F. Ioannis Capreoli Thomistarum principis in secundo libro seten. amplissimae quaestiones... : nuper castigatae et corroboratae auctoritatibus sacrae scripturae ... atque illustratae quamplurimis aliis opinionibus theologorum ...
Full text
;
|
1
s
DO
|
Eu
TESEROSS
S
ac
Tw.
COM
PAAET
e
E
1
THOMISTARVM
PUriNCPETIS
IN
SECVNDO
LIBRO
SENTEN.
AMPLISSIMAE
QVAESTIONES,
PRO
TVTELA
DOCTRINAE
S.
THOMAE
Ad
Scholafticum
certamen
egregie
difputata.
NVPER
CASTIGATAE
ET
CORROBORATAE
AVCTORITATIB
VS
Sacre
Scripturz,
Conciliorum,
&
San&orum
Patrum:
atque
illuftrate
quamplurimis
alijs
opinionibus
Theologorum
,
tumantiquorum
tüm
neotericorum.
AVCTORE
F.
MATTHI«
4QVARIO
"DOMI
X1C4AX0,
Regio
atque
publico
Metapbyfrco
im
almo
fludio
SNeapolitauo
.
Ad
Sanáifsimum
in
Chrifto
Patrem
&
D.
N.
SIX
T
V
M
V.
Pont.
Max.
3
VERAT
A
iTae
—
annee
cocer
Apud
Haredem
Hieronymi
Scoti.
1589.
INDEX
lla
IL
MM
ET
QVAESTIONV
M:
QvAB
IN
SECVNDO
LIB.SENTENTIARVM
F.
IOAN
NIS
CAPRÉOLI
THOLOSANI,
cogis
GO
NoIobVNSGOE
NOT
CR.
|
DISTINCTIO
PRIMA:
Q
VAESTIO
IL
TRVM
mundüm
iacepiffe
fit
conclu
fio
demon(trabilis.
^:
Non
implicat
cotradictionem,
aliquod
eris
ab
alio
effe
ternum.
Nullam
cóntradictionem
implicat
ali-
quid
à
Deo
diuerfum
in
effentia
nua
uam
incepiffe,
Contra
hanc
conclu-
d
asrieht
arguit
Scotus,
Aureolus.
Alij
"
quos
recitat
Gregorius
de
Arimino.
Durandus.
Muádum
incepiffe
,
vel
non
femper
fuiffe
fola
fide
tenetur
&
demonftratiue
probari
non
potell.
QVAESTIO'ILI.
Vtrum
creatio
fit
aliquid.
Aliqua
creatio
eft
Deus,&
X
aliqua
creatio
non
eft
Deus.Au
-
teolus;
Gregorius.
Scotus.
Creatio
pafsiue
fumpta
non
eft
proprieloquédo
mutatio,
nec
pafsio
,
licet
per
modum
pafsionis
,
aut
mutationis
fignificetur,
Aureo.
Scotus.
Alij.
:
Licet
eadem
fit
a&io
,
qua
Deus
creauit
,
&
qua
conferuat
res
,
tamen
creatio
actiua
&
conferuatio
actiua
ratione
*-diftinzuuntur;
Aureolus.Gregorius.
Henricus.
Nullum
aliud
à
Deo
poteft
eíie
nifi
creatum
à.Deo.
Au-
reolus.
Nullum
easaliudà
Deco
poteft
in
effe
conferuari
ne
Deo
conferuante.
Aureolus.
Deus
eít
caufanon
folum
creaturz
,
fed
etiam
cuiuflibet
actionis
creaturz
,
quadruplici
nodo
.
Aureol.
Duran-
^
dus.
Alij.
QVAESTIO
ill
«
Vtrum
potentia
creandi
poísit
commuaicari
alicui
crea
tura
.
Nulli
creaturz
commanicari
poteft
potentia
creandi,fieuc
:^€aula
principali
,
neque
ficut
cauíz
,
vel
agenti
inftru-
mentali.
Durandus
contra
cóclufionem;&
rationes
fan
&i
Doctoris,
fimiliter
Scotus
contra
rationes.
Alij
quos.
recitat
Adam.
Potentia
creandi
non
eft
propria
alicui
diuinz
perfona
im
mo
communis
toti
trinitati,
licet
approprietur
aliquali-
ter
perfonis
procedentibus
,
vt
filio.
&
Spiritui
Sancto.
Scotus.
DISTINCTIO
II.
QVAESTIO
II.
Vtrum
angelus
fit
inloco.
Aagelus
non
eftin
loco
nifi
per
contactum
&
applicatio-
nem
fuz
virtutis
ad
locum,
Scotus.
A
ureolus.Gregorius
Durandus.
Angeius
potelt
effe
indifferenter
in
loco
diuifibili
&
indiui
fibili&
poce&
eff:
quandoque
in
nulloloco,X
quando-
quein
conucxo
caeli
empyrei.
Gregorius.
Piures
angeli
non
poffunt
effe
fimulia
eodem
loco.
Gre-
gorius.
Vnusangelus
non
potett
effz
naturaliter
in
diueríis
locis
QVABSTIO.1I
Vtrum
angelus
cempore
menfuretur.
O:nnes
motus
continui
corporum
inferiorum
menfuran-
tur
vno
eodem
tempore,quod
eft
paísio
mocus
primi.
Aureolus.
Gregorius.
In
toto
tempore
continuo
eft
idem
nunc
fecundum
effen-
tiam,fed
plura
nunc
vel
multa
inftantia
diuería
fecundü
rationem.
Aureolus.
Scotus.
Gregorius.
|
Prater
tempüs
continuum
,
qaod
eít
pafsio
primi
motis
,
eft
aliud
tempus
difcretum,nullo
modo
cótinuum.Sco-
tus.
Aureolus.
Nullum
tempus
habet
effe
completum
extra
animam
,
vel
intellectum.
Gregor.Bonauentura.
Alij.
Effe
ipfius
angeli,
&
eius
fubítantia
fecundum
fe
meafura-
tur
zuo
€
nótempore,
aliqua
vero
operatio
angeli
men
furatur
tempore
continuo
,
&
aliqua
tempore
difcreto
,
.
&
aliqua
zternitate
quodammodo
participata.
Sicut
omnium:temporalium
eft
idem
tempus
numero,
ita
omntum
zuiternorum
eft
idem
zuum
numero
,&
illud
ct
fubiectiue
in
angelo
beatiori.
Egidius
de
Roma.Alij.
Durand.
Aureo.
DISTIN-€T-IO-
III
QVAEST1O
L
Vtrum
angeli
indiuiduentur
per
materiam.
Nullus
angclus
eft
compofitus
ex
materia,
&
forma
jpprie
loquendo
de
materia
&
forma.
Aureolus.
Io
fubítantijs
materialibus
&
corporeis
principium
indiui
duationis
eft
materia
vno
cde
;
&
quantitas
alio
mo-
-
do.
Aureol.
Scotus.
Duraadus.
Item
Scotus
.
Aureolus.
Durandus.
Indiuiduatio
aliter
conuenit
angelo
quam
homini.Scot.
-
Angelusunon
folum
fic
ett
immaterialis,
quód
non
eft
ex
materia
&
forma
compofitus,verum
etiam
quia
non
elt
informatiuus
materiz,uec
poteft
vniri
materie
ficut
for
ma.
Aureolus.
Nulla
fpecies
angelica
e(t
de
fz
multiplicabilis
in
plura
in-
diuidua.Scotus.Durandus.
Henricus.
;
QVAESTIO
II
Vtrum
intelligere
angeli
(it
fua
fubftantia
.
Intelligere
angeli
non
eft
faa
fübftantia.Quidam
Godofre
dus.
Adam.
Virtus
intelle&diua
ipfius
Angeli
nó
eft
eadem
cum
eius
cfe
fentia.
Durandus.
Ia
angelis
non
habet
locum
diftin&io
intellectus
agentia
,
&
pofsibilis
ficutin
nobis,nifi
zquiuoceloquamur.Sco-
tus.
Aureolus.Gregorius.
Durandus.
Augeli
nó
omaia
intelligunt
per
effentias
fuas,
fed
per
fpe
cies
generales
&
concreatas.
Henricus.
Durandus.
Alij,
quos
Gregorius
recitat.
Quilibet
angelus
intelligit
feipfum
per
effentiam
fuam,
&
non
per
fpeciem
füperadditam.
Scotus.
Aureolus.
Effentia
ipfius
angeli
eft
fufüciens
principium
quo
angelus
intelligit
Deum
naturali
coguitione;aec
indiget
alia
fpe
cie
fuperaddita.
Scotus.
Aageli
per
eandem
fpeciem
intelligüt
plures
quidditates
,
&
quanto
angelus
ett
fuperior,tanto
per
fpecies
paucio-
res
X
vniuertaliores
intelligit.
Scotus.
Aureolus.
Intelle&us
angelicus
per
eandem
formam
intelligibilem
intelligit
naturam
communem
fpeciei
,
&
omnia
eius
1indiuidua
,
vel
ingularia.
Scotus.
A
ureolus.
Duran
ius.
Non
omnia
illa
intelugit
angelus
fimui
&
in
actujquorum
fpecies
apud
fe
habet,
fed
aliquafic&
aliqua
roa.
Au
reolus,
Gregorius.
Alij.
Augelus
noniatelligit
cum
difcurfu.
Gregorius.
"m
2
DISTIN-
n
esie
e
ry
rt
er
RA
apio
t
Index:
ODÍSTINCILO.
IIM.
'
QVABSTIO
I.
|
Vtrum
angelis
potueiit
appetere
zqualitatém
Dei
ih.
pri-'
mo
inftanti
fui
effe,
vel
fuz
creationis.
ENS
Angelus
in
folis
daturalibus
confidératu$
póte(t'&
potuit
peccare.
Aureolus.
M.
Diabolus
peccando
appetit
qualitatem
Dei
non
fimplici
;
tet
fed.fecundunt
quid,
Scotus;
Anxeols.:
Primdm
peccatum
dibbolrfuitfuperbiaScótus,
—
—
Angelus
malus
non
peetapnee
Pec
potuit
in
primo
inftanti
fii
efeationis
Aureo.Greg.Durandus.
Angelus
malus
ftatim
poft
primum
inftans
fuz
creationis
peccare
potuit,&
peccauit
de
fatcto,Scotus.Greg.
DISIINCIIU
A
Q
VAESTIO
I.
Vtrum
angeli
in
primo
inftáti
fuz
creationis
fuerint
beati
Angelus
in.
primo
inflanti
fuz
creatioais
fuit
beatus
bea-
titudine
naturali,non
aurem
beatitudine
füpernaturali.
Contra
fundamentü
huius
conclufionis,
&
fequentium
arguunt
quidam
Doctores
anglici,
quos.Adam
recitat.
Contra
conclufiones
.
Adam.
Gregorius
.
Item.
Adam
contra
fuppofita.
Augeli
(uam
beautudinem
fupernaturalem
meruerunt.
Poísibile
fuitangelum
mereri
fuam
beatitudinem
in
pri-
mo
inftanti
fuz.
creationis,vel
ftatim
poft
primü
inftans;
Angelus
bonus
poft
primum
actum
charitatis
,
quz
beati-
tudinem
meruit
,
beatus
fuit
beatitudine
vltimata
&
fu-
pernatural.
—...
.
DISTINCTIO.VI
SQ
V
AEST.
I.
Vtrum
angclus
pofsit
moueri
localiter.
Nec
angelus,nec
aliquod
corpus
potet
(eipfum
mouere
lo
caliter
vt
proprie;&
per;femouens,
&
períe
motum
lo-
caliter.Scotus.(sregorius.;
Augelus
poteft
localiter
moueri
à
Íeipfo
de
per
accidens:
Scotus.
Alij.
in
;
i
Angelus
eo
modo,
quoimouetür
localiter,
poteft
moueri
de
extremo
ad.
extremum
per
medium
vult;&
non
per
..me
dium
fi.
vult.
Scotus,
*
Impo$sibile
eft
angelum
moueri
localiter
in
inftanti.
Sco-
tus
.
Gregorius.
DISTLLN..V1I..Q
V
AEST.L
Vtrum
voluntas
demonum
fit
obilinata
in.
malo.
Angelus
beatus
peccare non
poteft,necmale
velle.
Adam.
Liberum
arbitrium
vel
meus
demonis
fic
eft
obftinata
in
malo,quód
non
poteft
bene
velle,nec
peccato
carere;vel
definere
male
velle.
Séot.Duran.Item
contra
probatio-
nes
conclufionis,
Scotus.
Aureolus.
:
QVABSTIO.
II.
Vtrum
angelus
moueat
coelum
,
vel
quodcunque
corpus
per
intellectum
,
&
voluntatem
,
vel
per
aliquam
aliam
potentiam.
Quicquid
angelus
agit,
ad
extra
agit
perintelledtum
&
vo
luntatein,&
non
per
aliam
potentiam
mediam.
Aureo-
lus.
Henricus.Godofredus.
Auctor.
QDISIIN.VIIL
Q
VAEST.I
Vtrum
demones
naturali
virtute
pofsint
cogitationes
hu-.
mani
cordis
cognofcere,
&
vires
fcnfitiuas
immutare.
Nullus
angelus
bonus
,
aut
malus
ex
fola
naturali
virtute
fua
potell
cognofcere
proprie
&
diftincte
cogitationes
,
&
atfectiones
cordis
noftri,
Scotus.Quidam;Alius.Du-
randus.
..
Nullus
demon
fuanaturali
virtute!
poteft
canfare
in
intel-
lectu
humano
quamcunque
cogitationem
vel
actualem
confiderationem
tanquam
caufa
totalis
,
nec
tanquarh
parl
princusqt
,&boc
dire&e
&
immediate,
licet
hoc
pofsit
facereindirecte
&
mediate,
Scotus.
.—
Dzmones
poffuntimmutare
fanrafiam,vel
virtutem
ima-
-
ginatiuam
hominis
.
Aurcolus,
&
Scotus.
DISIINCIIO
VIILIX.
X.
:
nin
VOR
STIO
1
Vtrum
angeli
habeant
corpora
naturaliter
eis
vnita
potif-
fime
caeleftia,
Nullus
angelus
voitur
celefti
corpori
tanquam
forma
fuz
materie.
Aureolus.
|
DISXINGCILO
XI
Q
VABSTIO-I.
Vtrum
angeli
profitiant
ia
cognitione
per
mutuam
locu-
tionem.
'
In
aügelis
eft
logutio£
e
lum
ordinare
conceptum
mentis
fuz
ad
alium
,
ad
hoc
(quód
volimtag
efus
alteriinnore(cac.
Gregorius
.
Du-
randus.
eec
Angelus
loquens
proprie
loquendo,
nihil
de
nouo
caufat
'
i&
Angelo
audieüte;
fed
fanrümmodo
ia
feipfo.
Scocus.
QVAESTIO
II.
Vt£um
angeli
ex
mütuáilluminatione
proficiant,
Vnus
angelus
illuminat
alium.
Durandus.
Di&ailluminatio
fit
fecundum
duo
,
primum
eft
intelle-
Cus
coufortatio
,
íecundum
eft
veriatis
proportiona-
te
capacitatiilluminandi
propofitio.
Durandus.
Au-
reolus.
[I3
Illumipatio
fit
de
rationibus
diuinorum
operum
,
€
non
de
pertinentibusad
deitatem
in
fe
,ficut.de
attributis,
aut
relationibus
,.Aureolus.
DISILNCIIQO.:
XII
Q;.VAESTIO..I.
.
Vtrum
omoium
corporalium
fit
vna
materia
.
ln
coclo
eit
veraciter
&
proprie
materia
j
quz
eft
pars
cor-
poris
coelettis.Duraadus.
Aureolus.Godofredus..
Materia
corporum
ceeleftium
eft
alteris
rationis
à
ma-
eria
corporum
inferiorum,
Durandus.
Aureolus.
Egi-
dius.
Angelum
loqui
Angele'hihil
aliud
eft-qiiam
vnum
Ange-
DISTINCTIIO.
XIII.
QVAESTIQ,
I.
Vtrum
informitas
materiz
przcefíeric
duratione
eius
for-
máatiopem,..
o
55
ZousC]
fis:
Deus
nó
poteíl
facere,
quód
maferia
prima
fit
fine
forma.
Scotus.
Gregorius,
sacuit
UR
Materia
generabilium,&
corruptibilium.ficut
à
qualibet
forma
fubíftantiali
nacuraliter
elt
feparabilisita
à
à
qua
libet
forma
accidencali
eciam
à
quantitate
Greg.
Aurco
lus.Item
ex
dictis
Sancti
Thome,
Nullum
accidens
abfolutum
immediate
inhzret.
materia
prima,
fed
compofito,
vel
fom
fubftantiali
.
Gregor.
Aureol.
-
DISTINCIIO
XIIII.
QVAESTIQ
L.
Vtrum
coelum
agatin
iíta
inferiora
per
motum
fuum.,
Nullum
corpus
agit
nifi
per
matum.
Durandus
.
Omnes
motus
naturales
corporum
inferiorum
coauenien
tes
corpori
vtcorpus
eft
reducunrur
ficut
in
caufam
in
mottüim.corporum
coeleftium,
Durandus.
Henricus.
DISTINCIIO
XV.
Q.VAEST.IQ.I.
*
Vtrum
in
homine
prater
animam
intellectiuam
fit
alia
for
ma
fubftantiais.,
'
In
homineno
eft
alia
anima,quam
anima
rationalis.Qui-
dam
moderni.
In
homine
preter
animam
rationalem
non
funt
ponenda
formz
elementorum
dantes
effe
actu
maceriz.Aureo.
In
homine
non
ett
alia
forma
fubítátialis
preter
animam
intellectinam
dans
effe
actu
fubftantiale.
Contra:
has
conclufiones
arguit
auctor.Scotus.
Aureolus.
DISTINCTIO:I.
Q
VAESTIO
I.
Vtrum
anima
humana
,
vel
aliqua
alia
forma
fubftantialis
fit
aliqua
entitas
realiter
à
materia
diftinQta.
Materia
rei
corporalis
effentialiter
diftinguitur
à
qualibet
forma
fubítantiali.Aureolus.
DISIELN.
-Q.VAESIIO
I.
Vtrum
ante
generationem
compofiti
fubítantialis
prace-
«dat
aliquid
formz
per
generationem
inducenda.
Formz
fübítantiales
non
praeexiftunt
in
materia
actu
fe-
cundum
fe
totas,nec
fecundum
aliquam
fui
partem
an-
teproductionem
compofiti.
Auctor.
Non
eft
inconueniens
etfentiam
alicuius
forma
(nbftan-
tialis
prius
duratione
fuiíle
in
materia
quam
daret
effe
:
compofito
vel
materiz.Scotus.Aurcolus
:
Auctor.
|
DISTIN-
^
:
ladex
QiDISTINCIIO-.
XVHL
QVAESTIO
L
Vtrum
quantitas
interminata
fit
ponenda
.
j
Quantitas
fubíftantig
qua
fubftantia
dicit
formaliter
quan
ta
eft
accidens,
&
nullo
modo
fub(tantia.
Ocham.Au-
reolus.Adam.
Quantitas
eft
(ubie&tum
aliorum
accidétium
corporalium
&
abfolutorum
inhzrentium
fubl(tantiz.
Aureo.Scot.
Quantitas
dimenfiua
poteít
acquiri
,&
deperdi
in
fubítan^
tia.
Gregorius.
Eadem
quantitas
numero
poteft
per
efentiam
quandoque
eife
maior,&
quandoq;
minor,&
hoc
poteft
contingere
.
perrarefactionem
&
condenfationem.
Sco.
Aliqua
quantitas
poteft
dici
interminata
,
&
aliqua
non:
Aureolus,
Gregorius
.
i
Nulla
quantitas
dimenfiua
fic
ponenda
eft
interminata,
gy
prazcedat
formam
fubftantialem
in
materia
&
posit
fta
.,refüccefsiue
cum
diuerfis
formis
fubftantialibus
&
ter-
4-
minari
diuerfimode
fecundum
quod
requirunt
diueríe
form
fubftantiales.
Gregorius,
Auctor.
Diméfiones
quantitatiug
aliter
poflunt
dici
interminate,
in
homine
quam
in
alijs
compofitis
ex
materia
&
forma
fubítaatiali
.
D
L
Srl
N.-XIX
:QVAEST.I
Vtrum
ex
minima
parte
cofte
,
vel
ex
minimacarne
Adz
potuerit
forinar
corpus
Euzfineadditione
materix
exterioris.
Eít
deuenire
ad
tam
paruam
carnem,
vel
ad
tam
paruum
os
vel
ofsts
partem,
g»
non
poteft
naturaliter
efle
minor
faltem
feparabilis
,
&
per
fe
exiftens.
Scotus.
Corpus
Euc
tantum
&
tale,
quantum
&
quale
fuit
in
fua
formatione
fieri
de
coíta
Ade,
aut
de
aliquo
minimo
.
'ofsis
vel
carnis
abfque
additione
materiz
non
fuit
pof-
fibile.
Quidam:
Durandus.
'
Di15.LIN
XX
QVABESIT-L
Vcrum
in
ftatuinnocentiz
virgines
peperiffent
duntaxat
predeítinatos.
Ia
ttatu
innocentiz
fuiflet
generatio
per
coitu
m.
In
ftatu
innocentiz
coitus
coniugalis
non
foluiffet
totali-
ter
virgiaitarem;
fed
quo
ad
aliquid,
Durandus.
In
ftatu
1nnocentiz
non
omnes
qui
nunc
funt
electi
nati
fuiffent,&
multi,qui
nunc
funt
damnandi
nati
effent,li-
cet
tunc
non
damnarentur
Scotus.
DISTIN.XXI..
QVAEST.I.
Vtrüm
homo
in
ftatu
innocentiz
potuerit
peccare
venia-
liter.
Non
fuit
pofsibile
hominem
duráte
ftatu
primo
ianocen-
tiz
peccare,
Aureolus.
:
DIS5IIWN.XXI.
.Q.VAESI.I.
Vtrum
alicui
creatura
potüerit,
vei
pofsit
conferri,
quód
fit
impéccabilis
per
naturam.
Impofiibile
eit
aliquam
naturam
rationalem
factam
,
vel
factibilem
effe
umpeccabilem
per
naturam
.
Durandus.
:—
Alij,
Aureolus.
Dis5TIN.XXIL.:
QVAEST.
I.
Vtrum
in
ftacu
innocentie
Ada
videcic
Deum
per
effentia.
Primus
homo
iJeum
per
effentiam
non
vidit
fecundum
communem
ftatum
iilius
vitz.
Adam
in
primo
ftatu
videbat
feu
cognofcebat
Deüm
qua
dam
altiori
cognitione
quám
aliquis
purus
viator
poft
peccatum
communiter
videat.
Duraadus.
Scotus.
Adam
ia
ftatu
primo
non
folum
cognofcebat
Deum
per
fpeciem
immediateà
Deo
imprellam,immo
per
fpecies
à
rebus
creatis
acceptas
.
DISTIN.
XXIII
QVAESI.I.
Vtrum
liberum
arbitrium
fit
poteutia
pure
paístua,
Liberum
arbitrium
eít
quzdam
potentia
animz
in.
nobis.
Quidam.
Durandus.
'
Liberum
arbitrium
eft
vnica
potentia,&
nou
multz.
Dur.
Liberum
arbitrium
non
elt
potentia
cognolcitiua,
fed
ap-
peutiua,
Darandus.
Liberum
arbitrium
eit
ipfa
eadem
potentia,quz
dicitur
vo
lurtas,
&
noneit
potentiaà
voluntate
realicer
diítin-
&a.
Durandus.
Quidam.
Godofredus.
Bernardus,
Au-
reolus.
Liberüm
arbitrium
feu
voluntas
non
eít
poterítia.purepaf
fiua,
immo
eft
a&tiua
&
motiua.
Aureolus
.
Adam.
Du-
randus.
.
P5.
DISTINCTIO
.:.XXV.
!
QV
AE:SSPEQ..
1.
Vtrum
voluntas
feu
liberum
arbitrium
ab
aliquo
exterio«
ri
moueatur
ad
fuum
actam.
|
Voluntas
mouetur,vel
moueri
poteft
ab
intelle&u.Scotus
Alij.
Henricus
.
x
Voluntas
poteft
moueri
ab
aliquo
exteriori.
Scot,
Henric.
Solus
Deus
poteft'mouere
voluntatem
ad
exercitium
füi
actus,
ficut
principium
eéxterius.Herueus.
Adam.
Greg.
DISTIN.
XXVI.
Q.
V
AEST.I.
;
Vtrum.gratia
fit
virtus.
Gratia
differt
realiter
à
virtute.
Scotus
.
Aureol.
Durand.
Item
contra
probationes.
Aureolus.
Gratia
non
eft
fubiectiae
in
aliqua
potentia
animz
,
fed
in
effentia
animz.Scot.Durandus.
DISTIN.XXVIL
QVAEST.IL
Vtrum
habés
gratiam
poísit
de
condigno
mereri
gloriam.
Exiílens
in
gratia
poteft
per
illam
mereri
gloriam
de
con-
digno.Durandus.
DISTIN
XXVII.
QVAEST.I
Vtrum
homo
fine
gratia
pofsit
precepta
legis
implere.
Homo
poteft
multas
veritates
cognofcere
fine
gratia
há-
bicuali
gratum
faciente,
Durandus.
Gregor.
Licet
homo
abfq;
gratia
habituali
pofsicin
aliquas
bonas
volitiones
&
actiohes
naturz
fuz
proportionatas
,
non
tàmen
in
omnes
,
nec
poteft
fine
gratia
habituali
in
ali-
quod
bonum
velle,aut
agere
(upernaturale,fcilicet
me-
ritorium,
nec
poteft
fineauxilio
Dei
fpeciali
in
aliquod
bonum
velle,
aut
agere,
fiue
fit
naturale
fiue
fupernatu-
rale.
Contra
hanc
arguunt
multi,
quos
recitat
Gregor.
Homo
pro
ifto
flatu
non
poteft
fine;
gratia
habituali
im-
plereomnia
przcepca
legis
diuinz
perfecte,
poteft
tamé
fine
gratia
habituali
implerealiqua
&
imperfe&te;nullo
tameu
modo
perfecte,
aut
imperfecte
poteft
ea
implere
fine
auxilio
Dei.
Auctor,
Nullus
homo
in
przfenti
ftatu
poteft
fine
habituali
gratia
vitare
omnia
&
fingula
peccata
mortalia.
Durand.Scot.
Gregorius.
:
-Nullus
homo
exiftens
in
peccato
mortali
poteft
fe
ad
gra-
tiam
habitualem
fufficienter
przparare
fine
Dei
auxilio
Durandus.
DISTINCTIO
XXXIX
QVAESTIO
1
|
Vtrum
homo
ante
peccatum
per
liberum
arbitrium
&
fue
naturz
vires
przcife
abfque
alio
auxilio
Dei
fpeciali
fue
rit
fufüiciens
ad
agendum
aliquem
a&um
moraliter
bo-
num,
feu
vere
Ee
n
&
virtuofum.
Primus
homo
fuit
creatusin
gratia
gratum
faciente.
—
Primus
homo
in
ftatu
innocentiz
potuit
fine
gratia
habi-
tuali
agere
actum
moraliter
bonum
fecundum
omnem
circunítantiam
neceffariam
ad
talem
bonitatem
.
Primus
homo
in
ftatu
iunocentiz
non
potuit
fine
gratia
habituali
exercere,
vel
agere
actum
vitz
zternz
qeri-
torium.
Primus
homo
in
ftatu
innocentiz,
non
potuit
fine
fpecia-
li
metione
Dei
agere
actum
moraliter
bonum,
aut
pro-
prie
&
perfecte
rectum
,
&
virtuofum
fecüdum
omnem
circunítantiam
debitam,
&
neceffariam
tali
a&ui.
Greg.
Alius
contra
Gregorij
concurrens.
:
DISTINCTIO
XXX
Q
VAESTIO
I1.
Vtrum
defectus
,
quos
fentimus
in
bonis
,fint
poena
pro
peccato
Adz.
Mors
&
alij
defectus
corporales
,
&
fpirituales
vno
modo
fun:
poeaz
&
effe&us
peccati
,
&
alio
modo
(unt
natu-
rales
homini.
Durandus.
Aliqui
defectus
in
nos
per
originem
venientes
habentra-
tionem
culpz.
Durandus.
Alij.
Peccatum
originale
non
poteft
dici
proprie
habitus
pofi-
tiuus
per
modum
quaiitatis,aut
alicuius
forma
abíolu-
te
incltpatiuus
ad
malos,
&
vitiofos
actus,
Greg.
4n
peccato
originali
et
aliquid
quafi
materiale,
fcilicet
t3
cencue
itt
aret
s:
A&io
duplex
6
Lib.II
potuit
produxiffe
iftum
müdum
nouiter
creatum
ab
eter
no,confequens
includit
contradictoria.
Et
confequentia
patet
faltem
vt
nunc,quia
termini
antecedentis,
&
confe-
quentis
conuertuntur,
vt
nunc
,
&
ambz
funt
propofitio-
nes
fingulares.Tertio.
Si
Deus
potuit
produceret.b.rofam
b
eterno:aut
antequam
produxit.
b.aut
qfi
produxit.b.
aut
poftquam
produxit
b.potuit
hoc.Et
fit.birofa
hodie
pro-
duc&ta.Non
poteft
dici
y
ante,quia
tunc
fequitur
gp
in
ali-
uo
inftanti
hoc
potuit.Sed
hoc
confequens
ett
impofsi-
bile,quiatuncin
hoc
inftanti
poffet
idem
facere
fcilicet
(
ubita
uel
fuc
producere.b.ab
eterno.Nec
poteít
dici,
quód
tunc
quado
ceffiua
Cxeg.
ubifu-
prius
produxit.b.quia
accipiatur
illud
inítás,
&
fic
prefens
inftans.fequitur
g
poteft
ab
eterno
producere.b.
quod
eft
falfum.tum
quia
hoc
non
potelt
per
aliquam
astionem
fu
bitam,nec
fuccefsiuam
.
tum
quia
Deus
non
poteft
facere
preteritum
non
fuiffe.igitur
non
poteli
facere
nó
prateri
tumante.a
fuiffe
ante.a.&
per
idem
patet,g
nec
poftquam
produxit.b.potuit
ipfüm
ab
eterno
producere
Quarto.St
aliud
à
Deo
potuit
effe
ab
cterno.fequitur
qp
aliquod
con
ingens
potuit
efle
neceffe
effe.confequens
eft
fallum,
quia
omnequod
poteft
effe
neceffe
effe,fuit
neceffe
ele,
&
fi
fuic
cit.Igitur
fi
aliquod
coatingeus
potui:
effe
necelle
cile.ali
quod
contingens;eft
neceffe
effe.
Quod
confequens
implt
cat
contradictionem.confequentia
probatur,
quia
omnis
alia
res
à
Deo
eft
contingens.Si
ergo
aliqua
huiufmodi
po
tuit
effe
ab
eterno,ponatur
q.
fuerit
ab
eterno.tüc
fic-Hac
res
fuit
abetecao.ergo
non
potuit
annihilari
à
Deo,quin
prius
fuerit
tempore
infinito.
igitur
per
tempus
infinitum
fuit
independens
à
Deo,&
non
pofsibilis,non
effe.
igitur
tempore
infinito
fuit
neceffe
effe,&
vltra.igitur
fuit
necel-
fe
effe.Si
1gitur
antecedens
eft
pofsibile,&
confequeas.Pri
ma
confequentia
probatur;quia
fi
potuit
annthilari
ita
9p
prius
non
fuerit
tempore
infinito.igitur
dato
inítanti
an-
hilationis
non
przceísiffet
niii
tempus
finiti,
in
quo
fuií-
fet,&
per
confequens
non
fuiffet
ab
«cerno,
quod
eft
op-
pofitum
antecedentis.
Alix
confequentiz
funt
fatis
euide
pra
in
princi-
t€s.Quinto.Non
eft
nunc
pofsibilealiam
rem
à
Deo
fuit-
pic
qucftionis
f;
3b
ccerno.gitur
nec
hocfuit
pofsibilexantecedens
pro-
batur,quia
fici
eft
1mpofsibile
1llud,
quod
fuit
ante
hoc,
non
fuiffe
ante
hoc
inttaus
fic
eft
impofsibile,
vtid
quod
non
fuit
ante
hoc
inftans,fucrit
ante
hoc
iníftans,
&
eode
modo
ett
impof(sile,vt
id
quod
non
fuit
ab
eterno
,
fuerit
ab
zterno.Confirmatur.
Quia
omnis
propofitio
mere
de
pizterito,fi
eftvera
eft
neceflaria,
&
per
confequens
fua
oppofita
e(t
impofsibilis
refpectu
illius
inftaatis:cuius
illa
eit
vera:confequentia
vero
patet;quia
ficut
in
hoc
inftanti
-
quelibet
calis
fingularis
de
preterito:hoc
non
fuit
ab
eter
no,quzcunque
alia
resà
Dzo
demon(traretur
ett
vera,
&
neceffaria,fic
&
in
quolibet
inftanti
preterito
quod
fuit:
aut
pofsibile
fuit
effe:ipía
fuiffet
vera,&
conzequens
necef
faria;&
fua
oppefita
impofísibilis,
fi
fuiffet
formata
:
cum
igitur
in
nullo
infanti
fuerit
pofsibile
aliquam
talem
effe
veram.hoc
fuit
ab
cterno.quodcunque
aliud
à
Deo
demo
ftraretur.
fequiturautem
in
nullo
inftati
pofSibile
fuit
iftà
idem.
ubi
(u.
£e
vcramagitur
nop
fuit
pofsibile
ipfam
effe
veram.
Sex-
era
art.
3.
to:
Nam
fi
conclufio
fit
vera,
fequitur
q;
fuit
pofsibile
effe
magnitudinemiafinitam.coníequens
eft
falfum
;
ficut
de
multitudine.tener
confequeutiaquia
tunc
Deus
potuiffec
qualibet
diecreaffe
vnum
lapidem
cubitalem
;
&
priori
vniuifleInfiaiti
autem
lapides
cobitales
non
eft
dubium,
quin
conftituerent
magnitudinem
infinitam
actu
.
Septi-
mo.Quia
fequeretur,q
Deus
potuiffet
facere
vnum
trian-
gulutn
infinitum.hoc
autem
implicat
contradidionem
.
Quiaex
quo
effet
triangulus:haberet
latera
conftituentia
-
angulos,&
per.confequens
terminata
ad
aliqua
puncta,ac
per
hoc
effent
finita;St
autem
effec
infinitus
;
oporteret,
g
fua
latera
effent
infinita;
&
fic
latera
illius
"trianguli
effent
finitaj&
infinita,quod
implicat
contradictionem.Sed
pro
batur
confequentia
dupiiciter.
Primo
quia
qualibet
die
potuiffet
feciffe
vnum
triágulum,
&
qualibet
die
maiorem
facto
triangulo
przcedenu
fecundum
aliquam
quantita-
tem,
&
fecundum
hoc
hodiernus
triangulus
effet
infini-
'tus.nam
contineret
in
fe
infiaities
quantitatem
determi-
nati
cxceffus.Secundo
probatur
cófequentia;quia
potuif-
«let
ab
zterno
feciffe
vnum
triangulum
:
deinde
qualibet
&
7
cud
KE
Sententiarum
die
ad
quantitatem
vnius
cubiti
eius
latera
augmentaffe:
quo
pofito
nunc
effet
infinitus.fimili
modo
potiet
proba-
ridecirculo.
Nam
ficut
Deus
potuiffet
ab
zterno
feciffe
coelum
empireum.ficut
qualibet
die
retenta
eadem
finita
fecundum
fpeciem;fic
concauum
,
&
connexum
potuiffet
fecundum
determinatam
quantitatem
augere,
X
fic
nunc
effet
infinitum
in
concauo,&
connexo,
quod
implicat
ma
nifeite
contradictionem.O
auo.
Poteít
argui
per
auctori
tatcs
fanctorum.Nam
Ambro.in
exa
meroon
dicit.Quid
tà
inconueuiens
eft
,
quam
g
eternitas
operis
coniungatur
eternitati
Dei.Irem
Damaflib.1.
Creato
ell
ex
Dei
volun
tàte
opus
exiltens
,
€
non
coeternum
eft
cum
Deo
,
quia
non
aptum
natum
eít,
quod
ex
non
ente
ad
effe
deducitur
cocternum
efle
ei,quod
(ine
principio.
&
femper
eft.
Si
igi
tur
nullum
opus
Dei
eft
aptum
natum
,
vt
íit
[coeternum
fequitur
g
nullum
opus
Dei
potuit
effe
ab
eterno.
Item
Augult.dicit
contra
felicíanum
diffiniés
creaturam.
Crea
tura
eit
animal
ex
eo
g
adhuc
noa
efl,
aut
al.quando
non
fuit
rei
cuiuflibet
corruptibilis,quantum
in
fe
eftper
om-
nipoteatis
Dei
voluntatem
facta
fub(tantia.
Ex
quo
patet
g»
cuiuslibet
creature
non
effe
przcefsit
cffe.
Irem
Hugo
de
facramentis
lib.
1.dicit.Dei
omnipotentis
virtus
ineiti-
mabilis
non
poterat
aliud
prater
fe
habere
coeternum.Ar
guit
etiam
Durandus
volens
probare,
q
repuguat
motui,
&
cuilibet
creaturz
fub
motu
fuiffe
ab
eterno.
Ec
arguit
fic
primo.Ia
quibuícunque
eít
dare
primum,
vltimum:
illa
neceffario
funt
finita
fed
in
reuo;utionibus
coeli
acce
ptis
feu
prateritis,quz
funt
pra
teritz
,
vel
effe
potuerunt.
necetie
eit
iare
prima
reuolutione
,
&
vitimá;ergo
necef.
farro
pezcefferuat
reuolutiones
finitz
,
&
oc1infinitz.
Sed
motus
conítans
ex
reuolutionibus
finitis
quantitate,
&
numero
non
pót
effe
ab
zterno,igitur
&
c.Maior
patet,
fed
minor
probatur
,
quia
in
oibus
prztericis
reuolutionibus
fuit
ordo
durationts:ità
p
nunquam
fuerüt
plures
fimul:
fed
femper
vna
poít
alia
1a
poft
fumendo,vel
v
na
ante
alia
in
ante
fümédo.ergo
cü
quzlibet
accepta
fit
&
o€s.ex
quo
qualibet
&
oés
füntprateritz,
X
prius
neceffario
fuerunt
piefenteszAut
ergo
eft
accepta
aliqua
antequam
nulla:aut
non.Si
fit
accepta
aliqua
antequam
nulla:
habetur
propo
ficum;quia
illa
erit
prima,
nunc
vero
eft
dare
vitimam
ac-
ceptam
fcilicet
hodiernam,igitur
&c.
Si
vero
non
fit
dare
aliquam
reuolutionem
antequam
nulla
fit
accepta.Con-
tra.
Anteomnes
coniunctim
acceptas
nulla
fuit.perinde
autem
eftg
ante
omnes
có
iunctim
acceptas
fuerit
aliqua
alia
ab
omaibus
coniunctim
acceptis
,
&
g
ante
quamli-
bet
accepta
fueric
aliqua
alia;
quia
non
femper
fuüpt.
acce-
pte
nifi
quodam
ordine
vnaante
aliam
,
&
nunquam
plu-
res
fimul.ergo
nofunt
accepta
uifi
fit
accepta
aliqua,quz
includat
omaes
.
alioquin
inter
omnes
coniunctim
acce-
ptas
non
effet
ordo.Et
confirmatur
.
Quia
in
poft
fumen-
do
aon
e(T2nt
accepte
omnes:
nifi
effet
aliqua
claudés
om
nes.igitur
necin
ante
füumendo
.
Secüdo
probatur.
eadem
miaor.Aut
inrer
reuolutiones
prateritas
fuit
aliqua
reuo
]utio
,
à
qua
hodierna
reuolutio
diftat
in
infinitum
,
aut
non.
Si
ficilla
fuit
neceffaria
prima
,
quia
non
potett
elle
maior
diftantia
quam
infinita.Si
non,ergo
nà
pracefferüt
infinitx
reuolutiones,quia
quanto
plures
przceflerunt
tà
to
eit
mator
diftantia
alicuius
illarum
à
reuolutione
ho-
dierna.fi
EO
à
nulla
illarum
diftat
reuolutio
hodierna
in
infinitum,
fequitur
q»
nó
przceflerunt
infinitz
reuolutio-
nes.Et
fic
quicquid
detur:femper
fequitur
;
qj
nullo
mo-
do
potuerunt
przcefsiffe
reuolutiones
infinite
.
Secundo
arguit
qp
generatio
nO
potuit
effe
ab
eterno.
Quia
fi
effet
pofsibile
generationem
fuiffe
ab
eterno:
hoc
maximé
fuif-
fet
ponendo
virum,&
mulierem
creatos
ab
eterno
in
per-
fecta
quantitate,&
virtute
generandi,
fed
illo
modo
non
fuit
pofsibile,ergo
nec
quocunque
alto
modo.Maior
pro-
"
batur;quia
fi
alio
modo
fuiftet
pofsibile
geucrationé
tuif-
fe
ab
etermo.ponendo
videlicet
o€s
homines
fuiffe
geni-
tos
quemlibet
ab
alio
priore,&
fic
femper
ita,vt
non
eflet
deuenire
ad
aliqué
creatü
&
non
genitum.
fi
inquam
hoc
modo
fuit
pofsibile.fimiliter
pofsibile
fuiflet
primo
mo-
do;quia
homo
creatus
ab
eterno
coextitiffet
cuilibet
gent-
to
homini
&
omnibus.
Btideo
fecundum
ipfum
potuit
-
generatio
fuiffe
quandocunque
potuit
fuifse
fecundum
alios;
Idem
Grego
ubiiupra
ara
Ambrofius,
Dama.ce*
Augu.
c1.
Hugo.C,le,
Eurer
d
voee
NURÓRR
e
e
men
|
Diftinct
7L.
alios
&
fic
patct
maior.Minor.
vero
probatur,quia
homo
gcuitus.ab
eteruo:aut
prius
fuiffer,&
pofterius
genuitlet,
&
fic
generatio
non
füitfet
ab
xterno:
aut.
non
prius
fuif-
fet,quam
genuiffet
,
ícd
mox
vt
fuiffet
genitus;
genuiffet,
fed
hoc
non
potett
effe.Probo,quia
agens
per
motum
pra
exiftit
termino
motus
non
folum
natura.
fed
duratione.
fed
generans
agit
per
motüm
alterationis;cuius
terminus
extrinfecus
eft
generatio.ergo
homo
generans
neceffario
praexittit
generationi.non
folum
vni
fed
omni.nec
folum
natura:fed
duratione.
Et
fic
geüeratio
non
potuit
effe
ab
s&terno,quia
nihil
przcedit
eternum
duratione.
Conclu-
dit
autem
hzcratio
non
folum
de
hac
genesatione,
vel
de
illa,(ed
de
zeneratione
(i
mpliciter.fi
bene
aduertatur
,
qa
quodlibet
geaerans
precedit
omnia
genitaab
eo
etiam
coniunctim
accepta.Item,
Illud
quod
eft
deratione
geni
ti
conuenit
omnt
genito
non
folum
per
fe
accepto;fed
có
iunctim
cum
aljs.Sicut
quia
deratione
medi;
eit
,
o
fit
in-
-
ter
extrema
couenit
omni
medio
no
folum
per
fefumpto,
fed,
omnibus
fimul
fumptis.Nuncautem
ita
eft,
gy
de
ra-
tione
geaiti
per
motum
,
vel
alterationem.
precedentem
eít,g
fequatur
duratione
gererantem:ergo
hoc
conueait
omnibus
genitis
fimul
fumptis.(ed
hoe
non
poffet
effe
po
nedo
generationé
ab
aterno.igitur
&c.Ex
predictus
videt
quód
conclufio
fecunda,
&
tertia
minus
beue
fint
pofitz.
Quitlia:
T.
alio.Hoc
enim
ex
partefui
non
habet
nifi
non
effe,
cá
to-
tum
efle
fuum
adalterum
dependeat.Et
quod
ineít
alicui
ex
fe
ipfo;naturaliter
prxcedit
quod
illud
ineit
ei
ab.
alte-
ro.Etideo
fuppofito,g
coelum
fit
ab
cerno.
adhuc
tamé
verum
eft
dicere,g
fit
ex
nihilo;vt
probat
Auic.
Hzc
ille.
Sed
cótrahunc
modü
loquendi.
g»
creatura
prius
natura
Íe
vel
ex
natura
fua
naturam
no
deitruit,fed
fupponit
,
vel
ponit.non
ens
aüt
vel
nihi!
naturá
deftruit,
ergo
impoísi-
bile
eft,g»
aliqua
res
ex
natura
fua
fit
non
eus
vel
nihil.
Se-
cundo;quía
fi
hoc
effet:ob
hoc
maxime
videretur
,
g
res
de
natura
fua
non
eft
ens,íed
hoc
nó
debet
mouere,
quia
aliud
eft
dicere
naturam
rei
non
habere
effe
de
fe,&
habe-
re
defe
non
effe.Primum
enim
iftorü
verü
eft.Secundum
ante
eít
falfum
&
impofsibile.Arguit
Greg.
€t
de
Arimin.
quia
fi
creature
ex
fe
conueniret
nó
effe,
&
fi
ex
fe
effec
no
primo
ens;à
nullo
poflet
fibi
conuenire
effe;
nec
ab
alio
poffet
effe
ens.ficut
quia
diameter
eft
ex
feiacommenfura
bilis
coftz
fui
quadrati;
nullo
alio
poffet
fibi
eie
comme
furabilis,
Secundo
.
Quia
licet
cuilibet
creature
aon
ex
fe
conueniat
effe,
&
licet
nulla
creatura
à
fe
&
ex
fe
fit
eüs,tü
ex
talibus
negatiuis
non
inferuntur
ille
affirmatiug.Nec
ét
poteit
concludi
g
non
effe
prius
ordine
nature
conueniat
/
X
f
:
2
.-.2
Vtrum
crea..
it
non
ens
quam
eas
arguit
Dur.1.dicens,
g»
nó
intelligit
&t
prius
non
qualiter
hocpofsit
elfe
verum.
Quia
quod
ineft
alicui
ex
ens
quam
ens.
:
v
-.
.,
Dutandi
ratio
creaturz
quam
effe.
Ad
primum
Duran.dicitur,g
aliquid
ge;
ogenditur
C
Vantum
ad
tertium.arciculü
poneadz
funt
ad
obie
ineffe
alicui
ex
fe
pot
tripliciter
intelligi.
Primo
modo;qa
nihil
uziexe,
&a
relponfiones.Et
quidem
ad
primum
dicerent
fu
Deus
eóotinue
fluit
in
efTc
xc
rum
Gtreg.de.
Ari
mino,
vbi
1
pra
art.
3.
füinentes
mundü
no
incepitle,
q
licet
de
omni
producto
aliquando
fit
verum
dicere,g
producitur,non
tamé
opor
tet
q.de
illo
fit
aliquando
verum
dicere.
hoc
nunc
primo;
producitar,vel
y
hoc
nunc
producitur,&
prius
non
pro-
ducebatur,vel
quod
cuiuslibet
talis
fit
darealiqued
nunc
traüfieas:in
qao
primo
producitur,vnde
S.
Th.de.
potétia
Dei.q.5.art.14.in
fol.vlt.
fic
dicit.
Operatio
qua
Deus
pro-
ducit
res
in
efle,non
eft
fic
intelligeada,(icut
operatio
ar-
tificis,quz
facit
arcam,
&
poft
defcrit
eam
,
fed.
gy
Deus
continue
iafluat
cfle,vt
dicit
Aug.fuper
gencfim
ad
litte-
ram.
Vnde
.non
oportetafsignare,
aliquando
1nftans
pro-
du&tionis
rerum
antequam
productz
nó
fint:nifi
propter
fidei
füppofitionem.
ue
ille.
Diceretur
igitur
gp
talis
res
eterna
continue
producitur,
[zd
in.nulio
nunc
tranfeunte
primo
producitur,fed
eít
in.
continuo
produci.
Hoc
enim
dicit
non
effe
inconuentens
S.T
h.de
potentia
Dei
q.3.
art.
3.ad
(extum.Non
effet
(inquit)tacoueniens
dicere,g
ficut
aer
quamdiu
lucet
illuminatur
fole.
ita.creatura
quam-
diu
habet
effe,fiat
à
Deo,
vt.ét
Aug.
dicit
fuper
genetim
ad
literam.Haec
ille
Tuncad
primam
1mptobationem
huius
dico,
talis
creatura
diceretur
permanés;ficuclumen.cau
fatum
in
aereà
candela,vel
ab
aliquo
lucido
quieto,
&
im
mobiliquia
tota
fimul
effet,nec
aliquid
nouum
potifsimé
ad
fui
integritatem
pertinens
acquireret
-
Nec
effet
conti-
nue
alia,&
alia,eo
modo
quo
fuccefsiua
perdunt
vnà
par-
te,&
acquirüt
alia:fed
eflet
connue
eadem.
ficut
opera-
tio,qua
influitur
fibi
effz
à
Deo
eft
cadem
non
variata.Co
uy
Cordat
Greg.de
Arimi.ponens
duas
propofitiones.
Prima
eft.Polsibile
eit
aliquam
rem
fimul
cum
caufa
fieri
à
Deo
iu
aliquo
nunc:necaliquid
eius
tunc
incipere
effe.Secun-
da
eft.Pofsibile
eft
aliquam
rem
totam
fimul
fieri
à
Deo
fi
ne
mutatione
aliqua
fubita,vel
fueceísiua,&
exemplificat
deluminecaufáto
à
lucido
quiefcétein
diaphano
manen-
te
per
tethpus
in
eadé
difpofitione.Et
ex
iftis
infert,gp
crea
tuta
quandiu
habet
effeab
alio
,
&
non
de
aliquo
femper
Vbi
fupra
q-5
creatur,Hoc
etiam
cócedit
Dur.vt
poft
dicetur
.
Similiter
fecunda
imptobatio
ibidé
pofita
no
valet.Dico.n.
q
tunc
fieri,&
conferuariidé
effent.
ficuc
&
nunc
crearià
Deo
&
con(eruari
idem
dicüt
1n
recto
f.relationem
dependentiz
ad
Deü,licetin
obliquo
dicant
habitudines
ad
diuerfa.
Et
cü
hocimprobatur.Dico
ad
primü,g
creari
dicitur
produ
ci
de nó
efíc
ad
efTe,no
g
ly
de
dicat
ordinem.
durattonis;
&
prioritatis
ipfius
non
efle
ad
effe:fed
folum
ordinem
na
tur.
Vnde
S.
1
h.1.fen.dif.5.q.2.ar.2.fic
dicit
Cum
dicicur
aliquid
effe
ex
nihilo
remaaet
ordo
affirmatus
ad
nihil:
fed
aliquid
habet
ordinem
ad
nihil
dupliciter
f.
ordinem
temporis
&
ordiné
nature.
Ordiné
temporis
,
eo
gv
prius
fuit
non
eus,&
poftea
ens,X
hoc
nulli
eterno
conueütt
or
dinem
natura
,
quando
aliquid
habet.
effe
dependen;
ab.
cóuenit
ei
in
primo
modo
dicendi
per
fe.
ficut
exiftens
de
ratione
illius.
Secundo
modo
,
quia
conuenit
ei
in
modo
fecundo
períeitatis
tanquam
propria
paísio
per
fe
confe-
quens
naturam.
Tertio
modo;quia
couenit
ei
quafi
in
ter-
tio
modo
perfeitatis
ideft
dà
confideratur
foi,
&
folita-
riü
remotis
omnibus,qua
fibi
coueniüt
ex
caufis
extrinfe
cis.Hoc
aüt
tertio
modo
no
effe
couenit
per
fe
omni
effen
tiz
creatz.
Tunc
ad
formá
argumenti
df
;
y
maior
ett
vera
loquendo
dely
ex
fe,vel
per
fe
primo
modo
vel
fecüdo
fal
fa
eit
aüt
fi
intelligatur
dely
ex
fe
tertio
modo.Illud
enim,
quod
conuenit
naturz
ex
fe
tertio
modo
poteft
naturam
deitruere
quantum
ad
effe
actualis
exiftétiz,&
omnia
que
naturz
funt
accidentalia,licet
non
tollat
ab
ea,
ea
quz
1n-
funt
fibi
per
fe
primo
modo
velfecundo.tüc
eft
in
propo-
fito
denen
elle
refpectu
naturz
creatz
.
Ad
£m
dicitur,
c
confequentia
non
valet;quia
illa
caufa
quz
ibi
afsignacur
n-eft
totalis
caufa;fed
illa
quz
afsignata
eít,quia
f.no
effe
couenit
cuilibet
aaturz
creata
1n
tertio
inodo
perteitatis.
Ad
primum
Greg
negatur
confequentia
vel
conditionalis
Sotuitur
ra:ío
ibidem
a(lumpta:
fi
intelligatur
de
perfeitate,de
qua
loqui
o
rad
&
actie.
mur.ft
aüt
inteiligatur
de
perfeitate
primi
vel
fecundi
mo
di
non
eft
contra
nos,quia
non
dicimus
c
aliquo
illorum
modorum
non
efle
per
fe
conueniat
naturz
creatz
,
yt
di-
&umeít.
Quiaautem
adducitur
de
diametro
non
eft
ad
propefitü,quia
incommenífurabilitas
illa
couenit
diame.
tro1n
fecundo
modo
perfeitatis.
Ad
fecundum
refponde-
tur.ficut
ad
fecundum
Dura.
quia
nos
non
inferimus
illas
afürmariuas
ex
illis
negatiuis
,
fed
ex
alia
radiceíf.ex
hoc
principio.
Omne
quod
ineft
alicui
folitarie
confiderato
in
eít
ei
per
fe
vel
exfein
tertio
modo
perfeitatis
.
Iftis
igitur
inftautijs
fublatis.dico
qp
in
tali
creatura
,
quz
poneretur
fuifle
ab
eterno,creatio
diceretur
productio
illius
de
non
effe
ad
effe
modo
predicto
fine
quacunque
inceptione
ef-
fendi.Eadem
aüt
productio
diceretur
conferuauo
inquan
tum
elt
concinuatiua
effe
prxhabitiita
g
creatio
,
&
con-
feruatio
non
different
niii
penes
habitudinem
ad
diuería
creatio
enim
refpicit
non
effe
cenfequens
creaturam
in
ebur
A
EM
LE
:
-
tali
apritudine,
&
conferuatio
refpicit
menfuram
przce-
een(eruatie
dentem,in
qua
creatura
habuit
efse,&
dicit
habitudinem
ad
illam.Similiter
ad
[(ecundum
ibidem
pofitum
cotra
hoc
dicitur,g
licet
aliquod
fieri
no
fit
conferuari:
non
tfi
ideo
fequitur,g
nullà
fieri
fit
conferuariaut
g
fieri.
&
confer-
uari
vbicuaque
reperiantur
fint
res
totaltter
diueríz
,
fed
fequitur
g
differat
ratione.ficut
nonfequitur,
Aliquaani-
ma
fenfitiua
non
eít
intellectiua.igicur
vbiidem
habet
ani
mà
fenfitiua,&
intellectiua,anima
lenfitiua
diltert
realiter
abintellectiua
Teraum
fiwilitex
quod
ibiadditur
n6
va-
let.Dico
enim
g
talis
creatura
haberet
clie
acquititum
ab
alio,quia
non
haberet
effc
à
feipla
fed
à
Deo
,
tamen
illud
cs
cile
8
Lib.
II.
eflenon
effet
nouiter
acquifitum,
fed
ab
eterno.
Necin
hoc
afsimilaretur,aut
equaretur
filio
Dei
,
quia
filius
Dei
ab
eterno
accepit
à
patre
idé
effe
fubftantiale,quod
habet
ipfe
pater,
&
non
aliud
,
&
effe
quod
accipit
eft
eius
eten-
tia,non
fic
creatura,quia
effe
quod
accipit
eft
aliud
ab
ipfa
&
aliud
ab
effe
Dei
vnde
in
argumento
eft
fallacia
conte-
quentis,
vel
petitio
principij.Arguit
enim
quafi
fic
creatu-
ra
non
habeat
effe
nouiter
acquifitum.
igitur
nó
habet
effe
acquifitü.Totà
przdictam
refpofioné
ponitin
virtute
Du
ran.
r.dift.2.vbi
recitat
tale
argamentum:omnis
duratio
in
clufa
inter
duo
nüc
neceffario
ett
finita.ficut
omnis
linea,
quz
eft
inter
duo
puncta
neceffario
eft
finita,
fed
omnis
duratio
creaturz
necelfario
clauditur
inter
duo
nunc:igi-
tur
&c.
Minor
probatur,creatio
enim
cuiuflibet
creatura
neceffario
eft
in
ahquo
nuac.
Nó
n.in
tpe
cü
fit
fubita.
mo
do
ét
eft
accipere
aliquod
nunc
f.nunc
przfens:
inter
qua
Sententiarum
natus
ell'ab
eterno
predeftinatus,
&
tfi
quilibet
predefti
natus
libere
eft
predeftinatus,ita
g
ab
zterno
potuit
noü
predeftinari
,
&
fimiliterin
propofito
..
Quia
fi
aliquis
dicat
quód
nó
ett
fimile,
quia
przdeftinatio
ratione
eius,
quod
eft
przdeítinatio
importat
antecefsionem
ad
effe-
éótum
przdeftinationis,&
ideo
quod
przdetli
natü
e(t,noa
neceffario
eft,quia
refpicit
determinatü
tps,nom
fic
aüt
id
quod
eft
ab
zterno.No
valet,quia
nó
folü
effe&us
prade-
ftinationis,qui
euenit
in
tpe
contingenter
euenit,
&t16
ex
neceísitate
pura
Petrü
faluar,fed
ipfum
effe
predeftinatü
faluari,quod
eft
ax«ernum,
&
non
refpicit
decerminatum
tps:liberü
fuit
&
non
neceffariü;nifi
ex
fuppofitionc
ficut
forté
currere
fuppofito
g
currat.Hzc
Dur.
Ad
confirma-
tioné
dicendà,g
Arift.loquitur
de
potentia
pafsiua
£m
gr
oftendit
S.
Tho.de
potentia
Det
q.
3
art.
14.ad
quintü.
Nó
eoe
o
ge
fi
Deus
potuit
aliquid
facere,
q
illud
fe-
Í
duo
nunc
tota
duratto
creaturz
clauditur.quare
&c.
Ecce
argumentü.Refpondet.Dicendum
ell,
q
duratio
creatu.
re
inclufa
inter
duo
nunc
fluentia,vel
quz
imaginantur
in
motu
fluéte,eft
neceffario
finita,fed
duratio
cteaturz
per-
cerit,quia
eft
azens
fta
voluntaté
nó
fm
necefsitate
natur
»
odi
re.
Quia
aüt
dr
dio
fempiternis
nó
differt
effe
à
poffe
,
in-
non
Gier
*
telligendum
eft
£m
potentiá
pafsiuam
,
non
£m
actiuam.
feà
pofít,
Potentia.n.páfsiua
a&ui
non
cóiunéta
corruptionis
prin-
eu
^
maneuatis
non
accipientis
effe
per
motum
,
vel
mutationé
fequété
motü
nó
neceffario
clauditur
inter
talia
duo
nüc
fed
menfuratur
nüc
ftante,quod
pót
pluribus
partibus
co
exiftete.
immo
quod
plus
ett
:
poteft
toti
tempoii
coexi-
ftere,
&
ideo
non
opoitec
talé
durationé
effe
finità.
Hzc
Duraudus.
A4
fecundum
dicendü
g
pofito
p
Deus
non
przcederet
máüdü
duratione
adhuc
Deus
potuit
nó
producere
müdü.
Et
ad
illà
probation&.oé
quod
eít,qü
eft
&c.
Dico
g
verü
eft.loquendo
de
necefsitate
fuppofitionis
nó
aüt
de
abfo-
juta,&
ideo
fi
Deus
produxi(let
müdü
ab
zterno
,
adhuc
abfolute
potuit
eü
nó
producerein
tota
xternitate,
fed
ex
fuppofi-ione
neceffario
produxi(fet.
ficut.
