fuiffe vo- puto,quod oi Jkexog wet, five confanguinei Domini noftri, oue Id-autem apparebit veriffimum; fi dicamus, utilla fignificat narratio, eundem Levin patruum fa- iffe Jofepho , Marie vero abavum. | Quód autem Paz- zber & Barpantber appellantur Mariz avus & proavus. eo factum arbitror, quód cognomen gentilitium pofitum fit vice nominis per immemoriam obliterati, ut feri fo- cabulum eorum qui à Melchi defcenderant, forte & lon- giori parentum. ferie à Maccabaicis ufque temporibus deductum ex rei alicujus memorabilis eventu. Cocpe- perant enim illis temporibus cognomina quzdam genti- litia ufurpari, five ex nomine progenitoris, ut cognomen Hafmoneorum, five ex cafu aliquo. . Jam quod, collectis in unum traditionibus, atque ità acceptis, ut nec cum Matthzo, nec cum Luca diffentiant, verofimillimum mihi videtur, fubjiciam legentium j judicio, teftatus quod jam dixi, arbitraria hec effe, non explora ata. Verum Africano dixerunt, Eftham primüm Matthani, deinde * Melchi, conjugem fuiffe . itaque effe eos iuoxpóves :. in Matthane autem exftinctam fürpem naturalem Abiudis, que prima crat flirpium profatarum ex Zorobabcle. Quarc ex lege vidue matrimonium, ad fobolem 1u no- men mortui excitandam, debitum ei qui Princeps effet familie fecunde per Rhefam ab codem Zorobabcele veni- entis. Atque eum fuiffe Melchim, qui Jacobum genue- rit, patris naturalis cognomine dictum vulgo Panthe- rem, legis autem attimatione, filium Matthanis mortui, & juris omnis fuccefforem. — Hujus. Jacobi, fine liberis [ 1 IO 2Q functi, jus devolutum ad Jofephum: atque ità Jofephum | 30 dici Jacobi i filium , non ex lege ms &mauCesievos, [ quá. quis "fatris defandti uxorem ducere tenebatur, | fed quód hzreditas ejus ad ipfum perveniffet : quomodo Se- decias, ut diximus, eft fius Jechoniz. Erat autem ]o-. fephus, fi recte rationem puto , filius fratris Jacobi, ac proinde Jacobus Jofephi patruus. Mariam autem, cüm ab altero Melchis filio veniret, & effet imnAnpO, guptam Jofepho, quia nemo exftabat. proprior ad cujus tutelam bubo. In his autem, qus ante diximus, ità rem expofuimus;quafi duo illa nomina ,Matibat & Levi inter Elin & Melchin in contextu Luce non exftarent : cu- jus noftre exiftimationis, ut & omitfi Cainanis, caufze fuo loco xeddentur. Genealogie porro in Matthzo & in Luca fic fe habent, Lucas ftemma deducit ab Ada- mo ad Thare patrem Abrahami : .idémque cum Mat- theo ab Abrahamo deducunt ad Davidem. Hic divi- dunturlineg: linea Matthzi pergit à Davide per Salo- - monem ufque ad ffir, qui poft Sedeciam erat Jechonie hares ; [| qanquam aliis "ffir appellative fumitur, tan- 4o quam adjunctum Jechonizsq.d.vizaz, ut ante notatum. ] 50 linea Luce, à Davide per Nathanem, ufque ád. Neri. Hic coalefcunt linee in Salathicle, Neri filio, haredi Af- fixis & Jechoniz, & | poft eum in j Zorobabcle, Salathi- . celis filio & herede. | Deinde rurfus difpefcuntur linez he genealogice: illa Matthzi procedit per Abiud | unum cx hlus Zorobabelis,] Eliakim,&c. aliófque innomina- tos, qui ibi omittuntur, ufque ad. Matthanem, priorem maritum Efthe, fine liberis mortuum, &- Jacobum, qui -& Panther, Matthanis filium legalem ex Eftha, fratrem *Elis & Levis natur; altera veró Luce per Refa | alte- zum Zorobabclis filium ] pergit àd Melchi pofteriorem. maritum Efthze, patrem naturalem Jacobi, & ad Eli- levi, à quo. Barpantber, ab eo Pastber, ab co Tebojahim, qui & Eliskim, ab co Maria, -Jofepho. nupta. - Jofephus autem erat filius Elis naturá ; Jacobi heres, & Marie agnatus proximus. Quia veró Maris abavus Levi vo- cabatur, inde natus. eft-error Vctezum exiftimantium Chrifto ex natalibus etiam acquifitum jus Levitici Sa- . cerdotii : in quo multa funt xeprehendenda. | Nam no-. mina quod attinet, ca communia erant tribubus omni- bus, ità ut & Levita judas, & ex Juda genitus. Levi, di- ceretur 5 quod nemo mediocriter in iftis literis verfatus ignorat. Deinde vero jus Levitici Sacerdoti non po-. tuit nifi per mares ex 3naribus, nt Romani loquuntur, deferri. — Quantó erat. fatius credere. Divino. Scriptori ad Hebreos diferte neganti, tribum Jude qua ortus eft" Jefus ullum habere jus fuccedendi in Sacerdotium s & propterea Chrifti Pontificium non effe Leviticum, fed qzmesCanw ( 40 drauf HEpIREO. Regale, quale Melchifes 160 | pofterius, Mat.2.1 ^. materiali, fed. letitia, &c. Pfal. 45. Sic Juc. 1.32535. v0 |79 : | | ||. & Gracis xsxNiioy dxormi, vocare uxorem, in. Homer. I. £. Er theus, ] ut Salvatorem ab aliis diflingueret , Synopfis OBitlkdrin e» aliorum deci faerat.Tllud addam,omnino me arbitrari Luce flem- ma petitum ex tabulis publicis: nam in iis genera accu- raté admodum defcribi, ac-cuftodiri ad Excidium ufque folita,Jofephus teftatur t. .[ Hactenus de primis versüs 16 verbis actum eft, & quidem fuse, ut poftulavit rei dignitas. De reliquis ftrictiüs agendum. d qi Vi- Um, Gc. Yà» àvd'ea Maeías |] Maritum ( vcl, Virum, Be. Pi, V pro "arito etiam apud Latinos Y. Vel, $ ponfaem, Sy. Eth. ) Marie, P. Ti. Er. Il. Sch. &c. Maritus & "xor etiam ex fponfalibus dicuntur *: nam,ut Jurifcon- fülti dicunt, quod de proximo fieri debebat, pro facto habebatur. Sic Rachel defponfa zxor vocatur, Gen. 29. 21Y. & Deut. 23. 23, 24. qui concubuerat cum de- fponfata, dicitur compreffiffe uxorem, Gc *. Sic Servius ,Jurifconfültus ( citante Pomponio) recte dicebat, focerà "8 focris, & generi, & amr, appellationem etiam ex fponfalibus acquiri. Trà in epiftolis Heroidum Hermi- one pacta Orefti, Vr, precor , uxoris frater faccurre fororz. Servius ad Eclog. 8. Conjugis, inquit, son que erat, fcd que fore foerabatur 2. Non quia. non concubitu. per- mixtus, ideo mon maritus [ erat Jofephus5. | Confen- fas facit matrimonium, non confaetudo conjugalis, ut regula fepe repetita in jure docet , Conjugée mutuo cou- fenfu jungic. Maelain Hebrzo elt Q'Y3 Exod. 15. 20. Sed pofteriores Hebraei rnoxe Syro, D'Y extulere "5; C q.d. dominam mars , que maxi tranfmiffo cantabat, &cf.) i. e. Mae, at fzpe reperias in Mat. & Luc. & apud Ezechiclem Poetam qui Judaicas tragoedias Grace ícripfit. Namut Jod confonans in vocalem mutaretur, .extorfit Greca literatura eam confonántem ignorans. Cim veró nulla Greca vox in « terminetur, eóque omnia ing fint 4 &xArze, formam Greci nominis ac decli- mationis accipere poffunt, aut detractione, aut addita- mento. Jofephus ergo effert Maedupi, Luc. & Mat. Ma- ela, Id, cüm 4 terminationem Graci nefcirent, Punica nomina à Baal derivata, aut auxere; ut ieeZuCaor dixit Philo Byblius, aut imminuerunt Appofità Grzcá termina- tione, ut in AzdeéCac, AwiCas. Tale & Amilcar Aufouae, & in Jofepho, Cain Kec, ltà pe "AGezaps-alii dixere - -ACeaeuO-, alii'ACez2«. Sic pro 'Ios?oy 1oc?:, Mat. 27- 56. Marc. 6.3. 15.47... Sic cx 1730 factum eft exc- 62, eietarQ-, same, 0 00€« De, i BE d dig £2AV- viv viz8s | Ex, ( veljDe, Mo. Sy. Ar.) qua genitus C aatis, Mo. Sy. Ar. Tre. Sch. Ca. Perf. ch. 2 dh, ve 'el fuit Tefüs Er. Be. Val. Pi. Difert& hoc dicit, quia. Chii- - ftus eft Semen mulieris, non viri ^. T3££ non patrocina- : tur.iis qui carnem Chrifti ex ccelo allatam, per Mariam, tanquam per canalem, penetráffe dicunt: dicitur enim effe ex Maria, ut Phares & Zara ex Thamar, v. 3. & Booz - ex Rabab, v. 5. &c. materialiter fcilicet, f ve ex ipfius : fübftantia i. Verbum yevàs giguere proprium eft viris, fed P catachrefin. foeminis Me ut in Totian: € Ca- : ny pow me Nos them vero im Mab Me ma dearum. genuit,&ck. & in Quintil. $z adeo uon genuit [ mulier ] filium, fid effudit, &cl. Sic & vere» parere foeminis peculiare, & de. viris ufurpatur, utin Homer. lliad. £-. v. 728. qi aduiazQ- qom (sus. quem. immortalis genuit Jupiter. .Hebraifimum e - hoc .xedolet : nam. m dign. & parere, &c giguere m. "Byonísu, geuitus cft, 1. c. & conceptus & natus eft, nam. utrumque . hoc verbum. fignificat; prus infrà, braice UD; Latine «utius 9- : quà appellatione Reg- num.& Sacerdotium ejus. denotantur s. q.d. promiffus ille Meffias, qui ungendus erat, DX 4. Oleo, non & qui vocatur. vel tur. filius D «qr 2 vocatur. Chriftus]. He- t Sch. n sj *M.fic Er. Pi. s: . AG. 1o. 38. Heb. the: qui. erat, Chriftus. De cent Sic 268. & Hefiod. "Theogon. V. 4IO. ponitur pxo, 4Xo- - rem effe P. "Y. Ayuda Q- referendum eft ad tempus fcri- ptionis: indicat enim de illo Jefu (c agere 1, qui jam omnibus Gbrifii cognomento innotuiffet 7. exis Xorea: ( qui datius et Chriftus 3.) Hoc addit. [M tunc, vel antea, Jefa nomine sppelisn fuerint. Qu * -Sic & Jofe- s phus de Jacobo fcribens, fratrem eum vocat Jefu. nego. pe * Bru. . Ezec. 28. 14. xe3mynzis à yercie, Dotior eximits , Mat. « fcere nolebant, fuum illum, quem fruftrà exfpectabant *G., * Sch; - y G. fic Sch. i G. à Bru. 5 Be. *Pi, - Gencalogiam in certas tefferadecades, & quidemrin tres ; | & cureas per araxiqaAaionv peculiarem collectas Lectori € Span. *Mal f Span. - 4Tim.Mal. & Span. ROS i Span. k Span.fic G.Ham. - bus perfonas pari numero adfcripfit, ut folent, qui me- Tnoriz causà imagines locis difponunt. Quod ut confc- queretur, parvi duxit perfonas quafdam minis nobiles tranfilire, quod & alios hiftoricos, ubi rem in fummam . Ícriptorem quarti qui dicitur. Efdre, initio, ubi fex no- .— fur. Quanquam autem de binario & feptenario nume-. — 10, quorum inter fe zeeasagazusc ( multiplicatio ) efh-..| — €iti4, autctiam de fenario & feptenario, qui idem ma- | Ammhanadsms ( multiplicati ) totum ftemma conficiunt, - . Care inceperint Y. - quicquam addi,vel demi,poffet 55. cüm narratio confufa ^ — — Qommentatorug in MATTH. Cap. I. diu floruit in familia Davidis Regia Majeftas, vocati funt Reges Chrifii: poft Regnum abolitum, coepit hoc nomen, utex Dan: 9. 25, 26. liquet, ad unum referri Redemptorem, à quo fperabatur abfoluta falutis repa- ratio t. Vocantur Hebraice OT 2, qui fingulari Divi- na. Providentiz beneficio ad eximias dignitates crant provedi, ut Abraam & If2ae, Pfal. 10$. 19. ità iseeux ó eiit , In, Vet. Teft. eft zoyre;sus ( Pontifex ;.) Baemeue 6 xemos, Rex eximius, ut Cyrus, Efa. 45. 1. Rex Tyri, 23.9. xr *zoyL2 vero Judei, Prophetarum, ac pre- fertim Danielis vaticiniis excitati , eo nomine illum ap- pellabant quem à Dco expectabant Regem Doctorém- quefummum, Joh. 4. 25. Illum autem Chriftum exi- mium [efus fe effe profeffus eft , causámque nominis red- dit;tum ipfe, tum Difcipuli ipfius, quód ad proferendam confirmandámque doctrinam cocleftem vi plane incom- parabili effet inftruQgas, ut videre eft, Luc. 4. 18. Joh. 3.34. ACt. 4.27. & 10. 36,38. Heb. 1. 9. Quo fen- fuetiam, vitam adhuc agens terrenam, Regem fe agno- Ícit, quia nimirum per veritatem à fe teftatam jam Reg- num.in fuorum animis obtineret, Joh. 18. 37. Cüm ali- oqui fenfu alio poft refurrectionem demüm dicatur effe conflitutus Dominus & Cbrifus, AGt. 2.36... Adeo. autem invaluit hzc Chrif appellatio, ut apud. 7s« £e ( exte- vos, five Geutiles, ) vix cognito Tef4 nomine, agnomen . ludin nominis ufum tranfiret. . Ttà enim eum appellant . . Tacitus, Suetonius, Plinius, quo factumeft, ut Judei Greco utentes fermone, qui Jefum effe Chriftum agno- miferi, non, ut ante, ers , fed diferiminis causá, mep- pr |. quod tamen idem fignificat, h; e, watium; ] vo- 17. Omnes itaque generationes ] fone generate y : Ità enim loquuntur Jurifcon- fulti, Semper | generata perfona gradum adjicit. Hoc fenfu wea» reperio apud. Iíocratem Bufiride, cüm ait Herculem fuiffe Períéo zezedzr jutéie veo mepov ( quatuor. generationibus juniorem 7. ) Tevea. generatio hic pxo aetate vitz unius hominis.accipitur?. [ ATi? j»sz« aliter red- —dunt. ]- Genera, Ca. Sed hoc ambiguum eft, quanquam Herod. quintum 34€- ( genus ) dixit, cüm de abnepotis filio agexct b. A]. Progenier, Be. Pi. Tevez. hic fignificat hominem genitum unicuin , aliàs multitudinem homi- num coevorum*. Qu. Cur Mattheus hic partiatur proponit d? Refp. 1. lt doceret hic aliquid fabeffe mylterii. 2. Néquis putaret fe errore, aut oblivione, tres Reges pretermififfe Y. 3. Né Genealogie huic fraudi obnoxia fit... 4. Ut numerum rotundaret b, perfpicuitatis,diftinctionis !, & memorie causà*. Hinc; primiim ftemma omne in tría tempora digeffit, quibus dilucidas &z2« attribuit, Ante Regnum, Regni floren- xentis, &c Regni ceffantis: rursámque ternis his ordini- conferunt, facere videmus, ut Solinum in Macedoniz Regibus; & apud Hebreos E(dram, 1 Paral.4. 1. & mina omitti, collatio Paralipomenen docet. Etiam 1 Par. 6. in cenfu pofterorum Aaronis omiífos quofdam facile ex Jofepho deprehendere eft. Prefertim, cüm ge- nuiffe non tantüm pater filium, fed & avus nepotem, & pronepotem proavus, falvá recti fermonis ratione, dica- multa poffint fübtiliter dici, etiam ex Hebrzoxum difci- plina, qui & in auxco candelabro membra notant fuiffe 42 , & totidem columnas in tribus porticibus que Tem- pli Bafilicam ambiebant 5 abftinere tamen. edm. Tic eti- sai ( bac enriofitate ) fatius cenfco ; cüm mihi perfua- deam, non affe&fatam hunc numerum Matthxo, fed 1tà Er. Sch. i. [8A per Metonymiam, gradus generationum X, velj per- - -non effet quem obtulerat claffis prima cáque notiffima, eundem in claffibus fequentibus expreffum!.. s. Ab omnibus hec caufa. adfertur ?!, ut triplicem defignet Judeorum £ta- tum 25" r. fub Patriarchis? , Prophetis? , & Judici- bus; 2.fíuüb Regibus*; 3. (füb Ducibus & Sacerdoti- busT: Ut igitur ere & computi temporum, & Regno- rum ac rerum geftarum defcriptiones, cettis intervallis diftingui folent, quibus infigniores mutationes contige- runt ;( quomodo Tacitus orditur Annales fuos, Urbem Komam à principio Reges babuere, poft. confulatus — Di- Gatura, &c. ) ità & h. l. habemus trisintervalla eximia, & quafi incrementum, ftatus; & decrementum Imperii ]udaici. Et hoc optime convenit cum Gen. 49. 10. ubi Juda proponitur, 1. fine fceptro: 2. cum fceptro:: 3. füb Viii legiflatore, ufque ad. Schiloht. 6. ut Jadeos ad Chriftum manuduceret* ; novámque mutationem füb Chrifto futuram in populo Dei 14. generationibus à capt. Bab. quemadmodum & mutationem infignem po- pulus expertus erat 14 Gemeratiomibu ab Abrahamo clapfis, aliámque aliis 14, &c. Notare etiam voluit, promitfiones non intercidifle tempore captivitatis Ba- bylonice, ut videri poterant fed integram pofteritatis Davidice memoriam & feriem ufque ad Chriftum à Deo confervatas effe, &c x. 4| Ab Abrabam u(que ad David, &c. | Utxoque fcilicet connumerato.- €; A Dávid, &c. | Utroque fcilicet exclufo, tum Davide, in- quam, tum Jechonià: nam illudzfgze ad deportationem Babyloniam ;pexinde valet atque, ufque ad. Techoniam, ex collat. v. 11 Y; Terminum hic figit, non in Jojacimo, in quo captivitás inchoata eft, nec in Sedecia, in quo confummata erat, fed in Jechonia ; qui medium in- ter eos locum obtinet. Et ab eo captivitatem orditur Ezechiel per totum librum, ut 8. 1. & 20. 1 & 26. I. &c 7. ; ; — 18. Chrifli, &c.- Xus n y5mos ( olim pleríque co- dices habuerunt y&eas :' fic enim fcriptor Dialogi adver- süs Macedonianos, non femel citat, &c. fed non mul- tum intereft, utvo legatur modo? . Tévmz« de eo dicitur qui natusfive genitus eft : vere originis fignificationem habet generaliorem, & longiüs etiam retró abeuntis b. ) $vos L2. | Chrifli nativitas (1. e; tum conceptus, tum par- tus*, vel, generatio, Vulg. Sy. Mo: Quod híc ton 6on- venit à, quia non h. l. explicat Incarnationis hiftoriam, | féd, ubi & quomodo illum peperit Maria *. ) i4, vel fie, C.vel bajufmodi, Sy. talis, Ex. Ti. Be. ) fuit, Tre. Be. Il. Pi, Ar. Sch. Bru. velybabet, velfe babet, M. Ca. Be. Bru. h; e. ficut fequitur, fingulari modo, &c f.) Hác prafati- unculá excitat auditores, rem prodigiofam narraturus $. Cim, Vulg. Ca. Perf; G. &c. 5ae hic nor eft caufale h, fed expletivum t, five explanativum, valétque zempe k, vel, ezimvero!: jàe hic abundat "^; ut Luc. 12.58. & alibi ^: ) | quando autem, vel in quibus circumftantiis redundat, vide in Schmidio de ea re h.1. críticà diffe- addit Auctor | tradita 9, recens nupta P: nam& ipfa vocatur qu zxor ejus, 8c Jofeph éwp vir, non vvuerG- ffonfus, ejus Y... Nifi ità conjuncta fuiffet Virgo Jofepho, ut fine infamia eam cognofcere. potuiffet, quod ante nuptias non potuit s rursus, nifi tamdiu ei nupta fuiffet , | utgravida effet, non fatis, aut Virginis,aut Prolis,honori confultum fuiffet. Minime veró credibile eft, aut cüm jam uterum geftaret, aut poftquam peperiffet, tum nuptias cclebratas , aut eam fponío traditam: & támen fimul eos ut conjuges vixiffe conftat ex Luc. 2. 42 ||. Spon[am vocat, non quod ducta non effet, fed.-quód non non magis à viro cognita eft, quàm fponfía nondum nüp- ta4, Caufeautemcur ex nupta Chriftus nafci voluerit; funthzez; r. üt Mariz. (& Chrifti T,) genus per Jofe- phum innotefceret t. 2. Ut Virgitus honori confule- retur 5. atqui non eft confultum, fi nondum nüpta con- cepit *,. 3. Né Chriftus fpurius videretur, ideóque à Jud&is rejiceretur. 4, ut Jofeph caftitatis virginita- tíque Marie cuftos effet, & teftis: idoneus * ;- quippe qui cam fcire & debuit & potuit, quemque credibilius erat, naturali maritorum zelotypià, impudicitiam, ubi fufpicaturum; quàm, ubi effet, defenfürum fuiffe y. L Aliicam tantüm defponfatam fuiffe volunt. | G 3 "Graecis. 9| Cxm,&c.| Meiew3eane 2e, &c: ]. Cm enim, ( vel, . rente. |] defpona five defpon[2ta effet, &c. 'Tre. ll; Bez Pi. Ar. Sch. h. e. fponfa [ lege fponfo, h.e. Jofepho, ut. » d !G, n Mal. * Mal. fic Span. eX Chryf. & Theoph. Li.&c, ? Span. ;P Span. Li.harm; «Mal Span. * Mal. - Span. Li. . T Mal.fim, Span. Li. * Span. dnb.15., - Y Spán:ex Janf. x Spar. Y Pi. ? A E 1G. 5 Camer. c Pi-fin Bru. 4 T'e.fim. Er.Scul. * Be. *Pi, £ Er, h Be Schi : i Ee. : E Sch ! Be.Sch, m (s, Scl. E 9Brm . P Bru.fic Mal. . ** Mal. l Bru: : 3 Mal éx Chryf. * Mal. T BHb * Strig.ex Hi. fim. Bru. v Mah . x Mal.fim. Eru. Mal, 31 z Er, 8 Sch. b Be, « Mal. € Y, fim. D. Be.Sch. Li.harm. *Li.harm. f Be. fim. V.Sch. T Sch. 8 G, hy, iG, k Sch, - Mefopotamiam proficifci. fur Gen.24.67. Atqueeidem mori, ut jam recepto, | 9 Ham. fponfi domum tranfirct ; quanquam Chryfoftomus id af- v.20. Videtur enim id híc intelligi quod defponfa- | Synopfes Criticorum, & aliorum Grecis prep cft proce, qui puelle nuptias ambit, & ponesdur eft, vel, tradere fposfam proco *, vel, im uxorem petere, utin Homer. Odyf. 6.276 *.. Inter fponfalia & nuptias tempus aliquot intercefliffe conftat ex Dcut. 2 1. 12,13. Sic & Terentius, P/acruit, defponds: suptis bic diüus ell dies. | Mmmesies, &, 3aueiy Gxzcis differunt, ut Hebrais 0 & UH rip?, & Latinis ffozfalia à nup- tis b.. Eft quidem hzc vis verbl pwiesiesw, fed ea non femper obfervatur. . Nam Maria ctiam domum ducta vocatur usumeuia , Luc. 9. 5$ €. | Perfica verfio fic habet, C4 matrem. ejus Mariam. ofepbo wmptum dedif- | feni. | 4p Zutegudm, Gc. Flely i aweno£v ad ríe. ] Aute convestire ifos, Mo. amequam, five priufquam | ( ipfi, Be. P. Pi. ) confociareutur, 'Vre, vcl, coufortiun ba- | berenm, Sy. fefe coguofcerent, Av. cougre[fr fuiffent, Ex. fic | Camer. fibi invicem appropinquareut, th. vel, cobabita- | rest, vel, cobabitatum comveniffent , five: commigrcffent, Sch. vel, couveniffent, Yi. Ca. V. fic Pert. fcilicet in ean- dem domum 4 : quin necdum in eodem oppido habi- | tàffe videntur, fed Jofeph in Capernaum, & Maria Na- zarethz *: q. d. Priufquam illam duxiffet. domum f, nuptiis publice celebratis T. Ciim vox eweA3e» aut domicilii, aut tori conjunciionem fignificet;priorem fignifi- 4. cationem prefero £,. propter id quod fequitur, ste metuas zuga^até» ( adjungere tibi, i.c. defponfam ducere 5, ) Mariam, & deinde, zuetaate young, &c. Eaecnim vox, nifi ubi ad animum refertur, oópaty we. ( lationem quan- dam ) fignificare folet in IN. T. idémque híc effe vide- tur, quod Joan. 19.27. xautdvev ec và Vua. ( accipere in| fua.) Eft ergo zuednnbe,. ubi de fponfo fponfáque fermo | 306 elt, id ipfum quod Romani domam dadiosem vocant. | — "Fobisz fcriptor ejus loco dixit xw«uíGeSw, 7. 15. quo mo- do eam vocem & Andocides ufürpavit, fed addito &« güv üxiavy ( domum.) Huic hujus lóci interpretationi favet traditio vetus Nazarethanorum memorata Hiero- nymo locis Hebraicisi. Sic & Greci dicunt jusZiue els dixoy deua (uxorem domum ducere) Hefiod. &$ey k. Non: videtur perpetuum fuiffe, ut à fponfalium die fponfa in firmat , credo, quia Antiochize fuà setate id fieri. videbat. Cüm Judei ipfi diffentiant, credibilius eft liberi juris. id fuiffe, alitérque atque aliter ufürpatum pro utriufque | commodo. Nam Rebecca deducta eft ad Ifaacum ante nuptiarum folennia, quia Kfaaco incommodum erat in Contrà, Sampfonis fponfa manfit in domo paterna. Et id fuiffe ufitatius fatis proba- biliter colligitur ex Deut. 20.7. quod & Romanis mori- | bus proditum eft à Modeftino;cam qua defponfa eft ante contractas nuptias domicilium non mutare. Ceterüm | 4o illud conftat, fponfas. intactas fuiffe, donec, convocato '| so | | & confer Gen. 38. 24. Spatium trimeftre ad rem iftiuf- | modi detegendam affignant Hebrei, Femina, inquiunt, viduata son nubit, ifipot oo diers «t uempe dignofca- | fur, uirum gravida fit, necne y atque ut inter fobolem primi j mariti dilinguatur ac fecundi. Pari modo vir €» uxor, pro- | felyti fati, per oo dies à fe invicem fegregantur, ut di- coetumatrimonium folenni prece initiaxctur: quod non | tam lege preceptum, quam ab antiquiffimis, ut arbitror, |. patribus traditum, Judziut olim ità nunc quoque ob- | fervant; à quibus ad Chriftianos id inftitutum honefta- | tis pleniffimum manavit: qua de re agemus infi ad. cap. 25. Itaque,ctiamfi virginalis pudicitiz cuftodiam | in fc fponfus recepiffet, manebat tamen fpon(a ad nupti- | arum diem, &» vj susuovindt, à fponfo fequeftrata, per- inde quafi in alia domo ageret. Id enim figuificari vide- fuperftructa eít Lex illa de captiva muliese, que ex- ;| ftat Deut. 21. 13 !. Senfus hujus loci eft, Antequam | cam accepiffet uxorcm ? : ut mox ait Angelus ipfe, | tionem proxime fequitur, Gc 72 «usea$6w antocelfit. Et in-- ter fponfalia &c nuptiastempus- interceffit, Dcut.20.7.in | quo hoc aecidere poterat ut gravida effet, vel videretur. | Deinde 2 ewsa2dr explicatur per aueanaGGv, &c. accipe- | 'e, &c. quod fignificat uxorem ducere, ut- Tob. 7. 13..] Vide & Deut. 20,7. & fcfpicit s»dudUvei dare, quod ad. | ploDei Gen. 2. 22 9. Ia locis plurimis vir fümimam | defbonfat, ad fe autem non ducit gift interpoftto aliquo tem- poris fpatio, ait Gloffa in Maimon. Diffinguitur merito & aperte à Canonibus Judaicis, inter privatum ante nup- tias inter defponfantem & defponfatam eonfortium vel | colloquium, & introdutiionem dcfponfate in domum ma-- | riti. De utrovis hunc locum intelligas licet vel deutro-: j que, Non folim ad fe domum eam non deduxerat, fcd IO. ol . patrem fponfz pertinet, Tob. 4. 11, 13. ídque exem- | 1 Li , & folus cum fola, ultra limites colloquii czlibum Cano- nicos, cónfortium. &on habuerat; & tamen inventa eft gravida P. [ Alii locum aliter exponunt. ] Non intelli- go de confuetudine domeftica, fed de conjunctione connubiali 45 axtequam comvexiffeut , nempe in cubile nuptiale, h. e. concubuiffent concubitu feminis? : fic viri dicuntur zzgredi ad mulieres; Gen. 6. 4. & 16. 2, | 4T. Eft iocoeiezce, quo xes inhonefta honefto declaratur. verbo t. Verceundé fignificat congreffum mariti 6c uxo- ris :de quo ufürpatur vox eurer, 1 Cor-7.5 *. affertur etiam ex Sophocle, ewiiA3ev Tj e?v (pro eis qo eov) exec Y. | Hanc expofitionem poftulat inftitutum Mattheijqui vult | oftendere, Mariam fuiffe gravidam antequam cum viro | iuo confueviffet, ac proinde Jofephum aliquid hic vitii (üfpicatum fuiffe, &c7. [ Aliis hec fententia non pla-- cet: ] üt. de conjunctione maritali h*c agatur, nondum | permittit ordo rerum, antequam contrahantur nuptiss cáque denotatur aliá phrafi, videWecognofcendi, v. 25 *. Neque hoc fignificat ipfum cozvesiesndi vexbum, nifi fen- fuxemoto & confequente, ut 1 Cor. 7. 5. ubi ctiam de conjugibus loquitur jamdudum cohabitantibuss quod h.l non fit*. . Cim autem dicit, priw[quam comveni- rent, non fequitur eos poftea conveniffe , ut finxit Hcl- E vidius € : [ ut patebit multis exempliss | fi dicam, Sudices de caufa promunciàrunt, priufquam caufam Cogito- | fcerest, non fequitur eos poftea cognoviffe, fed tantüm ' causá non cognitá cognoviffes ità & hic priufquam co- ireut, i.e. abíquecoitu d: Quum dico, Melchior axte- quam panientiam ageret, obiit, non fequitur illum poft obitum poenitentiam egiffe*; Virgil. JEn. 4. Sed mibi vel tellus optem pris ima debifcats nec tamen potuit pris Dido à terra devorari, deinde pudorem violare. Thu- cydides, Remittunt pris bominem, quàm audierunt, cüm certe illum nunquam poftea audierint. Sic dicimus, "Autequam ab[olveret domum, deceffit, &c t. Explicat id h. 1. Evangelifta , quod neceffarium erat & dubium, vi- del. unde concepiffet 5 illud tacet quod neque. quere- batur, neque erat neceffarium £8. «T Iauvenia, &c. | Eué*« à jare) fxyxsu. | Iuvesia (1.6. deprehenfa, vel tepertah, fubito, & inopinato k, ) eff (à Jofepho, qui | maritali curá obfervabat omnia fponte , nec fugitabat | illa mariti confpectum, que fibi male confcia non c- ratis) em utero , five ventre babens, Mo. IEth. Be. Hel- lenifimus geminus "; 1. f» pro Vyee ^: 2. Ellipfiss. | fubauditur :$ ZuCpvov. C embryontem ) vel, Q05oG- ( infan- | 20m 9. ) vel, gravida, five pregnans, Sy. Av. Ti. Sch. vel, | zt atero babere, "Tve. fim. P. Ca. Compertum eff eam effe S | pregnantem,Per(. indiciis valde probabilibus P,videlicet | ex tumore ventris, &c 4. poft tritmeftre à Chrifti con- ceptione, poftquam ab Elifabetha redierat. Luc. 5 1.56 *. judicari poffit iuter prolem in fauciitate genitam ( 1. c. intra | veram religionem: vide r Cor. 7. 14.) € frolem gexi- | tam extra [antitatem. Maimon. in Gerufhim cap. 11. & Talm. in Jebamoth, c. 4. & Chetubboth, c; 5. fuse T, « Decvel'e, five ex, Ex. Be. Sch; Tre. Ti. P. Ca | Spiritu Sanüo | "Exponitur pro xev, ut notet caufam. | procreantem, ut Rom. 11. ult. ££ assi, &c t. 7? ex, in- | terdum materiam notat, ut Johan. r. 13. Ex fanguini- | atibus, &c.- interdum veró caufam efficientem, ut ibidem fequitur, ex Deo; fic Mat. 15. s. Domum quod. ex me €i. h.e. àme: & 21.25, Baptifmus Tobannis unde eft ? ex calo, &c? i.e. à Deo, Joan. 8. 44. Ex patre Diabolo: eflis : Rom.11.36. Ex eo,per eum—- omnia *.. A Spiri- tz Sancio, tanquam causá operante hanc conceptionem *: q. d. non viri alicujus, fed Spiritüs Sancti operá x. « Re-- fertur hoc, vel, z. ad totum quod preceffitY ; neque enim Jofephus per Spiritum S. intellexit cam gravidam effe: vel, 2. ad proximum verbum £z utero babens z ; utfitanticipatio, & cllpfis pronominis cum verbo, quae Hebrsis non infueta eft, fub. tud autem eratb, utlo- cus fic vertatur, Compertam elfe eravidam, quod exat & i Spiritu Santo: Gravidam eam effe didicit ex evidenti-- | bus fignis; hoc autem effe Spiritüs San&i opus, ex An-' —— gele ^ ,P Li. ho, q7eg. fpyle T Pi. tMah '" Er. fim, Mal. ex Hi. Bru. x Be, Y Pi, 2 Pi, fim. Mal $ Ham. bSch. - € Va]. fic Bru. ch.Bru. PPP 3 Pi.fun. Mal. t Erufim, Li. ho, 2: Li. ho. i UD -* Gom; -* Sch. x Bru. H y Q. in Bru, - * Bru. cc pe S-Pis 33 Mal. £ Mal.fim. bru. h Mal. i Mal, Bru. | * Bru. ' Bru. Mal. m Mal. - - exemplum facere, Mo. Pi. fim. Ca. q.d. exemplare; Pi. ) - verepudizre, Sch. Val. Sancta Virgo non aperuit marito | e Cam. 4G, * Pi. * Sch. fim. Ca. G. &c. & G. ex Theoph. & Aug. 5 Ca. ' Spiritui Sando. - Commentatorum in n one id intelligere potuit üt Deus Adamum fecit, ex terra, ità Spiritus Chriftum, ex fanguine Marie 4. Sic naíci decuit Chriftum, 1. n& alium haberet patrem prz- ter Deum: 2. ne in peccato orignis náfceretur, quod & Majeftati ipfius & Officio contrarium fuiffet : 3. ut ab omni libidinis atque impuritatis forde procul ejus abef- fet Nativitas Y. Ceterüm Spiritui Santo tribuitur f non quafi folus Spiritus hoc effecit, nám omia opera Tri- pitatis extra ipfam omnibus Perfonis communia 5 - fed per ufitatam illam in S; S. attributionem, quá; quód tri- bus Perfonis commune eft, propter officium aut pxopri- etatem Uni txibuitur; ut, quod potentiz eft & guberna- tiouis, Patri ; quod fapientiz, Filio h;.quod benignitatis, liberalitatis, fcecunditatis atque vivificationis !- & fan- &itatis five puritatis, ( quale hoc opus inprimis fuit, ) 19. fofepb autem vir ejus, Cim, &cc.. AwnO- y, X e» OéAOy «UTLD epaderypalious, e sS. Ac deg SN ava! arl ] Quum (vel, 9uo2iam, Ex. Mal, Caufa enim redditur fe- quentium "^, £uamvis, Calv.) effet juftus, Be. 'T1. Vulg. Sch. &c. & (fub. tamen, Pi.) s20llef. (vely soluit, Sy. IEth. fic Ar. Perf. Tre.) eam traducere; Vulg. P. Ti. (i:e.pro- | mulgare, ut traduceudi vox fpe fumitur, | de quo vide, - fi lubet, Erafmum. | Al. publicare; Tre. fim. Ar. Perf. infamare, Ex. V. Il. 2gmominie exponere, Be. tic Sch. vel; voluit (95x fign. velle in genere; 86asua fign. velle-delibe- rgo 5 q.d. Non ex levitate aut fervore Juvenili hoc volu- | it, fed honeftatis & bone fams ftudio; re priüs bene de- "oiberatà *:) clàm (non quidem confcio nemine, id enim fieri non poterat, cüm: mos effet. Judais non rninüs quàm. Romanis, ut nec contraherentur nec dimittéren- tur fponfalia, nifi adhibitis teftibus ^ :- non clam.Maria, quod non effet juftum T 5-fed privatim, h. e. finejudicio publico, & non redditá causá t, clani judicibus ac proin- de populo *.5 opponitur enim vd opadeyuliZen *,' A]. clàm eam deférendo Y ; peregrinatione in aliam regionem inftitutà, clàm dato libello xep neceffe erat, nec-sepudii E IS iteaufas exponere, Deu. 24. 17. Videatur codex 'Talmudicus Gittiz; ubi agitur de modo - tradendi libellum repudii uxori repudiandz , inter alia, clanculum poffe dari, fi todo fic vifum effet marito, vel, in manum, vel, in finum, foemine, duobus tettibus tan- tüm prafentibus 3.) eam dimittere, Be. vel, abdicare, fi- arcanum, ( quod mirum videri poterat, ) vel, quia de- Íperabat illaà fe perfuaderi poffe, aut Deo id fapientiüs - fe commiffurum judicabat, à quo cognatz Elizabethe . ! Agata jam patefactum fuiffe didicerat, Luc. 1. 43 5. Grecis fignificat, volentem abire (cüm poffes jure tuo xe- tinere) dimittere. At hic, ex Hebrai(mo, fign. volentem - manere à fe amandare, xefpondétque Hebrzo UM, quod quidem proprie fign. éx&4Xeim, contumeliose & vi quadam | ejicere, ut Gen. 21.10. interdum tamen fign. amice mone- ve aliquem ut abfcedat, ut Pfal. 34. 1 €. avmAdem. eft, re- qudium mittere 4; Libellum autem repudii dare voluit | coram paucis arbitris, parentibus aut proximis cognatis, intra privatos parictes *. [ Duo hic ulteriüs difcutien- da reftant. |] Qu. r. Quid hic ewed'esypuflise ?.. Refp. Eit aliquem, velaliquid, exemplum facere t, h.e. punixe8, publice fupplicium fumere, quod fieri. Lex jubebat in adulteras ^. De lapidationis poena Lege Mofis ftatuta in fponfas ftupri compertas intelligo. Nam ad. id tem- pus judicia Legis in Judza per Herodem, qui Legis ftu- diofus videri volebat, exercebantur. T8 epederyudlifev de mortis poena ufürpatur, tum apud Helleniftas, ut ap- paret ex c. interpretatione, Num. 25.4. & ex addita- | inentisad Eftherem, c. 14. v. 9. tum in Polybio; unde i G. * Vdl. * Pi. & Demoftheres diaxeluoe dixit £ovla. zued'ery ua. atiis, - Comentem exemplum facere i.) Verba fic fe habent, uod . Ji— plané coarguatur ex vebus ipfis quas ge[ft., praecipuum quidem fuerit, ft potefi, at occidatis :-& 5 it; Ca v]a To1 € Aor- 70i $ coad'eryua mutiewr, fi Thinis, viventem ceteris facia- |. t exemplum *, YVYaeadesyudlite hic accipio de fupplicio | publico E, & capitali fponfa, &c. de qua vide Deut. 22. 14, 15, 21. que exemplum fact: etiam infamata erat & publicata, five * dii, quem nec. evulgari | ta: quz dio plenam verbi hujus fignifica- | !Hám. -tionem confütuunt L.— IIaeed'eyudlitew eft; exemplum. [ 10 20 30 óo jó gelo demüm cognovit$ nec enim aliter, nifi ex revelati- | * ftatuere; in jus trahere, publicaré, itifamáre ^ eft, ipno- minià afficere, five, poenà irrogatá, five quocunque alio modo?. Archilochus, inquit Plutaxchus, obícoenis ver- fibus feipfum ee4eyudliCa, infamem reddit ?.. Sed hac fignificatio metaphorica eftjmetaphorá ab iis fumptá, qui fupplicio publice affecti,exempla & infames fiunt P. Me- taphoricé autem hic accipio, pro, iguomizie expoktere y ut accipitur, Col.2. 15. Heb. 6. 63. I1aeed'eryuclisu. non denotat pcenas in genere, neque.atrocius aliquod füppli- cium, ( ut ex eo patet quod ei verbo additur vox saecla in Polybio, lib. 2. ubi de Ariftomacho Tyranno agens; quem, inquit, oportebat, ton filentio noGiis cruciatum; Cen- chreis mori, fed. per. Peloponefum totam circumdutium, 9) ML muuaselag mapad'etyjurmiC ouAvoy Vos GAME qu Cu2, 1. e üt Cafanbonus vertit, &* exempli caus per. omnium ora tva- duum, iuter tormenta vitam fitire, ) fcd, poenz quariz dam fpeciem, neque eft tam epa eryuz zur, exemplum . flatuere, quod omnes poena faciunt, quàm zgzominià af- ficere publicá. Sunt nempe poenarum diftincta genera 34 m Bru. ü Schi. ? H 9 Sch. Pi. P Pi, q Gom. mulie, que pecuniariz funt, x6xaas Gc masela, quie cor-: pusáfficiunt, & «ede; feu wesd'evy allia, qui in- famiá afhcit. . Sic opsd'eyuliZar fumitur tum às. Jer. 33.22. & E26c. 281 17. &duuy e eodd ey ven, expo fuite rideudum vegibus ; tum Heb.6.6. & Col. 2. 15. ubi fimplex ZejyueziQe» ufurpatur eodem fignificatu. pro compofito oPad'eyuanra, ut patet ex.adjuncto verbo Sprau Bde, quod eft, Iudibrio exponere, ut in Evagrio, ubi Patriarcha Imperatori fic minatur, 2»(auBd/zw zs qoi« di- uote, ludibrio te exponam popula". Atque ità fumi. h. ]. docet, quod opponitur hic publica ignominia private di- milioni T. TI2cedéyaaTiZey apud antiquos Grecos Scti- - ptores eft, fupplicio afficere ; apud Graecos autem recenti- Ores eit, traducere, ac ludibrio habere. Et fic capiendus * Scul.e&- erc, .E- vang.c.46; T Scul, ib: fim. Gor. . hic locus, non de capitis poena, quam fi intellexiffet, di- xiffet , uà 9éxor. adiu oogdypansmves , citm nollet eam d puniri]. [ nempe à Magiftratu: neque enim maritus potuit eam capite pleCtere, potuit autem traducere. Qu. 2. Quo£enfu & qua de caufá Jofephus h. l. jzftw di» citur? Refp. r. Senfus eft, q. d: Quum effet juftus, no- luit tamen eum sugad'eryuazieu, ut fcilicet videbatur ju- ftitia poftulare, ut. fponfam deferret ad judices qui eam capite mulctarent, ex Lege Deuter. 22: 20, &c t. fauflus | exat, 1. e. probus v ; itaque noluit injuriam fuam fummo juxe perfequi * ; malebat eam vitiatam coelibem videri (qualis putaretur, fi clàm divortium feciffet ) quàm ut ádulteram capite ple&ti Y. Obj. At Deus adulterium no- | luittolerari, &c *. quiergó Jofeph.juftuserat ? Réfp.s. Sufpicatus eft Jofephus ( ut funt bonorum virorum fu- | fpiciones proniores in clementiorem partem) ;eam gravi- so| dam.ex conceptu qui fponfalià przcetfita. Id fi conti- £iffet, oportebat Mariam ducere uxorem eum à quo vi- tium ei oblatum fuit, ex Lege Deut. 22.28 b. & Maria ei potuit nubere, fà fponfione [ Jofepho facta ] liberata effet c. | Aliis hoc non placet. | Mihi verifimilius eft u- teri figna refpondiffe tempori conceptionis, quod fpon- falibus poíterius fuit, Luc. 1. 26. Non verituseft Augu- ftinus dicere, cs nibil aliud quàm adulteram credidiffet. Similiter & Juftinusin Collog. cum Tryph.- Refp.2.Nc-. que veró, id fritàeffet, indignum fuit viro bono puelle de vita famáque fimul periclitanti parcere. Nam, ut o-. mittam quod de vitio in uxbe oblato Lex decernit, Deut. 22. 24. €jus effe generis cujus fint pleraque Legum, qua. ità refpiciunt id'quod &m si 36s» accidit, ut tamen evenie, 1e poflint facti fpecies in quibus deficiat Lex dz 7i 449v, cóque egeat &mwopSauaTO-, ctiam, preter vim, multa alia poffunt accidere qua: culpam non tollant quidem, fed mi- nuant, in quam partem femper credula eft bonitas d. Ad- de, quód Jofepho omnia benignius interpretandi caufam prebuerunt perfpecti Virginis mores *- Et, fi Ambrofio -deprehenderetur, Num. 2 5. 8. collat. cum Levit, 20. 16. i-& cum Deut. 22. 28. Joh. 8. 4, 5. ior licebat mari- ' tp adulteram ferre, Jud. 19. 2,3 !. | rmaritis, fed pexmiit, easad poenam depofcere, Num. 5. |-12, &c. neque ad maritos proprie pextinet, fed: ad Judi- on precepit Lex Ifrael. ; quod elt Deut. 22, 22. Auferer malum de Tfraelk.. ; Aliud 3 credimus, non folüm ab ultionis atrocitate, fed etiam ab 5 -accufationis feveritate, aliena jufta perfona eft." Lex ac- - |-cufate & convicta poenam irrogat f, accufationém autem | nemini imperat £, n& marito quidem ^, nifi in ipfo fato Ih 'Y Er. Bé. Pi. Sch. x De. yCa;. z Cam. ; fim. Be. :Qi ina Cam, fitu, Be, Pt. b Be. cpi: PN) 8 G. fim- Bru. Li. harm. ^, h Brg, Lí. Harm --- i Li harm. * Bru, 23 d Cam. 7! Li, ho. np; * Bru. P:Pi. 3 Be. * Selden. «in Wal. T Mal. tPL -. voluit occulté dimittere, quod Charitas, virtutum Regi- | ma, poftulabat v. Sed non videtür hic mihi fignificari juttitiailla generalis, de qua Luc. 1. 6. fed potiiis, fpecia- | lis aliqua X, neque veró 4)2»eummo ( diflributiva ) aut.aw-.— aam ( conmutativa Y , ) fed. probitas 7, benignitas,cle- | Mal, * G. y G.Cam. 2 Cam. * Cam. Aim, Ham. Aliud Magiftratüs, aliud privatorum, officium eft: nec verb fübditi & privati tenentur, (nifi cüm grave aliquod periculum metuendum eft ) quorum criminum foli con-- (cii funt; ea deferre, przfertim. vero ineo genere. sesd'esyudlic mortem híc non innuit, fed publicam po- tius infamiam. Nam dubitari poffit, an adultera ad capi-- tale fapplicium adducenda effet. Nam quamvis exhibita fuerat Lex de adulterio morte mul&tando, Levit. 20. 1o. Deut. 22. 22. ac pari modo hac in caufa ageretur cum defponfata, ac cum jam in uxorem ducta; eoufque ta- men delenita, né dicam, enervata eft Lex ifta per Legem de dando libello repudii, Deut. 24. 1, &c. ut non licue- rit folüm marito uxori adultere ignofcere, atque ad Syn- edxium non exigere, fed vix potuerit, fi velletymorti fub- jicere.. Quorfüm enim aliter indultus eft libellus repudii? Nihilergó híc conatur Jofephus, quod non fummo cum confenfu potuit, & Legis, & Gentis. Adultera potuit di- znitti: defponfata non potuit dimitti abfque libello te- pudii, de quo fic Jura Judaica: d'ràplici modo defponfatur. | fümina, Pecunià fcilicet, aut feripto, aut coitu :-. Et fic de- fhozata, tametfi adbuc won maritata, ilius tamen ea e(F ux- or. Et fiquis cum ea. prater ipfum coierit, morte mulüan- dus eft à Synedrio. ique ille ipfe velit eam dimittere, opm babebit libello repudii. | Hec de prima refponfione. ] Refp. 2. Eft hoc enunciatum caufale, q. d. Quum effet juftus, voluit eam dimittere ^, ut confcientiz fuz fatif- faceret , & néadulteram fovens criminis particeps fieret j & adulterini pártüs ftulte patiens obfequutor ?: ut pof- fet nubere ei à quo effet compreffa P : probus erat, itaque noluit alienam uxorem retinere 4.. Adulteram uxorem ne honefté retinendam permittebant Ebreorum mores: nimirum peccáffe volunt virum, veluti tum lenocinii e- um, tum in pofteros, injuriofum. Jofephus ergo; ctm efz fet juftus, i.e, xituum patriorum obfervantior, retinendam | uxorem minime cenfuit : Cüm autem vir in uxorem age- se potuit; aut criminaliter, eam capitis accufando, aut | lege civili , nomine dotis; five refcindende five minuen- : dà s maluit eam occulte dimittere, i.e. non quidem fine | teftibus, ut volunt aliqui, ( ciim nullum effet-legitimüm | 140: gitimus) fed fine ftrepitu forenfi, & abfque criminis, aut | dc dotis five difpendii five diminutionis, infamia. "Neque | autem in libello ullo caufz divortii mentio adhibeni fole- | bat; fed verba duntaxat que matrimonium rite diffolve- ' vent: caufa ipfa, ubi pro mariti arbitrio fiebat xepudium,, |: nec dotis jactura fequebatur, in mariti confcientia repofi- || ta. Ubi veró etiam fequebatür ex caufa repudii. dotis ja- Cura, aut in atis fori, aut in ore hominum, aut in utrif- | que, utfieri fere amat, ipfa caufa, unde & infamia fecu- | tacft, publicabatur*. Putárunt quidem Chrfott. -Hie- | ron. &c. non licere viro adulteram uxorem vetinete. Id- | quené fieret, fuit aliquando Ecclefiafticis decretis contti- | tutum. Sed hec fententia à tota Ecclefia deferta eft... Lex enim adulteram dimittere permittebat, non jubebat, . Chrifto etiam Interprete, Matt. 19. 6. Marc. 10.4, 5 d. Refp. 3. Hoc vult, q. d. Juftus erat, ideóque hoc clancu- : | Ium facere voluit, ut uxoris fame confuleret t... Juffus fine libello repudium, nec ullus fine teftibus libellus le- 'erat, i.c. omni virtutum genere cumulatus: hinc eam mentia , & animi manfuetudo ? ,, illa quam peculiariter bonitatem vocare folemus ^, Phrafis eft Hebraica: p. nempe illis idem eft quod "VOU àseópov € ; quomodo & "7p 1$ palfim d, in Daniele & alibi *, &enecew/nv. elee. - mofysam ) fignificat f. vel, xensónre, mifericordiam,quo - ; fatum ett, ut etiam benignitas expa pauperes eo namine Hebraeis fipnificetur&. Itàfumitur Deut. 24. 15. Pfal. 112. 9. Ptov. r1. 18, collat. cum 24 ^, Neque male huc referas 1 Johan. t. 9. fidelis eft & 4is:4g-, &c. Sed & To-- bias, 14. 10. conjunxit ut affinia &Aetoguáiyy. a) d'igguonuor, Propiüsautem huc pertinet quod Ariftoteles ait, 7 &àze-. xà effe. d'ixasoy d'loaus mix Boy i, Etunus Brachmanum : in Philoftrato ridet Graecos, quód illis Juseesuduy tantüm fit, quz injuriam aliis inferre prohibet, cüm praecipuum, - inquit, illius officium, & vocis fignificatio, fit xenóme, djasóms , euar)eerie , bouitas, benignitas , bumanitas 5. | 60 | Sysopfes Criticorum v alterum Donátusad illud Teréntii Andzid jufta fuerit fervitus. Tu- oftendit, quoties poenas legibus priefcriptas ton rigide (yxMiquan. xev qiie dune vi. pode ma: 3) qued oy 3j europa aiv. PA. aotrov mebooms. ( Ea pars juftitie y que emca eruminad verfatur , uon dedignatur,, five recufat, clementiam buma- Andi", 1, €. Xpnsoe x) drei 5, Séd nori opus eft ut vocem: exigimus: nam, ut ait Sopater Philofophus, m 5^: wie fla, inquit, moderata. Praecipue autem bonitas hiec fe. námque gratiarum faciem.) Chxifoftotnus bene hóc lóco, 1o | d'xaG- crüciemus; ut fenfim manfuetudims aut clemens — tie eXtorqucamuss riam divifim conftrü&tis. verficuli claufulis; patebit fenfus clarus, mollífquefatís, Tofzpbus; càm effet juftus , mon potuit, non voluit, adültéram ferre y at uolens tamen, Yagad'erypaviou, cleniens cüm effet, at« que uxorem amans, vol«it eam clam dimittere m, 20. Hec, &c. Tad 3 tug üsupadterG- | Hec autein ( de dimittenda'uxore, '&c 2. ) gem. cogitaffet; Pi. fim. Mo. iEtli. vel; meditafetur, 'Vse. Av. fic Sy. vel; animo a- éitaret, G. im: Ar. Il. Ti. Ca. ut plerumque vox fumi- tur apud Grecos Scriptores, & Act.10.19. Videtur eniti inclináffe quidem ad repudium, ità tamen, ut nihil dum certi conftituiffet, &c o... Laudatur prudentia, quód non temer? prorürüpit ad verba, velad opus, fed perpen- dit, &cP. Cim inanimum induxiffet , vcl apud fe couftis tuiffet, Be. «Angelis Domini || Gabriel a, haud du- bies vide Luciz. 1519,26 7. Hebrasi fpiritus iftos; qui inter Deum rerum opificem Ebr uiu intetpofiti modó E2' TJ 28 $«« (deos, ) modó B'98 20 ewe (Ane 2. * * 30| thàgoras quem miilta: haufiffe ab Hebreis Nutenius alique Pythagorici profitebantur, cujufqie adeo inftitü- ta eadem effe cum E.ffenorum: inftitutis: Jofephus prodi« dit.. Sed & eas voces ufurpavit adhibito difcrimine. Nam 9«Z« vócabát mentes fublimioxes, & ad Divinatn naturam propiüs accedentes; quas ftátuebat setrzus (( àmmutabz. | ler: ) dyyow« autem, eos fpiritus qui proximum primis | illis locum effent fortiti, e« éagatvorras ac Pt asyysNorras nidv | ss «vie éoEotay xartvat, (cen tradentes nobis. vegulas béne | viveitdi; ) ut loquitur Hieroclés 5 qui itidem. nos docet illos communiter diétos-4»4A«s iterum diftinctos in cla | (às txes in aee proprie ac peculiariter ità dictos, in |. di uovag doa9àe, (.démoptes: bonos, ) dnos, (.beroes.). Quae | omnia ex Pythagor& fchola in Platoniéuri funt derivata; | Scriptor corum carminum qua olimab ipfis etiam Paga | nis pro Orphicis funt habita, quem alii Cecropem, alii | gelorum memiuit ifüs verfibus, To. 3 9evo: supotym aage- | edv aoi pio Bot" Ayyehot, oben qiue Beo mus o4 zr: Tei mie | CIgnéo autem tbrono alat. laboriofi Angeli, quibus cuve go | fatttt atiotes & ves mortalium. ). Ufürpant vocem aspéaov | hoc fenfuy& Ariftides hymno 1n Minervam; & Porphyrius | & Iamblichus paffim, & Chalcidius in Timeum: At | nomen jani paffim apud Gentes in Summi Dei injuriam | ufurpabatur. - Sed. & dpeov vocabulo repudiato, & tuubrov | ad maleficos fpiritus relegato, in ufü apud eos manfit no- | men 579v, quo &'. utuntur fepiffime, & eorum ex- -| Chald&i Paxaphrafté. Quidam Hellenifte Angelos voca- bant &yevyópse, (vigiles, ) quod nomen & apud Chriftia- nos legitur ex Dan. 4. 10 T. € 1s, &c. Kav 2v ] In (omuo, five fomuis,Sy. th. 'Ti. Ca. Er. Il. Vulg. Opti- mé: ità enim loquuntur Accius, Ennius, Virgilius, cüm - de vifis nocturnis agunt. . Cicero fecundim quietem dix- it. Ferme autem quatuor modis, ut Hebraei recte notant, , folet Deus hominibus voluntatem fuam patefacere, vifis ità dixeris, JY 2zlachat, JY àyumiov, dà Qorit, d) &mavíat, Chalcidius 2222sía» dividit in Vifüm, quod à Deo, & Spe- 70| Caculum, quod per Angelos. Reliqua vocat Somnium Admonitionem, Revelationem ||... Tu fomsio, vel per fom: dium, Sy. Ar. Ex. 'Txe, Mo. Be. Pi. Sch. Bru. id eft ,. no- Cturná vifione t, per fpecies in phantafia formatas v, Ma- rie vigilanti apparuit Angelus, quia ab ea fides require- batur, & confenfus, üt'ex Spiritu Sancto conciperets Jo- fepho autem dormienti, quód. fatisilli hoc fuit, & facile | exediturus erat, &c. Nam faciliüs que facta funt, :divi- mitüs, & pr&ter nature Leges, fieri potuiffe 5 quàm que - | facienda, ficri poffe; credimus *.. Eó autem cextior factus : t erat ? glos; ).vocánt. Atque inde eas appellationes fumpfit Py diurnis, vifis fecundüm quictem, voce, afflatu. Grace Hn Li. ho; 8 Bru. fic Mal. eG, ? P Bru. : * Sch. : V | Onomacritum Pythagore difcipulum aiunt fuiffe, Ame — . | Hebrzi Helleniftz 2«« nori libenter eo5 vocárunt, quia id emplo NN. Foederis Scriptores; imó 8t V. Teftamenti . 16. 37 y Bri 7 Bru. fim. e. 3 Er, b y. ad Ve 18; * Be. 8 pi, fim. "9 * Sic Er, ex Chryf. (3. e. in utero cjus F 5. vel; at; pro ex e Commento: in M AT T H. Cap. I. erat Jofephus, quód de cogitatis fuis inftrueretur, quas. | folus Deus novit, &c. Qu. Cux non ante conceptum rcs fignificata eft? Refp. 1. Tum fufpicioni relictus effet locus. 2. Quia xes futura difficilius creditur quàm fa: Cia. Quantó autem magis ve] diutiüs angebatur Jofe- (cphus, tantó firmius eft ejufdem veritatem edodti T'efti- monium. Jofephi animum ad amplexandam gratiam Dei, & ad ex- fpectandum ex uxore fua. Chriftum. promiffum. Davidi fliumy, .. € Noli &c. Mà o«Bn99s mugpón Bein, &c. ] | Né timeas ( Yimebat n& adulteram fovens Deum offende- ret 7.) accipere (vel, afcifcere, Ca, adjungere tibi, Ex. Yl. | Ti. Sch. V. in confuetüdinem vite jam enim acceperat, (ed divortium meditabatur: vel, defponfam ducere P: vel, accipere. tradendam tibi à. fuis ut. prius: defponfam. "AmAB4vav dicitur aliquis;jd. quod poffidere. defit, & poftea xecuperats ses^apGZrew id quod tunc primüm. traditum accipit: vel, apud. te recipere.c s vel, effumere, IEth. Fre.Pi. in contubernium, five ad cohabitationemd sh Mariam coujugem, five uxorem, tuam, Mo. Sy. &c. i.e.quae ftinatione habebatur *, ac proinde, xor vocatur, Genef. 29. 21 f. Deut. 22. 24. ubi punitur tanquam adulter qui fponfam corrupit 5... Sponfz etiam Gr&cis. vocatur 42), iu Sophocl.Ifmen. y.578. & 664.8 669. 8 uu (C uxor;) in Eurip. Oxelte, v. 1095. & 1210 h, - Polfis vertexe, ut fit uxor tua, ut fabaudiatur erm YD, ut apud. Hebraos el- lipfis.su frequens: eft. Sed prior interpretatio verior eft, ob adjundtum h.l. articulum visi, -.. S] Quod. in ea - Cima, utetiam - &x ea, Gal. 4. 49.) gatum ( vcl, QUERCHUE Er. V. Bru; Sch. genitum, Be.Pi.) gt ( Pexipbrafis foctüs n.) de (vel.ex, T Bru.Mal, E Ham. Àj rBnQ ^ z Idetn; 3 Mal. z Ca. ex Of. 8 Ca, Maziam; Loug- B 3r five perutrun Be, Pi. 4, Er. Be.) Spiritu Bano efr |. le. Fadtum& pro- fectum. eft totum illud. à Spiritu Sancto, giimode accie EET zx pitur I3, Pfal. 118, 23 9. um, non iliam. . Lg Vocabis ( &iye pex te, five .per 1 er Pueri, fimul & Virginis tu- : SR wocabuttt, Vulg. Sy.) uomen ejus ( Semper fuere admixabiles, quibus ante nativitatem à IJeo nomen impofi tum fuit, ut Salomon, r Par. 22,9. Cyrus, Efa. c 49 ND Johannes, Luc. 1; 13 *.) fefum,, Jacür ]. Aliis | nomen hoc.erat commune & vulgare; Chrifto vero ;pro- prium, novum &fingulareY. Nomen jeu ducum eit à nomine Jove, interpofità liter t) Schin 7, ex nomine U'W. ut fignificet Chriftum & Deum effe & hominem. Id didici ex Exod. 15.3. ^) UR D. ova vir bel- li,.&c *. | xeliqua in Authore videat, cui talia arrident, ] | Nomen «hoc olim VY fcribebatur,. poft.capt. Babyl. | —. MU, indocumnt& quie-ufus detriverat, productá fub —— fod vocali. 1tà fcribitur apud Eíd. & Neh. . idque ex mos | 1e. Syrorum, dive. Chaldaeorum , qui e aeta. fece- runt Bapna,,. ex jy D3O. ,6X: "Dy3. 23, ; &c- paulatim & i ^sicab "EAR apud o. & "Headryin Jofepho.. Et ficnomen iftud. &Ícribitur & declinatur, tum apud.e. . tum án Si- rach. dé.quo nihil immutárunt Scriptores .N. F; nullá Ser fcriptarz differentiá diftinguentes hoc.Chrifti p FOpDuem nomen abejusnomine, qui Mofi fuccedens, populümque ducens in.texras promiffas; Chxiftum, eterne quietis Da- torem, non tantüm nominis fono, fed. Gc rebus geftis, ad- | ambravit s utvidere eft AG. 7.45. Heb. 4.8. Neque alia fignificatio hujus vocis ;comminifcenda €t ab ca : quam 3 nos. Angelus docet 39s utens que cum Hebraea ori ne.manifefte confentit. - Eft. exgo. Grece. sos, quá gt poft i. Mihi,non videtur decffe vox Latina uiginis: atque efficacie, fed antiquior, & in Sa- cris s magis quàm in ufu. populari: recepta, Sofpitatori. Ca- | xiftiani quidam 3z.ss i29«-deducunt, in | €o.mihi non videntux ad aliam vocem Hebraam refpexif- : « ld fed queni vocem Dru que HebrzeVU non. term quód € «[ Fil David | Davidis mentione parat 21. Pariei autem (ut yexa ai p E. filium] Sasmnot tuum 35. non dicit: RP; 'quia Chzifius erat dmiugt s fili- que, ex communi Ju« Sed.& | ultima vocis [^ Yosis "itera, primüm. leviter. pronunciata, | xa DB apparctex oce "Afísse.4.c, JY QN, 1 Par. 8.3. | . uifimileeft 'Oo ex VUT,. "&in fimili litera DB Nez) | Da evannit:-quam foni facilitatem fecuti | Hellenifte : Jud 2l. "ne? fcripferunt,. & facilioris conftru&ti- | onis grati duobus cafibus. efhgiatis, Ince, IncSy. Sic'E- | dmait fignificari Cicero, utàd. Latinó uno verba e SANE HRHRHRPERIRRTTENPPENUUEREN PRAE dA0| |20 tibi pacta eftuxor; nam que defponfa erat;jam uxor de- | 3o jo 79 fol& fi lpnificatione, fcd fono infuper cobeetct, Philonis more, qui ità ad Graecas voces amat alludexe, ut ab Hc- - brea- notatione quàm minimum recedat, Certum eft He- | bréum. YU modo valere iz&«, modó, per receptiffimam | txanflationem; faluti danda fignificationem cà voce ex« | primi, ficut & Latine mederi alterius malu dicitur, qui al- | terum ab incommodo liberat. Unde &125 3« pro SD C ety, | Matt. 13.15. luc. 4. 18. & vicilim efer pro. T po- |! nitur 5. ut Matt. 9. 2 1. Marc.6. 56. ACt, 4. 9. Quin & K. ! ad Jer. 3« 22. anare explicat, peccata condotizte. Et hinc | factum, arbitror ut Judei quidam inter Grecos verfantes, | clim hoc ipfo nomine Hebrzo vocarentur, Grece fibi no- | men Iafosti fecerunt; quód id nomen Gr&ce confuetudi-, | nisad Hebraum illud & foni vicinitate & originis figni- | ficatu proxime accederet P, | Pro yW* fcribitur gt xm | fective d, fiveper Apocopen f, quia pronunciatio litere | Veft difficillima * ; WU" autem eft' 1572, 8c; terminatione | Grxgcá, *insze f, — €] Ipfe euim Jaloum faciet (vel, Ii- berabit, Be, Sch. Bru. fervabit, Pi. Quod hic. non placct, ob fcquens es t, ) populum 122 (vel, Judaos ^, h ex c qui- -verba primo faltem maximéque obvio intellectu. fumen- da arbitror! , ex collat. Matt. 15. 21. & Act. 5.31 Vel, populum fibi datum à Patre, h. c. electos: vide Ad. 18. 10, Rom. 11. 2 ". ommnes credentes 9, qui híc non incommode. intelligi poffunt P,. juxta intelle&tum arca- num.) à peccati eorum, E | Proówi* nam xefer- tur ad a«ór, Sed apud. Hebraos nomen collectivum fign. jungitur verbo, vel. pronomini, plu£;...4. peccatit, ac proinde, à morte etcrná, tanquam füpendio peccati t q. d. Non liberabit eos à. Gentium imperio, ut. cxfpe- Gant, fed.À peccati ac Diaboli Regno, totius mali unico prorfus malum, fervabit n$ in peccata recidant, dabit ju- füitiam, quam fuo tempore confequetur porfecliffima fa- lus t, Cüm triplici modo. dici.nos poflit Chriftus à pec- catis "liberare: ; 1, quia remiffionem peccatorum nobis pe- perit 2. quia in bac vita efficit ne peccatum in nobis regnet 5. 3. quia per vitam alteram delebit funditüs & ad remiffionem. peccatorum precipue videtur refpexit- Ííe Angelus, quia & Apoftoli ejus rei maxime memine- & 13-23, 32,39 ". -.22. Hoc axem totu. (1: e, omae, ut Matt; 2 r. 4. & 26.56. quantitas continua proc difcreta * ; » q. .d. quod dictum de Maris defponfatione, imprzgnatione, &c*, ) fadum eft | Sunt verba, vel, 1. Angeli": velpotilis, 2, Evangelitte 2, qui bec omnia narravit, quum Angelus unam fantüm rem indicavit, Chrift ! b. 0X Ur, &c. "Ire zug, GC. i Ut perfice- Tetur, &c. Ex I. vel, copfieret, Ca. àmpleretur, Txe. Ti. Be. Pi. P.Sch. Propoffum implere dicit Cicero, Epift. phetias ad eventa accommodare yult; ut Matt.2.15,&c*. Non res funt pxoptex Prophetias, | fed Prophetig fuerunt propterfuturas res. Ceterüm, qui predixerat quia facere ftatuerat , facit quia. pre-dixeraf üt yerax ft f. Qua vis fit hujus vocis multum zefert. redi intelligatur, Nam hunc fimiléfque locos olim Celfus & Jülidnus, Ju- dzi veteres olim & nunc quoque. foliti funt Chriftianis | objicere; tanquam minus tideliter ab Apoftolis eonám- |.que fecatoribus. adducta. effet. Prophetarum au&toritas. Sed notandum eft, non pugnare Apoftolos advexsus Ju- daos his quafi teftimoniis, ut probant Jefam effe pro- miffam Mefliam: pauca enim fant Oracula que in hunc finem ufürpant, contenti czterüm Chrifti Miraculis & Refurrectione. Namaut hzc fatis erant, aut nihil erat fatís, Atquibus id jam pexfuafum erat, his fimul often- - fum voluerunt, quomodo tota Divira d«vouíe. priorum. temporum, hunc ipfam Chriftum ejüfque res geftas, ut | pulcherrimam ac perfedtitlimam Ípeciem, perpetuo velut antc oculos. habens, cetera omnia ad illud inftar efinxe- xit. Huc fpectat, gue dicitur eeseyresuinG , Gc. ('pre- -cogititus anté mundum coiditum,, ) 1BPet.i.20. Et-hec | Japientia Divina que in Chrifto mittendo elucet gegen - | Ledion rect mov eàovov, Cprefinita aute fecula) 1 Cor. 2g Áed maxim? perfpicuum illud 1 Cor. 10. 11. Hac omnia |] allis evenerunt swmuz« s févipta autem funt. ad noftri admoni- fionem, C4 bus natus efti, ad quos peculiariter milfus eftk :itahac « capite : auferet. peccata, & cum iis miferiam & omne runt ubi vocis iftius e»rípg- vim explicant, AG, s. 5 I, nempe conceptionem i 36 5. Ut preftaretur d, Hàc formulá utitur, quum Pro- 28 peccatum & mortem peccati ftipendium ; ; mibi tamen - vo. t Sch.: 9 Brudfim, Wal.ex Jun. 2 pi, fic . Mal. Bru. 59 Homem, &c. Ettempus Chrifti vocatur apap. Cplefi- indo ) temporum, Gal. 4. 4. Eph. 1. 10. Non igitur in- ítituta tantüm Legis umbra Chrifti fuerunt, fed & res gefte, prefcrtim nobiliores. . Quod recte monet Jufti- nusadversts Tryphonem, necnon Tertul.& Chryfoft. [ Quorum verba vide in Authore. ] Illud autem svmes fumptum eft à pictoribus aut ftatuariis, qui egregium | aliquod opus molientes primüm craflius idipfum deline- ant, deinde paulatim id efficiunt quod animo concepc- rant. Nam prima illa lineamenta 7/zu dicuntur s: uhde illud Ariftotelicum « à vae oppofitum m9 àpi&8.: Illud autem ZxprBis (accuratum ) ab Apoftolis vocatur 75aí- goua» ("plenitudo ;) more Hebrzorum, qui OR? vocant cujufque rel 7eAe 6mm, C perfectionem, P ut Cant. 5. 12. explicat AE. quo loco Lxx habent, 9 vinepan. Quod firesipfe Divino confilio Chriftum fpe&tant, fané & figna rerum Divinitiis inftituta eodem referenda funt. | Sunt autem figna duüm generum, $eami à) àxsec, ( vifibilia € audibilia. ) Et que fignantur funt preterita, inftan- tia, fütüra.. Omnium autem horum generum exempla nobis Chriftus & Apoftoli, &c. fuppeditant. Content fimus paucis, neque aliis quàm in quibus hec eadem VOX GaAM iow reperitur. 'Oggrà» fignum rei preteritz, . liberationis fcilicet ex JEgyptia fervitute, fuit. Agnus Pafchalis."Liberatio autem illa $999 ("pus ) liberatio- - nis noftre à peccatis. Hac de caufà Chriftus oftenditur in Pafchali Ágno fuiffeadumbratus, 1 Cor. 5.7. Impi- etatem véterum Judaeorum Deus provide permifit füm-, me impietati, que in Chriftum exercita eft, quafi preelu- * dere. llla autem vetus impietas przfente figno nummo-- rüm haud magni pretii; quo fe Deus eftimatum quere- batur, Dei ipfius juffu conteftataeft, Zach. 11. 13. In co igitur figno oftenditur delineatio fuiffe fceleratz ifti- us pactionis Matt. 27.9. Ad dx«e ut veniamus, ea ni- mirum quee voce fünt pronunciata, aut, quafi pronunci- - ata effent, literis prefcripta: commemorationem przte- riti beneficii habet Of. 11. 1. liberationis nimirum ex Egypto, que majoris libertatis per Chriftum parte ru- : dimentum quoddam fuit. Tpfa autem hiftoria Chrifti - nos admonet ità directam à Deo mentem Prophete lo- quentis, ut quod de Ifraele dicebatur, xectius in Chri- Ítum conveniret, Matt. 2. 15. Ejufdem Argumenti eft. carmen Afaphi, Pfal. 78. 2. cujus verba itidem funt ta- liaut in Chriftum optime quadrent, Matt. 13. 35. Sic Pfal. 72. fcriptum honori Salomonis, ut Titulus indicat, | ad Meffiam referunt Paraphratftes eoloco, & RS. & Sa- adia Gaon ad Dan. 7. 