Deus
predetti-
nauit
Petrum
ab
aterpo,
uec
aliqua
potétia
praceísit
illà
p:zdeftinationé,
per
quam
poflet
impediri
ne
Detrus
prz
deltinare:ur,X
rà
abfolute
cofiderando
Deü
&
petrü,pof-
fibile
fuit
Deà
nó
przdeftinaffe
Petrü.Sed
ex
fuppofitione
faétü
eítimpofsibile.fuppofito
quod
predettinauerit
eü
in
tota
eternitate.ita
in
propofito.Nec
valet
difsimilitudo
quà
dat
argüés,quia
fi
prezdeftinatio
eft
eterna
,
&
refpe-
&tus
ad
Petrü
eft
zternus,&
eodé
modo
argueretur
cótra
arguété.ficut
ipfe
argtiit
cótra
nos,quia
effe
quod
fuit,
qi
fuit
neceffe
eft
fuiffe;fed
ila
predetliaatio
,
&
talis
refpe-
tus
ad
Petrü
fuit
in
tota
cternitate,
ergo
neceffario
fuit.
Nec
pot
refpondere
nifi
perillá
diftinttioné
de
necefsita-
te
abfoluta,&
conditionata
vel
ex
fuppofitione.
ideo
ficut
ratio
1n
illo
propofito
nihil
cocludir.ita
nec
fua
in
noftro.
Item
ficut
dicit
Bernard.de
Ganaaco
impugnando
quoli
beta
Henrici:cuius
et
prefens
areumentü
cü
dicit
argués
g
in
tali
cafu
potentia
Dei
nullam
prioritaté
haberet
ad
duratione
illius
creature
&c.
Dico
qp
verü
eft
fi
loquamur
de
tota
duratione.falfum
eft
aüt
fi
loquamur
de
qualibet
parte
durationis
:
quia
potétia
Dei
duratione
pracefsiífet
quodlibet
in(tans
illius
per
mille
annos,&
fic
impedire
po
uuit,ne
talis
creatura
duraret
in
tali
inftanti,&
iplam
anni-
hilare
per.cétü
annos
prius,&
fic
in
tota
illa
duratione
nü
qua
inuenies
determinatü
tps.aucnüc,
in
quo
neceffe
fue-
rit
müdü
effefimpliciter,quia
femper
habet
refpectum
ad
Deum
qui
prius
potuit
ipfum
anaihilare,Hác
refponfioné
ionuit
Dur.vbi
fupra
dicés.
Cá
dr
illud
,
quod
aliqü
fuit,
nec
erat
tépus
prxcedens
,
pro
quo
potuit
impediri.
illud
eft
neceffariü
necefsitate
abíoluta.
Df
qp
fallum
ett.
fiuen.
creatura
fit
ab
eterno
producta
,
fiueex
tépore
femper
eft
à
Deo
libere
producta&
nó
necefsitate
abfoluta.
Quod
patet,quia
illud
quod
nó
ell
neceffario
volitü
à
Deo
non
eft
neceffario
produétà
ab
eo,cü
Deus
agat
per
voluntaté
fed
Deus
nihil
ahud
à
fe
vult
ex
necefsitate.nó.n.necefsita
tur
voluntas;nifi
refpectu
finis
,
vel
eorü
fine
quibus
finis
nó
pót
haberi
ve!
cóferuaii.
Nihil
aüt
tale
tuenicur
in
crea
tis
refpectu
diuinz
bonitaris,
quz
eft
inis
omniü
,
&
ideo
nibil
creatü
e(t
neceffario
à
Deovolitü
vel
product.
Quia
enim
tempus
praecedit
vel
nop
precedat,nihil
facit
ad
hoc
q
aliquid
procedatà
Deo
libere
vel
neceffario.Tota
enim
ratio
libertatis
vel
necefsitatis
fumenda
eft
ex
habitudine
potenti
ad
obicctum.Quod
patet
,
quia
omnis
predefti-
cipiü
eft,&
ideo
fempiternitati
repugnat.
Effectus
vero
a-
Que
potétiz
actu
nó
exiftens
perfectioni
caufx
agétis
prz
iudiciü
non
affert
maxime
in
caufis
voluntarijs.
Effectus
enim
nó
perfectio
potétcie
acbue
,
ficut
forma
potentia
patsiuc.H
zc
ille.Et
intendit
gj
in
fempiternis
perfe
cuius
eft
Deus:aut
celum;aut
fubftantiz
(eparate,
aut
anime
hü
manz:n
on
eft
potentia
pafsiua
ad
efle
fübttantiale,
vel
ad
noui
forthá
fubttantialé;nec
potentia
pafsiua
ad
non
effe:
cü
quo
ftat,
in
Deo
eft
poteutia
actiua,qua
pót
quamli-
bet
ré
à
fe
produ£ià
annihilare.
Vel
£m
Gregoriü
de
Ari-
mi.auctoritas
illa
intelligitur
de
perpetuo
fempiterno
p-
prie;&
ftri&te,quod
f.nó
tantü
carer
principio,
&
fine:im:
mo
eft
omnino
inuariabile;
Hoc
aüt
modo
nulla
cr
eatu-
ra
pót,aut
potuit
effe
perpetua
vel
zterna,dato
g
nó
habe
ret
principiü,néque
finem
fuz
durationis:
cflet.n.adhuc
va
riabilis,&
ideo
auctoritas
non
eff
ad
propofitum.
Ad
ter-
tiü
pot
dici,g»
mundus
fuit
eternus,
vel
faltem
aliqua
crea
tura.non
atitem
homo
vel
atinus.Aliter
poflet
dici,
qp
con
ceí510,c
Deus
creatfet
ab
zterno
aliquem
hominé
poten-
tem
generare,&
fimiliter
mulierem,illi
duo
per
infinitum
tempus
ftetiffent
antequam
generalleat
,
quia
vtd
ictü
eft
in
prima
conclufione.oulla
res
fata
per
motum
poteft
ef
fc
zterna,vel
ab
eterno
fuiffe.Et
ideo
non
eft
inconueniés
fi
omnes
homines
ab
eo
geniti
v(que
in
hodiernum
diem
effent
tantummodo
finiti,&
non
infiniti.Similiter
qui
vel-
let
poffet
dicere;quód
ficut
Ariftoteles
,
&
multi
peripa-
thetici
tenentes
fempiteraitatem
mundi
cócederét,
quód
fol
produxit
infinitas
arbores,
infinitos
homines
,
&
crea-
uit
infinitos
dies.ita
fi
Deus
produxiffet
ab
xterno-
talem
hominemy,tille
genuiffet
infinitos
homines
,
nec
effet
dare
primum
ab
illo
genitum,fed
vltimum.Et
fi
obijcitut,quia
ille
prxcefsiffet
duratione
omnes
à
fe
genitos
,
&
ita
poft
illain
durat.onem
nonremaníiffet
nifi
tempus
finitum.
Dicendum
quód
ficut
refponderet
Ariftote.de
fole,
&
ho
minibusà
fe
productis
ita
effet
hic
refpondendum.
Dice-
ret
enim
hic,Ariftotelis
,
quód
fol
przcefsit
duratione
quemlibet
hominem
à
fe
productum
figillatim,fed
totam
multitudinem
productorum
à
fe
non
przcederet
dura-
tione
aliqua
determinata
fed
folum
natura
,
vel
caufalita-
te;
immo
nec
poteft
accipi
aliquá
multitudo
includens
omnes
ab
illo
produ&os
,
quia
infinitum
eft
,
cuius
quantitatem
accipientibus
femper
eft,
aliquid
fumere
extra,
Ad
quartum
patet
refpoufio
ex
folutione
primi.
Nam
pofito
quód
illa
creatura
fuiffet
producta
ab
aeterno.
ad-
hucabíolute
loquendo
ipfa
er
pofsibilis
produci
no-
uiter
in
tempore
,
licet
noua
produ&tio
repugnaret
ei
ex
fuppofitione
facta
fcilicet
quód
effet
producta
ab
eterno
non
autem
repugnaret
ei
abfoluta
impofsibilitate
.
Vnde
fua
eterna
productio
non
haberet
abfolutam
necefsita-
tem,fed
ex
fuppofitioue.
Nec
eius
noua
in
tempore
pro-
ductio
haberct
abfolutam
impofsibilitatem
,
fed
ex
fup-
pofitione.
—
Nec
valet
quod
vlterius
infertur
Deus
ne-
ceffario
produxit
eam
tali
prxdicta
necefsitate
.
ergo
neceffario
etiam
conferuabit.
eam
abfoluta
um
ed
EX
m
EB.
-
Bxcedi
a&o
k
|
gne
infinito,
d
1
Difün&.:
I.
fed
bene
fequitur,quód
de
necefsitate
ex
fuppofitione
in
preterito
conferuauit
eam.ficut
non
fequitur
fortes
dum
fedet
neceffario
fedet.ergo
neceffario
in
perpetuum
fede-
bit,quia
ex
nece(sitate
conditionata
non
infertur
necefsi-
tas
abfoluta
&
fimpliciter
,
vnde
omaes
aliz
confequen-
tiz
(uat
fophiltice.
Ad
quintum
dico
[:
infinito
ex
parte,
qua
infinitü
eft,repugnat
excedi,vele(le
totü
accepti
,
nó
aüt
ex
illa
parte,qua
finitü
eft,ynde
S.Th.2.fent.
difl.
1.
q.*.
art.5.ad
tertium
1n
oppofitü.
Tempus(inquit)
przteritum
eft
ex
parteinteriori
infinitum,&
ex
pofteriori
finitü,tem-
pus
aüt
futurü
ecótra.Vnicuiq;
aü
ex
parte
illaqua
finitü
cít;poneretermini,vel
finé,aut
principium
conuenit,
vn-
deex
hoc
g
tépus
preteriti
eít
infinitü
ex
parte
anteriori
fecüdum
philofophos
fequitur
gp
n9
habet
principiü
£m
finem.Et1deo
fequitur,g
fi
homo
incipiat
numerare
à
die
ifto
non
poterit
numerando
peruenire
ad
primum
diem.
&
econtrario
fequitur
de
futuro.Hac
ille.Item
ibidem
ad
quartum
fic
ait.Ínfinito
non
fit
additio
fecundum
fua
to-
talem
fuccessionem;qua
infinitü
eft
in
potentia
accipien-
tis.Sed
alicui
finito
accepto
in
a&u
ab
illo
infinito
,
nihil
prohibet
aliquid
effe
plus
vel
matus.Et
qj
hzc
ratio
inquit
fitfophiftica
patet;quia
tollit
etiam
in&initum
in
additio
ne
numerorum,vt
fi
fic
dicatur.
Alique
fpecies
oumerorü
funt
excedentes
denarium,quz
non
excedunt
centenariü,
ergo
plures
(pecies
excedunt
denarium
quam
centenariü.
Btita
cum
infiniti
excedant
centenarium,
erit
aliquid
ma
ius
infinito.Patet
enim
g
exceffus,additio,
&
tranfitus
nó
eít
nifi
refpectu
alicuius
exiftentisin
reactu
vel
per
intel-
le&um;aut
per
imaginationem
actu
accepti.
Hac
ille.
Ex
quibus
patet
ad
argumeutum.Dico.n.g
infinitü
tps
prate
ritum
ex
parte
pofteriori
finitum
eft,
&
ideo
ex
illa
parte
poteft
excedi,&
accipi,&
fieri
fibi
additio
non
autem
à
par
teanteriori.
Et
fi
dicatur
,
g
illud
tépus
eft
totaliter
acce-
ptum
ab
vtraque
parte,quia
omnis
pars
eius
eft
praterita
&
fuit
in
actu
pofita.Dico
gy
quelibet
pars
illius
praeteriti
incluía
iater
duo
inftátia
elt
accepta,
&
pofita
in
actu,
fed
nulla
pars
eius
infinita
fuit
vnquam
pofita
in
actu,nec
po
teft
accipi
per
intelle&um.,
autimaginationem
complete,
nec
vlla
talis
fuit
vnquá
pertranfita
ficut
ponit
S.
Tho.1.p.
q.46.art.2.ad
fextum
Tranfitus
(
inquit)
femper
intelligit
àtermino
in
terminum.Quzcunqueautem
praterita
dies
figaetur
abilla
víque
ad
iftam
funt
finiti
dies,
qui
pertran
firi
poterunt
obiectio
autem
procedit
ac
ft
pofitis
extre-
mis
media
fint
infinita.Hac
ille.
Et
fimile
ponit
2.
contra
gen.c.58.Si
mundus(inquit)
femper
fuiffet
in
omnibus
cir
culationibus
fimul
non
effet
accipere
primam
,
&
ta.
nec
tranfitum;qui
femper
exigit
duo
extrema.
Hac
ilie.
Ibide
etiam
fic
dicit.Infinitum
&
fi
non
fit
fimul
in
actu;poteft
tamen
efle
in
fuccefsione,quia
fic
quodlibet
infiniti
acce-
ptum
finitum
eft.Hacille.
Ex
quo
patet
,
quód
quelibet
pars
infiniti
pofita
in
actu,&
accepta
finita
eft,
gy
nullum
infinitum
eft
actu
acceptum
in
re:aut
intellectu
,
aut
ima-
ginatione,
dato
gp
tempus
prateritum
fuerit
infinitum
à
parteante.Ad
fextum
negatur
prima
confequentia
.
Et
ad
probationem
eius
dicitur,quód
in
cafu
illo
preteritum
re
fpe&u
b.non
eft
maius
praterito
refpectu
a.
Quia
fecun-
dum
quód
dictum
eft
ip
folutione
quinti
hic
exceffus
,
&
additio
non
elt
nifi
refpectu
alicuius
actu
exiftenus
1n
re,
vel
a&u
accepti
per
intelle&tum;aut
imaginationem.
Mo-
do
nullum
infinitum
fecundum
totam
fuam
fuccefsioné
tum
accipi,
vnde
repu-
Tempus
prz
teri
tum
dici.
rur
effc
Gnítü
uelibetpats
igit
pofita
in
a&um
eít
finita.
eft
actuaut
intelle&tu
acceptum.
Et
cum
dicitur
quód
-
pars
eft
minor
toto.
Dico
quód
nullum
infinitum
habet
rationem
totius,&
illa
non
habet
rationem
partis
.
Vlte-
rius
dico
,
quód
vbi
totum
non
füperaddit
pati
fignate
aliquam
aliam
partem
,
quz
fe
habeat
1n
certa
proportio-
ne
ad
primam
partem,non
oportet
,
quód
pars
fit
minor
toto.
Vnde
S.
Tho.matrim.q
2.arti.2.ad
octauum
oftendit
quomodo
non
femper
quantum
additum
quanto
facitip
íum
maius;potifsime
quando
illud
;
quod
additur
non
eft
quantum
fecundunt
eandem
rationem,
qua
iliud
,
cui
ad-
ditur,vel
non
habet
proportionem
adiplum.Si
enim
cor-
Si
corporiad
pori
addatur
noua
fuperficies,
oon
reíultat
maius
quam
datur
nona
fü
prius,vel
fi
fuperficier
addatur
linea,vel
linex
punctus.Ita
bep
iem
13
propofito;quia
tempus
ab.
a.
v(que
ad
b.
nullam
habet
etmajus.
—
determinatam
proportionenrad
infimitum
tempus
prate-
Quafi.
T.
9
ritum
refpectu.a.cui
additur
ideo
illud
infinitum
per
talé
additionem
non
fit
maíus,nec
totum
fi
qued
refultat
ex
il
lo
infinito,&
ex
illo
finito'eft
maius
fua
parte
fcilicet
infi-
nito
&c.Poteftetiam
dici
quód
nulla
dictarum
additionü
fit
alicui
infinito
przcedentifed
folum
alicuifinito.
Vn-
deargumentum
iftud
ficut
&
przcedens
ex
falfa
imagina-
tione
procedit;ac
fi
iafinitum
habeat
rationem
totius;
&
ac
fi
infinito
pofsit
fieri
additio
quantum
ad
id,
quodinfi-
ws
esqemi
nitum
eft,&
quantum
ad
fuam
totalitatem.
Ad
primum
inuenitur
infi
Aur.conceffa
maioré,negatur
minor
ad
bonum
fenfum
Io
but
AT
quendo.E:
tuuc
cum
dicitur
quód
ia
przterito
nulla
eft
zc.
$c
ied
potentia
&c.Dico
quód
verum
eft
quód
in
preterito
nul.
la
et
potentia;fed
fuit;&
1deo
proprie
loquendo
non
eft
infinitum
,
fed
fait
infinitum.
Vnde
tempus
futurim
erit
infiuitum,quia
poft
omnem
eius
actum
reítat
potentia,&
econtra.
Nam
poft
quamcunque
eius
partem
pofitam
in
actu;erit
alia
in
potentia,&
rettat
alia
ponenda
in
actu,
&
propter
mixtionem
huiufcemodi
a&us
cum
potentia
di-
citur
fore
infinitum.Ita
tempus
przteritum
fuit
infinitum
data
illa
pofitioneícilicer
quód
mundus
fuerit
ab
eterno
peroppoficum
temporis
futuri,
quia
fcilicet
anteomnem
actum
przceísit
potentia,&
econtra.
Nam
ante
quamcua
que
partem
eius
pofitam
in
actu,
alia
immo
alie
innume-
rabiles
fuerunt
pofitz
in
actu.
Sicut
enim
in
futuro
pofita
vna
partein
actu
ponuntur
aliz
in
potentià
vlterius
poné
dz
in
actu
itain
preterito
ante
pofitionem
cuiufcuaque*
partis
in
potentia
preceísit
pofitio
alterius
immo
innume
rabilium
in
actu;quaz
prius
fuerant
in
potentia.
Et
ideo
tá
hocquam
illud
poteft
habere
rationem
infiniti,
fed
diuer-
fimode;quia
in
futuro
non
erit
dare
vltimum
actum
,
nec
vltimam
potentiam,fed
in
prateríto
pofito
cafuillo
non
fuit
dare
primum
actum,nec
primam
potelitiam
.
Ex
quo
patet
folutio
ad
argumentum.Nam
fallitur
ia
hoc
,
quód
rationem
infiniti
eodem
modo
vult
inuenire
in
infinito
à
parteante&
in
infinito
à
parte
poft.Vnde
fi
modus
argue
di
valeret;probaret
vtique,quód
nullainfinitas
à
partean
te
dari
poffet.Quod
eíle
falfum
manifefte
patet
pertotum
fextum
Phy
(icorum;vbi
Ari.oftendit;
quód
omne,
quód
Quia
in&ni
mouetur,prius
mouebatur
in
infinitiüm,
&
quód
ante
om
tasà
parte
an
nem
diuiftonem
motus,&
temporis,
&
magnitudinis
,
&
Ces
mobilis
prxcefferunt
infiuite,&
quód
ante
omae
mutatü
ced
Có.
4€.
effe
precefferunt
infiaita
mutata
effe,vt
patec
ibidem
Co
&
s3.
mento.39.vbi
dicit
Commentator.
Neceffe
eft,
vt
motus,
&
tempus,&
motum
fint
diuifibiliaia
infinitum
,
quonia
fitu
intellexeris
tranfmutacionem;flatim
intelliges
diuifi-
bilitatem
1n
infinitum.Ipfam
autem
effeiufinitam
decla-
rabitur
poft
cum
declarauerit,quód
omne
quod
tranfmu
tatur
prius
trabfmutabaturininfinitüm.
Hxc
ille.
Idem
oftendit
Commentis.52.&
53.
vbi
dicitomne
tempus
eft
diuifibile
perinftantia,&
inter
quxlibec
duo
inítantia
eft
tempus
,
&
ifta
diuifio
procedit
in
tempore
demon(ítrato
ininfinitum.Etin
quolibetiaftanti
tranfmutatum
dicitur
effe
tranfmutatum
,
&
in
quolibet
tempore
dicitur
tranf-
mutari.ideo
neceffario
cranfmutabatur
infinities.Item
Co
mento.54.dicic.In
inftanti
non
eft
tranfmutatio
ergo
ne-
ceffe
eft,vt
1n
inftanti
fittranfmutatum
,
&
fi
inftatia
funt
infinita:
fequitur
vt
illud,quod
iam
tranfmutatur
fit
iam
tranfmutatum
infinities.Hzc
ille.Itcem
Commen.58.Om-
neinitaus,in
quo
demonftratur
tranfmutatum
tranfmuta
ri
necelfarto;ante
illam
tranfmutationgem
erit
cranfmuta
-
tum
adeo;quod
eft
impofsibile
recipere
tranfmutationis
initium,fed
ante
omnem
tranfmutationem
eft
tranfmuta
tio
in
infinitum
fcilicet
in
potentia.H
zc
ille.Ex
quibus
ap
paret,quód
infinitas
ita
bene
faluari
poteft
in
preterito;fi-
cut
in
futuro,licet
alio,&
alio
modo,vt
dicédum
eft.
Nec
oportet
quód
ficut
ifte
replicatin
omni
modo
infiniti
fit
actualiter
&
in
repotentia
poft
actum,&
actus
poft
poten
tiamjimmo
füfficit,
quód
ante
omnem
potentiam
fuerit
actus,
&
ante
omnem
actum
potentia
ideo
prima
replica
contra
primam
refponítonem
non
valet
,
Similiter
minor
fecundz
replice
falfa
eft,quia
in
preterito
à
parte
ante
nul
lus
fuit
terminus
fcilicet
nec
aliquis
primus
actus,
nec
ali
qua
poteniia.
Vnde
ad
hoc
quód
in
aliquo
faluetur
ratio
iafiniti,
fufficiz
quod
intellectus
nofterin
cognitione
di-
ftincta
illius
non
inueniat
primum
,
vel
fi
inueniat
primü,
gon
v2;
:
Liber
IL.
Aen
vitimum,
quod
patet
per.
Commentatorem
3.
«0.Commen.s7
.dicentem.Apparet
vniuerfaliter,g»
ac
1quod
eft
commuae
omnibus
fpeciebus
infiniti
eft,
ando
quis
poteft
accipere
ex
eo
aliud
poft
aliud
in
intel
1etu,&
indifferenter,
ftue
illud
quod
imaginetur
ex
hoc
fuerit
atio
mentis,vt
eft
difpofitio
in
diutfione
men(ura
.
rum,aut
fuerit
extra
animam,
vt
eft
difpofitio
in
motu
,
&
illud
quod
mens
accipit
ex]infinito
femper
eft
finitum,fed
eft
aliud
ab
eo,
quod
accepitin
praterito,quando
ergo
ifta
actio
mentis
fuerit
in
aliquo
entium,dieetur
illud
effe
infi
nirum.Hxc
Co
mmenta.Ex
quo
apparet
quód
ad
rationé
infiniti
fafficit
coniunctio
potentie
cum
actu
indeficiens
in
prterito,velin
futuro,
vel
fecundum
acceptioneni
mé
tis
habentis
fundamentum
in
re
Et
per
confequens,
quód
non
oportet
iu
reefferealem
potentiam
in
futurum
redu
cibilem
ad
adum
extra
animam.
Item
quod
illud
argu-
mentum
fit
fop
hiflicum
apparet.
Quia
ficut
probat
hanc
ete
impoísibilem
infinitum
eft
prxteritum,
ita
probaret
il
i:
lam
effe
impofsibilem
niotus
eft
przteritus
quod
ett
deri.
Hi
fibile.Patet
confequentia,quia
arguendo
ficut
ip(e
arguit
ihi
in
prterito
nulla
ett
potentia;fed
de
ratione
motus
poten
tia
mixta
cum
adu
omni
eodem
modo;quo
de
ratione
in-
finiti,vt
patet
per
dicta
Commentatoris
per
ipfum
allega
l
ta.igitur
motui
repugnac
quód
fit
preteritus.
Ad
fecundü
T
negatur
maior
fecundum
qp
iacet.Licet
n.
omnis
infinitas
i
ie
qua
hic
loquimur,ftet
iu
proceffu:
non
tamen
oportet,
l
9
folum
inueniatut
iafinitas
in
re
exilla
parte,
ad
quam
proceditur
£m
rem,
quamquam
fit
verum
de
proceflu
in-
tellectus
noftri;qui
folum
tunc
cognofcit
infinitum
cum
procedit
ab
vno
in
aliud,&
patet
falfitas
maioris.
Nam
mo
tus
non
procedit
verfus
cerminum
à
quo,fed
ad
quem
,
&
i
tam
à
parteante
quam
à
parte
poft
reperitur
infinitas
di-
m
uiftopis
in
motu,
vt
oftenfum
eft.
Tunc
cum
probatur
ma
ior
illa
per
exemplum.Dico
g
fimilitudo
de
numero
non
valzt,quia
datur
exemplum
de
vno
contrariorü
per
aliud
i
i
&
non
de
vno
fimili
per
aliud,quol
patet,
cum
numerus
i48
non
habcat
infinitatem
nifià
parte
poft
procedédo
ab
vni
..
Witead
numeros,&
non
econtra.
Id
antem
de
magnitüdi-
ne
facit
contra
arguentem,nam
infinitas
diuifionis
in
ma-
gnitudine,fuper
quam
mouetur
mobile
continue,non
fe
lum
reperitur
procedendo
de
toto
ad
partes,
ficut
cü
mo-
bile
eft
fuper
toram
magnitudinem
,
&
poftca
deferit
eam
continue.imino
etiam
procedendo
à
partibus
ad
totum,
"T
ficut
cum
mobile
continue
acquirit
illam
magnitudinem
prius
enim
acquirit
medietatem
quam
totum,&
prius
di-
midium
medietatis
quam
medietatem,
&
fic
in
infinitum.
Similiteridem
patet
de
motu,
&
tempore:nam
antequam
fit
hora
przcefsit
eius
medietas,
ante
medietatem
hora
dimidium
medietatis,
&
fic
in
infinitum.patet
ergo,
quód
exemplum
non
iuuat
arguentem.Similiter
probatio
nulla
eitfupponit
enim
quàd
in
proceffu
qui
fuit
in
preterito
à
parteante
fuerit
aliquis,&
folum
vnus
terminus
à
quo
fim
hii
pliciter,quod
non
eít
verum.
Sicut
enim
in
futuro
tempo
l
[|
re
vel
motu
coeli
nullus
erit
fecundum
philofonhum
vici-
mus
terminus
ad
quem
fimpliciter,
ita
necin
praterito
fe
cundum
eum
fuit
aliquis
terminus
à
quo
fimpliciter
pri-
hi
mus,&
patet
1n
fimili
de
hoc,quod
dicit
Commentator,
in
motu
continuo
non
eít
dare
primum
moueri
,
nec
pris
|
mum
mutatum
eíle.Dico
igitur
ad
formam
,
g
infinitas
à
WE
parte
ante
1n
tempore
praterito
non
eft
ex
parte
vnius
ter
|
minia
quo
puta
vnius
diet,fed
ex
parteinfiaitorum
tali.
Sicutinfinitas
futuri
ex
parte
po(leriori
eft
ex
parte
1nfini
"i
torum
terminorum
ad
quos,
non
folum
vnius.
Poffet
lih
/
Ad
rationem
*Ut€m
breuius
dici
fecundum
Commentatorem
3.Phyfi.
|
ínüniti
fufü
Commento.57.g
ad
rationem
infiniti
non
requiritur
pro
Wii
«it
proceffus
ceffüs
fecundum
rem,fed
fufficit
proceffus
fecundum
in-
à
i
tee.
^^
telledtum
aut
imaginationemalle
autem
tam
reperitur
in
.priteruo
quam
in
tuturo.Similiter
patet,q
argumentum
dit
lophifmasquia
probaretur
fimiliter
,
quód
nullus:
mo-
tus
fit
prateritus
arguendo
vt
ipfe
arguit.Proceffus
à
ter-
mine
3
quo
ad
terminum.
ad.
quem
repugnat
przterito,
fed
talisproceffus
eit
derauione
motus:
ergo
contradictio
ui
ett
inotum
effeprzteritumi.Item
cá
dicit.Impofsibile
prz-
Mi
ferum
mutaniia
fururum.mirum
eft
quomodo
non
ad-
|
uertit
in
ifla
ratione
&
praecedenti,&
fequentibus,
gp
om-
Uu
m
Ha
ac
Er
kc
P"
5.
[ry
Sententiarüm
ne
tempus
przteritum
aliquando
fuit
futurum
fecundum
fe
totum,aut
fecundum
quamlibet
fui
partem.Ad
tertium
dr
de
minore,fi.n.intelligatur
de
infinicó
à
parte
ante,
fal-
fa
eil.
Si
autem
de
infinito
à
parte
poft
vera
eft,
ficut/enir
infinitum
à
parte
poft
nunquam
totaliter
exit
in
actum
fic
quód
fit
dare
fimpliciter:
vitimum
a&um
pofsibilem
,
ita
infinitum
à
parteante
nunquam
incepit
exire:
in.
actum,
fic
,
«p
fit
dare
primü
exire,
quod
non
pracetferit
exiuiffe.
Dico
tfi
q
nec
derationehuius
aut
illius
infiniti
eft
q
nü-
quam
complete
exiuerit;aut
q
nunquam
ceffet
,
vt
patet
c
deinfinito1n
motu
tam
à
parte
ante
quam
à
parte
poít.
Nà
Me
motus
lapidis
licet
habeat
infinitatem
diuifionis.tà
à:
par
a&um
qu
te
ante
quam
à
parte
pofl:tamen
non
femper
durauit
,
nec
do
inelig
femper
durabit.Sed
mens
Arift.eft
gin
omui
procefiu
in-
finiti
hoc
eft
commune;g
non
cít
ibi
accipere
primü
fim-
pliciter,fi
fit
infiuitum
à
parteante
,
vel
vltimum
fimplici-
terjfi
fit
à
parte
poft
infinitum.
Poteft
etiam
dici,
q
nullü
infinitum
totaliter
exit
in
a&tum
,
fic
gp
fua
totalis
fuccef-
fio
fit
fimulin
a&u,
&
ifto
modo
infinitum
tempus
prae
ritum
nunquam
exiuit
in
a£tum.
Item
nullum
infinitum
totaliter
exit
in
actum
ifto
modo
,
quiaintelle&us
nofter
quantumcunque
accipiat
de
illo,adhuc
poteft
amplius
ac
cipere
fine
(tatu.
Ad
quartum:dico
ad
minorem;quód
tem
pus
pratericum
haberrationem
partis
&
incompleti
ex
il
la
partejqua
eft
infinitum
fcilicet
à
parte
ante
,
quia
cx
1lla
parte
non
habet
nec
complementum
nec
terminum,
ficut
parc*
in
imili
de
diuifione
motus,&
temporis
à
parte
ante
Scd
à
parte
poit
habet
rationem
totius,
&
finiti
,
&
termi-
nt,&
idco
argumentum
folum
probat,
quód
tempus
prz-
"e
teritum
non
eft
1nfinitum
quantum
ad
omnia
eius
extre-
m2,
non
autem
quantum.
ad
vnum
fcilicet
à
parte
ante.
Cum
autem
dicitur
in
probatione
minoris,
q
illud
quod
factum
ett
habet
rationem
perfecti,
&
quód
prateritum
inquantum
huiufinodiextra
ipfum
nihil
eft
..
Dico
quód
ifta
ratio
fi
quid
proba
t;probaret
multa
falfa
;
vtputa
,
c
nullum
mobile
infinities
fuerit
mutatum,
aut.
infinities
fueritin
moueri,aut
in
mutato
effe;
&
q
infinita
inflantia
non
pertranfierint
in
tempore,que
omnia
funt
cótra
phi-
lofophum,
&
Commentatorem,quibus
arguens
fe
dicit
inniti,
Viterius
dico,g»
przteritum
cum
non
fita&u,
non
habet
rationem
alicuius
completi:
nifi
pro:
quanto
relin-
quitin
actu.
Velfiloquamur
largius.
preteritum
poteft
habere
rationem
completi
aut
perfe£ti
pro
quanto
aliqua
eius
pars
finita
terminatur
ad
aliquod
nüc
,
&
fimiliter
ex
illa
parte
extra
ipfum
nihil
eft;
fed.ex
alia
parte
femper
ha-
bet
aliquid
extra,fic
quó&
non
eft
deuenire
ad
eius
princi
pium,ficutin
motu
non
eft
deueniread
primum
mouer::
necad
primü
muratü
effe.Etifto
modo
deber
intelligi,
q»
perfectü
el
extra
gp
nihil
eft.£qa
eft
deuenire
ad
eius
pri
mü;vel
vltimó,loquédo
de
ptecto
in
quátis
corporeis,
&
materialibus.Vel
forté
ifta
ett
més
philofophi
,
g»
infinitü
1nfniumt
pro
tàto
hét
róné
partis,&
incopleti,
qa
nunqua
totü
cít
modo
he
fimul
actu
in
re.nec
vnd
pót
totu
accipi
per
intellectum,
prio
vt
$.patuit
per
Cómentatoré.
Ad
quintü
df
ficut
fzpé
di-
&ü
eft.Naà
tps
prateritum
exilla
parte
qua
eft
infinitü
,
eft
illud
extra
quod
ett
aliud,fic'g»
nó
eft
deuenire
ad
eius
pri
máü
fimpliciter,
nec
hét
oés
füas
partes
actu:nec
pót
totü
accipi
per
intelle&tü,aut
imaginationé.
Et
cü
arguitür
có-
tra
hoc,quia
nó
eft
ibi
procefíus
realis
ad
praterita.
Sxpé
dictü
eft,&
ponifsimé
in
refpófione
fecüdi,g;
confeqiiétia
nó
valet.Nó.n.oportet
veríusillà
parté
fit
procetfus
in
re,ex
qua
parte
e(t
infinitas
1n
re;nifi
£m
intellectü.
Ad
fex
tü
negatur
cófequétia.Et
ad
probationé
dico;
qp
probatio-
nes
doctorü,de
quibus
ifte
loquit,no
funt
efficaces
in
hoc
propofito,
nec
cotra
iftá,nec
cótra
alià
infinitaté.
Nà
eodé
modo
cócluderét;g
impofsibile
ett
tps
futurü
in
infinitü
durare,quod
tamé
nó
ett
impofsibile,
immo
Deus
fic
pof
fet
mundü
in
perpetuum
cóferuare.
Probarent
etiam;
gp
nulla
fit
infinitas
in
aGtu
vel
potentia
à
parte
antein
diui-
fione
motus
aut
temporis.Et
ad
argumenta,que
fiunt
de
qualitate
partis
ad
totum
patet
poítiam
dicta.
T
ü
quia
argués
aflruere
conatur;g
nullum
infinitum
habet
ratio-
;.
nem
totius,&
verü
eft.T
à
quia
fiinfinitü
habear
rationem
totius,non
tamen
infinitum
in
potentia
,
ed
infinitum
in
actu.
Tum
quia
fiinfipitum
qualecuaque
habeat
ratio-
nem
Y
Dufunéo
1.
iiem
totius
,
non
oportet
g
fit
maius
fua
parte;
nifi
'addat
aliquam
partem
habérem
certam
proportionem
ad
illud
cui
add
tur
.
Et
ideo
fi
alicui
infinito
preexiftenti
addatur
aliausd
finitum
,
cum
illud
nullam
proportionem
habeat
ad
infinitum,non
efficit
ipfum
maius,ficut
nec
punctus
li-
neam.
Si
aufem
vnum
infinitum
adderetur
alteri,
de
hoc
effet
quzftio..
VndeS.
Thom.
tettía
parte
q.ro.artic.3.ad
tertium
ficait.
Eft
autem
quxdam
proprietas
infiniti
,
qp
infinito
non
fit
aliquid
maius;
Si
ergo
accipiamus
vnam
lineam
infinitam,
in
illa
non
eft
aliquid
maius
infinito,
&
fimiliter
fi
accipiamus
quacunq;
aliarum
linearum
infini-
tarum,
manifeftum
efl
tamen;g
vniufcuiufg;
illarum
par-
ts
funt
infinite
.
Oportet
igitur
qp
omnibus
illis
infinitis
non
fit
aliquid
maius
in
illa
linea
.
Tamen
in
illa
linea
&
in
tertia,
&
ficin
alijs
erunt
plures
partes
etiam
infinitz
prz-
ter
iftas
.
Et
hoc
videmus
in
numeris
accidere:
nam
fpe-
cies
numerorum
parium
funt
infiaitz,
&
fimiliter
fpecies
numerorum
imparium
,
&
tamen
numeri
pares
&
nume-
ri
impares
funt
plures
quàm
pares
folum;Sic
igitur
dicea-
dum,
g
infinito
fimpliciter
quo
ad
omnia
nihil
eft
maius
.
Infinito
autem
fecundum
aliquid
determinatum
non
eft
aliquid
maius
in
illo
ordine
,
potefttamen
accipi
aliquid
maius
extra
il'nm
ordinem.
Hacille.
Ad
propofitum
di-
co,
q
dato
qi
fuiffet
tempus
preteritum
infinitum,
inillo
fuiffenc
infiniti
dies;&
infiniti
méfes
fimiliter.Et
ideo
om-
«2t
penes
diesprateriti
reípectu
diei
crafting
non
effent
plures
Q&o
nihilefi
in
genere
g
non
fit
in
ali
qua
eius
fpé
,
&
qüo
non.
Dutan.2.dift.
1.0.2.
Aliquid
eri
nom
rii
qnauor
mo:
19e
quàm
omnes
dies
prereriti
refpeQtu
diei
prafentis
,
vt
fu-
prà
dicebatur.
Et
fimiliter
in
ordiite
méfium
totailla
mul
tittdo
infinita
0n
effet
maior
aliqua
parte
fui
infinita,
vt-
pote
illaparte
quz
includeretomnes
menfes
prateritos
prater.
s.
vel
ns
illud
totum
non
adderet
in
aliqua
pro-
portione
adillam
parté
infinitam
plufquam
aggregatum
x
linea
&:
puncto
addit
ad
lineani
folum
fumptam
in.ali-
qua
proportione.
Verumtamen
hocnon
obftáte
tota
mul
titudo
dierum
effetmaior
quàm
multitudo
menfium
,
&
aggregati
ex
illis
duabus
multitudioibus
effet
maius
vna
illarum.
Sic
ergo
patet
:
argumentüm
illud:de
equalita-
te
partis
ad
totum
eft
fophifma,
nec
füfficienter
improba-
xet,
quamcunque
infinitatem,
quia
fr
aliquam
improbaret
eadem
aut
táta
facilitate
improbaret
infinitatem
partium
proportionabiliim
magnitudinis,&
motus,
&
temporis;
Item
infinitatem
inftantiur
in
tempóre,
Sz
mutatorii
effe
in
mottiquam
tamen
arguens
non
negaret.Et
g
ita
pofsit
improbari
ifta
ficut
illa
patet::quia
arguendo
ficut
ipfejiu-
finita
mutata
effe
fuerunt
in
motu
praterito.
ergo
ibi
fue-
runt
infiniti
binarij,
&
infiniti
quaternarij
^
Quero
igitur
an
multitudo
comprehendens
omnes
binarios
fit
equa-
lis
muhtitudini
comprehendenti
omnes
quarernários;aut
minorjaut
maior
&c.Et
vlterius
dedücam
vt
ipfe
deducit.
Et
ideo
Greg.de
Ari.ad
hoc
argumentü
dat
duas
refpon-
fiones.
Prima
eft,g
inconueniens
non
eft
vnum
iufinitum
effe
multiplex
ad
aliud
,puta
duplum,
triplum
&c.
Secun-
da
eft
per
oppofitum,
g
licet
in
tali
infinita
multitudine
effent
infiniti
ternarij
,
&
infiniti
fenarij
,
non
tàmen
inter
has
duas
multitudines
effet
aliqua
multipliciras
,
aut
pro-
portio,&
fi
qve
auctoritates
fonent
oppofitum,
intelligen
de
funt
de
multitudinibus
finitis
,
inter
quas
tátum
poteft
elle
proportio.Sed
quid
fit
illud,quod
prohibet;ne
fit1nfi-
nitum
in
a&u
oftendit
S.
Thom.in
quodlibe.quia.f.pofita
infinita
magaitudine
in
actu,
illa
effet
in
genere
co?poris,
&
non
in
aliqua
eius
fpecie,
&
idem
eft
de
infinita
multitu
dine.Hoc
aüt
argumentum
non
tenet
de
infinito
in
poten
tia:quia
non
oportet
illud,de
cuius
ratione
eft,effe
partem
alterius,
&
ens
in
potétia
effe
in
aliqua
fpecie,
cuius
eft
in-
finitum
in
potentia.
Ad
feptimum
negatur
minor,fcilicet
«p
ois
productio
creaturz
ex
vi,
qua
eft
productio
creatu-
rz,habet
g
menfuratur
inftanti
tranfeunte
.
Falfitas
quip-
pe
huius
patet.
Primo
de
productione
cuiuflibet
fuccefsi-
ui:
nam
talium
productio
non
menfuratur
inftanti,
fed
tempore.Secuado
quia
creatio
cum
in
nullo
dependeat
à
tempore,
nec
à
motu
coeli,
non
oportet
qp
menfüret
tem-
pore
vel
inflanti
tranfeunte
illius
temporis,
fed
aunc
ftan-
'te,quod
pót
coexiftere
infinitis
inftantibus.V
nde
Durand.
multum
bene
dicit
in
hac
materia,
Quatuor
(inquit)
funt
modi
in
vniuerfo,
quibus
habet
aliquid
fieri.
Quedam.n.
l
a
Quzft.
I.
LI
fiunt
per
motum
folum,ficut
aqua
fit
calida
per
motum
ca
lefatttonts
.
Alia
fiunt
per
mutationem
fequétem
motum
de
necefsitate
,
ficut
forma
fübftaatialis
introducitur
in
materia
per
generationem
fequentem
alterationem
pri-
mam,cuius
tpfa
eft
terminus
,
faltem
extriafecus
.
Tertio
modo
funt
aliqua
per
mutationem
quidem
fequenté
mo
tum,fed
non
per
fe,nec
ex
necefsitate
ficuc
illuminatur
he
mifpherium
noftrü
à
folequam
illuminationem
precedit
motus
localis
folis,per
quam
fit
nobis
przfens.
In
primo-
autem
inftanti,in
quo
fol
factus
eft
prxfens,
fuit
aer
illumi
natus
à
fole,fed
non
per
precedenté
motum.Qnarto
mo-
do
fiuntaliqua
non
per
motum,
aut
mutationem,
fed
per
fimplicem
emanationem
ficut
illa
que
creantur.In
his
adt
quatuor
modis
fieri
&
factum
effe
non
eodem
modo
f:
ha
bent:
nam
in
illis
que
fiunt
per
motum
factum
effe
fe
ha-
bet
ad
fiert
ficut
eius
terminus.
Propter
quod
ficut
motus
vel
fieri
menfuratur
tempore,
fic
fa&um
effe
menfuratue
nunctempor/s,quod
eft
nunc
fluens,&
ficut
verum
eft
di-
cere
de
tali
re
gp
fit
folum
pro
tempore
menfuráte
motum,
fic
verum
eft
dicere
g»
factum
eft
folum
pro
ifto
inflári
,
in
quo
terminatus
eft
notus
.
Inillis
vero
quz
fiunt
per
mu-
tationem
feqiuentem
motum
per
fejidem
eft
iudicii.
Quia
enim
vnum
eft
p
p
alterum.f.motus
precedens
propter
fz-
quentem
mutatronem,iudicandum
eft
quafi
vtrobique
fit
vnufritin
quo
ad
menfuram,
itto
modo.f.vt
res
talis
dicat
folum
fieri
pro
tempore
meunfurante
motum
,
factum
effe
vero
pro
nunc,quod
eft
terminus
illius
temporis,quamuis
factum
effe
,
vel
fieri
£m
ipfam
mutationem
przcife
fimul
fit
&
vnum
&
idem.
Ini
his
vero
qua
fiüt
per
mutatiotiem
fequenteti
motum
Tocalem,
fed
non
ex
neceísitate,
vt
di-
&um
eft
deilluminatione,
eft
aliter
;
quia
propter
motum
przcedentem
non
dr
res
fieri
,
quia
per
motum
localé
nec
forma
acquiritur
fubiecto,nec
aliqua
difpofitio
ad
formà.
Et
ideo
factum
effe
per
f:quentem
mutatione
non
eft
ter-
minus
przcedentis
motus
nifi
per
accidens
quia
eft
aííter
minus
pcedentis
motus
eft,ríec
menfuraeius
eft
eadem
cü
menfura
termini
motus
nifi
$m
accidens;
inquantum
ei
coexiftit
primo.
Alio.n.nunc
menífüratur
terminus
motus
localis,quia
nunc
temporis
fluente,&
alio
menfuratur
illu
minatio;quia
nunc
fate
&
non
fluente,quod
fic
patet.Idé
manens
idem,&
£m
idem,
&
refpectu
eiufdem
femper
na-
tum
eft
facereilem,fi
agat
ey
necefsitate
nacura,
fed
fi
fol
accedés
ad
primum
püctum
hemifphzrij
noflri
ttaret
ibi,
itaq
ibitermiinaretur
motus
localts
precedes5,&
incipe-
ret
illuminaré
noftrum
aerem,
tunc
fol
maneretidem
re-
fpectu
aeris,
&
£m
idem
ageret
,
&
ex
neceísitate
nature
;
aer
autem
maneret
in
eadem
difpofitione;
vt
fupponitur.
ergo
fol
fic
manens
femper
faceret
idem
;
Sicut
igitur
fuit
verum
dicere
in
primo
inflanti
de
eodém
Inminejquod
fit
&
factum
eft;ita
in
quolibetalio
verum
effet
dicere
de'eo-
dem
lumine
quod
fit
&
fadum
eftpfa
ergo
menfura
talis:
fieri
non
eff
nunc
fluens,quod
non
conuerit
bis
accipcre,
fed
nunc
ftans,quod
pot
pluribus
partibus
coexiítere.
Ve
rumtamen
quia
motus
precedit,eft
dare
aliquod
nunc
té-
poris,
cui
primo
coexiftit
.
ideo
tale
nunc
peráccidens
eit
menfura
iliuminationis,
quod
non
effet
nii
motus
preces
deret.
In
his
vero
que
fiunt
per
fimplicem
emanationem
abfq;
motu
precedente,
ficut
illa
,
quz
creatur,
fieri
&
fa-
&uüm
effe
fimul
fuat
&
vnum
&
idem,&
menfürantur
ndc
ftante
,
quod
non
neceffario
coexiftit
primo
alicui
nunc
temporis.
Quod
patet:
quia
actio
&
paísio
funt
vnus
mo-
tus
fub
diuerfis
refpecüb.à
quo,&
ad
quem.ergo
motu
cir
cunfcripto
actio
&
pafsro
dicunt
folos
refpe&tus
inter
pro
ducens
&
productü.Cum
ergo
creatio
fit
fine
motu,
ccea-
re
&
crear
dicunt
folos
refpectus
inter
Deum
&
creacurá,
ita
g
creari
nihil
aliud
eft
quàm
habereetfe
ficà
Deo
,
à&&
ideo
cum
pro
quolibet
inflàti
fit
verum
dicere,
q»
creatura
habet
effe
ficà
Deo
,
pro
quolibet
etiam
eit
verum
dicere
«p
creatur
&
creata
eít.
Nec
oportet
menfuram
creationis
primo
coexiftere
alicui
nunc
temporis:
quia
non
oportet
aliquem
motum
praecedere
creationem,
ucut
fit
in
iilumi-
natione
noua
ratione
nouitatis
fitus
.
Sed
ficut
in
dinis
femper
elt
verum
dicere,
gp
filius
gigaitur
&
genitus
eit
à
patre
ex
necefsitate
naturz,&
in
identitate
effentiz,ác
vc-
rum
eit
dicere
de
creatura
quamdiu
eft,
Q
creatur
à
Deo
Capreolus
2.Sent.
&
creata
en
E
12
Lib.
II.
&
creata
eftitamen
ex
libera
voluntate
diuina,&
in
diuer-
fitate
effentiz
,
vt
fit
eadem
actio
creatio
rerum
&
confer-
uatio.
Et
licet
fic
fit
fantiendun,
tamen
aliter
eft
loquen-
duin
fecundum
g
plures
loquuntur.
Q
uia.n.actiones
no-
tiores
nobis
funt
ilig,quz
(unt
cum
motu,aut
fequunt
mo
tum,vt
generàtiones
rerum
naturalium
,
&
in
his
res
non
di
fieri
poft
primum
inflans,quo
accepit
effe,
ideo
$m
hàc
fimilitudinem
nec
nos
dicimus
gp»
coelum
nüc
creetur,aut
Angelus
,
cum
tamen
£m
rei
veritatem
fit
fentiendum
fic:
menfura
igitur
creationis
cft
nuac
ftans,quod
pot
plurib.
nunc
téporis
coexiftere.Nec
cít
necelfe
dare
aliquod
nunc
temporis,
cui
primo
coexiftat,cum
nullus
motus
creatio-
nemepracedat.
Sicut
non
eít
neceffe
dare
à
parte
poft
vlti-
mum
nunc
temporis
,
cui
duratio
creatura
vltimo
coexi-
fta.Hzc
Durandus,
Ex
quibus
fatis
patet
ad
argumentü,
Cum.n.dicit
argueus,fi
productio
creature
non
menfura-
tur
inftanti
tranfeunte!.
igitur
menfuratur
alia
menfura.
Conceditur,
quia
nunc
ftante
quod
poteft
coexiitere
mul
tis
vel
paucis
nunc
temporis
fluentib.£m
q
placet
creanti,
Nectü
fequitur
y
productio
creatura
ex
vifua
habeat
,
qp
duret
per
quodcunq;
tps,vel
menfuram
maiorem
nunc
fi-
neconferuaate,
quia
eadem
actione
creatur
&
conferuat,
vt
dicetur
in;
fequenti
quzílione
,&
creari
&
conferuari
idem
funt.
Sed
dato
g
effent
duo
diitincta,
quid
dicet
ifte
de
motu,
&
deformis
fucceísine
produ&is
vel
intenfis,
de
quib.
conftat
qp
non
in
inftanti,fed
in
tempore
producuns
tur?
Quicquid
dicat.Ego
dico,g
licet
talis
productio
ha-
beat
g»
duret
per
tps,non
fequitur
g
fit
necetie
effe,nec
in-
de
przcedens
nec
inannihilabilis
,
quia
fi
durat
neceffario
er
tps,illa
necefsitas
eft
ex
fuppofitione,
&
non
abfoluta.
Sicut
fialiquid
mouetur
infinitis
,
adhuc
nio
uebitur,
fed
ille
motus
non
durabit
fine
Dei
manutenentia,
vel
ad
mi-
nus
fine
Dei
influentia.
Greg.autem
&
alij,qui
non
ponüt
talia
nunc
ftantia
,
dicerent
diftinguendo
deilia
manute
nenuia
ibidem
pofita
,
quia
fi
intelligatur
fic,»
omnis
pro-
ductio
paísiuaque
ex
vi
fua
non
durat
nifi
per
inftàs
men-
furatur
aliquo
inflati
tranfeunte
primo,
ficut
illo
ante
qd
non
fuitjipía
effet
neganda
à
ponentib.eternitatem
mun-
di,
licet
prima
pro
nunc
fit
vera
£m
fidem,
tamen
eius
op-
pofita
non
implicat
cotradictionem.f.g
aliqua!
productio
ex
vi
fua
non
durat
nifi
per
inftans,
&
tà
nullo
inftanti
pri-
mo
menfuratur
,
ficut
patet
de
illuminatione,
fi
qua
effet,
Siaüt
maior
intelligatur
abfolute
dicerent,
gp
omnis
actio
talis,quz
ex
vi
fia
nó
habet
q
duret
nifi
per
inftans,
men-
furatur
per
inftans
continuatiuum.
Sed
tunc
ex
illa
nun-
quam
probabitur
inceptio
illius
productionis
vel
produ-
éti,vt
patetin
exemplo
prediito.
Tunc
ad
probationes
il-
lius
maioris
in
fenfu,quo
negatur
df
ad
primam
probatio
nem;
q
procedit
ex
falía
fuppofitione.f.g
illud
inftas
mea
furans
hmoi
productionem
fit
in
actu
,
vel
fit
primum
in-
ftans
menífurans
illam
productionem.
1oc.n.dato
bene
fequeretur
g
totum
tps
ab
illo
inftanti
vfque
nunc
effet
fi-
situm
,
ac
per
hocilla
productio
folum
t
pe
finito
fuiffet.
Sed
nos
illud
fuppofitum
negamus,
dicimus.n.g
illa
pro-
ducto
menfuratur
1nftanti
tranfeunte,
immo
infinitis,
fed
nullo
eorum
primo
menfuratur,&
idco
incepit
effe.Secun
dainfuper
probatio
nihil
valet:quia
ftat
in
iíia
propofitio-
ne,inomni
menfurato
in(tanti
tranfeunte
dittert
produ-
&io
€
manutenentia.Dico.n.q
ifta
vera
eft
ad
bonum
fen
fum
,
vt
nunc
vbi
omne
productum
incipit
effe
,
fed
pofita
zternitate
mundi
diceretur
gp
pro
quocungq;
inftanu
illius
tpis
infiniti
mundus
producitur
&
conferuatur
,
&
quód
productio
mundi
,
&
eius
conferuatio
nó
different
nifi
p
refpectum
ad
diuerfa.De
facto
aüt
fuppofita
mundi
noui-
tare
conferuatio
eius
menfuratur
quolibet
inftanti
dura-
tionis
illius
preter
primum,in
quo
non
proprie
dr
confer-
yari,
fed
produci.
Sed
productio
eius
menfuratur
primo
ipftanti
durationis
ejus,
omnibus
fequentibus
niii
forte
pose
in
fuo
fignificato
importet
incoeptionem
,
fed
10€
efiet
difputare
de
nominibus.Deniquejtertia
probatio
nulla
eftt
quia
Fippopis
c
aliquod
inftans
tranfiens
fit
pri-
mum
inftans
produ&tionis,
quod
negatur
&
dicitur
quod
licet
nullum
inftans
tranfiens
menfurans
productioné
fit
gternum,tamé
illa
productio
ab
eterno
fuit:
quia
inquo-
libet
inftanti
temporis
illius
infiniti
müdus
producitur,
&
s
e
s
Sententiarum
tamen
in
nullo
tali
incipit
effe,
fed
fcmper
producitur,
igitur
infinities
productus
fuit,
&
in
quolibet
tali
inftanti
fit,
&
factus
ett
,
Ita
diceret
Greg.Item
notandum
q
ex
fo-
lutione
huius
feptimi,
patetfolutio
ad
argumétum;quod
folet
fieri,
fi
fol
fuit
ab
terno
productus,
confequenter
in
iaftàti,
quo
creabatur
illuminabat
hemi(periüm
noftrum,
aut
antipodum.
Si
noftrum,
igitur
nox
fuit
eis,&
dies
no-
fter
pracefsit
diem
eorum.
igitur
eft
dare
primum
diem
il-
lorum.igitur
ipfum
tps,quod
eft
poft,eft
finitü.
Si
dicatur
qp»
prius
illuminauit
hemifperium
illorum
.
igitur
primus
dies
eorum
precefísit
diem
noftrum,&
fic
vt
prius,
Argu-
mentum.n.iftud
fundatur
in
falía
imaginatione.f.g
in
il-
lo-cafu
fuiffet
dare
primum
nunc
fluens
creationisaut
pri
mum
fitum
fibi
zqualem,in
quo
creabatur,
quorum
vtrü-
que
eít
falfum,
quia
tunc
in
nullo
inftáti
fluente
fuiffet
pri-
mo
creatus;nec
in
aliquo
fitu
fibi
equali
fuiffet
primo
crea
tus,
fed
ante
o&
inftans
,
&
ante
omnem
fitum
fuiffet
crea-
tus,loquendo
de
fitu
determinato.
ergo
dicitur,q»
in
toto
loco
fui
motus
fuiffet
ab
ererno,fed
in
nullo
fitu
determi-
nato
fuiffet
primo.Adoctauum
partim
dictum
fuit
fupra,
fed
rurfus
dicitur.
Ad
primum
quidem
inconuenicns
,
quod
adducit
deinfinitate
animarum
refpondet
S.
Thom,
1nfolu.s.$
prima
parte
q.46.artic.2.ad
octauum
ait
enim
fic.
Ponen-
&
Aure
tes
aeternitatem
muudi
hancrationem
multipliciter
effu-
giunt,
Quidam
enim
non
reputant
impotsibile
effe
infini-
tas
animas
in
a&tu;vt
patet
in
Metapbyfic.
Algazcl.dicen-
q.;.artigq
tis,
hoc
effe
impotsibile
per
accidens;
fed
hog
c(t
fuperius
improbatuml.
Quidam
vero
dicunt
animá
corrumpi
cum.
corpore.
Quidam
vero
,
g
ex
omnibus
animabus
réma-
net
tantum
vna
.-
Alij
vero
vt
Augutl.dicitpropter
hoc
pofuerunt
circuicum
aoimarum;vt
fcilicet
animx
feparat
à
corporibus
poft
determinata
temporum
curricula
iterü.
redirent
ad
alia
corpora;
Confideradum
tamen
eít,quod
hzc
ratio
particularis
elt:
vnde
poffet
aliquis
dicere,quod
mundus
fuitab
zterno;
vel
faltem
aliqua
creatura;vt
An-
gelus,non
aüt
homo;nos
autem
intendimus
vniuerfaliter,
analiqua
creatura
potuerit
effe
ab
eterno.
H
cc
ille.Ad
alia
incóueniétia,
quz
arguens
adducit
pater,quid
fit
dicendü
ex
przdictis.Ad
primum
aliorum
dicitur,g;
minor
eft|fal-
fapro
vna
(ui
parte,
fcilicet
qp
non
effe
creature
prius
na-
tura
infit
ei
actualiteryquàm
j^
nihilo.
Non
tamshoc
oportet
ex
ipfa
natura
productio-
nis,
fed
ex
veritatz;
quam
fides
(upponit,
qp
prius
non
fue-
rint,
&
pofteain
clie
prodierint,
Vnus.n.íenfus
pradicte
loquutionis
fecundum
Anfel.
effe
pot,
vt
dicatur
creatura
ex
nihilo
:
quia
non-eft
facta
ex
aliquo;
vt
negatio
includat
prepofitionem
&
non
includatur
ab
ea
,
vt
fic
negatio
ne-
get
ordinem
ad
aliquid
;
quem
prepofitio
importat
,
not
autem
przpofició
importat
ordinem
ad
nihil
..
Si
vero.or-
do
ad
nihil
remaneat
affirmatus
prepofitione
includente
negauonem,
adhuc
non
oportet
g
creatura
aliquado
fue
rit
nihil,
Poteft
enim
dici
cut
Auicen.dicit.
Quia
non
ef-
Íe
praecedit
effe
rei;
non
duratione,
fed
natura,quia
vidclie
cet
fi
ipfa
fibi
relinqueretur
ttihil
effet
,
effe
enim
folum
ab
alio
habet.
Quod.n.natum
ett
ineffe
alicui
ex
fe
ipfo,natu
raliter
prius
conuenit
ei,quàm
illud;
quod
natum
eít
ei
ef-
Íe
ab
alio.
Hzc
ille.
Ex
quo
patet;q:
non
effe
creaturz
non
ideo
dicitur
naturaliter
precedere
effe
eius,
fic
qp
creatura
prius
fit
non
ens
quàm
ens
,
fed
quia
prius
natura
nata
eft
non
efse
quàm
efse,
ex
fe
enim
habet
aptitudinem
ad
non
else,fed
ex
fe
non
habet
efse,
fed
ab
alio.
Ad
fecundum
di-
citur
ficut
dictum
ett
,
quód
pofito
quod
Deus
ab
eterno
produxifset
mundum
,
adhuc
potuifset
eum
non
produ-
xifse,&
hoc
non
prius
quàm
produxit,fed
cum
illum
pro-
-duxitjícilicet
in
toto
tempore
infinito,
velpoit
in
illo
nunc
ftante,
de
quo
fupra
dictum
eft.
Et
ad
improbationem
huius
cum
dicitur
,
omne
quod
eft
quando
eft
&c.
Dico;
vt
fepius
dictum
elt
,
g
hoc
eft
verum
de
necefsitate
fup-
-pofitionis
&
conditionata
,
cum
qua
ftat
contingentia
&
potentia
abfoluta
ad
oppofitum.
Si
autem
intelligatur
de
necefsitate
abfo]uta
,
falfum
eft,
vt
patet
de
forte,
qua
contingenter
currit,
&
tamen
quando
currit
necefsario
currit
;
loquendo
de
tali
necefsitate.
Ad
tertium
dico.
ge
Deus
itera
um
effe,
Vnde
S1
hom.de
Qwitirm
potentia
Dei
q.3.artic.14.
ad
feptimum
in
oppofitum
fi
efe
erem
ait.
Primz
creaturz.non
funt
productz
ex
aliquo
,
fed
ex
naiunlitz?
Greg.de
Ari
2.
diit.
1.
q.3
Um,
x
t
*
.
s
loifunctio:
I.
Deus:potuit
hoiem
ab
eterno
producere
denihilo
,
&
de
materia;ficut
creauit
terram
de
nihilo,
&
de
materia;
Dé
nihilo
quidem,
quia
produxit
terram;&
nó
dealiquo
pre-
exiftenti.