14. Locutionum, qua ad inftans tempus directe pertinebant, & tamen Divino confilio ad Chriftum referebantur, hec habemus exempla: Ea que de ftragibus fuo tempore editis in Bethlehemitica regio- . ne dixerat Jeremias, c. 3 1. v. 15. ità depingunt id quod ab Herode patratum eft, ut vix aliis verbis poflit id ip- fum fignatiüs exprimi. Quod legitur Efa. 6r. r,&c. vi- - detur quidem id Propheta dicere de munere fibi impofi- . to confolandi captivos fpe reditüs; 5t ea funt verba quz Chrifto aptata rem ipfam luculentiffime defignent, ficut & ipferéditus e Babylonia Chritt beneficia figura- . vit. -Cüm vero Veterum nullus majoribus malis à Deo. exercitus, rurfümque majori glorià adfectus fuerit quàm David, plane apparet hoc à Deo actum, ut res Chrifti in illo propius quàm in ceteris przfignarentur. Ideo & verba quibus conqueritur fe exofum, ab amicis prodi- | tum, &c. ejufmodi (unt, ut ad Chrifti res nihil poffit ac- commodatiüs dici, quod apparet. Pfal. 35. 19. [ collat. cum |] Joh.15.2 5.Pfal.4 1.9.cum Joh.13.38. Quid quod quedam ità de fe elocutuseft David, ut que ipfi con- veniebant figurate, ea àd Chriftum fervat verborum - proprietate pertinerent ? qualeillud de veftibus, Pfalm. - 22. 18. Matt. 27. 35. de potus &c. Pal. 69. 21. Joh.ro. 28. ldem obfervare eftin praefaglis futurorum ,' nifi quod hec poffunius dicere bis impleri, femel ciim res illa evenit, quz directé predicitur, iterüm veró & qui- dem excellentis, ciim id apparet, cui adumbrando ipfa illa res, ac proiride etiam verba eam notantia ferviebant. Ità Efa. 9.1. videtur Galilez lux aliqua ánnunciari que - Ezechiz temporibus affulferit, fed ità ut ea ipfa lux pre-- via effet luci à Chritto afferendz 5 atque adeó omnia Pro- phete verba reperiuntur ad res Chrifti vel miaxime ac- | commodata, Ita poffunt, que dicuntur Efa. 42. ad Zo- ^ 1o | 2Q 306 40 M 5e : | tis, fed folam rei cui e e eee ut Pfal sr. óo | fervaret populum, &c. v. 21 ||. 70. - te etiam fermo Prophetarum differret. | & 3,3. & 4. 14. &c Y. Synopfer Criticorum e alioruta proc " xóbabelem, & qua legüntur Zach: 9. 9. ad. Judam Mac- cabzum, aut ad alium quempiarh, referri; dum tamen fa- teamur, quod veruni eft, horum quoque factis Chri- ftum fuiffe adumbratum, jam tm volente Deo populum fuum affuefacere, ne Divina beneficia ex poma ftrepitü- que rerum exteriorum metiretur;atque 1tà movente men- tes Prophetarum, ut eorum dicta & primis eventibus re- fponderent, & per Chriftum tamen infipniüs prieftaren- tur. Hecigitur omnia non in vim argumenti proprié adhibentur, fed ad illüftrandám atque confirmandam rera jam credítam. Ideo Paulus V. Foederis Hiftoriam aptans ad annunciati Evangelii tempora, addit, amv ew dioatogepwa , (C que per allegoriam dicuntur. )- Que Yatio Scripturas interpretandi, prefertim incolumi manente Judaeis improbari poteft, ut.qui inter genera explicatios Hebraifte 0112 ;. Philo autem Platonem fecutus vacvor- a» vocat. lmó Hebrzorum Magiftri & veteres & novi multis locis Prophetarum fenfus duos affignant, atque ipfe K. Pfalmum 2. tum de Davide tum de Meffia expo- nit. Quod amplius eft, etiam ubi factum aliquod. veteri fimile occurrit, dicant CQ pP, esanpoow, five compra- batus eft, hic; vel ille, Scrípturz locus. Quod fi fensiffent Apoftoli omnem Divinam de Chrifto difpenfationem palàm à Prophetis fine ullo involucro fuiffe proditam, neutiquam dicerent arcanum id effe quod ab omni evo abfconditum iftà demüm atate patefieret, 1 Cor. 2. 7. Eph. 3. 9. Col. 1. 26. Quifquis vero credit Jefum effe Chriftum, quod, ut diximus, etiam extra vaticiniorum fidem, Miraculis ipfius ac Refürrectione abunde proba- tur, is veró clare perfpicit, quomodo Divina Providentia & res :& verba Antiqui Foederis ad Chriftum, tanquam veró fua pertinacia obftat quó minüs id credant, ii in lectione ejufdem Foedexis, quafi velo obnuptos animi cculos habent, neque aufertur id velum nifi his qui fe ad Jefum converterint; 2 Cor. 5. 14. - Hsc in ipfo no- ftr? commentationis primordio ubériüs pauló pralo- querida cenfui, quia tum ad explicationem locorum ali- quot, tum ad diluendas eas obtrectationes quibus ad- verfarit plürimüm videntur confidere, non éxigui mo- menti mihi effe videbantur. Quod dicit, fatiwm boc t confummaretur, &c. non ità intelligi'debet, quafi Deus ut quod Efaias dixeratfieret, cüm potiüs, quia id De- us voluerit fieri, ideo & voluerit per Efaiam dici. Aut ergó hoc vult Matthaeus, eo hec eveniffe,quód Deus de- cretum fuum vellet exfequi, cujus decreti indicium ef- fet apud Efaiam j aut vox tva, ut fpe;non finem ageri- V. 4. Lnc. 14. 10. Rom. 5. 20. & alibi crebró s, T5 iva hic, ut fepe, non eft «mamov, fed inGunur, nec caufam five finem denotat, fed eventum five confequentiam, va- létque 2t2 2t : neque enim harum Divinarum actionum circa Nativitatem Chrifti finis erat impletio unius pro- phetig, &c. fed falus hominum, &c^. ' Verüm (übordi- nata non funt opponenda. Poffunt ejufdem rei plures da- ri fines, & diverfis in locisproponi. Sic Chriftus paffus nos Deo, &c. Eph. 2. 16. Colof. 1. 20. &c.. Ttà & h. l. hicunuseratfinis, &c. alius tamen exat palmarius, ut : «[ 4 Domino | Pat- fim dicitur Deus id dixiffe quod dixerunt Prophete , primüm, quia ipfam verborum fententiam Deus menti illorum inferuits deinde, quia & verba ità eft modera- Deo illis dictata fint, ficuti interdum eveniffe non eft negandum, ità non videtur perpetuum. - Atque hinc factum eft, ut protemporum atque loquentium varieta- | —O 8] Dicestem, Wo»/G- | Mihi n& dubium quidem videtur quin & hic | &cap 2. t 5. cohereat ifte genitivus cum voce oespítrs, | Nam eszdem voces fimili modo coherent, Matt; 2. 17. 4 23. Ecce virgo ità Mo. Tre. Sy. &c. ^H vap96vO- ] Virgo illajBe. P. Sch. Articulus hic efti, ut & in Hebrzo, Efà. 7. 14. 29k, q. d, Virgo infignis!; 4b zterno - x ceca S SN fenfu altero fimpliciori mintífque elaborato, nullo jure à num numerent maximíque faciant và éwwroespfecy, quod. ad fcopum fibi propofitum, certiffime dixexerit. Quibus Chriftum ex Virgine nafci voluerit hoc proprié confilio, eG, h Ham: efl, ut relinqueret nobis exemplar, 1 Pet. 2. 21.quumtas | men alii & potiores fines effent, nempe ut reconciliaret || Span. dub. 33. 2723 tus, ne à fententia aberrarent. Nam ut etiam verba à e. : * Sch.fim. Bru. Be. Bru. — Ern — 41 m Pru, n Sch; S2BrU; P Li. ho. fic G. Jun. Eru. &c. de * Jun. par. Tun. Bru. Mal. &c. 56. t G. fic Jun. * Jun. 3G. «Jun. - P He, in jun &in bru. is ]un. 4 Bru. 1atione Hicrofolyms atque domus Davidis € manu ho- : Cihmetitmmiin MATT : Cap. L electa. B, & ad hoc deftinata" ; Ut s«959-, h. 19; ità & 'V27V in Efa. 7. 14. imtaam virginem fignificat P : quod fruftrà negant Judi 2, ut illum locum nobis eri- piant, Eos duo refutant, r. vocis etymon *, five propri- ctas: ejusenim origo, qu£ optima proprictatis index f, eft à C279, abftoudere * : nimirum quia Hebrgis, non minis quàm Grecis, in more pofitum fuit innuptas di- ligenter affervare &» v9 sap*wo», ut teftantur Hefiodus, Euripides, Seneca in Agamemone, Papinius. [ Verba vi- de in Authoxe. ] Nec fpernendum quod Hieron. adfert de voce Latina 2lma. Nam prifcas Latii voces, prefer- tim in Sacris ufitatas, ab Oriente veniffe tam multis ar- gumentis demonfirari poteft; ut fufpicioni fortuite ew- euldesos ( coiucidestig ) non fitlocus. 4lIma autem La- tinis non ab alesde venit, ut quidam exittimant , fed idem valet quod ftia *. 2. Omnium Scripturz loco- rum conlparatio in quibus vox occurrit, quorum nul- luscft, uno excepto, qui vel in fpeciem aliter quàm de "virgine explicari poflit x. Ab origine vocis non recedit ufus quem penes loquendi tiorma cft, ut apparet Gen.24. 43: Exod. 2. 8. Deut. 22. 23. & apertiflime in Cant. 6. $. ubi abzxere & coseubina diferte feparatur. Et Cant. no fa^ à RS, exponitur nfzja, Et Lxx tum Gen. 24. tum Efa. 7. non vedvip, juveueulam. ) ut pofteriores ii Naog tg: d'encbovsue, (fu fe opinioni mancipanter y) fed miser (uirginem. ) verterunt 5 Aquila, dzsipvzor, (abf conditam.) Et notat Hieron. mantiffe hunc vocis ufum ad fuam aetatem apud Poenos, traduces videlicet Phoc- nicum, quorum lingua Syriaca cognata Hebrez Y. Nec evincit contrarium Prov. 30. 19 T. de quo loco trium- -ftatuuntur effe Prophetiamum figna. Vide & 1 Sam. 2. 34. 1 Reg. 22. 25, 28. Jer. 44- 30 *. id quod póft futu- aum eft, fignum jus quod praecedit, Exod.3. 12. "Quamvis non nifi à pluribus annorum centuriis adim- atur cjus quod praecedit, Exod.5. 12 d; plenda crat hec Prophetia de Virgineo partu, de pratfen- ti tamen certum Achazo fuit & nobile fignum, de libe- -füum, quós Achazus metuebat. q. d. N& metuas: citi- * Yi ho, lis parítuxa eft Virgo intacta (quod tibi impoflibile vide- - tur) quàm corruat domus Davidis *. Refp.2. Notan- dum duo Efz.7. figna afferri 5 1. ad revincendam Acha- : « Deus ind$ à corum infidelitatem » buc pertinet commune ium & promilfio de Chrifto, Y. 14. q.d. Cur ifs Dei, & figna oblata repudias? Nonne principio dedit Ecclefie fignum de Semine muliefts & Filiowixginis, in quo omnes Dei promiflio- z&] IO 20 59 - bili hoc loco differentem.. nes funt Amen? Nonne vobis, 6 domus Davidis, notni- natim facta eft illa promiffio, ut ab ea in rebus omnibus pendeatis. 2. Ad promiffam liberationem confirman- dam; ad quam pertinet Searjafübi pignorátio, verf: 15. q.d. Veruntamen, ut noveris quàm fecurus fum de pro- pinqua hac liberatione, puerulum meum.tibi dedo atque addico tuo arbitratui, rifi evenerit. Hoc primum Jud- orum argumentum. Secundum hoc eft ; Agitur, inqui- unt, de-Searjafübo, Prophetz filio, ergo & de matre illi- us, qu fq. cap. memoratur.: Refp. r. Prophetia cap. feq. ab hac plané diverfa eft. 2. Indignum effet Pro- phetá, aut uxorem fuam vocare virginem, aut filium (ü- um, Immatpelem, terre Dominum, (ummá potentiá & (a- pientá inftrüctum, &c. v.8, 10. 3. Non unum eft hujus capitis & orationis Efaiz Argumentum,fed multiplex f, Prophetis fariliariffimum ett, à xebus fuorum temporum tranfire ad res N. T. & à judicio Dei in Babylonem, Egyptum, &c. ad univerfale judicium, Efa.13.9. & 3o, 27. Jocl.2. 19, &c €. [ Audiamus jam Grotium de no- | Mihi, inquit, nihil videtur periturum veritati, fi concedamus aliud apud Efaiam primá fronte indicari, aliud autem füb involucro tegi ; atque ità quidem ut, quod in Pfalmi$ eveniffe modó o- ftenfum eft, verba ipfa Prophetee relata ad ultimum illud complementum fignificatum obtineant magis proprium 42 * Jun.ib; 8 Bri ' magífque excellentem. | Sed illud fimul admonendi fu- mus, fpe fieri, ut ejufdem aeos ('fecioms ) non verba fingula in Chriftum congruant, fed precipua quaedam. Ut illa verba, 2 Sam. c. 7. v. 13. Es firmabo folium regni ejus, &c. ità de Salomone dicuntur, ut tamen Chriftum éminentiori quodam modo refpiciant, quz autem fe- quuntur ad Chriftum neutiquam pertinent. Videamus nunc quis effe poffit verborum fenfüs primo intuitu fe offerens, ut e&b rectiüs alterutm, tunc in myfferio abf- conditum, fed Chrifti temporibus plane revelatum, in- telligamus. Rex Achaz perterritus Syrorum & I(raeli- tarum in fc confpiratione, neque tantiim de Regno ie-- tinendo folicitus, fed & famem cxteráque obfidii mala metuens , nullam fpem falutis animo concipiebat , nifi | fein hidem & clientelam Regis Affyrii, illis temporibus potentithimi, daret. Contrà, Efaias hortabatur ipfum, ut omiffis ejufmodi confiliis, fpem fiam in Deo collocaret ;. adfirmans non tantüm irritos fore conatus Regum Syrizé atque IHraelis, Regnümque Hicrofolymorum manfürum penes Davidis pofteros, fed'brevi imminere excidium Afraclis Regno, Syri autem potentiam ftaturam inter fü- os limites. Quibus pollicitationibus cüm fidem Achaz non adhiberet, Efaias dat illi optionem figni alicujus 3 | Deo expetendi, cujus figni teftimonio fides verbis fieret. | Sed cüm Achaz verbis honeftis , animo autem impio, quippe, abjectà omni in Deum fiduciá, hoc ipfum recu farct ; Efaias, poft (eriam impietatis objurgationem, ait Deum tamen fponte fuá brevi id effecturum quod tum minime fperaretur, quódque velut arzhabonis effet loco - ad obfignandas promifliones c&terass nam & difceffi- ras ex Judsa copias illas conatu irrito, atque interea - temporis Judzos nullá, quod tum maxime timebatur , laboraturos rerum neceffariàrum penurid. Defcribitur autem temporis iftius ambitus hoc fpatio quo puella,qu:e | tum virgo adhuc €rat, nuberct, conciperet, pareret, & infantem educaret, fed intra infanti annos, five priuf- quam puerilis &tas ad boni malíque notitiam perveni- ret, aut, quod eódem recidit, priufquam is infans parens tes falutare didiciffet. Copia autem victüs hác notá ex- primitur, quód dicatur ei infanti, donec adolefcat, nec mel nec butyrum defore.. Nam Hebrais Zac & mel, (yn- ecdochic&, rerum non neceffariarum tantüm, fed & .fu- perfluentium,copiam defignant, ut Job. 20. 17. & alibi. Sicut autem hác ratione Achazo oftenditur, quàm iniqu& faciat, quód Deo recufet confidere ; ità fequentibus ver- bis indicatur, quantopere ipfum fit deceptura fiducid in Rege Affyrio pofita. Nam inde Judeis mala omnibus que metuerent malis graviora imminere, planéque con» trarium ei rei quam tam anxie metuerent eventurum; | non enim victüs inopia, fed vilitate, laboraturam Ju- | deam pra habitantium infrequentia. Infans autem in quem ifta convenirent, quantum ex fequentibus colli- gere eft, non videturfuiffe Ezechias, utexiftüimant Hc- - brsorum malti, inter quos & "Tryphon adversus Jufti- num 43 i Q.in Span. ex Jer. 31. 15. Taleeft & hoc oraculum. num difputans, ut qui, fi tempora recte fupputentur, jam ante Achazi regnum ad etatem aliquam pervene- zat, ut redte à RS. eft annotatum, quanquam que cap.9. poftea dicuntur ad eum rect videantur poffe referri; fed potius, eft is infans ipfius Efaie filius, natus ex ea que virgo adhuc editi vaticinii tempore, teftibus Uria & Za- charia adhibitis, Efaiz nupfit, que & ipfa zpogiims fuiffe indicatur. Sicut autem, cüm Regem accederet Efaias, juffüs crat fecum ducere filium fuum, cui Scbearjafpub boni ominis nomen ad fpem Judeorum excitandam inditum fucrat ; ità huic infanti duo nomina funt im- pofita: primüim quidem Emmanuel, quo oftenderctur Deus'ità adeffe Efaiz ejífque liberis, ut quee verbis fignífque per ipfos effent prenotata, eadem certo c- venirent 5 deinde veró Maberfcbalcba]bas, qdà voce fignificabatur brevi imminere Affyrii adventum ad. fpoliandum Syriam ac. Samariam. Atque hoc eft quod ait Efaias, fe filiófque fuos à Deo datos in fignum & documentum populi ; vaticinii fui certi- tudinem nullis hàmanis confiliis impediendam, re- petitá exclamatione Emmanuel, velut obfignans. Atque hic quidem nobis videtur fimplex primóque obvius effe fenfus verborum Efaie, in quibus tamen ineffe myltte- rium de Chrifto, Chriftum agnofcentibus liquidé appa- 1c, Nam fi omnes liberationes populi Judaici prafa- gia fucre ejus liberationis quam Deus per Chriftum erat cffecturus, fané & illa infignis liberatio ab obfidione ho- ftili, quam Propheta promittebat, eo pertinuit. —Stabi- litatem Regni Davidici, item à Propheta promiffam, verum complementum in eterno Chrifti Regno habu- ife, docet Luc. 1. 32. lllud autem, Vzrgo concipiet, - quantó excellentiorem habet fenfum, fi referatur ad eam. quz ità concepit,ut virgo poft conceptum maneret, quod íoli Marie evenit? Nomen autem Emmastuel, ficut & jefu, habere quidem & in aliis fuam poteft ignificatio- nem reftrictam atque limitatam, at in Chrifto aliam ha- bet infinitis partibus perfectiorem. — Nam is eft zs quo illa preclara Dei promi(Ja omia funt. Naà yj duiv, 2 Cor. 1. 20. Ts eft Verbum quod caro fatium inter nos babitavit, Joh. 1. 14. 1s ipf? denique habitat plenitudo divinitatis corporaliter, Colof. 2. 0. In hunc qui non credunt, eos. manet judicium, &c. Heb. 10.27. lud nomen quo tanquam apextiore. ( id enim valet quod inibi dicitur ftylo bumano ) infantem fuum infignire Efaiasjubetut, pexfectiffime Chrifto congruit, qui ce- lerrime Diabolum devicit, & victor fuis fpolia divifit, VideLuc.11.22. & Eph.4.8. Sicut autem Chrifto nomina ifta apud Efaiam pofità eminentiffime conveni- unt, ità & eestím4G- nomen, quod in eodem oraculo re- peritur,fingulariter convenit Marie, femper virgini, quz inter foeminas fuit bexeditia&c.Luc. 1.28.& fuper quam venit Spiritus San&us, Luc. r. 35. Verillime ergo à Matthaeo fcriptum eft in Nativitate Chrfti,verba Efaize aAwpoSHüpar, 1.€. confummatae[feh. — | Sententiam Gro-. tiane plané geminam exhibet Spanhemius ex Mufc. Salm. &c. hoc modo: ] Varia funtoracula typica, ge- minum complementum habentia, unum in typo, alte- rim in antitypo, ut Mat. 2. 15. ex Ofe. 1.2. Mat.2.18. In typo hic promittitur, per Prophetam puerum aliquem tunc —nafcitarum ex juvencula, qui vocaretur Immasuel, ad . defignandam prafentiam Dei inter illos, Gc. Hic autem puertypus erat Chrifti, veri Immanuelis, in quo tan- quam antetypo, ommia exccllentiore modo implenda crant, &ci, | Reliqua videfis in Authore; qui de hac fententia fic judicat. | Non omnino rejicienda eft hec - intetpretatio, fed tutior videtur altera qu verfus 14,15. ad folum Immanuclem refert. — y. Hic Immanuel fta- tuitur heres & Dominus Judex. 2. Dantur quidem oracula talia compofita, &c. in illis autem hiftorica im- pletio & datur, & narratur, ut in exemplis citatis : hic autem nulla hiftoria proponitur, fed merum vaticinium. 3. Quid in eo miraculofi, puellam ex viro conceptu- ram, &c? Ínft. Miraculum erat, quód pradiceret ma- fculum edendum, non foeminam. Refp. Id vel ob- ftetrices fepe divinant, &c. . 4. JEqué incertum erat hoc promiffum, ac priüs de corum liberatione, donec partus hic nafíceretur, educaretur per aliquot annos, &c. At «cita crat promiffio de Mcffia, de qua gloriabantur Ju- | Sed & alterum 1l- ]- Synopfis Criticorum C aliorum dii & dubitarenefas erat. s. Sic conciderent & íco- pus & applicatio Matthei, & fingularis Melfie prero- gativa, nafci ex V2 7U virgine k. Multa adverfus hunc dendum. ] Obj. r. '2?F non effe virginem, fcd pu- ellam,&c. Refp. Opponimus Judsis, t. vocis & ori- ginem, & ufüm; [ de quibus ante dictum. ] 2. Au- nem ». 3. Rationem, quia promittitur hic fignum mira- culofum, quale non erat puellam concipere ,, &c !. Obj. 2. Hic partuserat fignum liberationis mox fecu- turz,ideóque non erat poft multa fecula futurus. Refp.r. exemplo fimili, vel potitis, à majore ad minus, q. d. Si Deus vobis aliquando daturus eft quod majus & diffici- lius eft, ut virgo concipiat Immanuelem, de cujus pro- milfionis complemento nemo ex vobis dubitat, *quantó magis dabit Deus vobis quod minus eft & facilius, ut liberemini à manu horum Regum, &c *. Sj Deus & verax eft futurus in exhibitione Mellie, & potens in con- fervationé domüs Davidice ufque ad tempora Meffiz; verax utique & potens fatis vobis etiam videri debet, in adimplenda promiffione à me promulgata de hac veftri liberatione, &c. 1tà Achazum confítringit, ut cogatur ficnem fündamentalem gentis fue de Meffia, &c. labefa- Ctare. 2. Solenne eft Prophetis, promiffioses omnes confirmare per allegationem promiffionis de Meffia, tan- quam unici reliquarum fundamenti Wt Efa. 9.. Jer. 23. &c. Obj. 3. Promiffioni huic de Mellia additur alia [ E(a.7. | v. 16^. ubi terra dicitur efereuda à duobus Regibus, antequam. 3 puer. ille perveniat ad annos difcretionis, Refp. Fruftra hec verba hic urgent Judai: nam nova hzc eft promiffio de prafente libera- tione, antequam Schearjafhub, vel pueri illi coztanei attingant annos difcretionis? : 13/7 enim hic fümi po- teft, vel, 1. individualiter pro Sear Jafübos vel, 2. fpe- Gifice, pro quovis puero, ut Efa. 3. 5 P. Inft. Hic verf. 16. conjungitur cum przced. per particulam caufalem, '3. Refp. 1. Sic tamen optima eft connexio, q. d. Tan- tum abelt ut Reges. illi complementum de nativitate Gc educatione Pueri illius eximii prohibere poffint, ut né poffint. Non autem dicit, fletim peribunt, fed. aute- quam puer, &c. vel, pueri, &c. quia non pauló poft, féd quarto demüm anno fequente, erant deftruendi 4. In- ftant adhuc Judei, fignum conceptüs & partüs non pof- (e referri ad. Jefüm, quia dicit, Dew dabit fignum vobis, qui fcilicet adeftis, &c. Refp. 1. Vobis, i. e. domui Da- demüm implentur, ut. Gen. 13. 15. & 27.29. Sic & in minis fitjut Gen.9.25 t. |. Hac de fecundo Judaeorum argumento. |. 3. Complementum hujus vaticinii exhi- ex cis nato, Efa. 8. 3, 4. ' Refp. De alioconceptu & partu fermo hic eft, de alio vero Efa. 7. 14. 1. Diffe- runt nominibus, ille vocatur. Immanuel, itte , Maber- fcbalal-chafcb-bam. | 2. Ylle conftituitut fymbolum con- fervationis domüs Davidica; ifte,fymbolum deftructio- repetitur v. 9. Immanuelis nomen, &c T. 4. In pue- rum de quo loquitur Efaias, cadit ignorantia, que in "Chriftum non cadit. naturam, non erat omnifcius, fed quedam ignorare po- tuit, ut aperte conftat ex Mat. 13. 32. & Luc.2. 52 *. [ Atque hec de celeberrimo hoc loco & firmiífimo fi- dei nofire fundamento fufiüs hic exponere placuit, | quibus & nonnulla addenda xeftant, de reliquis hujus versüs verbisdicenda. | ^. J| Iz, &c. $/jesgi za. ] Concipiet, Sy. Ax. Pregnamns erit, Sch. Ex. Ti. Eth. ll. fic Perf. Gravida erit, Be. Ex. In utero babebit, Mo. Txe. fim. Pi. Ca. Hieron. legit £xe : fed rectius eft za v, At in Efa. 7. eft VY in preterito. Cur ergó Matthz:- us utitur futuro x ? Refp. r. In eo fequitur v. nifi quód loco 7& Aéjeza fubftüituat $9 £e, que promifcua. 2. Nihil frequentius converfione futurorum & prsteri- torum, &KcY. 3. Merito Graecus Interpres |, Mauthei ] : - luct locumobjiciunt Judei, [ de quibus aliquid adhuc ad- A k Span. dub.34. p.296. thoritatem "Targumim Okeli & Tonatbans & vexfio-- TSpan. 377. Negatur confequentia. Argumentum petit Propheta ab. m Span. - 218. ; . vel fidere promiffioni de confervatione fui, vel promif- . n Span, 288. ? Span. 320. P Span. 292. noftrorum quidem infantium educationem prohibere . 3 Span. 320. vid, quz duratura erat ufque ad Meffiam. — 2. Scriptus ra fepe multis ea promittit, qu£ in pofteritate illorum . * Span. 321. betur in congreffu Prophetz cum Prophetiffa, & filio nis Damaíci & Samaris. 5. llle dicitur filius Virginis, hic, Prophetife. Unde etiam poft minas effufas, &c.- "T Span. E a Refp. Chriftus, quoad humanam t Spar, $33: Y Bé.fic Er.G. * He.in Span. 3 Span. P. 312. Comrmentatorum in M A TTH. Cap. II. : legiffe videtur 'B?N3, quod dates fignificát; Gen; 56. 19. Refp. 2, Vox Q'E28 non tantüm illia, fed & bo- ves, fignificat, Pfal. 8. 8, , Poteft etiam duces üenificare;: ficat cO 12x & boves & duces fignificat, Refp.3. Sen- E füs eódem recidit: nam; chiliades. & Psee chiliadum alid funt, & fe fhutuó ponunt & tollunt'9; « Mattheus » :Capitis appellatione totum corptis (ynegdüdHics defig- mat P. "vertunt, cbiliss.mea 4. «^ partem tribüs; h. e. familiam; defi gnat*, ut appaxet Jud. 536.15. & excollat. 1 5am. 10. 19, 20, 21 f. non quód "familiis ifte numerus xefponderet; fed qubd €ertu$ nu- Sic Jud..6. 15. Ecce 78 7R. dux meus, &c. . Lxx "Vox 523, que cbiliada fonat, «merus pofitus eft.pro incexto 5. it tamen üt plerumque à. p propgitione non longe recederetur.. Quare. & przncipes pus milium, Exod. 18.25. ii mihi effe videntur quos vocant non cmmeetexat, i.e, familiarum Principes, ( qui hic iy£moree, s " 2? "duces, vocantür, )- fenfu contractiore. quàm quo. vox ea - dn N. F. ufurpari folet t; : -.tenarzios 1 reducebantur ; urbes: autem quz millia produ- - Ville minüs populofe in cen- .. -cebant , priucipes habebantur , & fic Propheta. intelligi 4 :»poteft.- Matthaeus autem Zaces dicit, potiüs quàm cbilz- v Li. harm. 110, LONE creo yPiex Be. fim. Du * 2 Brue- i 5 Be. EC mer. Harn.- b Bru. D. c Ham. ex: [J 4D. — * Ern. -. . quod "l adis, quia. de duce five. principe. quzftio erat, non de Chiliade v. p Ex te, Gc. ] Videtur. propri? Pro- pheta originem Meffiz indicare ex familia Bethlehemiti-- ca nimirum, five Davidica,. non nurerofa per fe, à Ba- . byloniis autem, propter Regiam quam obtinuerat digni-- tatem, omnibus. modis atterenda. Voluit tamen. Deus, deleto ad Chrifti nativitatem hoc oppidulo, pleniffims preftare quod Prophetz' dixerat, & fimul. ex nafcendi loco originem quoque actis publicis teffatam facere; ut. docemur à Luca, cap. 2. v. 4s; bi sued A2 6H eft idem d apud. Prophetam * x, Participium loco nominis, more Hebreonffh y.- «T regat, &c..]. Sic Mo.. vel, reget,Ca. fic Ti. vel qafcet; S c Tre Pef Be. &c...q. d... Non Lupi more vorabit, non- ; — Tyrannusopprimet, fed reget,ut Paftor, gregem 7... Ho- | - ! zs merus Reges vocat paftores populorum : & Xenop. h. ldem | eft officium regis boni &» palloris boni ?,..1n Mich ei 2UiO. dominator? 5. Cui. refpondet notum illud Oraculum , quód ex Jees profeai rerum potirentur. 6. Chriftus. Rex. fuit, fed. alis; Jud torum, h. e. fidelium. "Tacitus, Sudeos C (fic vocat Chriftianos) "Chrefto (i.e. Chrifto) duc ce, tumultuastes Romá expulit d. d, e Judam folàm,( quamtwis nec inter celebres illius urbes -numercris, ) (ed. & totum Tírael,-ut olim David, &c *. "Quzrendum. adhuc xeftat;: .an hoc Michez vaticinium ges. " — "6e ad Chriftum à Matthaeo applicatur. Id pertinaciter. f Span. - 428. € Id. 432. : Li. harm. z . negant Judzi, & ad Zoxobabelem xeferunt f. Contiá : 1. [lle nonin Bethlehem natus eft, fed. in Babel £, di&tus Zorobabel, quafi femen Babel. .. 2. llli nec egreffus £- . fenus, nec converfio Gentium, ullo pacto adícribi pof- Cen .3. Nunquam Bethlthem ob natalem Davidis Du- 7e 6is longs praftantioris Zorobabele tantopere collaudata RAN . b Span, | 432. i 1d, 429, * fuit, nedum ob Zorobabclem ind? oxtum im verba hec -cempliatica Propheta. erupiffet,. Eifdem de caufis nec ad -.; Ezechiam sefexri poteft, cui nec illud Betblebemi safci, | E reliqua conveniunt. - Nec ad Davidem trahi poteft - ' qui ante 260 annos obierat , quum de Duce Miche tempore. exituro loquatur. Pertinet igitur ad Chriftum, cui, & quidem foli, hec omnia conveniunt. [: Vide. Smoplin noftram ad Mic. 5.2. ]- Ejusortu ingens decus .acceffit. Bethlehemo. Ejus exhibitionem. fequitur con-- verfio Gentium, quas Mich. .vocat refi duum. fratrum: ej, &c. De. Mellia etiam: hunc. locum: accipiunt poft Chaldzum R.S. & R. Juda in Galatino. .quod objiciunt Judei: ; r. Dominator ille Michez Ifra- -— elem ab Affyriis liberaturus erat, &c. Refp. 1. lllud Pii erit XCUPH in ne - s - fpiritualiter: intelligendum eft, quia Ifrael externus, fi- | 've decem Tribus nunquam. reducendee erant, Ofe, 1. -' Obi 2..]efus Nazarenus non dominatus fait. Judzis,. - fed Judzi illi... Refp. 1. Chriftus Judeis & olim domi- | natus eft , in ipfo exinanitionis ftatu , ( eos ipfe compe-. fcens; quiracula. patrans, &c. ).& tandem. dominabitur, Rom. 11. 25, 26..2. Dominium habuit habétque Chri-- gem externum & fame. non de hoc Hu Né Jodi: aut tempus nati Meli eg jas cjus animadverterent "m. auf fapien- - s. Diligenter didis, HipíCars. ] :-«r Dux; Mie] «i Jfrael ]. q.d. Non 1^ Eft tamen: | | Expuif vit, Bc. Pi. IEth. P. firn. Mo. Ca. Accur. 1$ pergui- fiuit, Ex. Tl. Bru. fic Ham. Sch. G. Compertum babuit Perf. fim. Ax. Cam. Didicit, Sy. Tre. Eleganter expref- fit unà voce quod poft duabus ,dupi 0s "emi «v, Ttà apud. Tfocratem, ol TÀ Ce ip uy a xpi fiis les eft, £xufos &zemu a op]ee, Caceuraté perquiremies *,) Tempus fielle que AH iriit |. Ad verb. apparent, 1.6. quo apparere coepit 9 ; utinde fciret, tum quifnam infans co tempore ibi isis (cft P, tum etatem Chrifti $5 putabat enim, id quod res 'Crat, - fimul cutn ortu Pueri, ortam ftellam effer. Verba rede transferas, quanto jam tempore Jlella appareret, Vi- detur 'enim.electum participium. przfentis- temporis , I oeroutot, ] ut non initium , fed continuitas , denota- retur. | Ganésua. Graecis dicus Itellze perpetue, pre- fertim a£ dzaaves, (flelle fine. ). Attamen origo vocis lati ds patet, & ab ipío Ariftotcle, E dt, "td arapuAgs dul io. páTw, etiam aptatur t; 8. Et mittens illos | Diugp- apud Homeram cft idem quod frequentiüis dicitur erezípze-. Latini dicebant pro- | fequi. Nam & hoc proprie cit, abeuntem honoris causá "x G; d ? Pt, finr. ' Bru. PBrü. . 3 Pi?Sch. fim. Bru, x Brui 2 aliquoufque comitari : unde ad cetera officiorum genera - transferri coepit t. Mirum videri polfit, cur nec ab He- rode, nec ex Tudais, quifqu&m Magos comitatus eft tam arduum quzrentes, & intrà pauca milliaria i inyenturi. Sed tribuendum hoc, 1. Divine difpofitioni, ne Herodi proderetur infantalus v, *, .2. Herodis. confilio, tum ut certilis inveniretur Puer, quem parentes ab Herode oc- culáffent 5 tum quia de Magorum fraudis nefciá fimpli- citate confifus erat * 5 tum ne Judi infidias füfpicantes (editionem molirentur. . 3.. Judeorum metut, ne ab He- rode defeciffe viderentur Y. ——.. «p Im Betblebem | De tempore quefiverat ab cis, hác locum eis ipfe aperit 7 «| lie | Magos ultio ituros fuo etiam onerat prece-. pto*. . «p De puero | i.c. De ipfius parentümque ftatu,& omnibus circumftantiis P, quando natus, & qui- "bus parentibus; an parentes eum haberent pro Meffia Re- ge,&c. Studiose puerum vocat, five puerulum. 6; eft enim | vox diminutiva 5 vel, r. quód infantilem ejus etatem cognoverat 5 vel, 2. hypocritice, amorem fimulans * 5 vel, 3. quód regem eum dici nollet f. «i Et cim(vel 4i- quam ;Be.Pi. fub;llum Be. ) inveneritis ] "Eziv ex &vei dv8, t Idem. d Schifitit; Pi. * Ern, Y Schi. * Bru. ad, V. 7* * Bru. b Sch, € Bru. 4 Bru. fic Sch. T SCI f Eru. 8 Sch. «| Ut — adorem eun] Id feróciam humilitatis fi&tione . tegit : putabat eum priüs 6 medio tollere quam Judei eum natum refciffent 5. 9. Stela quam viderant, in UT In patria fua i, Significat, ftellam haud fuiffe ducem totius itineris * ; nec enim duce opus erat ad Jerofol. urbem fatis TE Fulferat ftella ipsà, ut videtur, nocte nativitatis, atque exinde ad hoc ufque temporis difparuerat l. «i Znu- tecedebat eos | Ità Mo. fim. Er. Be. Pi. Sch. Tre.Ca.&c. vel, ducebat eos, Eth. | Verbum weszyev fignificationem habet activam 1 in Greci fermonis ufu, 1. e. Producend;. Ità diceretur. fidus hoc deduxiffe Magos. Sed abfolut& h Bru ! Idem. k Bru.fim, Sch. bn ! Li ho, fere reperitur, ut Matt.14. 22; Coegit efus difcipulos na- vem a[cendere, 3, eesd yam axqu, € provebendo trajiciendós . que praecedere fe fes & Matt. 21:395 $xNt cegaoor]ec, pre cedentes, Sic & Plato in Phaedro, T'£5424 dit progredere, d feu perge Jaué ". Voluit eis Deus ftellam apparere, né animum dejicerent, quód in urbe Regia Regem non in- veniffent, fed nec fciri quidquam de eo nato comperif- fent; quinimo, allato nuncio,turbari omnes obferváffent, & né quidem fe comitem quifquam ipfis adjungeret €o- rum, quorum erat nativus Rex, quem ipfiexteriadora- . tum He. n, «| "Ufguedum veniens [taret fupra, &c. "Badiro $, &c.] Ellipfiso. Supra (fab. locum, vel domum, iz, BetPi. fic Tre.Sch.&c.) ubi (veljquo, Be. Pi.) erat .&c. Mo. JEth. "Tre. Ca. &c. Ne, fi cogerentur anxie interro- gare de Puero, effent qui ad Herodem xem deferrent P, Defut procedere, nec multó poft, wt credi par ett, eva- | nuit, ubi Magi eo pervenerant. Non dilfimile eft "quod T arto fecundo rerum Divinarum fcripferat ,. referente Hi Camer. 4 Servio ad JEn. 1. ex quo de Troja egreffus eft Eneas, Ve- neris eum per diem quotidie fiellam vidiffe,. donec ad. | agrum Laurentem veniret, in quo eam non vidit ulteri- 6s. Atlocum in terris tam exiguum ftella cocleftis certo defi ignare non potuit. Domum igitur ipfam inuenerunt Magi non folo ftella: ductu, fed accurate perquirentes de quero, forte & paftorum non long? Zo;waévzoy ( £t. agro excubaniium ) indicio 4. Imó hinc apparet, ftellam hanc aQ, Nu t Sch. T Bru. * Camer. Y: Bri. Chryf, A ug. &C. in Mal x Bru. y Sch.fim. HUE L in infima acris regione fuiffe fitam. Nihil hic dicitur de radio ftella: ad culmen domüs demiffo, nec de dimitiio- ne corporis ttelle, fed diferte dicitur, ffetit r. 10. Gavifi,&c. ] Quód ducerentur quó Prophetarum orscala pergendum effe docuerant,&c t. Pleonafmus hic eftemphaticus, quo ingens gaudium denotatur t. i:. Ét iutramtes domum | i.e. Manfionem, nempe ftabulum Y. Hebrei quippe omnem manfioneni, etiam beftiarum, domum vocant *. | Sed verifimiliüs eft , finit ionoe424, & digrellis hofpitibus reliquis, aliud conclave ab iisoccupatum Y." Notatur mentio domi, ut aliud. tempus indicari intelligatur, quàm nati Jefu in ftabulo 7. Hinc conjicit Epiphanius Magos huc adveniffe, cum ibi jam ad biennium fübftitiffent Jofephus & Maria, neque jam in ftabulo verfarentur, fed in domo, ut colligi pof- "s be. íitex v.22. Curenim ex Egypto rediens Jofephus non effet re&à Nazaretham reverfus, fi domicilium antea non mutiffet*? Sed non poffum accedere Epiphanto - exiftimanti fixum domicilium híc intelligi, quo Jofe- phüs & Maria cum Jefu jam ferme bimulo, Nazarethá 1elictá, immigraverint 5 quanquam favere cjus fententise videtur,quód infrà Jofephus £gyto rediens narratur, mée- tu Archelai impeditus quó minus Judzam peteret, Na zaxetz larem pofuiffe, quafi in JEgyptum difcedens non ibidem habitáffet. Sed & quod de bimatu dicitur infir- mum eft, ut jamante diximus: | dequo vide dicta ad v. 1.] Et ad alterum illud refponderi poteft, Jofephum, chim ab J&gypto zeveniffet, caufas habuiffe dometticas, quz ad victum parandum, aut ad confüetudinem cogna- torum, (quos habebat iftis in partibus, ut patet Euc. 2. 44. ) aut ad Pucri denique inftitutionem pertinebant, cur in Juda'a quàm in Galilea habitare mallet, fed meta Ar- chelai confilium mutáffe. Contrà, ut credam Magorum adventum accidiffe intrà fpatium illud temporis 58 di- crum, quod erat puerperis 3 Divinà Lege preftütutum,. movent me verba Lucie, qui ftatim. poft xz3aprquiv Cpu- cificationem ) Puerum cum matre Nazatretam deducit ; movent & illa füperius pofita)| v.2. | Inz& yow99/1G-, &c. Plane enim verba hzc xem pauló poft Chriftum natum geftam denotant, quomodo Heb. 11. 23. Mofes «mas. fignificat paulo poft quam matus erat » à j fed de his argu- mentis vide à nobis congefta ad v. 1. | & Bethlehemiti- cam illam manfionem, in qua Magi Jefum falutaverunt,. ; non deducunt à nova dliqua migratione, qua poft inter- *G. pofitum iter Hierofolymitanum & repofitam Nazarete habitationem contigerit, fed cum ipfo puerperio conti- nuant. Quibus accedit, quód commoratio Bethlehemi- tica tam exigui fuerit temporis , ut n& minima quidem cjus fama ad populum pervaferit,. Joh. 1. 45, 46. Ne- que fcrupulum injicere nobis debet vox swiequafi pro- vectiorem recenter nato indicaret. Nam & de Johanne necdim circumcifo ufürpatur, Lüc. 1. 59. & de Chrifto jamjam nato promifcue ufürpantur nomina Bpépe: GC mu-- J1«. Tllud veró perquam credibile eft, peracto cenfu, co-- piam datam pauló laxioris hofpitii, atque adeo ex co fpecu, án quo prefepe fuiffe antiqui. Scriptores memo- rant, Jofephum & Mariam in domum tranfiiffe ante- quam Magi adventarent ; quanquam aliter fenfiffe vide- . «^ Lwenerunt ( Ynommibus vetuttis- tut Juftinus 5.* exemplaribus legimus, viderunt *5 quomodo eft & Sy- - xiacéd.) puerum cum Maria, &c. | Non addit, cum Tofe- pho; vel; cafu, quia tunc aberat 5. vel; myfterio, n& forte cüm Chrifü patrem putarent Y. — €j Procidestes ] Ad- orantium geftus £.. Orientales, humi proftrati, Regem adorabant. . € Adoravermst eum | Puerum a fimilem, fine corona, fatelliio, in paupere cafa, &c e. «| Er apertis tbefauri& || Ouseureàs Greci vocant non tan- tim, ut Jurifconfulti;. depofitionem illam. veteris pecu- niz cujus non exftat memoria, & qu& proinde dominum quo Mattheum ufum exiftimo. Quedam exemplaria Synopfer Criticorum & aliorum fignificat quidvis in quo aliquid vepofitum eft, five fit Sarci- - na,hive Tbeca, | Sic Pal. 135.7. Educit ventos de tbe[au- rit, h. e; receptaculis, fait. Efa. 45. 3. T befamrà tenebvofi vati mellis zhefzuri dicuntur. Deinde": opes in thecis | reconditz thefaurus dicte funti. ^ 4| Obrwlerunt ei | muera | Ex more Perfarum, corámque fuccefforum Parthorum E, (qui Regem 01 adibasmt fine mmstere; Se-. 10] neca Epift.17!.) omnitüimque Orientalium 7, Vide Gen; | 33.3. & 43.26. rS$am.25.23.Pfal2.10 ^. €[ Az- | nafcitur 4: ( ubi tanta eft myrrha & aromatum ubertas , utnon alia im ufü fint ligna; quàm odorata, n? ad ig- nem quidem foóvendum, Plin. 12. 17 *. ) nec thus mifi Felix Arabia; vide 2 Par.9. r4 t. & quidem eà copi, utomnmis fer& gentis fupellex auro argentóque fplende- atv. Nequealiud fpectatum à Magis arbitror, itàut híc forte nibil fit opus &xxgoeév , frtaren pveres'zeesv aliquid Divino confilio volumus indicatum, mihi non difplice- at his fignis tribus tria illenotari que nunc, abrogatis veteribus facrificiis, Deo per Chriftum offerimus; opera 20 | | morum & Apocal. locusaperté nos docet ; bonorum au- 30| quafi communis menfüra eft aurum 5 & myrrha vix alius eft ufus quàm ut corpora incorrupta confervet, ut nos docent Plinius & Johan.i9.39 *. | Alibaliter xu- y9iar.] Aurum illi offerunt, ut Regis Thus, ut Deo co- myrrhá: condiebantur, tefte Herod. lib. 27. Magi fox- fan hoc nom intenderunt, fed Divina difpofitio accetfit 1. in Egyptum hoc pacto confultum erat *,) myrrham con- folidandis infantilibus membris, thus loci fetori miti- gando v. Qu. Quid fuit hec Myrrha? Refp.r. Id quod. demonftrat Nicolaus Guibertus Medicus Eotharingus , cujus argumenta vide in Cl. Authore Y. : 12. Et,&c. K2) sender | XpnoriZe eft publicum | negotium agere, & aliquid publice referre. atque decer- so] nere, im Ariftoph. & Demotfth 7. Ad publicas actio-- | nes refponía pertinent, que de fententia confilit, vel | Principis, dautur 4. XemuasiCe», intér cztera, eft, re-- | fponfa dare legationibus, dum ad Magiftratus refertur | ad Deum relatum, confulentibus aut petentibus oracula | reddere P. Xpnparitesx quoque dicitur, quemcunque De- | us fuo colloquio dignatur €. Vide Luc.2.26.Rom.11.4. |! Heb. 11. 25 d.. Verbum enuariCows in Pafhiva voce, hác | fignificatione quà in his Libris accipitur, non memini fimil. & 15. Mofchopulus; xpreeríto eft; vencude didoya. Recté*, Similis hujus vocis Doenpari Cont | ufus, Luc.2.- reddunt : '] Et oftenfum eft eii, "Vxe.Pexí.fim.Ax.Sy. Erre- - fpostfi, Mo. Et refpon[o accepto, Valg. Sed quid xefponfum -efthis qui nihil interrogaverant8 ? Ex oraculo (1e. nun- s | cio Divino y vcl, Divizitus, Be. Pi. ) admoniti, Ex. M. 70| Ti. Be. Pi. fic Ca. Ecce hic Divine difpenfationis ordi- | nem, fenfim illosad füblimiora provehentis. Docet eos, r. nouo fidere: 2. Prophetarum vaticiniis: 5. perfe i, «p In fomsuüssià Er. Fi. Kar ova | In fomnio, Sy. ith, Ax.Be. Pi. fic 'Txe; P.Mo.. Tura favent virilantibus inqui- - unt Juxifconfulti 5 at Deus favet etiam dormientibus 5. S Né, &c. Mà (i.e. "pau E) 2 vaxdp. on | Né veVerteren- m. Be. Sch. Pi. Ad verb. Né refleGeregt. Verbum ap- "tüm ac peculiare iter facientibus navigio, aut equis ?; |. T6 dvexaude verbum navale effe videtur, & proprie effe, : — [navem] | Titii, tbus, d» myrrbam |: Attulerant Magi fue regionis ^ | preftantilfimas dotes P, Nam myrrha nonnifi in Arabia apud Sabeos, Arabum portionem T :: fed. G aurifera. eft | lendo P , quia thure Deo adoletur 4 5 Myrrham; ut ho-- mini morituro: mortuorura enim- corpora im Oriente Bernardus, cüm totus aliàs myfticus effe foleat, mallum- — | hic myfterium agnofeit, fed aurum pauperi, (cujus fuge 4o | | alibi legere. In Activa ufürpant veteres perfepe. | Dio-- 6o| dorus Siculus, lib. 15. Deos esim ipu bec wy pupamméwen *- | ma^ vox latiüs patens quàm Latina eraezlEz, quod de vi-- fis diurnis nocturnifve dici non memini &. |; Verba fic 6o funt infernus. Bafilio Deus eft vite tbefzurur. Ciceroni memoria verum onmium tbefaurus, Virgilio apothecee fer- i Scul.ekz lere, E-. ;vang.1.98; .* G.fim. D. TG. fimi Bru. rto v Brus mifericordiz, Philip. 4. 18. corporum puritatem, Rom; ' I2. I. &, preces, Pfal. 141. 2. & Apoc. $5.8. Et thuris quidem fimilitudine preces intelligi poffe, ipfe ille Pfal- tem hujus feculi, quibus aliorum ftatum füblevamus ,. EG. Bru. .3 Bru. *t Sch. fim; Bru.- isch. * Ham. &c« .Y Mal. . | Indi hodie Beszsui vocant, quod in officinis noftris Bei- - vinum amysdalinum- vocatuy *. — Refp. 2- Eadern erat. cum hodierna noftra myrrha, ut multis adversüs eos * Baron. ex Merca- to & Ama- toLufita- - non Scul. y Scu; ex- ene B. vang. 6o. * Camer. — fim. Scul. exerc. E- vang.r.Ór. ? Camer. b Brg., *Bru.Scul. ib. Be. - 3 Scu], ex Be. $Er. fim Bec. h y. 3 Bru. k Seul, ib. ! pi, n Er, Bru: s P Sch. fic : : * 6 [ navem ] in contrariam partem fledere : licut zvagtoem de "Be. peditibus & équitibus dicitur. «p 42 Herodem | *Bn. ^ Íd quod promiferant 9. grape 5 PSchüm. — 13. Qickmrecefiffeut |. Non quidem ftatim P ; fed Bru. Clar 7.5, tempore fübfequente 4, ftatim à purificatione *; s e Ciim non exprimaturlocus ubi hoc factum eft, poteft La: ' intelligi, ant Hierofolymisid accidiffe T, aut etiam Na- ratz, quó poft luftrationem puerpere Jofephus & Ma- tG.fim. tia redierint; Luc. 2. 39. *. & inde porro in JEgyptum Sch. concefferint v.- Nec obftat quod. Herodes non Nazaxe- r8: nos, fed Bethlehemitas, pueros mactavit, Quafivit enim : Puerum, ubi natus erat, difceffüs Jofephi in Nazareth *Sd& - ignarus *. — €f Swrge,&c. Byeses quegdAnfe | Exper- retis, five Cim. furrexeris, ad[ume.. Exiam à forno fuge- rejubetur, ut tutiüs noctu fugeret. .— €«VJ Puerum € matrem | Matri Puer przfertur,quippe matris Dominus. C4 Da Agyptim.] Locum fuge commodum, utpote Pa- Bn. 5 leftnz vicinum, & in alterius ditione. Due crant of- .ficinz vitiorum, Babylon & JEgyptus: illam. Chriftus: - per Magos adorantem füfcepits/nam & Arabes Chaldzis :Bruex vicihifunt) hanc fuá praefentiá fanctificavit?. —€«[. Ad Chtyf. —— perdeudum eum 5 ità Be; Pi. &c. và Sronoom esróv| Ellipfis 1o 20 s Sch. Pi, vsdrege veloeem?*. ——- dn IR DEI. Camen) ^ ;r4. Cosfargenr, &c: ] Statim explevit quod juffus erat. Ecce parentum Chrifti paupertatem s. ton farcinas | ante fugarn colligendas , non opes cofnmittendas , non debita repeteiida, habebant. «€ E&matrem ejus | Sig- nificátur, non tàm uxoris loco à Jofepho Maxiam habi- Pgra; ^ fafn, quàm doming, üt Domini fui matris his «4| Ia eLiho, Egyptum] übi Judei innumerierant o. Huc mifit De- & Chron; ug Filium fuum, mox future reconciliationis avrham 4. *Bu «p A44 obitum Herodi | Qui poft tres vcl quatuor menfes * Li. clit fcelerum faorum poerias dans *. zu x ec — 15. Ut adimpleretur, &c. ] Quid hic fit 9upésa fü — -pràdiximus. Voluit plane Deus beneficiorum V. Foede- ris, & eorum quie Chrifto & per Chriftum nobis prefti- -— tit, (nam & noftrz ex Egypto liberationis, de qua dice- ^ 3mus ad Luc: 22.16. ifta res gelfit imaginem.) circam- ' füantias quafdam cffe fimiles;ut:có magis conftaxet confi- Lm -.; lio quodam peculiari ifta difponi. .Ammeritó igitur vex- — "atus eft hic locus olim à Juliano, poftéa etiam à Judzis. —* "Populus IHraeliticus a Deo peculiariter dilectus Chrifti; : :gelfit imagimem: ac, ni fallor; ipfe populus, quemadmo- dumfilàs Dci, primogenitus x Deo ipfo vocatur, Exod.4. 22. & [cr- 3x. 9. ità & Chrift? appellatur nomine, tum -— Abac. 3. 13. tum Heb. 11. 25, 26. nempe eodem modo -- quo pátres, unde ortum ducebat populus , UzGZ, five ' B ; &Eufebán eduxit illum ex: JEgypto. Vcl, 2; Hoftam, c.r t. verf. 1 ^, yi. ]un. Ham.Span« &c. i san pleri: 1. Proprie E 5 dque, vel;r. in fenfu literali !,five dub.72. cum ee ad aliud y. vel per rmodür typi, ut fit i oracu- - p2r —— listypicis, Pfalm. 45. & 69. Gc alibi, & hoc Hof. r1. r. iSpam — five fineodzerad aliud, vel per modum hiftoriz, ut Efa. - 4. 14. in Matt. 1. 22 : vel,2. in fenfu myftico» fic in Chrifto adimpleta ut in antitypo, quz typic? impleta & Spanubi. fuere jam olim in Serpente eneo,in Agno Pafehali,&c "i. : — mpleri dicitur Prophetia; cüm fit, non id de quo pro- —— prie intelligebatur, fed id. quod per illud fignificabatur, *Mal, X ut Exod. 12.46. in Johan. 19. 36 ^. Vcl; 2. Impro- - ax —His adde;alium modum, quum id quod jam ante factum P eft, imagisac magis fit, & cumulatiffimeé perfectiffimé- in Scriptura xes fleri dicitur, quum magis ac mags fit; ut illi, vifo miraculo, dicuntur eredidiffe; Johan. 2. 11. 1. e. * Mal magis ac magis credidiffe 5. nam antea crediderant T. - Cbrif, vocantus, Pfal. 105. 15 f. Per Prophetam hic in-: telligit Mattheus, vel, 1. Mofen, Num. 23. 22. Deus se | ei |70 49]. Comineniatórim dn MA TH. Cap. IL pioducta referti poffunt; ad quem verb, facile conftat, velex verbis ipfis, velex natura xci fubjeCte, vel ex an- tecedentibus & confequentibus, velex locorum áliorum collatione t. [ Sed hzc jam ad prefentem locum ac- commodanda funt, quem vari& explicant. | Tres hic funtprecipuz Interpretum fententiz, quarum due funt extremz » tertia media. Vaticinium hoc ad Chriftum : , refertur, vel, 1. fenfu literali Y. Locusille Hof. 1.1. de Chrifto proprie & fimpliciteraccipienduseft *. Hofeas €oloco orationem convertit ad. verum I1fraclem, quem erigit. ad fpem adventüs Chrifti, &c falutisin ipfo, 1. ut in capite & primogenito intér fratxess 2. ut in filio di- lectionis, &c.. Defignat autem ibi Propheta, 1. Salutis fontem & caufas, quando dicit, quia puer Ifrael eff, (i.e; primogenitus, Sacerdotium obiens, fic enim pzeri Ifra- elis dicuntur, Exod. 24.)8» diligo eum. 2. Signum ap- parentis & adventantisgratiz, illis verbis, Ex Zgypto vocavi filium meum: q.d. Quamvis lraelite & medio fui eum expulerint , eum tamen ex J£gypto vocabo, qui Iíraelem fervet, &c.. Vel Ità Deusdilexit Ifraelem, ut Filium fuum ex JBgypto revocárit Y. Verfus fic fe habet, Quia puer Ifraelis cit, ideo diligo eum : & ex JEgypto vo- cavi fibum, meum. . bi nomen antecedens (filii ) ex mo- xe Hebraeorum poftponitur: nam regularis collocatio verborum effethec, wis filius meus elt puer, i.c. mini- | fter, Jfraelis, idcirco diligo eum : (propter utramque caufam) vocavi eum. ex I£gyptos ut fcil. in patriam re- - verfus, Evangelium przdicet,&c *. Non placet hec fen- tentia: 1. quia hyperbatica nimis eft & contorta in ver- bis: 2. quia eft Zaxtas3G- in fenfu & nexu, &c. 3. "3 abfurde ad primogenituram, vel minifterium Mefhz,tan- turhmodó refertur. |. 4. Nec TROU" eft casüs genitivi. 5. Cur hic mentio potiüs facta evocationis ex: i&gypto. -quàim deftinationis, vel miffionis in mundum ?- Rivetus alique aliter & meliüsexplicant, hoc fenfu, £Juia Ifrael [populus Ifracliticus | meus eft pzer, h. e. imbecillis,ig- norantia puetili laborans, curz indigus, dilexi eum, ideó- que ex JEgypto vocavi Filium meum, [. Chriftum, ] ut ipfum doceat, regat,&c. Neque hoc placet. 1:2? non hic valet quia, íedi quando. 2. Conftat ident fuppofitum & "W38cià vocari. 3: Sic nimis abrupta eft Meffiz com- memoratio, &c?. [ Hat de prima fententia; | Vel, 2. fenfi accommodativo, five per meram allufionem; five accommodationem dictiillius Hof. 11. 1. ad rem fimi- lem h.15. Non placet. 1. Quia hujufmodi citationes profert Matthaus, ut probet Jefum cffe Melam. |. Ac al- lufionesnon probáht, &c. .2. Tum non dixiffet hoc fa- Cum at impleretur,&c. 3. Nec par eft, Matthaeum, re- | licto vero loci fenfu, allufionem meram captáffe, &c «. [ Hac de fécundafententia. ] Vel, 3. fenfu & litérali & myftico. Eft enim hoc Hofez vaticinium ex eórum nu- Tnero, que typita, vel compofita, vocari poffunt, quippe - que geminum complementum habent, unum Zierale, in typo, ut hic, in populo Ifraelitico, alterum »yficum, in antitypo, ut híc,in Chrifto ; & utrumque quidem ex in- tentione Spiritüs Sancti, partim recenfentis beneficium preteritum, partim promittentis futurum. Hzc ópinio mihi máxime probatur. 1; A fcopo &inore V. T. ubi Meffie Perfona, Officium, beneficia, &c. typis fepe ex- - Primuntur, quod nec Rabbini diffitentur, 2. Ab analo- gia fumma, quz híc eft intertypum, populum Ifrael, &c antitypum, Chriftum. terque felectus ex aliis, in /Egy- ptum fugit, &c. 3. Multa funt loca S. S. detypo & an- titypointelligenda, ut Johan. 19. 36. Heb. 1. 5. Quid- ni & hiclocusd ? Multa tamen objici folent, vcl poffunt. i. DNO in Hof.eftpret. Refp. Enallage fut. & prat. apud Hebraeos frequentiffima eftf.. 2. Sic plures unius loci fenfüs conftituuntur. -Refp. Re&é quidem, diverfi némpe geseris, v. g. litcralis & myfticus.. Negari nequit, illum effe fenfum Scripturz, quem Spiritus S. proponit, quem Sacri Scriptores declarant , ut in Melchifedecho, uxoribus Abrahe, ferpente &eneo, &c. Senfus autem Z;- teralá eft quem verba exprimünt proxime & immediate ex intentione digentiss fice, qui non tam figniticatur per verba quàin per xes verbis defignatas f. Tlluftrari hoc poteft ex 1 Sam. 20. ubi Jonathan armigerum alloquens | ut fagitzás ilias toleret, duo dcfignabdt, & quod dicebat, & quod intendebat ; illud refpectu armigeri, iftud refpe- &uDavidis. Sic Spiritus S, duo fepeintendit,&c. Ut Deas vero * Span. 488... » Janten. & Buc. & Merc. 3 Spdn. 5 Spane. dub. 64. : p.495- d Spati; SOI... * Jd. 4o5: € 1d, 806, 5 Id, 510. i Span.ib. 219, fim. Mal. k Span. ! Mal*ex Chryf. m Span. 517.. ^ Id, $12. ? Mal, P Span. dub. 73. P. 525. - qG, * Be.Sch. : Mal. fim. Bru. 7 Be. Mal. t Mal. V. Be, x Mal. "Sch. Y Be Sch. 2 Sch. 3 Bru. - fuam inchoare velle? .5. Singulari Dei providentiá Mat- ths&o füffragatur homo Ethnicus, Macrobius Saturnal. 2. eum effe quàm filium ». Locutio | fequens ] Vr) deris pro- verb Jonathan minus principaliter fagittarum ablationem- intendit, magis principaliter id quod fignificatum vole- bat Dàvidi, etfi quoad literam de fagittis-potius quàm - de alia re loqui videretur 5: ità & Spiritus Sanctus, &c 9. - 3. Ex myttico fenfü non poteft duci firmum argumen- Y - ; m * : tum. Mattheus autem oraculum hoc eliáque hujus ge- neris adducit, ut probet Jefüm effe Chriftum. Refp. 1. Interdum illa adducit, ut oftendat, vel minimas de Meffia - circumftantias jam olim fuiffe predictas, -& h. l. fpecia- tim, non mirum videri debere feceffum Chrifti in JEgy- - ptum; quippe qui jam olim predictus fuit, nec novum cffc, fi circa Chriftum contingat tale quid, qualejam olim contigit circa Dei populum. | Refp. 2. Argumenta recte ducuntur ab illo fenfu myftico, quem Spiritus S. decla- ravit, &c. ^ Refp. 3. Complementum quod precethit in : typo non obftat quominus idem tribuatur antitypo, & in eo completum dicatur,.& ex complemento illo du- catur probatio ". 4. Objiciunt hec verba, «t zmplere- tur, &c. Refp. 1. T? tva interdum non finem & fcopum notat, fed nudum eventum i. Ità Luc. 14. 10. iva. z— dicat tibi —afcende, &c. x Cor. 11. 19 k.. tà & hoc lo- col, -Refp.2. T? ive hic fumi poteft eino»eszo*. Nam. & ideo hoc impletum fuit; quis predictum fuit, & ideo predictum, ut impleretur. fmplerz etiam aliquid dicitur in S.S. non folum in typo, fed & antitypo, ut ex dicis liquet. . Nec tantüm hic indicatur analogia infer typum & antitypum, fed etiam refertur novum complementum & myfticum hujus vaticinil, de quoan-- té forte ne cogitatum erat?, quod tamen Spiritus San- Cus intendit, licét amanuenfis fortaflis non fubintellex- it, &c9. [ Hec h.1. fufiüs differere placuit, quia mul- tis fequentibus locis lacem. non. exiguam fenerabuntur, de quibus idcirco parciüis dicendum erit. '] iu 16. Tusc ] Non ftatim, fed aliquanto tempore poft*| - Magorum difceffum, quum prius tentáffet, an Chriftum invenire poffet, &c?. - .. €f Ilufus effet, &c.-] Scriptu- 1a loquitur fpe de rebus prout apparent, ut Sol .& Luna dicuntur magza luminaria, &c. Ytàillufio hzc apparens - tantum. fuit, fundata in imaginatione Herodis; non in. |: Magorum intentione, vel in 1e1 veritate. :Fruftrà vero ur-: getur promiffum Magorum. Nam, r. Non conftat illud intercelfiffe, 2. In malis promtiffis refcindenda eft fides, - 2. Interceffit prohibitio Divina, &c P. 8] -Mitrens;&c. * Amweéiias avene | Mittens interfecit, Tre. fim. Mo. Mifé-- | rit interfetium, Ca. im. Perf. IEth. Av. : Miffis (fub. emiliti-- bás, G. Bxu.. vel, fatelitibus ; Er. vel potius, fub. carnifi-- * cibis; Be. P. fim. Sch. Pi. : Nam fevitia hec nullam ha-: buit fpeciem judicii publici 4. ) zzteremit, Be. P. cm Gc. Verbum hic abfolute poniturt; fic folet. & Heb. 01205 4. Gcen.31.4t. & Pfalm. 57:4. & 105.20 *..& Graecum | 50. verbum: messe, hic & Matt. 14. 10 *. ficut & sspzw Y, dequo videad Matt. 14.107... €J Pueros | Mafcu- | los 2...Séd mirantur Chriftiani, & obiiciunt alit, mirum- 2 ; 4L, effe hanc cedem, nec. à Jofepho; nec abalio quovis Scri- | ptore;commemorari.: Quid: dicendum? Refp. 1. Nac Scri-- | ptorum Paganorum fides folicitatur fuper iis que vel Li- vius, vel Tacitus, vel Suetonius, &c. finetefte referunt. Cur illis.potiüisadhibenda fidfs quàm Matthzo, Scripto- 1iicujus candor & fides ubique elucent, qui nec fibi nec. | famg fue parcit, &c ?- 2. An quifquam credat homo fa- nus, Mattheum confiCtá narratione, & quidem rei re- center & in publico atqve inter Judzos gefte, hiftoriam 4. Quum inquit, audiffet ZAuguins inter pueros, quos n. Syria Herodes Rex Tadeorum intra bimatum juffit intevfi- ci, filium quoque ejus occifum, ait, melius eft Herodis por- be eft , &-apud Pollucem apparet. | Latin& admodum quifquis ille eft ex quo Macrobius Augufti dicta defcri- plit, ara bunatum y vifi ab ipfo Macrobio, qui Theo- dofianis temporibus vixit honoréfque geflit, ac proinde aut Chriftianus fuit, aut certe legit Apoftolorum Libros, |: hoc additum malumus: . quod. có eft. credibilius, quia non fatis re&t& dici poteft Antipater Herodis filius, jam provectg «tatis, quique Bethlehemi non fuit inter 4u- tantes Dethlehemifticos occifus. Adde, quód Antipater | occifus quinto ante mortem Herodis die ;- hec autem la- niena antealiquantocontigit, ut docent que fequuntur -* IO 20 ES 40 29| . poterant duos annosinfumere. At annus v. 19 *; ^ Videtur ergó Macrobius errore quodam hiftori- as duas ejafdem temporis tmifcuiffe d... Certe laniena illa infantum, autob raritatem habitantium in eo traCtu;.aut quia tumultüs feditionifve obtentu, diflimulato Re- eis imperio, fuit peracta, aut denique, quód: majoribus j g G. fimi; Span. , "5 E "SR: . j "Y. . N É Herodis fceleribus obfcuraretur, miniis nobilis fuit quàm. ut ad Augufti aures pervenirets quippe ciim nec. Jofe- phis; Scriptor tam diligens, ejus meminerit; Deinde, - fola filii cedes ad rem pertinet 5. fevitiaautem n Pbarlos -- é infrà efficere non potuit utid. diceret Auguftus. Nota autem hic impleri in pofteris quod in Majoribus fuit ad-- umbzxatum. Olim infidiatus fuerat Efau Jacobo; nunc : Idumeus Chrifto, qui & Jacobus. apud Prophetas *. 4. Jofephi filentium quod fpectat, notandum, 1. Multa rerum Judaicarum , etiam in V. T. narrata ; à Jofepho pretermiffa effe .. 2. Illaomnia quz à Chrifto & cir- ca Chriftum gefta, Refürrectio & pleraqueopera Chrifti, à Jofepho (quem eo nomineflagellat Egefippus£ ) prz- termiffa fuerunt, vel fuppreffa, five extenuata à Judz- - is ^. 3. Huc forfan referri poteft illud Jofephi, 17. 5. ubi, prediciomem. de novo Rege cedes complures fequutas aiti, «p Erin omnibus fiibis eis ]. Scil. Bethlehem k: eft enim pronomen foem. eszie!, i.e. Im omui territorio ejus, .Xtà territorium colonie dixit Cicero; Eft autem ter- ritorium, definiente Pomponio Jutifconfulto, sxéverfi-. - tár agrorum. intrà fines cuju[que civitatis, Sic Matt. 155... — Lm G. 39. 9a MaryduAc ^, "Ta opa hic. vocat, non territorii Bethlebemitici extrema, fed quicquid fuit suzoeov 8. : Di- ] latavit locum crudelitas, pro abundantia cautionis;&c o, Q|. 44, &c. Ari dierie x) xaleéoo xZU mw xesvor, Gc. ]- d bi- *G. f Span P. 536. 8 Id. $38; - * h 1d, 837; ij1d.436. ^ - *- Be, Bru. fic Er. V. ! Be, Bru. 2 Be. - eB s matu, Mo. Cvel, 4t bimulis, Be. Pi. Ti. Perf. fim. Tre.Sy; Ar. th. vel;Quotquot effent bàmuli, Ex. 1.) & infrà;Mo.- Be. Tre. Pi, Sy. Ar. &c.. ( vel &v inferioribus, P; vel, & - minoribus Yi. aut minores, Ex. 1l. & jumiores erant, Eth.) fecundàm tempu, &c. Mo. Txe. Be. Pi. &c. Hec verba, Jecundim tempus, &c. xeferenda. funt duntaxat ad vocem . dufráb. Bimulos interfécit omnes, juniores vero juxta tempus ortüs ftelle, i. e; omnes qui ante exortum ftellg- ( quam cum Magis nati, non nafcituri, Chrift fignum fuiffe credebat) & omnes qui non ità diu poft exortum ftella natifuerant. 4, Non fignificat, occifos effe omnes ;P Bru, ex Ruthym.- fim. Ba- ron.& Jan- fen. in Li, . hatm, pueros qui nati funt duobus annis poft ortum ftelle, fed .* Brü. eos qui nati duobus annis ante ortum ejus t. Noverat He- - "Chrifti cum ortu ftelle conjunctam effe T... Cautionis ta- inen & fecuritatis causà illos omnes occidit t :-& ut loco; ità & tempore, plufquam neceffe erat, crudelitatem ex- tendit v... Sed fententia hec.fatente Baronio,nova eft, fed 1odes ftellam intra duos menfes ortam, & Nativitatem. ^T Bru. .* Mal. * Mal.fim; Bru. - Y Mal, xt s -G& coacta. Quis illis Herodis cogitata patefecit? Et. — quidni Herodis ftellam non nati Chrifti gnum, fed na». fcituri preenunciam, erederet * ?.— Al. 'Ago:d»egés accipi poteft, vel à bimatu incipiente & definente, & utroque modo vocem fumit Ariftot, in Hift, Animalium, illo 1.9. x Liharm 4 P . 90. 5. Ceruz, inquit, dezéis, bumi primim generant cornua, At. certiffimum eft, cervos hoc facere ineunte anno fecundo :. hocl. 2. 1. Cervus folus fingulis anm abjicit cormua, incipi- ens abjicere wà dieci, à bimatu, & vur[us. generat... Quod. pus ea non abjiciunt :; at, zucipiente trimatu, vel, vd seio iter & apud Latinos Dzgys & bimatis hoc. duplici modo- - de bimatu expleto. neceffe eft intelligi, ante quod tem- - frei, tertio amo (ut idem dicit ) rurfus 10va generat. Par-- fumuntur. Hoc autem loco illud 3à& 4ezi« omnes intelli: | gunt 2 biennio expleto, ut dicitur, At. 24.17. Quod nul- lo modo placet. - Verba fic accipienda puto, 4 bimulo infrà, nempe incipiendo à bimulisexclufive, & defcen-- dendo ad eos qui infra bimatum erant, q. d. omnes unius anni pueros & infrá. Ab anno enim integro &c füprà puer incipit vocari Hebrzis EP V3, filiu duorum auuo- rp. i.c. fecundi anni . Gris Je7às, Latinis bimus. Sic Hefychiüs, Jes. ( dicitur, ) d «và res, poll anmum in- tegrim, 4a fümpto pro «9, ut Maxc. 2. 1. At. 24. 