De
materia
vero
:
quia
produxit
terrani
compofi
tam
ex
materia,&
forma,
ita
«p
cum
dicitur
de
materia,
ly
de
dicat
ordinem
caufalitatis
materi
ad
terram;
non
aüc
preceísionem
materi
ad
terram.
Et
cutn
argüituria
op-
pofitum],
quia
fi
Deus
ab
eterno
produxiffet
eqüü
de
ina-
teria
,
aut
hoc
fuiffet
p
motum
aut
mutationeni;neeatur
confequentia.
Hoc.n.feciffet
Deus
fine
motü;&
mutatioz
ne
influendo
effe
toti
compofito
ex
materia,
&
formia
fine
.
jnitio
durationis,non
in
aliquo
nunc
fluente
,
fed
in
nunc
ftante.
Quia
fi
arguens
intenditloqui
de
materia
prexi-
ftente:
Tunc
dfc
impofsibile
fuit
I»eum
ab
xrérnó
pro-
ducere'equum
de
materia.
Ecad
probationem
cüm
dici£,
qücung;
potuit
producere
de
nihilo;
potait
de
materia
p^
exiftente.Concedit
fi
ly
qicunq;
diftribuat
pro
nüc
fluen-
te,vel
pro
partetemporis
infiniti,
nó
tfi
fi
diftribueretpro
nuncfítante,vel
pro
toto
temporeinfinito
:
quia-£m'inipli-
.
cat
contradictionem,
&
non
primum
;
Ad
quartum'dicit
:
Greg.de
Ari.g
electio
fumitur
dupliciter.
Vno
modó
ftri-
arti.t,.ad
quar
&e.i.vteft
couclufio
confilij;$mg
famitur
3.Ethic;
&
fie
noncaditin
Deo
.
Aliomodo:
cóiter
pro
libera
vólitione
contingenter
volibili.
Si
primo
modó
fürmatur,
timor
ef
neganda;Si
fecundo
modo
fumatur;negetür
maior.INó.no
neceffe
ett,
qv
illnd,
cui
aliqiiid
cóicaturelectiue'electioue
fic
fumpta;intelligatur
prius
effefub
oppofito;aut
illo
ca-
rere;fed
fufficitxp
fitpofsibilecarereillo;
velefféfub'oppo:
fito,fi
illud-fibimon
cóicaretur.
Etftmiliter
ad
jconfirmas
tionem
dici,
qi
electio
fecunido
modo
fumpta
por
effere-
fpeétu
praentis,
nó
aüt
electio
primomodo
fümptz;
Hec
aüt
diftinctio
de
electtoneconcordat
eum
dictis
S.
Thom.
2.fent.difi25.ar.1.ad
primumy;vbi
fic
ait.Electio
ifto
modo
faluatur
in
Deo
,
vt
abijciatur
illud;
quod
imperfedtionis
eft,retéto
eo,quod
ad
perfectionent
pertinet.
Quia.n.poft
inquifitionem
cófilij
electio
fiat
hoc
imperfectionis
eft;
&
accidit
libero
arbitrio
prouteftininatura
ienoráte.
Vnde
£mhoc
in
Deo
non
faluatur,
fed
quantuni
ad
hoc
qj
deter
minatio
fui
actus
noi
eft
ab
alio;fed
àfeipfo:
vnde
tpfe
vé-
|
rifsimefui
operis
Dominus
eft.Hzcille
Similiter
de
malo
q.16.art.4.oftendit,
qüo
Angelus
im
primo
inftanti
fui
effe
pot
eligere,&
ita
effetin
hote;fi;n.certum
effet,quid
opor-
teret
fieri
abfq;
confilio
,
ftatim
in
primo
inftanti
hó
elige-
retjficut
patetin
arte
Ícripture,&
in
ceterisin
quibusnon
-
Gteg,
de
Ati,
eft
opus
confilio.
Ad
quintum
dicit
idem
Greg.g
nihil'va
vbi
tupra
ad
ectauum,
let:
nam
fimiliter
probaretur,g;
Deus
non
potuit
ab
.eter-
no
predeftinare
Antichriftum;aut
aliquem
ex
reprobatis;
quia
de
facto
non
predeftinauit
:
quia
tranfiuiffet
de
con-
tradictorio.in
cotradictorium,
&
non
per
mutationem
in
.
Deo.
Et
eodem
mó
probaretur
g
nihil,
quod
Deus
non
praíciuitpotuitab
eterno:
prafciuiffe,
quz
oía
funt
falfa.
Refpondet
igitur
ad
roneminegando
confequentiam.Nec
probationem
dicit
valere;
quia
quamuis
de
facto
ita
fit
gj
non
produxit,
fi
tà
ab
eterno
produxiffet,
nüquam
fuiffet
verum
ipfum
ab
eterno
non
produxiffe,
&
per
confequés
non
tranífiffet
à
non
produxiffe
in
produxifle,
Hec
Greg.
Greg
deAri,
Adíextum
pàtet
per
idem,
f£m.n.g.dicit
idem
Greg.
illud
vbi
fupraad.
arcumentum
xqualiter
concludit
vtrang;
partem
cotrads
nonum
.
Gionis,quia
vt
fumitur
in
minore;
ab
eterno
fuit
verü
di-
cere,mundus
pot
effe,&
fimiliter
mundus
pót
non
effe.igi
tur
fi
mundus
non
fuit
ab
eterno
,
acquiftuit
vnum
extre-
mum
contradictionis.fnon
effe,&
per
confequens
fi
argu
mentum
valeat;reliquit
aliud.f.effe.igitur
prius
fuit;&
per
confcquens
fi
mundus
non
fuit
ab
eternomundus
fuitab
eterno.
Et
eodem
modo
probaretur
q;
Deus
nullum
po-
tuitab
«terno
przdettinare.
Deficitaut
Argumentum
in
hoc;
g»
hxc
maior
eft
falfa.f.quicquid
eft
in
potentia
ad
duo
contradictoria
fi
acquirit.
vnum;
reliquit
reliquüá,
nifi
intelligatur
de
potentia
notiiter
acquirente,
vel
per
fui
mu
tatíonem,tunc.n.elt
vera.Sed
fic
intellecta
&
conceffa
ma-
iorenegaretur
minor;quia
illa
creatura,quam
poneremus
productam
ab
eterno,
non
fic
acqui(iuiffet
alterum
extre-
mum
contradictionis.feffe.
Potentia.n.creaturs
femper
fuiffet
coniuncta
fuo
a&tui,S&
nund
diftans,nec
per
fui
mu.
tationem
acquiüiuiffet
actum,
vt
patet
ex
dictis.
Ad
fepti-
Quxífuol
^
1j
mur
dico;g
fi
mator
intelligatur
de
pofsibili
abfoluto
vel
logico;falfa
eft
,
fi
vero
intelligatur
de
pofsibili
£m
potéii-
tiam
pafsitiam,vera
eft.
Modo
nos
non
dicimus
aliq
crea:
turam
potuiffe
effe
ab
aterno
nifi
primo
modo,vt
dicit
fe-
cundà
conclufio.
Tuncad
primam
probationem
maioris
dico
;
qj
potentia
logica
ad
effeab
terno
non
neceffario
coniunettür
actui.
Nec
valet
prima
probatio
ibi
fatta;
Di-
co.n:q
talfüm
áffumit.f.g»
potentia
non
neceffario
coniun
cta
actui
pót
precedere
actum
fuum
£m
durationent.Hu-
ius.n.falfitas
patet
loquendo
de
potentia
logica
iri
multis
exemiplis.Nam
Petrus
potüit
ab
eterno/non
predeftinafi;
&
tamen
illa
potentia
non
pottlit
precedere
acm
füüfí.
Similitér
fecunda
probatio
non
valet:
quia
Arift.loquitur
de
potentia
pafsiua,&
non
de
pofsibifi
abfoluto.
Ad
octaz
uum
reget
maior,nec
valet
probatio.
Dico.
fi
f61
fuif
fet
abzeterno,
vel
ienis
habetis
diaphanum
debite
prefens
potuiffet
vtiq:
producere
fplendorem
de
aliquo.f.de
dia-
phano,
&
in
diaphano;
&
hocfion
fuiffet
per
motum;
aüt
mutationem;
Nam
ficut
füpra
dictüm
eft;fplendor
prodü
tusà
fole
ve]
à
candela
quiefcente;
poft
primü
inftans
fut
effe;
in
quolibetalio
nunc
temporis,
quo
durat
producit;
ficutin
primoy&
tfi
non
per
motum
atit
mütationéim,
fiip-
pofito
q
ignis,velfolj&
diaphanum
£m
nullam
aliaàr
mu
tationem
mutaretür.Et
ita
frab
eterno
fol
fuiffet,
&
fiimi-
litér
diaphanum,ille
fplendor
fuiffet
fine
motu
&
mntátio
ne
productus:
Et
cum
dr,g
omuis
redüctio
entis
de
poten
tiainactunmi
eft
per
motum
&c.
Dico
d
ibi
non
éffet
pro-
prieloquendo
redüctio
de
potentia
in
actum,fed
actuatio
potentiz
per
Actum
,
quia
ibi
non
effet
potentia
diftáris
ab
actujquod'eft-déróne
redu&ionis
predicte.
Ad
primum
.
quarto
loco-df;g
hoc
feciffet
Deis
creádo,(ed
nón
dé
no-
uo
producende.
Bt
ad
probationem
df,gnunceft
verum
dicere,d
rofa
non
fuit
ab
eterno,tii
hoc
tüc
fuiffet
falfum:
Etideobéne
probat
,
p
rofa
que
non
fuit
ab
terno;
non
habetpotentiam
pafsiuam
ad
hoc
,
qj
fuerit
ab
xterno;
fed
loquendo
de
pofsibili
abfoluto:
non
valet
probatio
;
ficit
Aen
fequitur;fortes
non
fuit
predeftinatus
ab
eterno.igi-
türnon
potuit
füiffe
predeftinatus;nifi
per
nouá
przdetti-
nationem.
Ad
fecundum
df,g
prima
confequentia
eft/bo-
nafeddecanda'nó
valet;&
eius
probatio
eft
fophiftica,
qd
patetinàlio
exemplo,arguendo
fic
.
Ifte
conuertuntur
vt
nunc,
ifte
Antichriftus;&
ifte
Antichriftus
reprobatus,
fi-
cutifte,ifte
mundus,&
ifte
mundus
noüiter
creatus,
ita
fünt
fingulares,&
tamen
non
fequit,
Deus
potuit
ab
eter-
nojpredettinare
iftum
Antichriftum.ergo
potuitab
eter-
no
predettinareiftum
Antichriftum
reprobatum
..Nà
an-
.técedens
eft
verum,
&
confequens
implicat
contradictio:
nem
in
fenfu
compo:fito,ficut
ifta,
Deus
predeftinauit
iftü
teprobatum,&
multa
alia
exépla
fünt
ad
hoc
de
iftius
con
fequentienülltáte.
Ad
tertium
df,g;
demonftrata
b.rofa
hodie
prodücta
dicendum
eft,
ipfa
$m
potentiam
pafsi-
uàm
nonpotuit
fuiffe
producta
ab
eterno
,
ex
quo
nà
fuit
ab
eterrio
producta,(ed
ipfa
potuit
fuiffe
producta
ab.ecet
nom
potentiam
actiuam
Deiloquendo
de
pofsibili
abfo
luto.Et
cum
dicitur,fi
Deus
pótuit
producere
rofam
b.
ab
&terno.ieitur
aut
qfi
produxit;aut
ante
&c.Df
g
antequá
...
produxerit,cum
infertur.igiturin
aliquo
inftanti
ante
&c.
negatur
confequentia
fi
fermointelligatur
de
aliquo
nüc
fluenticóncedicar
aücfi
intelligatür
de
aliquo
nuncftàte,
q
fuit
pofsibile
effe
ab
eterno
,
&
de
hoc
(atis
dictum
elt
prius.Corceditur
tà
qj
in
nullo
nuncfluente
potuit
prodà
ci
ab
aterno,
fed
bir
in
toto
t
péinfinito
imaginabili,
&
ita
refpondet
Greg.
Ad
quartum
negatur
prima
códitionalis
confequentia
;
Et
ad
eius
probationem
dt,q
fi
b.fuitfet
ab
eterno,
non
ftat
Deus
align
poft
illius
creationem
anni
hilaffet
b.&
b.
nón
fuiffet
per
infinitum
tps
ante
fui
annihi
lationem,nec
tf
fequitur.igitur
per
1nfinitüm
tps.b:
fuiffet
neceffe
effe
necefsitate
abfoluta.Conceditur
tn
q»
neceffa-
rio
fuiffet
per
infinitum
tps
necefzitáte
fuppofitionis,
q
nó
tollit
contingentiam,ficut
patet:
quia
Deus
nullü
mobile
mouet
necellario
necefsitate
abfoluta
per
aliquod
tps
aut
peralid
menfuram;e
fita
fit;
p
Deus
mouet
aliquid
loca
liter
motir
continuo
neceffario
mouebit
illud
per
infiti-
tas
partes
temporis
fequentis,&
mouit
per
infinitas
partes
t
pis
preteriti
iukta
illud.6.Phyfic.oé
quod
mouetur;prius
Capreolus
2.
Sent.
B
a
moueba-
i4
—
Lb
ll
mouebatur,&
adhuc
mouebitur.Talis.n.necefsitas
eft
con
ditionata,&
ex
fuppofitione;&
non
abfoluta.
Dato.n.ca-
fu
fupradicto,
Deus
tali
necefsitate
neceffario
conferuaflet
b.
ab
eterno
productum
per
infinitum
tempus
antequam
b.
defijffet
effe
per
annihilationem
vel
corruptionem
,
ta-
men
per
nullum
tempus
,
aut
inftans
illud
neceffario
con-
feruaffet:
quia
dato
quocunq;
nunc
flnéte,&
data
quacun
que
parte
finita,
&
inter
duo
nuc
incluía
temporis,
in
-
conferuaffet
b.
poterat
prius
ipfum
millefies
annihilaffe.
Adquintü
dr
,
v
loquendo
de
pofsibili
&
impofsibili
ab-
foluto
falfum
eft,g
omnis
propofitio
de
preterito
falfa
fit
impofsibilis
,
&
g
omnis
propofitio
de
przterito
vera
fit
neceffaria,loquendo
de
necefsitate
abfoluta.Si
aüt
loqua-
mur
de
neceffario
ex
fuppofitione,&
de
impofsibili
ex
fup
pofitione,tuuc
przdictz
duz
funt
vere.
Vnde
conceditur,
neceffe
eft
mundum
non
ftiiffe
ab
eterno,&
g»
impofsi-
ile
eft
mundum
fuiffe
ab
zterno,loquendo
de
talibus
ne
ceísitate
&
impofsibilitate
ex
fuppofitione,
cum
quo
ftat,
IH
abíolute
loquendo
mundus
potuit
effe
ab
zterno.Simi-
ter
patet
ad
multa
alia
ibidé
pofita,vt
cum
d£,g
non
fuit
ante
hoc,impofsibile
eft
fuiffe
ante
hoc
;
&
quod
fuit
ante
hoc,impofsibile
eft
nó
fuiffe
ante
hoc:
oia.n.ifta
vera
funt,
loquendo
de
impofsibilitate
ex
fuppofitione
;
falfa
autem
du-H
funtloquendo
de
impofsibilitate
abfoluta.
Item
cum
dt,
in
nullo
inftanti
fuit
pofsibile
iftam
effe
veram
,
mundus
fuit
ab
zterno.
igitur
non
fuit
pofsibile.Patet
per
dicta,ta
lis.n.propofitio
fuit
impofsibilis
in
quolibet
inftanti
prz-
terito
impofsibilitate
conditionata
ficut
ifta.
Iudas
fuit
p-
di
d
deftinatus
,
non
aüt
impofsibilitate
abfoluta..
Ad
fextum
i
negatur
confequentia
prima,nec
valet
probatio,dico.n.g»
|
licet
qualibet
die
illius
temporis
infiniti
ps
tuiffet
Deus
d
creaffe
vnum
lapidem
,
non
tamen
fuit
pofsibile
,
cy
ita
fe-
ciffet
in
omnibus
diebus,vt
patet
in
illo
müsmplc
onte
enim
g
non
eft
nunc
vel
inftans
in
hora,in
quo
non
poffet
|
Deus
creare
vnum
Angelum
,
&
tamen
non
eft
pofsibile,
à
vt
creauerit
in
quolibet
nunc
hore
vnum
Angelum.Simi-
3
liter
non
eft
aliquid
pofsibile
fieri
à
Deo
,
quin
illud
poffet
m
fierià
Deo
,
non
tf
eft
pofsibile
,
q»
Deus
faciat
vel
fecerit
Hh
oé
pofsibile
fieri
à
Deo:
quia
tunc
fua
potentia
effet
exhau
j
fta
mmo
feciffet
duo
cótradictoria
actu
(imul
effe.
Caufa
aüt
quare
tales
confequétiz
non
valent
eft:
quia
arguitur
m
à
fenfu
diuifo
ad
compofitum,
vtputa
fic
arguendojin
quo
AM
*JJibetnunc
Deus
potuit
creare
vnum
angelum.
igitur
pof-
H
:
fibilefuitq
in
quolibet
nunc
temporis
creauerit
vnum
an
li
elum
diflinctum
ab
alijs
póft
creatis
,
prima.n.eft
diuifa,
"i
ecunda
compofita,ita
in
propofito.
Et
per
idem
patet
ad
E
feptimum,
ibidem.n.arguitur
à
fenfu
diuifo
vero
&
pofsi-
a
:
bili
ad
fenfum
compofitum
falfum.
Ad
octauum
dicitur,
hid
€p
ex
illis
au&toritatib.non
aliud
concluditur
,
nifi
g
nulla
I
creatura
plurificari
pot
Deo
in
zternitate,&
hoc
concedi-
tur,vt.n.ait
S.
Tho.de
potentia
Dei
q.5.ar.14.ad
primum
in
oppofitum.Si
mundus
femper
fuiffet,
nó
effet
Deo
coeter
nus
,
eius.n.duratio
non
eflet
tota
fimul
,
quod
ad
rónem
Eh
aeternitatis
requiritur.
Eft.n.zternitas
interminabilis
vitz
WHT--
-
tota
fimul
&
perfecta
poffefsio
,
temporis
aüt
fucceísio
ex
MM
Te3,com.o,
motu
caufatur,vt
d£
4.Phyfic.
vnde
ét
mutabilitati
fubia-
|
cet
ét
fi
femper
fit.
Et
propter
hoc
dicit
Aug.g
inuariabi-
lis
effentiz
trinitatis
nulla
creatura
cterna
cic
pót.Hec
il-
"
le.
Item
ibidem
ad
tertium
in
oppofitum
dicit,&
variabili
jl
tas
de
fua
róne
excludit
zternitatem,non
tfi
infinità
dura-
(fH.
t
0147
non
eít
pofterioritas
$m
durationem
ad
nihil.Ad
primum
Durandi
negatur
minor,diceret.n.Ariftoteles,g
inter
re-
uolutiones
celi
prateritas
nulla
fuit
fimpliciter
prima,
fed
l
anté
quamlibet
reuolutionem
precefferunt
infinitz
aliz.
Et
ad
primam
probationé
minoris
dicerct,
q
licet
omnes
i
ille
reuolutiones
tranfierint
&
fuerint
accepte
ordine
quo
dam
vna
poft
aliam,&
nunquam
duz
fimul,
nulla
tá
fuit
i
ante
omnes;aut
includens
omnes;aut
fimpliciter.
Nec
ex
"m
hoc
fequitur
,
quin
omnes
fuerint
accepte
coniunctim
vel
Ai
diuifim
faltem:
quia
impofsibile
eft
accipere
totum
infini-
tum
in
actu
fecundum
rem,nec
fecundum
intellectum.
Et
gilla
confequentia,quam
ibi
facit;nulla
fit,
poteft
oftendi
Sententiarum
multis
exemplic.
Primum
eft
de
mutatis
effe
in
motu
con-
tinuo,
dici
t.n.Arift.6..Phyficor.
q
ante
quodl;bet
moueri
pracefferunt
infinita
mutata
effe,
nec
tamen
fuit
dare
pri-
mum.
Et
conftat
quód
talia
mutata
effe
tranfeunt
ordine
uodam,&
nuaquam
duo
fimul.fecundum
exemplum
eft
Pa
partibus
proportionalib.hore
preterite,quarum
omnes
quodam
ordine
funt
acceptz
,
nec
tái
fuic
inter
eas
aliqua
prima
potifsime
diftinguendo
fic
illas
partes
,
;
minores
fint
verfus
principii
hore,&
maiores
verfus
finem,
&
infi-
nitatalia
exempla
de
facili
patent.
Cá
aüt
quarein
talibus
Cur
in
fu
non
oportet
dare
primam
eft:
quia
tales
partes
non
funt
fuis
non.
e(fentialiter
ordinate,fed
per
accidens,
&
in
talib.nó
opor-
PPM
tet
daret
primam.
Et
ficut
ifla
confequentia
nulla
eft,q
fa-
yel
--—
cit
in
prima
probatione,ita
nec
eius
Gicl
niat
ln
fecunda
probatio
nihil
valet
,
diceret.n.Arift.g
inter
illas
non
fuit
aliqua;à
qua
hodierna
reuolutio
infinite
diftaret,
fed
folum
finite.Et
cum
infertur.
igitur
non
fuerunt
infi-
nitzfed
folum
finitz,negatur
confequentia
.
Eft.n.ibi
fal-
laciaconfequentis
arguendo
à
pltiribus
caufis
veritatis
ad
vnam
illarum
.
Non.n.ponimus
infinitatem
in
talibus
re-
uolutionibus
ifto
modo
,
g
iuter
eas
fuerit
aliqua,
à
qua
rzfens
infinite
diftet,
fed
alio
modo,
quia.f.inter
eas
nul-
atantum
diftat
à
przíenti
reuolutione,
quin
fuerint
mil-
lealizamplius
diftantes
,
nec
fuit
inter
eas
aliqua
fumme
diftans.Qued
patet:
quia
infinitum
eíl,cuius
quantitatem
accipientib.
femper
eít
aliquid
fumere
extra,
(i
ergo
inter
il
las
non
eft
accipere
aliquam
fumme
diftantem
.
igitur
ille
funt
infiaitz.Vndeconícquentia,q
facit,nulla
eft;nulla
in-
finitate
diffat.
igitur
non
przcefferunt
iafinitequod
patet
in
fimili,
nulla
fpecies
numeri
infinite
diftat
à
veritate.
igi-
tur
non
funt
Dis
evo
numerorum.
Ad
fecundum
diceret
Philofophus,
quód
generatio
fuit
ab
eterno,
vel
ab
terno
fuit
generatio
non
primo
modo;quo
ponit
argués,
fed
fecüdo
modo.f.quia
aon
fuit
dare
primum
hominem
generantem,nec
primum
genitum,fed
ante
quemlibet
ho
minem
infiniti
precefferunt,&
ante
quamlibet
generatio-
nem,przcefleruntinfinitz.
Quia
aüt
aliquis
homo
fingu-
laris
fuerit
ab
eterno,
vel
effe
potuerit
ab
zterno,
negaret
Philofophus
.
Nos
tamen
concedimus,g»
Deus
potuit
ab
zterno
producere
virum
vnum
&
mulierem
vnam
ci
fuf-
ficienti
virtute
,
&
difpofitione
,
&
voluntate
generandi.
Vtrum
aütilli
ordi
genuifle
ab
eterno,&
cótinuaffe
Qu
infinitatem
generis
humani
víque
modo
duplex
eft
mo-
geneiami
dus
dicendi.
Primus
eft,g
non,immo
ftetiffent
necetfario:
acerno
,
periufinitum
tempus
antequam
genuiffent
,
&
per
confe-
Tuus
quens
non
potuiflent
genuiffe
niti
finitos
homines
,
ficut
pino;
eia
atetin
fimili.Arguens.n.habet
concedere,
»
Deus
potuif
finitos,
et
producere
ab
eterno
vnam
mulierem
prezgnaate.Con
ceditur.n.g»
nulla
eft
repugnantia,rem
permanétem
fuiffe
ab
zterno,licet
neget
hoc
de
fuccefsiuis.
Mulier
auté
gra-
uidata
diuinitus
fine
motu
aut
mutatione
eít
res
perma-
nens
.
igitur
potuit
ab
eterno
produci,
tunc
quzro
ab
ifto
aut
illa
mulier
mox
vt
fuiffet
peperiffet,aut
prius
duratio-
ne
fuiffet,
&
poftea
peperiffet,
&
fic
quero
quanto
tempo-
re
effe
eius
przcefsit
partum,aut
finito
aut
infinito.
Si
fo-
lum
finito,
cum
reliquü
tempus
à
partu
vfq;
modo
neceffa
rio
fit
finitum,
vtputa
ab
vtraque
parte
terminatum.igitur
totum
tempus
cternum
ex
illis
duob.compofitum
eflet
fi-
nitum;quod
implicat.
Si
dicat,g
per
infinitum
tépus
mu-
lier
fuiflet
antequam
peperiffét
,
ita
dicetur
in
propofito
.
Alius
modus
dicendi
eft,g
ficut
Arifto.
concederet,
fol
de
materia
produxit
infinitos
etfe&tus
,
puta
nubes
in
aere,
aues,pifces,bruta,homines,iumenta,ita
vir
ille
de
illa
mu-
liere
genuiffet
infinitos
homines
,
nec
fuit
dare
primum
ab
eo
genitum.
Et
cum
arguens
hoc
improbat,
quia
aut
il-
léhomo
prius
fuiffet
quàm
genuiffet,&c.
Refpondetur
fi-
cut
Ariftrote.refponderet
defole
generante
arbores,
&
alia
mixta.
Diceret
enim
quód
fol
quodlibet
genitum
ab
eo
praceísit
duratione,
non
tamen
omnia
genita
à
fe
pracef-
fit
duracione,
fed
natura
&
caufálitate;ita
in
propofito
di-
ceretur
de
illo
homine
.
Et
fi
arguitur;
fol
preceísit
dura-
tione
quamlibet
arborem
genitam
à
fe.igitur
przcefsit
du
ratione
omnes
arbores
à
fe
generatas
cóiunchim
fumptas,
eft
fallacia
compofitionis
&
diuifionis
..
Quodlibet
enim
genitum
ell
vel
fuir
aliquid
finita
&
certa
duratione
actu
:
pofitum;
EL
Ao
o
Non
repugna
1€
infinito
p-
tnnüri,
Diitinctio
:
1:
pofitum;ideo
potuit
prxcedi
duratione.
Illa
autc
iufinitz
multitudo
genitorum.non
elt,
nec
fuitaliquid
duratione
finita
&
certa
in
actu
acceptum
,
ideo
non
oportet
talem
infinitatem
precedi
duratione
téporis,immo
nec
fuit
pof-
fibile,vt
de
fe
patet
.,
Ad
confirmationenrqua
dicit.
(uod
eft
de
ratione
geniti
conuenit
oi
genito
&c.
Dr
o»
de
ratio
ne
geniti,quod
certa
finita
&
limitata
duratione
menfura
tur,eít
precedià
fuo
generante
duratione,
&
fimiliter
de:
ratione
oum
genitorum
fic
men(uratorü.
Vbi
aüt
totalis:
multitudo
generatorum
nulla
certa
menfüra
méfuratur;:
n02
oportet
Qp
precedatur
duratione
cemporali
à
quocun
que;
&
per
confeque
;s
necà
generante,
nec
à
nó
generan.
te,fic
at
effetin1llo
propofito,&
ita
diceret
Arift.de
fole
generante
oia
mixta.
Et
notandum
grin
hoc
imaginatio
homintm
deluditur
:
quia
volunt
imaginari
infiniti
quafi
aliquid
fignabile,&
actu
per
intelle&£tum
acceptibile;&
iu-
dicare
de
illo
ficut
de
aliqua
rein
actu,
quod
ti
eft
impo
f-
fibile
fieri,vt
(upra
multipliciter
eft
oíté(um.
Ad
argumen
tum
factum
in
pede
quzítionis
Refpondit
S.
Tho.1.parte
q.45.ar.2.ad
fextum
dicens,
d
téindóhs
femper
intelligit
à
termino
1n
terminum
.
Quazcund;
auté
dies
pratetita
afsi-
guetur
ab
illa
vfu;
ad
iftam
funt
finiti
dies
,
qui
pertran
(irt
poterunt.Obiectio
aüt
procedit
ac
fi
po
(itis
extremis
me-:
dia
fint
infinita.
H
zc
ille.
Ec
intendit
q
pofita
ateruitate
mundi,
non
eft
concedendum,
qp
aliquod
iafinitü
fit
per-
tráfitum
totaliter
&
in
actu.
Nec
hoc
fequitur
ex
dita
po-
fiione
loquédo
de
infinito
cathegorice
accepto;fed
qj
in-
finita
furnine
multa
pertranfita,
&
nullum
pertráfitum
eft
niaximum
pertranfitum.
Veruntamen
non
appatet
incon
uenteas
aliquod
infinitum
effe
pertranfitum;potifsime
in-
fnitum
in
multitudine;qf
tale
infiniti
millum
eft
primum
pertraníitum
,
vt
patet
de
finitis
mutatis
effe,
qux
habent
quodcunq;
mobile,quod
continue
mouebatur,&
de
infi-
nitis
partib.
magnitudinis
,
&
infinitis
locis
equalibus
ipfi
mobili,in
tali.n.1afinito.nullum
eft
primum
pertranfitum.
Et
ideo
taleinfinitum
pót
effe
pertranfitum
.
Tum
quia
lis
cet
ibi
non
fit
primum
à
parte,
qua
infinitum
e(t,
habet
tf
ex
illa
parte
terminum
extrinfecum.f.carentiam;&
nó
effe
fui;
&
ideo
tale
infinitum
pót
incipete
&
ceffare
pertráfiri:
Tüin
propofito
pofita
ternitate
mundi,
licet
non
fuiffet
prima
dies,
&
itaillud
infinitum
caruiffec
termino
intrin-
feco.fprima
die,
ti
cum
hoc
caruiffet
termino
extrinfeco,
quia
non
incepit
pertraníiri;nec
per
pofitionem
de
przfea
tí,&
remotionem
de
pterito;nec
per
remotionem
de
pre-
fenti,&
pofitionem
defuturo.Et1deo
nullomo
debet
con
cedi,g
illud
infiuitü
fuit
pertranfitum,cuius
oppofitü
pu
tat
Greg.
p
p
(imile
datü
de
mutatis
etfe.Sed
vt
patet
fimili
tiido
nó
valet.Et
hec
uia
de
pfenti
queft.Benedictus
Deus.
sqecioQiN.
Ac
E
ST
q1:39
Virum
creatio
fit
aliquid.
"Y
erum
circa
primam
fecundi
diftinctionem
(8
queritur.
Vtrum
creatio
fic
aliquid,&
argui
"Wi
tur
q
no.Quia
nihil
eft
medium
inter
crea-
j
torem
&
creaturam;fed
creatio
fignificatur
vt
medium
inter
vtrüque:non.n.creator;cü
«terna
non
fitjnec
elt
creatura
,
quia
oporteret
eadem
xa-
dione
al'am
creationem.
ponere
qua
illa
creatura
creare»
tur,
&
fic
in
infinitum.igitur
creatio
non
eft
aliquid
.
N
oppofitum
arguitur.
Nam
maius
eft
aliquid
heri
£m
l
toram
fubítantiam
quàm
£m
formam
fubftatialem;
aut
accidentalem;íed
generatio
fimpliciter,qua
aliquid
fit.£m
formam
fubftantialem,vel
$m
quid
,qua
aliquid
fit
£m
for
mam
accidentalé,eít
aliquid
in
genito.
ergo:multo
inagis
creatio,qua
aliquid
fit
£m
totà
fubam;ett
aliqd
in
creato.
A:N
hacquzftione
erunt
tres
articuli
;.
In
quorum
primo
]
ponetur
opinio
S.Thom.per
conclufiones.
In
fecuridó
ponentur.aliorum
obiectiones
..
In
tertio
ponentur-ad
obiecta
refponfiones.
bns
(Nx
V
a2ntum
ad.
primüm
articulum
ponitur
prima'con-
clufio
talis,
Aliqua
creatio
eft
Deus.&
aliqua
crea-
tio
non
eft
Deus.-Hanc
conclufionem
ponit
S.Tho.de
po
tentia
Dei
q;5.art.3.dicens.Quidam
dixerunt
creationem
.
efie
aliquid.
in
geruro
natura,
medüim
inter:creatorem
&
ix
i
EET
I:
Quafüoll.
i;
creaturam.
Et
quia
medium
neutrum
eft
extremorum,
fo-
quebatur.ideo
qp
creatio
neq;
effet
creator
,
neq;
creattira:
Sed
hocà
magillris
eft
erroneum
iudicatum
,
cuim
ois
res
quocunq;
mà
exiftens
non
habeat
effe,nifi
à
Deo,&
fic
eft
creatura.
Et
ideo
alij
dixerunt
g
ipa
creatio
non
pouit
ali
quid.ex
parte
creaturz.
Sed
hoc
éceitiaconueniens
:
nam
in
oma:bus,
quz
£m
refpectum
adinuicem
refcrua£,
quo-
rum
vnum
ab
alio
dependet,&
non
econuerfo,in
eo
qp
rea
liter
dependet
relatio
iauenitur
real.ter;in
altero
vero
£in:
rationem
tin,ficut
patet
in
fcientia,&
fc
bili,
vt
dicit
Phi-
lofophus
5.Meta.Crzatura
autem
£m
nomen
refertur
ad.
Tex.
com.zo
creatorem,dependet
aüt
creatura
à
creatore;
&
non
econ
uerfo-:
vade
oportet
q
relatio
,
qua
crzatura
refercur
ad
Deum
creatorem,fit
realis,f2d
in
Deo
eft
relatio
£i
ratio-
nem
tm,&
hoc
expreffe
dicit
magifter
fententiarum
i:lib.
diít.3.Etideo
dicendum,g
creatio
pót
fumi
actiue
&
pat"
uc.
Srfumatur
actiue,fic
defignat
actioné
Dei,quz
ell
ciüs
fubftantia
cum
relatione
ad
creaturam,que
noa
ett
relatio
realis,fcd
£m
rationem
tátum.
Si
aüt
relatio
pafsiue
fu
'U4
1n
of
mutatio
tur,cum
creatio
non
fit
mutatio,nó
pót
dici,
qp
cfeatio
fit
ae
x
moruda
in
genere
paísionis;fed
eft
in
genere
relatiouis,quod
fic
pa
tet
.In
ot
vera
mutatione,
&
motu
inuenitur
dupicx
pio-
ceffus,vnus
ab
vno
termino
motus
in
alium,
ficut
ab
aie»
dine
iu
nigredinem,alius
ab
agente
in
patiés;ficutà
facicu
tein
factum.
Sed
hi
proceffus
noa
fimiliter
fe
habent
in
ip
Ío
moueri,
&
in
termino
motus.
Nam
in
ipfo
moueri
id,
quod
mouetur
recedit
ab
vno
termino
motus;
&
accedit
adalterum,quod
no
eítin
ipfo
termino
motus,vt
patetin
eo;quod
mouetur
de
albedine
in
nigredinem;quia
in
ipfo
termino
motus
iam
non
accedit
ad
nigredipem
,
fed
inci-
pit
effe
nigrum...
Similiter
dum
eit
ia
ipfo
moueri
patieas
vel
factum
tranfmutatur
ab
ipfo
azente,cum
aüt
eit
in
ter
mino
motus
non
vlterius
tranfmutatur
ab
ipfo
agente,fed
confequitur
quandam
relationem
ab
agente;
prout
habet
effe
ab
ipfo,&
jputeíteifimile
quoquo
modo;
ficut
in
ter-
mino
generationis
humanz
natus
confequitur
filiationé.
Greatio
aüt;ficut
dictum
eftnon
potaccipi
vc
moueri,qd
eit
ante
terminum
motus
f:d
accipitur;vt
factum
effe:
Vá
in
primá
creatione
non
importatur
tranfmutatioá
crean-
tc,nec
acceffus
ad
effe;(ed
folummodo
inceptio
effendi,&
relatio
ad
createm
à
quo
habet
effe;&
fi
creatio
nihil
aliud
eít
quàm
relatro
quedam
ad
Deum
cum
rouitate
effendi.
Hzcille;
Item
ibidemad
£m
fic
dicit.Creatio
actiue
(um-
pta
fignificat
effentiam
diuinam
cum
quadam
relatione
cointelicttaX
fic
eft
quid
increatü.
Accepta
vero
paísiue
eitquzdam
relatio
fignificata
per
modum
mutationis
ra-
tione
nouicatis
vel
inceptionis
importate.
Hzc
aüt
relatio
creatura
quzdam
eft,
acceptio
cóiter
nomine
creature
pró
oi
eo,quod
eit
à
Deo.Nec
oportet
procedere
in
infinitü
:
quia
relatio
creationis
non
refertur
ad
Deum
alia
relatio
ne
teali;feu
feipfa,vt
dicit
Auic.in
fua
Meta.Si
vero
nomé
creaturz
accipiamus
magis
ftrictepro
eo
tin
,
quod
fubfi-
ititqd
proprie
fit
&
creatur,ficut
proprie
habet
effe
,
tuac
preaictarelatio
non
ett
quid
creatum,;fed
concreatü,
icut
nec
eit
eas
proprie
loquedo;fed
inhereus,
&
iimile
de
om
nibus
accidentibus.Hec
ille.
Ex
quibus
patet;qüo
creatio
actiue
fumpta
eit
quid
increatum
intellectum
cum
habitu
dinerationis
ad.creaturam
..
Creatio
auté
pafsiue
fumpta
eit
accidens
in
creatura-f.relatio
realis
creaturx
ad
Deum
cum
nouitateeffendi
;
Qua
quidem
nouitas
non
eftaliud
quà
relatio
róhis
ad
non
efle
praecedens.f.quedani
pofte
rioritas
ad
non
effeimmediate
precedés;vel
negatio
pre-
cedenus
durationis
cam
in.
actu
quàm
in
potétia
paísiua,
aut
qualitercung;
fubiectiua
eiufdem
rei-Bandem
couclu
fionem
ponit
prima
parte
q.45.artic.3:
2;
(ent.dift.
1.1.
ar.2:ad
quartum.Et
quia
conclutio
habet
duas
partes
póc
pro
qualibet
parte
formari
ex
dictis
probatio:
Pro
prima
uidem.f.g»
creatio
actiua
eft
Déusjarguitur
fic.
Actio
dei
ieit.diuina
etfentia
coiutellecto
ecfpeétuad
fuü
effect
vel
producta,
fed
creatio
actio
eft
atio
Dei.
igit'eft
diuina
e(-
featia.
Pro
cd
à
vero
parte
coaclütióriis.f.d
aliqua
creatio
nó
ctt
Deus;arguitur
ic.
Nulla
relatio
temporalis
formali-
xet
inhzrens
creatur
elt
Deus;fed
creati»
pafgiue
fum
pta
:élt'hmor
;
igicur,
mator
&
minor
vcriufqueargumenti
pa-
iteütoex
pradiétis;
S:cunda
conclutio
.Qrextio
pafsiue
Capreolus
2.
Sent,
B3
fumpta
iz
plex
eit
pro-
efius.
16
Lib.
II.
fumpta
non
eft
proprie
loquendo
mutatio
nec
pa(sio,licet
per
modum
paísionis
aut
mutationis
fignificetur.Pro
hu-
18$
conclufionis
intellectu
notàdum
eít,gq
S.
Thom.expo-
nens
Philofophum
in
ro.Meta.oftédit,qüo
fe
habent
hec
tria
in
creaturis.f.motus,actio,&
pafsio.Motus(inquit)nó
habet
aliq
aliam
naturam
feparatam
à
rebus
alijs,íed
vna-
quzque
forma
£m
q
eit
ia
heri
elt
atus
imperfectus
,
qui
dr
motus,
Hoc.n.ipfum
eft
moueri
ad
albedinem,quod
eft
incipere
albedinem
fieri
in
fubiecto
,
fed
nondum
effein
actu
perfecto,
Hxc
ille.
Et
poft
in
fine
capituli
fic
conclu-
dit.Vna
eft
diftatia
duorum
ad
vnum,&
vnius
ad
duo;fed
ditfert
ratione,
&
propter
hoc
diuerfimode
fignificatur.f.
^
Sententiarum
eft
in
diuínis
perfonis;ideo
nec
eft
ibi
paísio.
Hzcille.
Ex:
quibus
omuib.patet,
cp
non
ois
aétio
infert
ex
fe
paísioné,
nifi
actioque
eft
cum
motu,vei
mutatione.
$ciédum
th
9.
vt
ex
predictis
apparet
,
actio
quz
eft
cum
motu
,
non
eft
aliud
à
motus,licet
dicat
in
obliquo
relationem
caufe
ad
effectum.f.relationem
originis
ipfius
motus
,
que
quidem
relatio
eft
jn
mouente.Paísio
aüt
dicicillum
motumin
res
cto,&
in
obliquo
dicitrelationé
effectus
,
ad
cam.fipfius
motus
ad
agens,à
quo
actus
immanens
elt.
Vbi
aüt
non
eft
motus,nec
mutatio,actio
dr
forma
agétis
cum
relatio-
ne
ad
productü
vel
originatum
,
ficut
actio
Dei
eft
diuina
effentia
cum
refpectu
ad
illud
,
quod
per
eam
originatur,
Pafsio
aüt
non
habet
ibi
locum
nifi
£m
modü
intelligen-
di:
quia
relatio
producti
ad
producens
non
folum
fignifi-
catur
vt
relatio,immo
per
nomen
pafsionis,vt
per
hoc
ro
men
creatio,&
ideo
quia
gatio
dinina
eft
fine
motu,ideo
A&ionem
&
Per
duplum
&
dimidium.
Et
fimiliter
vna
eit
via
afcenden
getien?
non
tium
&
defcendentium
,
fed
differt
ratione,
&
p
p
hoc
hi
Eus
E
dicuntur
afcendentes,&
illi
de(cendentes.Et
ita
eit
demo
mmoms
ente
&
moto:
nam
vnus
motus
£m
fübítantiam
eít
actus
eme
vtriufque,fed
differt
róne,eft.n.a&tio
mouentis,attamé
eft
mobile,vt
pafsio.Hzc
ille.
Et
tunc
obijcit
contra
przdi-
€a
dicens
.Sed
fi
actio
&
pafsio
funt
idem
£m
fübíátiam,
vf
q
non
fint
diuerfa
is
aen
Sed
fciédum,g
prz-
dicamenta
diuerfificautur
£m
diuerfos
modos
predican-
di
:
vnde
licet
idem
fint
que
diuerfimode
de
diuerfis
prz-
dicantur,ad
diuerfa
przdicamenta
pertinent.Locus.n.fm
€»
predicatur
de
locante
ad
genus
quátitatis
pertinet
,.
$m
autem
g
predicat
denominatiue
de
locato
conftituit
prc-
dicamentum
vbi.Similiter
motus
£m
g
praedicatur
de
fu-
biectoyin
quo
eft,conftituit
predicamentum
paísionis,$£m
aüt
q»
predicatur
de
eo,à
quo
efl,
conftituit
predicamen-
tum
actionis.Hac
ille.
Ex
quibus
patet,
g
£m
métem
eius
&
Philofophi,quam
ibidem
exponit,hec
tria
funt
idé
rea-
liter
actio
&
pafsio
&
motus,nec
differunt
nifi
róne
&
dif-
finitione.Et
hoc
loquendo
de
actione
tranfeunte;non
aüt
de
immanente,cuiuímodi
fuat
velle
&
intelligere;talis
au
tem
eft
diuina
actio
quz
eft
fubftantia,
vt
fupra
dictü
fuit.
Et
hoc
ét
probat
S.Tho.2.contra
Gentiles
c.9.
multis
me»
dijs,quorum
vnicum
recito.
ACtio.n.alicuius
rei
eft
com-
plementum
potentiz
eius,
comparatur.n.ad
potétiam
fi-
eut
actus
fecundus
ad
primum,
diuina
auté
potentia
non
completur
per
aliud
à
fe
,
cum
fit
Dei
effentiayin
Deo
igi-
tur
non
eft
aliud
potentia,&
aliud
actio.H
ec
ille.
Ltis
-
pofitis
probatur
conclufio
per
eundem
r.parte
q.45.art.2.
ad
fecundü.
Creatio
(iuquit)
nou
eft
mutàtio
nifi
fm
mo-
dum
iatelligendi
tantum
,
Nam
deróne
mutationis
eft,g
aiiquid
idem
fe
habeat
aliter
nunc
quàm
prius.
Nam
qfiq;
quidem
e(t
idem
ens
atu
aliter
fe
habens
nunc
&
prius
fi-
cutin
motib.£m
qualitatem,&
quantitatem,&
vbi,qrque
vero
eft
idem
ensin
potentia
tantum,
ficut
in
mutatione
£m
fubftantiam,
cuius
fubiectum
eft
materia.Sed
in
crea-
tione
per
d
producitur
tota
fubftantia
rei
,
non
pót
accipi
aliquid
idem
aliter
fe
habens
nunc
&
prius,nifi
£m
intelle
&um
tm,ficut
intelligitur
aliqua
res
prius
non
fuiffej&
po
ftea
effe,fed
cum
actio
&
paísio
conueniant
in
vna
fubftan
tia
motus,&
differat
£m
habitudines
diuer(as,vt
dr
3.Phy-
ficor.oportet
c»
fubtracto
motu
non
remaneant
nifi
diuer
fa
habitudines
in
creante
&
creato.
Sed
quia
modus
figni-
ficandi
fequitur
modum
intelligendi
,
ideo
creatio
fignifi-
catur
pex
modum
mutationis.Et
p
p
hoc
dicitur,g
creare
df
cx
nihilo
aliquid
facere
,
quamuis
facere
&
fieri
magis
in
hoc
conueniant
quam
mutare
&
mutari:
quia
facere
&
fieri
important
habitudinem
caufe
ad
effef£tum,&
effectus
ad
cám,fcd
mutationem
ex
confequenti.Hc
ille.
Ex
qui-
bus
patet,»
creatio
pafsiue
fumpta
non
eft
pafsio,nec
mu
tatio;&
qüo
vbi
no
e(t
mutatio,non
eft
pafsio.
Hocidem
ponit
q-4.1.ar.
I.ad
fecundum.
Primo
(inquit)
cognofcere
potuimus
adem
alicuius
ab
alio
ex
motu.
Quia.n.ali-
.
quaresà
fua
difpofitione
remoueatur
per
motum,fuit
ma
nifeftum
hoc
ab
aliqua
caufa
procedere,
&
ideo
actio
£m
rimam
nominisinilitutionem
importat
originé
motus.
deucoaque
pronteft
in
mobili
ab
aliquo.
d
pafsio,
ita
origo
ipfiusmo
tus
£m
c
incipir
ab
alio,
&
terminat
in
id,
quod
mouetur
vocatur
actio.
Remoto
igitur
motu,
actio
nibil
aliud
importat
ordinem
originis
£m
gà
caufa
ali-
ow
yel
à
principio
procedit
in
id,qd
ell
à
principio.Hzc
ille.Ec
ibidem
ad
tertium
.
A&tio
(1nquit).£m
gr
importat
,
originem
morus
infert
ex
fe
pafsionem.
Sic
aüt
actio:non
"
in
filio
nulla
eft
paísio,
licet
relatio
ibi
fignificetur
per
no-
men
paísionis,cum
di
generari
&
nafci
.
Similiter
in
pro-
pofito:
quia
creatio
actiua
eft
fine
motu,
ideo
creatio
paf-
fiue
fignificata
non
eft
pafsio,licet
fignificetur
per
verbum
paísiuum,cum
dí£
creari,
€
per
modum
paísionis
per
hoc
nomen
creatio.
Sciendum
eft,g
cum
articulus
Parifienfis
dicit,
q»
error
eft
dicere,
q»
creatio
non
fit
mutatio
ad
effe,
accipitur
ibi
inutatio
valde
large
&
improprie.Tertia
coa
clufio.Licet
eadem
fit
actio,qua
Deus
creauit,&
qua
con-
feruat
res
,
tfi
€reatio
actiua
&
conferuat:o
actiua
róne
di-
ftinguuntur.Iftius
conclufonis
primam
patté
ponit
San-
ctus
Tho.de
potentia
Dei
q.5.art.1.ad.£m.Dicendum
(in-
quit)
q:
Deus
non
alia
operatione
producit
res
in
e(/e,
&
conferuat
eas
in
effe.Ipfum.n.effe
rerum
permanentiü
non
elt
diuifibile
nifi
per
accidens,prout
alicui
motui
ful
iacet,
£m
í&
aüt
eft
in
inflanti.Vndeoperatio
Dei
£m
q
eft
per
fe
Cà
g
res
fitnó
e(t
alia
£m
g
facit
principium
eflciidi,
&
ef-
fendi
continuationem.Hec
ille.ltem
1.patteq.104.«r.1.ad.
quartum.
Conferuatio
(
inquit)
rerum
à
Deo
non
eít
per
aliq
nouam
actionem
,
fed
per
continuationem
actionis
,
ua
dat
effe,
quz
quidem
actio
eft
fine
motu
&
tempore,
icut
conferuatio
luminis
in
aerecít
per
cótinuatum
influ-
xum
à
fole.Hec
ille.Hanc
candem
probat
Ber.de
Gánaco
contra
Heari.in
1.quolibet
q.17.
Actio
(inquit)
non
plu»
rificatur
nifi
ex
parte
principrorü
actionis
qug
plura
funt;
ficut
idem
fuppofitum
pot
habere
plures
actioncs
per
plu-
ra
principia,
vel
ex
parte
terminorü,vt
fit
alia
&
alia
actio,
que
ad
alium
&
alium
terminü
terminat,vel
ex
parte
tem-
poris
:
quia
interrumpiturjficut
motus10terruptus
nó
eít
vnus
5.Phyfi.vel
quia
actio
eft
à
diuerfis
füppolitis,vt
fi
di
Tez.com4
ceremus
,
q»
vbi
funt
plures
trahentes
nauem
funt
plures
actiones,
licet
fit
vnum
tractum.Sed
nullo
iftorum.modo-
rum
poffunt
in
Deo
plurificari
ifte
duz
actiones
creatio,
&
conleruatio.
Non.n;per
pluralitatem
principiorum
ope
randi:
quia
principium
operádi
in
Deo
refpectu
creatura-
rum
eft
fua
e(lentia,quz
femper
eft
eadem
vel
idea.
Coftat
autem,
g
per
eádem
ideam
cde
producit
&
productum
conícruat,
non
per
alia.ergo
non
plurificant
ex
parte
prin-
cipiorum.Item
nec
ex
parte
terminorum
:
quia
eade
res
numero
eft,quod
producitur
&
conferuatur
.
Item
nec
ex
interruptione
t
pis
:
quia
rés
poftà
producta
eft,
continue
conferuatur;fi,n.ad
modicum
Deus
defineret
conferuare,
creatura
annihilaretur;
Item
nec
ex
parte
plurium
fuppo-
fitorum
operantiü
:
quia
opera
trinitatis
in
creaturis
funt
indinifa,
non.n.funt
plures
creationes,
quib.
tres
perfonz
creantur:fed
vna.Et.ita
ex
nulla
parteinuenit;viü
ifte
actio
nes
pofsint
plurificari
realiter
re
abftracta.
Hzc
ille.
Scda
pars
coclufionis
de
fe
patet.Nà
creatio
$m
cóem
acceptio-
nem;&
vt
nunc
im
fua
róne
includit
nouitaté
effectus;non
aütconferuatio
.
Similiter
cóferuatio
inciudit
in
(ua
róne
continuatione
actionis
&
influxus,non
aüt
creatio.
Vnde
S.
Tho.de
potétia
Dei
q.3:ar.3.ad
6.fic
dicit.
Creatio
rela-
tioné
importat
cit
nouitate
effendi:
vf
non
oportet
gp
res
quandocunque
eft;creetur,licet
femper
referatur
ád
2Deüi,
quamuis
non
effet
incoüueniens
dicere,o
ficut
aer
quádiu
lucet;
illuminatur
à
fole
,
ita
creatura
quandiu
héceffe
fiat
à
Deo,vt
ét
Aug.dicitfuper
Gen.ad
htterá;fed
in
hoc
nor
eft
diuerfitas;nifi
£m
uoiné,;
put
nomen
creationis
pót
ac«
cipi
cum
nonitate
vel
fine
nouitate.Hgcilleldé
ponit
pri-
ma
parte
Tex,
com.
14.
Diuncuo:
1.
mia
parte
q.
10.4.artic.
r.Ex
quibus
patet,
qp
non
eft
de
pró-
pria
ratione
creationis
vt
creatio
eíL
qp
importet
notiitàté
eflen
di
;
nifi
ex
accómodatione
loqueatiü
de
creatione.fe-
«undo
dq
ex
comuni
víu
Chriftianorum
ponentiü
mundi
düceptionem
creatio
dicit
relationem
depédentie
ad
Deü
cum
nouitate
etfendi
,
qu
quidem
nouitas
eft
qux
dam
negatio
przexiftentiz
in
priori
duratione,vt
fupra
dictum
elt.tertio,quód
conferuatio
paísiua
dicic
relationem
prz-
dictam
(ine
tali
negatione
,
immo
cum
habitudine,
quam
negat
nouitas;vel
inceptio;
Conferuatio
enim
paí?iua
di-
eit
relationem
dependentiz
ad
Deum
cum
refpectu
ad
eí-
fentiam
creaturg,&c
depeadentiz
in
priori
menfura.
Simi-
liter
conferuatio
actiua
dicit
actionem
diuinam
cum
re-
Ípedtu
adcreaturam,
cui
influitut
effe
connotando
eundé
influxum
fuiffein
priori
meníura.
Vnde
ftcut
dicit
Ber.
degannaco,vbi
fupra
.
Creatio
&
conferaatio
fitat
vna
&
eadem
actio
,
differens
folum
fecundum
diuerfum:
refpe-
€tum
,
quia
creatio
habet
refpectum
ad
rem
fecandum
dp
incipit
effa(ed
conferuatto
habet
refpectum
ad
rémjfecü-
dum
gy
contiaüatur
in
effe.
Vnde
ficut
ignis
eadem
actio-
ne
numero
,
&
eadem
calefadtioane
caufat
caloré
in
ligno;
&
1n
eodem
fibi
coniuncto
conferuat;ita
Deus
eádé
áctio-
ne
conferuat
res
quas
produxit;que
actio
vt
refpici
t
initiü
effendi
dicitur
creatio
,
fed
vt
refpicit
continuationem
if
e(lendo
dicitur
conferuatio.
Hzcille.
Aliter
poteft
dici,
€p
creatio
actiua
dicit
diuinam
actionem
;
prout
coexiftit
primo
inftant
durationis
creature;
fed
dicitur
conferuas
tio
prout
cocxittit
ceteris
initancibus
pott
primum;Quar-
ta
conclufio.
Nullum
aliud
à
Deo
poteft
effe
nifi
creatutn
à
Deo.lítam
probat
S.
Tliom.
de
potentia
Dei
q.5.artic.5.
triplici
ratione.
Prima
ett
hec.Oportet
(inquit
)fi
aliqaid
vnum
ia
pluribus
inueniatur;q
ab
aliqua
vna
caufa
in
illi$
caufetur.
Non.n.poteíL
effe
o»
illud
commune
vtrique
ex
feipfo
conueniat,
cum
vtrüquefecundum
g
ipfum
eftab
altero
dittinguatur,&
diuerfitas
caufarü
diueríóos
effectus
:
inducat.
Cum
igitur
effe
inueniatur
rebus
omnibus
com-
mune,
quz
fecundum
id
g
funt
diftinéte
funt
adinüicem;
oportet
q
denecefsitate
non
eis
ex
fe
ipfis
,
fed
ex
aliqua
vna
caufa
attribuatur
.
Etiíta
videtur
effe
ratio
Platonis;
qui
voluit
g
anteomnem
multitudinem
effet
aliqua
vni*
tas
non
folum
in
numeris,
fed
in
rerum
natura.
Secunda
ratio
cft
hzc.
(Q
uia
cum
aliquid
inueniturá
plurib;diuer-
fimode
participatum,
oportet
gab
eo,
in
quo
perfectifsi-
-
me
inueaitur;attribuatur
omnibus
illis;
in
quibus
imper-
fedus
inuenitur.
Nam
eaquz
pofitiue
fecundum
magis,
&
minus
dicuatur,;hoc
habent
ex
acceffu
propinquior
vel
remotioriad
aliquid
vaum
,
fienim
vnicuiq;
eoruni
ex
fe
ipfo
illud
conueniret,
non
effet
ró
cur
perfectius
in
vo
q,
in
alio
inueniretur.
Sicut
videmus
g
ignis
,
qui
eft
in
fine
caliditatis,
eft
principium
caloris
in
omnibus
calidis
,
eft
autem
ponere
vnum
ens,quod
eit
perfe&tifstmum,&
verif-
fimü
ens,quod
ex
hoc
probatur:
quia
eft
aliquod
mouens
omnino
immobile
&
perfectifsimum
;
vt
eft
probatum
à
Philofophis,
oportet
igitur
gj
omnia
alia
minus
perfecta
ab
ipfo
effe
recipiant,&
hzc
eft
ratio
Philofophi
ia
2.
Met.
Tertiam
rationem
talem
facit
ibidem
..
Quia
illudquod
eft
per
alterum
reducitur
ficut
im
caufam
ia
id,
quod
eit
per
fe.Vode
fi
eflet
vnus
calor
per
feexiftens,oportereétip-
fum
effe
caufam
omnium
calidorum,que
per
modü
parti-
cipationis
calorem
habent.
Eftaut
ponere
aliquod
ens;
quod
eft
ipfum
fuum
effejquod
ex
hoc
probat;quia
opor-
tet
effealiquod
primum
ens
,
quod
fira&tus
purus;
in
quo
nulla
fit
compofitio.
Vnde
oportet
qp
ab
illo
vno
ente
om-
nia
alia
inc
quecunque
non
funt
fuum
effe;
fed
habét
effe
per
modum
participationis,
&
hec
eit
ratio
Auic.
Has
ra-
tiones
facitibidem
S.
Thom.in
forma:
Quinta
conclufio.
Nullum
ens
aliud
à
Deo
poteft
in
effe
coferuari
fine
Deo
conferuante.Hanc
conclufionem
ponit
S.Thom.de
poter
:
tia
Dei
q.5.artic.1.dicens
.
Abfque
omni
dubio
conceden-
dum
elt,g
res
conferuantur
à
Deo
in
effe,&
qp
in
momen-
to
in
nihilàm
redigerentur,cum
à
Deo
defererétur,
cuius
ratio
accipi
poteít
ex
hinc.
Effe&tum.n.à
fua
cà
dependere
oportet,hoc.n.e(t
de
ratione
effectus
&
caufe,
quod
quiaé
in
caufis
formalib.&
materialib.manifeíte
apparet,
quocü-
.
,
quen,
materiali
vel
formalrprincipio
fubtracto,
res
itatim
-
(uxfüdl.
^i
elfe
definit;éum
huius
principia
effentiam
intrét
réi.
Idem
aütiudicium
effe
oportet
de
caufis
efficientib.
&
formali-
bus
&
materialibus
.
Nameefficiens
e(t
caufa
rei
£m
qp
for-
mam
inducit
vel
materiam
difponit
.
Vnde
eadem
ét
de-
pendentia
rei
ad
efficiens
&
materiam
vel
formaimi,cü
per
vnum
eorum
ab
altero
dependeat.
Definalib.autemrcau-
.——
fis
oportetidem
effe
iudicium;quod
de
cà
efficiente:
nam,
—
finis
pon
eft
caufa,nifi
£m
qp
motet
efficiente
ad
agédum.
.
Non.n.éft
principii
in
effe
fed
in
intétionc
folum:
vnde
&
vbi
non
eítactio;non
eft
cá
finalis,vt
patet
3.Meta.Secun-
Tt
ear
Y
dum
hoc
igitür
effe
rei
facte
depédet
à
caufa
efficieüte$m
«p
dependet
ab
ipfa
forma
rei
fa&tc.Eft
aüt
aliqd
efficiens,
à
quo
formá
rei
facte
non
dependet
per
fe,&
fecundim
tà
tionem
formz,fed
foli
per
accidens,
ficut
forma
ignis
ge-
niti
abigne
generante
perfe
quidem
&
£m
róneim
fügfpe-
ciei
non
dependet,cum
in
ordiné
rerum
eundem
cradtim
teneat
,
nec
formá
ignis
aliterfit
in
ignegenito
q
in
gene-
rantejfed
diftitiguitab
ea
folum
diuifione
material;
protit:
fcilicet
eft
in
alia
materia.