17. Magis congruit hec interpretatio cum ratione & fcopo loci. . Herodes enim occidit infantes fecundis tempus quod exquifierat à. Magis, falso fupponens, Chriftum eo- dem ipfo tempoxe fuiffe natum quo Magi dixerant cis - primo qol Credibile porró eft, Magos ftatim ab apparitione ftellz accinxiffe fe itineri, in quo, hyeà Perfia venerint, five, quod malim, ab Axabia, non. facilé iufumt - poterat, x Kn. y Li.harm. ? Ham. ' ij Bru. Commentatorum in M AT T H. Cap. IL. poterat, ^fi confideremus diftantiam nonnullarum Ara- biz partium ab Hierofolyma,deferta pertranfeunda,pr- paratus ,.& varia longorum itinerum impedimenta , & qnod. Jofephus ait, Eos qui babitabant fupra Euphratem feciffe ad. Flierofolymam: quinque menfium iter, Tis adde dics & infanti exquirendo impenfos,& purificationi Ma- 1iz, cjufdémque profectioni, tum: Nazaretham, Luc. 2. 39. :tum deinde, Egyptum, Matt. 2. 14, 16. & habebis integrumannum. Quanquam forte Herodes intrà anni fpatium occidit, &c... Concludo verbis Scaligeri, 1.6, de Emendat. temp. Ez quàm abfardum errorem (nempe Je- fum fuiffe duos totos annos natum cüm Herodes occi- dit, &c.) peperit Aeris yeorG- ille perperam intelletius *. 17. Tunc adimpletum, &c. | Tmpletum hoc fuit uno todo :tempore Teremiee, hic, alio modo : hic fecun- dum.complementum accepit; &c 7. Prior illa calamitas hujusfigura fuit, & quod illic coeptum erat, hicimple- tum eft?. .Sed objiciunt Judei, Mattheum malá fide allegare hunc Jeremie locum, qui non loquitur de plan- &u excitando in Bethlehem, fed de plan&u jam olim excitato in Rama, nec deinnoxiis infantibus martyrio 5 Span. dub. 82. : 554 t Span, $56. $ Jun. ?** Spàn. 863. t Span.ex Mal. V Mal. - —Span.fic' meer * (G.i : : y Span. : 570. 2 Span. Mal. a Mal. .- b Span.ib. -«€* Bru, : a ad Ye 1 é. coronatis, fed de populo lfraehitico in captivitatem ab- dudo. Quserendum ergo, quifnam fit verus illius loci fenfus. Prophetaibi loquitur directe de captivitate, five Decem tribuum, five, quod malim, Duarum tribuum. Multa iis promiférat Propheta ; fed hec'promiffa, exci- pere poterant, irrita redduntur, infigni hác calamita- te, &c.v. 15. Refpondet Propheta, Caítigandi quidem efus, fed reftituendi, &c. v. 16. Ethinc conftat, curin beneficiorum denunciatione ex abrüptoinferatur przdi- cto deplanctu& lu&tu*. — Alii hec Jeremiee verba xc- ferunt ad excidium ultimum Hierofolymitanum füb Ti- tos quibusobftat, quód poft illud nulla cft reftitutionis - politie externz Judaice fpes c. | Al. Propheta in fenfu. |. literali directe agit de hac ftrage Bethlehemitica,; quam - ibi proponit tariquam fignum luculentum adventüs Mef- fig, &c d. Sed hec interpretatio abruptam reddit & hi- ulcam Prophetz orationem ; nam de abductione populi Dai, cjüfque xeftitutione, agitur, tum in preced. tum in .fequent *. Al. Quod Propheta de alia clade dixit, Mat- - thus, analogice & per accommodationem, ad hanc cla- demtransferts q.d. Tunc de novoimpletum eft quod olim dictum fuit, &c. ut jureidem de hac, quod de illa, : clade dici poterit. Nec novum eft Mattheo loca V. T, adducere, interdum per modum probatiosis , interdum tantüm per modum allufioui $ 5 ut Pfal. 78. 2. in Matt. 13-34, 35. Efa.6. 9, 10. in Matt. 13. 14. Efa. 29, 15. -in Matt. 15.7,8. Jer.7.11.inMatt.21.138. — . 18. Vox m Rama, &c.] i.e. Inagro Rame. Rama eft nomen urbis fitz in tribu Benjamin i, juxta Gabaa k, inconfinio Benjamin & Jude; Jof. 19. 25. Jud. 19. 1s1. At "V3 in Jer. 2 1. 15. appellativeé fumitur, pro excelfo. Refp. 1. Ità quidam hicaccipiunt, & inter eos Syrus m. Iu Kama, i. c. excelío colle", 2» 2/to, unde vox long? la- téque exaudiri poteft e. 2. Etc. & Chald [in Jerem. ] Proprio nomine tranftulerunt P. . Sed cur Ramam nomi- nat, que erat in forte Benjamin? aut quid hoc ad Beth- lehem, que ab ca longe diftabat, erátque in tribu Tudz 4? Refp. 1. Tribus Jude & Benjamin conjuncte crant, ut non mirum fit quod uni accidit alteri adfcribi. Vide i:Reg.11.32.& 12.20 *. 2. Dicitur hoc emphatice , ut longe laréque clamor exauditus intelligatur T. T? L3 poteft verti, ufque ad Rama . có nempe exauditus, | crat clamor, &ct. 3. Rama non multüm diftabat à Bethlehem, ut conftat ex Jud. 19. 1o, 13 *. Bethlehem erat in ultimis finibus [ude, ipfümque Rachelis fepul- crum in territorio Bethlehemitico, fed proxime agros Benjaminis, Gen. 35. 16,19,20 *. Non abfurdum, Ra- - mam, in duarum tribuum velut confinio fitam, Jud. ro. 1,15,16. pro alterutra fumi, nec mirum, in tali loco per- iftos habitáffe Benjaminitas Judeis Y. 4. Sic Spiritus | - Sanctus indicavit planctum illum utrique tribui com-- münem fore ? 5 ideóque unam urbem, Bethlehem, ex Ju- - da, alteram, ex Benjamin, Rama, nominavit 2. ' S. Forte- non tantüm. clamor czdis Bethlehemiticz, fed & ipfa carnificina pervenit ufque ad Rama, quia ftxages facta dicitur Zzonzibus finibus eju b, quorum etiam determi-. natio penes carnifices relicta eft, qui eos dilatare potc- rant, &c €. | cast[olationem admittere, Be. Ttc. Ex. Pi. &c. ' Alcette, O Jiberz, liberi non amplius jam. OÀx. 5 4x | coav Gv. Non ampliss velita mater fupereft. Sic €] Ploratus & ululatus, &c. | Quod in Hebrao conftru&te dicitur "an *93 id copulatis vVO- —- cibusoptimé redditurd. Tria in Greco funt Ífynonyma; ' 66 ficut in Jerem. Q"WY3n 23, 0, Lemestatio, fletu, a-- maritudines, Confentit Arabs. — At Sy. Vulg. & 2th. omittunt 3pinG-, quod & ipfam cum Hebrzo convenire poteft, f; Q"WYar! vestas ferus amaritudinum., i. c. ama- rifimus, óSveuàe move, — A Rachel plorans filios fu- o5 | Rachel ponitur pro vicinia Bethlchemitica fin qua olim fepulta Rachel$; vide Gen. 35. 19,20. 1 Sam; 10.2. vcl, pro matribus Bethlehemiticis, per Metonymi- am ^. Profopopoeiacfti. Nec multüm ditfimile illud Lucani. Deplorat libycis perituram S cipio terris -Iefau]tam fobolem : major Carthaginis bois. Non fervituri meret Ca- to fata nepotis, Racbelem hic memorat, 1. ob fexum : quo apte defignatur plan&tus (exüs praefertim foeminini, qui & tenerior eft, & cladibus magisobnoxius: 2. ob ter matris, que liberos ardenter expetivit, & fummo cum dolore peperit, cófque idcirco vehementius ama- vit, &cl. Qu. Sed cur Rachel, non Lea, introducitur plorans firagem pofterorum Lez, ex qua natus Juda, adeóque Bethlehemitani cives ? Refp. 1. Ob cognatio- nem & proximitatem ? cjus cum omnibus tribubus Ií- rac. Similis locutio Genef. 37. 10. Et mater I2, &c. quum tamen Jofephi mater obierat n,.. 2. Quia Benjami- nitz, Rachelis pofteri, unum duntaxat corpus conftitue- bant cum tribu Juda, & Jeruflem, quz in tribu Ben- .jami, Reguicaput crat P. . 5, Rachel omnium tribuum mater cenfetur, tum lege conjugii 4, ut uxor patris om- nium *, tum jure antique cohabitationis, quam vicinum nobiléque praftabat fepulerum T. —. €$ Es soluit con- folari| Yà Mo. Sed hoc paffivé raró diciturt; potiüs, «| Oi. 4, &c.'Onéreeof | Quia (vcl, Propterea quod, Ex. Fre.1]: fic Sy. Ti. Non placet, quia non tam caufam exponit quamobrem, quàm rem de qua noluit confolationem ad-- mittere". Vcl, De eo quid, Be. Pe. Sch.) soz fimt, Mo. Vulg. Tre. Er. vel, 202 füpeirfzzt, Pi. velton exjteut., Sy. vel; periermut, Ca. i.c. quód perempti funt x, In He- bro eft (3328 ] (ing. pro plur. fenfu diftributivo, & de- eit verbum fubftantivum, | qua cl:lipfis ei lingua ufitatif- fimaeft.. Fffé autem híc valet idem quod vivere, quomo- do mortui Latinis fuiffe, i.c. vixiffe, dicuntur. Et So- | phocles mortuos dicit ss iz 9/1, ficut periiffe dicimus id quod confpectum aut notitiam noftram effugit. Nifi malimusillud som effe wewex]a« (proprie loquendo ) dici de homine, quia nec corpus ab PE Pis neque à corpore animus, Doro proprie dicite Loquitur hune in modum & Jofephus, AP eo (Deo) enim ACCEDImus: i vi) * Dt. Ap- pend; € D. fim. Er. Zeg. Camer. £ D. fic Fi. c. Ep i Bru. G. fim.Pi, ' k G. ! Span. 561. fim. Mal, " Span. 571. B Li.harm. ^ p.113. 9 Span, 571. P Mal. 3Bru.. * Li. ib. TBnr x Be. Y Idein. x Be. fic ? Bru. Pi, Mal. &c; 2) rà uem e), effe & notrampliiseffe. ) Mox fequitur, anima inimortalhi (emper. Similis eit apud Euripidem lo- cus tragoedià Helená, ubi animus negat vivere, quas ta- men puniri poft hanc vitam agnofcit,Kz 9 zie 24" 22 qai ^ bj ^ ! e^ [3 T" IM | 7e veplteore, Kad quie d voSer vict dy2pdl aus. O vie Tav jacrSuvoy]oy Cit & 8, jdm d Ves A3stia qu eis a Sutodor- cip" Gurestd y, CMagtto Inuntur [celera, d btc viventibus, E£ mox fepulta; nima poll fata diem. "Jam nou ut anté vivit at fenfus tamen Servat peresmes, bofpes eterii etberis Y.) Mos hic loquen- - di, [ son dfe, pro, son vivere, | phrafiseft Scriptoribus fa- miliars?, tum Hebrzis2, ut Gen. 5, 24. Pfal. 37- 36. & 39.13. Sirach. 17.25 ^. tum etiam Gracisc. Sic , Eurip. in Hippol. v. 356. —-Diftedam ex bac vita Mo- rius, Valete, OUx £r! eiu) £o, INon vivo ego amplins. Etin pe | ven | , Ic -Ari- ftoph. in Plut. O preclareocule, bodie extremum te video, Meámque lucem defero. Ocwe eig vd, Nulla fum am- His h.eantermorior 4. Simil. Homer. Ody£ z'. v. 289. & Sophoc. Electra, v. 1132. & Xenoph. Itu4da; $.- Sic & Teren: And. 3. 4. Nullas fum *, 19. Defunia, Qc. Ted], &c. 3 uficatiffima . Gr&cis ea vox,etiam non additá voce &i« aut dioYC-, ut itv [- Sophoct. & in Herod.Clio,Lucian.uazzcf. Xenoph.&c 8, | Quim obiiffet, Be. . Mortem hic obiit fceleribus fuis dignam; febri, fcabie, Ad verb. Quum finiiffet, fcil. vitam ^. verendorum putredine, fztore execrando, &c. [ De qua videLi.harm.& Wal] . «[ Apparuit] Non fiatim, fed aliquot menfibus poft tnortem Herodis, poftquam Archelaus, qui, patre mortuo, Romam profetus fuit, xédiit & regnare coeperat i, nc | 20. De- G. ? Be, * Br Mal. &c. 5 G. fic. Bru. Mal. € Sch. Pfo: : dPío.díae e atrib, E /1.37-p.2 Io * Sch. fG. fif: - Sch. £ Sch, h ph * Bri; es : k G, ! D. Sch. Bru. &c. £ Sch. ? Span. dub. 85. 576. ? D. Bru. Span. P $pan. 3p. * Span. .CRBe.Pis- Bru. &c. * Bru. * Mal. Span. : dub. 86, 3, Cam. - n. 126.164. d pp. Spb: & Sch. £ Pfo. b Bry, 3 Ham. * Sch, IG, : 71 Mal, | | ^ Ham. fim. Sch. 9€ Be. Fi. Sch. Pfo. &c. . 20 be, * Rev. ad Mat. 5. : de, &c.] "Arn, 20. Defuncifunt,&c.] Non temere eft, quod ipfa verba ufürpantur que exítant Exod. 4. 19. id enim ío- let in Sacris literis xei geftze fimilitudinem denotaxe. Sa- ne Pharaoni quoque, ut Herodi, caufam infanticidii Jo- fephus hanc ait fuiffe, quód ex vaticiniis intellexiffet magnum Ducem ex Hebraris exftiturum k.. De uno He- rodeloquitur ^ Plur. num. utitur, vel, 1. quia includit Antipatrum, qui, fi vixiffet, patris molitiones in Chri- ftum continuáffet: vel, 2. Sarcafmo Tyrannis digno ? : vel, 3. per Syllepfin ^, & Enallagen numeri ?, in Scri- pturis ufitatiffimam. Sic Dzz, de uno Deo,Gen. 35.7. A4c- ceperunt, &cc. de uno Achane, Jof.7, 1 1. Civitates, de una, Tud.12.7 P. Porte fluviorum, de Vigri, Nah. 2. 64. Pof- ,funt autem hec verba referri ad carnificesillos Bethlehe- miticos,qui juftá Nemefi unà cum Herode exftin&ti füntr, «| Quiquerebant amimam, &c. ] i. c. Vitam f. 21. Interram Ifrael | Yn fincscjus, in fortem. txibüs, Dan, aut Simeonis t. : 22. Quod Archelaus regsaret, &c. | Sed cur hoc Jo- fepho novum videbatur, quum credibile erat aliquem ex Herodis filiis regnaturum ? - Refp. Putabat autem nemi- nem fucceffurum, quia Regnum nullo jure ab. Herode fuit occupatum, aut Antipam fucceffurum Y. Futurum fperabat, ut Judza in Provinciam redigeretur à Romano Imperatore, à quo minüs fibi metuebat quàm à minutis Regulis, ad omncs fufpiciones pavidis , eóque crudeli- busx, Sed Mattheum hic invadunt hoftes Evangelii 5 nam Archelao nec Regnum ceffit, nec titulus Regius, nec [udza integra, &c. utex Jofepho conftat. Refp. Re&te tamen dicit Mattheus Archbelaum regniffe, Rex enim erat & ab Herode fcriptus, & à cohortibus falutatus, & Re- gium a£ieua fibi vendicavit, & finon nomine, poteftate tamen, Regis, Judas praefuit, mediámque Regni [ pater- ui ] partem obtinuit 5 ideóque meritó dici poterat regza- re vice patri, quam ejus Imperio nec Philippi, nec An- tipz, fratrum, five dignitas, five ditio, conferenda effet. Adde quód, ut Hebrzum 122, ità & Grsecum fazod/y, late fepe fumitur, valétque xeeré, regere, ftque, inquit Suidas, &f«m4Cdy xj dexev. Eidem. Base promifcue dpxi dvué/SupG-, Cpoteflas mulli obnoxia.) Sic Gloffarl- um, Bazaede, Augullus, regnator, rex, princeps. . Yllud. hic. maxime notandum, fingulari Dei providentiá fa&um, - ut,Chrifto Rege exhibito;nullus ampliüs Rex Judeorum- defignaretur, prout &, eodem exhibito,Sacerdotium, pila & ludus, inter Judzos redditum, Deo Judaeos ad alium Regem & alium Pontificem vocante Y. «| Pro Hero- 23. Habitavit, Kalousesw | 1.6. Domicilium fixit, (ut V e * 21.2. Joh. 18. 3. Rom. 15. 24 f. Sed & Lexicographi, - Synopfir Criticorum c aliorum : E m Eft heterofis Hebraea f. Heb. enim 7M pro à ponitur Gen. 49. 29. & alibi t. Verüm hzc prepofitionum En- allage, tum Grecis, tum Latinis, Scriptoribus frequens eft v, éftque Atticifmus. Sic Sophocles 1n Ajace, v. 80. eis d'óuss, pro &7d'óuoic* * Homer. Iliad. 6. v. 81. ——& Xcor, &c. in manus amulierum. fugientes cadant, &c. Eu- ripides in Rhefo, verf. 52; Ele xeuey nA2:e, prO &r seo Y, "Thucyd. lib. 3. Sedet e vo 7 Aucképor Icphv, in—tem- ple. Sic Varro de Re ruflica, 3. 17. Pifeinas ejus deflicie- bat, quid in refidem aquam— babitarent pifces ejus, Ul- pianus, In pubertatem mortuum fuerit 3. . Plautus in Am- phit. ANuwzc vero mibiin mentem fuit, pxo, in mente, .Ci- cero, Cim ve[lros portes in predonum poteftatem fuiffe fci- ati. Contrà, v, proei« in Homer. Iliad. 1. v. 592. K- gucoev &y Auro, Decidiin Lemuum b, |. 4| Nazaretb | Hanc fibi eligit, quia hzc ipfius & Marie civitas erat €, & ibi anteahabitavit d. — 4] "Ut adimpleretur quod. diium eft per propbetas, quotiam, Gc. "Om. N-CopzX- xanSísdlas ] T? £m, vel eft conjunctio caufalis, quod. *, vel completiva, qua (ape adhibetur quando verba aliena citantur f. "og vel abundat, vel indicat hzc effe Evangeliftze verba, re- ferentis non tam ipfa Prophetarum verba quàin feriten- tiam£, "or: illud, etiam cüm V. Foederis teftimonia ci- tantur, fepe fenfum magis multis: ex locis depromptum quàm unius loci verba indicat; ut apparet Act. 10; 42. & alibi^. Hic locus, fi quifquam alius intoto N. T. calumnig & cavillis hoftium opportunus videtur, & dit- ficillimé vindicatur. Unde Judei petulanter hic infur- gunt, & Matthzoimpingunt, tum, 1. crimen falfi, quia non Prophetis, aut ulli Prophetarum, hoc di&tum, vel fcriptum : tum, 2. illationem inanem, Chriftum Naza- renum vocandum ob habitationem in urbe Nazareth i, [ Prius quod fpe&tat diverfimode ei occurrunt. ]. 1. Pro- phetam legunt Syr. & Eth. & Evangelium. Hebreum Merceri F, 2. Enallage numeri eft, qualis Matt. 27.44. latrones, pro, latrone, Luc. 23. 39,40. Sic alibi iz Pro- phetis, de uno dicitur, Joh. 6, 45. AG. 13.401... 3. Pro- phetarum tria erant genera 5 1. majores, quibus Spiritus Sanctus femper aderat: 2. minores, quibus non quidem femper, fed fpe, aderat: 3. Prophetarum Interpretes, five filii Prophetarum, qui à Prophctis dicta Spiritu Dei interpretabantur." Et hujus generis erant hi Prophe- ftimonia nemo unquam Apoftolorum produxit^, 4, Non ait Matthzus, ferzptum e[L, fed, dicium efl... Multa autem dicta à Prophetis quz ab iis non funt fcripta. Sed unde hoc fciret Matthaeus? Refp. Velex traditioneut 2 Tim. 3.8. Velpotiüs, ex Spiritüs S. revelatione ?. |. De- fumptum hoc ex fcriptis Prophetarum, qus perierunt P, velhominumincurià, velinjuriàtemporum 4. 6. Vox vius (legis ) & aeseurov (prophetarum, ) modo ftricte po- . nuntur, ità ut partes conftituant diverfas Sacre Scriptu- rz, modó laxius, ità ut harum vocum alterutra totam Antiqui Foederis Scripturam comprehendat ;. quia fcili- . cet & Mofes ipfe Propheta fuit, & Prophetz cateri Legis Mofi date Interpretes. Ttà fumitur prophetarum vox hier, & Act.3.21,22,24 1. Pariter Prophetarum & Pfalmorum Libri egi nomine veniunt, Joh. 10; 34. ex Pfal. 82.6. & 1 Cor. 14. 21. ex Ef. 28. 11, Quid er- $6 goobftat quominus id dici poffit, dium. per Prophetas, - . quod exftat Gen. 49. Deut. 33. Jud. 13. maxime cüm.- Liber Judicum, ut notum, à Prophetis, & quidem pluri- bus, confcriptusfuerit t? — 7. Prophetas citans, oftendit fe; non verba unius Scripturz, fed multarum fenfum, de- diffe v. [ Hzc de priore breyiter dicta fufficiant, de po- fteriore prolixiüs agendum. Quod variis modis expedi- unt.] Sciendum, Chriftum à Judsis per contemptum vocatum fuiffe Nazaremum : vide Joan. 1. 45,46. Id Evangelifta inipfosretorquet, & nomen hoc illi à Pzo- | phetis honoris causátributum docet x. Qu. Sed unde hoc nomen? Refp. 1. Nagaresus dicitur ab urbe Naza- reth Y, qug & Heb. & Syr. & Arab. fcribitur per Tíade, quee ctiam ^22 dicta et apud. Davidem de Pomis, qui hec habet, ^31 1289, Nazareus, Joc efl. qui natu atque educatus ejl in $2 civitate Galileg, &c. Dicitur : IY383 Namareth, à 353 furculus, germen? 5 quafi locus furculofus, frutetis & virgultis confitus vel, quafi urbs 65 4 pi, : Rev. ib, Y Pfo. 7t. E SIE Y Pfo. 1b] z Revabid; ? Rev, ib." b P fo; € Brit, e Sch. *O.in Sch. fim. Er. f Sch. $ Ee. h G; t£, qui ex Canonicis Prophetis hunc fenfum eliciebant, - fore ut Chriftus Nazarenus appellaretur ^, Non placét hecíententia, quia tertianorum horum Prophetarum te- m OQ. n Mal or In Span. ? Ma].fim. Span. pag. 587. 9 Go, P Sch. e Chryfoft. Q. in Go, 3 Q.inGo, t G.fimil, Span.dub. * Span. ib. v Bru. ex ex Hi. fim. e. x Mal; : Y Di. Jun. par.Ham. Mal. . Dicitur autem - 2 D. ap. E - forida. 69 Spanóoo. z;, fzrculems; & mens Evangelifte cft, voluiffe Deum, b Di, * jun. in Span.599. 1m.Ham. $ Jun. * Heinf. Cap.2. || Ham. *Spanex omnia alia cogitantibus *. ]un. ut Chriftus in ea urbe educaxetur, cui à germine nomen, ut & Chriftus, ejufdem nominis particeps factus, veri- tatem daret predictionibusfore ut Germen vocaretur, Refpicit ergo Mattheus ad diverfa Prophetarum loca, quibus Chriftus vocatur 32 fzrculis, ut Efa. 11. 1. & 60. 21. & cognato nomine, 33 Zach. 6. 12. qui ger- minaturus dicitur de fuo loco €, i. c. € Nazaxetha, Gc d. Scd malim refpici illum locum, qui Mat. 4. 16. lauda- tur, nempe Efa. 9. 1, 2. ( ubi de Chrifto agi docet col- - latio.cum v. 6. ) ubi diferte, Nazar&us habitatione fu- turus dicitur. Habes ibi Zabulon, quà continetur Na- zareth , habes & circumlocutionem ex origine ac de- fipnatione vocis; nam Matthaus dicit «revue , quod - eft. 7231, unde Za£viév, ab habitatione dicta, habes in- colam illius, qui hic e»«, quod nomen Melfiz proprie convenit,quo & pailim indigitatur. Ignotum autem populum & urbem recte dixit, cujus nulla in V. T. fit mentios quod de Nazaxetha omnes obfervárunt. Ibi ergóchabes, fed occult& & Propheticés $n NeGeerrQ- axnMavma , h.e, Hebrrzorum more, erit Y. Hebraeis enim, ut 731 promifcué fignificat & verbum & rem, " Exod. 8. 12, &c. & nomina ponuntur pro perforis, Luc. 6.22. Apoc.3.4.& 11.135 fic idem funt & vocare & effe, ut Efa.g.6.& $6:7.Mat.5.19.Maxc.1 1.17.Luc.1.32,36].. Divino itaque infünctu Jofephus hic habitavit, quo | Chriftus ab educationisloco hoc nomen traheret, & |. qui pro vero 93 non agnofceretur; "$3 tamen vocare- turab hoftibus fuis, quamvis illorum ingxatiis, & illis Ut autem probemus , hunc locum à Prophetis Chrifto ad educationem fuiffe aifigna- "tum, notandum, 1. Quedam à Prophetis clare expri- | mi, quedam vero obfcure tantüm innui & enigmatice, |, ut in fingulis ferme Prophetis, quibus Pexfona Chrifti | faitadumbrata. 2. Conveniens fuifle, ut ficut Chriftus .à Gente, Matre, tempore & loco Nativitatis, &c. de- | ícriptus fuit, fic etiam & loco habitationis defcxiberetur. Xd exgb à Prophetis predictum h.l. fignificatur, non quidem propriis & claris verbis, fed obfcure & figurate, & pet vai i£, qualisoccurrit, Efa. 21. 11. ubi clamo- fam Edomaam vocat Dumam, q.d. filentem, & Jer. 25. 26. Rex Sefac, &c. | ubi à nobis congefta vide. ] & Mich. 7. 12. ubi JEgyptus appellatur 92, — 3. Vo- cem 73 nufquam. apud Prophetas Hebraic& loquentes - legi; nifi Efa. 11. & 6o. ac de nemine quàm Chrifto -ufurpati. Obj. Occurrit & Efa. 14. 19. de Rege Ba- F Jun. £.Q. in bylonim. Refp. In co Syriffat, vel Chaldaiffat werpuss, prout varie in eo capite funt voces.Chaldee f. Sednon poffum huic fententie plane fübícribere. 1. Quia 733 primitivum eft, fübftantivum & appellativum, ideóque de loco Nazaretb nón enunciatur£, néc ob id vocari de- Junpan«: buit NaoeziG-, quod nomen eft derivatum, five appel- 604... lativum dicatur, five pxoprium, fed potius Nezevpzi 9, ^Spanib. vel, per ugsgizr, NzovpzG b, Inft. Verüim non eft in- * ijun. N folens, ex appellativis propria, aut ex fubftantivis adjc- - &tiva & gentilitiayheri: Sic nomina J/raelir, Canaan, &c. - pro ipforum poteris ponuntur, & Sidox pro incolis - ejus, Refp.1. Illa nomina funt propria, 753 autem ap- . pellativum. 2.Urbium nomina fepe ponuntur pro incolis * Spanjb. promifcuenon item pro uno individuo F. 2. Quia Naza- ! Span. 609. retb axbem derivari à 133 parum probabile eft ob fcripti- onem diverfam.Quod fr conftaret ex Sacris, urbem illam 7153 olim dictam, fateor opinionem hanc probabilem forel. Sed quomodo hsc habitatio Nazarethz defig- — pata dicitur,ut impleretur illa propbetia, qua: eam habita- - tionem non omnino refpicit? Refp. 1. La hic non 2. Prophetie fepe im- . - pleri dicuntur per accomodationem. Sic Author ad He-- - bxaos, ex interpretatione vocis Salem probat Chriftum eft oimixey tir , fcd &xflamr. effe principem pacir, Efa. 9. 6... Quidni Mattheus pari- texex habitatione Nazarethe concluderet Chriftum effe illum ^33 predicum, &c ? Preíextim, fi expenda- amus, ut Cixzeretb. Jofuze poftea mutatum eft in Geugefa- rekb. tà & urbem illam in tribu Naphtali, que vocatur En-hasor, Jof. 19. 37. poftea mutatam effe in Nazor, & Nazaretb, ut fignihcaretur srbr germinis, ve] ubi Meffiar, germen, educarctur ". [ Hic de prima feutentia. ] Refp. 2. Sic dictus eft per allufionem,& refpectu habito IO 20 | 5o| men Naezare?. 70| habet Chald. Pax. ad Pfal. 1. 4. pro RYY2 *. Commentatorum in. M A T T H. Cap. IT. :Q. in florida? : Chriftus exgo Y813 Nazarenus eft, germige- | 79 | ad Nazireor veteres", five vortvor, five nativor, Gc in- ^ Span. primis ad aliquos ex illis, qui pre aliistypi Meffie fu-. fim.*e. iffe, & ad omnes qui ob dignitatem,five Ecclefiatticam, five politicam, cenfebantur velut Nazwzi , ut Pontifex fummus, &- Reges, qui ob munus fuum à vulgo vide- bantur fecrceti: 7o "à etiam vocatur & Pontificis tiara, Exod. 29.6.& 39. 30.. & oleum unctienis Levit.2 1.12. & Regisdiadema, 2 Sam. 1. 10. Pfal. 89. 40. Merito autem hec à Matthaeo ad Chriftum referuntur, qui fuit verus & Nazirzus, & Pontifex, & Rex, & per illos omnes defignatus. Mirá ergó Dei providentiá factum eft, ut Chriftus occafione educationis fue in. Nazareth vocaretur Nazarenur, à Judeis quidem per jocum & contemptum, ob conditionem abjeCtam urbis Nazareth, à Dco vero fapientiffimo confilio , in teftimonium genti illi pervicaci, dto plane fine, ut defignaretur, Chriftum effe veré & antonomaftice Nazirgum, &c?.. Qu.In qui- bus Prophetarum locishoc predictum eft? Refp. 1. In quibus Mellias vocatur Sandus, & Sancius faniorum, ut Dan. 9. 24P. 2. In quibus diferta nominis Nazirei - ht mentio, & id illis tributum legitur,qui typum Chrifti geffere, Sedes autem hujus allegationis conftituenda videtur in duobus potiffimüm typis Chrifti, in. Jofe- pho & Sampíone, quorum uterque diferte & avawsta Nagireus vocatur ; ille Gen. 49, 26. & Deut. 33. 16. ifte Jud. 13. 5. & 16. 17. Uterque typum, Chritti ge(- hit, Ídque in eoipío, quatenus utrique Nazirzi nomén hefit. Ancrgó mirum antetypo applicari ab Evange- . ] ifta, quod jam olim dictum erat de typo, ídque cum 30| fingulari «ive. ad Melfiam futurum ? Si negent Judei Jofephum & Sampfonem fuiffe typos Meffiz y. 1. id pra- tis negant, & contra xue&s Jf £a; fuorum Magiftrorum, qui docent omnia Meffiam fpectáffe in Lege & Prophetis, prafertim perfonas eminentes & facras, 2. Vacilé re» vincuntur; tum quia utrique U'V'UTO fberateres fu- "ere fuorum 5. tum ob maximam mirámque inter illos. & Melliam conformitatem, in perfonis, rebus geftis, paffi- - | enibus,&c 8, de quibus qui plura vult Authorem adeat. ] Hzc mihi videtur effe Matthei fententia. Iu. V. T. eos 40 | qui fupra communia Legis prafcripta peculiari cuidam fanctimonie Deo nones fuas, fed femetipfos, dedica- rent ( utnotat Philo de Nazaszeisagens) Nagarneor vo- cari; id autem in Chrifto eminenter impletum, ut qui non vini abftinentiz, alií(ve id genus ceremoniis, fed morti cruentz atque igrominiofe, fc ultxo devoverit Sch.G. Go.&c. * Span. PQ.ia Span.ó14; 1 Spáni 615. quó refpiciunt Chrifti verba, Joh. 17. 19. ubi eft vox - 42:400 , unde $jacpi d", quod apud Lxx. ponitur pro Nazarzo.. Hisficonferas Heb. 10. 5. —— 10- apertiffi- me videbis Chrifto perfectiffimo modo competere no» Dicit igitur Mattheus, ità difpofitis à Deo rebus, ut Jofephus & Maria ab Jigypto reverfi, Nazaretz laxem figerent, hoc actum, utex ea habitatio- ne Chxifti nomen adherefceret, quo fanCtimonia ipfius perfectiffuma, & votum pro noftra falute fufceptum, notaretur. -Neque fane fortuitum videri debet, quód fermo populáris Dominum noftrum fefum. Nagaremuni quafi perpetuo cognomento vocaverit, ut apparet Mat. 26,71. Mar. 1.24. & 10. 47. & 14.67. & 16, 6; &c. Unde &, qui ipfius fanctiffime difcipling nomen dede- 60] rant, Nezarei funt appellati, AG. 24. 5. Textul. adv; Marcion. 47. Sed multa huic fententi? opponuntur T, Obj. 1. Nazireus Ícxibitur M cum Y, Nazareth. vexo (emper ícribitur per € Hebrzo, Syro, Arabi*. Refp. Quanquam urbs hac Syriacé fcribatur perY, id tamen mihi non fatis caufe videtur, quominus credamus He- braice antiquitüs fcriptum per: facile enim commutas tio fieri potuit inter literas foni adcó affinis, ut & hiec & illa eádem. Gx&cá literá expximi foleat. Sic & pro v7, Syri pot, mp7 illis funt SadduceiY: SicmWn Quin & in S.S. harum inter fe literarum commutatio apparet. Confer, 1 Par. 16. 32. cum Pfal. 96. 12. item Num. 26. I2. cum Gen. 46. 10. Et ubi nunc eft 1, Greci lege- xunt $, Gen. 49. 24. & ubi eft 5, legerunt 1, Efa. 33. 18, | Sic Mofes Gexundenfis, Job 4o. 17. X8I ait profitum | pro !Sr, quia due he litexe fepe commutantur, ad- | dens exempla ripy$ & npy!, item. 20 & 278 7. Vox "2 nufquam redditur ab luterpretibus vel NaCs- £g 3s Obj. 2. NaZeecsG-, fed Nefaevig-, vel NaGnee e , Tu T Spaa. *Q.in Span. *G. * D.paral, Go. ^ * *Q.in Span.ó22. * Span. 624. ^ G. fim. Span. ! Span. 627. k Q.in Span. 1 Span. 621. "O.in Span. ^ Span. 5:623. * Q. in : Span. P Span. 634. 4 Li. ko. eft ex more Syrorum * 5 nam Camets Hebrzis per « nias externas preftare debebat, fed res iis defignatas, vilem Chrifti conditionem predicant, nullus ortum tantüm feparationem Deo dicatam, qualis erat Nazare- Synopfis Criticorum e» aliorum exiO- 5 ideóqueilla nomenclatio [. NaCagziG- ] ab óppi-. do Nazareth petitur?. Refp. r. Hoc retorqueri po- teft. plus enim differunt 33. & NafecsiG, quàm Ne- QoodiG- && NaZacsiG- , &c. 2. In tranflatione ex una lingua in aliam, frequens eft literz unius, vel plurium, mutátio, maxime in nominibus propriis*. Qubd apud Lxx. & Helleniftas alios Na2egg4€- , vel, NaCoeciG", apud Jofephum & Scriptores Chriftianos Grecos NaG- ex G-,in novo autem Foederemodó NatopéiG-, modó Na- CagiiG- fcribitur, pronunciationis eft, non vocis, diver- - fitas 5. 3. Negatur Nafweed» &c NaCnpaiov femper apud Hebraos eo modo diftin&a fuiffe. «4. Difcrimen hoc obfcurum, Syris per o, effertur d, ut DIN, | Hebreis ] Adam , Syxis Odom**. -. Obj. 3. e 5 non fantüm dicitur Ne(we21G- , quod. propiüs acceditad Nazirzo- rum vocem, fed & Ne(apue, ne videretur talis dici à Nazirzatu. Imo & periphra(tice & drauprmaóie fimul, idem quandoque vocatur à $9 Na£a5£9 , n& voxilla ad Nazirzatum referri pollit f. oppido deductum habcat exitum apud N. T. Scriptores NafaQ- & NeZapwcs , ( quod in plerífque appella- tionibüs gentilitiis Orientalium populorum ufu venire nos docet Stephanus 4e wrbibus 8,) maluit Mattheus uti voce NaCopds , ut qu£ recepta effet in fignificatu voti- v&íanctimgnie ^; A: Matthzo enim hoc myfterium fpectatum eft... Nec mirum, illum alibi vocari NaCa- elocv, vel, vàv $à NaQag29, quando Spiritus S. non di- recte ad hoc myftexium refpicit. 2. Hec nomina fin- gulari Dei providentià in ufum promifcuum abiere, ut fic Chrifto, ex fola ejus habitatione in Nazareth, fingula tribui poffenti. Obj. 4. Nulla datur,vel analogia, vel harmonia, inter caufas harum denominationum: aliud eft nomen trahere à voto, vel profeffione, aliud. ab urbe, velpatriak. Refp. Deftinguenda caufa nominis Chri- fto tributi ab ejus occafione, caufarum itidem fccunda- rum confilium, confilio caufz prime. — Occafio nomi- nis hujus fuit mora in Nazareth, caufa vexó confilium Dei, oracula Prophetarum, v7:eoyi , & fanCtitas Chrifti. Idem hoc nomen Chrifto tributum fuit, & à Judzis per contemptum ob educationem illius in Nazareth; à Di- abolo etiam, n& videretur Meffias, utpote Nazaretha- nus & Galileus; à Deo vero ad vzpoyir; fanctitatémque ipfiusaftruendam!. Obj. 5. Nec Jofeph, nec Sampfon, ufpiam in S. S. vocantur typi Chrifti ^. — Refp. Sic ne- que David, nec Salomon, nec Jonas, ezv«£a, dicun- tur fuiffe typi Chrifti ,^ quales tamen fuiffe conftat n. Obj. 6. Perperàm Chriftus comparatur cum. Nazirzis- veteribus, à quorum rxitibus; moribus & infüitutis, lon-- ge diverfuserato. | Refp. Chriftus, ut Rex & Pontifex, ità & Nazarzus, non quidem externus, fed fpiritualis, erat, & eis eminenter refpondit; nec ritus & ceremo- & corpus refpondens umbris atque figuris, quia Chri- - ftus antetypus effe debebat, non typus P. Que de adducunturex Efa. 11.1. & qu& de Samfone Nazarzo, nobiliffimo Chrifti typo , pondus fuum habent non fpernendum. - Addimus,.Poffe Mattheum intelligi, loquentem de humili & vili Salvátoris externa condi- tione; quódque per vocem NeZepgiG, feparationem ejus innuit, atquc alienationem ab aliis hominibus, ho- minis veluti defpicabilis, atque focietate hominum in- digni. tà xe&te dictum, per Prophetas, qui omnes fere €jus ex Nazareth. David in perfona ejus fic ait, ^" "Ms Zlienus fui fratribus mes, Pfal.69.6.. Et fi vo- cem. NaCoepaiO- deducas à "3, denotat ifta vox non orum fed feparationem etiam hominis quafi indigni ab hominibus, Gen. 49. 26. Senfus ergo. Matthsi eft, q.d. Jofephus, indice Angelo, in. Galilzam amanda- tur, rcgionem contemptiffimam , ínque urbem Naza- retham, locum viliffimum s atque adeó adimpletum eft, quod à Prophetis toties praedicatur, Melffiam fore Nazor, alemum, vel, feparatum. ab- hominibus , ac fi vilem nimium, & focietate eorum non. dig- num4, Ut V in Zach. 7. 3. ufurpatur pxo bomi- «o afjido € bumilisto, atque à deliciis vite fepara- to; ità hoc Chrifto tribui poteft tanquam educato in Py Refp. 1. Cüm nomen ab | cam, aut Aulicam Hierofolymis f. — nes predicáffet in tali loco, ubi nil nifi faxa & fera. Nazaretha, loco vili, Joh. 1. 46. ut hac fit pars hu- miliationis ipfius T. : CA TS TR 1. EN. diebur--ilis | Quibus Jefus adhuc Nazareth habitabat 2, anno Chrifti cixciter 30 5. ex collatio- nefequentium, & Luc. 3.23*. Ante hanc «tatem ne- mini Sacerdotis, Doctoris, aut Prophete, officio fungi licebat, ut & Hebraei tradunt, &.ex Scriptura colligitur, 1Par.23.3 d. Qu. Sed cur tot annorum Chrifti hi- ftoria hic pretermittitur? - Refp. Quia tot annos Chri- ftus latere voluit, tum 1r. ut ofténderet fe nobis per omnia fimilem fuiffe, & fenfim adoleviffe, juxta Luci. 2.40, S52. tum 2. ut doceret , preparationé diuturná opus effe ad facras functiones tum 3. ut obfervaret | Jud&orum morem, & tempus exfpectaret, quo cum authoritate doceret. Vide 1 Par. 23.3 *. «4| Ve- nit] Yà Tre. Ca. Sy. Ar. &c.. Hapayels | I4dfauit, Be. 1l. FP. Accedit, Ex. Mo. V. Prodiit, nempe in publicum, minifterium ingreffus; quum antea domi latuerit ple- rifque incognitus 1. «T Jobannes | Hujus men- tio in hiftoria Ebraica ( quam compofuit Gorionides ) l. 6. c. 63. ubi vocatur Sacerdos magus, & Tobannes 2202 qui baptizatus fuit, cüm dici debuit 72/1 bapri- £445. Forte 2201 baptizanus continenter, ut 227 Lo- cutus eft frequenter, &c f. «| Baptifla | Sic dictus, vel, quód Chriftum baptizavit 8 5 vel, quód primus baptizare coepith. Ut hic titulus intelligatur, fciendum inprimis,quid erant ablutiones inter: Judaeos. ablutio totius corporis facerdotum antequam Templum ingrederentur. | 2. Exat ablutio Profelytarum, qui in Ecclefiam Judaeorum admittebantur, non folim cir- cumcifione & facrificio, fed &c ablutione totius corpo- ris, in fluvio, &c. Ita admiffus fuit Jethro, in Talmud, tract. Repuda,ubi etiam notatur Judaeos eodem modo initiatos fuiffe in Foedus Dei. Hujus moris mentio in Arrian. Epictet. l. 2. c. 9. ubi Pxofelyta Judzus vocatur I. Erat * Ham. ? Bru.(its Be.Camer. b pi. Mal, Camert. Sch. € P1, ? Mal. * Span. dub. 96, 651. T Schi iE 2 Mal; ^ h Mal.fim. Pi. e BsCaunsyG-, baptizatus, & qui non vere, fed fimulate Profelyta fuit, vocatur vueeC aliens , fimulaté baptiza- 4j. Ex his ergo hunc morem acceperunt & Johannes & Chriftus i. «| In dejerto Tudee. | i. €. circa deferti aditum, vel partes anteriores k. Qu. Quid & quale hoc defertum? — Refp. Pontificii [ plurimi ]con- tendunt, fuiffe plane defertum , & vacuum incolis !. - Verüm defertum hoc non dicitur abfolute , pro loco pla- né inculto, fed comparate, pro loco miniis culto, ubi ho- mines fparfim habitant, ubi pagi, vici; oppida rario- ra. Defertum hoc fuit vafta, paucífque habitata co- lonis, apud Jordanem, haud procul à Jericho , regio que campe[lria defertà vocantur, 2 Sam. 17. 16. De- fertum ex. vulgi confuetudine hic vocatur Regio fal-. tuofa?, 5 óopayh, regio montana, Luc. 1.395. in qua habitabat Zacharias, Luc: 1. 40 €. Et 12 32 & *emue- hoc modo fepe fumuntur d. Ità domus. Toabi fuiffe di- citur zt deferto, 1 Reg. 2. 34«. Gin deférto erant fex civi- tates, Jof. 15. 61,62 *. | Sic & RR.ufurpant eremi vo- cem. ] Seab. Hierofolymitzna excedit feam eremi fextá. parte, Bab. Exubh£ol; 85. 1. fimiliter Mesacbotb cap.7. - hal. 1. Montanum Jude, Joannis natale folum, vocatur à Talmudicis zoxtamuim regale, & à Píalte, montanum anyrias urbium, Hierof. 'Taanith, fol. 69. 1. Senfus ergo - hujus loci eft q. d. Johannes vitam ruri egit, non in ur- bes agreftiorem educationem ruri fubiit, non Academi- Nec cexté. Johan- /Obj. Ateó confluxit turba hominum. Refp. Antequam id fieret, Johannes ibi predicavit 8. pro 2. Dicens, Penitentiam agite. | Ytà Sy. Ar. Perf T1. Er. Sch. nempe vzte prioris, Ex. Meraveetzs, | Refipifcite, 'Fxe. Be. P. &th. V. fim. Mo. Ex. Dru. Corrigite vos, Ca. zà gmu«óy eft, vitam emendare^, mentem mutare i, . & deponere. falfas opiniones, quas imbiberant, five à Pharifzis, de juftitia operum, traditionibus, cultu, &c. s. p - five * Ham. kpy- d Span. dub.97. 65 4 " Span, ib.6s5. ? Bru, Be C b Span.fic | Scul.exer.- I-JIA. — t Pi.ex Be. hicschz - 4 Span.ib. * Span. ex Be. eremofum, Pfal. 75.6. & tamen 2n montano regali erat — £Li.ho. & Span. 656. — bh V, fim. Ham. M. Span.Pi. i V.fim, Span. part.3. — .dub.6.9. 8, Bru. : P * Bru. ! Span. dub. 6. pa E Be, 2 Span, 9. 18, Regmum colorum? in N.' T. ponitur, vel, x. pro Domi- 9 Bru, : cordibusfiliorum Dei ; five externum. Regium autem. -Span. (14:33: 4 Span, fim. Bru... * Spari. ib. T Bru. PE Gr E e Sch.&c. ; x V. : 2f Be. z NV. * Bru. b y, t Bru. giseft, non tantüni regnare & remunerari, fed & puni- q. d. Inftat foclix ille ftatus Ecclefie fub Meffia predi- . five carnali 5j quod Judai exfpe&tabant ; quorum de - defcenfum Spiritüs, & praedicationem verbi potenter five à Sadduceis, de refürrectione.&c. agnoófcere, & damnare, & dolere admiffa peccata, eáque in teipfo quodammiodo ulcifci, 2 Cor. 7. 9, 10, t1 k; ab errori- bus & vitiis (c ad veram fidem pietatémque convertere !, poft factum (apere, & de errote admiffo ità dolere ut corrigas. -Merwveé» ergo proprie nunquam ponitur nifi in bono, & refpondet m 2!U 5 at uemuties ( quod. refpondet 5 Q3 ) contritionem tantüm denotat, five difplicentiam, quà rem factam infectam effe velimus; etiam quum non eft locus novo confilio. . Vide Mat. 27.3. 2 Cor. 7.8 ?,. Verlim & nersuins2wi. interdum fumitur in bonum, ut Mat. 21. 32. & uamevse de exter: na tantüim refipifcentia dicitur, Mat. 12. 41. Difcrimen itaque vere & apparentis poenitentiz in rerum potiüs quàm in vocum notatione querendum ^, [ Qii plura de his vocibus vult, adeat Cl.Gatakeri,Adverf. cap.29. 1 «| Appropinqiavit emm vegsum colorum | Regnum pro- prie dicitur Dominatus Regis in populum fubjectum. natu Deiin Angelos, vel homines, Mat. 6. 16. five in terra agentes, h. e. in Ecclefham militantem, five in ccelis, h. e. triumphantem 5. vel;2. pro ipfis Angelis, five hominibus, ut Mat. 5. 20, 2 1. ,vel, 3. pro loco ipfo, fivecodlisipfis 9. AL, Regum calorum. in S. S. fignifi- cat, vel, r, Regnum glori; ut Mat; s. 5. velo. Reg- num gratiz, five internum, quod Spiritus S. exercet in gratie externum famitur, vel.1. obje&tive, pro ipfa Ec- clefia N. T. quomodo confertur cum zrez, agro, &c; vel2. formaliter, pro oeconomia five periodo N. T. vel, ftatu atque gubernatione Ecclefiz; tempore Melfize, ut Mat. rr. 11. & 153; 11,24. & 22.2. & hoc loco P. Ctusà Prophetis 2, quo Deus & celorum Regem exhi- bebit; & Regni cocleftis vim exerct , & extenhive, & iutenfivé, &c '. Alludit ad priftinam liberationem; Exod. 4. 36. q. d. Hactenu$ fervitus, nunc Reg- num, &cT. Regum celi apud Hebraeos, quorum fer- monem Chriftus fequitur, interdum fignificat beatiti- . mur illum ftatum. poft refurrectionem, cüm Deus erit omnia in omnibus; interdum qu& eó ducunt; i.c. Le- | gem,tum veterem, ( nam hanc quoque éo nomine appel- lant,) tum novam, i. e. Regnum Melfie, quomodo hic furnitur : refpicitur enim Danielis vaticinium, cujus implemetitum eirca hzc tempora etiam à populo exfpe- Cabatur. Hsc omnia dici folent & Regum Dei, ex Pfal. 47. Idein enim eft Regnum Dei, & Regnum Cee- li... Nam quia fummum illud coelum velüt arx & Regia eft Dei, ideo pro Deo poni folett. — Regass colorum in N. T. eft Regnum Meffizv, cujus Rex eft Chriftüs * quod dicitur,celorsm, i. e«-coclefte, quód à Deo exfpe- Cabattir Ys quéd coelefti in terris ratione inibatur, in ccelis autem perficiebatur *; quód adminiftratio cjus fpiritualis crat, & ut diftingueretur à Regno terreno 2, €o opinionem in principio predicationis Evangclicsé convellit^; quód viva elt imago Regni illius quod in ccelo effe credimus. üt enim Regalis Dei. potentia in co confiftit, quód fübditos tueatur & remuneretur, ho- | ítes autem puniat atque perdat; tale etiam eft Melfize Regnum, quo mundum fibi fübjicits id quod fit, 1. per- operantis, &c. 2. Per virgam ferream, quá ulcifcitut fe de hoftibus contumacibus, & nominatim de Judzis; Hoc itaque Regsnum. Dei hec duo junctim fumpta fighi- ficat, non folam Evangelii prgdicationem, ut commu- - . miter. fupponitur; (illa enim nom jam appropiaquavit; . quod tamen ut hícà Baptifta, ità poftca ab ipfo Chrifto, . dicitur, Mat. 10. 7. Luc. 21. 31. ) fed & parten pu- uitivam ; id quod multa docent:- 1. Quód officium Re- 16,Rom. 13. 4. 2. Ex collat. cum Mal. 4. s. ubi eft prophetia de hac Johannis przdicatione, quód venturus | crat ante magnum Or terribilem diem Domini, i.e. perdi- tionem Judeorum, ubi etiam Deus venturus dicitur & terram. maledidioge percufuvu. 3; Ex collatione fe- -quentium, tum v. 7. ubi eft ir2 velHturd, tum v. 10. Et - jam [ecuris, &c-.— 4. Ex collat. Luc. 2 1.2 5,265 29,31. ubi Judicium Dei manifeftum cft, quo inter frumentum. ] Commentatorum ià MATTH. Cap. HI. ] 19: 11,27,43. -gclii, ut ex hoc loco liquido conftat. 4 & paleas difcernit, &c. Huc pértinet ze die$; Luc IO. 12. non certe Judicii univerfalis, quod perfonas, non urbes, refpicit fed dies exitii Jadsórum, & advezz- tier filii bomims in Reguum fuum, Mat. 16.28. n:mpe; ad remunerandum & puniendum, v.27.. Adde & Luc. Eàdem res aliis phralibus exprimitur, per adventum CbrijHi, finem, finem omuium, finem. feculi, de quibus fuo loco 4. Regmim caloriim c(t Regmum Dei, ut patet ex collat. Mat. 4. 17. cum Marc. r. 15. & Mat. 5. 5. eum Luc. 6. 20. & Mat. 11; 11; €um Luc; 7.28. & Mat. r9. 14. cum Marc. ro.14.. Ec QU, celi ufitatitlime fumitur pro Deo, tum in S. $. Dan.4.26. Mat. 21. 25. Luc. 15. 21. Joan. 3. 27. tum apud Tal: mudicos, quorum hc funt, Mors per manum Coli, Pro- fanatur soiién Coli, Adjutorio Coli, &c. Phrafis hac, Regaum celorum, defumitur ex Dan. 7. 13, 14. cujus 4 Hatihy adimpletio initiuni fumphit illico à predicatione Evan- Dernotat fReguam celoram, Y, Exhibitionem & manifeftationem Metti, ut hoc lóco, & Mat.-12. 28. Vide & Joan: 3.3. & 12; 13,&c. 2. Refurrcctionem Chrifti , quá f&. Regem manifeftàvit, &c. Vide Mat.26.29. Rom.1.4. 3. Vin« dictam ejus in-Judeos; vide Mat. 16. 28. & 19.28. 4. Dominium cjus per Evangeliim inter Gentes, Mat. 221.43. Phrafis hec apud Hebraos fepe occurrit. — Di- cunt hominem recipere is fe Regnum celorum, Give, jugum Regni celorum, Berachoth, c. 2. halac. 2. & Gems à Bab. ibid. fol. 15.2. [ & alia,que videin authore, ] qua -phrafi internum Dei amorem ac timorem fignificare vi- dentur: quo forfan os Chriftus, Luc. 17. 2 r. Ecce , Regnum Dei eftin vo cent, Regnum calorum e[fe imivà bominem. | Interdum tamen hanc phratin de Meffiz exhibitione accipiunt: vide Euc. 17. 20. & 19. 11, &c.. Chald. ad. Efa; 40. c. i5 q. d. Ipfe Schole veftre dc-- Regnum Dei vetri revelatur, & ad Efa. $3.2. Videbunt Regnum Meffie fui *. Qu. Cuk bic dicit 5» soar 2v? He- brzi quidem Goeluni, etiam cürn aeteam aut fideream regionem fignifi&at, appellànt voce foni pluralis, aut po- CIULI-- HOS tiusbinatii ; àt Grfci id non faciunt; ideóquc paflim | etiam iri his fcriptoribus utramvis illam regioiis di- éram invenies numero unitatis. Quid ergo &z hic & aliis inultis inlocis fibi vult plurale hoc 2g«»2,? Nimi- rum idem quod Hebrzi dicunt V3 2 1, e. coelum füpremum; atque inafpe&tabile, qüod Chryfoftomo in Rom. 8$, à v& deese Seavic ( Colum cali, J) *Mos enim eft .Hebrsis in ejufmodi confiructionibus interdum prius membrum fubricére: ità I'W220 (C fapientie ) pro ex- cellentitfima. fapientia 5 ,& T^WOrTa pro eximia fera- rum; & QVW?N, pro Dco Summo. .Sic Scriptor ad Hcz dc braos, Quá primum nominérat £5 23tev C fan&a fantic- "!fP,) mox, percompendium, Z5 ( faxtia .) nominat; cap. 0 £.. Qu. Sed cur Johannes hortationi fug ad poe* ritentiam hanc fübjicit rationem, Quód appropinquat Regnum, &c? . Refp. 1. Sic oftendit, t. Verum poeni- aditum ad hoc Regnum. 3; Regnum Chriiti non terre- nuni fore, fed coclefte&; — Refp. 2. Quia ipfi Rabbini poenitentiam ad receptioneni Meffie neceffariam afferu- erunt. Dequo vide S2zbedrim fol. o8. &c ^. Maxima bona Melliz temporibus clim exfpectarent Hebrzi, fa- ti5 intelligete poterant, àd ca adipifcenda opus effe amo- veti itripedimenta, i. €. crimina, que ipfos indignos tan- tis beneficiis effent reddituri; — - : 3. Hicefl, &c. | Sunt hzc vetba, vel, i. Johanris de Ííck ; ex collat; Jóhi 1. 22, 23 1: vcl; 2. Evangeliftz 7, At quiritantur, Judzi; Mattheum :hunc Efaie locum tum rmialé citare, ( noririullis omillis, & mutatis aliis ,) tüfn ràlé applicare, quia Prophéta ibi loquitür de liz beratione Babyl. Frius quod fpectat, fciendum, verba Prophetarum ab Evangclitis allegaxi , zr; plerümque fecundüm verfionem Lxx 2: nom fecundüm literam, fed fecundi fenfum & fübttantiam di&orum : .Iniz f Gi " tenti incentivum effe oblationem gratize, fummorám- que beneficiorum Melfiz. 2. Solis poenitentibus patere. £ Spar, dub. 1(; 27*34 h LN hc. iG, kEuytbni inMal Sch. ! Sch; ? Mal. brü., quum eft ab illisexigi, quod & nemine adhuc in Vetes. rum dictis efereridis exactum, qua noltris fepe verbis fine ullo fidei vel candoris difpendio referimus ^; Quo- ad pofterius, notandum, hoc oraculum effe £ypicum, vel campofitum 3 adeóque,literaliter ad typum, liberationem $ Babylone, mylticé ad antitypum , liberationem per ; E - Ghrifium. E P Span. 21.55, &C. $ Pe, £y, ^ Er. t Bru. Y Sch.fim. Bru.Be.P!, x Bru. * Bru.fim. Pi. *(G, ?- Sch, ? Bru. by. * Eru. 4-Wi, * Sch, f Bru. . Utrum veró carni immediate adhzferit, non hic doce- -"Camos Paffus erat, maflámque gens ancrefcere. barbam. gunt fequentibus, 24 deferto invio 4j Retiar: facite ( vel, Adequate , Sy. Explauate, Ax. quembra fuper Romani more Quirita Induxiffe togam — Chriftum refeni, &c9. Ad quem ctiam nonnulli ex Judzislocumillum referunt. Et verba Prophete an- guítiora funt quàm ut reftringantur ad beneficium car- nale unius gentis, v. g. quod militia populi Dei com- pleta dicitur, & exolnta iniquitas, & quód omi caro videret gloriam Dei P. «T Vox, &c. 953 8.0719 €» 73 epipAQ" "Exutuiou.7s GC. | Vox clamant ( (üb.Dez,vel, füb. viri, five. preconis,. & fub. erit, vel, audietur, Bru. vel, clamans, Bru. fim. Be. q.d. Adeft proclamator, di- cens 4, clamaturus dicet7,) i» deferto, ( fub. Joco, vel, folo, Camer. ) parate, ( vel, expedite, Mo. promptam, paratam, expeditam, apertam & oculis intuentium con- fpicuam, facite; 39 [ que vox eft Efa. 40. 3. ]à:we re[bexit. nes videant Chriftum advenientem 5 quibus fublatis , jam, ceu preparatá vià Domini, confpicitur adveniens falus.) vium Domini, Mo. Sy. Ax. Perf. Eth. fim. Ca. Be, Ex. Bru. &c. i. e. quà ad vos venturus eft Dominus: vel, Domiso, olim exfpectato, jam ad venienti t. Sicut, ingreffum alicubi facturo Rege, fubditi vias parant, complanant, purgant, ornant, &c *. q. d. tà parate vos, ut Chriftum honefte dignéque excipiatis *, nempe perpoeenitentiam, &cY. RedteLxx. & Mat. 733 ver- tunt éz/udeurs. tà fumitur Gen. 24. 31* De fenfu, vide que dicentur ad Luc. 3 *. —Pasate, exgo prefu- mitur eos fuiffe imparatos*. Venit Chriftus, ut animos hominum occuparct. : Hos obfederant prave affectiones, non fecüs ac defertüm fpine, que idcirco auferendae erant. Va hominis in SS. mores denotat & inftitu- tum vivendi: hacà vitiis expurganda erat, & virtuti- bus ornanda ^. lllud, perate , ftatim exponit, facite frutium b..— Tà clamare, fignificat , Johannem non oc- cultà, remifse, aut. dubitanter, fed palàm & publice, libere, diferte, adfeveranter, clarà fervidáque voce,omni- bus de Chrifto teftatur effe, &c. à 22 deferto, plerique precedentibus jungunt, ità ut fignificetur Johannis prze- dicatio ix deferte Jude , h.e. in Judea defexta,. in- culta, afpera, & timoris Dei experte: Hebrzi jun- parate. viam, &c c, Complanste , "Yre. Perf, Be. Sch. &c.) femitas ejus .| Ià Mo. Ti. Ca. Facite ut fint zecte, i.e. planae & equa- biles 4. | : vixe o 4.- Ipfe autem, &c.] Huc facit hec. Johannis de- | fcriptio, ut conftet, eum non in abfcondito.vixiffe, fed omnibus innotuiffe, &c *. Hic, ut habitationis loco, ità habitu & victu, exemplum edebat poenitentiz lu- &uofze . Confer. Mat. 11.17 f. ; Tà Sy. Pi. Er. "ExXopo ] Indumentum, Ec. Ex. Hl. P. Ti. Ca. Vox hec, equ& ac ipdm , generice fumitur, ut conftat ex Mat. 6. 28. & 22. 11. & 28. 3. Luc. 12. 23. tur, & tam facile negari, quàm affirmart, poteft 2. 4] De pili camelorum | Habitus haud dubie feverior,- victüs parfimonie congruens: qualem Catoni fuo Lu-- canus afcribit, Kwie epule viciffe famem, maguique pe- gates Ssmmovi[fe biemem teo, pretiofáque vetu Hirtam Antea dixerat, Dutowfós vigidam iu frontem de[cendere Apud Hebrzos in luctu pilis veftiri mos erat, tefte Jo. Antiq. 16. Plane tales erant Hebreorum Nazarzi, five temporarii, five perpetui. Nam & comam bar- bámque promittebant, & hirtá togà induebantur, cui tog nomen erat T Y YI, ut nos docent Hebrzi. Fuit autem Johannes Nazareus perpetuus, quod nos docet Lucas,r.15. Clm vero & Elias deícribatur nobis co- má promifsá, 2 Reg. 1.8. & toga ipfius illo ipfo nomi- ne I-YYM vocetur, 1 Reg. 19.19. fcquitur, aut hunc quoque fuiffe Nazarcui, aut eundem fuiffe. habitum Prophete & Nazarei. Quód có magis credibile eft, quia Zach. 13.4. habitum Propheta vocat UU IYYm, togam birfutam, & Sciiptor ad Hebrzos, forte & de ali- is, fed de Prophetisprecipue, agens, eos nobis defcribit iu pelübus oviuis & caprina, Clemens autem Romanus Scriptorem ad Hebrxos in multis 11itatus, ut vetexes nos docent, in Epiftola ad Corinthios de Prophetis, .quos, inter & Johannem Baptiftam nominat, ità loqui- turàr Jigiaa ; &c. (in pellibus capris C ovims, Qr Obftant affectus mundani quó minüs homi- € Velimentum] . Synopfes Crititorum C alioruii "pilorum camelorum textura iucedebant. ) Ylud obferva- 30 ^ 50 6o /70 IO 20 tu non indignum , factum Divinà Providentià, ut qui veniebat in fpiritu Eliz, Elias propterea à Prophetis no- minatus, etiam habitu exteriori Eliam referret 5, ru hic Interpretes, quale fuit hoc indumentum. | efp. r. Pannus erat ex camelorum pilis contextus, quem vocamus Scbamloti, Non placet k; quia talis veftis mollis erat, & fplendida, qualem de Johanne ne- gat Chriftus, Mat. 11. 81. Ut cibus & potus, fic & veftimentum Joannis vile erat *. Refp. 2. Ex pelle cameli habente adhuc fuos hilos? 5 talis enim erat ve- ftis Prophetarum, 2 Reg. 1. 9. "Zach. 13. 4 9... Sic Mat. 7. 15. eue ees Catray fünt gre mi ,veftes ex ovilla pel- libus, Heb. 11.37. Pellibus induebantue veteres Heroes; Hercules lconiná, Aceftes, in Virgil. JEn. 5. urfinà P, Non placet; quia hoc indumentum, '&, que fequitur, zona, materi differunt, idcÓque diverfimode expri- muntur 4. Refp.3. Erat cilicium camehinum', villo- fum f, contextum à pilis carncli *, vudibus ícilicet & im- pexis, non emollitis & comptis, aut in filum netiss id quod apparet, 1. A Ícopo; qui cft aufteritatem habitüs ipfius defcribere. 2. Ex collatione cum habitu Elis; (quem Johannes reprefentabat ) 2 Reg. 1. 8. ubi s pilofus non fpe&tat corpus ipfius, quod hoc pacto imper- fe&t& defcriptum effet, fed veftimentum, quod alioqui per folam zonam imperfe&é defcriberetur. 3. Quod habitus hic erat Ju&tuofus, faccus nempe & pannus pilo- |. füs, qualis erat indumentum Prophetarum triftia nunci- antium; adeóque & teftium illorum, Apoc. 11. qui in- ducebantur facco, v. 3. qui faccus, ve", pilofur dici- tur, Apoc.ó.12 *. Veftis Johannis nec fplendida erat; nec fordida; fed. fimplex tantum, vilis, rudis, & accom- moda tum loco; ubi docebat, ubi Camclorum multitu- . do erat, tum argumento quod docebat *. Camelorum pilos in veftium ufum ceffffe confiat, tum r. ex hoclocoY5 tum 2. ex Hebreis, qui eos vocant lanam camelorum, quaxntque, an ut lanam ovium, ità lanam camelorum, cum lino mifcere Lex vetet, Levit. 19. 19. item,an lepra inficiat veftes ex lana camelorum, Levit; 13, &c?. tum 3. ex eo quód non eft credibile, gentem judeorum induüriam (atis, que ex caprorum pilis texebat aulea, camelorum pilos prorsüs neglexiffe 2. Pili autem camelorum, ut tenues crant & molliffimi, apud Cafpios, JElian. Hift.17.34. & T'artaros, Paul. Ve- net. 1.635 ità, hoc loco, afperi erant, &c P. €T Ez&c. | Kal£ovbo dwparibo ] Et zonam;( vel; cingulum, "Tre. fic Ca. Ex. ) felliceaq., Mo. Ex. P. Il. &c. vel, coriaceam, Be. Tt, ut 2 Reg, 1.9 €. Etiam hoc ad feverioris vite profeifionem pertinuit, cium Judei ceteri cinctum ha- berent de materia exquifitiore, emque ditiores etiam - auro & monilibus variarent d. Non zonam pretiofam, -non baltheum bullis aureis infignitum, fed vilem, &c. «|. Circa lumbos fuos ] Gyece, lumbum ; fing. pro plür **. Apparet ità vocari partem corpoxis qua cingi folet, Luc. 12.35. Eph.6. 14. 1 Pet.1.13 f. Zona pellicea pre- mens firingénfque veftem cilicinam augebat afperita- tem&. Notum, cinctum, & lumbos cinctos, fpe com- —mendari,tum in Scripturatum in aliis Seriptoribus.Hinc illud, difciu&ia ve[lis, difcintia mens, & Catonis de Julio Cefares Caverent fibi Romani à puero malé cindo, Gc b, «I Lose | Ad ea que viri docti de locuftasum efü ad cibum notárunt, adde que habet Leo Afer. 1. p. Pro Zui4t legendum £yztldve, i. €. lagana, vel, dulcia- rix Hoc figmentum erat Ebionitazum k. . Refp. 27 Erant a Kgsdpua vel, dot dpuan j yel, «xpsuovee, Live, dxolauara, 1. €. arborum, vel'Zerbarum,fummitates... In hanc fententiam propenderunt Athanaf. Ifid. Euthym. 'Theophyl &c !. necnon Cajetanus & Baronius m. De hac interpretatione vide Steph. Forner. Rer. quotid. 6.27. Eam probabilem faciunt, r. quód hic conjun- one texxe fan&te, cícam fe inveniffe prope Jordanera, vocant,quo, inquiunt, Johannes vefcebatur: 3. quód Germans in Strabone v Ai£to: diGti funt,quód iz fylom wi- verent, comedentes folia & fru&mus agrefles |. — Ex saezma, | fliquas, five fummitates frondium, frequenter effe. efcam pauperum, teftatur poft Galen. 2. de Alim, Lobel in . Advet. | Sed querendum h.l quid fint xi? ] Refp. r.- guntur cum pé: 2. quód Burchardus ait in-Defcripti- - »6 h e. e. i Schindel in Scul. k Scul; Pi. Ham, L Pi, , s Scukt- exerc. El. — n Pim. Sch.Btu. oxpie P Sch. qd Ham. * Bru. ex Anf. T Be. fim. Scul. t Bru. v Ham. x Spáh.. ; 98.668, Y BA. 1.2, 78. fiin. Span. ib. zt BA. 15s : Span4b. b BA b. € G, fitm. Pi. Bru, 4 * Brir, f G. S£Brü. — Span, 98.67 r, iG. BA.r.T. 5.26.& 2. 4:7: 438. ! BAb, m BA. 489»; - quo Monachi ibi utuntur, genus herbe quod. lecuftam —.— ll Ham, . 77 hn ^^ BA.ib. fim. Scul.. 9 Scul. ex- CIC. I. 15. - P Theoph. in Er.Eu- thym.£&c. in BA. qelep. c * Q.InBA. BA. ib. :£ Druth- marus in | BA. ice Y BA; 1b. x Er. Zeg. D.Caf.Ca- mer. Be. PBru.G.Li. BA. Fi. Ham. - X Erefc Zeg. D. BA. &c. Adverf. Eáfque ctiam Germani Te vocant S. 7o- bauis panem , (ive efcam , quafi conitanttr crederent banc fuiffe Johannis efcam. Nufquam legi locuftas crudas efcam fuiffe alicujus populi, fed tantüm paratas, &, velad ignem coctas, aut affatas; vel, ad Solem are- factas ; vel, fumo & fale duratas, vel conditas ; 5 quibus artibus, Johannem in. deferto ufüm, non eft credibile, fed nec eum laboris tedium in: veriando eas; vel, aucu- pando,fumpfiffe 1. [ Aliis tamen non placet hacc fen- tentia: ]. Nam voces dlJv« Gc £xecd)ve , nufquam in Scriptoribus vér& Graecis confunduntur ^. .Et pugnat hzc interpretatio cum | hiftoria .Ja«ozjaev , apud. Diodo- rum, 1.39... Refp. 3. Eft herbe, aut fruticis agreftis, genus P. Hoc non omnino negem, licet id nondum fa- tis liqueat. Certe fruticibus & oleribus olim victitabant Prophetarum hlii4.. Refp, 4. Pro £xiid«« , legendum 4aeidxe , d.e. fquille. r At hisin toto genere concrorum nihil cft preliautius. : adeóque non erat cur Johannes ab abftinentia laudarctur quod etiam objici poteft fe- quenti fententige 1. Refp. 5. Exant pifces marini, quos Johannes ex ord: ane habuit t. periuntur, fed in maxi: | in. quod Jordancs non influ- 4t. FL Refp.6. Augldes mutandum in 4344*«, i.c. pyra Jylvefivia. Ytà vir maximus & piiffimus. Sed non opus eft. his mutationibus, cum. in receptam. le&tionem con- fpirent libri omnes Y. guntur X, Harum enim ufu varie nationes vititárunt : Ità dee Plin.1r.29. & Ethiopes, Plin. 6. 30. Y. in- ter. quos erat populus dictus Aeridopbagi à locuftarum nes de o dE 5 27.3, & Diod. Bibli- PU eo A. «c s "E as inquit, pt Lamacbo permittere, ( ut dicat ) uirum plus fapiant Lo- eufle,. 2 trdi, & cx Plutarcho in conviv. Tyrannorum, übi colonum cxhibet, qui Jocuftas & aves pro frumento | [^ bordeo ( comedendas ) colligit. .- tárunt veteres | du] c Ariftot. hift. animal. 5. 30. & Plin. 11.26. His adde recentiorum teftimonia. Clenardus in Epifto- i ic & cicadas efi- ,utnos docent Athen.l.4. & Ariftoph. Jis, Plauffra plena locufts advebunt Eeffam : am bos ba- n BAS 499... - € BA.401. -"FBA.ib. fic D. Bru. LU.&c. f BA. h BA, ib. . 492. 5 Bru. fim. zo Be.PEER ECC. — k Bru. ! Bru. ex Er. » Bru, ap Bras. 9Zeg.eX Theoph. Pru. | Ham.&c. 3 Cap. fim, - Ham,BA. &c., - phetam referret &cc n. de axboribus. ultio. defluens 3; e2ds- Judics 14.8 1 Samucl. 14. 25, 26. Pfalm. 8r. - : fed ctiam apud. Scythas & Moftovitas, aliófque, paffim apes in agris aut fles valgo bic comedunt. Et Hermolaus Barbárus in. Dio- icon. 2 56. Hodie. quoque locaftas. comedunt Judei c. t Sed. quod. xei caput eft z- inter Judzxos. edulis9fuit locufta, : Et Talmudici, tract. Choli, c. 23 Lovit. rr. 21,22 * fol. 65. multis difputant, quibus. notis dignofcantur munde locuffz, i.e. quibme edere licet, & immunde five prohibite f. Hicrof Nedarim, £ol. 40.2. ui voto Ff obligat de carste , intterdicatur carni pifcium é& locufla- rum 8. ltaque, quàd locuftas edebat Johannes, novum uonerat; fed hoc in illo fuit fingulare, quód 'in deferto folim locuftis & agrefti melle vefcebatur, iífque'forte s ncc aliunde comparatis; ut virum illum Ju- i fcir ent extraordinarium habere munus 5. — Veftitui e - Jobannis xefpondebat victus, . qui parabilis. erat i, :non lo ge. ultr quafitus, vel arte paratus *, fed quem eremus üppcditabat 1, crudo, paupere & ingráto carni, -abfque cibo vixiffe dicatur, Mat. r1..18 9; fcttavit, 36 opinor enimyillum, cüm' apud cives aut Re- gem ageretnon req Nie locuftas) fed, ut Eliam pro- in montibus - * &. fciffuris petrarum?, &. fylvis P, De quo vide. Deuter. 17. &c. . Nec. folüm apud judaos, E vis mellificabaut. Vide Hefiod. Theogon. v. 2301. za, quie texra dicitur melle & latie fluere, &c. videtur nimis lautus Johanni cibus. Qui- : Diodor. E & libi um venenatum, m comedentes -- 2 porum adiit. n At hi in fluviis non ze-^ . Refp. 6. Locufle * vere hic intelli-: ohannes hoc cibi | genus fuperftitiose a& -S[ Er mel diluere] Ità Er. "Fre. Ca. Pi. &c.. vel, deferii, Ar... vel, agrefe, Be, Sy. A. e. inel «ab agefüibus & incultis. apibus. confe&um. org. 1. 4. Axiftot. Hift. 5. 22. trequentilis. fa- Cem Du yolunt, quale quidem Commenutatarum in. M 4 T I H. Cap. TL eft, fed laudatiffimum,.& in deliciis habirüm. Abftinen- tiz tamen ergt, quód [olis locuftis & mellefylvefiri vix- it, quia ut in locuftis, ità etiam in imelle; parum eft ali- menti, cum folum & per (e fumitur, tefte Hippocrate, de Veteres, quód [epe ( non tamen fempcr, ut Johannes, ) folo melle contentus füit. Poffitetiam hoc loco fpeci- €5, Jocifle. & mel, poni pro genere, i. e. pro cibis qui- bufvis tenuiffimis, dometticis, naturà potius quam arte paratis. Sic paz Hebrzis famitur pro cibo confüueto: halimus, &c. pro cibis vilibus, Job. 30. 