Vnde
cum
ieni
geuito
füa
forma
fitab
aliqua
cá
per
fe,
oportet
ipfam
formam
depédereab
altiori
principio;quod
fit
ca
ipfius
formz
per
fe,
&
fm
pro
priam
rónem
fpectei
.
Cum
àót
effe
forma
in
matétiz
per-
fc
loquendo
nullum
motum
dut
mutatione
implicec/nifi
forte
peraccidens,oé
autem
corpus
non
agit
nifi
per
mo-
tum,
vt
Philofophus
probat;necelfe
eft
q»
principii,
quo
depeüdetforma;fit
aliquod
principium
incorporetin.
Der
actionem:nalicuiis
principtj
dependet
effectus
à
ci
agen
te.Et
fialiquod
principium
corporeum
eít
cá
per
alique
iodum,hoc
het
inquantü
agit
ia
virtute
principi]
incor-
porei,quáfi
eius
inftrumentum.
Qd
quidem
eit
necefraritt
ad
hoc,q
forma
effz
incipiat,
inquantü
forma
non
incipit
effe
nili
in^
materia:
Non.n.materia
quocung;
modo
fzha-
bens
pot
fibeffe
formz,
quia
proprium
actum
in
propria
materia
effe
oportet.
Cum
ieit
materia
eftin
difpofitiore,
qu&
non
competit
formzalicui,non
pótà
principio
incor
poreo;à
quo
forma
per
fe
dependet;eam
confequi
imine-
diate.Vnde
oportet
q
fic
aliqd
tranfmutans
materiam.
Et
hoc
eft
a&és
corporeum,cuius
eft
agere
mouendo.
Et
hoc
quidem
agitin
virtute
principij
incorporei
,
&
eius
actio
determinacur
ad
hanc
formam,£in
o
talis
forma
eft
in
eo
actu,ficut
in
agentibus
vniuocis;vel
virtute
ficut
in
agentt
bus
eqüiuocis.Sicigitur
hinói
agentia
corporalia
nó
funt
formarum
principia
in
reb.factis;nifi
inquantum
fe
potett
extendere
caufalitas
tranfmutationis,
cum
non
agant
nift
tranfmutando,
vt
dictü
eft.
Hocatit
effinquantum
difpo-
nunt
materiam,
&
educunt
formam
de
potentia
mátériz:
Quantum
igitür
vr
ad
hocformx
generatorum
depedent
àgüantib.materialibus,
p
educuntur
depotétia
materiz,
hon
aüt
quantum
ad
effe
ab(olutü.
Vnde&
remota
actio-
he
gfiantis,celfit
eductio
formarum
depotétia
in
actum,
quod'eft
fieri
cenitorumr,
nó
autem
ceffantipfz
forme
Fin"
quas
genita
hát
effe,
&
inde
eft
gp
effe
rerum
generatarum
marnent;fed
non
feri
cefíante
actione
generantis:
Si
que
aütformz
fant
nón
in
materia;vt
fo
rme
intellectuales,vel
in
materia
nullo
mo
1udifpofita
4d
formam
,
vceitin
cor-
porib.cocleftibusjin'quibus
non
fant
contrarie
difpofitio-
nes,
harum
principium
non
pót
effe
nifi
azés
incorporea
quod
nó
agit
per
motum;nec
dependet
ab
aliqtro
£m
fieri
aquo
noa
depeadeant
£m
effe
Sicut
igitur
cetfante
actio
ne
caue
eflicientis,que
agit
per
motum
in
ipfo
inflati
cef-
fat
fieri
rerum
generatarum
,
ita
ceffante
actione
agentis
ihcorporei
ceffát
ipfum
effe
rerum
ab
eo
caüfatarum.
Hoc
aüt
ages
incorporeu;à
quo
oia
caufantur
&
corporalia
&
incorporea
deus
eft,à
quo
non
fo:
funt
forme
rerü,fed
éc
materieX
dtum
ad
propofitü
non
differt;
vtrü
immedia-
tevel
quodam
ordine;vt
Pailofpofuerünt
Vnde
fequit
qi
celfan:e
opeiatione
diuina
o€5
res
eodé
momento
in
nihi
luim
decideret.
Hec
ille.Idé
ponit
r.par.q.154.ar.1.&
j.con
tta
Geut.c.63.V
adero
potiic
formari:
Tante
vel
plusdez
péudet
res
à
cà
fua
in
eff2,qte
3
cà
fua
m'Beri,
fed
tance
dez
pédet
res
à
fua
cain
fiet,
p
celfante
actione
iiftus
ceffat
ret
fierijigit
ceffante
actione
caufe
in
efle;cetlat
ipfum
rei
effe;
Tüc
vitra;cà
ele
rereftipfe
Deus,
&
coferuareréeft
indue
Te
tei
effe;igit
fübtract:
er"
actioné
X
cóferuatione
ceffaret
ellerei
cate;
quelibet
igit
creatura
eget
coferuattone
Ded
Capreolus
2.
Sent.
b
4
Sexta
ccn
4
B
E
*
L]
45
-
ID5dd
Sexta
conclufio.Deus
eft
caufa
non
folum
creaturz.fed
etiam
cuiullibet
actionis
creaturz
quatuor
modis.
Hanc
penit
S.
Thom.de
potentia
Dei
q.3.artic.?.dicens
.
Nó
eft
fic
intelligendum,
g;
Deus
in
omni
re.
naturali
operetur
,
quaíi
res
naturalis
nihil
operetur
,
fed'quia
in
ipa
natura,
velin
voluntate
operante
Deus
operatur,quod
quidé
qua
Vra
r£effe
ter
pofsit
intelligi
oftendendum
eft.5ciendum
nang;
eíl,
cim
sionis
o;
2
ctionis
alicuius
reires
alia
poteft
dici
multipliciter
cà
Fs
ce
Vnomodo,quia
tribuit
ei
virtutem
operandi
ficut
dic.tur
Tex.
com
33.
in
8.Dhyficor.
g;
generans
mouet
graue
&
leue
inquatum
dat
virtutem,quam
con
fequitur
talis
mmotus,&
hoc
modo
Deus
agit
omnes
actiones
naturz,
quia
dedit
naturalibus
rebus
virtutes;per
quas
agere
poffunt.
INon
autem
folum
ficut
generans
virtutem
tribuit
graui
&
leui
,&
eam
vlte-
rius
non
conferuat
;
fed
ficut
continue
tenens
virtutem
in
effe:
quia
eft
caufa
virtutis
collate;non
folum
quantum
ad
fieri,
ficut
generans,fed
etiam
quantum
ad
efle,
vt
fic
pof-
fit
Deus
dici
caufa
a&ionis
inquantum
caufat
;
&
coufer-
uat
virtutem
naturalem
in
effe.
Nam
ét
alio
modo
confer
uans
virtütem
dicitur
facere
actionem
ficut
dicitur,quód
medicinz
conferuantes
vifum
faciunt
videre,
fed
quia
nul
la
res
per
feipfam
mouet
vel
agit,
nifi
fit
mouens.
non
mo-
tum.]
ertiomodo
dr
vna
res
eíie
caufa
aQtionis
alterius
in-
quantum
mouet
eam
ad
agendum,in
que
non
inte:ligitur
collatio
aut
coferuatio
virtutis
actiue,fed
applicatio
virtu-
tis
ad
actionem,
cut
homo
cll
cà
incifionis
cultelli
ex
hoc
ipfo,g»
applicat
acumen
cultelli
ad
fcindendum
mouendo
ipfum,&
ga
natura
inferior
agens
non
agit
nifi
mota,eo
g
hmoi
corpora
inferiora
fint
alterantia
alterata,
clum
aüt
elt
alterans
non
alteratü,&
t&
non
cít
moués
nif;
motum,
&
hocnon
ceffat
quouíg;
perueniatur
ad
Deum,
fequitur
de
neceísitate,g»
Deus
fit
cà
actionis
cuiuílibet
rei
natura-
lis,vt
mouens
&
applicans
virzuté
ad
agendi,
Sed
vlterius
inuenimus
fecundü
ordiuem.
caufarum
effe
ordinem
effe-
&uum,;quod
neceffe
eft
p
p
fimilitudinem
effectus
&
cau-
Íz,nec
caufa
fccunda
pot
in
effectum
caufz
prima
per
vir-
tutem
propriam
,
quamus
fit
inflrumentum
cauíe
primz
refpeciu
illius
eticdus
1
níftrumentum.n.eít
cauía
quedam
effectus
principalis
caufz
non
per
formam
vel
virtutem
propriam,fed
inquátum
aliquid
participat
de
virtute
cau-
fz
principalis
,
ficut
dolabrum
non
eft
caufa
rei.
artificiatg
er
formam
vel
virtutem
propriam,fed
per
virtutem
arti-
diues
quo
mouetur,&
eam
quoquo
modo
participat.
V.
n-
Sententiarum
agéti;fed
in
hoc
differt
quia
vbicunq;
eft
virtus
diuina,eft
elfentia
diuina,
non
aüt
effeatia
corporis
coeleftis
eft
vbi-
cunq;
eft
(ua
virtute.Et
iterum
Deus
elt
fia
virtus;nó
au-
tem
corpus
ce'e(te&
ideo
pót
dici,
o
(;eus
in
qualiberre
operatur
inquantum
eius
virtute
qualibet
res
indiget
ad
agedum,
non
autem
proprie
pót
dici,»
colum
fem
p
agat
in
corpore
elementari,
licet
eius
virtute
corpus
elemétare
agat.
Sicigitur
Deus
ett
cà
cuiuflibet
actionis
inquátum
dat
virtutem
agendi,
&
inquantum
conferuat
eam,&
inq
cum
applicat
actioui,
€
inquantü
eius
virtute
ois
alia
vir-
tus
agit,
&
cum
cóiunxerimus
his,g
Deus
(it
fua
virtus,
&
g
ficintra
quamlibet
rem
non
ficut
pa:s
effentic,
fed
ficut
tenens
rem
in
effe
,
fequitur
g
ipfe
ia
qualibet
operatione
operetur
immediate
non
exclufa
operatione
volütatis
&
natura,
Hac
ille.
Etibidé
ad
tertium
dicit,g
in
operatio-
ne,qua
Deus
operatur
mouendo
naturam,
operat
natura,
Íedipía
naturz
operatio
eft
ét
opératio
virtutis
diuine,
li-
cut
operatio
infirumeti
eít
per
virtutem
agentis
principa-
lis.Similiter
ibidé
ad
feptimum
ponit,g;
quandocunq;
ali-
qua
res
naturalis,
operatur,
Deus
influit
fibi
aliquid
,.quo
actualiter
agat:
vnde
fic
ait.
Virtus
naturalis,qua
ett
rebus
naturalib.in
fua
infütutione-collata,ineft
eis
vt
quedà
for-
ma
habens
effe
ratum
&
firmum
in
natura,fed
illud
quod
à
Deo
fit
in
renaturali,
quo
actualiter
agat
eil,
vt
intentio
fola
habés
effe
quoddam
incompletum
per
modum,
quo
colores
funt
in
aere,
ficut
virtus
artis
in
inilrumento
arcifi
cis.Sicut
igitur
fecuri
potuit
dari
per
artem
acumée;vt
for-
main
ea
permanens,non
aüt
ei
potuit
dari,g
vis
artis
e'fet
in
ea
quafi
quzdam
forma
permanens,nifi
haberet
intelle
Gum,ita
rei
naturali
conferri
potuit
virtus
propria,
vt
for
main
ea
permanens;non
aüt
vis,qua
agit
ad
effe,vt
in(tru-
mentum
primz
caufe;oifi
daretur
ei,
quod
effet
vniueríale
effendi
principium.Nec
iterü
virtuti
naturali
conferri
po-
tuit;
vt
moueret
fei
pfam,nec
vt
confcruaret
fe
ineffe:vn
de
ficut
patet,
gy
infiumeuto
artificis
conferri
non
potuit,gy
operaretur
abíqs
motu
artis;
ita
€t
rei
naturali
conferri
no
potuit,q
operaretur
abíque
operatione
diuina,
Hzc
ille.
Ex
quib.pót
formari
talis
ratio,cà
conferens
&
con(eruás
virtutem
cuiufliber
agentis
fecundi,
&
mouens
illà
ad
ope
randum,&
eam
fuo
effectui
córungens
operatin
quali
bet
operatione
agetis
Ícd
i;
(ed
Deus
eit
himoragitur
X
c.
maior
&
minor
patet
ex
pdictis.
Et
in
hoc
primus
ar.terminatur,
Vantum
ad
fecundum
artic.arguitur
contra
conclu
J
dequarto
modo
vnum
eft
cà
actionis
alterius
,
ficut
agens
qu
ett.
fiones.
Et
quidem
contra
prima
arguit
Aur.probau-
Cont
principale
eft
caufaactionis
inflrumenti,&
hoc
modo
etià
do
yp
actio
,
qua
Deus
ponit
iminediate
creaturam
in
etie
mam
cot
|
i
i
i
Ade
Su:
tS.
"
Vt.
1o
ie
ionem
Ak
li
oportet
dicere,
q
Deuseftcaufaomnisactionisreinatu-
—elicitiuo;cít
vna
actio
tráfiens
de
genereaciionis,
&
nó
eft,
ag
rk.
ih:
ralis
.
Quanto.n
aliqua
cauía
eft
altior,
tanto
eft
commu-
diuina
effencia,vt
poniturin
prima
cóciufione,
&
in
fcd
a.
dià
27.&e
nior
&
efficacior,&
quáto
ett
efficatior,tanto
profundius
ingreditur
in
effectum,&
de
remotiori
potentia
ipfum
re
ducitad
actum.
In
qualibet
autem
re
naturali
inuenimus
q
eft
ens,&
quod
eft
res
naturalis,&
q
elt
talis
vel
talisina
Arguit
igit
primo
fic.
Effectus
in
a&tu
exigit
càm
ia
actu,
Me
ettectus.n.&
caufa
fi
mul
fe
ponunt
ex
fecundo
Phy
ac.igit
fit
ipa
Deié
fimul
eft
Deus
cà
in
actu
&
creatura
erfectus
in
actu;fed
p
(entia.
creationem
actioné
L)eus
eft
cà
in
atu
omne.n.agens
prae
Tex;
cond!
turz,
quorum
primum
eft
coe
omnib.entibus,
fecundum
omnib.rebus
natuxalibus,
tertium
in
vna
fpecie
,
&
quai-
tum,íi
addamus
accidentia,
eft
proprium
huicindiuiduo.
Hoc
igitur
indiuiduum
agendo
non
poteít
conítituere
in
fimili
fpecie
nifi
prout
eft
inftrumentum
illius
caufz
,
quz
refpicit
totam
fpeciem
,
&
vlterius
totum
effe
naturz
infe-
roris&
propter
hoc
nihil
agit
ad
fpeciem
in
iftis
inferio-
ribus,nifi
per
virtutem
corporis
coeleftis
,
nec
aliquid
agit
ad
cíle,nia
per
virtutem
caufx
prima.Ipfum.n.efle
eft
có-
munifsimus
effectus
primus,
&
interior
omoib.alijs
effecti
bus,
&
ideo
foli
Deo
conuenit
(fecundum virtutem.
pro-
rü.
Vndedr
in
lib.decaufis,g
virtus
caufc
prime
prius
in-
fluizin
catum
&
vehementius
ingreditur
in
ipfum.Sic
lgit
oportet
virtuté
diuina
adeffe
cuilibet
rei
agenti,
ficut
vir-
tutem
corporis
celeítis
oportet
adefls
cuilibet
elemeütari
La
cife
eft
agés
in
actu
qfi
actio
fua
eft
in
actu.
Igitur
oportet
qp
dum
creatura;
quz
efteff.étus
eft
in
actu,
creatio
actiua
hicin
actu
,
&
qnicreatura.
vc
eít
effectus
non
elt-in
actu
gp
creatio
actiua
non
fit
in
actti
,
aliàs
effet
cà
in
actu
,
etfectu
non
exittentein
actu,
fed
velle
Dei,vel
diuina
effentia
non
folum
eft
in
actu.
qii
creatura
producitur
a&tu,fzd
ét
ante-
quam
producatur
ergo
diuinum
velle
vel
diuina
effentia
non
eítilla
creatio
Dei
actiua.Sed
forteinquit
dices,g
fe-
cus
eft.de
agente
liberoj&
de
agéte
naturali,quia
agés
na-
turale
oportet
gy
in
eodem
inítáti)quo
ett
effectus
eius,
fit
Íua
actio;&
econtra;fed.hoc
no
habet
locum
in
agente
li-
paret;
cp
velle.non
fit
iila
actio
,
qua
agens
eftin
actu,
quia
velle
eius
pro
inftantiin
quo
eft,
non
ponit
effectü.
Con-
tradictio
autem
vf
qr.creatio
fic.in
actu,
&
creatura
no
fit
in
actu.
Per
tc
autem
ab
aterno
erat
velle
diuinum
&
diui
sts
:
na
eflen-
1
Lh»)
priamtalis
effectus
:
vndevt
dicitur
inlib.decaufis.intel-
bero.
Nam
agens
liberum
pot
velle
agere
aliquia
pro
ali-
e
ih
ligentia
non
dateffe,nifi
prout
eftin
ea
diuina
virtus..Sic
^
quoinftanti,in
quo
non
eít
fua
volitio,
ficut
ego
poffum
|
igit
Deus
eft
cacuiuflibetactionisprout
quodlibetagens
^
velle&ancinactu
aliquid
,
fed
non
pro
nunc
,
fed
pro
alio
|
eitinitrumentum
diuing
virtutisopérantisSicergoficon
—
inltanti;
&
fi
voluntas
mea
effec
potentia
factiua
,
&
effet
HE
fideremus
fuppofita
agentia,
quodlibetagens
particulare
—
efficax,
ficut
nunc
volo
aliqu.d
pro
isfzanti
b.
fic
per
illud
"i
eft
immediatum
ad
fuum
eífeétum.Siaütcofideremusvir
—
vellemeum
ponereturin
effe
pro
inftanti
b.
&
non
pro
ali
tuté;qua
fit
a&tio;fic
virtus
fuperioris
caule
erit
immedia-
—
quo
alioinítanti
,
&
tà
in
aiio
infranti
fuit
velle
meum
in
Ti
tior
eiie
tui
q
virtus
caufeinferiorum:
návirtuscaufgin-
—actudfine
hoc,g
illud
poneretur
in
effe
pro
illo
inftáti.
Sed
»
€
ferioris
no
coniungitur
effectui
nifi
per
virtutem
fuperio-
iftarefponfio
inquit
confirmat
propofitum.
Ex
hoc.n.ap-
!
€.
T.
Difünéso
1.
na
effentia
,
&
pro
tunc
non
erat
creatura
in
actu,igit
&c.
Et
q
d£
de
libero
agente,nihii
ef:
ad
propofitum.NuHa.n.
actio
fic
eft
libera,ex
quo
pofita
eft
pro
aliquo
inftanti,
vel
in
aliquo
inftanti,
gy
pro
1ilo
inftanti
non
(tillud,quod.ex
natura
rei
concomitatur
actionem.
Confirmat
hoc
fic.
Tu
dicis
q»
velle
non
pót
effe
actu
,
qfi
effectus
non
ponitur
in
actu,
cunc
fic,
quero
quando
effe&tus
per
velle
precedens
ponitur
in
a&u;aut
fit
aliquid
vltra
vellequod
eliciat'eife-
&um,vel
non,ftnon;fequitur
g
ficut
effectus
antea
non
e-
liciebatur,ficinec
modo
per
ipfum
velle,
fi
fic;
habeo
pro-
pofitü,quia
iliud
no
erit
aliquid
aliud
quàm
realitas
actio-
nis.Secunda
ratio
fua
talis
eft.Si
actio
Dei
fit
diuina
effea-
tia,
vel
diuinum
velle,
aut
illud
erit
abfolute
velle
imperij
fine
executionejauterit
executio
cum
imperio.
INó
primo
modo;nam
de
natura
imperij
eft;q;
habeat
exequens,&
q
exigat
executionem
.
Si
dicis
;
p.non
requiritur
nifi
impe-
rium
omnipotens
&
efficax.
Contra.Ilam
vadis
ad
aliquid
vltra
imperium.íad
omnipotentiam;imperium
enim
effi-
cax
nó
eít
aliquid
aliud,aifiimperjum
cum
executione.Et
tüc
habeo
propofitum
,
quia
illam
executionem
aut
faciet
ipfamet
creatura,
&
patet
gp
non;quia
nihil
poteft
effe
fibi-
ipfi
caufa
vcfit,aut
illud
eft
res
alia
creata,&
hoc
non,quia
tunc
res
illa
crearetjautipfe
Deusexequens,&
habeo
pro-
pofitum,
quia
nó
per
folum
velle
imperatiuum,
fed
per
il-
lam
actionem
mediam
;
Te:tia
zatio
eft.
Si
velle
diuinü
fit
illa
actio;aut
illud
eft
velle
aliquod
determinatum
ad
ralé
producitonem
ex
natura
rei;2ut
eft
2liud
velle,quod
decer
minat
illud,fed
nec
fic,nec
fic.Probatur
q»
non
primo.mo-
do,quia
fi
in
Deo
efiet
aliquod
velle
determinatum
ex
na-
tura
ret
2d
talem
producttoné
,
necéffario
poneretur
talis
productioin
effej&
fic
creatura
proflueret
à
Deo
non
libe-
re,fed
naturali
neceísitate.
Nec
fecundo
modo;puta
gin-
trinfece
fe
determinet
ad
illud
velle.
Quero
enim
vtrum
in
Deo
pofísite(fe
oppofitü
velle,aut
non
St
non:ergo
ad
il-
lud
non
fc
determtnauit,immo
Deus
erat
iam
determina-
tus
ad
illud.
Si
fic;ergo
de
necefsitate
nunc
eft
in
eo
oium
velle,quia
quid
quid
potuitab
zterno
effe
in
Deo;nunc
eft
in
eo:
1gitur
oppofita
velle
nunc
funt
in
Deo
actualiter:
igi
(s
tur
de
necefsitate
erüt
oppofita
volita,quia
fi
prius
fuitvo
litum
,
&
uunc
noo
eft
,
jamfequitur.
g
fic
mutatio
in
eo
.
..
Quartaratio
eft.
Impofsibile
ett
formam
effe
in
2ctu,quin
formalis
effe&us
fit
in
actu,fed
velle
diuinü
eft
ab.
eterno:
igitur
fiillud
fit
talis
creatio
actio,neceffario
Deus
ab
eter
no
erat
creans
in
actu,
igitur
ab
:terno
erat
creatum;quia
cótradictio
eít,g
agens
producat,&
à
fua
productione
ni-
hil
producatur.
Quinta
talis
eft.
Quandocunqueimpofsi:
bile
eft
aliqua
intelligi
fineinuicé,impofsibile
eft;
1n
eife
ab
inuicem
feparentur,
vnde
nó
poteft
effe
pater
fine
fibo;
quia
non
poteft
intelligi
fine
eo.Et
huius
ratio
cft,quia
in-
telle&tus
magis
pot
feparare
quàm
actualis
exiftenti2,
diui
dit.n.intellectus
ea,quz
adunata
funteffe
£m
Commenta-
torem.12.Met.commen.33.
fed
impofsibile
eft
eoncipi
,
g»
fit
actualis
productio
alicuius
rei,
quin
res
illa
intelligatur
paísiue
produci.
Actio.n.&
pafsio
fimul
intelliguntur
in
effe,nec
pot
aliquid
intelligi
producés
productione
adthua-
li
,quin
aliud
intelligatur
produci
produdtione
pafsiua
a-
&uali:
ergo
impofsibile
eit,
q
res
diuinz
efientiz,
qux
12-
commutabilis
eft
&
eterna
,
tit
ipfamet
actualis
productio
creaturz,quz
non
producitur
ab
zterno,
fed
habet
tàtum
Vtrum
cres.
Cflein
tempore.
Sexta
eft
talis.
Nulla
actio
tráfiens.n
pro-
tio
fic
a&iua
ductum,&
nó
manens
in
producente
poteft
effe
realiter
id
aio
tràfiés.
ipfum
,
quod
diuina
effentia
,
alioquin
res
diuinz
effentie
tràüiret
&inhereret
rebus
productis,)nec
maneret
in
Deo,
quod
eft
omnino
impofsibile;fed
operatio
&
actio
diuinze
potentiz
executiue
tranfeunt
in
ipfum
actum,
&
funt
per-
Tez.com.
16.
fectio
a&ti,vt
dicit
Philof.g.Met.
Actio
nanque
ignis
vide-
licet
calefacere
non
manet
fubieQtiuein
ipfoigne;alioquin
omne
agens
pareretur,&
agerecin
feipfo
inquantiü
acqui-
reret
in
feipfo
realitaté
actionis
Et
propter
hoc
dicit
Phi-
Tex.
com.20,
of.5.Phyít.«p
actio
&
pafsio
funt
in
paffo,
alioquin
omne
moués
neceffario
moneretur;
igitur
impofsibile
eft
poni,
q»
operatio
diuina
executiua
fit
realiter
ipía
diuina
effen-
|
tia;
immo
eft
aliquid.egrediés
ab
ea,
&
manés
in
creatura.
Septima
eft.
Impofsibile
eft
operationé
effe
coiunctà
agen
ti,
quin
illud
agens
poísit
vere
denominari;vt
actu
operas
í
Quaftio1I.
19
iX
producens
,
fed
res
diuine
effentie
eft
ipfa
operatio
exe-
cutiuc
potenti
oium
effectuü
exteriorum
£m
te.Conftat
autem
g
illa
coiuncta
eft
Deo,&
eft
in
Deo
ab
zterao:
er-
go
vere
dici
potuit
Deus
ab
cterno
operans
&
creans
vni-
uer(a:
igitur
ab
xterno
creauit
mundü,fiab
eterno
crea-
tio
müdi
fiit
in
eo,quod
neceffe
cit
dici)fi
creatio
actio
fit
ipfa
dininitas:
cum
igitur
illud
fit
abfoaum,non
pot
aliud
poni
,
Octaua
eit.
Operatio
executiuc
potentie
noa
expe-
tat
aliam
executionem,
alioquin
procederet
in
infini
um
quia
&
illa
executio
expectabit
executionem,
fed
fi
ex
ope-
ratione
executiua
eterna
non
ftatim
fequeret
effectus
,
ied
proueniret
£m
nutum
&
difpofitionem
voluntatis
in
tein-
pore,tüc
operatio
executiua
indigeret
alia
executione,
nà
.
difpofitio
voluntatis
exequeretur
aliqnid
nouum
à
poten
tia
operatione;alioquin
fi
prima
operatio,
vt
eft
operatio
effectum
poneret,iam
fuiflet
eífe&tus
pofitus
ab
eterno:er-
go
nihil
eft
diu,
gy
operatio
executiua
diuina
fit
xteraa
,
&
idipfum
quod
diuina
effentia,&
tamen
q
non
fequacur
effectus,nifi
fm
nutum
&
difpofitionem
voluntatis.Nona
eft.
Illud
quo
pofito
effezus
poteft
poni
&
nó
poni
magis
habet
rationem
potentie
quàm
actualis
operationis.
N
ain
actualis
operatio
efl
caufa
eifectus
in
actu
non
pouens
ip-
fum
in
potentia,
fed
in
actu
,
fed
per
hunc
modum
dicea-
di,
divinitate
xternaliter
exiftente
adhuc
effectus
potett
poni
&
non
poni,fequi
&
non
fequi
ex
temporead
nucum
&
difpofitionem
voluntatis
:
ergo
diuinitas
magis
habet
rationem
potentiz
quàm
actualis
operationis
vci
produ-
étionis
,
quinimmo
illam
nullatenus
haber.
Decima
eit.
Ex
quo
operatio
eft
in
actu,nihil
eit
dictu,
g
executio
[ub-
fit
difpofitioni
&
nutui
voluntatis,vt
g
aliquid
no
illumi-
.netur
ít
aliud
illuminat,
aut
g
creatura
no
creetur,fi
Deus
creat
,
fed
diuinitate
manenteadauc
diuinz
dilpotitioni
fubiaceat,g»
effectus
creatus
ponatur,vel
non
ponatur:
er-
go
ipfa
diuinitas
non
habetrationé
actualis
prodüctionis.
Vndecima
.
Nam
ex
terminis
patet,g
executio
actiua
ali-
cuius
effectus
no
relinquit
illum
effe&tum
in
potentia,
fed
ponit
illum
in
executione;&
in
effectu
,&
in
actu,
qux
cia
funtidem,
ergo
diuina
effentia
no
poteft
concipi
per
mo-
dum
cuiuídà
executionis
vel
productionis
,
qua
ois
crea-
tura
in
adu
producitur,&
cófequitur
fuü
effe,
quin
&
ipfa
creatura
in
actu
&
in
effectu.
Duodecima.Der
nulla
actio-
nem.non
ponatur
tranfeuntem
1n
aliquod
extrinfecü
pro-
ductiue;poteft
aliquod
extrinfecum
vere
&
executiue
pro-
duci.
Nam
fi
hec
ponat,eít
cotradictio
in
dicto,erit
nang;
talis
actio
non
traafiens
productiue
ad
aliquid
producen.
dum;&
tà
aliquid
extrinfecü
producetur
perilla;fed
velle
Dei
eft
actio
immanens,&
perfectio
volentis,nec
eft
actio
pductiua,
fed
magis
operatio
degenere
qualitatis
£m
Phi
lof.
12.
Met.
ergo
nunquam
per
velle
diuinum
concipi
pot
res
aliqua
extrinfeca
profluere
in
actum;&
conduci
ad
effe
nifi
co:nteiligatur
aliqua
alia
operatio
productiua.
Deci-
matertia,
Quia
ex
terminis
patet,g
velle
aliquid
facere,no
ett
facere
illud,
nec
velle
aliquid
fieri,
eft
illud
fieri;fed
cit
magisobiectà
illius.Tranfit.n.obiectiue
veile
fuper
facere
vel
fieri,nó
autem
tranfit
productiue,
quia
a&tus
volunta-
tis
iion
producit
fuum
obiectum,vt
ex
terminis
patet.De-
cimaquarta.
Nunquam
aliquis
actus
per
hoc,»
ad
diuina
transfertur
aut
intelligit
quocunque
modo
perfectus
pot
induere
oppofitum
fue
rationis,
fd
ratio
volibilis
eit,g
fit
operatio
de
genere
qualitatis
manens
intra,
&
nullatenus.
productiua;aut
extra
egrediens
effectiue,
quámuis
intrin-
fece
determinet
potentiam
executiua
ad
actin
,
&
1a
hoc
confi(lit
tota
fua
efficacia,
gp
potentiam
executiuam
de-
terminat
ad
nutum,tanquam
potentiam
fibi
obedientem:
ergo
quantümcunque
transferatur
ad
diuina;&
inteliiga-
tur
omnipotens
&
perfecta,non
procedet
exterius
efiecci-
uenecinduetaliquam
efficaciam
ad
extra,fed
tancum
in-
tra
habebit
efficacia;ita
o
virtus
executiua
ad
eius
nutum
omniaexequetur.
Deciunaquinta.
Omae
imperià
indiget
aliquo
exequeate
fic
;
p
imperare&
exequi
non.
fuutfor-|
maliter
vnus
actus;immo
funt
alterius
ronis,
&
vnus
füb-
feruitalteri,
&
eitinferioraltero
,
&
tranfit
in
exteriorem
mteriam,
fed
manifeftum
eft,
qp
veile
diuznum
aut
nucus
fuz
voluntatis
,
quo
intelligeretur
Deus
,
vc
volens
crezie
aliquid;aut
volens
aliquid
fieri
non
eft
aliud
quàm
quo«-
;
dam
—
ML
Sententiarüm
ne
caliditate,
&
ficut
de
iflisjita
de
ceteris
accidétibus
re-
fpectu
fuorum
fübiectorum
eft
fentiendü:
Similiter
Deus
poteft
facere
accidens
fine
fubie&to;igicur
&
c.
Nec
tertiü,
quia
cuiuslibet
caufe
fecunde
effectü
Deus
pót
facere
fine
illa,vt
cóiter
concedit,
&
hoc
dicit
articulus
Parifienfis.63.
Tertio
loco
probat
idem
de
cóferuatione,&
argtit
primo
Vtrumei
fic.Si
angelus
conferuaretur
cóoferuatione
à
fe
diftincta,cü
Tues
fitt
quelibet
resque
non
eft
Deus
conferuetur
à
Deo,aut
illa
e
20
iab;
-
$5
dam
imperid,g
hocfiat:
ergo
neceffario
exigitur
aliquis
actus
alterius
rationis.fexecutio,vride
vel
ipfamet
creatu-
|
rà
obediet
exequendo
iuflum
diuiaz
voluntatis
,
quod
eft
MEN
impofsibile,
quia
tunc
idem
conduceret
fe
ad
effe,
&
effet
um
caufa
fuiipfius,
auc
ipfemer
Deus
exequitur
,
&
obedit
fuo
imperio
peraliquam
operationem
executiuá
fui
benepla-
citiquia
ratio
beneplaciti
n6
habet,
q
ponat
in
effectu
il-
hu
T8
B
DEDI
LU
ue
Iud,
quod
placet,
quinimmo
fi
illud
ponitur
,
aliqua
actio
ibi
concurrit
extra
beneplaciti
rationc.
Eece
rationes
Au-
reoltam
in
2.fen.quàm
in
z.dift.»7.
&
45.quibus
probat
qp
actiua
creatio
nó
elt
divina
effentia,
nec
diuinum
velle;fed
Contra.
ean.
Cit
actio
tranfiens'
fübiectiuein
creatura;
Similiter
contra
dé
&
ad
idem
eandem
conclufionem
arguit
Gregor.de
Ari.
&
primo
in-
Greg.
de
Ari:
tendit
probarejquód
nec
creatio,nec
cófermatio
eft
Deus,
ucEre
quocunque
modo
fumiatur.
Et
arguit
primo
fic.
Omneil-
prima.
lud,cuius
potentia
creatiua
inquantü
huiufmodi
eft
prin-
cipium,eft
entitás
à
Deo
diftincta,
patet
de
fe,fed
creatio-
nis
potentia
creatiua
iuquátum
huiufinodiett
principii
,
igitur
&c.
Maior
probatur;quia
omnis
potentia
actiua
in-
quatum
huiufmodi,
eft
principium
fuifa&tus
fet
operatio-
nis,ficut
&
omnis
potenti3
actua
cranfmutatiua
ei!
princi
pium
fuztranfmutationis,&
factiua
fuz
fattionis.Secun-
do
fic
ad
idem.O
mnis
operatio
non
coztern2
Deo
ex
Dei
voluntate
exiftés
eft
entitas
à
Deo
diftincta
fed
creatio
eft
huiufmodi
£m
Damaf.lib.1.
c.9.
Creitio
inquit
eft
ex
Dei
voluntate
opus
cxiftens,&
no
eft
coxternum
Deo.Secüdo
loco
arguit,g
creatio
pafsio
non
fit
relatio;aut
aiiquid
di-
Vtrü
creario
Fictum
realiter
à
re
creata,
Et
arguit
fic
primo
.
$i
aliqua
pafliua
fit
re.
res
creatur
creatione
à
fe
diftincta
fit
illa
,
verbi
gratia
an-
latio
,
aut
ali-
gelus
,
aut
igit
creatio
angeli
creatur
à
Deo
creatione
alia
diting
aliter
5
fe
diflinta;aur
non
alia
creatione
à
fe
diftindta,
hoc
pa-
rectesta,
vbi
t€tjquia
omnis
entitas
que
non
eft
Deus;eft
fa&taà
Deo
:
fupra
conclu-
je;tur
ifta
entitas,fi
eft
diftincta
ab
angelo,
cum
etià
fit
di-
fione
fecáda.
(5615
3
Deo
efr
à
Deo
facta.
Et
conftat
etiam
£m
opinan-
tes,g
ifta
de
nihilo
fit,ficut
angelus,
&
q
etiam
immediate
ante
prius
nó
fuerit:
igitur
eft
creata:fi
fic;aut
alia
creatio-
ne,aut
non
alia,
eadé
ratione
&
illa
aljà
eft
creata
alia
crea
tione,&
fic
in
inhinitum:fi
non
alia,cadem
ratione
nec
an-
gelus,
qa
qua
ratione
vna
entitas
eft
creata
abíq;
tali
crea-
conferuatio
confernatur
à
Deo
conferuatione
à
fe
diftin-
ua.
€ta,&
illa
per
alià,&
fic
in
infinitü;aut
conferuatur
abfque
alia
conferuatione:ergo
eadem
ratione
&
ipfe
angelus.Se-
cundo.
5i
cóferuatio
fit
res
diftincta
ab
angelo,cum
Deus
nullo
alio
à
fe
indigeat
ad
conferuandü
quamcunque
ré,
&
quamlibet
pofsit
facere
ineffe
cótinuare
abfque
aliquo
alio
ab
illa,
&
quocunque
eius
intrinfeco
à
Deo
&
diitin-
cto,fequitur
g
Deus
poterit
conferuareangelum
fine
con
feruatione
,
&
fic
non
conferuando
contferuabit
.
Tertio.
Agens
creatum
conferuat
fuum
effectum
abfque
cóferua-
tione
ab
illo
diftincta;
igitur
multo
magis
Deus,affumptü
probatur.
Etíumo
gratia
exempli
corpus
,
quod
caufat
&
conferuat
fuam
imaginé
in
fpeculo,vel
fpeciem
in
ocu-
lo,&
fuppono,
q
quilibet
effectus
de
genere
permanentiü
naturaliter
productus
ab
agente
creato,
fiue
producat
fu-
bito,fiue
fuccefsiue
habet
primo
effe
in
aliquo
inftanti.Si-
militer
fuppono,g
nulla
res
conferuatur
in
primo
ipftanti
fui
effe.
Sit
igizür
effectus
datus
a.fi
eius
cóferuatio
efl
ea-
titas
ab
ipfo
diftincta;ilia
non
eft
in
primo
inftanti
effeip-
fius
a.
vel
igitur
ipa
poft
illud
inftans
fiet
partibiliter
,
vel
tota
fimul,
fi
tota
fimul
,
igitur
in
aliquo
intlanti
poft
pri-
mum
inflans
effe
a.habebit
primo
effe
,
&
per
confequens
pertotum
tempus
medium
a.fuit
cóferuatum
à
fuo
gene-
rante
creato
abíque
conferuatione
media,
ex
quo
vlterius
fequitur,q»
etiam
poftea
non
eít
ponenda.
Si
veró
nó
pro-
ducitur
tota
fimulfed
pars
pott
partem.Aut
igitur
qucli-
bet
illarum
partium
erit
conferuatio,
aut
non,
fed
omnes
fimul,qua(i
tpfa
conferuatio
fit
quoddam
totum
etheroge
neum.Si
fecundo
modo,
per
id
quod
precedit
inftans
pri-
mum
effe
a.eft
facta
conferuatio
abfque
corferuatione.
St
autem
dicatur
primo;fequitur
gy
conferuatio
effentialiter
ul
tione
àle
diltin&ta,eadem
rationc
quelibetaliacum
nulla
—
intenditur,
&
fufcipit
magis
&
minus,&
per
confequens
;
du
ratio
,
necauctoritas
pluscogat
devna
quàm
dequalibee
—
qpaliquid
poteritintenfius
&
remi(sius
coferuari,quia
in-
Inm
alia.
Cofirmatur.Quiafine
ratione
&
fuperflue
poniturin
—
tenfius
per
intenfiorem,
&
remifsius
per
remiísiorem.
Sed
JM
aliquo
creationem
eius
ab
ipfo
diftinguiex
quo
aliquid
fi-
—
huiusoppofitum
ex
toto
fequitur
ia
propofito
,
quia
non
End
ne
creatione
à
fe
diftin&ta
creatur,neceuidentia,autratio
—
aliterpoteft
intelligialiquid
intenfius
conferuari,nifi
quia
aliqua
vel
auctoritas
,
cui
fit
ftandum,plusin
vnoadillud
^
diutius
continuatur
ia
effe.Conttatanté
Qq
a.diutius
con-
cogit
quàm
in
alio.
Secundo.
Conftat
p
omnéentitatem
—
tinuabitur
per
vnam
partem
fuz
conferuationis,
puta
per
|
corruptam,vel
annihilatam
poteft
Deus
eandem
numero
—
priusfactam
quàm
per
totam.Nam
per
totü
tempus;quo
"
reparare,
&
in
eodem
fubiecto,in
quo
priusfuitreponere,
—
erit
poft
completam
creationem
fuz
confcruationis
con-
Wild
fi1n
aliquo
prius
fuit
,
quoniam
non
magisin
vnoinftant
—
feruabitur,&
per
illam
partem
etiam
vltra
hoc
per
temptis
eid
repugnat
alicui
fübiecto
informari
vnatormaquáinalio.
—
przcedens
creationem
totius,&
fequens
creationé
partis.
iilo
Siigitür
creatio
angeli
Michaelis
fuit
quad
talis
res
exi-
Contra
eandem
conclufionem
arguitScot.
probando
,
dy
Contra
eir
li
ftens,tunc
tantum
quando
primo
creatus
eft
Michaelpót
relatio
dependentiz
ad
Deum,quz
dicitur
creatio
pafsiua
eu
:
a
Deus
illam
eandé
numero
recreare
in
aliquo;nftantipre
—inconclutionenó
fit
aliquid
dittinctum
à
creaturain
qua
"^
i
fenti
vel
futuroin
ipfo
Michaele,&
tuncinilloinflàtiquo.
—
eft.
Primo
arguitfic.
Omne
quod
vniformiter
dicitur
de
vrrü
crei
ii
peneretur
in
Michaele
verü
erit
dicere.
Michaelereatur:
—
omnialio
teimino
nulli
dicto
ad
talem
termmum
accidit,
Paffiva
e
Mb
:
1gitur
immediate
Michael
prius
non
fuit,fed
ponitqpfuit;
—
fedralis
relatio
cóis
omni
créature
vniformiter
dicitur
de
AEUT
Fi
igitur
fuit
&
non
fuit.
Tertio.
Aut
Deus
poteftcreareali-
^
omnialioà
Deoad
ipfum
Deum:
igit
nullt
accidit
,
&
elt
ra.
uam
rem
abfque
creationeab
illa
re
diftinQta,
autnon,fi
—
idem
fundamento
per
confequens,
Probatur
maior.Quia
pod
3
cü
nulla
auctoritas,autexperictia
habeatur,
perquam
fialicuirei,
pari
ratione
alteri,
vtputa
fi
relatio
effectus
ad
BU
cognofci
pofsit,g
aliqué
creet
mediantecreationediftin-
—
caufam
primá
accideret
lapidi,&
perconfequenseffetalia
—.......«
Qa,&
per
cófequens,necetiamratio
aliqua;ex
quo
oppo-
—
réslapide;pía
pari
rationehaberet
relationem
effectus
ad
uni
fitum
eft
pofsibile.
Nam
omais
talis
velexperiétia,
velau-
^
Deum,&
tunc
accideret
fibi
alia
relatio
effectus,
1ta
erit
d
&oritate
procederet
,
fequitur
g»
irrationabiliter
ponitur.
—
alia
relatio,
&
ficin
infinitum.
Secundo
fic.
Subitaatia
cít
QU
Vtrl.
creatio
talis
multitudo
rerum
fuperflua.
Si
veró
nó
pofsitfinetali!
—
prior
accidéte
£m
Philof.7.Met.cognitione,
diffinitione;
Ter.
coma
|j,
aliu
ftin-
remedia,cum
ipfa
non
fitintrinfeca
rei,
que
caufatur;aut
—
&
tempore,
&
hoc
quod
eit
effe
prius
tempore
intelligitur
"MM
ire
UM
eius
effectus
naturaliter
cofequens,autaccidensfibiinhe-
—
fic,
gr
nulla
cótradictio
elt
ex
parte
fubftantie
;quin
pofsit.
.
MU
—
efe&us
nau
rens;aut
aliquo
modo
caufa
perfeextrinfecaeius,non
ap-
^
effe
prior
duratione
omni
accidente:igitur
non
effer
con-
|
militer
confe-
paret
qua
ratione
non
pofsitillarescrearifineifta,fed
non
^
tradictio,
q
lapis
effet
prior
duratione
omni
dependentia
ni
Leni
zz.
pamü,
quia
cuiuslibet
caufz
fecundz
effeétum
Deus
pof-—
ad
Deum,&
per
confequens
non
effet
contradictio
lapidé-
"m
(0o
rens,
aut
cau,
15t
IImpedire;patet
deigae
trium
puerorum
.
Nec
£m,quia
non
dependereà
Deo,
quod
eft
falfum.
Tertio
fic;
lllud
V
;
Ey
(Qo
exuinfeca
fine
quocunqueaccidente
rei
Deusillampoteítfacere,fi-
^
quod
proprie
dicitur
ineffe
alicui
,
fine
quo
illud
nó
potett
c;
21d
eft
MH
—CINUs*
cut
poteft
haberi
ex
intentione
Aug.inEpiftola
ad
Con-
—
effe
fine
contradictione
eft
idem
fibi
realiter
,
fed
relatio
fis
idem
re
,
ad
Deum
proprie
ineft
lapidi
,
&
fine
ea
non
pót
effe
lapis
ler
illi
fine
contradictione
:
igitur
relatio
illa
eft
eadé
realiter
ipft
lapidi.
Probatur
maior
,
quia
ficut
contradictio
dion
de:
aliqui-
Wb:
fenhum
.
Vbiait,g
valet
diuina
potentia
de
ifta
vifibili
ac-
|
que
tractabili
natura
corporis,quibufdam
manétibus
au-
BUM
ferre
quas
voluerit
qualitates,vnde
poffet
facere
ignem
fi«
LI
o
d
"Iufünctio-
I.
aliquibus
eft
via
cócludendi
diftinctionem
,
ita
etiam
im-
poísibilitas
recipiendi
predicationem
contradictoriorum
pertinentium
ad
effe
,
eft
via
concludendi
identitatem
in
non
fuodaturin
motu,no
enim
lumen
acquiritur
per
mo-
tum
,
fed
per
mutationem
iudiuifibilem
&
inftantaneam
,
quia.Cominentator
ait.ó.Phyfic:
commento
32.
q
Ari.
&
omnes
peiipatetici
dicunt
tranfmutationes
effe
que
non
fiuntin
tempore.
Et
hoc
manifeítum
eft
in
illuminationi-
bus:
ergo
non
omnis
actioeít
motus
,
nec
habet
motum
pro
fundamento.Et
fi
dicatur
qj
illuminationem
precedit
motus
localis
corporis
huniiicks
quia
tales
tranímutatio-
nes
indiuifibiles
funt
fines
aliorum
motuum,
vt
Commen
tator
dicit
ibidé,&
q»
non
poffunt
reperiri
fine
motu
pre-
uio,hoc
non
valet,quia
illuminatio
actio
non
fundatur
in
illo
motu,immo
tranfiuit
motus,nec
eít
inftans,in
quo
lu-
minofüm
illuminat
actiue
;
&
elicit
illuminationé
actiuá
.
Secüdo
fic.Via
in
aliquod
ens
eft
actio,vt
patet
4.
Metaph.
commento
1.fed
non
omnis
via
ad
ens
eft
per
motum,im-
mo
aliqua
habet
effe
per
fimplicem
mutationem,
ficutfor
m
fübftantiales,
&
gratia
in
ánima
,
&
fimiliter
creaturae
funtà
De»
per
fimplicem
emanationem:igitur
non
eft
ve-
rum,g;
omnis
actio
fit
fundatain
motu.
Nec
valet
fi
dica-
tur,q;
Commentator
ibi
dicit
de
Arifto.q
intendebat
per
motus
corporum
vias
ducentes
ad
generationes
iftorum,
non
valet
inquam,
quia
magis
per
hoc
habetur
intentum,
nó
enim
exponeret
motus
per
vias
,
nift
tem
in
plus
fe
ha-
bet
via
ad
ens
quàm
motus.
Tertio.
Philofophus
dicit
g»
vifio
&
auditio
perficiunturin
inftanti,fed
vifio
&
auditio
funt
paísiones
fenfuum;&
actiones
fenfibilium,
vt
patet
2.
deanima:ergo
non
omnesactiones
&
pasiones
funt
in
témpore;&
per
confequens
non
funt
in
motu.
Quarto
fic.
Intellectus
agens
vere
dicitur
agere,
&
non
tantum
meta-
phorice
$m
Commentatorem.3.de
anima,commento
18.
Deducitenim
themiftium
&
theophraftum
ad
hoc
incon-
ueniensquód
intellecta
non
erunt
vere
facta,
fi
intellectus
agens
&
patiens
&
intellectusin
habitu
eft
aeternus
,
fed
a-
Quzítoll
—
21
quám
cum
alio
extra
omnem
intellectum,
vtpote,quia
fci-
licet
oritur
ab
vno
&
non
ab
alio,8&
quia
vnum
agit
moti,
aliud
veró
non
agit,nó
poterit
intellectus
conneccere
mo--
o0
527
eflej&
hoc
vbi
non
eft
dependentia
effentialis,
querequi-
—
tum
cum
fuo
proprio
&
determinato
m
otore,
fed
hoc
eft
5t
gitmanifeltam
dittin&ioné,quod
declarofic,quiaimpoC
^
omnino
abfonum
&
impofsibile:
ergo
neceffe
eft,g
in
re-
fübilitas
cp
a.fit
fine
b.aut
eft
propter
idétitatem
b.ad
a.aut—
rum
natura
vltrà
motum
&
mouétem
fit
realis
connexio
propter
prioritatem,aut
fimultatem
inmatura;igiturfib.
^
motusad
ipfum
motorem
füb
refpectu
originis
motus
à
nófit
prius
a.naturaliter,
nec
oeceffario
fimulnatura,&
a.
—
motore
&
actione
motoris.
Septimo.
Illud
quod
pot
non
non
poteft
effe
abíque
b.fequitur
qp
a.
fitidem
b.
Siautem
—
effemotu
&
motoreexiftentibus,
non
eft
idem
realiter
cü
fit
aliud
&
pofterius
eoyn9
eft
verifimile,gp
non
pofsiteffe
^
motu;aut
motore,immo
realiter
differt
à
quolibet,ex
quo.
fine
co
abíque
contradictione,
fed
quod
ineft
alicui
pro-
fmecontradictione
poteft
nó
effe
illis
exiftentibus
,
fi
effet
prie,
ficut
relatio
ineft
fundamento,
hoc
elt
ita
ineffe,
íi
enimalterum
eorum,&
illud
alternm
exifteret
illo
nó
exi
effet
aliud;
effet
pofterius
natura,
talenon
priuseffet,nec
—
fleute,
fequeretur
eandem
rem
effe
&
non
effe
fimul
.
Sed
fimul
natura
cum
eo,cui
ineft:
igiturfineceffariorequiri-
^
manifeftum
eft,
q
per
diuinam
potentiam
poteít
manere
tur
ad
effe
eius;ita
y
illud
non
pofsit
effefineco
neceffario
—
idem
motor,&
idem
motus
non
exiftente
agereipfius
mo
eftidem
fibi
realiter;ita
in
propofito.Minoreftmanifefta,
—
torisjautfiertà
motore
Nam
approximato
ignealicui
có-
uia
ficut
eft
impofsibile
lapidem
effe
fine
Deo
itaimpoí-
^
buftibili,
poteft
Deus
fufpendereactiuitaté
ignis,
necat
ibile
eft
lapidem
effe
fine
dependétiaad
Deü,namíipo(:
—proaliquahora;&
facerein
combuflibili
eundem
motum
fet
effe
fine
tali
dependentia,ita
poffeteffe
ineterminoilé
^
quemignis
faceret
illa
hora,&
£m
hoc
remaneret
idé
mo
lius
dependentiz,
non
enim
eft
impofsibilitas
effendifine
^
tusremoto
agere
motoris,
&
ipfo
fierià
motore;quod
ta-
termino;nifi
propter
ipfam
dependentiam,;nop
eftautem
——
menagere
&
eri
affüiffet,
nif
diuina
potétia
fufpenditfet
aliquid
non
neceffariüt
fimpliciter
ratio
fimpliciternece(-
^
vtraque:
ergo
neceffe
eft,
q
agere
motoris
fit
aliud
à
m
o-
farijigitur
&c.
Secundo
loco
cótra
fecundam
conciufio-
—
tu
&
à
motore
realiter
,
&
fimiliter
fieri
motus
fit
aliud
à
,
némargnit
Aureol.
probando,
q»
actio
&
pafsiononfunt
^
motu
&
motore,
exquo
potett
fufpendi
vtroque
manete;
Me
vnus
motus;&
arguit
primo
fic.Quia
illuminatio
eftadio
^
O&auo.
Quxcunque
habitudines
funt
oppofitz
&
reales
vnbs
mots
,
Corporis
luminofi
in
corpus
illuminabile
,
fed
illuminatio
per
nece(sitatem
realiter
diftinguuntur,
notáter
enim
di
citur
reales,
quia
fi
effent
rationis
&
oppofitx
fola
ratione
diftinguerétur
inter
fe;fed
probatum
eft
inquit
g
effiuxus.
effe&us
ab
agenteeft
quid
rele
pofitum
in
rerum
natura,
&
fimiliter
actus
agentis
&
proruptio
in
effectum
eft
quid:
vere
reale
ifti
autem
exitus
&
effluxus
funt
vere
oppofi-
ti,
quia
vnus
incipit
ab
agente
,
&
terminatur
in
effectum,
vtpote
actio,qua
agens
prorumpitin
ipfüm,
alterveró
in-
cepit
ab
effectu
&
terminatur
ad
agens.
f.
exitus
&
origo
effectus
ab
agente:
ergo
ifti
duo
exitus
realiter
diftinguun
tur;&
ita
actio
&
paísio
funt
res
diftincte,&
non
vnus
mo
tus.
Nono.
Quiailla
qug
funt
vnum
£m
fubiectum,&
di£..
fereutia
fecundum
quidditatem
,
&
funt
in
rerum
natura,
nec
fiunt
per
intellectumyilla
de
necefsitate
realiter
diftin-
zuuntur,
diftingut
enim
£m
quidditatem
realem
eft
re
di-
[res
fed
Commentator
dicit
3.Phyfi.comméto
2
r.ex-
pretle,g
actio
motoris
&
moti
eft
eadem
fecundum
fübie
ctum,quia
$m
motum,in
qua
fundatur;vel
formam
indi-
uifibilem
in
his,qux
acquiruntur
fine
motu,
funt
auté
dif-
ferentia
fm
quidditatem:
erga
actio
&
pafsio
realiter
dif-
ferunt
à
motu
&
inter
fe;
Contra
eandem
conclufionem
arguit
Scor.probando,
c
actio
fit
in
agente,
&
g»
per
con-
fequens
non
fit
motus
cuimille
fit
in
mobili.
Arguit
ieitur
primo
fic.
Impofsibile
eft
effectum
formalé
feparari
à
for-
ma,fed
agens
dicitur
formaliter
agere
actione:
ergo
actio
eft
formaliter
in
agéte.
Secundo
fic;
Agens
&
patiens
de-
bétin
oibus
proportionari,excepto
eo;quod
eft
vere
pro-
ductü,fed
in
patiente
fünt
tria
f
potentia
paísiua,&
pafsio
&
paflum,quartum
aüt
quod
eft
motus
eft
vere
productà:
ergo
in
agete
funtalia
tria.fagens;potétia
actiua;&
actio,
fed
nó
eritin
eo
motus
vere
productus.
Tertio
fic.
Omnis
perfzctio
eft
fubiectiue
in
eo;
quod
perficitur,
nihil.n.per-
ficiur
peraliquid;quod
eft
extra
fejfed
actio
eft
perfectio
agentis.
Vnumquo
dque
enim
efr
perfectum
duni
pót
fibi
-
RU
Vtrum
a&iq
fit
in
agente,
PRO
-
Cio
intellectus
agentis
nó
eft
cum
motu,
&
tempore
hoc,
quia
fpeciesintelligibilesnon
acquiruntur
in
tempore,
vt
TTex.com.16.
patet
7.Phyfic.
igitur.
Quinto.Motus
remanet
tranfeunte
fimile
generare
£m
Philofophum
4:Metheororüm
Moi
RPMMNMMBU
UA
Ít
fübiectiuei
Xe.
:
TRA
Tex
com.:$.
actio
eit
lubrectiue10
agente
.
Quarto.
Q
uia
Philofophus
rea;
6;
dicitin
de
fomno
&
vigilia
,
q»
cuius
eft
potentia,
eius
eft
actione
&
pafsione,
ficut
patet
in
proiectis
,
manet.n.mo-
tus
proiectorum
proijciente
ceffante,
immo
eo
ablato
ma
neret,quia
motus
dependet
ab
actione
motoris
in
ordine
caufalitatis
effectiue:
ergo
motus
non
eft
actio.
&
pafsio,
Sexto
fic.
Actio
&
paísio
non
differunt
à
motu.:ergo
po.
fito
motu
in
aliquo
mobili
nó
poterit
ratio
afsignari;qua-
re
plus
effet
ab
vio
motorequam
ab
alio
;
pofitis
duobus
motoribns
appropinquatis
ad
mobile.
Coftat.n.g»
motus
talis
mobilis
poteft
profluere
ab
alterutro
duorum.
moué-
tiüim;&
intellectus
eque
pót
fundare
refpectum
fuper
mo:
tumad
vnum
ficurad
aliud
quátum
eft
ex
naturamouen:
tium;&
ex
natura
ipfius
motus;nifiigitur
ponatur;
qmo-
gus
habet
aliquam
connexionem
plus
cum
vro.
morore
*
^
actüs,f«d
conftat
g»
poténtiaactiua
eft
agentis
&
in
agen...
te:
ergo
&
actio
,
quz
eft
actus
huius
potentiz
erit
ineo
:
ergo
fiactio
effet
in
paffo,&
non
inagente;tunc
crucifixio
&
blafphematio
actima
Indeori
fübiectiue
fuiffet
in
Chri.
Íto&
non
in
Iudeis;fed
hoc
abífonum,quia
cum
ille
actio-
nes
fuerint
grauifsima
peccata,
tunc
peccata
fuiffentifübie
-
ctiue
in
Chrifto:igitür
huiufmodiactiones
erant
in
agen
tibus
fubiectiue
Sexto.
Impofsibile
eft
formas
oppotitas:
e(fe
imul;fed
actio
&
pafsio
funt
oppofita:
igitur
ho
funt:
fimul;
fed
in
patiente
eft
pafSio
,
erzo
actio.non
erit
in
eo;
fed'in
agente:
Septimo
:Omnis
forma
denominar
furá
(a.
biectum
,
impofubileefr
enim:
albedinem
ineffe
alicui
fi.
biectiue;
quin
illud
fit
albí;
fed
manifeftum
eft
p
paffum
non
22
LibiisIE
non
agit,
nec
denominatur
ab
actione,
ergo
ctio
non
eft
fubiectiuein
eo,fed
in
agente.
O&auo.
Iu
eodem
fubiecto
eft
relatio
&
faum
fundamentü,fed
actio
eil
refpectus
ha«
bens
pro
fundamento
potentiam
actiuam,que
eft
in
agen-
Tes.com.zo-
te:
igitur.
Nono.Philofophus
dicit
5.Phyf.q
formalis
ra-
tio
a&ionis
confiftit
in
effe
ab
hoc
in
hoc,fed
refpe&tus
qui
importatur
p
effe
ab
hoc
eft
fübiectiue
in
agente
,
effe.n.ab
hocnon
accipit
refpectu
oppofito
ei,quod
eft
à
quo
aliud
;
fed
p
illo
refpe&tu
vel
habitudine
importata
perà
quo
eft
aliud,
de
qua
conttat,
qv
eít
in
agente
fubiectiue
&
forma-
liter,nec
refpicit
motum
vel
paffum
nifi
terminatiue:
ergo
actio
eft
formaliter
in
agente
,
terminatiue
veró
eft
in
paf-
Tex.com,
15.
fo,vbi
elt
motus.
Decimo.
Philof.dicit
8.Phytc.g
fi
Deus
ageret
de
nouo,mutaretur,hoc
autem
non
cótingeret;nifi
quia
reciperet
aliquid
nonum
in
fe,
non
aütapparer
quid,
nifi
ipfam
actionem,igitur
illa
erit
in
eo;&
fimiliter
omnis
actio
eft
in
agéte.
Vndecimo.