4: mel évolemm, pro dapibus lautis, Ezec. 16. 13 : mel & lac, pro florente ubere gleba 1. ma, prz aliis fapientiee vixtutífque famá celebres t; «TE: "omis vegio, &c. 'B «plyopG- và "Yoeduvs ] Circumjacens ( vel, Undique finitima, Ex. 1. ) Tordanmi, Be. P. Pi. Tre. Sch. fic Ti. Per Denotari mihi videtur rcgio, quz Ju- daz erat trans Jordanem. Certüm enim eft, hác voce non circumfita tantüm, fed & adfita, fignificari *. v. Tumcis - Jordanem, ex Judaea & Galilea, tum trans Josdagetm, ut . ex Pera & Batanga *. Idém forfan eft «i; 49» 9", quod ora, Gc regio per oram, Plinio, S..13. Regio, zuquit, per oram Samaria , Y. C. Ora maritima, regióque remotis juxta. iffam oram procurrens J. Senfüs; q. d. Plurima multtudo confluxit, &c7. Qu. Sed unde tantus ho- minum ad Johannem. confluxus, ac tam prompta Baptif mireceptio*. Refp. r. Ob ccleberrimam vitze ipfius au- fteritatem & fanctimoniam; adjundtámque generis cla- ritatem. 2. Ob divulgatam predicationis promithonif- que ejus novitatem. 3. Ob admiranda illa que in nati- vitate cjus acciderant. 4. Quod abexftructo fecundo: Templo ad id ufque temporis Prophetis. caruiffent. 5$. Quod ominabantur ipfum poffe Chrittumeeffe 5; quia nunc exfpectabatur Melfias, Luc. ro. 11. elapfis jam heb- -domadibus Danielis, &c $41d quod nec ipfi Tudai diffi- tentur in Beracoth, fol.1. col. 1. ubi Chriftum à matre, & quidem paupere, natum fatentur, quanquam à ventis abreptum, &c. fingunt 2. | Vide CI. "Authorem. ] Quare non mirum, fr, regum calorur? jam adefe à venerando onem, in adventu Meli exfpectabant. 6. Quia Baptit- mus non nunc primüm exhibitus fuit, fed jamdiu notus & frequens apud Judgosf. | Dequo plura ad v. feq. dicenda. | | 7; Quia Baptifmus 1llis erat indicium fa- Confer Ad. 2.40. 1 Det- 3.21. 8. Quia Baptifinus hic poenitentie ad Meffiz adventum neceffaria habita en. 6. Et baptizabastur, &c lic Lotes ebantur i in aquas. Differunt enim hzc tria, &iaGev, (Tewiter tingere y) duiev, quod cft, fundum petere cum fua per- nicie y & Cazlitev, quod eft, immergere.- Non ergo abs monia Baptifmii. A Édzle, tino, eft Bazlil co; quod fign. in aquas immergo. Verfus prifci ogaculi de Athenienfi- bus eft, - Aexo€ BaliCa, Joyas. dX Tu $ Sue Bv. zd Mergé- ris. quidem utri inftar, fed ocidere, i. e: penitus fitbmer- - gi fasnon ef k.) Merfatione, non perfufi ione, agi folitum bunc ritum, indicant: & vocis proprietas, Gc "loca ad eum ritum delecta, Joh. 3. 25. "Act. 8. 38. & allufiones mul- te Apoftolorum qua ad adfperfionem referi. non pof- funt, Rom. 6. 3,4. Colof.2. 12. Serius aliquanto in- valuiffe videtur mos perfundendi, five afpergendi, in eo- xum gratiam quiingravi morbo cubantes, nomén dare Chrifto expetebant,. quos citeri Karoie (. Clivicos)' vo- -cabant, Vide Epift Cypriani ad Magnum. Quód autém dingere pro baptizare ufuürpant Latini veteres, rairum vi- deri non debet, cüm Latine fngendi vox & proprie & plerumque. idem valeat quod. mer[are ?., ! mon eft pofita myfterii hujus vis & ivpjes.' Applicatio - aqua eft de cffentia Baptifmi ; aft applicatio hoc velillo "modo circumftantiam fonat ^. Irmamerfio ritus fuit Ju- dais ufitatus & proprius. Judei uon baptiz.abant Profe- | Zytum, usfi in tali i aquarum colle&ioge, que idonea erat ab- Iueude menfirvitate. in qua totum corpus bominis ablin b- Jit merfi loe wtà,. Omnis baptizatus ( [vcl intinctus, five 3 E 2 polluti&ne Aviftot. &c.- At in Judza mel amatum nunquam vifum S. dunc exibat — Terofülyma ] i.e. Cive$ Terófoly- $ précone audiens populusymirum in modum conflueret *; | Miram | porro rerum mutationem, & quafi novam creati- lutis & confervationis ab inminente clade, infrà verf. 7: - Verüm in hoc ! A ffectionibus, €.50. Pythagorez abítinentiam laudant . x Bru. y Li. ho; z Bru. * Ti. ho; b Schi. ; «Li ho: SLi.chrons P. 9. * Luüdho. f Li. ho, cn chron. SLi.chrofi; 1D; 49 hà Ca.fimil; Camer, G; Ham. ad S.T. I Caf; re difputatum eft de toto corpore immergendo in cere- k * Cdmes; t G. . fit orbatus patre, .adfit Baptifmo Triumviratus, qui ei jam -olim Prophet prodierunt, nempe, ex verbo Domizi,Luc. pollutione ablueretur, five ad profelytifimum baptizare- tar ) teceffe babuit, ut totum corpus intingeret. Atque ubi- cutque in lege memoratur ablutio cari, aut vefHium, ii- bil aliud vult quàm ablutionem totius corpora. Nam i quis fe totum abluat, excepto apice minimi digiti, ille adbuc eft dn ummunditia fue, inquit Maimon 9. Nonnulli tamen ex Tudis conati funt extirpare hanc immerfionem, tan- quam nimi afperitatis, & periculi. Quare durius foret, hoc jugum Gentibus imponere P. Ceremonia hzc no- va plane fuit, & vocationi Gentium przlufit. Tradunt enim Hebrzi, inquilinos, qui nollent jus civitatis Judai- c& adipifci, non neceffe habuiffe circumcidi, fed ablu- tos duntaxat fuiffe, ut hoc modo ab idolorum cultu re- cedere/fe oftenderent. Atque ità narrant multa homi- numumilla Davidis & Salomonis temporibus abluta. Scd & nunc qui ex gentibus circumcifis, ut Iímaelitis, Perfis, Turcis, ad Judaifmum veniunt;ab ipfis baptizan- tur. Et hujus baptifmi Judaici meminit Scholiaftes ad Juvenalem, & Arrianus Epicteto. Addunt, eos etiam qui circumcidi vellent, fi ab idololatris venirentjinfuper ablutos. Sed & foeminas extraneas Judzis nubentes ai- untablutas, íÍdque ipfum factum olim Sare ac Rebecca. Sunt & qui fcribunt;temporibus Meffiz tantam fore tur- . bam converforum, ut per lavacrum, non per circumcifi- onem, fint ddmittendi. Cüm veró peregrini abluti& non circumcifi folis legibus tenerentur, quas Deus toti hominum generi dederat, intellectu facileeft, ablutio- nem hanc fuiffe inter vetera inftüituta, orta, ut arbitror, polt magnum diluvium in memoriam purgati mundi ; undeillud celebre apud Grécos, G2^eew. xAiCe—nula v dope mov wd. ( Mare expurgat omuia bominum mala. ) Certe, Baptifma liem effe diluvio, 1 Pet. 5. 2 1. legi- mus. Et à Gentibus ablutiones premiffas tnyfterus often- demus ad finem Matthei 4. Primum Baptifmi ufum Jacobo afcriberem, Genef; 35. 2. Et mundamini, quod optime interpretatur AE. lotionem corpori, vel Baptif- mum, quod'& fuadet ipfa ratio. "Totam porró gentem I(racliticam per Baptifmum,inter alia;in foedus introdu- &am fuiffe afferunt omnes Hebraei. Per tria, inquit Mai- monides, magnus Juris Judaici Interpres, 2z fadus aniffus eft Ifrael, per Circumcifionem, per Baptifmum;juxta Exod. 19. 10. €" per Sacrificium, Eodem modo & Ethnici, ma-- fculi fcilicet, ad foedus recipiebantur, (unde illud Axio- | ma, Non eff quis Profelytus, ufque dum circumcidatur & baptizetur,) foeminis autem fatis erat Baptifmus. Parvu- los etiam baptizárunt, plerumque cum parentibus. Bab. Cherubb, fol. 11. r. Profelytum parvulum baptizant fe- cundm fententiam, aut itum, Sysedrüi ; nempe, at, fi eft inlarpatrk. Et Gemara paulo poft, 87 cum Profelyto. Profelyti fati etiam fimt fibi fui fiieque, iis cedit im borum quod à patre eorum fadum el. Dicit R.. Tofepb, cám adolefcunt,, poffunt retrabere :: ubi Gloffa, Hoc intelligen- dam de parvulis, qui Profelyti fa funt fimul cum patre eo- vum. levam. fol. 78. 1. Etbsica fi profelytiffs fata fit, cám jam eft gravida, filiu son opus babet Bapti[mo : nam ei pro Baptifmo cedit Baptifmus matrs,./ Maimon. in Ava- dim cape. 57 Ifraelitg inveniat infantem Gentilem, eum- que baptizet in omine Profelyti, ecce, ille eft Profelytus, Ex. his conftat, r. Cur Synedriumà Joanne per nuncios fuos non quafiverit de ratione Baptifmi, fed deauthorita- te Baptizantis : non, quid fibi vellet Baptifmus, fed un- delicentiailli tà baptizafidi, Joan. 1. 25 7. Joannesau- - tem Baptifmum inttituit cádem autboritate quá fummi 3.21. 2. Curin N. T. non przfcribitur quinam ba- ptizandi ; num infantes, &c. Quia illa ex communi ufu Judais notiffima erant. . Et fi infantes baptizandos nolu- iffet Servator, planà prohibitione opus erat. 3. Baptif- mum Appengicem fuiffe Circumcifioni Profelytorum infeperabiliter afxam. Et tamen, quod notatu dignum, Servator, rejectà Circumcifiane, appendicem retinuit , eámque in Sacramentum introductionis in Evangelium promovit. Pariter m Euchariftia, agnus erat Divinz in- ftitudonis, & fic quidem panis. Aft undevinum? At rcjeto tamen agno, in pane & vino inftituit Chriftus Sacramentum t, Chm veró zi &dzligua multa defignet, que paffim apud Apoftolos videre eft ; prima tamen ejus * infituti ratio proprie fpectiffe videtur, ut obfignaret - LJ Uu Synopfis Criticorum e» aliorum IO 20 vue 4o 70. propofitum & pollicitationem vitéé emeridatioris, quo- modo lavacrum hoc defcribit Petrus 1. Epift. 3. 2 1. cui confequens deinde fuerit peccatorum remiffio. Paffim enim Johannis Baptifmus vocatur, Baptifm partitentis , ' addito interdum, z remiffionem peccatorum, Videtur igi- tur Johannes hác Sacrá ceremoniá indicare voluiffe, Ju- dos, quamvis Dei veteres foederatos, in tantum jam à vera pietate defciviffe, ut idolorum cultoribus accenfen-.. di effent, planéque corum exemplo totum vite genus mutare deberent, fi vellent effe falvi. Jofephus, ut hanc Johannis lotionem difcerneret. à luftrationibus propha- -— 50 narum gentium, qua aquá culpasipfas elui, animófque ' [2 "» e * * D . AC purgari,exiftimabant, aitjillo auctorementibus primum jufto vite propofito purgatis, ufürpatam deinde aquam qui corpora ablueret. Similiter T'extullianus, lib. de Poenitentia, Noz ideo abluigiur. ut delinquere definamus, fed quia defümus,quoniam jam corde loti fumus, &c. & Ju- ftinus adv. Tryphonem, «» uóvov Bx ligua., Gcc. "Unicus qui Sos purgat, Baptifmus efl pauitentia d» cognitio Dez, ) Et addit, Cav] wrs, &c.. (f baptizamini ab ira, avaritia, zn-. vidiz, &c. ) Et Clemens Alex. '12x uà A«veQ. X vóp ua- Sues. (Non tam ex lavacro quàm ig mente purus fisv. ). €] Confitenter peccata fua.| Damnantes vitam priorem, ac palàm agnofcentes fua commiffa X, quod modis om- nibus peccatoreseffent Y, & veniam à Dei mifericordia. peterent 7, & abdicatà doctrinà de jufüficattone pex ope- ra fua 2, faterentur fe opus habere redemptione Chrifti b. Non hoc vult, quód viritim confiterentur, vel auriculari aliquà confeffione Joanni factà, velfpecialibus aliquibus peccatis aperte patefactis,fed;quod baptizarenturin pro- feffionem doctring Evangelice de fide & Poenitentia *. " Aliud eft fümmatim confiteri, aliud. fingulatim enume- rare. Priore fenfu fummus Pontifex Levit. 16. 21. om- nia lfraelis peccata. confiteri tenebatur , non. pofteriore s neque.enim polffibile erat omnia tot centenorum millium peccata enumerare, &c *. Verum eft;hoc loquendi gene- re fepe nihil aliud indicari quàm actum five internum, v (o x Bru. y Be.fim; Camer. Li. ho. 5r. zBe. . 5 Liz ho. - 2l. bM, V Li. hob, * Sch. five externum, fontem fe profitentis, 1 Joh. 1. 9. Atta- - men;acceffiffe etiam fpecialem deteftationem eorum pee- - catorum qu£ przcipue Deum irritant, ex AGt. ro. 18. intelligi datur. Hoc autem & eos qui Johannem adibant feciffe credibile eft, tum ut precibus 1pfius apud. Deum juvarentur, jac. 5. 16. tum ut inftruerentur confilio ad fpeciales circumftantias accommodato, Luc. 5. 12, 14; "E£apoedbe, quod funt qui putant multüm differre ab £&- au0Asy&it pró eodem ufurpant Lxx, Levit. 5. 5. Num. - 5.7. Neque eosterruit, quod ea vox in Sacris Gentium ufurparetur, cüm alioqui & eltari & templi, multí(que aliis vocibus abftinendum fuerit. Quód autem difpus 50 | tant viri eruditi, an di&is Legibus Levit. & Num. exi- gatur tantüm confeffio apud Deum & eum cujus inter- eft, an vero etiam apud Sacerdotem, ea de re probabi- lis maxime videtur eorum fententia qui exiftimant, eti- - am apud Sacerdotem factam aliquam particularem cul- pz confeffionem, in iis que cognita, capitis poenam non. adferebant, in ceteris fuffeciffe generalem 5 eundém- que morcm etiam folito religiofius ac liberitis obferva- tum, credibile eft à Judaeis, qui ad Baptiftam, optime hidei hominem, nec Sacerdotem tantium, (ed & Prophe- Judaos admiflio Profelyti. Axioma enim erat, Profelyti Jent moxii Yfraeli . ficut fcabier : quia aut priftinorum morum fuorum tenaces, aut Legis líraeliticse imperiti , exemplo fuo alios corruperunt, &c. Tales ergo non ba- ptizabantur, nifi, 1. interdiu 5. 2. per confenfum judici- alem T'rium-virorum, difcipulorum fapientum,.qui rem. amore, &c. an vero ex pietate, accederet, &c. «um in- ftruexent de variis Legis articulis, de Deo no, de malo Idololatriz, de prazmio obedientie, de mundo futuro, de privilegiis Tfraclis, &c.. & de xe ipfa judicárent *. Confe[fio peccatorum tignum erat poenitentie apud Judz- os fumme requifitum.( Peccatum uon expiatnr ufque dum. 60| tam, accedebant 4. Res non levis exiftamabatur apad 4G, ^| rite praeftandam caverent, & Catechumenum tum in- - terrogarent de finceritate converfionis fue, an ex metu, x Lo. he. 45* homo eralen edat cosfeffionem, inquit Maimon. ) atque - apud eos qui introdu&ti funt in profellionem Evangelii. neceffariums ut per hoc aperte profiterentur, fe do&tri- 7. Fideus - ne de juftificatione per opera Legis abrenunciare £. "EZ- : f Ib. 35; | opahvyeiey dt eft confiteri, ut ACt. 19. 18. Jac 5. 16. &CE. - Sch. 8I : Pe. eX ah, qualis, Degeneres canum, &c Ü [ Sed hic paulifper r. dum dum é is N. T. loci "rabi , quo lucem non paucis N. T. locis fenerabimur. ] Multe erant apud Judxos fectz, ut docent nos Juftinus Martyr. Epiphan. & Eufeb. 1. 41. Sed circa tempora Chrifli tres erant celeberrimz, Effei, de quorum dog- matibus, Col. 2. 17, 18. Pharifzi.& Saduczi, tefte Jo- k Scul.ex- fepho, 2.7.& 13. 9 *. Hz fecte orte fuiffe videntur CC E20. circa tempora Macchabeorum , occafione quztftionum quis tunc moveri cocpérunt, de anime immortalitate, re- furrectione, &c. Cm enim plures tunc Borerent. Scri- bz ( quorum collegium ab Ezra exordiurn fumpferat ) -qui fapientiz ftudexent, &, ut jugo Grecorum fubjace- bant, nonnunquam audirent Grecorum his de rebus fa- bulas, hinc dilfidere cceperunt, it&à tamen ut promifcue verfarentur, üt conftat ex AC. 4. 1. & 23.6. & cuivis liceret utri vellet parti adherere. Populus favebat Pha- ; - sifeis, Optimates ( ut qui libenter excutiunt timorem !Pr. — Dei,quó carmi indulgcant ) Sadduczis !, tefte Jofepho, " Scul.ib. Antiq. 13. 18. vide &c 18.2 "^. [ De Pharifzis inpri- - mis querendum, 1. De nomine. ] Pharifzi fic dicuntur, vel, 1. à UE interpretari 5 q. d. Divine Legis Inter- pretes?. [ AMis non placet. | 1. Quia tum-non diceren- c 5 e bir Hee , in Paliul, d D'Q^19. formà Benoni 4. *Q.in Verümforma Pahul in lingua Chald. & Syr. (cujus ufus Cam. apud Judaos vernaculus fuit) activam fpe fignificati- ioc onem habet. Sic ^M? pater, "op homicida, F'OTM va- Cá ftor, & hujufmod? fexcenta*. 2. Quia Scribarum poti- *Cam. üsquàm Pharifrzorum hoc erat, [ Legem exponere 1. ] p Me 3. Quia non omnes Pharifzi erant Legis Expofitores t , dob. rs erant enim ut viri, ità focruing Pharifzre, Sotah, cap. 5. "Cam. . LegisInterpretes V. Vel, à U^, fepavare, five dividere x; ioca quod vite inttituto fegregati effent à reliqua turba Y: Se- Cam.&c, Paratio autem Pharifeorum mon in eo pofita erat, quód *Libarm. miarent, &c 7. [ 2. De re ipfa differendum. ] VeraPha- part..3; - ag.224. e oce ; : j E ; SpaGe dais veteribus ducamus?. Hafidei erant vy, five v- 105. x4, l.€. corpus, hominum, qui fponte fe addicebant — —* fun&ionuibus Legis, & preter precepta Legis, fupetero- - -xgationcs & voluntarias functiones, nullo cogente, obi- : - - bants ut quod hoftiam quotidie immolarent, novem ho- - cms [ diei ] orationi tribuerent, & càüm omnia fecerint, — nihil fe feciffe exiftimabant. Sed poftquam ifte $«sia- — guo (cultus fportaneum )1n precepta cogi, & (cripto man- dari, coeptus, tum ex iftis Hafidem procefferunt 4»yua- vd, qui fe NUT. (72805, & tam ab Hafidim quàm à vuleo ftgregatos dixerunt. Hoc genus hominum in * Scul.ib. duo fectum eft, in ipfos Pharifxzos, & EffenosP. Vide |- "Span. . de his Scaligerum in Elencho Triherefü, c.22 *. "Fres | 5 DL predide ] fecteapud Judaeos erant; inquit Jofephus, | à temporibus autiquifimis, 18.2. à fempore Tonatba Pon- ch maximi, 13.9. quod incidit m annum antenatum * Seul. ib. Chriftum 143 cixciter 4. Pharifaifmus non fimul & fe-- | mel natus eft, fed gradatim. Ejus fundamenta Jacta fünt — c diebus Ezre & Nehemie, quum fümmdá curá IHraelite —-— wb Ethnicisfepararentur. Hinc fuperbi homines etiam —. "abIfraelitis fegregandi fe anfam arripuerunt,& in eo fan- -— *moniam ponebant, ut à vulgo, ceu profano, fe xetra- *Liho. herent, po Di memorate, Viri magne [ynagoge tria dixerunt, Conful- tur fir in judicio, «multiplica. di[cipulos , fepimentum fac Legi, nempe privatis interpretationibus, ut expofuerunt "Pharifzi, qui binc gloffas fuas atque traditiones invexe- runt; tum Mal. 4.4. Memento Legis Mofis.: Hinc nate -Sloff:e ille & traditiones, quasetiam à Mofe per manus | fiftendum, & de Pharifzis & Sadduczis aliquid dicen- : herent,&c *.. An(a Pharifeis data videtur, tum; 1. ex 55 celebri illo fermone Synagogz magna in Pirk. Aboth. Commentatórum in M ATTH Cap. II*. 7. Videnr—multos Pbarifeorum | Conftructio Gra-- traditas fuiffe fingebant. Hinc & Sadduczi confirmati funt inerrore fuo 4e refurrediiose, &c. de qua nimirum nihil in Lege Mofis fcriptum dicebant f. Pbarifzi non erant ex tribu duntaxat Simeonis, ut quidam volunt; fed. ex quavis ttibu orundis. Eorum feptem erant ge- nera h:| de quibus vide Authores]. Dogmata Pharifzo- rum quod attinet, primarium fait, dari legem non fcri- ptam , five oralem , & traditiones Seniorum , illáfque ftricté fervandas 5 fecundaria erant, corruptele circa Legem, de quibus vide Matt. 5. & 23. & alibi paffim ; item fufpenfio rerum, partini à fato & aftris, partim à libero arbitrio, «cleulo ec animarum. bonarum, &c. de quibus vide Jo. Antig. 18. 11. & Belli Jud. 2. 12. & Epiphanium Herefi 161. E tribus fectis, Effeni Fato tribuerunt omnia, Sadduc&i Fatum inane nomen fine re affirmárunt, Pharifzi mediam viam ingxeffi,ità Fato tri- buebant omnia, ut hominis liberum arbitrium non tolle- rent*. Inftituta quibus exercebant fe Fharifzi, (& qui- dem alii eorum per totam vitam, alii per intervalla tan- tüm, ) hujufmodi erant, 1. virginitas feu continentia , nullo cum voto: 2. aífiduifas orandi: 3. afflictiones corporis, quz du& erant, r. jejunium 5. 2. dectrtatio cum fomno » dum alii fuper dodrantalem tabulam cu- babant, alii vel calculos, vel fpinas, fibi fübfternebant; utad precesexcitarentur |. InScriptura male audiünt Pharifzi, bypocrite , avari, fuperbi, &c.' Nec meliüs apud Jofephum, quamvis & profétlione & affectu ipfe Pharifeus effet. Vide Antiq. 13.23,24. & 17.3. & Belli. Jud. 4 "^. | Hzc de Pharifzis. Pergendum jam ad Sadducaos. | Ante Hafmonzorum tempora duo, erant apud. Judos 4»y«4]i-v genera s 1. Hafidzi, qui Legis auctario ftudebants: [ de quibus dictum: ] 2.Kar- ral, qui Legi duntaxat ftudebant, & fleo sese rcjicie- bant, cum Lege Prophetas etiam & Hagiographa obfer- 32 £1. harm. p.142. £, Span. 105. b Scul. r. 24. Li. ho. $6.881;, harm. 3$. 226. LScul C. 2$. eX Epiphan. m Sculisó; vàbant, Refurrectionem etiam, &c. cum Judzis crede- ^ bant, de qua tamen precedente tempore dubitatum: Hinc Sadducai,Gcc ^. Sadduc&orum & nomen & ori- £o (ut conftanter tradunt Hebrzi ) erant à quodam Sa- doce. Poft Ezramejüfque Synagogam magnam, (qu& per multos annos, Ezra jams mortuo, duravit,-).fedit Simeon juftus, Sacerdotio fummo fungens per ánnos 40; eümque in Cathedra Synhedriali excepit Antigonus So- cheus, cujus dictum erat, Né fitis ficut fervi, qui domi- no famulantur premii erg, fed. dominetur vobis timor Dei, Tract. Avoth c. 1 P. Id bene dictum mal? intellexe- runt duo ejus difcipuli, Zadoc & Baithus4; fic expo- nentes, $702 e[fe premium, vel pauam, vel ullam omuino in | futurum. exfetiationem, ait Ramban in locum. | At ad .| Bab. Beracoth, fol. 54... Gloffa inquit, Iz templo primo 201 dixerunt nifi, benedicius Dominus Deus Ifraelis in fe- enlum.: Cüm veró irrumperent hzretici, qui dicerent, 2o effe feculum prater boc, inftituit Ezra, & cou[effus ejus, «t diceretur, A Íeculo in feculum, 4d inmuendum, dupli- | cem effe mundum, &c.. H&c exgo hexefis Zadoco antiqui- or erat, quàm forfanilla fapiunt, Mal. 3. 14. & orta vi^ detur ex male intellectis verbis Ezec. 37. qu& fecundim literam intelligentes quidam, & fimul nullam refurrecti- onem videntes, nullam exinde futuram fommiürunt. Cxevítque tandem hoc dogma, atque in fe&am fuperbi- 3t, füb Zadok, &c. Nimirum poft obitum Simeonis ju- íi mutatam in pejus rerum faciem notant Talmudici . Hierof. Joma fol. 43. 3. Poft illum lingula. coccinea (quae femper antea dealbuit) aliquando rubuit, & lucerna oc- cidentala (€ que antea femper arfit ) aliquando. exftintia | ef. & ignis in altari (que femper viguit ) elauguit, &c *. Adversüs hanc herefin polterr zstroduxeruut pbrafes il- l5, mundum venturum, gehennam, paradifum, Abra- mi finum, mortem fecundam. | Huc fpectat & nobile il- | lud argumentum R. Gebika ben Kofem, uod son evat , o| vezitin exilemtiam , quanto magis 1d. quod. antea. exfli- | t? Juchat/fol. 15. Hac unica initio fuit herefis Sad- duczorum, nifi quod Sadoc & Baithus abierunt àd 'Tem- | plum Gerifim, & facti funt Samaritani, quanquam poft- | eaaliam, que judsisnihilo roelior videbatur, addide- runt, quod nempe traditiones prorfus rejicerent t... Ne- | gabant Refürrectionem argumentis ab abfürdo, Matt.22. 23. & ànonícripto. Item dicebant, $2 patres noftri fei- | viffeut mortuos vefurreciuros, &c. «on tam fepe vebetz[- fent. Negabant legem oralem, Elias in "Thesbite 5 om- R2 | né[gque H Seul 29s 9 Spar. 20.109. PLi.fio.«8; 3 Li.ex Ramban. Span. 1b. tli BÓ 58. 4Li.barar 2:221. 83 * Lihartn. 3.222. z Scul.ex- erc. 1.25, YD inScul. 2 D.&Scal. in Scul.;. Prophetas xejicere, quin à populo lapidarentur ; id quod , Pharifiei magno emptum voluiffent. - fitheus Prophetas rejecit, eáque, ut videtur, de caufa ad ms Scul. - Li. harm. 9 Mal.fim. Bru. Li. harm. P Bru. fic Liib. .Slifib. - *(, TPÜ t Sch. Y*Bru. . xSch. yBru. ex Be. 3 Be. 2 Dru. pr : Bru. fim. Pi.Mal. -- potfitis 5.) 2 futura ( vel, imminente ,velimpendente, Sch. — Syuopfis Criticorum ev aliorum alfque: traditiones 6» expofitiones legis, Jehiclides, ; Au- thor Lexici, Baal Arucb, & Gorionides, Hilt. 4.29 t« Sadduczi addicti erant ceremoniis , qué ac Pharifzi, quas tamen ex Scriptura, non €x. traditionibus, dedu- cebant Y. Conftans Patrum fententia eft, Sadduceos prz- ter Pentateachum omnes Prophetas refpuiffe. Huic Jofe- phus Scaliger & Janus Druhus noftrà etate primi contra-. dixerunt, his argumentis *. 1. Commentator in Aboth dicit, eos inniti Scripture, fub qua voce Prophetas com- prehendunt. 2. In N. T. nulla hujus herefess mentio. 3. Hi cum Pharifeis non folum ver(ati (unt;& comede- bant Y, fed etiam in Templo facrificárunt * : unde con- ftat eos credidiffe, Sionem fuiffe locum Sacrihiciis à Deo defignatum ; id. quod ex Libris Prophetarum habue- runt. Et cüm in Synagogis legebatur primüm Parafcha, [ letioex Lege: | deinde, &m^vmrór, ex Prophetis. Clim hoc legeretur, credemüfne Sadduceum aut audi- te aut legere noluiffe, &c ?. 4. Non impune licuiffet eis s. Jofephus S4- duceor dicit, zdvra mt yogaupera, ( i.e. totam Scripturam ) ámpleotbs effe, &. folus logros: dogdt ( traditiones son feripias ) rejeciffe. Nifi quis putet Jofephum Libros Propheticos vocáffe Traditiones nonfcriptas. 6. Do- Samaritas tranfit; fruftrà fane, fi Sadducsi eos rejecif- fent. 7. Pontifex ille AGt. 5. 17. videtur fuiffe Saddu- ji Prophetas reJiceret Jexofoly- cus. At Pontificem qui mis fuiffe, ridiculum eft credere. Mores Sadduceorum erant parum laudabiles: erant enim agreftes erga pere- erinos, duri in fuos, tefte Jofepho, 2. 12. erant grati di- tioribus, exofi vulgo, Jo- 13. 18 *. [ Hac de his fectis hoc loco fufiüis differere placuit, n& opus foret, ca fzpiüs repetere, ] W[ Venientes ad baptifmum fuum.| Quod mirandum, quia contrarium hoc erat, eorum, tum, r. normz,inter vulgus verfari, cujus tantus ibi concurfus : tum, 2, do&trinz , aliquam juftitiam fomniare preter eam qux ex operibus Legis». Huc venerunt famà vi- &i, ut populo pietatem fuam venditarent, &c ^, €] Pro- genies ( Non tantüm yered, generatio , fed yemíparms , füboles 4, ) "viperarum ]. Acte gd vis Sous ( SeUe Vi- pere proles ) dixit Sophocles, Et in Proverbio eft, Ma- li corvi malum ovum *. -"Viperas appellat filios viperarum per Hebraifmum; utPfal 29.1. Fi arietum, pxo arietibus, &cf. At hic innuit parentum improbita- malorum parentum de- aut Patriarcha- fugeretis ( yel, quà. effupiatis, i.c. quà vià effugere velveutuía, Er.ira? Be. &c. ie ab &terno gebennz füpplicio €, certo brevíque exfpe&tandos q. d. — Quis vobis Cvobis, inquam, qui neminem vobis ipfis prz- Kertis, à quo falutis confilium. vobis putetis accipien- dum) perfuafilfe potuit;ut rationem quaxeretis verá poc- | 7o ——áÀ I0 20| cie ad me fpe&tandum,&c *. Senfus, excidium gentis miferrimum, Cogita ergo, 40. 5o 60 | in cordibus. veftris 7, ut. Maxc. 2. 8. vel, iuter vos, ut. , Matth. 20. 26, Prepohitio & modo valet 2zter, ut Mat. E: 1. II. & yuvemde, &c. inter genitos ex mulieribus, &c. quam proprie tertie perfonz fit, 94 nitentiá placandi iratum Deum, et ad baptifinum me- um cum reliquis conflueretis? Admirantis eft q.d. Non facile hoc crediderim de vobis, quum inveterata fit vefira malitia d, Nondifcendi ftudio veniltis, aut €* Bris ad penitentiam comparati, fed xei novitate commoti, & . q.d. Miror,fi quif- ge quam extitit, cui recte monenti aures preberetis f, Re- epi fpiciunt hec verba locum Mal. 4. 6. denotántque jamque fere impendens. Sufceptio Baptifmi fignavit, fepsítque ab ira Dei, five ruina gentis, illico ventura. — Confer 1 Pet. 3. 20,21. annon et parvulos fuos fecum adducerent, &c$. Sed malim periram hic intelligere gehennam,tum £ Li.ho: quia faluti & Regno coelorum opponiturtum quia Chri- itus vocat judicium gebenne, Mat.23.. 33 h. "uf'eieupa ^ Mal, - ett, exemplum alicui fuppeditare, vel agendi, ut Luc. 3. " 7. Act. 20. 35. vel cogmofcendi, ut Luc. 6. 47. & 12.5. Interdum fimpliciter eft oftendere, ut Act. 9.16. Inde verbale xgsderyua. eafdem fignificationes refexens 1. * Sch. 8. Facite ergo frucium, Kaerüs dbÍse Tüé Uerevolas E Fratium (vel, fruiw, Mo. Ti. Txe. Sy. i.e. opera, A4. 26. 20. que frutius paffim appellantur. Lucas dixit xepris frattius) quod. & hoc loco in codices quof- dam pervafit, Sed xepmiv, frutium, Latinus & plurimi codices praeferunt k,) congrumm. (vel dignum, P. dignos. X Mo. Ti. Tre.Sy. &c. velcomveniemer, Be. Pi. Sch. Di. .— ex Sy. & Ar. & Eth. qui deceant. Er. Il. Br.) poi- tentie, vel panitentid, Ax.Sy. Mo. Ti. &c. vel, posi- tentiam , Ex. &c. vel, comverfiose. vTre.fic Perf? vel, emendatà vità, Ca. vel, dis qui refpuevint. P. fim. Bru. i.c. ca opera quz ver poenitentis figna & effecta funt! 1p, Mal; fru tus parente veliro dignos, & qui iram Dei aver- | tant ?, Quamvis noviffet eorum hypocrifin, id tamen » Ham. diffimulat, & quafifpem de eis concipiens, adhortatur .- eos ad poenitentiam » q.d. Si quis tamen vobis perfua- fiffe id potuit, ut huc. veniretis poenitentes, cüm hic -fucis non agatur, facite,&cc. & moribus correctis pce- nitentiam veftram declarate ". | 9. Et ne, &c, Ko es deus Nye o iurc | Eté cogitet. (vel, pre[umatit. Sch. vel,lubeat vobis, ut De- mofthenes, sx eder u ez» Em, Non lubebat ipfir amplius me videre, Neque long? difcedit illud Marc. 10. 42. ob dugvzee apye, Occ. qui im eo fibà placent quod. genti- bu imperant. Simile 1 Cor. 11. 169. vel, putate, Be. « c. Pi. P. fim. Mo. Ath. fub. obe, Be. P.Pi. vel fit Jae —— ? p) Ly d P) mente, Ex. 1l. V. Caterüm sv 4ixév h. 1. non eft;viZeri, n Bro. | neque, putare, ut Luc.12. 40. 51. fed, aliquid. fibi per. arrogaztiam perfuadere, wel, fibà de aliquo placere, ut accipitur, Marc. 10. 42. Philip. 3. 4 P. vel, sé pla- » Be. eatis vobis, ut 4wzs exponitur per 'apiexorm. óin Pha- — .- vorino. Vide Notam ad Marc. 2 a. & ad AG. 16 9. - £X & e 5 * : eX . S ; * PCR Y Potiüs famen. dxeév, videri, expletive ponitur 9, Gc 4 Ham. Jfcwre Ayer nihil aliud eft quàm uii a$yeze , Ae dicalis, aut,ut eftinLuc. 3.8. "e incipiat dicere*, — Formu- la eft Pleonafüca, ab Hebrzis mutuata T. Sic Matth. c He 10. 42. d dbküpmWé apyeu. qui imperare videntur, idem eft quod "apkwze, dominatores, Matth. 20.25. Et Luc, TGa.ib. 8. 18. à duel yen idem eft quod 5 £xe;, Matth. 13. 12. 8t 25.29. alioquin non poterat ipfi auferri : Et 1 Cor. - 10. I2. ódbxv &cayez, eft, qui revera fat: Et x Cor. 11. 16. Siquis Jox& oi rei G- &ivor. (1, e. non vidcatur, fed - *Ham.fim, revera fit&contentiofus t.) Sic & in Sophocle, ei 4- x00 Vi«e ovjeyeié oequxiien , 1. e. qui natu. nobiles funt v.) Er dicere (vcl, dicendo, Ham. Ga. fic Eth. vel, ut dicatis, — Ex. 1]. vel;cogitare,ut accipitur, Mat. 9. 21. Luc.7.49*. vel dicendum, Be. P. Pi. fub. volis, »eyar, ícilicet, 46i Ve 5 * jux Y.) apud os ipfos, Ti. "Tre. Be- P. Pi. Sch. &KCi6. y p. ag fim. Pi.Sy.Perf. Sed prius malim .