Quia
fi
vnus
ignis
calefaciat
duo
calefac&tibilia,aut
erit
vna
actio
tantum,
aut
duz;non
duz,quia
vnius
agentis
vnica
eft
a&tio:
igitur
vna
tantum,
&
fi
fic;aut
illa
eft
in
paffo.aut
in
agente,non
in
paífo;quia
jua
ratione
in
vno,
&
in
vtroque,
&
fic
idem
accidens
erit
n
duobus
fuübiectis,quod
eit
impo(sibile:
igit
eft
in
agen-
tequod
eft
propofitum
.
Duodecimo.Quandocüque
ali-
qua
duo
funtcincompofsibilia
1n
eodem
fubiecto
propter
preuiam
incompofsibilitatem
quorundam
aliortim
in
eo-
dem
fübiecto,fi
confequentia
non
compatiuntur
fe
in
eo-
:
dem
fübiecto;nec
etiam
illa
antecedentia
fed
relationes
de
fecüdo
modo
relatiuorü
funtiocompofsibiles
in
eodem
,
&
hocprecife
propter
przuiam
incompofsibilitaté
actio-
nis
&
pafsionis,
quasconfequuntur,
idem.n.ideo
non
pót
eife
pater
&
filius,
quia
idem
no
poteft
generari
feipfo
,
aut
generare
fe:
ergo
actio
&
paísio
non
funt
cópofsibiles
in
eodem,
fed
paísio
eft
in
paziéte;igitur
in
eo
nó
eft
actio.
Vtros.
adio
Decimotertio
.
Aut
actio
denominatur
agens
denomina-
eene
tioneintrinfeca,
aut
folum
extrinfeca,
non
fm,
quia
omne
winfca,
^
quod
denominat
a'iquid'denominatione
extrinfeca,
deno
minat
zligd
denominationein
rinfeca
,
vt
patet
de
vifio-
ne,quz
denominat
obiectum
denominatione
extrinfeca
effe
vifum;,&
denominatione
intrinfeca
denominat
fubie-
Gum
videns,nec
alicubi
reperitur
inttantia;nifi
inftetur
in
propofito;quod
non
licet:
queritur
ergo,quid
denominet
actio
tatrinfece.CConftar.n.g;
non
paffum,quia
paffum
non
dicitar
ageas,necpoteit
dari
quid
aliud
denominetintrin
Tez.com.?1.
(cce,nifi
agens,&
per
confequens
eft
fubiectiuein
eo
.
De-
cimoquarto
.
Nam
Philof.
dicit.
3.Phyfic.
q»
actio
&
paísio
non
funt
proprie
idem;fed
cui
hzc
infunt
:
igitur
actio
nó
Tez.com
t.
ef
p3fsio.dato
c
effet
in
patfo.
Decimoquinto.
Nam
pri-
mo
Pofteriorum
dicitur,
quódilla.
negatiua
eftimmedia-
ta
,in
qua
vnum
genus
generabi
ifsimum,;negatur
abaalio
vniuerfaliter,ifta
ergo
eftvera
vniuerfaliter,
nulla
actio
eit
«
pafsio:
igitur
nulla
actio
eft
eadem
res
cum
pafsione.
De-
Tt,
com,12«
cimofexto..
Quacunquedifferunt
genere,
ditferunt
fpecie
&
numero,
vt
patet
«.Met.fed
actio
&
paísio
differunt
ge-
nere,cum
fint
duo
predicamenta:
ergo
ditferunt
numero,
&
ficnon
funt
vna
res
numero
.
Contra
eandé
conclufio-
nemiterum.aarguit
Aureol.
probando
,
q
actio
vel
motus
non
fitidemrealiter
cum
forma,quz
producitur,ficut
po«
7trum
motus
nitilla
cóclufio:
Etarguit
primo
fic.
Quia
tráfeunte
mo-
c
faceret
tu
vel
actione
manet
forma
.
Forma.a.acquifita
ell,
&
nec
ena
produ&a,
actio,nec
motis
eft;quia
habitibus
prefentibusin
materia
rimo
de
ge.
ceílat
motus;
Secundo.Quiía
forma
illa
&
partes
eius
funt
termiai
motus
&
mutatorü
effe,
fed
nec
motus,
nec
actio
eft
terminus
motus,
aut
mutati
effe
:
igitur.
Tertio
.
Quia
per
mutatum
effe;
acquiritur
illa
forma,nó
autem
motus;
autactio:
igitur.
Quarto.
Illud
vereeft
motus;
per
quod
1
Forma.
Morem
Forma.n.acquiritur
per
motü,;íed
forma
non
-
acquirittir
per
formá,nec
partes
form
fuccedentes:igitur.
Tex.com.55$.
Mojorefteuidens
,
&
probatur
per
Commentatorem
pri-
.
mo
cceit
&
mundi
commen;r.&
4
Met.commen.5;vbi
di-
city
motus
eft
via
ad
rem;
vocat.n.viam
acquifitioné
ret
pro
quanto
iuducit
rem.
Minor
patet.
Tum
quia
idem
ac-
quirerecfe.Tum
quiaille
partes
(uccedentes
acquiruntur;
quxro
per
quid,vcrum
per
alias
partes;&
fic
erit
proceffus
in
infinitum;
Quinto.Illud
eft
proprie'motus,quod
termi-
|
natir-&
diuidié
permutata
effe;
&
continuatur
permutata
,
BG
Sententiarum
effe
in
potentia,
fed
huiufmodi
non
po:et
effe
forma,
nec
partes
forma
:
igitur
&c.
Maior
nota
eft,
quia
licet
motus
nó
incipiat
à
mutato
elle,
ti
terminatur
per
mutatum
effe
in
actu,X
diuiditur,v:
patet
6.Phyvf.
Minor
patec;quia
rec
forma,nec
partes
forma
fuccedentes
terminatur
i
muta»
to
effe,
&
ita
g
mutata
effe
fint
termini
illarum
parti&
fuce
cedentium;
immo
eít
ecótra,
quia
partes
Gntceiints
funt
termini
1llorum
mutatorum
effe,
ficut
enim
fe
habet
tota
forma
ad
motum;quod
acquiritur
per
motum,
fic
fe
habet
partes
formzad
mutata
efíe,g
terminat
illa
mutata
effe,
vnde
vltima
pars
formz;qus
eft
in
actu,
terminat
v]timas
tum
mutatü
effein
actu,&
ficut
partes
forma
funt
infinite
in
potentia,fic
etiam
acquiruntur
per
modum
termini
per
indita
mutata
effe
in
potentia,&
fi
partem
1n
potentia
fa-
cias
in
actu,
ftatim
illa
eft
terminus
acquifitus.
per.
mutatü
effe
in
actu
:
fic
ergo
mutata
e(fe
cerminàátur
ad
partes
fdr«
mz,&
non
econtra,
Sexto.
Sicut
fe
habet
mutatio
1udiuis
fibilis
ad
formam
indiuifibilem
,
fic
motus
ad.formam
di-
uifibilem,
fed
mutatio
indiuifibilis
non
eft
forma
illa
indi
uif
bilis,fed
eius
acquifitio
:
ergo
motus
non
eít
forma.in-
diuifibilis,
fed
eius
acquifitio
.
Septimo.
Impofsibile
eft
qj»
generatio
forme
fuccefsia
fit
illa
formá,fed
motus
eft
ge
neratio
formz
fuccefsiua
:
igit
&
c.
Maior
patet;quia
alius
generationis
effet
generatio,
quod
eft
fai(um,&:coura
Phi
lofophü
s.Phy£&
11.Met.
Minor
probatur
per
Commen
tatorem
3.Phyf.commen.9.vbi
ait.
Dicamus
1gitur,g»
mo-
tus
vno
modo
accipitur
vt
eft
idem
cü.perfecuione;ad.quà
vadit,
differens
tancum
fm
magis.&
minus.
Alio
modo
vt
eft
generatio
partis
poft
partem
&
via
ad
perfectioné,quae
elt
alia
à
perfectione,
quia
viaad
rem
eft
aiiud
ab
illa
re;
8c
primo
modo
eft
de
genere
eius;ad
quod
vadit,
fcd
(ecüdo
modo
eft
deprzdicamenro
paísionis
,
&
prima
opinio
eft
verior
fecunda
famofiot.
Hec
ille;&
5.Phyf.
commento
9;
poftquam
improbaui:illud
dictum,g»
motus
fit
forma,di-
cit
y
motus
eft
formaliter
tráfitio
coniuncta
cum
t
pe..Et
poítponit
ibi
diftinctionem
hanc;
q»
motus
habet
duplicé
conítderationem.f.fm
(uam.matériam;
&
(ic
et
de
genere
eius,ad
quod
vadit,&
£m
formam.f.$£m
(uam
formaiem
ra
tionem,hoc
eft
$m
eum
inquantum
eft
tranfitio
coniuacta
cum
tempore,&
fic
eft
in
generepaísionis,&
in
eodé
com
mento
allegat
dicta
aliorum
expof(itorü
,
quibus
magis
af-
fentit,
q»
motus
eít
in
genere
paísionis
formaliter.
Ariftot.
autem
attribuit
motum
alijs
predicamentis;quia
alía
pre-
dicamenta
funt
materia
motus,non
quia
formaliter
collo-
cetur
fub
eis.
OQtauo.
Nam
£ni
Aüguít.
1.de
Trinic.Nulla
prorfus
eft
res,quz
feipfum
MES
quo
habetur,
g
im-
pofsibile
eft,g
aliquid
fit
caufa
fui
ipfius
in
quocunquege
nere
caufe
vel
caufalitatis;fed
motus
aliquo
genere
caufa-
litatis
eft
caufa
formz
acquifitz
:
igitur
&c.
5i
dicatur
,
«p
in
hac
propofitione,forma
acquiritur
motu,
ablatiuus
te«
netur
1n
habitudine,
velin
rationecaufx
formalis,
&
non
caufz
efficiétis,quo
modo
dicimus,
hoc
eft
album
albedi-
ne
,
&
ideo
nihil
prohibet
g
aliquid
difponat
per
feipfum
in
genere
caufz
formalis;ficut
dicimus
g
interemptü
inte
rijt
interemptione
.
Contra
hocarguitur
fic
.
Forma
capit
effe
per
generationem,
cü
nc
dicicur
ly
per
non
notat
caus
fam
formalem,fed
eflicientem.(
uod
fic
pater,quia
forma
eft
in
effe
per
fuü
efficiens,
&
non
nifi
p
efüciériam
eflicien
tis:
érgo
ad
idem
genus
caulalitatis
reducitur
effe
per
efti-
ciétiam
efficieatis,X
effe
per
efi.
iens
(ed
effe
per
efticiens
reducitur
ad
genus
cauíz
efficientisiigitur
&c.
Non
igitur
eft
fimile,
lapis
albet
albedine,.X
forma
producitur
motu;
vellapis
creatur
creatione
,
non
enim
aibedo
fc
habet
per
modum
caufg
efficientis
ad
album
ficut
creatio
ad
lapidé,
vel
motus
ad
formam.
Nono
fic.Quia
£m
omnes
genera-
tio
non
eít
aliud
quàm
hoc;
quod
dico
fub(tantiam
effe
ef
fectiueab
alio
,
fimiliter
creatio
non
eft
aliud
quàm
hoc;
quod
importatur:
per
effeà
Deo
,
hoc
autem
elfe
eifectiue
przceditlapidem
caufalitate
originis;
quod
probatur;
aut
enim
lapis
creatur,
aut
lapis
eít,
quia
creatur,
fed
ifta
non
eft
vera;lapis
eft
à
Deo;quia
lapis
eft,
fed
potius
ifta,
lapis
eft,quia
età
Deo
.
Hoc
autem
non
eft,nifi
quiafuum
exi
reà
Oeo
eft
fibi
caufa
g
fit
:1gitur
quod
fignificatur
per
effe
à
Deo
neceffario
eft
primum
prioritate
originis
&
cau
falitatis
.-Confirmatur
;Quia
fi
Deus
fubirahac
actionem
uam,
Tex.
k
uc
Tes,
Difünétio
I.
fuam,
creatura
cedet
in
nihil
:
igitur
actio
illa
eft
caufa,
ex
quo
infertur,o
creatio
nulo
modo
debet
dici
relatio,quia
nulla
relatio
eft
fuo
fundamento
cá
vt
fit,
nec
eft
eo
prior
origine
,
immo
pofterior.
Decimo.Si
forma
imperfecta,
qure
parrim
eft
in
actu,partim
in
potentia,
dicatur
motus,
fequitur
g
aliquid
quiefcens
mouebitur
,
quia
(übiectum
quiefcens
fub
tepiditate
eft
fub
actu
imperfe&o
in
poten-
.
tiaad
aliquid
vlterius
acquirendum.
Si
dicatur
g
non
in-
cdligisss
,
9
motus
fit
illa
forma
abfolute
im
Sens
;fed
vt
eft
in
quadam
fuccefsione.
Contra.
Quia
Philof.puta-
uit
habere
veram
diffinitionem
motus,&
tamen
nó
pofuit
hanc
fuccefsionem
in
diffinitione
illius.
Contra
eandem
partem
coclufionts
arguunt
fic
quidam
alij.
Partibus
mo-
tus
repugnat
effe
fimul,
fed
partibus
formz,
quz
acquiri-
tur,
non
repugnat
effe
fimul
:
igitur
motus
non
eft
forma.
Secundo.
Nullus
motus
potet
eiie
in
inftanti
,
íed
omnis
forma,
quz
per
motum
acquiritur
,
poteft
effe
in
inftanti
:
T
&c.
Tertio.
Quia
fi
motus
non
effet
aliquid
diftin-
um
à
formis
permanentibus
,
fequitur
g;
non
effent
hzc
Qudt
T.
—
a4
intrinfecus
,
&
annihilare
omne
aliud
corpus
,
&
ti
rotare
ipfum.ficut
nunc
atualiter
vertitur.
Hoc
auté
pofito
pa-
tet,q
illud
moueretur,&
tá
nullum
locum,aut
fpaciü,aut
aliam
rem
permanentem
acquireret.Octauo.
Quia
fi
actio
&
motus
non
funtaliud
à
forma,
quz
acquiritur.
Quzro
cum
dicitur
radiü
effe
fole,
aut
dico
przcife
radium,
aut
przcifc
radium
&
folem,aut
aliquid
aliud
ab
eis,nó
poteft
dici
primum,
quia
tunc
nó
magis
radius
effet
à
fole
quàm
à
lapide,
nec
fecundum,
quia
tunc
non
effet
potius
radius
à
fole
quàm
econtra:
relinquitur
igitur
tertium,
quod
eft
propofitum;quiaillud
eft
actio.
Nono.
Cum
dico
radius
eft
à
fole,
hzc
przpofitio
a.aut
connotat
aliquid
extra
in-
tellectum,aut
nó,fi
non,
fequitur,g
circunícripto
actu
in-
telle&tus
radius
notreffet
à
folequod
eftfalfum,fi
ác,velil-
lud
eft
radius
tantum,vel
fol
tantü,vel
vterque,
vel
aliquid
aliud;tria
prima
funt
improbata:
igitur
reftat
vltimü.
De-:
cimo.
Omnem
formam;quam
poteft
inducere
agens
natu.
rale,poteft
Deus
inducere
fe
folo
immediate:ponatur
igi-
tur
quód
in
inftáti,
in
quo
debet
fol
radium
inducere,
aut:
Tex.
com.64.
fenfibilia
communia,
ficut dicit
Philof.2.de
anima
,
tenet
mmunia,
ficu
aliud
generans
formam
fubftantialem
,
Deus
illum
per
fe-
&
de
anii
confequentia;
quia
inter
illa
numeratur
motus,&
conftat
inducat,&
fufpendat
actionem
folis;aut
illius
generantis,
excom
g
omnis
forma
permanens;que
eít
de
fenfibilibus
commu.
nibus,comprehenditur
fub
aliquo
aliorum
quatuor
innu
meratorum.
Quarto
.
Omnis
motus
eít
velox
vel
tardus
,
fed
nulla
forma
permanens
eit
velox
vel
tarda:
igitur
nul-
la
talis
eft
motus
.
Quinto.
Ad
nullum
motum
eft
motus,
fed
ad
formam,quz
acquirit
,
eft
motus:
igitur
&c.
Sexto.
Nam
dicit
Commentator
5.Phyf.commen.s.q
albificatio
tunc
verum
eft
dicere
,
g
radius
ille
non
eft
à
fole,
nec
illa
forma
à
generante,fed
vtrunque
à
Deo,&
tamé
eft
eadem
:
forma,&
idem
radius,
qui
effet
à
fole
&
à
generate:
igitur
habitudo
importata
per
effeà
fole;
non
eft
idem
quod
ra--
dius,nec
habitudo
importata
per
effe
à
generante
eft
idem
«um
forma
fubftantiali.
onn
dit
Quia
fi
talis
habitu
do
non
effet
aliud
à
pdictis,nulla
effet
ratio,quare
fi
Deus
:
Vtrum.
locus
eft
motus,nó
autem
albedo
.
Septimo.
Nam
fi
fic;cunclo-:
x
em
a.
cus
vel
magnitudo,
quà
acquirit
mobile
effet
motus;,con-
irit
mobile
fequens
eft
fal(im,&
tenet
cófequentia;quia
fi
forma,quae
tmoms,
acquiritur,
dum
eft
in
fieri
et
motus,cum
illud
quod
mo-
non
produxiffet
radium
,
nec
fufpendiffet
actionem
folis,
tunc
potius
diceretur,g
radius
effet
à
fole,
quàm
ftante
ca
fu
primo,cum
ita
tunc
effet
entitas
folis,
&
fimiliter
radij,
ficut
nunc
in
cafu.
Et
poteft
adhuc
confirmari.
Quando-
uetur
localiter
non
aliud
quàm
locum
acquirat
,
fequitur
q
locus
dum
eft
in
acquiri
,
e(t
motus
localis
,
fed
falfitas
confequentis
probatur
octo
modis.
Primo.
Nam
omnis
motus
eft
actus
mobilis
&
eft
in
mobili
,
fed
locus
non
eft
actus
mobilis,nec
in
mobili.
Tum
fecundo.
Quia
ponatur
q
fuper
magnitudinem
a.moueatur
corpus
b.quod
tamen
nunquam
aliàs
mouebatur
fuper
eam
.
Tunc
fic
,
hzc
ma-
nitudo
vel
locus.f.a.fuit
antequam
b.moueretur
fuper
a..
ed
hic
motus,
quo
b.mouetur
fuper
a.
non
fuit
antequam
b.moueretur
füper
a.
igitur
ifte
motus
non
eft
locus
a.nec
magnitudo
a.
Confirmatur
hoc.
Quia
hunclocum
pofsi-
bile
eft
effe
nullo
motu
exiftente,
fed
hunc
motum,
quo
b.
mouetur
(uper
aimpofsibile
eft
effe,nullo
motu
exiflente:
igitur
ifte
motus
non
eftlocus
a.nec
magnitudo
a.
Tum
tertio.
Quia
fi
locus
vel
fpacium,quod
acquiritur
mobili,
effet
motus
localis,fequitur
g
motus
contrarij
effent
idé,
quod
eft
impo(sibile,
tenet
confequentia
,
quia
fuper
ean-
dem
magnitudinem
,
vellocü
poteft
mobile
moueri
prius
ex
vna
parte
ad
aliam,&
deinde
ecotra,
qui
motus
vtique
funt
cótrarij,(icut
motus
furfum
&
motus
deorfum
fuper
idem
fpacium
.
Tum
quarto.
Quia
fi
ic,
motus
corruptus
idem
numero
rediret
per
naturam
,
fi
enim
aliquid
moue-
tur
nunc
per
aliquod
fpacium,&
pottea
quiefcit,&
iterum
per
idem
fpacium
moteatur
idem
erit
motus,
qui
erit
po-
flea,&
qui
fuit
prius,
fi
motus
nó
fit
aliud
quàm
locus
vel
Tex.com.35.
fpacium.
Tum
quinto.Quia
6.Phyf
probatur,q
motus
di-
uiditur
diuifione
mobilis
&
fpacij,
quod
non
effet
verum,
nifi
motus
effet
aliud
àloco
&
fpacio
.
Tum
6.
Quia
tunc
motus
coeli
nó
eft
aliud
quàm
terra,circa
quam
mouetur,
&
cíi
motus
celi
numeratus
fit
tempus
vel
fubiectum
tem
oris,
fequitur
gyterra
effet
tépus
,
vel
temporis
fubie&tü.
Tum
7.
Quia
motus
celi
eft
vniuerfalis
caufa
generationis
Tex
com.
6,
&
corruptionis
iftorum
inferiorum
,
vt
patet
2.de
genera-
Tex.com.34.
tione,&
12.Met.per
Commentatorem,fed
conftat
qp
terra
vellocus,quem
acquirit
coelum,non
ett
talis
caufa:
igitur
ipfanon
elt
motus
coeli.
Tum
8.
Quiafi
nullus
motus
lo-
calis,qui
non
effet
locus,aut
fpacium,
fequitur
gy
impofsi-
bileeffet
aliquid
localiter
moueri
,
nifi
acquireret
locü
vel
fpacium,fed
confequens
eft
falfum
.
Nam
conftat
p
Deus
poflet
influere
ad
intelligentiam
mouentem
celum
lumi-
nare,
ficut
nunc
influit,
&
ita
agere
circa
illud,
ficut
nunc
agit,&
cum
hoc
annihilare
omne
aliud
corpus
mundi;im-
qiio
poffet
etiam
Deus
creare
vnum
coclum
totü
folidum
cunque
aliqua
propo
tio
verificatur
pro
rebus
,
fi
ad
eius
veritatem
non
fufficiunt
duz
res,requiritur
tertía,
&
fi
nó
fufficiunt
tres
ponéda
eft
quarta,&
fic
vltra,
donec
tot
fint:
«uot
requiruntur,
&
fufficiunt
ad
eius
veritatem,fed
ad
ve.
ritatem
iftius,
radius
eft
à
fole,
non
fufficiunt
entitates
ra-
dij
&
folis,przcipuein
cafu
pofito
:
ergo
requiritur
tertia.
.llaautem
eft
habitudo
mere
importat
per
effe
à
fole
,
&
hanc
dicimusactionem.
Tertio
loco
contra
tertiam
con-
clufionem
arguit
Aure.multipliciter
primo
fic.
Via
in
ter-
Vt
bitudines,
nec
ijdem
refpe&tus
,
fed
creatio
&
conferuatio
fiter,
fe
habent,
ficut
via
in
terminum
x
manutenétia
in
termi-.
no,quia
creatio
deducit
effe,
coferuatio
manutenet
in
ef-
fe:
igitur
&c.
Maior
patet
exéplo,
auctoritate,
&
rationc.
Exemplo
quidem
,
quia
leuare
lapidem
in
aere,
&
tenere
non
funt
idem
,
immo
columna
poteft
lapidem
tenere
in
aere,cui
non
competit
lapidé
leuare,
Similiter
non
eodem
modo
necex
eadem
caufa
figura
figilli
a&iue
imprimitur
incera
&
conferuatur
in
cera,nam
confernatur
ratione
di-
fpofitionum
materiz,que
non
funt
a&tiue;puta
duriciei
&
huiufmodi.
Item
fecundo
auctoritate
Philof6.Phyfi.
Im-
pofsibile
eft
fimul
ire
thebas,&
itum
effe
illuc,
vel
illic
effe.
Item
ratione.
Quia
mutuo
fe
excludunt,
ei
enim
cui
attri-
buitur
manutenentia
,
impofsibile
eft
,
»
attribuatur
via.
"Termino.n.in
effe
accepto
&
acquifito
attribuitur
manu-
tenentia,
&
tamen
terminus
excludit
viam.
Et
exemplum:
e(t
degeneratione
&
motu;habitibus
nanque
prafentibus.
ceffat
motus
&
generatio.
Forte
dicetur
o»
duplex
eft
via,
?eieio
de
ge.
Vna
eft
proceffus
imperfecti
ad
perfecti
,
&
proceffus
ter-
tex-
com.
$5.
minià
quo
ad
terminum
ad
quem
,
&
talis
via
eft;mozus.
Alia
eft
via,que
eft
proceffus
agentis
in
paffum,&
talis
via
ےt
creatio
&
generatio
,
huiufmodi.n.via
eft
inftantanea.
-
Prima
via
non
habet
coniunctum
terminum
,
fed
fecunda
habet,&
de
prima
via
procedit
ratio,
non
autem
de
fecun-
da,via
enim
fccunda
cum
ftet
cum
ipío
termino,non
plus
requirit
ad
hoc,
gy
manuteneat,
nifi
g
habitudo
tpfius
ter-
mini
ad
productionem
manutencatur,vnde
per
hoc
quód
'continuatur
acceptio
effe,
vniformiter
dicitur
productum
&
creatum
conferuari.Sed
contra
iftam
refponfionemar-
guitur
fic
primo
..
Quiaimpofsibileeftg
continuatio
ca-
datfupra
originem,
cum
fupra
originem
non
cadatorigo,
aliàs
effet
procetfus
in
infinitum,
vnde
ficut
origo
non
ori-
ginaturjita
nec
confernatur.
Secundo.
Quia
dato
con«
feruatio
-——
dm
tü
creatio
minum
&
manutenentia
in
termino
non
funt
eedem
ha-
$i
idcmiez
24.
.làbialE
feruatio
caderet
fuper
originem
,
tunc
prius
origo
confer-
uabitur
quàm
creatura;
quia
creatura
hoc
modo
feruabi-
tur
per
conferuationem
creationis.
Tertio.Quia
non
eua-
dit
difficultatem,dato.n.g»
conferuatio
caderet
fuper
ori-
ginem,quaritur
vtrum
creatü
conferuetur
fola
creatione
nullo
addito;vel
aliquo
addito,non
folasgitur
&c.Quar-
to.
Quia
licet
via
inftaàtanea
&
terminus
fint
fimul
io
eo«
dem
inflantitamen
repugnantia.eíl;
p
productum
in
eo-
dem
inftàti
fit
fimul
fub
origine,
&
ful
oppofito
origiais.(
fub
conferuatione
ipfius
efie
acquifiti
peroriginem;quaáré
nó
valet
fimilitudo.Secundo
principaliter
arguit
fic.Illud;
quod
quantum
eft:
de
feno
habet
gy
duret,
nifi
per
idiftanis
€o
non
pót
conferuari
creatura;aliascóferuaretur
fine
eo,
quo
habet
formaliter
coferuari
:
frergo
productro.quaritü
eít
de
fe
nó
habet.
qp
duret,nifi
per
iuftans,
oportet
produ«
Gum
fi
eft
in
tpefequenti,
g
fit
aliavia;&
alia
operatione.
agentis,quz
noranfit
in
illo
inftanti;hinceft;g
quia
pros
ductio
in
diuinis
ex
propria
natura
—
duret
ex
fe,&
meníuretur
zternitate,
ideo
nón
indsgetfilius
aliamanu-
tenentia
&
confetuatione
,
fed
creatio:&
vniuerfaliter
ois
productio
in-creaturis
ex
fe
non
habet:
duret
nifi
per
in-
.
ftans
.
Datoirí.
jj
haberet
ex
fe
gp
duraret
poft
inftans;
non
"poffet
Deusannihilaré
productum
poft
primum
inftans
.
Confirmatur.Quia
fi
haberet
ex
fe,cp
düvaret
fine
alia
ma
nuteneutia;tinc
effet
ex
fe
neceffe
efie;quia
illud
eft
neceí-
Íceile
,
quod
habet
exfeq»
duret
quocunque
alio
circun-
fcripto
:
igiturfi
Brodu&um
confernetur
poft
iriftans
ne-
ceflario;oportet
gi
hoc
ficalia
via;
&
aliaopératione
.
Ter-
tio.Quia
£m
tecoriferuatio
addit
(upetproductioné
con-
tinuationem,fed
contipuatio
differt
à:producttone;
quod
Sententiartim
effeaüt
per
accidés
reducitur
ad
per
fet
ergo:neceffe
eft
g
ipfim
nihilum
cun
aliquo
coniungatur,ex:quo
fiat
aliqid
per
fe,fi
hzc
fit
vera
per
accidés,ex
nihilo
aliquid
fit,quare
ili
nihilo
aliquid.coniungitur
,
X
per
coofequens
nonet
nihil
illud,
quod
ponebatur
nihil
:
cotradictionem
Igitur
implicat
dicere
Y
aliquid
fiat
ex
nihilo.
Diceretur
forte,gi
ly
exnon
notat
habitudiné
materiz,
nec
termini,fed
prio-
ris
iX
pofterioris.fpofterioris
ad
prius;vt
fit
fenfus
ex
nihi
lo..
poft
nihil
aliquid
fit
ficut
ex
nocte
fit
dies.i:poft
nocté,
fed
hoc
dictum.confirmat
propofitiim;nam
vbicunque
ta-
hs
ordo
poniturfüccedente
pofteriore
tollitur
prius
;
fed
fuccedente
aliqüo
non
pot
eius
oppofitum;
quod
eft
nihil
.
tolli,nifi
ponatüraliquid
cóe
fubftraQtum
cigitur
illud
qd:
piius
erat,nó
erat
nihil;&
per
confequens
érit
cotradictio;
q.ex
nihilo
aliquid
fiat:
Probatur
minor.Cumin.poft
nihil
Íuiccedit
effe
lapis,
quzró
à
quo
tollit
nihilitas;aut
ab
ipfa
lapide,&
patet
qp
non,
quoniam
realitas
lapidis
nunquam
fuit
fub
nihilo,
scende
nüquam
fuit
nigredo,fic
Ia-
pisiunquam
fuit
no
lapis,
nec
éns
nunquam
fuit
non
ens.
Nunquam.n.ynum
contrariorum
vel
contradictoriorum
fnitaliud;nec
tollitur
nihilitas
abfolute
quando:
produci-
tur.lapis,quia
quicquid
fuit
nihil;remanet
nihil,nifi
verte-
retur
in
ens,quod
eft
ómnino
impofsibile.Aut
igitur
lapis
nO
fuit
nihil;aut
néceffeeft
dicere,
q
nihilitas
tranfierit,&
fit
verfa
in
lapidemi;aut
neceffe
eft,
q»
aliquid
fubítractum;
cócipiatur,quod
prius
fiit
mhil,
&
poftmodumeens,
&
fic
habemus
propofitum.
Confirmatur.
Quia
nunquá
ex
die:
fit
nox,nift
fuccederétfibi
in
aliquo
cói
;
Prima
fily
ex
no^
tat
habitudinem
pofteriorisád
prius,non
notat
alium
or-
dinem
nifi
illum;quedr
habet
terminus
ad
quem
ad
termi-
"nes
onde
talis
num
à
quo;ficut.ex
vno
oppofito
fic
aliud;
fa&ronis
primüm
exclnditur,
&
fecüdum
poriitur,fed
nii
—
4
ponatur
aliquid
fubftractüm
óihilo,
cum
dicitur,
lapis
fit;
poft
tiihil;non
appáret
qripofitio
lapidis
fit
exclufio
nihili;
Vtrom
conti,
patet
dupliciter.Tum
primo.Quia
productio
rei
eftinftas;
nustio
diffe-
1n
quo
non
eft
continuatio,fed
in
toto
tempore
fequenti.
ratà
predu-
Tum
fecundo:
Quizprodudio
ex
vi
productionis
nó
hét:
e
«p
duret
nifi
per
inftans;
excepta
productione
diuina,quia/
I
IDE
tunc
ex
fe
effent
tern?
produétiones,ficut
eft:diuina
pro-'
Nam
quaro
à
quo
excludit
nihil,vel
ab.ipfo-dapide,
&
hoc
non
vt
determinatum
ett,vel
à
feipfo;&
hoc
eftanipofsibi-
non
duc&tio
:
ergo
productio
creature
non
habet
exíe;quód
fit
continuatjoImmo:hàbet
q;
pofsit
niócontinnari.
Si
enim
lejquoniam
quicquid
vnquà
fuit
nibil,
mode
eft
nihil;
néc:
productio
creature
feipfa-eflet
continuatio
;
effet
eterna,
atoto
vniuerfo;
quia
vnruerfitas
nihilorum;
vtita
dicam;.
confequens
eft
falfum
:
ergo
feipfa
no
eftcontinuatio;
fed
feipfa
eft
produ&tio:
igitür
productio
&
continuatio
non
dunt
idem.
Quarto.
Quia
Deus
coicat
áctiones
creaturis,
fed'hon
coicateis
conferuationem
,
quzlibet.n.res
imme-
«iate
&
totaliter
confetuaturà
Deo,
fed
non
quzlibet
res
creata
totaliter
creata
,
&
immediate
produciturà
Deo:
igitur
non
funtidem
creatio
&
conferuatio
.
Hxc
Aureol,
ii
forma.
Contra
eandem
conclufionem
arguit
Grego.de
Ari.fed
quia
argumenta
fiia
procedunt.ex
falfo
fundamen
to.f:q
creatio
nori
eft
aliud
nifi
res,
qu&
creatur,&
cófer-
nomeft
mutata;
nifi
nihil-verteretur
it
ens
.
Oportet
igitur
dare
fübftractum
à
quoffiar
exclufio
nihili
adueniente
eo.
'
quod
fit.
Prima.
Vbicüque
eft
ordo
termini
à
quo
ad
qué,.
oportet
q
aliquid
tranfcat
à
termino
à
quo
ad
terminü
ad:
quem;vt
fic
dicatur
efle
fub
termino
ad
quem,poftquá
fuit;
fub
termino
à
quo;féd.hocnon
poteft
poni;
aliquid
fue-
nt
(ub
nihilo
cir
dicitnr
éx
nihilo.i;poft
nihil;
nifi
ponatur.
aliquid
fubitraétum.
Non:n.ens
prius
fuit
fub
nihilo:
igi-
tur
oportet
talisordo
includat
fubftractum;
&
habetur
propofitü,&
remanetratio
principalis;&
hanc
innuit
Phi-
lofophus
r.Phyfi.&
Commrentator
8.Phyf.
Secunda
ratio
qe,
cui
uatio
non
eftaliud;nifires;que
conferaatur,cuiufmodiad;
—
lofoph
fuatalis
eft.
Hzc
propofitio
eft
impofstbilis
&
implicans
7«
QUT
.
.
hocargumentafüperius
pofita
füritjídeo
normcüró
ea
poz
nere;quia
folutis
precedentibus
alia
faciliter
folui
poffunt.
Item
contra
eandem
conclufionem
arguit
Henri.1.quoli-
be:cuiusrationes
in
parte
pofitz
funt
in
pratcedenti
con-
clüfione.Quedàám
veró
alia
argumenta
facit
modici
ponz
deris,
ideo
fuperíedeo,
quia
viía
folutione
przfcriptorum
faciliter
alia
poffunt
folui
.-
Quarto
loco
contra
quartam
conclufionem
arguit
Aure.probaudo;
«p
aliquid
creari
im
plicat
contradictioné,
&
per
confequens
probationes
con
Vtr&
fit
pott;
clufionis;
queinnitantur
rationi
naturalijnon
valent.
Ar-
bile
aliquid-
guit
igitur
fic
in
principio
quarti.
Deformali
ratione
om-
-
"pis
produdtio
terminatur
ad
aliquid
,
quia
virtute
produ-
€tionis
accipit
aliquid,
quod
prius
non
habebat,
vt
fit
im-
poísibile
concipere
produ&tionem;quin
cocipiatur
cermi-
nus
productus
per
eam,&
oppofitü
termini
prius
exiften-
tis
virtute
producdionis
exclufum:
fi
igitur
ex
nihilo
ali-
quid
fit
,
terminus
à
quo
ipfius
pductionis
eft
ipfum
nihil,
quod
excluditur,terminus
vero
ad
quem
eft
aliquidquod
ponitur;tunc
arguo
fic.
Si
aliquid
fit
ex
nihilo
tànquam
ex
termino,
aut
fit
ex
nihilo
per
íe,
aut
per
accidens
,
fed
non
períe,quia
ex
oppofito
non
fit
aliquid
per
fenifi
aliud
mn
taretur
in
ipfutn;verbi
gratia,
cxcitas
in
vifum,
tenebra
in
lucem
,
nihilitas
in
entitatem,
quod
eft
impofsibile.
Tum
quia
fi
fieret
per
fe
aliquid
ex
nihilo,ià
non
fieret
ex
eo
tan-
quam
ex
termino,
fed
potius
tanquam
ex
fubiecto
:
igitur
oportet
o»
detur
fecundum.f.gp
fiat
ex
nihilo
per
accidens;
iter
/
;
E
cótradictionem,nihil
fit
aliquid
:
igitur
&
illa
ex
nihilo
fit
aliquid,
antecedens
patet
;
quia
prima
non
habet
nifi
duos
fenfus:
Primus
eft;g»
nihil
vértatur
in
aliquid
per
fe
&
à
pri
nio.
Secundus,
q
per
accidens
nihil
fiat
aliquid
1n
ratione
fubftracti,&
tunc
nó
effet
nihil,&
ita
in
vtroque
fenfu
im-
plicat
contradictionem;coníequentia
probaturJPrimo
in-
ductiue,
quia
nó
reperitur
inftantia,
quin
idem
fignificet,
ex
hocfit
hoc;&
fit
hoc;ficüt
cum
dicitur
ex
aere
fit
aqua,
conceditur
q
aer
fit
aqua;
&
ex
puero
fit
vir,
conceditur
g»
puer
fit
virfimiliter
cü
dicitur,ex
diefit
nox
conceditur;g»
dies
fitnox
:
Diceturforte;q:
tunc
equipollent,quando
ly;
ex
notat
habitudinem
caufz
materialis
qiiod.
non
ett
iu
propofito;nam
fenfus
eft,
ex
nihilo
fit
aliquid.i.de
non
ali-
quo.
Sed
hac
refponfio
no
valet,
quoniam
qualemcunque
ordiné
importet
ly
ex
nihilo;fiuc
termini;fiue
fubiecti,fiue
termini
oppofiti
fiiccedentis,
&
pofteriorum
ad
prius
fem
per
cquipollét,hoc
fit
hoc;&
ex
hoc
fithoc.Contfirmatur.
Quia
vbi
eft
habitudo materiz,
fiue
fubiecti
tantum,con-
cedit
hoc
fit
hoc;jnon
tii
hoc
fit
ex
hoc,
vt
homo
fit
fanus,
non
tíiex
hoie
fit
fanus,
vt
patet
7.Met.Semper
igitur
hac
Tex,
coti
prapofitio,ex
hoc
fit
hocnfert
iftá;hoc
fit
hoc,nó
tá
econt
uerío,&
ratio
eft;
quialy
ex
importat
habitüdinem
termi-
niàquo
ad
terminum
ad
quem,
fiue
prioris
ad
pofterius,
hoc
autem
neceffario
exigit
habitudine
fübiecti
refpicien
tis
ad
vtrumque
terminum;qua
im
portocun
quando
dg
!
XA
REN
—,
Eun.
"
d
Tex,
Com-
men
.
$0.
Lic
ter
fait
diuina
effentia
,
fed
illa
executio
eft
diuina
cffen-
tia
,
igitur
eternaliter
fuit
illa
executio.
Dicitur
quodar-
gumentum
non
valet
,
fed
eft
fallacia
figura
dictionis
,
vt
fepe
di&um
fuit.
Sunt
etiam
plures
alij
dicentes,
quod
eft
defectus
in
huiufmodi
confequentijs
,
cum
dicitar.
Pro-
du&tio
vel
creatio
fuitab
eterno
diuina
effenua
,
:gitur
di-
uina
effentia
fuit
ab
cterno
creatio,puta
fallacia
equiuoca
tionis,quia
creatio
refpe&tu
huius
pradicati
fuit;eft
equi-
uocum
fcilicet
ad
id
quod
nunc
ett
,
&
ad
id
quod
prius
fuit
creatio,ficut
dicit.
Arifto.in
eléchis
deifta,
laborans
fanabatur.
Ad
duodecimü
negatur
minor.
Dico
.n.q
non
folá
diuina
volitio,
immo
mea
volitio
eft
productiue
vanfiens
in
aliud
abillo,
2
quo
elicitur
fcilicet
a
volunta-
te.Nam
in
mevolitio
mouet
intellectà
&
alias
potentias
,
quia
ipfa
licet
fitoperatio
de
genere
qualitatis
,
habet
ta-
men
habitudinem
originis
refpe&u
motus
intellectus
,
&
aliarum
potentiari,&
membrorum.
Et
fi
volütas
mea
nó
effet
confequens
aiam
quz
eft
forma
corporis,fed
effet
vo
]untas
alicuius
fübftantie
nulli
corpori
colligate,
1pfa.fuo
imperio
moueret
non
bein
membra
corporis
ficut
facit
actiue
immo
corpora
exteriora,ficut
faciunt
fubftantie
fe
parate
faltem
prima,
que
eft
Deus.Ad
decimumtertiü
di-
co
,
quód
velle
facere
aliquid
,
quod
habet
pro
principali
obiecto
factionem,non
eft
illa
haótio
quz
eft
eius
obiectü,
inquantum
tale
velle;fed
nihil
prohibet
quin
velle
aliquid
fit
facereillud
fecundum
rem
,
licet
facereaddat
refpectü
ad
effectui
in
actujquem
non
addit
velle.
Cum
autem
dr
qp
voluntas
,
vel
actus
voluntatis
nó
producit
fuum
obie-
inim
.
Dico
quód
hoc
falfum
eft
,
fi
intelligatur
vniuerfa
liter
.
Sicut
enim
fciétia
&
cognitio
practica,vel
forma
ar-
tificis
eft
caufa
fui
obie&i
,ita
volitio
aliqua
eft
caufa
fui
obie&i
,
cum
fcilicet
obiectum
eft
operabilea
volente
po-
tisfimein
tali
volente,
cuius
potentia
eft
omnipotentia
,
&
velle
&
poffe
funt
idem.
Vnde
arguens
maniteíte
petit,
quod
eft
in
principio
,
quód
nullum
velle
fit
facere.
Item
imperfectionem
repertam
in
creaturis
refundit
in
Deum.
Item
vult
vniuocare
diuinum
vellecum
velle
creato;
im
-
mo
plus
imperfectionis
attribuit
volitioni
diuine
quam
create.
Ad
decimumquartum
negatur
minor.
Non
enim
po
ces
rationi
volitionis
,
quód
fit
immediate
product
ua
alicus
extrinfeci
,
vt
fepe
ditum
eft,cum.
Arift.
tertio
de
anima
oftendat,quód
virtus
motiua
animalis
eft
appe-
titus,&
cognitio.vnde
Commentator
ibidem
commento
52.dicit
fic.Iam
apparuit
ex
fermone,quod
talis
virtus
ant
me,
quz
comprzhendit
rem
&
defiderat
ipfam
eft
virtus
mouens
animal
,
&
Commento.
48.dicit
fic.
Apparet
ex
hocquod
diximus
,
quód
agens
motum
eft
duo,
fcilicet
intellectus
&
defiderium
,
aut
imaginatio
,
quz
eft
fimilis
intelle&ui.
Idem
ponit
Commentis
49.
&
50.
Idem
po-
nit
g.metaphyfi.
Commento.10.Ad
decimumquintü
ne-
gatur
maior.
Non
enim
oportet
q
omne
velle
imperij
fit
alius
actus
ab
actu
executionis
,
nifi
vbi
voluntas
propter.
fuam
imperfectionem
non
poteft
fequi
fine
corpore
,
cui
alligatur
,
vt
eftin
ncbis
,
vbi
voluntas
radicaturin
effen-
tia
anime
,
que
eit
actus
corporis
,
nec
poteft
naturaliter
mouereimmediate
aliquod
corpus
,
nifi
corpus
fibi
con-
iunctum.
Aliaautem
corpora
non
mouet
,
nifi
median-
te
corpore
quod
informat
,
fecus
eft
in
fubftantijs
fepara-
tis
przfertim
in
Deo.
Item
fi
illa
maior
alicubi
poffet
ha-
bere
veritatem
,
potisfime
hoc
effetin
tali
natura;
qua
peraliam
potentiam
vult,
&
per
aliam
exequitur,
hoc
autem
non
oportet
fomniarein
Deo
.
Et.cum
dicit
ar-
guens
,
quód
actus
quo
exequuntur
illud
,
quod'eft
im-
peratum
,
eft
inferior
volitione,
&
tranfiens
in
materiam:
exteriorem
&c.
Dico
quód
vbi
potentia
volitiuaeft
alia
a
potentia
executiua
&
obediente
,
illud
quod
dicit
ha-
beret
colorem
,
fed
non
in
propofito.
Rurfus
dicitur,
quód
etiam:n
nobis
illud
veritatem
habet
,
vbi
voluntas
mouet
corpora
exteriora
.
Sed
loquendo
de
motu
cor-:
poris
animalis
dicitur
,
quód
actus
appetitus
fenfitiui
j.
vel
actus
voluntatis
eft
actiua
motio
interior.
membro-
rum
&
executio
..
Et
fi
dicatur
quód
non
,
fed
folum
po-
tentia
motida
affixa
organo
corporali
.
Dicitur
quód
s
l0
Sententiarum
21
bra.
ad
motum
habilia
&
obedientia
appetitui
,
vt
vult
Sanctus
Tho.
1.
parte,
queft.
78.
art.
1.
ad
quartum
;
Pa
tet
igitur
ex
dictis,
quomodo
actio
Dei
fecundum
rem
non
eft
aliud
quam
diuina
effentia,
licet
in
fui
ratione
di-
catrefpeftum.
Et
licet
hoc
fit
fuperius
multipliciter
pro
bacum
ex
dictis.
S.
Tho.
tamen
ex
abundanti
alia
addu-
cuntur.
$.
namq;
Tho.
de
potentia
Dei.
quaft.
quinta
art-
tertio
ad
fextuim
fic
dicit;
In
actione
Dei
,
quz
res
produ-
cit,
eít
duo
confiderare
fcilicet
ipfam
fübftantiam
opera-
tionis
,
&
ordinem
ad
effectum.
Subftantia
quidem
diui-
ne
operationis
cum
fit
diuina
fubftantia
&terna
eft,
nec
poteit
non
effe,
ordo
autem
ad
etfectum
dependet
ex
diui
na
voluntate.
Ex
qualibet
enim
actione
facientis
non
fe-
quitur
effectusynifi
fecundum
exigentiam
principij
actio-
nis
,
fecundum
enim
modum
caloris,
ignis
calefacit
.
V
n-
decum
principium
factorum
a
Deo
fit
voluntas
Dei
,
fe-
cundum
hoc1n
actione
Dei
eft
ordo
ad
effe&tum
.
Etideo
uamuis
actio
Dei
ceffare
non.
posfit
fecundum
fuam
ubftantiam,
ordo
tamé
ad
effectum
ceffare
poffet
fi
Deus
vellet.
Hzc
ille.
Item
fecundo
fenten.
diftin.
1.
queft.
x.
arti.
5.
ad
vndecimum,
Duplex
eft
agens
,
quoddam
per.
necesfitatem
nature
,
&
iftud.
determinatur
ad
actionem
per
illud,
quodeft
in
naturafua;.
Vndeimposfibile.
eft;
.
quodincipiatagere,
nifi
per
hoc
quod
educitur
de
poten
tia
effentiali
vel
accidentali
in
actum;
Aliud
eft
agens
per
voluntatem
,
&
in
hoc
diftinguendum
eft,quia
quod-
dam
agit
actiene
media
,
quz
non
eft
effentia
ipfius
ope-
ragtis
,
&
in
talibus
non
poteft
fequi
effectus
nouus
fine:
noua
actione
,&
nouitas
actionis
facit
aliquam
mutatio-
nem
in
agente
;
prout
eft
exiens
de
ocio
in
actum
,
vt
dici-
tur
fecundo
de
anima.
Quoddam
vero
fine
actione
me-
diavelin&rumento,
&
tale
agens
eft
Deus
,
vnde
fuum
velle-eft
£12.
actio,
&
ficut
velle
fuum
eft
eternum
,
ita
&
actio.
Non
tamen
fequitur
effectus
nifi
fecundum
for-
mam
voluntatis
,
que
proponit
fic
facere.
Erideo
non
exit
de
potentia
in
actum
,
fed
effe&us
;
qui
erat
in
poten-
tia
agentis
efficitur
actuens
.
Hecille.
Ad
primum
Gre-
gori)
contra
eandem
conclufionem
dicitur
negando.
mi-
norem
.
Etad
eius
probationem
dicitur
,
quód
non
om-
realis
relationis
ad
motum
.
Sed
potentiaactiua
,
quz
nullo
modo
eft
pasfiua.,
non
oportet
quód
fit
princi-
pium
fui
actus
;
fed
eft
fuimet
actus
,
ficut
eft
in
Deo.
Conceditur
tamen,
quód
omnis
potentia
actiua
eft
prin-
cipium
furactus
,
vel
termini
actus
,
vel
effectus
fui
actus.
Vnde
S.
Tho.
de
potentia
Dei:
quaft.
r.
art.
1.
ad
1.
Potentia
non
folum
eft
principium
operationis
,
fed:
etiam
effectus
,
vnde
non
oportet
,
quód
ít
potentia
pona-
turin
Deo
qua
fit
effectus
principium
,
quód
effentic
di-
uinc,
quz
eft
operatio
,
fitaliquod
principium
.
Vel
di-
cendum
eft
melius
,
quod
in
diuinis
inuenitur
duplex
re-
latio.
Vna
illa
fcilicet
quaperfongadinuicem
dittingu-
untur
vt
paternitas
&
filtatio
,
alias
perfone
diuing
non
realiter
fed
ratione
diftinguerentur
,
vt
Sabelius
dixit
Alia
eft
rationis
tantum,
quz
fignificatur
cum
dicitur
,
q»
operatio
diuina
eft
ab
effentia
diuina;
vel
quód
Deus
ope-:
ratur
pereffentiam
fuam-.
Prepofitiones
enim
quafdam
habitudines
defignant.
Et
hocideo
contingit
,
quia
cum
attribuitur
Deo
operatio
fecundum
fuam
rationem,
qua
requirit
aliquod
principium
,
attribuitur
etiam
ei
relatio
exiitentis
a
principio;vndeilla
relatio
non
eft
nifi
rationis
tantü.
V
nde
licet
effentia
diuina
non
habeat
aliquod
prin:
cipium;nec
re,nec
ratione
,
tamen
operatio
diuina
habet:
aliquod
principium
fecundum
rationem.Hc
ille.
Confi-
mile
ponit
prima
parte
quaft.2
5.articu.r.
ad
5
.
Ad
2.
dici
tur,quód
minor
eft
falia.Et
ad
dictum
Damaf.
dicitur
,
cp
Damaf.
loquitur
decreatura
,
&
non
de
creatione
,
licet
creaturám
vocet
creationem
.
Velfiloquitur
de
creatio-
neactiuz
quoditamen
non
credo
,
tunc
difinguendum-
eft.
Nam
fecundum
dictum
eft
in-tali
creatione
potefz
confiderari
ipfa
fubftantia
operationis;
qua
eft
diuina
ef-
.
fentia
,
&
poteftibi
confiderari
relatio
.
Quo
ad
fecun-
potentiailla
qua
eft
affixa
organo
dicitur
motiua,
non:
&
dum
intelligendus
eft
Damaf
non
quo
ad
primum;
quia
quia
motum
principaliter
efficiat
,
(ed
quia
reddit
mem-
'
illescfpectus
nóeít
cocteinus
Deo;ficut
nec
terminus
i]-
Capreolus
2.
Sent.
C
3
lius
A
.
-
Rete
:
:
.
-.
Non
ois
poté
nis
potentia
acttua
eft
principium
fui
atus
,
nifi
taliter
;ia
ef
jaci-
actiua
,
quód'etiam
fit
pasfiua
vel
receptiua
motus,
&
piü
(si
a&use
In
fol.
1$.
FECE.
74
3
it
——
Ln
HW
"T
di
1
d
32
Lib.
II.
lius
refpe&us.Poteft
etiam
dici
vt
prius
,
quód
creatio
eft
opus
Dei,
&
quid
temporale
,
non
quo
ad
fubftantiam
operationis
,
fed
quo
ad
eius
terminum
vel
effectum.
V]-
terius
ad
argumenta
,
per
quz
nititur
probare,quód
crea
tio
pasfiua
non
fit
aliquid
diftinctá
a
fubftantiaque
crea-
tur:
refpondendum
eit,
&
ad
primum
dicitur,
quód
crea-
tio
qua
creatur
angelus
eft
creatura
,
generaliter
fümen
do
nomen
creature
pro
omni
alio
a
Deo
.
Et
dico.
g
ip(a
creatur
vel
potius
concreatur
feipía,
&
non
per
aliud
a
fe
formaliter.
Nec
eft
fimile
de
angelo
,
quia
angelus
cft
pro
prie
creatura,
&
illud
quod
proprie
creatur
,
non
fit
rela-
tio,immo
potius
fe
habet,
vt
quo
aliquid
creatur
.
Simili-
ter
non
eft
fimile
deabfoluto
&
relatiuo.
Nam
abfolutum
non
eft
feipfo
formaliter
ad
aliud
ficut
relatio,
&
ideo
in-
diget
aliquo
refpectu
a
fediftin&to;quo
referatur
ad
Deá,
ac
per
hoc
creatione
diftincta
a
fe;
que
non
eft
nifi
relatio
dependentie
ad
Deum
cü
quadam
nouitate
effendi.
Vin-
de
fanctus
Thom.de
potétia.
Dei.q.
feptima
articu.
nono.
ad
fecundü
inquit.
Relationes
ipfe
nó
referuntur
ad
aliud
peraliam
relationem,
fed
per
fei
pías.Quia
eniti
effentiali
ter
relationes
funt,
effentialiter
referuntur
non
autem
eít
fimile
de
his
,
quz
habentfubftátiam
abfolutam
,
ideo
non
fequitur
proce(tus
in
infinitum
.
Hc
ille.
Confimile
ponit
prima
parte.q.
45
.
arti.
tertio
ad
fecundum
Creatio
(inquit)
pasfiue
fumpta
eft
in
creatura
,
&
eit
creatura,
nec
tamen
oportet
c
alia
creatione
creetur
;
quia
relatio-
nes
cum
hoc
ipfum
quód
funt
ad
aliud
dicantur,
non
re-
feruntur
per
aliquas
alias
relationes,
fed
per
feipas.
Hec
ille.
Ad
confirmationem
negatur
antecedens.
Nec
valet
eius
probatio
,
vt
di&um
e(t
,
quia
non
eft
(imile
de
relati-
uis;
&
abíolutis.V
nde
quia
ille
modus
arguendi
eft
tà
con
ueniens
1fti
arguenti
,
qid
fere
in
omni
materia
armat
fe
de
ipfo
,
ipfum
ad
multa
deducir
inconuenientia
manife
fia
&
inopinabilia
quo.
ad.
antiquos
philofophos
&
theologos
.
Quia
iicutarguit
in
propofito
,
ita
poffet
ar-
guere,
quód
forma
non
fit
aliud
a
materia,
fed
qp
ipfamet
materia
fit
actu
fe
ipfa.
Quia
ex
quo
eft
aliquid
in
entibus,
quod
eit
actu
feipfo,
&
non
per
aliud
fupperadditum,pn-
ta
forma,
eadem
ratione
debet
poni
,
quód
ipfa
materia
eft
atu
feipfa,&
nó
per
aliud
fuperadditum,&
fic
de
mui-
tis
alijs,
vt
puta
quód
omne
enseft
fubílantia
.
Item
per
iftud
medium
negat
relationem
effe
aliud
ab
abfolutis,
&
multa
alia
concindit
abfurda,
ficut
pater
fuus
Ocham,
Adam
,
&
ceteri
terminifte.
Ad
fecundum
dico
,
quód
il-
lud
argumentum
eft
contra
quemcunque,
fiue
ponatur
g»
creatio
fit
accidés
creature
,
fiue
fit
ipfamet
creatura,quia
tunc
eodem
modo
quereretur;quód
fi
creatio
etl
ipfamet
fubftantia
creata
,
fequitur
quód
quandocunquz
creatu-
raeftipfa
creatur
.
Dico
ergo
quod
licet
creatio
pasíiua
fit
accidens
,
quod.
durat
dn
elt
creatura
,
non
ta-
men
oportet
,
quód
femper
fubie&tum
illius
accidentis
creeturquia
illud
accidens
non
dicitur
creatio
nifi
quan-
diu
eft
in
fubiecto
cum
nouitate
effendi
&
cum
inceptio-
ne.
llla
autem
nouitas
non
eft
nifi
negatio
prexiftentig
vel
prateritionis..
Et
talis
negatio
non
eti
in
fübiecto
nifi
inprimo
inflanti
fui
effe
,
quia
ftatim
tollitur
per
fuum
oppofitum
.
Quia
quam.
cito
creatura
eft
in
quolibet
fe
quenti
inftanti
,
verum
eft
dicere
,
quód
prius
fuit
,
&
per
confequens
non
eft
noua...
Nec
ett
posfibile
,
quódin
a-
lio
intanti
fequenti
Deus
poneret
vel
conferuaret
talem
negationem
,
nifi
faceret
prateritum
nunquam
fuiffe.
Vnde.
S.
Tho.
prima
patte.q.
45.
arti.
tercio
ad
tertium
Non
oportet
(
inquit)
quód
creatura
quandiu
eft
,
dica-
turcreari
,
quia
creatio
importat
habitudinem
creature
ad
creatorem
cum
nouitate
quadam
fiue
inceptione.
Hec
Ille
.
Multi
tàmen-concederent.,
quód
creatura
femper
quandiu
eft
creatur
;
immo
ifle
concédit.
Ad
tertium
di-
citur
,
quód
nullam
rem
abfolutam
poffet
Deus
creare
,
quin
concomitetur
illam
talis
relatio
media
,
Et
cum
dicitur
;
quód
talis
creatio
non
eft
accidens
inherens,vel
fifit,
Deus
poterit
rem
fineillo
facere.
Negatur
hoc.
Etaddi&tum
Auguftini
dico
,
quód
loquitur
de
acci-
dentibus
communibus
abíolutis,
non
autem
de
proprijs,
talis
autem
relatio
eft
propria
pasfio
omnis
eflentie
crea.
t€
-
Quia
autem
creatura
non
posíit
effe
fine
tali
zelatio-
a
Sententiarum
ne
hoc
contingit
,
quia
confequ
tur
naturaliter
ad
produ
étionem
fübftantie
create...
Vnde
fauctus
Tho.
de
poten-
tia
Dei.q.
feptima
arti.
nono
ad
quintum.
Cum
(
inquit)
dicitur
creatura
1n
medigte
a
Deo
procedere
,
excluditur
caufa
media
creans
,
non
tamen
excluditur
media
relatio-
nis
habitudo
,
qux
tamen
naturaliter
fequitur.
ad
produ-
Gopem
fuübfiantie
create
,
ficut
ad
productionem
quanti
tarisfequitur
habitudo
equalitatis
vel
inequalitatis.
Hac
ille.
[tem
prima
parte.q.44.
arti.1.
ad
primum
.
Licet
ha-
bitudo
ad
caufam
non
intret
diffinitionem
entis,
quod
ett
creatum,tamen
confequitur
ad
ea;quz
fünt
de
eius
rá-
tione,
quia
ex
hoc
quód
aiiquid
eít
ens
per
participatio
nem
,
fequitur
quód
fit
caufatum
ab
alio.
Vnde
huius
modi
ens
non
potett
efle
,
quin
fit
caufitum
ab
alio,
fi-
«ut
nec
homo
quin
fit
rifibiliter.
Hac
S.
Tho.
Ad
argu-
gumenta
quz
tertio
loco
inducit
Grego
contra
eandem
primam
couclufionem
dicitur.
Etad
primum
quidem
dico
,
quód
fi
arguens
loquitur
de
conferuatione
actiua,
illa
eft
Deus,
ac
per
hoc
nullo
modo
conferuatur
potisfi-
me
quo
ad
fubiectam
ipfius
operationis,
quicquid
fir
de
ordine
operationis
ad
effectum.
Si
autem
loquitur
decon
feruatione
pasfiua
,
illa
non
eft
nifi
relatio
ad
Deum
con-
feruantem.Et
ficut
creatio
pasfiua
feipfa
creatur,
vel
con-
creatur,&
non
per
aliam
creationem
,
ita
dico
de
confet-
uatione.
Necvalet
huiufmodi
improbatio,quia
vt
fupra
multotiens
patuit;aliud
eft
loqui
de
abfoluto
,
aliud
de
re
latione
.
Ad
fecundum
dico
íicut
ad
tertium
przcedens,
Licet
enim
Deus
non
indigeat
aliquo
medio
ad
conferuá
dum
creature
fubflantià
,
tamen
ex
hoc
quód
Deus
con-
feruat
fübítantia
effc&tiue
,
oportet
quód
in
creatura
fit
aliquid
formaliter,
quo
formaliter
dicatur
conferuari
&
dependere
a
Deo.Vndelicet
Deus
pos(it
creaturam
fe
fo-
lo
conferuare
effectiue
,
non
tamen
formaliter
,
ficuc
nec
albificare
fine
aibedine
.
Ad
tertium
negatur
maior.
Et
ad
probationem
dicitur
,
quód
conferuatio
luminis
a
fo-
le
vel
ab
alio
luminofo
eti
quzdam
relatio
,
quz
quidem
incipit
in
primo
inftanti
productionis
luminis.
Sed
pro
ilio
inftanti
non
habet
perfe&erationem
conferuationis,
quia
conferuatio
dicit
in
re&o
talem
relationem
depen-
dentiz,in
obliquo
autem
dicit
&
connotat
continuatio»
nem
luminis
in
effe.llla
autem
cótinuatio
fuperaddit
ad
relationem
dependentie
refpe&tum
rationis
ad
exiftentiá
in
priori
menfura
cum
negatione
interruptionis
.
Et
ideo
quia
ilium
refpe&tum:
&
negationem
non
habuirin
pri-
mo
inftanti
productionis
Itiminis
,
non
dicitur
conferua-
uo
inllo
1ilanti,fed
ín
fequentibus
inítantibus.1n
r.au-
tem
inítanti
d£
productio;&
fic
argumentum
non
conclu
ditjquia
arguens
imag:natur
,
gy
conferuatio
luminis
nó
producitur
in
Liftana
luminis,fed
pott
illud
inftans,que
imaginatio
fa.fa
eft.
Item
illud
argumentum
eft
contra
ipfum,quia
nullus
poteít
negare,
quin
conferuatio
angeli
ht
a1quid.
Quero
igitur
ab
arguentejin
qua
menfura
pro
duciter
ilia
conferuatio
,
vel
in
1.inflanti
,
vel
poft.
&
ar-
guo
ficut
ipfe
arguit,&
foluam
ficut
ipfe
foluet.Ad
argu-
meata
Scoti
contra
primam
conclu:;onem
reíponden-
dum
eft.Et
ad
primum
quidem
negatur
minor.
Quia
de-
pendentia
ad
Deum
non
vniformiter
dicitur
de
quolibet
alio
citra
Deum.
Non.n.
proprie
di
nifi
de
fubfiftentibus
,
ficut
nec
creari.
V
nde
S.T
ho.prima
parte
q.45.ar.4.
Creari
(1nquit)
ett
quoddam
fieri,
fieri
autem
orainatur
ad
cílé
rei,
vnde
illis
proprie
conuenit
fieri
&
creari,
quibus
cons
uenit
effe.
Quod
quidem
proprie
cóuenit
füb(iftentibus
,
fiue
fint
fimp.icia
ficut
fubttatie
feparate
,
fiue
fint
cópos
fita
ficut
fubttantie
materiales.11ii
enim
proprie
conuenit;
elle,
quod
habet
effe
hoc
,
&
eft
fubfiiiens
in
füo
effe,
for
meaurem
&
accidentia
&
huiufmodi
non
díár
entia,
qua
fi
1pa
fint
,
fed
quia
eis
aliquid
ett,
(icut
albedo
ea
rórie
d£.
ens;quia
ea
fubiectum
eft
album,
vnde
fecundum
philofo
7
meti
phum
accidens
magis
proprie
dr
entis
quá
ens.
Sicut
igi£
qx
eoxii
accidentia
&
forme,&
huiufmodi
à
non
fubfiftüt
magis
funt
coexütes
d
entia
,
ita
magis
düt
dici
cócreata
d
crea-
ta.Hac
ille.Et
ticut
dicit
de
creari;ita
potett
dici
de
depé-
dere.
A
ut
fi
fiat
vis.Df
quód
ficut
creatio
feipfa
formaliter
creaturjita
depédentia
feipfa
formaliter
depédet,
qa
cum.
fit
habitudo;feipía
refert.
Secus
eft
de
abífolutis,
que
hoc
|
Hips
XE
ipiuim
Dittmét:
XL
TL.
ipfum
c
funtnon
funt
ad
aliud,
fed
ad
fe.
VndeS.Tho.
de
potentia
Dei.
q.
3.ar.5.
ad
feptimum.Relatio
(inquit
)
creationis
eft
creata
non
principaliter
,
fed
fecundarto,fi-
cut
quid
concreatum..
Aduertendum
tamen
,
q;in
quo-
dam
opufículo
,
quod
attribuitur
fanéto
Tho.
legitur
,
q
relatio
creature
ad
Deum
eft
quádoq;
fubftantia
,
vt
cum
fubftantia
creatur
,
qfique
vero
eft
accidens
,
vt
cum
acci
dens
creatur.Sed
credo,g;
S.
Tho.non
fecit
illum
tractatá,
aut
fi
fecit
,
dicta
ibidem
alibi
correxit
,
potisfimein
fum-
majquia
ibi
continetur
teftamentum
eius,
&
vltima
deter
minatio.
Ad
fecundum
dicitur,
illa
relatio
creationis
€
dependentie
ad
deum
poteft
dupliciter
confiderari.
Vno
modo
inquantum
eft
accidens,alio
modo
inquantum
eft
viain
fübftantiam;&
acceptio
effendi.Primo
modo
eft
po
fterior
fuo
fubiecto,fecundo
modo
eft
prior,&
quia
iftos
duos
modos
infe
parabiliter
habetjideo
contradictionem
implicat
fubítantiam
effe
fineilla.
Vnde
S.
Tho.de
poten-
tia
Dei.
q.
5.
arti.5.
ad
tertium
loquens
deilla
relatione
fic
dicit.
Illa
relatio
eft
accidens
,
&
fecundum
fuum
effe
có-
fiderata
prout
inheret
fubiecto
,
pofterius
eft:
quam
res
creata
,
ficut
accidens
fubiecto
intelle&ta
&
natura
pofle-
rius
eft
,
quamuis
non
fit
tale
accidens
,
quod
caufztur
ex
proprijs
principijs
fubiecti.
Si
vero
confideretur
fecundü
fuam
rationem
prout
ex
actione
agentis
innafcitur
predi
€&ta
relatio
,
fic
eft
quodammodo
prior
fübiecto
,
ficut
&
ipfa
diuina
actio
,
que
eft
eius
proxima
caufa.
Hzc
il-
le.
Et
multa
fimilia
adducta
funt
prius
in
refpoufionibus
adargumenta
Grego.
Ad
tertium
negatur
maior.
Etad
probationem
eius
dicitur,q»
impofibiiitas
recipiendi
pra-
dicationem
contradictoriorum
pertinentium
ad
cífe,non
e(t
(ufficiens
via
concludendi
illajquibus
dita
imposfibi-
litas
in
eft,effe
idem
realiter
,
vbi
eit
effentialis
dependen-
tia
vnius
ab
alio,
vel
neceffaria;&
naturalis
fequela
,
vt
pa
tet
de
fubie&o
,
&
propria
pasíione
,
de
materia
refpectu
forme,
de
effentia
refpectu
effe.Cum
autem
dicit
argués
,
«quód
illa
relatio
non
elt
prior
natura
tali
fubftantia
crea-
ta.
Falfum
eft
,
vt
prius
dixi
,
licet
non
fit
prior
inquantü
eft
accidens
,
fed
inquantum
innafcitur
ex
actione
agen-
tis
,&
eft
quodammodo
fimul
intellectu
cumilla.
ílio.
modo
enim
praecedit
fubftantiam
creatam
,
ficut
&
actio
diuina.
Sciendum
etiam
,
quód
prioritas
temporis
,
qua
habet
fubftantia
refpectu
accidentis
,
non
eft
intelligenda
comodo
,
quo
arguens
dicit
,
quia
fcilicet
fine
contradi-
&ionc
poteli
effe
fubftantia
fine
accidente,
loquendo
de
fubftantia
,
que
apta
eft
fubijci
accidenti;fed
mens
Arifio.
fecundum
Commento.feptimo
metaphy.
Commento.
eft
hec.Subftantia
(
inquit)
eft
prior
cempore,
quoniam
fi
accidens
fit
poft
corpus
1n
quo
eft,
manifettum
eft
,
a»
illud
corpus
przcedit
ipfum
fecundum
tempus,
&
fi
fue-
rit
ex
accidentibus
infeparabilibus
a
rein
qua
fuerit,
tunc
fubftantia
fubiecta
ad
rem
illam
przcedit
illam
rem,&
ac-
cidentia
fequétia
ipfam,verbi
gratia,qm
fubie&tü
,
ex
quo
p
ignis
,
eit
prius
forma
&
calore
ignis.
Hxc
ille.
ix
quo
patet,cp
Ariíto,non
vult
ibi
,
quód
quodcunque
fubie&tum
accidentis
fit
prius
tempore
ipfo
accidente,fed
qp
fubiectum
accidentis
precedit
tempore
illud
accidens,
vel
faltem
materia
,
ex
qua
fit
illa
fübítantia
,
pracedic
il-
lud
accidens
,
&
loquitur
de
fubftant:a
geuerabili
&
cor-
ruptibili.
Vel
forte
mens
Arifto.fuit,
g
eft
aliqua
fubftan
tia
prior
duratione
omni
accidente
fcilicet
Deus
,
quic-
ud
fit
autem
de
accidentibus
abfolutis,
tà
de
relatiuis
bre
et;q
fubftantia
creata
posíit
effe
fine
accidentere
AER
latiuo
.
In
fecunda
parte
hnius
articuli
refpondendum
«o
contra
fe:
eít
ad
argumenta
contra
fecundam
conclufionem
.
Et
eundá
cóclu
primo
ad
argumenta
Aureol
per
quem
conatur
pro-
—
n
,
quód
actio
non
fit
motus.
Ad
primum
dico
,
quód
folum
probat,
fi
tamen
aliquid
probat,
quód
non
om-
nis
actio
pradicamentalis
;
de
qua
loquimur
,
eít
motus,
aut
fundata
in
motu
flricte
capiendo
motum
.
Sednon
ita
ftride
loquitur
S.
Tho.
fed
potius
nomen
motus
in
propofito
iíto
extendit
fe
ad
omnem
mutationem
fu-
bitam
vel
fuccesfiuam
,
in
qua
eft
exitus
de
potentia
paí-
fiua
in
actum
fuum
,
vt
patet
primo
fen.difl..q.
7.ar.
pri-
mo
ad
quartum.
&
eodem
modo
dico
ad
fecundum
ter-
tium
&
quartum
quód
nihil
concludunt
contra
nos
nifi
|
Quett.-
T.
x3
verbalitér.Ad
quintum
negatur
antecedens.
&
ad
proba-
tionem
dico
,
qp
in
proiectís
tandiu
remanét
actio
&
paf-
fio,
quandiu
&
motus.
Sicut
enim
dicit
S.Tho.de
poten
tia
Dei.
q.5.ar.11.2d
quintum
Inftrumentum
cicitur
mo
ueri
à
principali
agente
quamdiu
retinet
virtutema
prin-
cipali
agente
impreffam.
Vnde
fagitta
tandiu
mouetur
a
fagittàte
vel
proijciente
quadiu
manet
vis
impulfus
proij-
cientis
,
ficuc
&
genitum
tandiu
mouetur
a
generante
in
grauibus
&
lenbus
quamdiu
retinet
formam
fibi
tradità
a
generante,vnde
&
femen
tandiu
intelligitur
moueri
ab
aia
generantis
,
quamdiu
remanet
virtus
impreffa
ab
aia.
Oportet
autem
mouens
&
motum
effe
fimul
quantü
ad
principium
motus
,
non
aüt
quantum
ad
totum
motá,
apparet
in
proie&tis,
Hec
ille.
Ex
quo
appare
,
qj
proie-
um
femper
mouetur
a
proijciente
durante
moà.&
per
confequens
cü
moueri
fit
pati,
tandiu
patitur
motá
,
quá
diu
mouens
agit,
quod
expresfius
patet
de
aia,qug
mouet
femen
,
&
non
aliter
quam
agendo
in
femen
,
&
liociiue
aia
illa
diftet,vel
forte
non
fit
in
medio
illius
motus.Vtrá
que
n.illorum
agit
mediate
in
fuum
mobile,licet
non
im-
mediate
,
fed
mediante
virtute
impreffa
iiobili
fuo
&c.
Ité
iftud
argumentum
eft
contra
quécung;
,
potisiime
có
tra
argueté.
Quia
quaro
ab
ipfo;an
proie&tum
poít
proie
ctionem
moueatur
ab
aliquo,vela
nullo.
Si
a
nulio
,
ergo
elt
pasfio
fiue
actione,&
moucri
fine
mouere.Si
ab
aliquo
quod
cung;illud
fit,fiue
ipfum
proie&um,fiue
aiud,hr.g»
quàádiu
durat
motus,durat
aliqua
actio,
quia
mouere
eit
actio,
vel
necefario
exigit
illà,&
fic
patet,g
faifum
et
nio
tum
e(Te
fine
actione.Ad
fextum
negatur
confequentiajX
ad
probationem
dr
,
g
illo
cafu
poíito
bene
pot
asíignari
roquare
idlud
mobile
mouetur
ab
vno
mouente,&
no
ab
alio,
quia
fcilicet
motus
eius
originat
ab
vno
iilorü
&
non
ab
alio,fed
talis
origo
actiua
nó
elt
proprie
actio
tráfiens,
fed
elt
relato
exiftens
in
mouéteNos.n.ponimus,
g
actio
&
pasfio
predicamentalis
funt
idé
motus,vel
faltem
inclu
dunt
eundem
motum
táquá
parté
fue
fignificationis.
Sed
actio
dicit
illum
motum
in
patiente
exitenté
in
recto
,
&
vitra
hoc
importat
in
obliquo
relationé
exiftentem
fubie-
ctiue
in
ipfo
mouéte.pasfio
vero
dicit
motum
cum
oppo
fita
relatione.Et
ideo
fan.
I
ho.aiiquádo
inuenitur
dicere,
qp
actio
eft
fubiectiue
in
agente,non
quidé
quantum
ad
i
lud,quod
dicitin
recto,puta
motum
vel
mutationem,fed
quatum
ad
reiationé,
quà
dicit
in
obliquo.
Ad
feptimum
dico
diftinguendo
maiorem.
Illud.n.quod
eít
idem
reali-
ter
motui,tc
q
nullam
alià
rem
dicit
nifi
ré
motus
in
re-
cto,
aut
in
obitquo,
non
pot
definere
effe
nifi
motus
defi-
nat
effeSed
tam
illud
quod
fic
eft
idem
realiter
cum
mo
tu,quod
licet
dicat
folum
motum
in
recto
,
tí
dicit
aliam
rem
obliquo,;pót
definere
eifejnon
definente
motu,
quia
fzcundum
o
dicit
fanctus
Vgo.de
potentia
dei
q.
7.
ar.g.
ad
feptimum,
(
Quandocunq;
aliquid,
quod
eit
de
ratio-
nereitolitur
,
oportet
quod
res
ipfa
a
ani
Et
exempit
ficat
ibidem
derelatione
quomodo
poteft
deínere
effe
&
auferri
dupliciter
fcilicet
per
fublationem
fui
fundamen-
tij
vel
per
fubiationem
fui
tei
mini
,
&
iftud
expresitus
ponit
piimo
fea.
diftin.
26.
q.
fecunda
arti.
primo
ad
ter-
tium.
1fto
modo
eutem
vitimo
in
fenfu
maioris
actio
eit
cadem
motui,quia
dicit
motum
in
recto,&
aliud
in
obli-
quo
fcilicet
originem
motus.
Potcit
ergo
effe
quód
deti-
nente
illa
relatione
originis
motus
,
qui
erat
fübiectiue
in
agente
definat
effe
actio
non
quo
ad
illud
,
in
quo
erat
eadem
motui,fed
quo
adiliud,
quod
fupperáddit
ad
mo
Mouens
&
motum
fünf
ümili
quomw
do
inicibigi-
tur,
Qüo
aQio
€
in
agente
&
paffo
fecüdü
diuctía.
Pót
dici
quód
tum.
Vnde
potett
dici
effe
eadem
realiter
motui,
X
di-
3&io
fit
ide
ftincta
realiter
a
motu
.
Et
poteft
dici
effe
fübiectiuein
mobiü
,
&
poteít
dici
effe
fubiectiue
in
inouente
,
&
hoc
fecundum
diuerfa,
quz
funt
de
raiione
e
us
in
recto;
velin
obliquo.
Ad
octauum
dico,
quód
iie
habitudi-
nes
fcilicet
exitus
&
effluxus
realiter
diftinguuntur
,
fed
neutra
iliarum
eft
proprieactio
vel
pasfio
Pradicamenta
lis,
licet
vnaillarum
fit
de
ratione
actionis
&
a
1a
de
ra-
uone
pasfionis
,
Aczio
enim
&
pas$50
non
dicunt
purum
refpectum,
fed
abf;lutum
cum
refpectu.
ad
nonum
dici-
tur,
q:
quiditas
vno
modo
accipizur
Pro
eflentia
rei,
que
pradicstur
in
quid
,
alio
modo
fainitur
pro
conceptu
diffinitiuo
rei.
Ipfe
enim
Conceptus
ret
eit
quiditas
rei
C'apreo:us
2.
Sent,
C
4
inel
&
non
idem
realiter
mo-
tui
fecundnin
diuerfa,
ue
34
.
lib2HM.
in
effeintellicibilitüc
diéo,q
maior
argtiméti
eft
vera
ca
pieudo
quiditatem
primo
ntodo,fed
ad
iilum
fenfum
ne-
gatur
minor,nec
Commmé.ad
illum
fenfum
loquitur.
5t
autem
fecundo
modo
capiatur
quiditas
;
tunc
malór
eit
fala;
&
miüor
vera
X
c
ifte
fit
fenfus
Cómestatoris
pa-
tet
nam
3.phy.com
mento.
18.frc
dicit
iN
ecefze
eft
vtmo-
tus
fit
eadem
perfeclio
vtriufque
fcilicet
motoris
&
mott,
nong
mouere
fit
aliud
à
moueri
omnibus
modis
fcilicet
aliquid
exiftens
in
effeatiaà
motoris,quemadmodum
mo-
tiis
eft
in
effentia
moti.
A&tio
enim
motoris
que
eft
mo-
uere,eft
eius
non
in
eo:Heciille.Ec
fubdit;actio
agentis
&
patiétis
eft
vna
in
fubiecto;
&
duo
in
diffinitione.
Rtpolt.
Non
eft
eadé
diffinitio
afcenfus
&
deícenfus;,
licet
ambo
fint
idem
fecundum
fubiectum:
&
fimileett-de
motore
€
AA
Bion£
effe
de
moto
:
quoniam
actio
facta
inter
illa
eft'eadem
:
fedin
apétis
€
non
in
agente
ex
Comm
ent,
Ad
argumen
ta
Scoti
cotra
candem.
e
refpetu
alterius
dicitur
mouere:
&
in
refpe&ui
reliqui
di
citur
moueri
.
Item
commento.
21.
dicit
fic.
Non
eft
inopinabile:
quód
actio
ageucis
fit
in
alio
':
eft
enim
ma
nifeftum
per
fe:quód
doctrina
eft
a&tio
docentis
:
&
elt
in
addifcente
.
Et
commento.
20.
Actio
3
pasfio
funt
vnum
fecundum
vnum
modum
:
&
diuetfa
fecuadü
aliü
modum:
&
hoc
conuenit
ei:
quod
eft
manifeitum
per
fe.
funt
enim
idem
fecundum
fübrectumt'&
diuería
fecun-
dum
diffinitionem.
Hec
iile;
V
nde
Commentator
in to-
to
illo
tra&tatu
diuerfa
fecundum
quiditatem
vocat
diuer
fa
fecundum
diflinitionem
.
Eadem
áutcm
fecandum
fu-
biectum.Arifto.&
Commentator
coafueuerunt
dicere
il-
la,
que
funt
ide
realiter
:
&
idem
dicuntin
recto
:
vel
pro
eodem
fupponunt
fecundum
alios.
De
primo
naque
pa-
tet.nam
comento
22.
dicit
fic.
Mouer.-
&
moueri
no
funt
idem
fecundum
quiditatem
:
quare
difiinitio
eorum
elt
diuerfa.mouere
enim
eft
actio
motoórisinrem
mota.
mo-
ueri
vero
eft
pasfio
moti
a
motore.
Hécil!e;
Vbi
patet
e»
differre
quiditatiue
vocat
difierre
difünitiue,
Defecundo
patet.nam
quarto
metaphy.cómento
tertio
dicit
fic.
Vnü
&
ens
aut
figuificant
idem
omnibns
modis
fcilicet
diffini
tine
&
fübiectiue
:
aut
vtrunque
conuertitur
fuper
álte-
rum:
&
confequitürillud
fciltcet
quód
fignificart
eandé
náturam
fubieéti
:
&
duas
diffinitiones:
vbi
pàtet
quód
eadem
fecundui
fubie&tum
intelligitilla:
qué
funt
idem
realiter
,
&
que
predicantur
de
eodem
fubiecto
logico
:
non
quód
fint
in
eodem
fübiecto
phyfico
:
ficut
albedo'&
dvlcedo
in
lacte.
riam
ens
&
vnum
noa
füntillo
miodoin
fubiccto.
Dico
tamen
conformiter
ad
premifía
,
qp
actio
&
pasíio
poffunt
dici
differentia
fecundum
quiditatem:
quia
dicunt
diuerfas
res
in
obliquo
:
licet
in
recto
dicant
idem;&
hoc
eft
fecundum
alium
modum
loquendi
dice-
re,
quód
fupponunt
pro
eodem,licet
conüotent
diuerfa:
&
fecundum
hanc
diftinctionem
multe'contradictiones
apparentes
in
dictis
philofophorum
effagantur.Et
fimili-
ter
in
diétis
fancti
T
ho.nam
licet
ipfc
téneat:
quód
actió
&
pasfio
predicamentalis
funt
idem
morus,
&
eadem
res
diuerfimode
difünita
:
tamé
aliquando
tenet
:
quód
actio
&
pastio
funt
diuerfa
accidentia
,
&
in
diuerfis
fubiectis
exiitentia:
vt
patet
primo
fententiarum
dift.
8:
q.
3.
artic.
primo:ad
quartutm;&
fecundo
fententiarum
difün,
40.
q.
prima
artic.42.&
fecundo
cótra
Gen.cap.9.Scilicet
illa
co
trouerfia
fic
foluitur.quia
actio
&
pasfio
predicamécales
funtideim
quantum
ad
id,
quod
dicuntin
recto
ideft
pro
eadem
re
füpponunt:fed
differüt
realiter;
&
fubiecto
quá
tur
ad
relationes
:
quas
dicunt
in
obliquo
:
hoc
eft
dictü
quantum
ad
connotata.
Ad
argumenta
Scoti
contra
ean-
dem
coclufionem
fecunda
refpondetur.Et
primo
ad
pri-
mum
dicitur:
quód
effectus
formalis
eft
duplex:
quidam
fcilicet
a
formaintrinfecá:&
quidam
a
forma
extrinfeca.
Vnde
fznctus
T
ho.primo
fententiarum
diflin.32.q.prima
ar.
primo
dicit.
(
Secundum
diuerfam
naturam
generis
diuerfus
eft
modus
denominationis.::
quedam
enim.
gene
ra
fccundum
rationem
fuam
fignificant
vt
inherens.ficut
qualitas:
quantitas
:
&
huiufmodi.
Etin
talibus
non
fit
denominatio
nifi
per
formam
inherentem
que
eft
princi-
pium
fecundum
aliquod
effe
fubftantiale.&
accidenta-
ie.Quedam
autem
fignificant
fecundum
rationem
fuam
vt
ab
aito
exiens
&
non
inherens
:
ficut
precipue
patet
in
actione.
Actio
enim
fecundum
quód
ettactio
fignifica-
mi
Senténtiarum
tur
vt
abagente
:
vnde
in
genere
actionis
denominatur
agens
per
id
quodeitab.
eo
:
nomper
aliquid
;
quod
fit
principium
agentis
.
Héocalle;Exquo
patet:
quod.
vbi
eit
deuominat.o:ab
aliquo
quod
fecundum
fuam
gàtionem
fe
habet.vt
exiens.
::
non
oportet
1n
eodem
etle
.foimam
denominantem
;
&
eius
effectum:
foribalem:,
fumendo
effectum
formalem
pro
omni
eo
,
quod-
dicitur
tale
vel
taleab
aliquo
forma
:
ficut
aliquid
dicitur
agens
actio-
ne
,
&
docens-doctrina
..
Ad
fecundum
dicitur
:
quod
actio-eft
vere
producta
fi
motus.
ficaliquid
vere
produ-
ctüm
:
quia
funtidem
fubiecto.
&
deo
illa.
proportio
non
poteft
obferuari
inter
agens
&
paflum
.-
Concedo
tamen
quod
ficutin
patiente
eft
fubiectiue
pasfio.
quan-
tum
ad
refpectum
:
quem
addit
fuprà
motum
:
ita
con-
fimiliter
actio
eft
in
agente
quantum
ad
refpectum
qué
dicit
in
obliquo
fcilicet
originem
motus
,
&
caufalita-
tem
mouentis
refpectiuumotus
.
Ad
tertium
dicitur:quód
actio
non
e(t
perfectio
agentis
,
ficut
fubiecti
,
fed
ficut
principij
elicitiui.
&
hoc
loquendo.
de
illo:
quod.
actio
dicitinrecto.conceditur
tàmen
:
quod
actio
eft
perfe-
ctio
agentis
,
étiam
ficut
fübiecti.
quantum
ad
iliud
,
quod
dicit
in
obliquo
fcilicet
telationem
,
eo
modo
quo
relatio
conceditur
effe
perfectio
vel
actus
fubiecti
..
Ad
quartum
dicitur
,
quod
Ariflo.
non
intendit
,
quod
[em-
per
actus
&
potentia
fint
eiufdem
ficut
fubiecti
nifi
lo-
quendo
de
potentia
pasfiua
,
X
de
actiua
actione
1mma-
pente
,
fedintendit;quod
actus
&
potentia
funt
eiufdem
ifto
modo
,
quód
fcilicet
illius
eft
agere,
cuius
eit.
pofie
agere
,
licet
aliter
actus
fit
agentis
quoque
potentia
agen
di;
nam
potentia
agendtefteius,
ficut
inexiiteps
illt.
Actus
autem
eit
eius
ficut
ab
eo
egrediens
,
aliter
vana
effet
di-
ftinctio
de
actionetraníeunte
&
1mmanente
..
Ad.
quin-
tum
dicitur
,
quód
fecundum
fan.
T
ho.
tertio
fenteucia-
ram
diftin.
20.
q:
1.
articu.
quinto
queítiuncula
fecunda
ad
tertium(
Opus
operans
iudeorum
Chriftum
occiden
tium
futt
fimpiciter
malum
;
fed
pasfio
que
eft
opus
ope-
ratum
eft
quidem
fimpliciter
bona
fecundum
quód
eft
in
patiente,
quamuis
posfit
dici
mala
fecundum
quid
fe-
cundü
quodeitin
acuone
illorum
ficut
in
cauf..
)
Hec
il-
le.
Afimilidico
loquendo:
de
actione
interiori
ipforum
iudcorum
,
ipía
fuit
fimpliciter
mala
,
fed
actto-
exte-
rior
inquantum
erat
in
patfo
erat
bona
,
fed
fuit
mala
fecuridum.
quid
fcilicet.
in,
quantum
erat
1n
actione
y
&
ex
actione
interiori
iudzorum
,
íicucin
caufa.
Gre-
go.tamen
dicirad
hoc
argumentum.
,
quód
actus
exte-
riornon
eft
peccatum
,
vcl
fi
fit
peccatum
,
non
tamen
eft
peccatum
illius
jin
quo
fübiectiue
recipitur
,
fed
illius
a
quo
prducitur
;
&
hoc
eft
;
quod
alij
dicunt
,
quad
cru-
cihixio
füit
in
Chrifto
fubiectiue
,
fed
in
iudeis
1mputati-
ue.
Ad
fextum
dicitur,
quód
actio
&
pasiio
funt
oppo-
fite
quantum
ad
illud;
quod
eftin
eis
formale
&
comple-
tiunm
ratiónis
eorum,
X
ifte
funt
habitudines
&
relatio-
nesoppofite
.
Etitlo
modo
non
funt
in
eodem
fed
in
diuerfis.
fubiectis
fcilicet
actio
in
agente
;
&
pasfioan
pa-
tiente,
fet
quantum
ad
id
;
quod
cft
materiale
in
eis
fcili-
cet
motum
,
quem
dicunt
1n
recto
,
&
pro
quo
fuppo-
nunt
non
funt
oppo(ite,
&
ifto
modo
funt
in
eode
fubie-
ctofciicecin
patio.
Ad
feptimum
dicitur
,
quód
actio
denominat
paffum
quantum:
ad
illud
,
quod
elt
in
paffo
de
tatiotie
actionisícilicet
quantum
ad
motutn
;-que
eft
actio-&
pasfio
,
.perillumi
emm:
motum
dicitur:
&
.deno-
minatur
nobile
moueri
formaliter.
Sed
quia.non
totum,
|
quod
eftde
ratione
actionis
eft
1npaffo,:
quia
Ícilicet
non
formale
actionis,
ideo
paffum
non
denominatur
agere
peractionem
fibiinhgrentem,
fed
folum
agens;in
quo.eft
fubie&tiue
relatio
;quam
acuo
importat
in.obliquo:
,
&
eft
quafi
differentia.
formaliter
completiua:diffin
itionis
ipfius
actionis
-
Ad:
Gctauum
negatur
minor:non
enim
actio
eft
purus
refpectus
y
fed'eft
motus
cum:
refpectu
;
ita
quód
dicit
refpectü
in
obliquo,qui
quidem
acípectus
be-
ne
eftin
eodem
fübiecto
cum
fuo
fundamento
Ícilicet
po
tentia
motiua
vel
actiua.Ad
nonum
dt,
g»relatio
importa
tapereffeab
hoc
eft
formaliter
cópletua
rationisipíius
-
actionis,cum
quo
ftat;
quód
actio
dicit
aliudin
recto
pre
ter
illum
refpectum
fcilicet
motum,
&
pro
illo.fupponit.
Ad
rriloitunébd
Ad
decimum
dico;qvod
Arifto.intendebat,
quód.fi
Deus
ageret
nouiter,
c»
ipfe
ageret
actjone
noua
,
actio
auté
eft
trafienisáut
immanés,imnrianés:
aüt
eft
fübiectiue
in
agéte
vel
e(t
eius
fubftantiaytranfiens
autem,licetnon
fit
forma-
liter
in
agente
dicit
tamen
iclationem
inexiftentem
2gen-
ti,
vnde
actio
non
poteft
nouitereffe
ia
aliquo
agéte,quin
ipfum
aliquo
modo
mutetur.
INon
quia
omnis
actio
át
in
agente,
fed
quia
ponitaliquid
in
agebte
abfolutum
ve!
re-
Ípecuium
,
veruntamen
illa
mutatio
non
dicitur
proprie
mutatio
quia
fecundum
ad
aliquid
non
eít
mutatio
pro-
prie.
Vnde
fecundum
S.T
ho.de
potentia
Dei.q.7.arti.9.ad
feptimum
dicit
.
Ipfa
relatio,
quz
nihil
aliud
eft
quam
or-
do
creatürz
vnius.ad
aliam
,aliud
habet
inqiátum
eft
ac-
cidens,&
aliud
inquantum
eft
relatio
vel
ordo
.
Inquagtcü
enim
efbaccidens
habet
quód
fiti
fubiecto
,,non-2utem
inquátum
eft
relatio
vel
ordo
fed
folum
quód
fit
ad
aliud
quaft
in
aliud
tranfiens
,
&
quodammodo
rei;
relatz;af-
fiftens;
&
ita
relatio
eft
aliquid
inherens,
licet
non
ex
hoc
ipfo,quód
eft
relátio
.
Et
ideo
nihil
prohiber;quód
huiu£
modi
accidés
effe
definat
fine
mutatione
illius;
in
quo
ett,
quia
fua
ratio
non
perficitur
prout
ettin
ipfo
fubicdko,fed
prout
in
aliud
tranfit
quo
fublato
ratio
huius
accidentis
tollitur
quidem:
quantum
ad
2&tum
;
fed
manet
quantum
ad
caufam;ficut.fübtracta
materia
tollitur
calefaéuo;ucet
maneat
catifa
calefactionis
«Hc
iile
|.
Ex
quo
patet
quód
peraduentum
relationis;aut
actionis
nihil
dicitur
proprie
moueri
,
efLtamen
ibi
quidam
modus
mutationis:
non
ex
aduétu
relationis,
vt
relatio
elt,fed
vt
accidens
eíftquia
vt
fic
componit
cuim
fubicéto
,
&
dat
ei
aliquem
actum
,
ad
quem
prius
fuit
in
potentia.
Hoc
tamen
nullum
coiorem
habet
in
materia
de
actione
diuina;
dato
quod
poneretur
eífe
tranfiens.,
quia
per
eam
nullum
accidens
reale
abfolu-
tum
velrefpectiuum
poteít
fibi
aduenire&
1deo
argumen
tum
Philofophi
parum
valebat,
fi
ilud
intendebat
,
quod
dicit
arguens.
Ideo
aliter
dicit
Grego.
quod
Philofophus
non
ideo
dicit,quód
Deus
mutaretur,
quia
actio
nona
et-
fet
in
eo, fed
ideo
quia
putauit
,
quód
non
poílér
de
nouo
agerenifiper
nouam
difpofitionem
,
vel
nouam
vojunta-
tem;quam
haberet
2d
agendum;quam
non
habuerat.cum
priusnon
agebat
,
ficut
patet
per
Commentatorem
ibidé
commento.
I5.
qui
cotum
pene
fuum
errorem
fundat
fu-
per
illa
radice
falfifsima.
Ad
vndecimum
dicitur,quod
fi
vnum
agens
agatin
multa
pafía;
puta
ignis
,
tuncaétio
ett
multiplex
quantum
ad
materiale;
quia
quot
erüt
mobilia
&
pafla,
tot
erunt
motus,&
pafsiones
partiales,
&
per
con
fequens
tot
erunt
ibi
actiones,
quo
ad
materiale;
fcili-
cet
motumynec
erit
ibi
veritas
nifi
forte
ordinis,vel
aliave
ritas
modica,
fed
quo
ad
formaleactionis
,
fcilicet
relatio-
nem,quz
eíl
in
agente
non
erit
nifi
vna
act10,&
illa
erit
in
agente,
quia
relatio
vnius
fpeciei
non
poteft
fecundum
nu
merum
multiplicari
in
eodem
agente
fecundum
numerü,
&
dehoc
exemplificat
STho.3.fententiarum
diflin:
8.q.
1
atti.s.vbi
dicit,quód
eadem
relatione
magifter
refertur.ad
plures
difcipulos,
quos
fimul
docet:
Item
ibidem
ad
quar
tur
dicit.
Quamuis
ex
terminis
muitiplicentur
refpectus
relationis;non
tamen
oportet
,
quód
multipliceatur
rela-
tiones
fecundum
rem,
ita
dico
in
cafu
argumenti,quód
in
tali
agentenon
effet
fecundum
rem
nifi
vnica
relatio
,
vel
vnum
refpe&us
realis
,
multitamen
fecurdum
rationem,
fecundum
quód
ad
diuerfos
motus
&
ad
diuerfa
mobilia
comparatur
..
Ad
duodecimum
dico,
quód
relationes
pa-
ternitatis
&
filiationis
funt-incompofsibiles
in
eodem
fu-
biecto
propter
incómpofsibilitatem
actionis
&
pafsionis
quantum
ad
fua
formaliaque
important
in
obliquojnon
autem.quantum
ad
fua
materialia
,
ideo
argumentum
nó
probat,
quód
actio
non
fitin
eodem
fubiecto
cum
pafsio-
ne
,
fed.
quód
actio
dicit
refpeétum
incompofsibilem
paf-
fioni
inyeodem
fubiecto.
Ad
decimü
rertrum
dicitur
;
actio
quantum
ad
fuum
materiale
dehominat
ipfum
ages
denominàatione
extrinfeca
,&
quartum
ad
illud
materiale
denominat
paffum
intrinfece
,
fcilicet
moueri
fed
actio
quantum
ad
illud
quod
complet
rationem.
eius
deiomi-
natagens
denominatione
intrinfeca,
fcilicet
agere
&
can-
'faremotum
,&
mouere
mobiie,
&
quantum
ad
primum,
fcilicet
materiale
ett
in
paffo
;
fed
quantum
ad
fecundum
eftin.2gente,.
Ad
decimum
quartum
dico;quód
Arift.in-
tendit,vbi
allegaturjlla
effe
idem
proprie
,
quz
funtidein
re
&
ratione,nec
vnum
importat
aliquid,quod
nonimpor
retur
per
aliud;&
ideo
quia.
actio
&
paísio
differunt
ratio-
ne
nec
fuot
idem
quo
ad
refpcectus
oppofitos,quos
impor
tantin
obliquo;ideo
actio
&
pafsio
quandoque
dicuntur
idem
&
quandoque
non
vt
iupra
patuit.
Ad
decimum
gecnaen
ca
quintum
dico,quód
licet'nos
dicamus,quód
eadem
res
eit
cedéda,
a&io
actio
&
paísio,
nó
tamen
concedimus
1ftam;actio
ef;
paf.
*&
paflio,nec
fio,nec
iftam
agere
eft
pati,vnde
S.
Tho.prima
parte.
q.
28.
arti.
3.ad
primum
dicit,
quód
licet
actio
fit
eadem
motui,
&
pafsio
fimiliter
non
tamen
actio
eft
paísio
proprie
1o-
quendo
funr
idem.
Illud
enim
argumentum,
quacunque
fta,
ageic
ctt
pati.
Quxcunave
vni
&
eidem
(unt
eadem
fibijanicem
funt
eadem
,tenet
in,
v«i&
c«d«m
his,que
funt
idem
re
&
ratione
,
ficut
tunica
&
indumen-
tum;
non
autémn
his
,
quz
differuntratione
.
Przíertum
aütilla
non
tenet
,
qi
aliqua
fic
differunt
rone
,
1n
rone
vniusimportatur
aliqua
resque
non
importatur
in
12710
ne
alterius,
ficut
eftin
propoftto
,
&
in
multis
alijs.
Vnde
iltanon
conceditur
fortes
eft
humanitas,
quia
aliqua
rcs,
includitur
in
ratione
fortis
,
fi
fortes:
haberet
rationem
,.
qua
non
includitur
1n.
ratione
humanitats
..
Ad
decusa
Íextum
dico,quód
aliqua
differrenumero
conungit
dupir
citer,
vno
modo
;
quia
funt
dux
res
totaüiter
diueríg
,340:
modo;quia
connotat
vel
importat
diuerfas
resin
obi1gro.
loquendo
de
numerali
differenua.
Secundo
modo.dicto.
cencedizur;quoód
actio
&
pafsto
differunt
numero,
fed
1o,
à
quendo
de
eodem
primo
modo-negatur,nec
tamen
opot-.
tet
quzcunque
differunt
genere;
diiferre;numero.
primo
modo;fed
folnim
fecundo
modo.
Poffct
ramen
dici,
quód
quxcunque
difterunt
genere
differunt.
numero
iliius
ge-
neris,
non
tameu
oportet
;
quod
ditierant
numero
fimp/i-
citer.
Nam
faprainductum
eft
verbum;S.I
ho.füper
vnde-
cimum
Metaphy.dicentis,quód
eadeni
res
poteft
ad.Giuer
fapraedicamenta
pertinere.
Ád
argumenta
contra.
eandé
fecundam
concluiionem
per
que
Aureo.
probare
nititur,
quód
actio
&
pafsio
non
fint
idem
cum
forma;que
acqui-
ntur
per
motum,nunc
refpondendum
cft:
Etad
primum
quidem
dicitur,
quod
non
concludit
aliud,
nifi
quód
for-
ma
non
quocunq;
modo
fe
habes
dicitur
motus
velactio,
aur
pafsio;&
hoc
conceditur.
Forma
enim
non
habet
ra-
tionem
motus
dum
eft
in
actu.
completo
&
quieto;nec
dá
eftin
pura
porentia,fed
dum
eít
in
fieri,
€
in
continua
ten
dentiain
actum,&
nondum
eftin
actu
quieto
,
&
hoc
di-
cit
S.Tho.3.Phyfi.
Confiderandum
(inquit
)
eil,
quód
ali
be
quid.eftin
actu
tantum
&
aliquid:in
potentia
tantum
,
&
:
aliquid
medio
modo
fe
habens
inter
potentiam
&
actum,
quod
quidem
partim
eft
in
potenti3,&
pártim
eft
in
actu,
quod
igitur.eft
in
potentia
tantiím
nondü
mouetur;quod
autem
eítiri
acti
puro
non
mouetur.Igitur
1llud
quod
me
dio
modo
fe
habecinter
potzntiam
&
actum;quod
quidé
partim
eft
in
aczu,&
partim
in
potentia
niouetur,
vt
patet
in
alteratione.
Cum
enim
aqua
eft
folum
1n
potentia
cali-
dajnondum
mouetur,cum
vero
13m
participat
aliquid
de
calore;fed
imperfecte,
tunc
mouetur
ad
calorem,nam
qd
calefityrunc
paulatim
participat
calorem
magis
ac
minus,
Ipíeigicurectusimpertectus
caloris
in
calefactibili
exiflés
eit
motus,non
qnidem
fecundum
illud,
quod
eft
actu
tàn
tum;fed
fecundum
illud,quod
iam
actum
eít,&
habet
or-
dinem
ad
vireriorem
perfectionem
&
actum;quia
fi
tolle-
retur.ordo.ad
viteriorem:
actum,
ipfe
actus
quantumcun-
que
impejfectus
effet
terminus
motus,
&
no
motus;
ficut
accidit
cum
aliquid
femiplene
caiefit
/
Ordo
autem
ad
vI-
teriorem
actum.
competit
exittenuin
potentia
ad
illum.
Et
fimiliter.
ft
actus
1nperfectus
conficeretur
tantum
1n
ordine
ad
vlteriorem
actum;
fecundum
quód
habet
ratio
nem
potentiz
non
habet
rationem
njotussied
principiu
m
motus.
Poteit
enim
inciperecalefaetio
ficutà
tugido
,1ta
&
àtepido:
ficigituractüs
imperfectus
habet
rauonem
motus
fecundum
quod
comparatur
ad
vlteriorem
actuin
in
potentia,
&
fecundum
quod
comparatur
ad
aliquid
1m
perfectius
,ytactus,
vndeaeque
eft
potentia
exiftentis
in
potentia
,
nec
eít
actus
exiítentis
1i
actu,
fed
eft
actus
exi-
itentisin.potenta,
vt
per
1d
quod
dicitur
actus
defignetur
ordo
eiusadanteriorem
potentiam
,&
per
id
quod
dici-
tur
tunteadeé
&«.
n
quibus
te-
near.
Quzcunque
iffe;jür
gene
re
diffe:
üt
nu
mero,quemo
do
inicliigi-
tur.
2.
parte
12383.
Ke]
Lib.
II.
-
tür
in
potentia
exiftentis,
defignetur'ordo
eius
ád
vlterio-
rem
actum
,
vnde
coiuenientifsime
Philofophus
diffinit
tnotum
dicens.
Motus
eft
endelechia,ideft
actus
exiftentis
in
potentia
fecundum
quód
huiufmodi.Hzc
ille.
Ex
qui
bus
patet
,
quód
de
ratione
motus
funt
tria.
Primum
eft
actus
imperfectus
,
ideft
forma
imperfecta.
Secundum
eft
ordo
&
tendentia
ad
actum
vlteriorem,
quz
non
eft
aliud
quàm
relatio
quzdam
eiufdem
forma
fub
effe
imperfecto
ad
feipfam
fub
a&tu
perfe&tiori
hoc
enim
intelligo
per
or-
dinem,fcilicet
relationem
tendentiz,
vel
prioritatis
cuiuf-
dam
imperfecti
ad
perfectum.
Tertium
eft
ordo,fcilicet
re
latio
potterioritatis
imperfecti
a&us
ad
feipfum
fub
effe
perfedtiori;ita
quód
tempore
fequéti
erit
p
quàm
modo
fit
,
&
tempore
priori
erat
imperfectior
quàm
nunc
fit
&
licet
motus
includat
ifta
tria,ramen
primum
dicitin
recto,&
alia
duo
in
obliquo
.
Tunc
ad
argumentum
dico,
quód
tranfeunte
motu
quantum
ad
illa,quz
dicit
in
obli-
quo,&
formaliter
remanet
forma,
quia
motus
non
eft
idé
cum
formanift
quàtum
ad
finum
materiale
,
quod
dicit
in
re&to,non
autem
quantum
ad
fuum
formale,fcilicet
quan
tum
ad
illas
habitudines
ad
potentiam
przcedentem
,
&
actum
fequentem,quas
importat
ia
obliquo,
&
ideo
bene
ftat,
quód
tranfeunte
motu
remanet
forma
,
quód
motus
Bbsd
fuerit
forma
,
quia
etiam
motus
tranfit
,
&
remanet
fecundum
diuerfa,
&
hoc
eft
quód
alij
dicunt
,
quód
mo-
tus
remanftt,ideft
forma,
quz
fuit
motus,remaníit,fed
nó
remanfit
motus.
Adfecundum
dicitur,
quód
forma
im-
perfecta
fumpta
cum
precifione
ordinis
ad
vlterioré
actü
eft
terminus
motus
vel
mutati
effe,
fed
fumpta
cum
tali
or
dine
non
efl
terminus
motus,fed
eít
motus,&
ideo
modus
arguendi
non
valet
,
fed
eft
fallacia
figurz
dictionis
quia
mutatur
quid
in
ad
aliquid
,
quia
fi
forma
valeat
,
oportet
uód
reducatur
ad
primam
figuram,
vbi
fic
arguatur,
hc
forma
eft
terminus
motus,
vel
mutati
effe,
fed
ifte
motus
eft
hzc
forma
,
igitur
ifle
motus
eft
terminus
mutati
effe,
patet
enim
quód
fub
ly
forma
fubfumitur
motus
,
qui
di-
cit
habitudinem
duplicem,&
confimilis
defectus
eft,
fi
ar-
guitur
negatiue
fic
,
ifte
motus
nó
eft
terminus
motus
&c.
Doce
etiam
dici
fub
alijs
verbis
,
licet
non
fenfu
diuerfo,
quód
motus
quo
ad
fuum
materiale
,
quod
dicit
in
recto
eit
terminus
motus,
fed
non
quo
ad
fuum
formale
,
quod
dicitin
obliquo.
Illud
enim
quod
ponitur
in
diffinitione
alicuius
quafi
differentia
toubiniiu
Adé
in
recto,fiuein
obiiquo,
dicitur
formaleillius,
fic
eft
in
propofito
de
mo-
tu
&
deiilis
habitudinibus.
Item
quód
forma
fub
vno
eife
dicitur
motus,&
fub
alio
dicitur
terminus
motus
,
ita
quód
differunt
non
fecundum
effentiam
,
fed
fecundum
efie
aliud
&
aliud.
Iftud
igitur
argumentum
ficut
przce-
dens
folum
concludit
,
quód
motusin
fui
ratione
non
di-
cit
folam
formam,
fed
aliquid
vltra,
non
autem
quód
mo-
tusfit
idem
ipfi
formz
quo
ad
fuü
materiale.
Poteft
etia
dici,
quód
omnia
ifta
argumenta
&
fequentia
concludüt,
quód
forma
non
fit
motus,&
quód
ifta
non
eft
propria
lo
cutió,motus
eft
forma,ad
quam
mobile
motietur,fed
non
concludunt,quód
motus
&
forma,ad
quam
eft,fint
res
to
taliter
diuerfe,
ficut
fupra
dictum
fuit
de
actione
&
pafsio
ne.
Adtertium
dicitur,
quód
modus
arguendi
non
valet
propter
variationem
extremitatum.
Item
dico,quód
mi-
nor
argumenti
eft
falfa
,
motus
eft
quantum
ad
fuum
ma-
teriale
eft
idem
formz,que
acquiritur
per
motum.
Item
fi
aliquid
concludit
hoc
folum,vt
dictum
eft,concludit,g
hzc
eít
impropria,
&
non
concedenda
,
motus
eft
forma
,
uz
acquiritur
,
vel
quód
motus
nihil
aliud
importat
nifi
fma
illam.
Ad
quartum
dicitur,
quódille
modus
ar-
uendi
non
valet.
Item
dicitur
vt
ad
precedens,quód
mi-
nor
eft
falfa,non
enim
eft
inconueniens,
quód
eadem
for-
ma
fub
effe
perfectiori
acquiratur
per
feipfam
fub
effe
im-
perfectiori
,
&
quód
forma
imperfecta
fit
viaad
formam
erfectam,via
enim
ad
rem
eft
eiufdem
generis
cum
re
fo-
je
differens
fecundum
magis
&
minus.
Vnde
Commen
tator
5.
Phy.commento
9.fic
dicit.Et
videtur,
quód
fi
po-
tentia
ad
vnumquodq;
predicamentum
eít
in
illo
genere
przdicamenti
,
quód
eit
in
actu
,
&
fimiliter
via
de
poten-
tia
ad
actum
,
fcilicet
fi
potentia
ad
fubftantiam
ett
quo-
dammodo
in
przdicamento
fubftantiz,
&
fimiliter
via
ad
-
ut
Sententiarum
generationem
fuüb(tantiz,&
fimiliter
potentia
ad
quántá,
&
ad
alia
praedicamenta
,
vifum
ett
,
quód
illud
eife,
quod
eft
inter
potentiam
&
actum
in
illo
genere
fit
fub.
llo
ge-
nere,
quoaiam
effe
medium
inter
potentiam
&
actü,
quae
funtinillo
genere
necefle
eft
de
genere
accus
qui
eft
com-
plementum
,
fed
differunt
fecunaum
magis
&
minus.
Ite
enim
ad
calorem
eft
calor
quoquo
modo
,
fimiliter
tre
ad
frigus,&
fecundum
hunc
modum
verum
eft
dicere,
quód
motus
eft
in
genere,
in
quo
eft
illud
,
ad
quod
eit
motus.f
fecundum
fuam
materiam
.
Secundum
vero
quód
motus
eft
forma
in
hac
materia
cítimandum
eft
,
quód
motus
eft
per
fe
predicamentum
,
&
fecundum
hoc
cóflitutum
fuit
1n
libro
przdicamentorum.
Motus
igitur
habet
duplicem
confiderationem,
quoniam
fecundum
fuam
materiam
eít
in
genere
eius,
ad
quod
eft
motus,
fecüdum
autem
formá,
ideft
fecundum
quod
eft
tranfmutatio
coniuncta
cum
té-
pore
eft
in
przdicamento
paísionis
.
Ec
propter
famofíta-
tem
huius
diuifionis;fcil
icet
quoniam
omnes
intentiones
diuiduntur
in
habitus
quiefcentes
&
mobiles,conuenerüt
omnes
gentes
in
hoc
,
quód
pofuerunt
principia
nomina-
tionum
nomen
&
verbum
,
&
pofuerunt
nomen
cuilibet
formz
quiefcenti,&
verbum
cuilibet
formz
mobili,
&
po
fuerunt
indeclinabiles
partes
ad
collocationem
interiila
z
duo.Hzcille.
Exquibus
patet,quód
illudquod
eftin
ma
Vnde
hi
teriale
in
motu,puta
actus
imperfectus,non
cft
aliudà
for
meaes
ma,
quz
acquiritur,
fed
quantum
ad
fuum
formale,
puta
nomet&
ordinem
ad
actum
polteriorem
,
&
potentiam
priore
dif-
bum
&à
fert
à
formaque
acquiritur,&
fimiliter
eftin
predicamen
PA
to
pafsionis,
non
tamen
inquantum
folum
modo
addit
Comma
predictum
ordinem,
habet
rationem
paísionis,fed
inquá-
tum
addit
habitudinem
ad
fubiectum
mobilej;&
ad
agens
vel
mouens
quafi
formain
mobili
ab
agenterecepta
,
&
prxcipue
cum
fignificatur
per
verbum
paísiuum
,
vt
cum
dicitur
calefieri
,
quia
verbum
pafsiuum
dicit
tranfmuta-
tionem
cum
tempore
,
vt
dicit
Commentator.
V
nde
dicit
S.Tho.
3.
Phy.
Ratio
motus
completur
non
folum
per
id,
ye,
quod
eit
de
motu
in
rerum
natura
,
nihil.n.aliud
ett
quàm
penal.
actus
imperfectus,qui
eft
inchoatio
quzdam
actus
perfe-
cti
in
eo,qd
mouetur,ficut
in
eo,qui
dealbatur,iam
incipit
effe
aliquid
albedinis.Sed
ad
hoc;quód
illud
imperfectum
habeat
rationem
motus
requiritur
,
y
habeat
rationé
me-
dij
inter
duo
,
quorum
przcedens
comparatur
ad
ipfum
potentia
ad
actum,vnde
motus
dicitur
actus.
Coníequens
vero
comparatur
ad
ipfum,
vt
actus
ad
potentiam
vel
per»
fectum
ad
imperfectum
,
propter
quod
dicitur
actus
exie
ftentis
in
potentia,
vnde
quantumcunq;
imperfectum
ac-
cipiatur,vt
non
in
aliun
tendens,
erit
terminus
motus
,
&
non
erit
motus,fecundum
quem
aliquid
moueatur,vtpo-
teft
aliquid
incipiat
dealbari&
flatim
alteratio
interrum-
patur.
Quantum
igitur
adid,
quod
eft
in
rerum
natura
de
motu,motus
per
reductionem
in
gencre
illius
,
quod
ter-
minat
motum
reducitur
,
ficut
imperfectum
ad
perfectü
,
fed
quantum
ad
illud
,
quod
ratio
apprehendit
circa
mo-
tum
,
fcilicet
effemedium
quoddam
inter
duos
terminos
ficiam
implicatur
ratio
caufz
&
effectus.Nam
aliquid
re-
duci
de
potentia
in
actum
nó
eíl
nifi
ab
aliqua
caufa
agen
te,
&
fecundum
hoc
motus
pertinet
ad
pradicamentum
,,
qs
actionis
&
pafsionis
,
hzc
enim
duo
praedicamenta
acci-
j,
genet
piuntur
fccundum
rationem
caufz
agentis
&
effectus.
INÀ
prio
fecundum
quód
aliquid
denominaturà
caufa
agente,
eft
niv
predicamentum
paísionis
,
nam
pati
nihil
aliud
eft
quàm
füfcipere
aliquid
ab
agente.
Si
autem
econuerfo
denomi-
netur
caufa
agens
ab
effcctuseft
prxdicamentum
actionis,
nam
actio
eft
actus
ab
agente
in
aliud
,
motus
autem
cit
actio
fecundum
quód
eft
actus
agentis
,
vt
ab
hoc,dicitur
autem
pafsio
vt
eft
actus
patientis,
vt
in
hoc.Et
fic
patet
gy
licet
idem
fit
motus
mouentis
&
moti
,
propter
hoc
quód
abitrahitab
vtrag;
ratione
,
tamen
actio
&
pafsio
differüt
propter
hoc
quód
has
duas
rationesin
fua
fignificatione
includunt.Hzc
ille.
Item
Commentator
5.
Phyfic.com-
mento
4.
Motus
(
inquit)
fecundum
quód
non
differt
à
perfectione,
ad
quam
vadit
nifi
fecüdum
magis
&
minus;
neceffe
eft
vt
fit
de
genere
perfectionisad
quam
tendit.Vn
de
neceffe
eft
vt
motus
qui
eft
in
fubftantia,
numeretur
in
:genere
fubftantie
,
&
motus
qui
eft
in
quantitatein
gene-
re
qvan-
|
|
!
Dittinéio-
I.
re
quántitatis,&
fimiliter
qui
eftin
vbij&
in
qualitate,
Se-
cundum
autem
quod
eft
via
ad
perfectionem
,
quz
eft
alia
ab
illa
perfectione,
neceffe
eft
vt
fit
genus
per
fe,
via
enim
ad
ipfam
rem
eft
aliudab
ipfa
re,
&
fecundum
hoc
fa-
cit
przdicamentum
per
fe,
&
ifte
modus
eft
famofior
,
fed
ille
modus
eft
verior
,
&
ideo
Arifto.
induxit
illum
modum
famofum
in
predicamentis
;
&
i(tum
modum
verum
in
hoc
libro.
Hzc
Commentator.
Ex
quo
pa-
tet
quomodo
veriori
modo
dicitur,quód
motus
eít
de
ge-
nere
perfectionis,ad
quam
vadit
quàm
dicatur,
quód
mo-
.
tus
eft
viaad
rem.
Ex
quo
patet
etiam;g
in
hoc
eadem
eft
mens
Commentatoris
&
S.
Tho.
Nam
Commentator
ibi-
dem
dicit
commento
6.
Omne
motum
habet
duas
perfe-
tiones
,
fcilicet
perfectionem
&
acum
non
fecundum
o
elt
motum
,
&
perfectionem
fecundum
g
eft
in
potentia,
quas
dicitur
motus.
Item
commento
14.
Illud
quod
eft
otentia
quantum,nondum
mouetur
in
quanto,
nequeil-
fud,
uod
eft
actu
quatum
mouetur,
quia
quieícit,
&
cum
oir
ii
motus
fub
potentia
fimpliciter
,
neq;
fub
atu
fim-
pliciter,
&
hec
duo
funt
duz
partes
entis,putauerunt
anti-
qui,
q
motus
non
eft
in
capitulo
entis,fed
in
priuatione,&
latuit
eos
actus
medius
inter
potentiam
&
actum,
qui
eft
erfectio
potentiz
fecundum
q
eft
pocentia.Hac
ille.
Et
intendit
g
illa
forma
feu
perfectio
non
habet
rationem
motus,que
fit
actu
ad
fubie&tum;quod
fübiectum
dum
eft
fubillajnon'eftin
potentia
&
teadentia
ad
actum
illius
for
mz,ficut
calor
in
fübiecto
quiefcens,quo
fub:ectum
deno
minaturactu
calidum,&
dum
fubijcitur
illi
caloriynon
eft
in
potentia
tendentead
vlteriorem
actum
caloris;
hon
di-
citur
calefactio,fed
illa
perfectio,
quz
fic
actuat
fübiectii,
q
fimul
fubiectum
per
illam
eft
in
actu
tale
,
&
tendit
ad
oc,
vt
fit
magis
tale,
ita
g;
fimuleftactu
tale
&
potentia
tale
dicitur
motus,ficut
ille
calor,quo
exiftéte
in
fubiecto,
adhuc
fübiectum
eft
in
potentia
ad
calorem,
&
quod
ten-
dit
ad
calorem;habet
rationem
calefactionis...
Ad
quiütü
negatur
minor,
ipfa
enim
forma,
fecundum
quam
eit'mo-
tus,diuiditur
&
terminatur
&
continuatur
per
ipfa
mutata
effe,
quod
fic
poteft
intelligi,
ipfa
enim
forma,
fecundum
quam
aliquid
aenea
potet
dupliciter
confiderari
.
Pri-
mo
inquantum
eft
quedam
forma
fluensà
praterito
in
fü
turum
,
ab
imperfecto
ad
perfectum,
ab.vno
effe
in
aliud,
Secundo
inquantum
eft
fub
quodam
prafenti,
fiueprzte-
rito
vel
futuro
,
fub
quodam
actu
precifa.
omni
potentia
przcedenti
,
&
omni
actu
fequenti,
fub
quodam
effe
quod
nunquam
prius
habuit,fed
nunc
primo
habet
,
&
quidem
forma
primo
habet.Et
quidem
forma
primo
modo
confi-
deráta
habet
rationem
motus,fed
fecundo
modo
confide-
rata
habet:
rationem
mutati
effe.
Secuadum
hoc
ergo
pa-
tet
quomodo
intelligi
poteft,g
motus
diuiditur
vel
termi-
natur
per
mutata
efle;ifto
fcilicet
modo,
quia
forma
füb
il
lo
prefenti
effe
nó
dicitur,
nec
habet
rationem
motus,
fed
.
ante
hoc
ipfa
luéós
modo
predicto
habebatrationem
mo
Xorma
eft
ter
minus
füijp-
fius
eü)
mo-
tus
eft
termi-
nus
motus,eft
mhutatü
effe,
ee
ft
terminus
mutati
effe
quomodo
&
quo
no
infra
ad
feptimaum
prosime.
tus,&
fic
effe
prfens
&
nouü
huius
forme,
vel
potius
ipfa
fub
tali
effe
terminat
&
diuidit
luxum
precedenté
in
acti,
fi
ub
tali
effe
ftet
vel
terminet,
&
diuiditin
potentia
fi
fub
tali
non
ftet;fed
ftare
poffet
.