- Compofita pronomina tria funt , « Be. QuAvTS, QC. zwwrB, c. Gc $a. Duo priora pluralt — carent 5 idémque de tertio ftatuit Euftathius, fed per- peràm, ut conftat tum ex N. T. ut Matth. 14. 15. wt emat tauris fibicibos ; &c 21. 39. dimerust &v éau- EE apud fe, tum ex prophanis fcriptoribus, ut in I- foc. Nic. "apgrms $avrov, magiftvatus [uos,. t Demofth.- : * E Di eo c ev Ur AE v &c. Porró hoc Pronomen, &wss, éwmis, -quan- ufürpatur tamen eee dx - 55 & in prima perfona, ut AG. 23. 14. Devovimus £e xos ipfor. Sic Rom. 8.23. & 15.1. &c. & in De- mofth. pro corona, Scitis stos intra Pylas progreffos, tra- Uns eor qui circa Pbocidem funt vc iup;d 7re:soL n UMA 6 7210- flros fecife 5. &c in fecunda perfona, ( ut Budzus exem- plis probat ) ut Matth. 16. 8. € wid dijceptatis. &v &nv- mis 5 inter vos ? . Sic Matth. 23. 31. & 25. 9. & 26. 11. &c. Sic in Xenoph. 6.704 lagu yyeme TOiS $2b7À Tuis impera: Gt im Lucan. Apol. qu)T Qeje &uuTÓY M Aem cu, Ad teipfum bec dita [uut P. 4| Patrem babemus Abrabam] Duplex erat in Judzis fiducia, dig- nitatis, five.juftitie, tum proprie, tum alien: illam eis eripuit;adhortando eos ad. poenitentiam; hanc, often- . dendo eos viperarum, potiüs quàm Abrahami, proge- niem effe, velfilios carnis, non promifhonis. Pares vocantur ex Hebraifmo, non tantüm qui gexeratzone , : .' fed & qui inflitutione , tales funt. — Vide Gen. 4. 26. *Span-.3. Ezec. 16.3. Joh. 8.44 *. Idem, quod hic, jactabant peut Joh. 8. 39 d. q.d. Ad nos pertinet promiifio vitz &ter- - bru. ; e EU - *pifim nzfaca Abrahamo & femini ejus: Deus fidem Abra- Ér. — ' he datam non franget, idcirco. non deféret nos , aut fBru. — perdetf: Fruftà ergo nobis iram Dei, & reprobatio- t Sch. ném.à foedere, münitamini €. Bis híc errabant, 1. quód fingulos Abrahae filios falvandos putarent: 2. . quód Abrahe cognationem ex genere magis, quam Eu ex virtute, &ftimarent ». Pallim Baptifta, Chziftus, A- ' poftoli, dant operam, ut. udis adimant füperbiam & fpem impunitatis de parentum fanctitate conceptam , quod illis maximum fuit bonz mentis irmpedimentum, * G. Vide Epiftolam ad Romanos, & Juttinum in Colloquio cum Tryphone. ^ — [ Peteus eft Deus.de lapidibus aftzr ] ijdem, (Quos coràm cernitis! , in plateis E, vel ad ripam Jorda- - k Ham. nis;jacentibus 1,) fufcitare (vel, excitare, Bru. Be, Pi. t Sch. Sch.) filies (Hebraica eft locutio ", ut Gen. 38. 8 ^. " Mal. Deut, 25. 5,7. Ruth 4. 10 9. Alias dicitur 4raziew SP euoue, Matth. 22. 24. Nam ut nati ex fratre füpesfti- "*- te filii erant fratri. defuncto,non naturá, fed lege; ità credentes omnes Abrahamo inferuntur, fiuntque fi- : — lii, non quidem crai, (ed. promifion, Rom. 9. 8 P.) à T : Abrabe |. Poteft;vobis omnibus deletis, pofteritatem in- CP flaurare ipli Abrahe 4. Figuratum loquendi genus, | quanquam Divinz. potentie menfuram mon excedens. Simile eft Luc. 19.40. lapides clamabunt. Subeft & allu- lios q.d. Ne miremini, fi ex lapidibus faciat Deus libe- - ros Abrahami; cim ipfe Ifaacex Abrahamo jam effoeto 'G. natus fit. Nam corpus effoetum Abrahami lapidi com- - T gnat. &, paratur, Efa. $1. 1*, Locum intelligunt, vel;1. figura- Clem.in tài; degentibus extraneis, qu£ lapides colunt, ideó- E . quein S.S. lapidibus comparantur t, à quibus non ma- - Bru. —— gisquàmà lapidibus vos Judai fidem ac pietatem expe- *G. . Gatisv, Vcl,2. ad literam * 5.q. d. St vos omnes male LLharm. pereatis y, Deus tamen non exit vanus in promiffis 7, nec pr. - deerit Abrahamo pofteritas ?*. Ut formavit Deus Ada- Bru. Kec s : : 2 Y : . e 3*5 i Ab h : :pn | — mum ex term, fic ex veris lapidibus potet rahamo Bru. — filios fufcitare^, nempe fpirituales c; non quidem fecun- P Mabex- dim camem, fed (ecundüm fidem dy qui Abrahe ope- 2 . . ra fequuti itaque ad cognationem ejus adducti ,. pro- 2p. - miffionum benedidtione fruantur, filios tales quales re- quirunt Abrahae facta promiffa. Neque enim cami & fanguini alligatum eft Divinum promiffum, fed Rdei & obedientim, & ex fide non ex carne, Abahz:filii- cenfentur: nam & lfaac non tam carnis quàm Dei vir- | — tute genitus eft." Monet ergo Judaos , quod & ipfi, fi * Bu, — BOncredant, à cognatione Abrahe & à promiffione ex- | cident, & pro alienigenis habebuntur *. —[ Poteft hoc & :adliteram fieri. ^ Quid enim impedit quominus Deus -€atenus naturam lapidis mutet, ut commodum fiat ho- -mini nutrimentum, cujus etiani pars, ut ferr folet, à — — quovis Judo fümpta,in femen cederet;unde filius Abra- - — dhamo, proprie loquendo, nafceretur? |... * Bru. eR. : hic epitafin habet £:) fecuri ad radicem. ( pxoyad radi- Jdem. cep $3 q. d. non ad ramos, aut truncum, fed ad : radi- cem8,) vborum pofita eff | Xcà Be. Pi. Sch. xermo jacet, non admovenda, fed jam admota, elt ^. - Poffunt hec verba conneG, vel r. cum v. 7. ut eram venturam confirmet quia jam feeurit,Gcc. vely2. ad v. 8. q, d. Fer- te fructum, quia jam,&c. q. d. Periculum imminet fte- — silibus: vel, 3. ad v. 9. q.d. IN& fidatis huic prarogatis . * Idem. — At quomodo ille exfcindendus ? -— 10. Tam emim (weletwm, Ti. Ham. vel, autem: Kei Commematorum in M AT Y H. Cap. nii. ve, qu£ vostninime tutos reddct, quia jam fecuris &ci. Fiduciam in majoribus excludit v.9. hic fpem excludit differende diuirz Dci; q.d. Jam nunc, inquit, urget extremum difcrimen , in acie novacule res omnis fita eft, nihil medium, nulla eft mora —Moxaut refipi- fcendum, aut pereundum. — Antea differebat vindictam Deus, ob hominum ignorantiam atque infirmitatem; jam vero,ubi Evangelica doctrina & gratia affulget, nul- la excufatio eft . Excindet vos Deus, nifi credatis. Defumi hzc [verba] videntur ex Eía. 10. 33. 34. qui locus in Hierof. Beracbotb, fol. $. 1. applicatur ad uxbis excidium, atque inde arguitur, Meffiam non ità multo ab iftius excidii tempore nafcendum !. — Securis hic eft, velji. verbum Dei, five. Evangelium ejufque przdica-. tio; excollat, Jer. 23.29. Hof. 6.5 *. vel;». Chri- ftus": vel,?3. Mors ?^: vel,4. Divinum judicium P ; (quod omnia ad vivum refecat ) ut apparet, 1. excir- cumftantiis 4, ex praced. v. 7. & ex fequenti; hic & v.12. 2. ex collat. cum Efa. 10. 33 *. |Senfüs; q. d.] Ye Deus vobis, ni refipifcatis, non levia mala minatur, fed foederis füi derelictionem s: quod eft velut arborem 1a- dicitüs excindere T. Poenas hic intelligit, tum tempo- rales, per Romanos; tum s&ternas t, Ruinam imminen- tem hic confert cum precedentibus. In Babylone v, g. promiffum habebant reditum ;. jam veró vindicta ra- dicem petit, & gentem prorfus exfcindet. Phrafis hec & certitudinem ruinz, & propinquitatem,exprimit. Ka- - dix hic eft, vel 1. radix Jeffe, de qua Efa. 11. 1. cujus ftirps five linea inter omnes- calamitates à Deo conferva- ta eft, ob promiffionem de Chrifto indé orituro. Quum ergo ille advenerit, eradicabitur. Vel, 2. fiducia eorum in Abrahamo patre,&c, q. d. Venit tempus, quum nul- la erit diftindtio inter Abrahami filios, & gentiles; fed quicunque Deum timet, ei acceptus erit. Vel, 3- Jerofo- lyma, que velut radix gentis erat, à qua & xeligionem S moierar fuam derivabant v. Vel,4. Abrahamus. Obj. Refp. Non dicit, rà- dicem exícindendam effe, fed arborem à radice, h.e. Ju- daos ab Abrahamo prafcindendos x. | arbot(i. e.vel, homo,qui frequenter atbori comparatur y, ut Matth. 12.33. Luüc.13.6 ?, ^& in Pfálmis, juftus fertili, impius fterilis q. d. Quivis homo fine difcrimi- ne, etiamfi ipfius Abrahz nepos fit: neminem libera- bunt divitiz ,fapientia,&c ?.) que non facit (Non dicit, fecit , nam continue perfeverantérque operandum eft, nec4factet, fed, facits ftatim fcilicet, prefens tempus ur- -getb.) fruüium bonum ( dignum peenitentiá: mon di- Cit, que facit frutium malum y nec enim fatis eft non fa- cere frudtum malum, fi nullum faciás: fatis cft. mali, nil feciffe boni €: ) excidetur, &* im iguem mittetur ] Confer Ezec. 15. 4 4. utrumque verbum Grzcum prz- fentistemporis eft, exciditur. & mittitur *, tüm ut fen- tentia fit generalisf, tum ad emphafin periculi proxime inftantis£, ut judicium Bei velut przfens oculis fubjici- at^. Prefens pro futuro ponitur, 1. quando actio foli- ta indicatur, ut h.l. exciditur, i.e. excidi folet. 2. Quan- do res cextilfime & brevi eventura notatur, ut in Luci- an. $2 me poftpofueris Flermomi, jeu, jam. flatim cer- tifimé abeo, h.e. abibo. Ariftoph. Equit. Tzi caufa bec mrana vendantur, h.c. certo brevi vendentur. 3. Quando commoditas, aut debitum rei agendz figni- hcatur, ut in Eurip. Hec. v. 103. Quamnam viam,bánc- nte, an illam,ee5e eo, pro,ibo, i. e. ire debeo ? .& Ari- ftoph. Plut. 2. 5, Ela dt aoi yüc;pro, Q9: commodé ibo ? Omnis arbor, &c. eft explicatio epo») legis ejus qua exftat Deut. 20. 20. quam fimili modo Philo interpre- taturnon unoloco. Vide & Dan. 4.14 E. - : — I1. Ego quidem baptizo vos in aqua |] Velaqua, Er. Ar. Sch. &c; uteft Luc.3. 16 1, Prepofitio » hic addi- tur ex Hebraifmo, in quo à. omne, caufarum genus de- clarat ?. — Potius eft Pleonafmus Atticus, ut; Luc. 23.9. &in Pind.Olymp. 8d &rocoure, retis confiliirs item, Refonaus aóxdicgibiis n; Aqui, folà nudáque. Hoc - mon neceffarió coharet' cum precedentibus , fed potius - cum occafione illa quz refertur Luc. 3.15. cüm cogita- rent homines ipfüm poffe effe Chriftum, — Id hic.di- ferte negat,&c ?. Al. [Connexio ficíe habe: q.d. ] | Neque hoc tantüm fine miffus fum, ut vos ad poeniten- tiam horter; fed etiam;ut Meffiam vobis mohftrem. Ri- dE AC tur 4| Omnis erg) M 8€ ! Li.haritis 146, k Brg; L1. hoj n Q.inILi harm. ? Greg.in Mal. ^ ? Athanaf; &c.n Mali P Mal.Li. «Mal. tLiibi TG: Lp * Bri. 5 [dem: * Idem; 4 Cam. * Er.fim. Be. Bru: TET. $ Bru; h Be, E : Sch: W Be; n Sch. ? Bru: sg $7 P Ham.! 3 Be. V.. fim. Mal, » Be. : T Mal. t Bru. v-Pi. x Be. Y-PE ? Bru. aXqSs 5 pr, CTN *G. * Sch. f Bru. fitv. Sch. 8 Bru. h Sch, i Bru. k M, m Be, n Bru, 9 Camcer. P'Sch. 8G. . vel, qui calceorum ejus curam geram, eos mundem, re- || Ham. * Li. ho. CO Eh z li. ho, * be. b Be, fim. M,Camer. pnoGal- Sch. &c. * G. fim. Ga. Cin. 380. 9 G2.378. S. f Ga 1b. 278. b Bru, i pr kpi.fic Be. veftras,) baptizabit in S piritu C$» híc redundat k) San- r- Bru; Er Participium híc eft przfensf, ut fignificet eum jam in "(vel salemtior, Er. Bru. fic Pi. ) me eff ] longe plura, — lens, ità dictas,quód pedibus fubligentur" 5. vincula pe- :ceffaria minifteria obibant.Vide Ex.24.13. 1r Reg.19.2 1. - tur vilifümum minifterium P, quod .viliffimis fervis - ; 5 tum hunc, quo baptifmus aque antecetfit baptifimum ignis, Demon imitatus eft in Judis, de quo vide vitam -Apol. l. 3. c.3.p.118.& c. 5. p. 125 F. q| In &c.Ek uerardar | In vel 4d. ( vel Propter , Perf.) penitentiam, Mo. Sy. Ax. Er. P. &c. vel, COHBCHIOMENE, Tre. vel, vete emendationem, Ca.i. c. ut relipifcatis 9 5 externus enim | baptifrous eos admonebat de vita corigenda*; G ut per poenitentiam - pr&parati Mefhiam recipiatis T , in profetfionem t, & teftimonium, poenitentle " intelli- ge, &initionis in Chriftum *, vel & remiffionis pec- catorum Y. 1&3 diftinguit baptifmum fuum à prophanis lotionibus ?. Poteit lic exponi, Super profeffone pamz- tentie quam fadtig*. — € Qui &c. OO 9 mime wv teviuO-] Ile vero qui pofl, vel pou, me vent, P. Be. Pi. Sch.&c. i. c. qui me à tergo fcquitur 5, ut difcipulus praeceptorem: — Vide ad]o. 1.15. "Ovíe» proprie eft lo- cis poteft tamen catachreftice accipi de tempore * : Is qui paulo poft me munus [uum an[picabitur. Td enim voce to5s v fipnificant fancti Scriptores d. Quum Metfias circa illa tempora, elaptis 7o Danielis hebdomadis, fta- tim ut certó adventurus fperabatur, à$e5e vocaba- tur. Vide Matth. 11. 3. Maxc. 11. 9. Luc. 7. 19, 20f., via,adeóque proximum 8, non poft longa tempora ven- tuním, fed jam actu venientem ^. «| Forior long? alia, poteft.quàm ego, diviná virtute przditus, &c!. Ab illo, nonà me, expectate falutem &c*. «| Ca- jus Gc. OU dx ded deme: Tu Nap d gue v Bassa ] Cujus a0 [um dias. ( i6 idem valet quod e£(&, Joh. 1. 27.Act. 13.46 ! vel fufficiens Bxu.vel idoneus, Ex- Ti.Mo. Sy. V. Et. izzris quidem alieua vei preftande parem ligni- ficat' Atqui (ni fallo:) non hic agitur, quàm fit aptus ad hoc officium przftandum, fed quàm dignus fit qui cum Chrifto comparetur 9.) qui vel ut foleai( vel calceamenta, Er. Il. Tre. Sy. Mo. Ca. vel corrigias calceorum, Ar. fim. Perf; vel lora calceamentorum, Q. in Camer. Malim fo- dum funt Wxsuar 9. "fa0Jwas eft, 1. omne id quod cuicunque rei. fubligatur: * - e. 4. nimirum ut exutas auferam, boc enim eft. Bacucer 9, ponam, mutezn, reddam pro Domini (modó induentis, modo exuentis, ) libitu, eóque foras prodeunte, portem, - fiillos ponere aliquando loci facri aliáve causà , aut ali- os aliis mutare velit*. In Luc. 3. 16. eft &sw, &c. quod eodem redit t, idémque plane minifterium denotat t. Forfan &a-ic« hic vertas, fuflinere, ficut fuftinet pedem | & calceum aliquis ejus cuicalceos exuit "V. B«seíew hic, non eft ozus portare, fed vel, 1. tollere, fiveamovere, idem quod alibi eft ze», &c. tollere grabatum s atque itàidem | eft quod adc, Marc. 1.7. & Joh. 1. 27. quum ideo fo/- vanhur, ut auferantur. Vcl, 2. ferre calceos, quod in itineribus fieri folebats erátque hoc munus difcipulo- rum, qui apud Hebraeos Prophete, vel Magiftro fuo, ne- Significat ergo Johannes fe indignum effe qui. Chrifti Difeipulus foret |. ' Senfus eft, q. d. Cujus ego non fum dignus ut fim fervus * vel; ut operam fervilem, vel vi- liflimam, ei przftem Y. Quomodo, inquit Maimon. emi- Utur ferou? Solvit ementi calceum, portat neceffarza ez | ad balneum, &c *, Proverbialis locutio *, quá fignifica- mandari folitum v... Ex hoc minifterio puer? dicuntur fandaliogeruli, Plaut. Aulul. 5. 5. &, ancille f2udalioge- rule. Plaut Trinum, 2. 1 4. Inexpofitione precepti ve- tantis 176, Hebrzi vile minifterium hoc explicant ex- | emplo, putàut folvat corrigiam calceamentorum, aut ut extrahat ea. Huc etiam fpectant illa in Comoediis, date jam foleas y. & apud Efchyl. Agamemn. —vzui me. deo- Ad; Njot ry G-; medd'snov du ny mod $e. (Soleas ape, aliquiá ocyis bos foluat mibi, Quei itinevastis induebantur pedes.) Apud Terent. Accurriumt fervi. foccos detrabunt. Apud Ti- bul. Vincláque de niveo detrabet ipfe pede*, vide & Plaut. €i Ipfe (vcl, pex fe, vel, perfervos fuos 55) vos ( ^l. €. ali- quos veftrüm, nempe Apoftolos!,- & vor, i.c; animas Truc.2.4. Mart.Epig.3.50.& 8.59.& 12.89. & 14.65 f. Synopfis Qriticorum c aliorum ; 2. id. quod pedibus fubli-- gatur, utfolezg &c P.) portem, Be. P. Pi. Er. Tre. &c. 9, | : | | proprium gentis Jithiopice;docet nos Heracleon citatus | à Clem. Alex. £12. inquit, wei và à rw 39M coeeg( oops Go c» igmi ] [ Hoc varibexponunt. | Senfus lociett, q. d. Ego vos baptifo baptifmate aqui, i.e. leni qui- dem & miti. At, nifi refipifcatis, venit qui vos aliter baptifabit, nempe judicio, fer Spiritum,quo bonosá ma- lis aperte feparabit, & vindictà, per igmem. Firmatur hac expofitio ex collat. tum v- 16: & 12. ubi hujufce ignis mentio habetur: tum Mal. 3. 2 !. tum Efa. 4. 4. fpiritu judicii, & fpiritu incendii", — AI. Spiritu —6 igne, i. e. igne Spiritus n , ut habet Evangelium Merce- r9. Vel, Spiritu, qui eft veluti ignis quidem fpiritua- lis? , qui vos purgabit, illuminabit & inflammabit 4. Ef iv Jd dvorv.. Et alludexe videtur ad Efa. 6. 6,7. Ec- ce tetigit illud [ pruma candens ] labia tua, propterea vece[fit iniquitas tua, &c. Nam certum eft, prunà 11là ardente fig- nificari Spiritum Sanctum, feu vim ejus purgandi. efü- IO denotatur Baptifimus interior, qui totus eft in purgatio- ne & expiatione peccatorum. Alibi etiam Spiritüs S. vis igni comparatur, ut Efa.'4. 4. ubi illis verbis, 5 piri- tu judicii & Spiritu comburente, iunvitur Baptifmus Spi- ritüs Sancti & ignis. Vertun tunc non dixiffet, fpiri- ti & igne, fed, igne c fpiritu, it Joh. 3. 5. ex aqua. & fpiritu. Sic Cicero, Semper confilia mea toge € pacis, sou armorum. atque. belli, focia. fuere. Non dicit, pacis & to- g4, &c t. [ Sed figuratam dictionem primó collocat, de- inde, propriam. | Simpliciter dictum, baptizare fpiritu, Marc. 1. 8. Joh. 1. 33. utappareat vvei hic adjectum &£- inyunzás, Cexpofitivé, )nimirum,quia ut aeris;ita ignis,fub- tiliifima atque efficaciffima natura vim illam Diviuam quam in fe credentibus Chriftus erat collaturus, optime exprimit, unde & lingue fuper Apoftolos miffz cum venti fono, ignis fpeciem pratulerunt, AGt.2. 2,3. Vide Efa. 4.4,5. Agiautem h'c de Spiritu illo quem in fe credentibus daturus erat Chriftus, ità tamen ut non in- terna tantüm ejus Spixitüs dona, fed & externa teftimo- nia, intelligi debeant, facile vifurum puto qui recie at- tenderit ad loca Act. r. s. ubi opponitur Johannis ba- ptifima per aquam baptifmo per Spiritum,quem brevi ac- cepturi erant Apoftoli, & Act, 19. 2. ubi oftenditur, eos qui à Johanne, aut difcipulis Johannis, baptizati erant, cum baptifino nulla accepiffe dona;qualia accipiebant ab -Apoftolis baptizati. His adde Joh. 7.38, 39. Ceterüm fenfus magis reconditus hic videtur effe, Non fatis effe, | Chrifto judice, fi malis fa&is abftineamus, quod lotio indicabat, fed requiri vimad bona agentem magno quo- dam impetu, que donis illis confpicuis adumbrata eft T. Per fpiritum hic intellige omnia rpfius dona *, tum mi- raculofa, linguarum &c prophetiz v, tum regenerationis five fanGtificationis *, juftificationis, adoptionis & juris hareditatis coeleftis. Refpicit hec Baptifte promilBbo Y, 1. ad vifibilem Spiritüs S. effufionem die Pentecoftes 7 ; quó exprefsé refertur Act. 1. 5. &€ 11. 16. & 19.4,6. Quó etiam fpectant Act. 8. 15, 17. Gal. 3. 2,5 *.. 2. ad invifibilem Spiritüs S. largitionem, tum per baptifmum; tum per baptifini reAetoar. impofitionem manuum, five confirmationem P. «. Senfus, Baptifabit vos Spiritu S. in- terne, externe vero igne, tanquam illius fymbolo c. Vel igi hic intelligitur afflictionum & crucis: hic enim /a- tifmus vocatur, Matt. 20. 23. Vel perzgzem intelligitur 291 50 6o ximam habet agilitatem , omnia in fe transformans, ac furfum rapiens d. Quód autem J&thiopes, juxta baptif- veterum Chxiftianorum, qui traditis à Chrifto ceremoniis figna addebant, qua verba Scripture eandem rem aliter falis fuit lactis & mellis preguftatio, fignatio crucis, demonum adjuratio;falis admotio, unctio, aliaque ejuf- módi. Morem autem hunc vetuftiffmum effe, neque werezwphiiasm, (quidam, inquit, aures obfignatorum sota- baut.) An Seluciani & Hermiani, quos igne baptzáffe legimus, hunc morem obfervárint, incertum habeo, ut & | duttio corpore flamma *. Horam mos, ut videtur, libra-- tiis audacioribus caufam dedit delendi hoc loco voculam "e, quod in quibufdam codicibus videre eft .. Additur eue Ss : autem caciflimam 5. verbis autem illis, receffrt 2tiquitas tua, &c. murn, uftionem quoque ufurpant, factumarbitror more ' 88 ! Pinner, ' In Ga.adv. 28.297. 7 Ga, ib. n M, ? Di. .ap- pend. P Q. in: Cam. fim, Zeg. Cap. 8 Zeg.fim; V. Bru. * Cap. x Cam. T G, *- Bru. | -* Pi.fimil; Cap. * Pi. Cap. Bru. Y Bru, * pru: fic Be.Camer; Pr Bru. --— Mal. Sch. Scul Hat. Cam. * Be. b Bru. c Pi. - vigor Evangelice gratizequi intüs datur,cüm Judaici ri- tus fuerintfrigidi. Ignis enim inter omnia elementa ma- 4 En. - atque aliter adumbrantia fimul in memoriam revocarent. | | de Valentino, de quo Tertullianus, Bis docuit tingi, tra- - * Bru, í Be. " Ham. * Bru, & Er.exAug. ' fic Be. &c. .. 9 Bru.fim. Zeg. Er. Scul.Ham. P M. ficPi. & pi. EO Bru. | * Scul;ex- Cc E... vang.1.36. * Bru. * Gifim.V. Bru. Be. . Y'Be. Bru. ze x: c : telligendum, -nifi qüod hic adhibetur illud nomen pro- b Cam. -—€ Plerique - anCam. fun. Bru. d Cam, CNE *7eg.Bru.. € Pi. Zeg.- fim. Bru. *-Bry. ! Bru.fitn, S SCUL Ib: . * Bru. fic M. Zeg.Pi. &c. Epry. - m BS .* Scul: ib. pru. . per Spiritum S. credentibus infinuatur, ficut exterior ba- wanna frumenta purgantur", Ncl2. Extremum Chri- eem predicat, quod ad fecundum: ut, qui promiffis dumeffe v. Hebraifmus hic eft, Ov ? ver. & 75 xecl permixtum fuit impuro d. ] - habitantes *. rea hic ponitur pro frumento. Meto- nymia'continentis pro contento f. Virtutibus , carentes medullà juftitiz. Sub paleis for- autem in nonnullis codicibus, & h'clegitur apud Cyp. Hil. Chryf. Theoph. omnéfque veteres, Grecos & La- tinos. Exprimitur etiam apud Lucam , fummo codi- cum confenfu. Vox autem Paptizand; de donis illis per tranflationem ufurpata, eorundem ubertatem fignifi- cat; ut & Joclis illud, Effundam de fpiritu. meo, &c. AG.2.171. Senfus, Vos, inquit, ex rebus vitibilibus me zftimatis : at longe nobiliora funt que non viden- tur. Nonille, uti ego, corpora folá aquá , fed animas Spiritu S. largiter & copiose, in morem aque, perfun- det nec, uti ego, ad peenitentiam duntaxat provocabit peccatorum, fed &t àpeccatis mundabit, & coeleftibus donis imbuet k. Si dicamus hic difiingui baptifmum in- teriorem & fpiritualem ab exteriore, qui eft illius fig-- num facramentale, per Spiritium S. bic intelligitur vis & efficacia Chrifti nos vivificantis & fanctificantis, que ptiftmus teftatur, Igsis autem hic, purgans & illuftrans hominum mentes, opponitur illi poenarum igni, de quo v.przced!. Forfan etiam igris hic (ymbolum erat judi- ciorum Divinorum in Judzos obduratos, &c "n. 12. Cujus veutilabrum | i.c. Vannus, vel pala ^.. In- ftrumentum eft, quo frumenta ad ventum quaffata à pa- leisexpurganturo.- Vegtilabrum hic eft, vel, 1. verbum Evangelii ?, quo homines ventilaritur & purgantur 4; Sicut pofteriora hujus commatis verba de colligendis frugibus & comburendis paleis ad ultimi judicii diem pertinent, ut apparet ex collatione, verborum Chrifti in- frà 13. 30, 49. cujus judicii adumbratio quedat eft Píal. 1. 4. -& Dan. 2. 35. ità priora ad ipfam verbi an- nunciati naturam non incommode poffunt referri, cujus tanta eftpuxitas, ut magna ex parte etiam in hoc evo, praefertim quoties crux accedit, probos ab improbis fe- greget. Sed & in fingulis hominibus fimilis quedam purgatio inftituenda , quam fimilitudine plane.eàdem , qua hic, Philo depingit, lib. de Caino, Ka34e £y àv «9 d^o, &cc.. Sicut in area. funt triticum — C pales &c. Ser- vius ad illud 1 Georg. «yflica vam Tacchi. Ideo, in- quit, quod Liberi patr [aera ad purgationem animi per- tinebast: & fic bomines ejus emyfleviir purgabantur , ficut ftt judicium, quo malos à bonis manifefte fecernet. Prz- dicavit Chriftum Salvatorem & Spiritüs S. Donatorem, quod ad;primum ejus adventumrpertinets jam & Judi- non.pelliciantur, terrore compellantur T. Ventilabrum hoc triplex eft, r. Doctrine, quà prima fit hominum - - feparatio, pxofanorum nempe à plis, dum credentibus falus, incredulis damnatio, annunéiari jubetur. 2. Cru- cis, que hypocritas à-vere piis difcernit. 3. Judicii, in decretorio illo die, quo oves ab hircis fegregabuntur t. .«j dn manu fus | Vel, ejw, Bru. Be. &c. Significat, Chüftum patratum judicandum, -peccatáque ulcifcen- VE efe" * : f QU], prO, 2.8 vel m cor X, - A] Permundabit (vel, Perpurgabit, BeiSch. i.e. exa&te; velomnino, purgabit Y5 - nam hac eft vis przepofitionis 42? :) aream fuam, "Axa- o», &c. ] Hec vox fimili flexione eft apud Dionyfium Halicarnaffenfem ?. — Aree noinine, vel, 1. nihil eft in- pter fimilitudinem, non quidem ullius rei quz huic no- minixefpondeat, fed actionis qua fequiturhoc nomen : namin Area fit ventilatio P, Vcl, 2. Mifcellanea tur-- ba piorum & hypocritarum in Ecclefia vifibili e. Non placet, quia mundatio hzc non pertinet ad hypocritas. Vel, 3. Electi & fideles, qui permsiudari dicuntur, ab impuritate, non tam interna & inherente, de qua nul- la hic proprie fit mentio, fed externa, ab eo quod. co- mitatur atque extrinfecus accedit quomodo triticum purgari dicitar, non quód fit impurum in fe, fed quia Cr Vel,4. Homines in terra folidi pi &[ Ia berreum | i.e. Regnum coelorum k.. —«4[ Pa/e- & | .i;e. Reprobos!, qui in Ecclefia funt * , fpecie Religionis nitidi, czterüm intüs inanes ^ , & fteriles E Xriticum fu- | Electos, five piost, qui fceti funt virtutibus ^, pietate, & -conftantià ac perfeverantià graves !,. | 50 60 7o | | vit; T-Sam. 9. 15, 17 X. (5 ónimieditdtorimi i M AT T H Cap. II. fan comprehendit quicquid illud: eft quod cum grano tritici natum, à grano fecernitur atque:abjicitur, ut cul- mos ac fpicas. — «| fgiiextnguibili | T Ex.P. Ti. Ar.&c. lum, r. in fe ?; qui extingui nunquam poteft P5 tum, 2. in damnatis, quos nunquam extinguit, fed perpetuo urit & cruciat. —W[ 'AzG&eo ] Iuextisndo, Be. Bru. Ca; fimil. Tre; Eth. iic. eterno 4, non extincto actu, vel inextinguibili potentià. Vide ad Matt.22.14. de verbalium, &c. fignihicatione*. Sic zzacceffus dici- tur locus, quó accedi non poteft 1. : 13. Tznc (Eoipfo tempore confer Marc. 1.9t. Dum Jobannes praedicaret & baptifaret V. Sex menfibus poft praedicationem Johannis inchoatam *, ) vestit ( accedit commodüm & fuo tempore. Non ad fe accerfivit Jo- hannem, ut famulum Dominus, fcd venit ipfe humilis, incomitatus, &c Y. ) à Galilea ( i.e. à Nazareth, oppido Galilez 7, ubi à pueritia obfcurus vixerat, parentibus morem gerens, & labore manuum victum parans 2, ) x am, ad eumlocum Jordanis in quo baptizabat Johan- nesb, €[ Us, &c. T? Bachissves, &c. | Scilicet &e« e. Ut baptizaretur ab eo, Be. Sch.Vulg.&c. Qu. Cur Chri- ftusà Johanne baptizari voluit? Refp. Nonex neceíli- teftimonium atque auctoritatem daret f, 3. Ut baptif- mum nobis fanctificaret 2, & exemplo fuo ad illum nos alliceret^. 4. Ut Chriftus, antequam doceret , quo- dammodo initlareturi, 5. tit hoc fymbolo initiaretur in focietatem. Chriftianorum, ut per circumcifionem in - Judeorum focietatem initiatus fuit; ut, Regis inftar, fub- . ditis utrifque feipfum uniret & gratum redderet k: ut, qui novam Chriftianorum rempublicam condere ftatue- rat, cui non nifi baptizati adícriberentur, effet & ipft carnis peccati, ità & baptifmi poenitentia |. precipue, Ut jufitiam impleret, &cl..- 14. Probibebat, Awwinosy ] Arcebat, Bru; Obuixé pro- bibebat, Be. Sch. P. Bru. &c. quam vim przpofitio 4 innuit *, ut v.12: modefte fc excufabat "; abfurdum pu- 6. Et 1. Chrifti, qui nec Baptifmo, nec poenitentá, nec remif- fione peccatorum, indigebat P : 2. Populi, né Chriftum cx baptifmo ipfius peccatorem effe colligerent d: 3. Ba- ptiftz, qui & feipfum, cum Chrifto conferens, indigniffi- mum xeputavit, & Chriftum feipfo longe excellentio- .rem effe predicaverat, quum tamen h.l. tanquam eo mi- nor baptifmum petit. Qu. Unde Baptifta novit hunc effe Chriftum, quum dicat, Ego so» uovi eum, Joh.1. 35 1? | Refp. 1. De facie eum ,non novit T, providente videli- cet Deo, né quid ex pacto geri inter Chriftum & Joan- nem, quaficonjuratos, videreturt. 2. Novit eum ex afflatu Spiritüs Sancti v, quo ctiam infans prefentiam illius fenferat, Luc. 1-44 *, quo.& Samuel Saulem no- | Ego à te debeo báptiza- fi | Baptifmo nempe invifibili 7, Spiritu Sancto, &cc *. Chriftus enim non aquá baptizabat, Joh. 4. 2: Sed Spi- ritu S. v.r1. Vel, fi de baptifmo aqua intelligas, non lo- quitur de abfoluta baptifmi necelfitate, fed comparata, five de convenientia P. [.Senfus, q. d. ] Si alter rioftrüm omnino baptizandus fit, ego potiüsabste, ut digni mo, baptifmum petere debuit. —. [| Et tu venis ad mel ] Emphatice legendum». q.d. Ad lucernam Sol? Ad fer- vum Filius & Dominus? Ad peccatorem Agnus fine macula, cui ipfi nulló opus eft baptifmo, & prasfto eft Baptifmus Spiritfis, & mihi & ceteris neceffarius d? 15. Sine, Kc. "Aces adhi | Sine ( vel, Omitte; E. 1. Be. Tre. Pe. füb. se, Be; vel, Permitte, Sy. Ax. Igth.Sch. ut eium fumitur, Matt. 25. 13. Marc. 10. 14. ( ut con- Ítat ex antithefi addita, X4 ui «a^vez. ). Vide & Matt, 13:30- & 19. 14. &c*. Sine meà té baptizari £, defifte prohibere oratione & manu.tuà8. *'AeisSa eft, fiere, ut Matt. 7. 4. & 8. 22 52) interim, Mo. vel, modo, Ax.Cà. - vel, aumac, Ex. "Ere. Be. &c. q. d. Fiat nunc quod voló i. "Aci fignif. Gc super, 1 Thef. 3..6. & in Ariftot. Phyf. 4. ]- 13. &, modi, ut Matt. 9. 18. Gc, àv vd seei, yel, eic m muphv, ntc, ut Matth. 26. 53. Joh. 9. 19.25. & 13. 7, 33, 6&. quod etiam liquet in es deli, ufque ad. prefens te (pus "| (vel, ad, 'T're. P. Ti. Be. Bru.) Tordanem | i.e. In Juda-. tate, quia peccatum ton babuit, &c 4, Sed, 1. Utficcon-- . fuentibus eó populis, teftimonium Chrifto de coelo prz-- beretur*. 2. Ut Johannis predicationi atque Baptifmo - Princeps baptizatus, & fufciperet fimilitudinem , ut - tans, majorem à minore benedici e. Hoc fecit refpectu, 9o 9? Bru. P Be, Bru, 3 Bru. r Sch. T Be. t Sch. Y Ham. fic Bru. : x Li.harm; 173. y Bru. z Bru. fic Pi. Sch. *Drn. . 5 Idem, * Camer, Bru. Mal. € Mal.Li. hb Li. ib. fim. Mal Bru. ! Mal. tLi | Btu. ad V.d6. ! Mal. Li. ib. m Sch. fic Bru. » Sch, - Bru. ei P Li.harmt. ls Lib. fic Bru. tl; ib, 174. — T Be. ad v. 16. Br&; Mal * Be.ad Yo. . Y Bru. fic Mal.:Pi. Sch. Li. x Bru,fini, Li y Li.harm. 177. ? Bru, . f Sch. Li. ib. : bL ib. 177. C. 4 pru: * Sch. f Pi. 8 Be., hG. i Ydemé [Document text truncated for crawler view.]