Similiter
motus
continuatur
per
talia
mutata
effe
,
quia
effe
talis
formz
elt
finis
prace-
dentis
fluxus,&
initium
fequentis;vel
potius
forma
fub
ta
li
effenouo
&
indiuifibili
(ecundum
prius
&
pofterius
eft
finis
luxus
vnius
&
initium
alterius.
Et
cum
dicit
argués;
q
mutatum
effe
non
eft
terminus
formz,
fed
potius
econ-
tra.
Dico
quód
falfum
eft,
quia
forma
füb
effe
indiuifibi-
eft
terminus
fuijpfius
vt
fluentis
de
effein
effe.
Forma
au
tem
fub
effe
indiuifibili
nunc
primo
acquifiti
dicitur
mu-
tatum
efle,
forma
vero
fub
diuerfis
effefluens
dicitur
mo-
tus
,
forma
vero
vt
fequitur
acquifitionem
diuifibilem
di-
citur
terminus
motus,
vt
autem
fequitur
acquifitionc
in-
diuifibilem
dicitur
terminus
mutati
effe;
ita
c
ex
hoc
9
di
citur
formam
effe
terminus
motus
vel
mutati
effe)non
ha-
betur
,q»
forma
differatà
motu
velà
mutato
effe
,
nifi
eo
modo
quo
differt
forma
abfolute
confiderata
à
forma
fub
'
refpectu
vel
ordine
ad
aliquid,
&
hoc
conceditur.
Et
fimi-
liter
g;
nulla
talis
predicatio
eft
per
fe,
forma
ett
motus,
for
ma
eit
mutatum
effejquia
plura
mportantur
per
predica-
^
tum
quàm
per
fübiectum
,
nec
przdicatum
per
fe
ineft
fü-
actione
&
pafsione.
Ex
his
T.
Quel
IL
—
i7
biecto
,
non
antem
habetur
ex
hoc,
qp
notus
re
abítracta
differat
à
forma,
&
infinitis
alijs
modis
poteft
hoc
intelligt
fine
pofitione
talium
entitatum
füccefsiuarum
totaliter
ab
omnibus
permanentibus
dictarum,
quas
ponit
argués,
&
fui
fequaces,
(icut
bene
probat
Grego.
de
Ari.quiin
hac
materia
üon
multum
difcordat
à
via
S.
Tho.
Poteít
etiam
dici
ad
argumentum,g;
motus
dicit
duo,
fcilicez
fuum
ma
teriale,quod
eít
formaj&
fuum
formale,quod
eít
ordo
vel
fluxus
de
potentia
in
actum,motus
autem
quo
ad
fuü
for-
male
diuiditur
,
&
terminatur
,
&
continuatur
per
mutata
effe
(ed
quo
ad
fuum
materiale
terminat,
continuat,
&
di-
uidit.
Ad
fextum
dicitur,
g»
mutatio
indiuifibilis
&
fubi-
tà
nó
eft
aliudà
forma
indiuifibiliter
acquifita,
&
hoc
quo
ad
fuum
materiale,licet
fit
aliud
quo
ad
fuum
formale.
Ta
lis
enim
mutatio
aliquid
includitin
fua
ratione,quod
non
includit
illa
forma,
fcilicet
nouitatem
effendi
cum
altera-
tione,vel
alio
motu
fuccefsiuo
precedente,aut
aliqd
aliud
tale.
Adfeptimum
dicitur
conformiter
ad
przdicta
in
fo.
lutione
fecundi,
tertij
&
quarti,
g»
qualib«t
iftarum
poffet
negari,motus
eít
forma
ad
quam
eit
motus,
Generatio
eít
formagenita,
forma
eft
mutatü
effe,
&
fic
de
czteris;
quia.
licet
eadem
res
importetur
per
fubiectum
&
predicatum.
in
recto,tamen
vnum
illorum
aliud
connotat
,
vel
dicit
in
obliquo
quàm
reliquum.
In
talibus
autem
abftractis
vnü
negatur
ab
alio,fi
alterum
illorum
dicat
rem
aliquam;quá
non
dicit
reliquum
implicitenec
explicite
X
ideo
quia
ca-
lefactio
faper
calorem
addit
in
obliquo
aliqua
extra
ratio
nem
calorisjideo
ifla
poteft
negari,
&
inuenitur
aliquando
negata
ab
auctoribus;albedo
eft
albefactio,
calor
eit
calefa
ctio
,
vide
Commentator
s.
Phyfi.
commento
5.
fic
dicit.
Quia
pafsiones
diuiduntur
fecundá
magis
&
minus
pro-
pter
tranfitionem
fequentem
illas
,
eftimatur,
g
albedo
fit
motus,&
fic
motus
ad
illam
erit
motus
ad
motum,&
quia
manifeílum
eft
,
d
albedo
eft
forma
quiefcens
immobilis,
&
qui
fingit
ipfam
moueri
non
eft
loquendum
cum
eo
in
*
hacfcienua,fed
dignum
eft
vt
aibificatio
fit
motus,&
nor
albedo
,
ad
quam
eit:
motus
albedinis
.
Hecille..
Et
quod
nunc
dictum
eft,
fimile
eft
illi,
quod
fupra
dictum
fuit
;
de
diese
adargumentum,
quód
licet
non
concedatur
proprieloquendo,
gj;
motus
eit
for-
ma,ad
quam
eft
motus,conceditur
tamen
g
eadem
fecun
dum
effentiam
eít
forma
qug
nunc
eft
motus,&
que
quan
doque
erit
terminus
motus,X
ad
auctoritates
ibidem
alle-
gatas
de
Commentatore
dico,
g
prima
auctoritas
eft
ma-
nifefte
contra
ipfum
arguentem
,
qui
fingit
motum
effe
quoddam
interuallum
,
&
alterius
generis
à
termino
mo-
tus.
Commentator
autem
vult
ibidem,g
Iecundum
yerio
rem
opinionem
motus
eft
de
genereillius
,
ad
quod
vadit.
Secunda
autem
auctoritas
ofiéditur
,
quód
motus
quo.ad
fuum
formale
differt
à
forma,
ad
quam
eft
motus,
&
quod
connotat
&
importat
quzdam
alia,
quod
concedemus,
Adoctauum
negatur
minor.
Cum
enim
dicitur
,
formà
acquiritur
per
motum
vel
motu
,
illt
as
non
dicunt
habitudinem
caufz
efüciétis,nec
proprie
formalis,fed
po-
tius
difpofitionis
vel
caufz
materialismotus
enim
ett
ior-
maimperfectá
&
in
potentia
,
actus
autem
imperfectus
&
potentialis
viae[t
&
difpofitio
ad
perfe&tum,&
magis
à
po
tentia
depuratum.Vel
poteft
dici;
ille
ablatiuus
dicit
pri-
mum
ordinem
prioris
ad
pofterius
,
&
non
quamcunque
caufalitacem,fic
intelligendo,g
poft
motü
ac
uiritur
fors
ma
quieta
&
fixa,
Potett
fimiliter
dici
;
ille
ablatinuste-
netur
in
habitudine
caufg
formalis
aliqualiter
quo
ad
hoc
qp
ficut
lapis
albet
albedine,
ita
calor
acqüiritur
acquifitio.
ne
&
calefactione.
Illa
gutem
acquifitio
eft
via
ad
formá
,,
&
eft
ipe
motus,
ita
g
tantum
elt
dicere
forma
acquiritur:
motu,
&
forma
acquiritur
acquifitione
continua
&
fuc-
cefsiua
vel
huiufmodi
,
quia
in
motu
non
folumeft
forma
abífoluta
,
immo
fluxus
vel
ordo.
Et
quo
ad.
fluxum
poteft
concedi,
q
motus
eft
formalis
acquifitio
fornix
.
Tunc
ad
improbationem
huius
dico,g
licet
forma;
qua
eft
ab
effi--
Tex.
com.:s
Formá
acqui-
ti
per
motum
qào
intelligi
tur;
ciente
fit
ab
eo
per
fuam
actionem
&
per
fiam
efficaciam
-
tamen
actio
vel
motus
non
habet
caufalitatem
eiufdem
eneris
fuper
formam,quam
agens
imprimit;
qualem
has
bet
efficiens
füper
illam
formam
,
nam
motus:vel
actio
fe-
cundum
effe
quod
habet
in
paffo
;
non:habet
alium
ordi
nem
Motus
quo
sé
fu
dicitur,en-
*4is
in
potétia.
!
If
3
2
!
E
I
b
SMS
E
UN
nem
ad
formam
qux
terminat
motum
,
nifi
habitudinem
imperfecti
ad
perfe&tum,;&
prioris
ad
pofterius,&
cuiufdà
vix
ab
agente
tn
terminum.Forma
enim
que
terminat
mo
tum
prius
eft
in
fieri
quàm
in
perfecto
effe
,
&
prius
eft
in
effe
medio
inter
potentiam
&
actum
quàm
in
effe
comple
to.
Nonergo
motus
fe
habet
ad
terminum
fuum
per
mo-
dum
efficientis,
fed
per
modum
vie
&
preambuli
,
immo
quafi
difpofitionis
ad
ipfum
eo
modo
,
quo
potentiale
eft
difpofitio
ad
a&uale.
Forte
tamen
actio
fecundum
effe
qd
habet
in
agente
habet
aliquam
caufalitatem
fuper
termi-
num
motus,
non
autem
fecüdum
effe,
quod
habet
in
paf-
fo.
Ad
nonum
negatur
antecedés,licet
enim
creatio
paf-
fiue
dicta
non
fitaliud
quàm
relatio
importata
per
hoc;
quod
dicitur
effe
à
Deo,
tamen
generatio
non
dicit
folam
relationem
importatam
per
hoc,
qtiód
dico
effe
ab
alio
ef-
fe&tiue,immo
dicit
formá;que
acquiritur
i
materia
prius
alterata
cum
quadam
fui
nouitate,&
hoc
prout
generatio
eft
mutatio,quia
prout
eft
paísio
,
preteril!a
dicit
habitu-
dinem
ad
agens,creatio
aucem
eft
fine
moti
&
mutatione
proprieloquendo
de
creationc.Et
cüm
probatur;quód
ge
neratio
dicat
folam
illam
habitudinem.
Refpondetur
,
tp
probatio
concludit
de
creatione,fed
non
de
generatione,
&
quicquid
fit
de
illa
probatione,
ex
illa
non
habetur,
nifi
quód
exireà
Deo
dicit
habitudinem
lapidis
ad
Deum
vt
riorem
lapidem
prioritate
originis
&
caufalitatis,
&
exil
a
parte
,
qua
creatio
pafsio
refpicit
creationem
actionem
Dei
,
quam
fequitur
,
&
ideo
conceditur
q»
creatio
pafsita
eft
quodammodo
prior
creatura,
&
quodammodo
caufa-
liter
fe
habens
ad
eam
per
modum
difpofitionis
vel
viz,
aut
huiufmodi
,
&
fimiliter
generatio
,
vt
dicit
pafsionem
——
in
obliquo
relationem
preuiam
predicto
modo
ipfi
rei
generate,non
autem
vt
dicit
mutationem
nifi
mo^
do
predicto
in
folutione
octaui.
Ad
confirmationem
di
co,quód
actio
Dei
eft
eius
fubftàtia
y
ideo
ipfa
eft
caufa
ef-
ficiens
creaturz
.
In
reliquis
autem
agentibus
actio
tran-
fiens
non
eft
eorum
fubftantia,
fed
eft
perfectio
pafsi,
quo
ad
illud;quod
dicitin
re&to,fed
manetin
agente
quantum
ad
fuum
formale,
&
quantum
ad
illud
caufalitas
ationis
reducitur
ad
caufalitaté
efficientis
ratione
virtutis,
in
qua
fundatur.
:Ad
correlarium,quodibidem
infertur,dictum
eit
prius,
tp
aliqua
relatio
eft
prior
natura
fuo
fundaméto;
non
vt
eft
accidens
,
fed
vt
eft
talis
relatio
,
&
ex
illa
parte
qua
fequitur
a&tionem
Dei.
Addecimum
negatur
illud
antecedens
conditionale.
Et
ad
probationem
eius
dicitur
ficut
ibidem
dictü
eft,
Nec
valet
improbatio
illius
refpon
fionis;
nam
licet
Arifto.in
diffinitione
motus
nó
faciat
ex-
plicite
mentionem
de
fuccefsione
,
tamen
implicite
facit
cum
dicit,
quód
motus
eft
a&us
entis
in
potentia
fecundá
quód
huiufmodi.
Cum
enim
dicitquód
eft
actus
defigna.
tur
ordo
eius
ad
anteriorem
potentiam,
&
per
illud,quod.
dicitur
in
potentia
exiftentis
,
defignatur
ordo
eius
ad
po-
fteriorem
actum,ita
quód
iftum
atum
imperfectum
,
qui
eft
in
mobili
immediateante
hoc
precefsit
imperfectior
pótentia,&
potentiam,quz
nunc
eft
in
mobili;
immediate
fequitur
perfectior
actus.
Arift.enim
non
loquitur
ibi
de
entein
potentia
quocunque
modo,fed
de
illo;
quod
eft
in
potentia
procedente
ad
actum
,
eo
modo
quo
dies
dicitur
effe
in
potétiajquia
eft
in
fieri
&
generari,vt
dicitur
;z.Dby
ficorum
particula
57.&
58.Ita
etiamid
quod
mouetur
eít
eis
in
potentiajquia
in
fieri
tale
vel
talejin
talibus
enim
po
tentia
&
actus
fic
(unt
commixta,quód
a&tum
immediate
pracefsit
patentia,
&
potétia
immediate
fequitur,
non
fic
de
forma
remiffa
quiefcentein
fübie&o
;
quia
illa
non
eft
in
fieri,fed
in
facto
effe,
&
fuá
potétià
nullus
actus
actuat,
necimmediate
poft
actuabit.
Ad
argumenta
ab
alijsad
idem
propofitum
inducta
refpondetur
.
Et
primo
ad
pri-
mum
poteft
dici
tripliciter.
Primo
quód
partibus
motus
quantum
ad
fuum
formale
repugnat
effe
fimul,
quia
de
ra.
tione
eius
eft
fuccefsio
,
non
autem
partibus
motus
quan-
tum
ad
fuum
materiale;immo
quandoque
erunt
fimul;qd:
non
eft
aliud.dicerejquàm
quód
forma
non
habet
rationé
motus,nifi
fit
in
heri;&
acquiratur
fuccefsiue&
procedat
de
impérfecto
ad
perfectum.
Secundo
poteft
diciquód
fi-
cut
partibus.nrotus
repugnat
effe
(imul,ita
&
pus
for
mz
dum
eft
inferi.
Tertio
poteft
dicijquod
conclufio
ar-
-—
Sententiarum
sumenti
non
eft
proprie
contrà
ncs.
Dictu
m
eft
enim
fepe,
qrifta
non
eft
propria,
nec
proprie
cócedenda,motus
eft
forma,ad
quam
eit
motus,&
hoc
Íolum
cócludit
argu-
mentum.
Conceditur
enim
q
nulla
eadem
forma
fimul
eítin
fieri
&
fluxu
,
&
fimulin
facto
effe
&
1n
effe
hixo
,
fed
cum
hoc
ftat,quód
eadem
forma
fecundum
effenciá
prius
eft
luens
&
habens
rationem
motus,
&
poílea
erit
ftans,
&
habens
rationem
termini:
motus.
Aul
uade
m
dici-
tur;
quód
motum
quátum
ad
fuum
materiale
eft
in
inftan
tijfed
non
quantum
ad
(uum
formale,
nec
quantü
ad
om-
nia,
quz
dicit,
importat
enim
aliquid
przfuiffe,
&
aliquid
pra'fens
effe,&
aliquid
futurüm,vel
aliter
dicitur,quód
li-
cet
forma
abfolute
confiderata
fit
in
inftanti
non
tamen
yt
fluit,
nec
dum
eft
in
fieri
,
&
vt
fic
folum
eft
eadem
mo-
tui;fcilicet
dum
eftactus
entis
in
potentia.
Ad
tertium
di
citur
,
quód
motus
eft
fenfibile
commune
diftinctum
ab
alijs
quantum
ad
fuum
formale;fcilicet
prius
&
pofterius,
non
quantum
ad
fuum
materiale..
Dico
vlterius
,
g
ifta
non
debet
concedi,
motus
non
eft
res
permanens
,
immo
fucceísiua,vocando
faccefsiuum
omneillud,
cuius
effe
in
quantum
huiufmodi
eft
in
fieri,feu
de
cuius
ratione
eft
ali
quid
futurum,&
aliquid
preteritum,
hoc
enim
modo
in-
telligo
motum
effe
rem
fuccefsiuam,
Cum
quo
tamé
ftat;
quód
materiale
motus
eft
vel
eric
res
permanés
,
vel
quód
Data
eft
permanere,puta
calor,
locus,
vbi,vel
quàántitas,
&
huiufmodi,
licet
enim
talia
non
habeant
rationem
motus
nifi
dum
funt
in
fieri,&
actus
entis
in
potentia,
tamen
ta-
lia
apta
nata
funt
permanere,&
vt
funt
in
fieri
funt
fuccet-
fiua,
vt
funr
in
effe
quieto
,
funt
&
dicuntur
permanenti.
Adquartum
patet
per
idem
.
Licet
enim
nullares
quàád:u
permanet,habeat
rationem
velocis
vel
tardi,tamen
aliqua
res
nata
permanere,vt
eít
in
fieri,
&
fluxu,&
actus
entis
in
potentia;poteft
habere
rationem
velocis;aut
tardi,vel
(ub
alijs
verbis,
motus
quo
ad
formale
,
non
quo
ad
materiale
habetrationem
velocis,
aut
tardi...
Ad
quintum
patet
per
fimile.Dico
enim;jquód
ad
formam,
vt
eft
in
fieri
vel
fluxu
non
eft
motus
,
fed
vt
eft
in
efíe
quieto
,
primo
modo
ipía
habet
rationem
motus,non
autem
fecundo
modo.
Pateft
etiam
dici
conformitet-ad
premifía
;
quód
argumentum
folum
concludit,quód
forma
ad
quam
elt
motus,
non
eft
proprie
motus,nec
dicit
totam
rationem
motus;puta
cale
factio
non
eftcalor,quod.conceditur,
cum
quo
tat,
q»
ca-
lor
&
calefactio
idem
important
in
recto;vt
enim
füpra
di
ctum
eft,
ratio
motus
non.completur
per
id
folum,
quod
eft
actu
in
rerum
natura,
Ad
fextum
patet
folutio
per
pre-
cedens.
Nam
in
abilractis
vaum
non
przdicatur
dealio
proprie,
quandocunq;
alterumillorum
fignificat
aliquid
additum
illi,
quod
fignificatur
per
alterum
,
licet
idem
di-
cantin
recto
.
Poteítetiam
dici
,
quód
Commentator
&
Philofophus
intelligunt
,
quód
albedo
ftans
non
eft
albi-
ficatio,
fed
non
negant
de
albedine
fluente,
quz
eft
actus
entis
in
potentia...
Ad
feptimum
dicitur
fimiliter,
quód
motus
localis
non
eft
proprie
loquendo
locus
vel
vbr
fic
quód
nihil
aliud
importet
quàm
locü
vel
vbi
,
licet
fit
idé
ipfi
loco
vel
vbi
quantum
ad
fuum
materiale
;
quod
dicit
in
recto.
Sicutenimcalor
dum
eft
in
fieri
&
fluxu
habet
ra
tionem
calefactionis,non
autem
calor
abfolute
fumptus;
velin
quiete
ftans,
Sic
locus
vel
vbi
dum
fluit,
&
eit
1n
fie-
ri&
acquiri
ipfi
mobili
habet
ratioriem
motus
localis
,&
ideo
licet
non
concedatur
proprieloquendo
motus
loca:
:
lis
eft
locus
vel
vbi,
conceditur
tamen
quód
motus
localis
eít
locus
vel
vbi
qui.
eft
in
fluxu
vel
fieri
,
aur
acquiri
fuc-
ceísineipfi
mobili.
Tuncad
primam
improbationem
hu
Motus
lod
improptit
loca
vd
ius
confequentis
fane
intellecti
OMS
NE
MUIME
non
:-
eft
actus
intrinfecus
mobili
,
aut
forma
inharens
mobili;
habetfe
tamen
per
módum
forme
inquantum
omne
il-
lud
,quod
denominatáliud
fe
habet
per
modum
formz.
Iíto
modo
.enimindumentum
,
quo
aliquis
denominatur
formaliter
indutus
fe
habet
per
modum
forma
,
verunta-
menin
motu
locali
non
folum
acquiritur
locus
extrinfece
ipfi
mobili
,
immo
acquiritur
ybi
quod
dicit
lócum
cü
ha-
bitudine
quadam
derelicta
in
locato
ex
contactn
loci,
Vel
potius
dicit
habitudinem
derelictam
in
locato
ex
circum-
Infra
di.11
1.
ad
primi.
&
$.cóta^.
Ícriptione
loci,&
de
hoc
aliàs
videbiturjita
q»
talis
habitue
cundá
eor
do
eft
(ubiecuueinmobili
&
terminatur
ad
loc
.
Ex
quo
fecundo
patet,
Difünct.
IL...
patet,quod
motus
localis
aliter
eft
in
fuo
mobili
quàm
alij
motus,quia
minimam
variationem
facit
in
fuo
mobili
,
vt
ponit
S.
Tho.prima
parte.
q.110.arti.
2.
dicens
.
Mobile
fe-
cundum
locum
non
eít
iif'potentia
ad
aliquid
intrinfecü
in
quantü
huitifmodi,
fed
folum
eft
in
potentia
ad
aliquid
extrinfecum,ícilicet
locum.
Item
de
potentia
Dei.
q.6.ar
ti.
3.
dicit
fic.
Motus
localis
eft
primus
&
perfectifsimus
motuum,
vtpote
qti
non
variat
rem
quantum
ad
intrinfe
ca
rei,fed
folum
quantum
ad
aliquid
extrinfecum,
fcilicet
loci
.
Hzcille..
Ét
hec
intelligenda
funt
quo
ad
entitates
abfolutas
,
nà
de
refpectiuis
aliud
effet
curufmodi
eft
vbi.
Ad
fecundam
improbationem
dico
;
q
falfum
fupponit,
fcilicet
q
locus
fit
magnitudo
corporea,locus
enim
eft
fu
perficies
,
non
corpus:
aliud
falfum
fupponit
quód
motus
localis
non
fit
aliud;nifi
locus
abfolute;&
fine
quacunque
habitudine,
quod
negatur,
quia
in
motu
locali
mobile
ac-
quirit
locum
&
vbi;&
ideo
in
cafu
illo
dico,quód
precefsit
locus,non
tamen
idem
vbi;quia
idem
accidens
non
poteft
tranfire
de
fubie&o
in
fubie&tum.
Item
dato
g
folus
lo-
cus
acquireretur
dico,quód
in
illo
cafu
argumenti
locus
i]
le
przcefsit,non
autem
motus;quia
motus
localis
dicit
lo-
cum
non
abfolute,
fed
vt
eft
in
fieri
&
in
acquiri
ipfi
mobi
li,&
ideo
conceditur,
quód
materiale
motus
pracefsit,
nó
autem
formale.
Grego.tamen
de
Ari.concederet,
quód
fi-
cut
locüs
przcefsit;ita
&
motus
przcefsit,
fed
non
przcef-
fit
motus.
Etperidem
patet
ad
confirmationem
ibidem
factam
,
quia
tam
probatio
quàm
confirmatio
folum
pro-
bant,quódille
motus
non
folum
importat
locum,
fed
ali-
quid
aliudfcilicet
fluxum
loci,vel
acquifitionem
eius
fuc-
ceísiuam,
vel
quód
fit
a&tus
entis
in
potentia,
quz
conce-
duntur.
Adtertiam
improbationem
patet
per
idem;quia
fi
motus
furfum
effet
abfolute
talis
locus,ita
quód
nihil
di
ceret
nifi
talem
locum,argumentí
concluderet;quód
mo-
tus
contrari
effent
idem
non
fimul,fed
fuccefsiue,
Hoc
au
tem
no
fequitur,fi
motus
localis
dicit
aliud
à
loco
in
obli-
quo.
Talis
enim
locus
non
habet
rationem
aícé(us
nifi
dü
incipit
acquiri
ipfi
mobili
ab
extremo
inferiori,&
eius
ac-
uifitio
terminatur
ad
oppofitum
habet;rationem
defcen
us.
,
Vlterius
non
dicittr
,
quód
materiale
metus
localis
fitlocus
tantum,
fed
vbi,
quod
dicit
locum
cum
habitudi
ne
derelicta
à
oco
in
locato,
qux
quidem
habitudo
nó
po
teft
iterari
in
afcendente
&
defcendente
füccefsiue
;
ficut
locus
,
ideo
probatio
nullaeft.
Ad
quartam
improbatio-
nem
patet
per
dicta
,
quia
licet
idem
locus
pofsit
pluries
acquirinon
tfi
idem
vbiymodo
locus
non
habetrationem
motus
localis,
nec
materiz
illius
motus
;
nifi
prius
induat
rationem
vbi.
Si
autem
dicatur,g
illud
vbi
poteft
pluries
acquiri,tunc
eadem
difficultas
accidit
arguenti,que
nobis
quia
eodem
modo
arguetur
contra
eum
de
quacund;
re
,
quam
ponit
effe
motum
,
fiue
dicat
illum
effe
aliquid
fuc-
ceísiuum,fiue
refpectum
,
fiue
quicquid
voluerit.
Si
enim
dicat
,
quód
Deus
poteft
reparare
prius
vbi
,
quod
habuit
fol
heri,eodem
modo
poteft
reparare
illud,quod
ipfe
dicit
effc
motum.
Si
dicat,g
non,etiam
ego
.
Ad
quintam
dici-
tur,
quod
motus
localis
diuiditur
ad
diuifionem
fpacij
,
qua
locus
eft
aliud
à
fpacio
corporeo,
cum
fit
faperficies,
imiliter
quia
fecundum
diuerfitatem
locorum
fum
diuer
fa
vbi
acquifita
ipfi
mobili
,
fimiliter
quia
alia
pars
motus
requirit
aliam
partem
loci
&
aliud
vbi.Ex
nullo
tamen
ho
rum
fequitur
motum
localém,&
locum
vel
vbi
effe
res
to-
taliter
diuerfas,
fed
folum
quód
motus,
ideo
non
comple-
tur
per
folum
locum,vel
vbi.
Ad
fextam
dico,
quód
mo-
tus
cceli
non
eft
terra,
nec
aer,
fed
dicit
fuperficié
induen-
tem
rationem
vbi
prout
eftin
fluxu
&
in
fieri
,
vel
acquiri
fucceíSiue
ipfi
celojGue
illa
fuperficies
fit
locus
celi
quoad
eius
connexum
vel
quo
ad
concauum.Et
cum
infertur,
tunc
tempus.
effet
fubiectiue
&c.
Dico
quód
tempus
d
fübiectiue
in
motu
locali
celi
quantum
ad
illud
,
quod
de
tali
motu
eftin
celo,
fcilicet
quantum
ad
vbi
.
Vbi
autem
dicit
ali
uid;quod
eft
in
celo;
&
aliquid
quod
eft
extra
cg-
-
lum,
fcilicet
locum,
vel
potiüs
dicit
puram
habitudinem,
qua
eit
fubiectiue
in
celo.
Ad
feptimam
improbationem
dicitur,
quód
fecnndum
nullam
opinionem
de
motu
po-
teft
faluari
quód
proprie
loquendo
motus
celi
fit
caufa
ef-
ficiens
generationis
iftorum
inferiorum
,
fiue
ponatur
Quzítoll
—
39
motus
fit
relatio",
fiue
interuallum,
fiue
aliquid
fuccefsiuáü
In
quo
n:
nullo
modo
natum
permanere,
nullum
enim
tale
poteft
ueri
poni
caufa
efficiens
per
fe
omnium
generationum
inferio
(ar
effz
om:
rum,fed
ad
hunc
fenfum
conceditur
motum
celi
effe
vni-
ni&.
gencra-
uerfalem
caufam
generationum
omnium;quia
fcilicet
ce-
ran
inier
lum
füb
motu
eft
caufa
oium
generationum,
itaquódille
^
'
motus
non
eft
caufa
nifi
fine
qua
non
,
ficut
propinquitas
*elt
caufa,
fine
qua
non
actionis
agentis
in
paffum
.
Talis.n.
relatio
non
poteft
effe
caufa
per
quá,
itain
propofito
,
nifi
celum
moueretur
ron
effet
cauía
generationis
inferiori,
vt
nunc
eft,
licet
ille
motusnon
multum
faciat
ad
hoc,nifi
quia
adducic
generans
.
Et
hoc
modo
refpondet
Greg.
ad
hoc
argumentum.
Poteft
tamé
dici;
quód
fi
motus
celi
fit
locus
vel
vbi;modo
przexpofito,melius
poteft
faluari
talé
mottim
effe
caufam
generationis,
quàm
fi
ponatur
effe
-
quoddam
interuallum
,
quale
imaginatur
argumentum,
qa
fcilicet
locus
vel
vbi
primi
mobilis
fuccefsione
acquift
ta
habent
virtutem
actiuam,
quá
nullo
modo
poteft
habe
re
relatio
vel
tale
ens
,
qialefingitur
,
fed
de
hoc
alis
erit
Ípecialis
queftio
in
forma.
Ad
octauam
improbauo-
nem
dico
,
quod
finulluslocus
effet
nullum
vbi
effet
,
ac
per
hoc
nec
motus
localis
effet.
Concedo
tamen
,
quód
Deus
poffet
totüm
iftum
mundum
motiere
motu
recto,
fi
faceret
extra
ipfum
aliquem
locum,
fcilicet
quem
fuccet-
fiue
acguireret
ifti
mundo;qui
nunc
eft;fed
non
aliter.
De
rotationeautem
dico
,
quód
fi
non
effet
nifi
vnum
corpus
in
toto
vniterfo
,
&
effet
perfecte
folidum
&
continuum,
puta
vnum
pomumjilludftante
cafu
illo,non
poffet
rota-
|
rinec
moueri
circulariter
nifi
in
potétia
,
puta
filocus
vel
v
vbi
aliquid
fieret
acti
penes
quod
illud
corpus
varie
fe
ha-
beret,
&
ita
refpondet
Greg.
Ad
octauum
principale
di-
Infra
dift.1«.
co
,
quód
dicendo
radius
eft
fole,
dicitur
radius
&
fol
&
—
habitudo
dependentiz,
vel
effectus
radij
ad
folem
,ilata-
men
habitudo
non
eft
motus,
nec
de
ratione
motus
,
nec
eft
páísio
,
licet
fit
deratione
pafsionis
faltem
in
obliquo.
Adnonum
dico
peridem.
Etfimiliter
dicoad
decimum,
—
—
&
ad
füam
confirmationem,vnde
motus
&
atio
&
pafsio
—
&
forma,
que
acquiritur
,
idem
dicunt
inrecto,
fed
fuper
rationem
fort
,
puta
caloris
addit
motusrationem
fuc-
cefsionis
&
fluxus
&
fieri,
quód
fit
actus
entisin
potentia,
-
vtprius
dictum
eft.
Super
rationé
vero
motus
additactio
1,
(y
ary,
refpectum
originis
&
producétis
ad
productum,
qti
qui-
Aur.r.&
2
lo
dem
refpectus
eft
in
mouente
vt
in
fübiecto
&
fundamen-
co
conira
fe.
;
:
-
xdi
tionem
Cundam
cone
to,
&
terminatur
ad
motum
.
Pafsio
vero
füper
rationem
elationem,
motus
áddit
refpectum
producti
ad
producens
fundatum
in
motu,
&
terminarum
ad
agens
,
&
hec
omnia
fuperius
tactafunt.
In
tertia
parte
huius
articuli
refpondendum
eítad
argumenta
facta
contra
tertiam
conclufionem.
Et
ad
primum
quidem
dicitur,
ficut
ibidem
dicebatur,
Et
ad
replicas
dicitur
,
quód
omnes
procedunt
ex
falfo
intelle-
ctu,
licet
enim
nos
dicamus
,
quód
conferuátio
eft
conti-
nuatio
actionis;vel
potiiis
actio
continuata,
qua
datur
ef-
fe;
vel
qua
Deus
influitelffe
,
non
tàmen
dicimus,
quód
fit
continuatio
originis,
fi
origo
importet
receptionem
effen
di,
nec
proprie
concedimus
,
quód
creatio
fit
conferuatio,
nec
quód
creare
fit
conferuare,
hoctamen
non
dicimus
propter
hoc",
quód
creatio
&
confernatio
actiue
fumpte
dicant
diuerfas
actiones
,
aut
operationes
in
recto
,
cum
vtrunque
dicamus
effe
diuinam
fübftantiam,fed
quia
di
f-
ferunt
ratione
fic;
quód
conferüatio
importat
oppofitum
eius
,
quod
importat
creatio
in
obliquo
,&
econtra,
vnde
eadem
diuina
actio,
quz
in
primo
inftanti
creature;
vel
re-
fpectu
effectus
incipientis
habet
rationem
creationis
,
in
quolibet
alio
inftanti
poft
primum
,
vel
refpectu
effectus
antiqui
,
&
poft
inceptionem
fuam
permanentis
habet
ra-
tionem
conferuationis,
&
non
creationis,
quia
vt
fepe
di-
ctum
füit,
creatio
importat
in
effectu
fuo
inceptionem
ef-
fendi,conferuatio
autem
cótinuationem
effendi,
&
oppo-
fitum
inceptionis.
Et
fic
patet
ad
primas
duas
replicas,
nó
enim
dicimus,
quód
conferuatio
fit
continuatio
originis,
vel
quód
cadat
füperoriginem.
Adtertiam
replicam
di-
citur,quód
creatura
non
conferatur
per
crearionem,
fed
per
actionem
diuinam,
que
prius
habuit
rationem
creatio
nis,
&
modo
habet
rationem
conferuationis
;
vnde
licet
nunquam
fecundum
communem
modum
loquendi
hzc
fit
vera,
e
——
M
LE—
Crestio
a&i
ma
quo
zter-
uia
vel
tempo
talis,
4o
Lib.
1I.
fit
vera,creatio
eft
coferuatio,nec
ifta,confertatio
eft
crea
tio,tamen
ifte
funt
vere,creatio
erit
cóferuatio,&
ifta
con
feruatio
fuit
creatio,
fi
volumus
terminificare.
Ad
quarta
dicitur
fimiliter
,
quód.licet
eadem
actio
diuina
primo
fit
creatio,&
poftea
conferuatio;tamen
non
dicimus,quód
in
eodem
inftanti
habeat
rationem
creationis
&
conferna-
tionis
f'imendo
creationem.
prout
in
fuo
effectu
importat
inceptionem;vel
nouitatem
effendi.Si
enim
importaret
fo
lum
influxum
effendi
non
importando
inceptionem,
ficut
dicerent
ponentes
mundum
ab
eterno
creatum
,
cunc
ea-
dem
actio
fimul
haberet
rationem
creationis
&
conferua-
tionis,tamen
differrent
ratione,
nec
vnum
de
altero
pottet
propriepredicari.
Et
tunc
ad
iftam
replicam
diceretur,g
creatio
&
conferuatio
non
effent
oppofita;nifi
creatio
1m-
portet
effectum
incipientem
,
&
confcruatio
effetum
an-
tiquum
vel
continuatum
in
effe.
Ad
fecundum
principa-
le
dicitur,g
fi
argués
loquatur
de
productione
actiua
crea
tur
dico
gilla
quantum
ad
id,quod
dicit
ia
recto,eft
etet
najfcilicet
Dei
actio,
quz
eft
diuina
fubftantia,
(ed
quaatü
ad
refpe&tum
ad
effe&um;quem
dicit
in
obliquo,
&
quan-
tum
ad
id;
quod
connotat
,
ipfa
durat
quádiu
creatura
ha-
bet
effeà
Deo;quia
tandiu
Deus
influit
fibi
efle,
fed
quan-
tum
ad
inceptionem
effendi,
fi
quamimportit,
non
durat
nifi
per
inftans
,
(cilicet
per
primum
inftans
,
qiio
creatura
incipit
effequia
inceptio
non
amplius
durat.
Et
ifta
dittin-
tio
poteft
optime
fieri
de
creatione
actiua
,
quiailla
fecun
dum
communem
vfum
nominis
dicit
tria
pra
dicta
potius
quàm
productio.
Tunc
ad
huius
improbationem
cum
di
citur,
fi
creatio
habet;g
duret
vltra
inftans,
Deus
nó
po
terit
creaturam
annihilare
&c.
Dico
quód
co
nfequentia
non
valet
eundo
ad
predictum
fenfum.
Sienim
creatio
-
«quantum
ad
omniaquz
dicit,
duraret
vltra
primum
inüas
onfequentia
haberet
colorem.
Nunc
autem
nullü
habet,
fed
procedit
ex
falfa
imaginatione
arguetis,
qui
putat
crea
tionem
actiuam
effe
quoddam
interüallum
inter
Deum
&
creaturam.
Quod
quidem
interuallum
fi
ex
ratione
füahia
beret,g
co
facto
quo
poneretur
in
inftanti
duraret
per
té-
pus,argumenturn
concluderet
,
fed
nos
longe
aliter
fenti-
mus.
Dico
enim
quód
creatio
a&iuaquantum
ad
aliquid
non
durat
nifi
per
inftans
,
fed
quantum
ad
aliquid
durat
per
tempus,&
quátum
ad
aliquid
eft
eterna.
Sed
fi
argués
loquitur
de
productione
paísiua
dico,
diilla
durat
quan-
diu
creatura
manet,
&
hoc
quantum
ad
relationem
depen
dentie
ad
Deum;quam
dicit
in
recto
fed
quantum
ad
in-
ceptionem
creaturz,quam
dicit
in
obliquo
non
durat
nifi
perinftans.
Tuncad
argumentum
dico,
qj
licet
talis
pro-
ductio
vel
procefsio
pafsiua
duret
per
tempus,non
tamen
fequitur,g
creatura
fit
producta
aut
ipfa
productio
fit.ne-
ceffe
effe
,
aut
quód
neceffario
duret
per
tépus
aliquod
de-
terminatum
quantumcunq;
modicum,immo
per
nullum
tempus
neceffario
durat;quia
illa
productio
non
habet
té-
pusíuz
durationis
prafixum
nifi
quantum
Deus
fibi
dat
plus
vel
minus
.
Vride
non
eft
de
rationeeius
durare
per
horam,nec
per
dimidiam,
nec
per
dimidium
dimidij
,im-
mo
dato
quocung;
tempore
quan
tumcunq;
minimo,quo
durauit,
Deus
potuit
eam
annihilare
céties
millies
ante
di
midium
illius
temporis.
Sed
tamen
quia
non
eft
dare
viti-
mum
inftansrerum
permanentium
ideo
fi
Deus
dar
fibi
effe
per
inftans
neceflario
necefsitate
con
fequentiz
nó.ab-
foluta
dat
fibi
effe
per
tempus,
ficut
eít
de
qualibet
fubítan
tia.
Item
fi
aliquid
mouetur
,
adhuc
mouebitur,
fi
tamen
teneaturquód
Deus
poffet
aliquam
rem
in
inftanti
produ
cere
&
non
vltra
fibi
effeinfluere,tüc
diceretur,g
illa
pro-
ductio,
ficut
&
aliz
res
create
non
habet
ex
fi
ua
ratione
,
gi
duret
quantum
ad
aliquid
fui
plus
quàm
per
inflans
,
fed
poteft
durare
per
inftans
vel
per
tempus,ficut
Deo
placue
tit,
quia
neutrum
fibi
repugnat.
Sed
mirum
eft
quomodo
arguens
non
aduertit
defectum
fuarum
cóofequentiarum.
ANO
plusenim
valent
quàm
iftz,
fi
homo
vel
fi
motus
pro-
ducitur
durat
per
tempus
neceffario
,
igitur
habet
neceffe
effe.
Item
quia
cum
fic
arguit.
Productio
creatur
non
habet
ex
fui
natura,
quód
duret
vltra
quàm
per
inflás,
igi-
tur
ex
füi
natura
haber
quód
non
duret
nec
durare
pofsit
vltra
inftans.In
hocenim
arguméto
eft
fallacia
confequen
tisficut
fi
arguitur
;
animal
non
habet
ex
fui
natura
quód
[:
tur,&
ficde
Deo
poffumug
Sententiarum
fit
rationale,
igitur
ex
fui
natura
habet
quód
non
fit
ratios
nale,vel
quód
fit
irationale.Nam
in
talibus
arguitur
à
ne.
gatiua
ad
affirmatiuam
,
&
à
propofitione-
habente
plures
caufas
veritatis
ad
vnam
illarum,
Ad
tertium
dicitur
gy
folum
probat,q
conferiatio
&
productio
differunt
quan
tum
ad
connotata,
que
dicunt
in
obliquo,
fcd
nó
probar,
quin
diuina
actio
eadem
manens
nunc
hábeat
folum
ra-
tioné
productionis;vel
creationis,fcilicet
in
primo
inftan-
ti
fui
effectus
,
&
pott
habeat
rationem
conferuationis.
Et
ideo
non
conceditur
gȎreare
fit
conferuare
,
nec
econtrá
fecundum
communem
vfum
loquendi
,
cuius
caufa
fepe
dictaeft.
Ad
quartum
conceditur,
quód
proprieloquen-
do
nulla
creatura:
conferuat.
aliquam
fubftantiam.
Vnde
S.
Tho.
depotentia
Dei.
q.
5.
arti.
1.
ad
feprimum
dicit
fic,
Actio
corporalis
agentis
non
fe
extendit
vitra
motum,
&
ideo
agens
corporale
eft
inftrumentü
primi
agentisin
edu
ctione
formarum
de
potentia
in
actam,non
autem
in
con
feruatione
earum;nifi
quatenus
ex
aliquo
motu
difpofitio
nes
in
materia
retinétur,quibus
materia
fit
propri
forme;
Sicenim
per
motum
corporum
celeftinm
inferiora
con-
feruantur
ineffe.
Hac
ille.
Et
ficut
de
agentibus
Corpo-
réis,fcilicet
angelis,
que
nó
agunt
ia
hzcinferiora
nifi
per
niotum,vt
ipfe
dicit
in
multis
locis.Dico
igitur
quód
licet
Deus
communicet
creaturis
agere,non
tamen
proprie
cóe
tmunicat
eis
conferuare
fübítantiam.Sed
ex
hoc
non
Íequi«
tur,
quódin
Deo
creatio
&
conferuatio
fint
res
diftincte,
fed
folum
quód
differunt
ratione,vel
quo
ad
connotata;n
obliquo,ficut
Deus
aliquibus
creaturis
communicat
viue-
requibus
non
communicat
intelligere,
non
tamen
cx
hoc
fequitur
quód
in
Deo
aliud
fit
viuere,
&
aliud
intelitgere,
In
quarto
loco
huius
articuli
refpondendum
eft
ad
argu-
mentum
Aureoli
cotra
quartam
conclufionem.Et
ad
pri-
mui
quidem
dicitur,
quód
non
eft
de
ratione
productio-
nis
inquátum
huiufmodi
habere
duos
terminos
reales
aut
proprie
terminum
à
quo
exclufum
virtute
productionis
niit
vbi
pductio
eft
ci
motu
aut
mutatione.
Vnde
S.
Tho.
de
potentia
Dei.
q.5
arti.
rad
vndecimum.
Illud
(
inquit
)
quod
fit
ex
nihilo,
dicitur
fieri
quando
fictum
eft
,
non
fe-
cüdum
motum,
qui
eft
ab
vno
termino
in
alterum
,
fed
fe-
cundum
effluxum
ab
agente
in
factum.
Hzc
enim
duo
in
genere
naturali
confiderantur,
fcilicet
tranfitus
de
vno
ter
mino
in
alterum,
&
effluxus
ab
agentein
factum,quorum
alterum
tantum
eft
in
creatione
proprie.
Hazcille.
Etar;
2.ad
fecundum.
In
generatione
(1nquit)
fecundum
quam
fic
aliquid
fecundum
partem
fue
fubftantie;eft
alíquid
có»
mune
fübiectum
priuationi
&
formz
,
&
ideo
ficut
ibi
ac-
cipitur
proprie
terminus,&
fic
&
ibi
acci
pitur
proprie
trá-
fitus,quodin
creationenon
eft.
Hzc
ille
.
..
Dico
tamen
quód
accipiendo
large
terminum
à
quo
pro
oppofito
'vel
carentia
,
aut
non
exiflentia
rei.
pro-
ductz
,
&
terminum
ad
quem
pro
illo
quod
produ-
Citur
,
concedendum
eft
,
quód
in
omni
productione
temporali
funt
tales
duo
termini,vbi
fcilicet
aliquid
nouis
ter;
&
ex
tempore
producitur.
Nam
loquendo
de
produ-
ctione
cterna
qualis
eft
diuinarü
perfonarum
,
vel
decreas
tionejquam
ponit
Auic.&
fui
fequaces,
illa
maxima
nullá
colorem
,
aut
apparentiam
vetitatis
habet.
Tunc
ad
argu-
mentum
dico,quàd
id
quod
creatur
fit
ex
nihilo
per
fe;
&
non
per
accidés.
Vnde
S.Tho.ibidem
ar.r.ad
decimum
fex
tum.
5i-ex
(inquit)
nominet
caufam,
non
fit
ali
uid
ex
oppofito
nifi
per
accidens,
fcilicer
ratione
fübiecti.
pid
nominet
ordinem,tunc
fit
aliquid
ex
oppofito
per
fe,vnde
etiam
priuatio
dicitur
effe
principium
fiendi
non
effendi.
Hocautem
módo
dicitur
aliquid
fieri
ex
nihilo
.
Hxc
ille;
Ex
quibus
patet,quomodo
aliquid
fit
ex
nihilo
per
fe,
fi
ly
ex
dicat
ordinem,vt
fit
fenfus.
Aliquid
fitex
nihilo
duplex
eft
fenfus,vt
patet
per
Anfelmum
in
fuo
mopnpologio.Nam
negatio
imporrata
in
nihilo
poteft
negare
prapofitionem
ex
,
vel
includi
füb
prepofitione.
Si
autem
neget
prepofi-
tionem
,
adhuc
poteft
effe
duplex
fenfus.
V
nus
vt
negatio
feratur
ad
totum;&
negatur
non
folum
prepofitioimmo
etiam
verbum,
vt
fic
dicatur
aliquid
ex
nihilo
fieri
,
quia
.
.non
fit,ficut
detacente
podignusdieg
denihiloloqui
»
dicere,g
de
nihilo
fitquia
iie
e
infus
eft,
vt
vers
modus
loquendi
non
fit
cofuetus.
|
:
yos
bum
Quot
modis
contingit
efle
aliquid
unum
rommuntc
u-
(riq.ter
mino
muratienis,
Quale
fubm
in
mutati
one
prima
uniuer
fili.
f.
in
pri-
ma
creatione
cc
daa.
bum
ianeat
atfirmatum,&
negatio
folum
feratut
ad
pro
pofitionem,
vt
idco
dicatur
aliquid
ex
nihilo
fieri,quia
fit
quidem,fed
non
preexiftit
aliquid
ex.
quo
fiat:
ficut
dici-
mus
aliquem
triftari
de
nihilo,quia
non
habet
fuz
trifti-
tic
caufam,
&
hoc
modo
per
creationem
dicitur
aliquid
ex
nihilo
fieri
.
Si
vero
przpofitio
includat
negationem,
tinc
eft
dupiex
fenfus.
unus
verus
,
&
alter
falfus.
Falíus
quidem
fi
prepofitio
importet
habitudinem
caufz.non
ef
fe
enim
nullo
modo
potefteffe
caufa
entis.
Verus
autem
eft
fi
importet
ordinem
tantum,vt
dicatur
aliquid
fieri
ex
nihilo,quia
fit
poft
nihil,
quod
etiam
verum
eft
in
creatio
ne.
Hzc
ille;
Patetigitur
quomodo
fit
aliquid
ex
nihilo
p
fe.
Tuncad
primam
huius
improbationem
dicitur,
quod
ex
oppofito
fit
aliquid
per
fe:
fily
ex
dicat
ordinem.
non
autem
fi
dicat
caufam,&
cum
hocimprobatur,
quia
tunc
vnum
oppofitum
conuertitur
in
aliud
,
negatur
confe-
uentia,
fed
folum
fequitur
,
quod
unum
oppofitum
fit
poft
aliud.
Nec
iterum
valet
fecunda
improbatio
,non
enim
omne;quod
fi
per
fe
ex
aliquo
fit
ex
eo,
vt
ex
fubie-
&to,nifi
ly
ex
dicat
caufam.
Et
ideo
refponfio
,
quam
ar-
guens
recitatjbona
e(t,
fecundum
mentem
Sancti
Tho.
ut
patet.
Tunc
cum
illa
refponfioimprobatur.
Dico
ab
primam
improbationem,quód
non
vbicunque
ett
talis
or
do
requiritur
aliquid
commune
fubftractum
proprie
utri
que
illorum;inter
quz
elt
ordo,
nifi
fit
ordo
realis
,
qualis
non
eft
inter
ens,
&
non
ens.
Dicotamen
,
quód
in
pro-
pofito
eft
aliquid
commune
fecundum
imaginationem.
Vnde
Sanctus
Thom.vbi
fupra
artic.*.
fic
dicit.
In
quali-
bet
mutatione
requiritur,quod
fit
idem
aliquid
commu-
ne
vtrique
termino
mutationis,
fi
enim
termini
mutatio-
nis
oppofiti
in
nullo
eodem
conuenirent
,
non
poffet
ibi
notari
tanfitus
ex
uno
in
alterum.
In
nomine
enim
muta-
tionis,&
tranftus
defignatur
aliquid
idem
fe
habere
ali-
ter
nunc,&
prius,
&
etiamipfi
mutationis
termini
non
funt
incontingentes,quod
requiritur
ad
hoc,
ut
fint
muta
tionis
termini,
inquantum
referunt
ad
idem.Nam
duo
op
pofita
fi
ad
diuerfa
referantur;contingit
effe
fimul.Quan-
doqueergo
contingit,
quód
vtrique
mutationis
termino
eft
unum
commune
fubiectum
actu
exiftens,
&
tunc
pro-
prie
elt
motus.
ficut
accidit
in
alteratione
,
&
augmento,
diminutione,
&
loci
mutatione.
Nam
in
omnibus
his
motibus
fübicctum
unum,&
idem
actu
exiftens
de
oppo
fitoin
oppofitum
mutatur.
Quandoque
vero
eftidem
commune
fubiectum
utriquetermino
,
non
quidem
ens
actu,fed
ensin
potentia
tantum,
ficut
accidit
in
generatio
re;&
corruptione
fimpliciter.
Formz
enim
fubftantialis,
&
priuationis
fübiectum
eft
materia
prima
,
que
non
ett
ens
actu.
Vnde
nec
generatio
nec
corruptio
proprie
dicun
tur
motus,fed
mutationes
quedam
.
Quandoque
uero
nó
eft
aliquod
(ubie&tum
commune
nec
actu
,
nec
potentia
exiftens,fed
etl
idem
tempus
continuum
,
in
cuius
prima
parteeft
vnum
oppofitum,&
ia
fecunda
aliud;ut
cum
di-
cimus,hoc
fieri
ex
hoc,ideft
poft
hoc.
Sicut
ex
mane
fit
meridies,fed
hoc
non
proprie
uocatur
mutatio,fed
per
fi-
militudinem,;prout
ipfum
tempus
imaginamur
quafi
fu-
biectum
eorum,
quein
tempore
aguntur.
.
In
creatio-
neautem
non
eft
aliquid
commune
aliquo
predictorum
modorum,
neque
enim
eft
commune
fubiectum
actu
exi
ftens,neque
potentia,tempus
etiam
non
eft
idem,fi
loqua
mur
decreatione
vniuerfi
,
nam
ante
mundum
tempus
nonerat.
Inuenitur
tamen
aliquod
fübiectum
effe
fecun
dum
imaginationem
tantum
,
prout
imaginamur
unum
tempus
commune
dum
mundus
non
erat
,
&
poftquam
mundus
in
effe
productus
eft,ficut
enim
extra
vniuerfum
non
eftaliqua
realis
magnitudo,
poífümus
tamen
eam
imaginari,ita
etiam
ante
principium
mundi
non
fuit
ali-
quod
tempus,
quamuis
fit
pósfibile
ipfum
imaginari,
&
quantum
ad.hoc
creatio
fecundum
ueritatem
proprie
lo
quendo
non
habetrationem
mutationis,
fecundum
ima-
inationem
quandam
non
proprie
,
fed
fimilitudinarie
.
ü
c
ille,
!
atet
igitur.
quod.non
femper
ubi
ex
hoc
fit
hoc,&
ly
€x
dicit
ordinem
,
oportet
ponere
aliquam
rem
fubítra-
tam
illi
,
quod
tollitur
,
&
illi
quod
ponitur,
vel
vt
verius
loquamur
fubftratam
vtrique
oppofitorum,quia
in
crea-
Ouett.:
II.
41
tione
nihil
tollitur,
fed
fufficit
continuitas
temporis
ve-
ri,
dut
imaginarii,in
cuius
vna
parte
fit
uaum
oppofito-
rum;&
iu
alia
fit
reliquum.
Ad
confirmationem
ibidem
factam
patet
per
idem
,
quia
mane,&
meridies
non
fuccedunt
fibi
nifi
modo
pre
dicto.
Ad
aliam
impugnationem
dico
primo,
quod
ibi
non
eft
proprietranfitus,nec
terminus,fed
fuccesto
ima-
ginaria,
Et
ideo
non
requiritur
ibi
fubie&um
aliquod,
in
quo
fibi
ficcedant
nihilitas,&
entitas.
Dico
fecundo,quód
poneotes
diftinctionem
inter
eC
fentiam
,
&
elfe
actualis
exiftentic
,
dicerent
quodlapis
prius
fuit
nihil
&
poftea
fuit
ens
,
1deft
a&tuale
exiftens
.
Et
cum
dicitur,quod
realitaslapidis
nuaquam
fuit
fub
nihilo
&c.
Dico,
quod
fi
realitaté
lapidis
vocet
effentiam
lapidis,&
eius
quidditatem,tunc
conceditur,
quod
reali-
tas
lapidis
fuit
fub
nihilo
exiftentiz
,
vere
vel
imaginarie.
Siautem
realitas
fumatur
pro
exiftentia
actualiconcedi-
tur,quod
illa
exiftentia,
vel
effe
actualis
exiftentig
nun-
quam
fuit
fub
nihilo
fibi
oppofito,
fcilicet
nihilitate
exi-
Ítentiz.
Et
cum
dicitur,
quod
vnum
oppofitum
non
eft
fub
alio.
Dico,quod
verum
eft,
fed
non
ad
propofitum
,
quia
nihilitas
effentiz
opponitur
folum
effent
lapidis
,
non
autem
nihilitas
exiftentic.quia
effentia
lapidis
abít:a
hit
ab
exiflentia,&
a
non
exiftentia,velab
effej&
a
non
ef-
fe,)necunum
plus
ei
opponitur
quam
aliud:
Ad
aliam
improbationem
dicitur,
quod
cum.
mundus
fiebat
ex
nihilo,
ibi
non
erat
proprie
tranfitus,nec
termi-
nus
à
quo
nifi
imaginatione
modo
pradicto,
nec
erat
ibi
ordo
realis
nec
prioritas,aut
pofterioritas
realis
.
Scienda
tamen
quod
moderni,
puta
Gregor.&
Adam
citius
expe-
diunt
fe
de
primo
argumen:o
Aureoli.
Gregorius
fi
qui-
dem
ad
iftud
dicit
quadrupliciter.Primo
dicit,quod
cum
dicimus
aliquid
fieri
ex
nihilo,ly
ex
eft
nota
materiz
,
fed
hoc
poteft
dupliciterintelligi."
Vno
modo
quód
fit
nota
materiz
conftitutiuz
,
ficquod
per
illam
enunciationem
detur
intelligi,quod
ex
nihilo
id
eft
ex
eo
,
quod
eft
peni-
tus
nihiljquafi
ex
materia
fiat
aliquid
,
ac
fiipfum
nihil
fit
aliquid
exiftens,ex
quo
posfit
aliquid
fieri,ficut
dicimus,
quod
ex
farina
fit
panis,&
in
ifto
fenfu
propofitio
eft
fal-
fa.
Alio
modo;ut
fit
nota
materiz,fed
negatiue,vt
fcilicet
negetur
omnis
materia,ita
quod
cum
dicimus
factum
ex
nihilo
effe
aliquid;intelligamus,quod
aliquid
factum
eft,
fed
non
eft
unde
fit
factum.Patet
autem;quod
lecundum
hunc
fenfum
ratio
in
nullo
procedit;nec
confirmatio;fed
'
tantum
contra
primum
fenfum,quem
non
damus.
Secundo
dicit,quod
hic
terminus
nihil
poteltin
enun-
tiationibus
dapliciter
teneri,
fcilicet
fincathegorematice,
&
cathegorematice.
Primo
modo
xquiualet
in
fignifi-
cando
huic
complexo,nullum
ens.
Secundo
modo
huic
complexo.non
ens,
aut
huic
quod
non
eft.
Et
fecundum
hanc
diuerfam
acceptionem
eius
multum
diuerfantur
Greg
de
Ari.
dif
1q
2
ar.
1.
ad
tertium.
multe
propofitiones
in
veritate,&
falfitate,&
aliis
condi-
tionibusearundem.Nam
fi
dicatur,
nihil
poteft
corrum-
pere
Deun,&
ly.
nihil
ftetprimo
modo.idém
valet,quod
hzcpropofitio.
nullum
ens
poteft
corrumpere
Deum
,
&
fic
erit
propofitio
uninerfalis
negatiua,&
vera.
Si
uero
te-
neatur
fecundo
modo;
tunc
equiualet
huic
non
ens
,
feu
illud,quod
eft;ypoteft
corrumpere
Deum,&
fic
eft
indefini
ta
affirmatiua
falfa.
Confimiliter
diftinguendum
eft
de
ifta;nihil
poteft
fatiare
auarum;nihil
docuit
me
volare;
&
fimilibus.
Tertio
dicit,quod
cum
dicunt
philofophi
,
nihil
fit
ex
nihilo,fecundum
ipfosly
nihil
non
poteft
teneri
in
fubie-
cto,&
praedicato
cathegorematice,
tunc
enim
effet
fenfus
quód
non
ens
fit
ex
non
ente,quod
utique
fecundum
illos
falfum
eít.V
oluntigitur,quod
teneàtur
in
fubiecto
finca--
thegorematice
:
in
predicato
autem
poteft
teneri
cathe-
gorematice
,
&
tunc
eft
fenfus.
nullum
ens
fit
ex
non
en-
te.
Poteft
etiam
teneri
fincathegorematice
,
&
tunc
eft
-
fenfus,nullum
ens
fit
ex
nullo
ente.
&
utroque
modo
fe-
cundum
ipfos
eft
propofitio
uera
.
Secundum
nos
au-
tem
in
fecundo
fenfu
eft
falfa,&
eius
oppofita
eft
uera;fci
licet
aliquod
ens
fitex
nullo
ente,
ita
quod
zquiualeat
huic
copulatiuz;aliquod
ens
fit,&
ipfim
ex
nullo
ente
fit
feu
non
fit
ex
aliquo
ente.
'
rd
(
Quarto
4
did
i
I
1
1
|
a
2.
i
H
4.2
Lib
AL
Quarto
dicit,
quod
ifto
modo
concedendo,
quód
ali-
quid
fit
ex
nihilo
quzrentibus,
an
fit
ex
nihilo
per
fe,
vel
per
accidens,
dici
debet,quod
quazf(tio
eft
impertinens,eo
quód
proceditac
fily
nihilo
teneretur
cathegorematice
,
&
eflet
propofitio
mere
aflirmatiua.
Non
autem
eft
ficzim
mo
eft
copulatiua
pro
una
parte
negatiua,&
fi
non
forma
liter
tamen
equiualenter
.
Affirmatur
namque
,
quod
ali-
quid
eft
fa&tum,&
negatur
effe
ex
aliquo
per
fe,vel
per
ac-
cidens.
Poffet
tamen
concedi
fic
quxrenti,
quod
aliquid
ft
ex
nihilo
per
fe,
€
per
accidens,
ideft
ex
nullo
ente
nec
per
fenec
peraccidens.H
c
Grego.&
valdebene.
Adam
autem
in
prima
quzftione
quarti
breuius
dicit
,
quod
fci-
licetomnia
argumenta
ifta
procedunt
ex
falfa
imaginatio
ne.
imaginantur
enim
quod
nihilitas
effet
aliquid
,'auod
deberet
tolli
,
&
non
fic
eft
.
fed
illud
quod
modo
eft
ali-
quid
prius
non
fuit
aliquid,&
immo
eft
aliquid,
nó
quod
aliquid
fit
fubftratum
aliquitati,&
nihilitati.
Quicquid
au
tem
addit
de
repugnantia
ex
terminis
per
fe
fecundo
mo-
do
totum
eft
materiale
diétum,&
totum
procedit
ex
falfo
intelle&u
propofitionis
uere
per
fe
fecundo
modo
.
Deus
enim
detota
fua
omnipotentia
non
poffet
falfificare
pro-
pofitionem
ueram
per
fe.
Hzc
ille.
Ad
fecundum
principale
dicendum,
quod
utraque
re-
fponfio
ibidem
data
bona
eft,
nec
vlla
earum
fufficieater
improbatur.
Nó
quidem
prima,quia
non
eft
verum,quod
in
prima
eius
improbatione
affumitur
,
fcilicet
quod
qua-
lemcunque
ordinem
dicat
ly
ex
femper
ifte
zquipolleant,
hoc
fit
hoc;ex
hoc
fit
hoc,
nam
nullus
diceret
,
quod
mar-
ttus
fiat
aprilis.conceditur
tamen
quod
ex
martio
fiat
apri
lis.
Vnde
Commentator
s.
Metaphy(i.commento
29.fa-
cit
magnam
differétiam
inter
illum
modum
,
quo
aliquid
tráfmutatur
in
aliud,&
illum
modum;quo
aliquid
fit
poft
aliud.
Infignum,quod
fecundus
non
infert
primum;nec
fequitur
ex
hoc
fit
hoc.igitur
hoc
fit
hoc.
ve!
tranfmuta-
tur
in
hoc.
undeibidem
fic
ait.Omnes
intentiones,que
fi-
gnantur
per
hanc
przpofitionem
ex:
includunturin
duo-
bus
modis.
quorum
unus
eft
in
quolibet
duorum
,
quorü
alterum
tranfinutatur
in
alterum.
tranfmutatum
enim
di
citur
effe
ex
eo
de
quo
tranfmutatur.Materia
igitur
tranf-
mutatur
ad
materiam,&
totum
tranfmutatur
ad
partes
a-
pud
fuam
corruptionem,&
generationem
partium,&
par
tes
tranfmutantur
ad
totum
apud
generationem
totius.
Secundus
autem
fenfus
füccesfiue
dicitur,res
autem,
quz
fequuntur
fe
ad
inuicem
,
dicuntur
ex
fe
inuicem.
fed
ifta
przpofitio
ex
fignificat
in
hoc
loco
idem,
quod
poft.
Hac
ille.
Patet
igitur
quód
ad
hoc
quod
aliquid
dicatur
effe
ex
aliquo;fufhcitquod
fequatur
illud,&
non
oportet,
quod
alterum
fiatproprie
loquendo
reliquum,ut
arguens
uult.
Si
autem
refpondens
inftet,dico
quód
ficut
ipfe
concedit
iftam,martius
fit
aprilis:
dies
fit
nox
,
ita
concedam
fibi
iftam,
nihil
fit
aliquid
ideft
poft
nihil.
Sed
ex
ifta
nihil
po-
teft
inferre
contra
nos,quia
impropria
et?,ficut
fua,dies
fit
nox,
&
omnia,
que
arguit
contra
nos
arguemus
contra
eum.
Confirmatio
fimiliter
,
quam
arguens
facit
,
nulla
eft,quia
non
arguit
deprimo
modo
acceptionis
huius
,
quod
dico
ex
aliquo.
Caufa
fimiliter
,
quam
asfignat
il-
Ins
zquipollentiz
non
valet
,
quia
falfum
eft
,
quod
ly
ex
femper
importet
habitudinem
termini
mutationis
ad
a-
lium
terminum,licet
importet
habitudinem
realem,vel
ra
tionisprioris
ad
pofterius.
Illaautem
habitudo
non
re-
quirit
fubiectum
commune,fed
commune
tempus
reale,
vel
imaginatum.
Verumtamen
addo
przdictisquod
con-
ceífa
in
propofito
equipollentia
predictorum
,
fcilicet
ex
nihilo
fit
lapis:
&
nihil
fit
lapis,ifta
propofitio,
nihil
fit
ali
quid;vel
huiufmodi,;poteft
vno.modo
concedi,non
quod
nihilitas
vertatur
in
aliquitatem
fibi
oppofitam
,
fed
quia
effentia
lapidis,qua
prius
erat
nihil
in
genere
exiftentium
poftea
ett
aliquid
in
genere
illo.
Secunda
fimiliter
refpon
fio
maleimpugnatur.
Vnde
ad
primam
eius
impugnatio-
nem
dico,quod
cum
dicitur,quod
creatura
eft
ex
nihilo
,
nihil
poteft
negarefolam
przpofitionem
,
vt
füperius
di-
Gum
eft
in
fimili
de
ifta;bic
triftatur
de
nihilo;
nec
tamen
illo
modo
concediturquod
filius
Dei
fit
de
nihilo,vel
pro
ductus
de
nihilo,
quia
negatio
non
folum
negat
ly
ex
ut
dicit
habitudinem
materiz
,immo
ut
dicit
habitudinem
Sententiarum
habentis
qualemcunatte
conditionem
materiz,
Licet
ati.
tem
filius
Dei
non
fit
ex
aliqua
materia,tamen
ell
produ-
Cus
ex
fubítantia
patris,qua
habet
aliquam
de
conditio-
nibus
materiz.ícilicet,quia
non
folum
eft
ín
filio
genito,
fed
in
alia
perfona,fcilicecin
patre.
Creaztura
autem
non
fuit
creata
ex
aliqua
materia,nec
ex
aliquo
habente
condi
tionem
materiz,fcilicet
quod
preeffetin
aliquo
,
quia
ni-
hil
quod
fit
in
creatura
formaliter
,
precesfit
eius
produ-
Cionem,nec
fuit
in
aliquo
alio.
Illud
autem
quod
additur
in
argumento
de
Aníelmo
facit
pro
nobis
in
parte,quia
ipfe
dicit,
quod
ficut
idem
he
mo
prius
eft
pauper,poftea
fit
diues;ita
creatura
prius
ni-
hil
exiftens,ft
actu
exiftens,
quod
eft
conforme
aliquibus
fupradictis.Cum
autem
dicit
arguens,quod
Aafelmus
pe
nit
aliquem
ordinem
&c.
Conceffum
e(t
prius
,
quod
iila
przpofitio
ex
poteft
includere
negationem
,
&
includi
ab
ea.
Primo
modo
fignatur
ordo
ad
nihil.Secundo
modo
í
gnatur
nihilitas
ordini
.
Vndeutroque
modo
concedi
po
teít
illa
propofitio.creatura
ex
nihilo
facta
elt,
&
in
fenfit
quo
fignatur
ordo
ad
nihil
di&um
eft
prius,quod
non
fe
quitur,ex
hoc.igitur
hoc
fit
hoc,
nifi
confequens
impro-
prie
intelligatur.Et
dato
quod
fequeretur,nondum
argu
mentum
fufhcienter
improbat
iftam,nihil
fit
aliquid
tm
mo
Anfelmus
eam
uidetar
concedere,ut
patet
ex
ailega-
tis
per
arguentem.
Ad
tertium
principale
negatur
antecedens.
Nec
proba-
tio
valet,non
enim
contradictionem
implicat
id,quod
eft
reduci
in
nihilum.Et
cum
dicitur
,
quodin
nullo
genere
oppofittionis
&c.
Dico
quod
ens
fümptum
ab
effe
exittca
M
tit
opponitur
contradictorie
nihilo
exiftentiz,
Sens
fum
poi
ptum
ab
effe
effentiz
opponitur
nihilo
effentiz.
Dico
igi-
fisu
tur
quod
effentia,quz
eft
ens
fecundo
modo
poteft
redu-
ci
in
nihil
fibi
non
oppofitum,licet
ens
exiflentiz
non
pof
Efi
fit
reduci
in
nihil
exiftentiz,nifi
per
accidens
ratione
fub.
ett
alias
ens
(d
ftrati,tcilicet
effentix,
quz
fiue
habeat
actum
etfendi
,
uel
5,
exiftendi
fiue
non
:
femper
tamen
remanet
ens,prout
ens
&
si
-
fumitur
ab
effe
effentic,&
fignificat
effentiam
reponibilg-nonís
in
przdicamento.V
nde
fublato
actu
effendi,e(fentia,
qua
prius
fuerat
ens,uel
aliquid
primo
modo
fit
nihil
illo
mo»
do,licet
remaneat
ens
áliquo
modo,
fcilicet
in
effe
intelli«
gibili;
uel
ens
in
potentia
,
non
quidem
proprie
pasfiua;
fed
in
poteutia
actua
Dei.
,
Ad
quartum
dicitur,quod
cum
lapis
fit
totaliter
de
niz
hilo,uel
cum
mundus
creatus
fuit
de
nihilo,
uirtureillius
productionis
factum
eft
illud,quod
omnino
nihil
erat
por
prius
in
effe
exiftentium
extra
Deum.
Nec
tamen
fequitur
quod
nihil
abfra&iue
dictum
fit
conuerfum
in
ens,fed
be
ne
fequitur
quod
res
quz
prius
nihil
erat
in
actu
modo
eft
aliquid
adtu.Et
ad
huius
improbationem
dicitur,quod
di
centes
lapidem,qui
prius
erat
purum
nihil
&c.intelligunt
quod
lapis
erat
omnino
nihil
in
genere
exiftentium
,
nec
erat
ibi
aliquid
ultra
tale
nihilexiftens
in
actu;
&
de
quo
poffet
dici,hoc
eft
a&u.Erat
autem
ultra
nihilitatem,
quz
eft
carentia
actualis
exiftéti,
effentia
in
effe
effentiz,
qua
abfolute
confiderata
vt
natura,
vel
quidditas;eft
fubftrahi
bilis
nihileitate
exiftentis,&
aliquidditati
exiftentiz
,
hoc.
elt
ipfi
effe,
uel
non
effe
actualis
exiftentiz
,
&
ipfa
fecun«
dum
fe
femper
eft
aliquid
in
genereeffentiarum,&
in.
effe
intelligibili&
in
potentia
actiua
creatoris,licet
non
in
ef-
fe
reali
actuali,ut
declarant
Henricus
;
&
Godofredus,
&
Bernardus
degannaco,
Et
fic
non
fequitur,
quod
vnum
oppofitum
abftra&te
(umptum
fit
conuerfumin
aliud,
pu
ta
nihilitas
in
aliquitatem,
vel
non
effein
effe
fibi
oppotis
tum;fed
effentia
quz
prius
nó
habebat
effe
actu,
modo
ha
bet
effe
acti.
Et
cum
dicitur,
quod
tunc
lapis
non
eft
fae
ctus
ex
puro
nihilo.Dico
quod
non
eft
factusex
puro
nt-
hilo
in
genereentium
veleffentiarum
,
fed
ex
puro
nihilo
in
genere
exiftentium
actu
,
vel
in
potentia
pasfiua
extra
Deum,nam
antequam
mundus
effet
,
vel
crearetur
mun-
dus,erat
mundus,
&
erat
id
quod
nunc
eftnon
in
actua-
li
exiftentia,
nec
in
potentia
actiua
,
uel
pasfiua
creaturz
;
fed
in
potentia
actiua
Dei,&
in
effeintelligibili,&
fecun-
dum
fuam
abfolutam
confiderationem,
vrl
Item
in
potentia
logicali,quz
eft
non
repugnantia
ter^
-
füinorum;
non
enim
repugnabat
rofz
eflc
ES
s
um
eue
—
Tu
————
Quolib.s.er,
tic,
T.
l5
LE
LI
x
eei
functo
I.
elfe
corpus,effe
florem
.
Et
ideo
cóceditur,g
rofaab
«ter-
no
erat
fubftantia,corpus;flos,non
actu,
fed
in
potentia
in
Deo.Non
fic
erat
omnino
nihil
chimera,cui
repugnat
ef-
fe
actu,
ficut
enim
dicit
Augu.prima
homelia
fuper
Io2u-
nem
dans
exemplum
de
hoc.Faber
facit
archam.pririo
in
arte
habet
archam,fi
enim
in
arte
non
haberet
archam
vn-
deillam
fabricando
proferret
?
fed
archa
fic
eft
in
arte
,
vt
non
fit
ipfa
archa
,
quz
videtur
oculis
,
in
arte
inuifibiliter
eít,in
opere
vifibiliter
exit,
ecce
facta
eft
in
opere,
nüquam
deftitit
effe
in
arte
.
Et
illa
in
opere
facta
eft,
8&
illa
manet;
quz
in
arte
eft,
nam
poteft
illa
archa
putrefcere
,
&
iterum
ex
illaque
in
arte
eft,
potelt
alia
fabricari.
Attendite
ergo
archam
in
arte,&
accham
in
opete.Archa
in
opere
non
eft
vita,
archa
in
arte
eft
vita,qa
viuit
anima
artificis,
vbi
(unt
omnia
ifta
antequam
proferantur.
Sic
ergo
fratres
charif-
fimiquia
(apientia
Dei,
per
quam
fa&ta
funt
omnia,
(ecun-
dum
artem
cótinet
omnia,
antequam
fabricet
omniaque
hic
fiunt
per
ipfam
artem;nó
continuo
vita
funt,
fed
quic-
quid
factum
eft,vita
eft
in
illo.
Terram
vides,e(t
in
arteter-
ra,coclum
vides,eft
in
arte
coclum,Solem
&
Lunam
vides;
funt
iita
in
arte
,
fed
foris
corpora
funt,
in
artevita
funt:
Hac
ille.
Ex
quo
patet,quód
fecundum
illum
modum
lo-
quendi
Auguft.idea
terrz
dicitur
terra
inuifibilis
&
intelli-
gibilis,&
fic
de
ide:s
ceterorum,
Cui
concordat
S.
Thom.
contra
Gentiles.
libro
4.cap.11.vbi
dicit,
q
intellé&um
in
intelligente
e(t
intentio
intellecta
&
verbum
.
Eft
igitur
in
Deo
intelligente
feipfum
verbum
Dei
,
quod
eft
Deus
in-
telle&us
,
ficut
verbum
lapidis
in
intellect
eft
lapis
intel-
lectus
.
Ibidem
etiam
dicit,
q
licet
hac
fit
falfa,
homo
eft
verbum,
tamen
hzc
potefi
eífe
vera
,
homo
intellectus
eft
verbum
.
Ex
quo
patet;,quód
ominis
effentia
antequá
crec-
tur
habet
effe
effeatie
intellieibilis
in
Deo,&
ideo
antequá
mundus
fieret,
erat
in
Deo
lapis
intelle&us,
&
effentia
ro-
fz
intellecta
,
&
fic
de
ceteris
,
effentia
enim
vel
quidditas
non
eít
aliud
quàm
illud,
quod
importat
ratio
alicuius;
&
quia
ratio
cüiislibetrei
eft
zternaia
Deo
;
ideo
qualibet
e(lentia
eternaliter
eft
effentia
vel
quidditas
,
effe
enim
et^
fentiam
vel
quidditatém
non
eft
aliud
quàm
habere
ratio-
nem
veram,
non
fictitiam
in
intelle&u
alicuius
vere
intel-
ligentis.
Item
S.Thom.in
illo
quolibet,
quo
quzrit
an
fe-
narius
numerus;
quo
creaturz
omnes
dicuntur
effe
perfe-
&c
fic
creator
vel
creatura
&c.
fic
ait.
Triplex
eft
confide:
ratio
alicuius
nature.
Vna
eft
prout
confideratur
fecund
effe,quod
habet
in
(ingularibus,ficut
natura
lapidisin
hoc
velin
illo
lapide.
Alia
veró
eft
confideratio
alicuius
natus
rz
fecundü
fuü
effe
intelligibile,ficut
natura
lapidis
prout
eít
in
intelleQu.
Tertia
veró
eít
confideratio
nature
abfo-
lute;proutab(trahit
ab
vtroqueeffe,fecundum
quam
con-
fiderationem
cófideratur
natura
lapidis
,
vel
cujuslibet
al-
terius
quantum
ad
ea
tantum,que
per
fe
competunt
illi
nd
tura.Harum
quidem
confiderationum
dug
femper
vnifor
miter
eundem
ordiné
fecuát
.
Prior.n.eft
confideratio
ali-
uius
naturz
abfolute
quàm
confideratio
eius
fecundum
effe,
quod
habet
in
ffmgularibus,
fed
tertia
confideratio
na
rurz,quz
eft
$m
effejquod
habet
in
intellectu,
non
femper
habet
eundem
ordinem
ad
alias
cófiderationes
.
Confide-
ratio.n.naturz
£m
effe,
quod
habet
in
intellectu
,
qui
acci-
pit
à
rebus
,
fequitur
vtranque
aliarum
confiderationum
,
Hoc.n.ordine
ícibile
precedit
fcientia,&
fenfibile
fenfum,
ficut
mouens
motuni,
&
caufa
caufatum.Sed
confideratio
nature
£m
effequod
habet
in
intelle&u
caufanteré,;prace
dit
alias
duas
confiderationes.
Cum.n.intellectus
artificis
adinuenit
aliquam
formam
artificiati,
ipfa
natura
feu
for-
ma
artificiati
infe
confiderata
eft
pofterior
intellectu
arti-
ficis,&
per
confequens
etiam
atcha
fenfibilis,que
talé
for-
mam
vel
fpeciem
habet.Sicut
a(itfe
habet
intellectus
arti-
ficis
ad
artificiata
,
ita
fe
habet
intelle&us
diuinus
ad
om-
nes
creaturas.
Vnde
vniufcuiufque
nature
prima
confide-
ratio
eit
£m.g
eft
in
intellectu
diuino.Secunda
veroó
conft-
deratio
eft
ipfius
naturz
abfolute
.
Tertia
veró
£m
qp
eft
in
rebus
ipfis,vel
in
mente
angelica,
Quarta
£m
effequod
ha
etin
intellectu
humano.
Et
ideo
Dionyfius
r
r,cap.de
di-
inis
nominibus
hutc
ordinem
afsignat;quia
primo
inter
"omnia
eít
ipfe
fubftantificatarum
rerum
Deus,poftea
veró
ipfa
dona
Dei;que
creaturis
exhibet
vniuerfaliter;&
parti-
Qüiüidll.
a4
&ulariter
confiderata,vt
per
fe
pulchritudinem.per
fe
vitá,
quam
dicit
effe
donum
ex
Deo
proueniens.i.ipfam
natura
vite,
deindeipía
particularia
vniuerfaliter.,
&
particulari-
ter
confiderata
,
qua
funt
res,
in
quibüs
natura
habeteffe.
In
his
igitur
femper
idjquod
eít
prius
ett
pofterioris
ratio,
&
remota
pofteriori
remanet
prius,non
autem
ecótra
.
Et
inde
eft
g
hoc
,
quod
alicui
nature
competit
£m
abfoluta
confiderationem
,
eft
ratio
quare
cópetit
naturz
alicui
£m
effe,
quod
habet
in
fingularibus,&
non
econtraideo.n.for-
tes
eft
rationalis,quia
homo
eft
racionalis.&
non
econtra.
Vnde
dato
q
Sortes
&
Plato
non
etlent,adhuc
naturz
hu
manz
rationalitas
competeret.Similiter
etia
intellectus
di
uinus
eft
ratio
naturz
abfolute
confiderate,
vel
in
fingula-
,
ribus
,
&
ipfa
natura
abfolute
confiderata
vel
in
finguiari-
ribus
eft
ratio
intellectus
humani,
&
quodavodo
mefura
ipfius
.
Poffunt
ergo
verba
Aug
intelligi
de
fenario
dupli-
citer.
Vno
modo,vt
per
fenariü
intelligatur
ipfa
natura
fe-
narij
abfolute,cui
primo,
&
per
fe
competit
perfectio,que
quidem
eft
ratio
perfectionis
eorum,
que
fenarium
partici
pant.
Vnderemotis
omnibus
,
quz
nümero
fenario
perfi-
ciuntur,adhuc
perfectio
nature
fenarij
competeret,&
hoc
inodo
fenarius
nominat
naturam
creatam.
Alio
modo
pot
intelligi
fenarius
£m
effe,quod
haber
inintellectu
diuino,
&
fic
eius
perfectio
eft
ratio
perfectionis
in
creaturis
inuen
tz,
quz
£m
fenarium
funt
condite,
quibus
etiam
remotis
in
predi&to
fenario
perfectio
remaneret
.
Sic
autem
fena-
rius
non
erit
creatura
,
fedratio
creaturz
in
creatore,
qua
eftidea
fenarij,&
eft
idem
£m
ré,quod
diuina
effentia
can-
tum
ratione
ditferens.
Hacille.
Ecftatim
ad
primum
fic
dicit.
Remotis
omnibus
creaturis,quz
funt
perfecte
in
fe.
nario
dierum;
nó
dicitur
gp
perfectio
remaneret
in
fenario
numero
,
quia
fenarius
aliquod
effe
habeat
in
rerü
natura,
nulla
creatura
exiftente,fed
quia
remoto
omni
effe
creatu-
reremanetabfoluta
cófideratio
nature
fenarij
proutab-
fcrahit
à
quolibet
effe,
&
fic
attribueretur
fibi
perfectio
,
fi-
cut
remotis
oibus
fingularibus
hoibus,adhucremanet
ra-
tionabilitas
attribuibilis
nature
humanz.Hzc
ibidem.
Et
ad
tertium
fic
dicit.
Non
eft
intentio
Aug.dicere,g
fi
coe-
Cuitibet
nata
lum
&
terra
tranfeant,
&
cetere
creaturz,
iy
fenarius
ma-
rz
fecundum
neát
£m
aliquod
effe
creatum
;
led
quia
fi
omnes
creaturz
E
,&
cda
deficiát
ab
effe;
remanebit
adhuc
natura
fenarij;prout
ab-
Love
cd
ftrahità
quolibet
effe
hmoi,quod
eius
perfectioni
cópetit,
petit
o&
prz-
ficut
&
natura
humana
remanebit
talis,g«ei
competet
ra-
dicatà
de
ea
tionabilitas.Hac
ille.
Ex
quibus
patet,cp
ante
creationem
Per
fe
ctim
miindi
quzlibet
quidditas
que
poft
creata
fuit,habebat
ef-
p&
manei
fe-
Íe
in
intellectu
diuino
per
fuam
ideam,&
cp
cuilibet
tali
na
candum
$an.
turz
fecundum
fuam
abfolatam
confiderationem
compe-
^ue
expreí-
tebat
omne
przdicatum,quod
per
fe
confequitureà.
Talis
^'
ergo
natura
antequam
habeat
effe
in
rerü
natura
per
pro-
dactionem
vel
creationem;eft
oino
nihil,
prout
nihil
op-
ponirur
enti,quod
dicit
actum
exiftendi
extra
caufam
fua,
£ed
non
erat
nihil,
prout
opponitur
enti,
quod
dicit
quid-
ditatem
vel
naturamiin
fe,
vel
dicit
actum
effendi
in
intel-
lectu
diuino,
vel
in
potentia
productiua
Dei.
Etfic
patet
qiio
lapis
factus
eft
denihilo;&
qiio
nó
fequitur,
cp
nihili-
tasfit
conuerfa
in
entitatem
,
fed
folum
g»
quidditas
,
que
non
habebat
effe
extra
caufam
fuam;vel
extra
diuinum
in-
zelle&tum,poftea
habuit
effe
actu
extra
Deü..
Irem
Domi-
nus
Albertus
in
logica
fua
veteri,
tractatu
de
poft
predica-
mentis.c.9.fic
dicit.
Res
de
quibus
eft
affirmatio,
&
nega-
tio
dupliciter
funt.f£.in
effe;
X
inipía
rerum
ordinabilica-
1e;&
hoceft
manifeftum
per
Auicen.&
Algazelem,
AI-
pharabium
dicentes,ficut
&
verum
eft,
q
quado
przdica-
tum
cócipitur
in
ratione
fubiecti,
talis
propofitio
vera
elt,
fiue
re
exiftente,fiue
non
exiftente.
Siue.n.homo
fit
&
ani-
t4
s
cusa
g,
mal,fiue
nó
fit
homo
&
animal,hxc
femper
eft
veraphomo
pra
Veretes
eft
aial,
&
hxc,
animal
eft
aíatum
fenfibile,
&
viuü
eft
füb-
Albertum
&
Atantia,X
ideo
fequit,homo
eft
aial&
aial
eft
vinü,X
viuü
v
be
eft
fubítatia:ergo
homo
eft
fubfrátia.
Sed
fi
vlterius
inferar
pt
fubftátia
eft
ens:
igit
homo
eft
ens,dicunt
g
non
fzquitur,
quia
ens
veleffe
accidit
homini
€
aiali&
non
per
fe
clau-
ditur
iniutelle&u
eorü.
Cum.n.drjhomo
eft
animal
fufii-
*eit'ad
veritaté
propofitionis
fübítantialjs
ordinatio
pdica-
ti
ad
fubiectü.Cum
aüt
addi£;aial
elt
ens,&
ens
non
elt
de
xatione
animalis,
vel
homiuis,
nó
erit
ibi
ordo
fubftantia-
Capreolus
2.
Sent.
D
livnius
LI
B
Hub
|
i
1
Hn
kl
LER
QUEE
un
ri
HEERNDAEITE
In
Í
SEE
UA
use
S
INI
HOD
41
»iH
il
WB
'H
m
S
ERU
"AU
M
1
"OH
ji
COLE
|
ii
RA
WES
uw
EI
jn
ERAN
TM
!
in
HEART
H
Jj
"RE
)
hi
Ji
ant
[
!
|
3
pt
.
remanere,
"om
uiid
Iis
vnius
ad
alterum,
&
ideo
íi
animal
eft
ens,
vel
homo
eft
cns,
oportet
q»
fit
ens
actu,
&
hoc
eft
contra
hypothefim,
-pofuimus.n.g
non
fit
homo.
Ordirabilitas
autem
rerum
in
przdicacum
&
fübiectum
eaqua!iter
conuenit
rebus
exi-
ftentibus,&
non
exiftentibus,
dum
non
fintincompofsibi
les
ad
exiftendum,
&
ideo
ante
mundum,
hec
propofitio:
mundus
eft
mundus,
fuitin
ipfa
rerü
ordinabilitate
vera,
&
fimiliter
hec,homo
eft
animal.Et
fi
queratur
in
quo
fuit
ila
rerum
ordinabilitas,quando
n6
erant
res?
Dicendum
eft,
fuic
in
ipfis
rerü
rationibus.
Si
aüt
de
illis
rationibus
vlterius
quzratur.
Dicendü
eft,g
fuerunt
in
fapiétia
crean
tis.&
caufantis
&
ordinantis.Si
aüt
vIterius
inferatur,g
in
fapientia
primi
intellectus
fuerunt
vt
vnum;
&
non
vt
or-
dinatum
vnum
ad
alteri
.
Dicendum
gres
in
fapiétia
pri-
mz
caufz
dupliciter
confiderantur.
f.vt
res
confiderate
&
producende,vel
vt
intellectus
quo
intelliguntur.Et
primo
quidem
modo
pofsibiles
funt
ad.
pluralitatem
&
ordiné
,
non
quidem
in
actu
ordinant,
fed
ad
ordinem
qui
eft
in
ordinabilibus
Et
hoc
modo
pofiibile
eft
veritatem
effe
de
ipfis,&
enüciabiles
funt
ad
veritatem
,
quamuis
nunquam
fiat
enuaciatio.Et
enunciabile
ad
rem
reductum,&
fimili-
ter
propofitio
poffunt
effe
ab
eterno,
&
tá
vnum
folum
eft
actu
ab
eterno.
Et
fi
queritur
vtrum
talefit
creatü
velin-
.
creatum?
Dicendum
g
eft
creabile,&
non
creatum
fecun
dum
rerum
ordiné.Et
quamuis
hoc
fit
in
creatore,tamen
ratione
differt
à
creatore,quia
creator
nó
eft
creabilis,nec
€reatus*.
Si
autem
quz
funt
in
intelle&u
creantis
accipian
tur
vt
intelle&us,cü
creator
non
intelligat
nifi
feipfo,tuuc
verum
eft
g
res
in
creatore
funt
per
modum
creatoris
,
&
funt
vnü,nec
multa,nec
ordinata,nec
inordinata,
fed
funt
.
idem
quod
ipfe.
Et
hzc
eft
Auic.doctrina
que
concordat
cum
Porphyrio,
qui
dicit,g
nulla
fpece
animalis
exiftente
poteft
intelligi
fubftantia
animata
fenfibilis
.
Et
conftat
g
nonloquitur
de
intelle&tu
intelligentis,quia
fic
nihil
dice-
retquia
fi
nulla
eft
fpecies
animalis,nullus
homo
erit
inrel
ligens,
fed
loquitur
de
intellectu
intelligibili
,
quia
fecun-
dum
naturz
ordiné
nulla
fpecie
animalis
exittente,adhuc
quantum
in
fe
eftjintelle&ualiter
manet
fübftantia
anima-
ta
fenfibilis.Hecibi
in
forma.Item
idem
in
commento
fu-
per
Porphyriumin
tractatu
de
communibus
differentijs
,
&
connententijs.s.vniueríalium
c.8.quod
eft
de
cóibus,&
proprijs
differentiz
fpeciei
fic
dicit.
Habitudo
iftajquz
eft
particularis
ad
vniuerfale
effentiale;perpetua
eft
fiue
fit
to
tum
effe
vt
fpecies
,
fiue
fit
pars
effeatiz
vt
differentia,
&
ideo
dicunt
Auicen.&
Algazel,g
femper
hzc
eft
vera,Sor
.
tes
eft
homo,&
homo
eft
animal,
&
animal
eft
fübftan
tia,
&
omnisilla
propofitio,
in
qua
przdicatum
eft
de
ratione
fubiecti;&
clauditur
in
intellectu
eius.Si
quis
autem
fic
in-
ferat.
Homo
femper
eft
animal,vel
animal
femper
eft
fub-
ftantia,&
effe
hominem,vel
animal,vel
effe
fubftantia
non
diminuit
ab
effe;ficut
cum
dicitur;homo
mortuus
:
igitur
fi
femper
homo
eft
animal,
homo
femper
eft,
patet
p
non
fcquitur,&
eft
ibi
fallacia
£m
quid
ad
fimpliciter.
Quia
cü
dicitur,homo
femper
eft
animal;/hoc
g»
dico
femper
non
dicit
nifi
fempiternitatem
habitudinis
fübiecti
ad
predi-
catum,
&
conclufio
infertur,
ac
fi
dicat
de
fempiternitate
fimpliciter.
Huius
t
confequentiz
aliam
caufam
dicunt
Auic.&
Algazel.dicunt.n.has
effe
per
fejhomo
ett
homo;
&
homo
eftanimal,
€
homo
eft
fubftantia,
&
fem
per
effe
veras
propter
caufam,que
dicta
eft;quia.f.predicatü
clau-
ditur
actu
&
intelle&u
in
fubiecto.
Si
autem
inferatur,ho-
mo
eft
fubftantia
:
igitur
homo
eft,dicuntnó
fequi;quia
id
qd
eft;attu
eft
hoc
accidit
.
Accidit.u.effe
actu
ei,quod
dicitur,homo
eft
fubflàtia,quia
fiue
homo
fit
atu,
fiue
nó
fit
actu,hxc
fem
per
eft
vera,homo
eft
fubftantia.
Hzec
ille.
ltem
in
cómento
füper
predicaméta
exponens
illud
Phil.
Deftruáis
Vac
fubflàtijs
impofsibile
eft
aliquid
aliorü
icit.
Superiora
effe
actuale
£m
naturam
nó
ha-
bent
,
nec
effe
perfectum
vltima
perfectione
nifi
in
indiui-
duis,quz
fola
períe&um
effe
in.
natüra
attingunt.
Ad
quod
ot2,quz
funt
in
genere,
&
fpecie
effe
habentin
potentia
&
Indeterminatum,&
confufum,
&
fluidum
quoufque
illud.
attiogant.
Et
ideo
il!is.non
exiftentibus,nihil
aliorü
habet
efie
actuale;
&
in
natura
determinatum.
Item
poft.
Priora
£m
uaturà non
deftruütur
vt
priora,
deftructis
fgquétibus
Y
iu
3ententiarum
/
pofterioribus
$m
effe
priorum,
&
(ic
dettru&tis
in
diuidris
remanet
e(fe
eorim,
quz
priora
funt
narura
indi
uiduis,
Et
deftrutis
fpeciebis
remanet
effe
eorü,que
fpeciebus
prio-
ra
funt
$m
illud
effe
quo
priora
fuat
eis.
Hoc
autem
eft
efle
intelle&tuale;quo
funt
genera
&
fpecies,&
nó
elt
effe
aétua
leperfectum
in
natura
,
quo
ad
hoc
eaim
de(truuntur
de-
ftru&tis
primis,
quia
tale
effe
non
habent
nifi
in
priis
,&
tale
effe
eft
effe
fimpliciter,
&
omnealiud
ett
efe
£m
quid.
Hzc
Albertus.
Apparet
igitur
prima
facie.
licet
nulla
ef-
fentia
creata
fuericens
ab
zterno,loquendo
de
eute
prout
dicit
actum
effendi,
vel
actualem
exiftentiam,
tfi
quxlibet
effentia
femper
fuitid;quod
nüc
eft,effentialiter,&
perfe,
putaq
homo
femper
eft
homo,
femper
eft
animal,
femper
eft
corpus,femper
cft
fubftátia,
femper
eft
effentia
vel
ens,
quod
dicit
effentiam.
Et
hoc
$m
mentem
Alberti,
&
mul:
torum
aliorum,cuius
etiam
opinionis
videtur
effe
S.Doc.
Si
tilla
pofitio
non
placer,teneatur
quod
tenet
S.
Thom.
de
potentia
Dei.q.3.art.5.vbi
fic
arguit.Omnia
que
à
Deo
funt
facta,dicuntur
effe
Dei
creaturz
.
Creatio
autem
ter-
minatur
ad
eífe,
prima
enim
rerum
creatarü
eft
effe,vt
ha-
betur
in
lib.
de
caufis.
Cum
igitur
quidditas
rei
fit
prater
eífe
ipfius,
videtur
q»
quidditas
rei
non
fità
Deo
.
Ecce
ar-
gumentum.
Sequitur
refponfio.
Ex
hoc
ipfo(inquit)quód
quidditati
effe
tribuitur,
non
folum
effe,
fed
ipfa
qui
dditas
creari
dicitur,
quia
antequam
effe
habeat
nihil
eft,nifi
for-
tein
intelle&u
creantis,
vbi
non
eft
creatura
,
fed
creatrix
eífentia.
HzcS.Thom.
Et
puto
g
ifta
fecunda
via
eft
(ecu-
rior,nec
tfi
alia
via
eft
erronca,nec
erroti
proxima;uifi
pro
quanto
videtur
ponere
,
q
effeatia
habeat
aliquod
effe
,
&
nonà
Deo,fed
hoc
nó
deber
mouere,quia
ficut
dicit
Hen
ricus,
&
bene
meo
tudicio,
effentia
habet
duplex
elTe.f.etfe
effentic,&
effe
exiftentiz,
&
quodlibet
iftorü
habet
à
Deo.
Sed
primum
habetà
Deo
vt
eft
caufa
exemplaris
dans
per
fuum
intelligere
effe
intelligibile,
&
quidditatiuum
cuili-
bet
effentiz,
fecundü
autem
effe
dat,vt
eft
cau(a
efficiens,
&
fic
nó
fequitur
g
creatura
habeat
aliquod
ffe
,
quod
nó
fit
à
Deo,
fed
folum
g
non
dicitur
creari
quantum
ad
pri-
mum,fed
quantum
id
fbcánd
um
effe.
Item.Quia
vt
fupra
tactum
eft,effe
pofsibile;effe
intelligibile,effe
quidditatiuü
cum
non
fit
cficunif
fm
quid,
non
eft
per
creationem,
fed
fufficit
q
fit
per
intelle&tionem
diuinam
in
genere
caufz
formalis.
Poffet
t
breuius
dici
ad
argumentü,
gy
ifta
con-
'
fequentia
non
valet,
lapis
ante
fui
creationem
nihil
omni-
no
erat,
&
poft
fui
creationem
eft
aliquid
:
ergo
purum
ni-
hil
cóuerfum
eft
in
ens;fed
folum
fequitur
q
resque
prius
n
fuit
aliquid,
poftea
eft
aliquid.
Et
fi
dicatur,lapis
prius
non
fuit
aliquid
:
ergo
tunc
fuit
nihil:
negatur
confequen
tia,
quia
aliud
eft
afhrmare
lapidem
effe
nihil
,
&
aliud
effe
negare
ipfum
effe
aliquid
..
Conceditur
tamen
g
nihil
fuit
lapis.i.nullum
ens
fuit
lapis
,
vt
fit
vniuerfalis
negatiua
,
&
non
fit
affirmatiua
de
(abiecho
infinito.
Similiter
concedi-
|
tur,g
lapis
nihil
fuit.ilapis
nullum
ens
fuit,vt
ifta
fimiliter
fir
negatiua.
Hoc
enim
quod
dico
nihil
aliquando
accipi-
turin
virtute
huius
complexi
,
nullu
ens,
&
fic
funt
due
dictiones,ficut
hoc
«p
dico,omne
ens
.
Aliquando
veró
eft
vna
dictio,vel
nomen
infinitum,ficut
hoc
quod
dico;non
ens,
fed
prima
folutio
realior
eft
,
dummodo
intelligatur.
.
Ad
primum
eorü,quez
fecundo
loco
contra
eandem
con-
cluftoné
inducta
funt,dicitur
negádo
maiorem,
nam
non
omne,
quod
eft
factum;pót
aliquando
non
effe
per
poten-
tiam
pafsiuam
fibi
intrinfecam,licet
pofsit
non
effe
per
po
tentiam
extrinfecam
.
Et
ad
eius
probationem
dicitur
,
q
ifta
eft
falfa
,
omne
incorruptibile
eft
ingenitum
fumendo
ncorruptibile
pro
illo
quod
habet
potétiam
vt
femper
fit,
&
non
habet
potentiam
ad
non
efle,
&
fumendo
ingenitü
pro
non
producto;ad
illum
fenfum
negatur
ifta,omnein-
corruptibile
eft
ingenitum.
Nam
fecundum
S.
Tho.prima
parte.q.g.artic.2.&
2.contra
Gent.in
multis
locis.Subítan-
tir
dei
i
non
habent
materiam
,
&
corpora
coele-
ftia
qux
non
habent
materiam
fübiectam
priuationi
nó
ha
bent
potentiam
ad
non
effe.
Si
aüt
accipiatur
corru
ptibile
vel
potens
no
effe
pro
re;que
pot
à
Deo
redire
in
nihilum
per
potentiam
extrinfecam
,
&
eodem
modo
oppofita
in
proportionabili
fignificatione,tunc
conceditur
maior,fci-
.
licet
omne
fáctum
poteft
aliquando
non
cffej
&
in
god
:
:
e
Leàio,,
Joutnétuo
1.
Íeatu.eegatur
iniior,
qua
dicitur,
nulium
perpetuum
vel
zternum
à
parte
prius,
poteft
afiquando
non
effe,
&
con-
ceditur
fua
oppofita
,
fcilicet
quód
perpetuum
poteft
ali-
quando
noii
poteft
aliquando
n5
eife.
Et
ad
probationem
minoris
dico,qtiód
ficut
iftaypradeftinatus
poteft
dàinna-
ri,non
ponitur
fic
in
ede,predeftinatus
damnatur,nec
ífta,
album
poteft
effe
nigrum,
ponitur
ficin
effe,
album
eft
ni-
grum.
Sed
prima
ponitur
fic
in
e(fejifte
damnatur
demon
ftrando
per
ly
iftealtquem
de
quo
vere
dicitur
,
»
eft
prx-
deítinatus.
Secunda
fic,hoc
eft
nigrum
demonftrando
per
4.
dif.
3.
q.2.
ly
hocaliquod
vere
album.Et
fimiliter
iftaperpetuum
po
artic.
1.
ad
pti
teft
aliquando
non
effe,
ponitur
fic
in
effe,
hoc
aliquando
Pa.
?'7*
nonerit,demonftrando
aliquem
angelum,vel
animam
ra-
:
tionalem
vel
coelüm;,&
conftat
,
quód
nuila
iftarum
de
in
effe
eft
impofsibilis
,
&
hanc
réfponfionem
ponit
Greg.de
-Ari.
Poteít
autem
dici
quo
ad.
proteruos
,
gycum
dicitur
,
omni
propofitioni
de
pofsibilt
vere
correfpodet
aliqua
de
in
efe
fub
eifdem
terminis
n5
impofsibilis,hoc
intelligen-
-
dum
eft
de
propofitione
de
pofsibili
in
fen(u
compofita
ficut
eft
ifta:
aquam
effe
calidanveft
pofsibile;ifti
enim:cor
reípondet
hec
dein
effe
po(sibilis;aqua
eft
calida
,
fed
non
oportet
hoc
elle
verum
de
propofitione
depofsibili
iti
fen
fu
diuifo,cuiufmodi
eti
ifta,album
potefteffe
nigrum,non
enim
habet
iftam
fibi
correfpódentem;album
eft
nigrum.
Sicin
propofito
de
ifta,
perpetuum
poteft
aliquando
nou
effe,quz
elt
diuifa,ficut
autem
nó
valet
proba*tio
maioris,
ita
nec
fecunda.
Vnde
fecundum
Grego.conceditur
gali-
quid,quod
poteft
femper
effe
,
poteft
aliquando
non
effe,
&
q
idem
fimul
eft
in
pu
ad
oppofita.
Nec
ex
hoc
fe-
quitur,q
effet
pofsibile,
vt
eidé
illa
oppofita
fimul
inefsét.
Etfi
dicatur
q»
quzlibet
potentia
poteft
reduci
ad
actum,
&
quodlibet
po(sibile
poteft
poni1n
effe.Dicitur
g
verum
eft,
non
tamen
qualibet
potentiz
poffunt
fimul
ad
actim
reduci
ficut
ille
quz
funt
ad
actus
oppofitos
circa
idé;nec
qualibet
pofsibilia
poffint
poni
fimul
in
efle,patet
decon
tradictortjs
contingentibus
.
Et
ideo
licet
potentiz
fint
fi-
mul,non
tamen
eft
pofsibile
actus
effe
fimul,feu
eas
reduci
fimul
ad
a&ü.Et
hoc
ideo,quia
ipfe
non
funt
ad
actus
op-
:pofitos
coniunctim,fed
diuifim,
propter
quod
cü
dicitur,
«p
idem
eft
fimul
in
potentia
ad
oppofita,vel
fimul
pót
op-
pofita;confueuit
dici
q
intelligenda
eft
fimultas
potentie,
non
autem
potentia
fimultatis.
Ad
oppofitum
ergo
dicài-
tur,c
perpetuum
aliquod,puta
celum,
poteft
femper
effe,
&
poteít
aliquando
non
effe,
&
vtrumque
eorum
diuifim
Vnum
inftai-
poteft
poni
in
effejnon
autem
coniunctim.
Ad
fecundam
:
iium
rationem
principalem
negatur
minor,quicquid
fit
de
ma-
urat
*
jori.
Et
ad
probationem
eius
dicitur,g
no
eft
inconuenies
'
;ynum
infinitum
fecüdum
quid
effe
maius
alio
infinito
£m
quid
.
Tempus
autem
przteritum
eft
infinitum
£m
quid.
ex
vo
extremo
tantum,
&
nó
ex
vtroque;&
fimiliter
tem-
Dif.s.q.z.ar-
pus
futurum.
Et
ad
confirmationem
patet
per
fimile
.
Ve-
tic.
rad
fecun
runtamen
£m
9
dicit
hic
Gregor.
de
Ari.ifta
probatio
&
dim
prim?
eins
con&rmatio
eque
militant
cótra
Philof.
&
Commen
VE.
. .
:
«
tatorem;qui
pofuit
tempus
xternum
in
preterito
&
in
fu-
turo,cum
tfi
tempus
eternum
in
futuro,
&
tempus
cternáü
ab
vtraque
parte
illa
duo
infinita
comprxhendat.
Dicitur
vlterius,g»
non
eft
inconueniens
vnum
infinitum
comprz
hédere
in
fe
plura
infinita,vt
patet
de
cótinuo,
cuius
vtra-
que
medietas
continet
in
fe
infinitas
partes
proportionabi
les,alias
ab
his,
quas
reliqua
continet.
Dicitur
vlterius,
Hi
quodiibet
pego
ficut
poteft
durare
per
infinitum
fu
curum,ita
fi
fuiffet
ab
eterno,
potuiffet
durare
per
infinitü
prateritum,&
infinitum
faturum.
Vnde
nullum
creatum
perpetuum
excedit
aliud
quátum
ad
poffe
durare,
licet
de
1neffe
vnum
fuerit
prius
alio,
ficut
coelum
antequa
huma-
na
anima,
&
fic
probatio
Commentatoris
nullius
eft
effi-
cdcie
contra
Chriftianos,ficut
putat
.
Haberet
autem
ali-
quam
apparentiam
contra
eos,qui
ponerent
aliquod
per-
petuum
poffe
durare
tantum
infinito
tépore
füturo,quod
nos
n6
ponimus,fed
quodlibet
poffe
tà
in
prterito
quàm
in
futuro,ficut
Deo
placuerit
ipfum
conferuare.Ad
tertiü
.
negatur
miaor.Et
ad
eius
probationem,dico
qp
nullum
in-
-
conueniens
eft
materiam
effe
productà
de
nihilo
.
Et
cum
hoc
improbatur
dico
ad
primam
itpprobationem
,
qp
£m
S.Iho.aliqui
Philofophi
non
confideranerunt
nifi
emána-
a
ie
fit
fieri
ex
aliquo,
maxime
cudr
non
participiatut,
cp
-
[bidem
etiam
dicit,
Debes
fcire
corpus
coclefte
non
tau
p,
g
tione
effeétnid
partiénlarid
à
caufis
particularibis,
quás
neceffe
eft
prxfupponere
aliquid
in
fua
actione,
&
£ni
hoc
erat
cóis
eorum
opinio
ex
nihilo
nihil
ieri.
Sed
hoclocum
non
babet
in
emanatione
prima
totius
entis
ab
vniuerfali
principio
rerum;
Hacilie.
prima
parte.q.4«.artic.2.ad
pri
rnum.Ica
in
ptopofito
prima
&
fecüda
probatio
procedüt
eodem
modo,
ficut
illt
Philofophi
procedebant
de
parti-
cularibus
actionibus
&
factioribus,per
quas
res
non
fiunt
quantum
ad
omni3,quz
pertinent
ad
fuum
effe.
r
tà
ma-
teriam,&
formam;&
omnia
quz
funt
ià
rejfed
foi
formá
prius
in
potentia
materie
exiftens
reducitur
sd
acta.
Vride
18
creatione
terminus
ad
quem
eft
tora
(übftantia
ret,
fed
in
fa&tionibus
particulariam
agentium
terminus
ad
duem
*eft
fola
forma;
Tertia
deniqueimprobatio
non
valet.'Nam
confequentia
ibidem
fata
nulla
eftjnám
iliud
quod
ponit-
anus
fieri
ex
niliilo;non
fit
per
motum;neque
per
mutatió-
nem
proprie
loquendo,
fed
per
fimplicem
efiluxum.,
ideo
fion
fequitur
,'q
ibi
fiemutatum
effe
finé
moueri
primo
.
"Conpcedititr
tf
op
ibi
eft
factü
effe
fine
fiéri
primo.
Nec
hoc
eft
inconueniens
de
illis,qu
fiustfine
motu.
Gres.tarien
Greg.
de
Ari.
pro
folutione
huius
argu.dicit
latius
.
Nam
ad
primáim-
?4Ht
1,a
2.
probationem
dicit,g
inductiojin
qua
non
percipitur;
ar
fit
sus
peru
przdicatio
effentialis,
non
dat
certitudinem
vutuerfalem,
viz.
aut
neceffariam,
nifi
inducantur
ta
ea
omnia
particulatia.
Induc&tio
autem
Philofopht
non
fit
per
omnes
particula-
tcs
factiones;fed
per
eas
tátum;
quibus
forma
educitur
de
potentia
materiz;aut
fubie&um
aliquod
tranfmutat;idéo
on
eft
(ufficiens
vt
ex
ea
vniuerfaliter
concludatur
omue,
bzc
predicatio,qua
dicitur,omne
qttod
fit,fit
ex
zliquo
fic
:
effentialis.Quo
ad
fécundam
improbationé
dicit,g
agens
:hó
fafficienter
diffinitur
per
effe
vndeprincipium
motus
,
Ayec
potentia
actiua
per
effe
e
tranfmutandi
.
Ex
ib
hoc.n;bene
fequerecurinfallbiliter
,
nullum
agens
agit
nifi
tranfmutando
materiá
,
&
huius
dicti
veritatem
teíta-
*ur
Auic.primo
fufficientite
fuz
dicens,
gilla
diffinitio
nó
elt
agentis
vniuerfaliter,fed
tantum
naturalis.
&
Phyfici
.
Quo
ad
tertíam
improbationem
dicit,
q
nó
folum
pofsi-
ibile
ett
aliquid
effe
mutatum,quod
prius
non
mouebarur,
immo
eft
verum,
ficut
contingit
de
facto
in
actibus
intelle
&us
&
volütatis
&
alijs
multis,in
quibus
funt
mutationes
indiurfibilesnó
fequentes
motum
aliquem
fuorum
fubie-
—&orum.
Nec
Philof6.Phyfic.probat,nec
probare
intendit
Tex.com.5s.
oppofitum,
fed
tantü
hoc
probat.de
motu
locali
cótiriio.
Ad
quartum
dicitur,g
celum
non
eft
genitumi
per
tiotü,
Fa&io
locum
aut
mutationem;&
hoc
folum
probat
areumentum.Naim
requirit,
noa
:
:
z
nS
ee
:
awe
fimplex
talis
factio
locü
requirit,
fed
productio
per
fimplicem
e£
1.4:
iu.
vei
fluxum
non
requirit
locum,
1íto
aüt
modo
coelü
eft
à
Deo
ematio.
productü.
Vnde
Commeatator
in
de
fubftantia
orbis.c.3.
fic
dicit.
gentium
quoddam
eft
priustépore
acto,
&
eit
omne,
qd
fit
in
fphera
müdt.
Btiftius
agétis
&
acti
quod-
dam
eft
prius
naturaliter
non
tempore
,
&
eit
orbis,
quein
fequitur
trempus,&
cui
accidit
ageus.
f.
faciés
ipfumin
di-
fpofitionibus
necetfarijsinueniendo
finem,
propter
quem
fuit,&
cum
hocignorauerüt
quida
effe
de
opintone
Áritl.
"dixerunt
ipfum
non
habere
caufam
agentem
,
fed
tra
cau-
-fam
mouentem,
iftud
fuit
valde
abfurdum
;
&
non
eft
du-
bium
in
hoc,
q
agens
ipfum
eft
mouens
ipfum
.
Hxc
ille.
"gr
:
xn
-
:
effe
cau.
zum
indiget
virtute
mouéte
in
loco,fed
etiam
virtutelat-
(m
efficien-
giente
in
fe;
&
(übftantia
fua
permanentiam
eteraam.Hec
en
EOM
iile.
Ex
quibus
patet,
qp
mens
Arift.&
Commentatotis
fuit
ge
ior.
Deum
effe
caufam
efficientem
coeleftis
corporis,licet
nón
&
Commen-
ex
tempore,
nec
per
generationem,aut
motü.
Concordat
tsterem
.
Greg.de
Ari.d.g
ficut
non
eit
necelfarià
omne
corpus
eife
in
locojimmo
neceft
verum,vt
patet
de
primo
continente
-
oiajfic
non
eft
necetfarium,omne
corpus
quod
fit,
fieri
in
loco
loquédo
de
factione
vfr,ideo
propofitio
(umpta
qux
dicit.
Impofsibileeftaliqd
corpus
feri;uifi
in
loco,eit
&m-
pliciter
fal(a.Si
t
debet
habere
aliqiià
veritatem
intelligen
da
eft
tantümodo
de
corporibus,que
generant
per
tràtimu
-
tationem
agentiii
naturalidi,que
oportet
effe
appioximata
£m
debicà
diftantià
fuis
paísiuis,3
de
in
effe;
qa
de
illis
ve
rü
eft
de
fadto,q
funtin
loco,quicquid
fit
de
polsibilicelà
-
aüt
non
eft
fic
facti
,
ideo
ratio
non
valet
ad
propofitum.
Capreolus
2.
Sent.
D
2
Adquin-
45
".ibib
RD
CI
eem
os
5
di
Ad.quintum
negatur
minor,
&
ad
primam
eiu:
probatio-
|
c
nem
dicitur,qnod
proccdit
folum
de
productione
per
mo
Apt
t
tumgaur.mutationem
per
agentia.
natura
/iaillo
modo
au-
RS
tem
nou
ponimus
intelizentias
effe
productas
à
Deo,
fed
Nro
alio
modo.
Ad
fecundam
probationem
dicitur
,
qj
Com-
ds
LUE
mentator
negat.
ibidem
intelligentias
eife
factas
à
Deo,
&
productas
illo
modo;quo
pofuit
Auicen,fcilicet
quód
vna
earum
folü
immediate
effet
producta
à.
primo
principio,
&.aliz
effent
productz
à
primo
nó
immediate,fed
median
teilla;
Reputauit
enim
Auicen.incóueniens,qnóàd
ab
vno
immediate
produceretur
multitudo,
&
pluralitas
actionü
li
vel
eficctnum;Et
hoc
Commentator
reprobat,
quia
fecun
dum
eum
agens
limitatum
ad
vnum
effectum
eft
ages
ex-
trahens
id,quod
exatin
potentia
ad
actü
V
nde
hocoften-
dunt
verba
eius
,
nam
non
dicit
abfolute,
4uód
non
fit
ibi
l
actio,nec
proueutus,nee.confecutio;fed.cutmaddito,vade
dicit.
Non
eit
illic
prouentus
neque
cogfectitio
neque
a-
&io
,
ita
vt
dicamus
quód
vna
aQio
cotifequitur,
vrium
a-
gens
&c.
Sed
voluit
Gommentator,
quód
alisjótelligen-
.
tizellent
immediate
à
primajinquaritü
ipíainte!ligir
mul-
tos
modos
ex
fua
effentia,
quos
nos
dicimus
ideas
vel.con-
'
^
«ptus.
Vndeibidem,Commentator
dicit.
Tantum
enim
.
eit
illic
caufa
&
caufatum
fecundum
quód
dicimus
quód
-
intellectus
eit
cauía
intelligentis,&
cum
ita
fit,
non
eft
im-
-pofsibile,vt
idjquod
eft
per
fe
intelligentia
&
intellectus
fit
-«auía
plurium
entium
fecundum
quód
iitelliguntur
ex
E
og
Oa
,
eomulti
modi.
Hscille.-
Verumtamen
quacunque
fuerit
S
RU
.
mens
Commentatoris
,
eius
auctoritasnó
eit
in
hac
parte
Hh
lii
recipienda
,
fieut
necin
multis
alijslocis;
Hicetiam
dicit
"Gregorius
ad
primam
probationem
minoris;quód
propo
ffitio
affumpta
eft
falfan&c
habet
inftan:ia
eriam
fecundum
i
Commentatorem
fumendo.eeneraliter
factionem,fcilicet
METAM
mne
quod
fitit
ex
cenrrarjo3&
per
alrerationem
&
cet.
|
Et
potifsime
in
factione
fpecierum;inzellieibslium
abin-
telle&u
agente,
qui
non;eftcorpusmea
tranfiens
,
nec
alte-
.ràs
materiam
per
qua/itatesactiuas
&
páísiuas-,
de
quibus
arguitur.
Vnde
feptimo:Metaphy
fic;commento
21.dicit,
.quód
Ariftot.coatus
eft
ponere
agens
feparaturh
à
mate-
ria
in
factione
virtutum
intelligibilium
;
quz;apud
ipfum
hon
fuat
mixte
cum
materia.
Et
intellicit:
hoc
de
intelle-
&u
agente
,
&
fpeciebus
intelligibilibus
.
Ad
fextum
dici-
tur,quód
non
omni
potentiz
s.d4s
corfefpondet
neceffa-
tio
potentia
paísiua,fed
foli
potenti
aCtiue;quee
agit
per-
tranfinutationem..
Sicut
enim
ofteüdit
S.
Thom.
2.contra
Gentiles.cap.
16.
Operari
ex
materia
priiacente
eft
agen-
tisad.determinatam:
fpeciem
,
&
non
vt
caufa
vniuer(alis
..
effendi.
Quia
autem
dicit
arguens
,
q»
hocelt
verum
vni-
Murus
t
.
uerfaliter
de
omni
modo
potentie
actiue,
falfum
eft.
Et
ad
dd
allegata
de
quinto
Metaphyfi.
Dicitur,
quód
Philofophus
|
|
Abiloquitur
de
potentia
actiua
agentis
particularis,nó
au-
|
tem
de
potentia
vniuerfalis
principij
eflendi
.
Vel
loquitur
i
fecundum
quód
di&um
eft
de
potentia
actua
tranfmuta-
tiua,non
autem
géneraliter
de
omni
potentia
oroductiua,
b
.:quià
licet
omni
potentie
actiue
tranfm
utatiue
correfpon
|
deat
potétia
paísiua,nó
tamen
omni
potenti
actiug
pro-
i
ductiuc.
Nec
talis.potentia
actiua
&
non
tran(mutatiua
diciturrelatiue
ad
potentiam
pafsiuam,
(ed
folum
ad
pro-
.ducibile,
non
eft
autem
necetle
ens
producibile
vel
agibile
l
|
X
effealiquid
..
Ad
feptimum
dicitur
;
quód
fecundum
San-
ops
;
&um.Ihomam
de
potentia
Dei.
queílione
tertia
articulo
Pon
quarto
ad
feptimum
.Forma
poteft
dupliciter
confidera-
|
:
...
:Hi«
Vnomodo
fecundum
quod
eft
in
potentia;&
fic
à
Deo
qu
.;
materie
concreantur
nulla
difponentis
nature
ctione
in-
EAE
ON
vt
ftergeniente.
Alio
modo
fecundum
quód
eft
in
actu,&
fic
|
.Boncreatur
,
fed
de
potentia
materi
per
agens
naturale
-
educitur
.
Hxc
ille..
Ex
quo
patet,
quomodo
omnis
for-
QW
R
ma
naturalis
à
Deo
creata
elt
quaütum
ad
effe
inchoati-
uum
potentiale,
quod
habetin
materia
.
Similiter
pro
alio
quod
inducitur
in
argumento
de
formis
,quz
à
folo
Deo
TUN
.máterjs
infundantur
,
fciendum
quód
cum
dicimus
crea-
WM.
tionem
non
füpponere
materiam
,
dupliciter
dicitur
ali-
i
-
quid
creart,
Primo
modo
,
quia
producitur
fine
quocun-
-
que
fubiedo
prafüppofito
ex
quo,
velin
quo
fiat
,
&ifto
modo
materia
prima
&
angeli
,&
illa
qd
primo
facta
funt
,
creata
fuerunt,
quianon
przceísit
materia
factionem
co-
r
$e
Sententiarum
rum
ex
qua,vel
inqua
fuerant.
Alio
modo
quód
licet
fup-
ponant
fübie&tumin
fui
factione
,
tamen
illi
1
fuübiectum
non
eft
talium
formarum
caufa
efficiens;
nec
materialis,
ifto
modo
quód
forma
fit
zaliter
in
porentia
illius
fübiecti,
quód
per
agés
naturale
educi
pofsiz,
&
ifto
modo
graria,
&
anima
intellectiua
dicuntur
creari.
Vnde
Sanctus
Tho-
mas
de
potentia
Dei;
quaftione
tertia
articulo
octauo
ad
tertium
fic
dicit.
Gratia
cum
non
fit
forma
fübfiflens,nec
e(te;nec
fieri
proprie
fibi
competit.
Viide
nec
proprie
crea
tur
per
modum
illum
quo
füb(tàntie
per
fe.
(übfiftentes
creantur
.
Infufio
tamen
grati
accedit
ad
rationem
crea-
tionis
;inquantum
gratia
non
habet
caufam
in
fubiecto
,
nec
efficientem,
nec
talem
materiam,in
qua
fit
hoc
modo
"in
poteatia
,
quód
per
agens
naturale
educi
pofsit
íà
actü,
ficut
eft
de
formis
naturalibus
.
Cum
enim
dicitur
aliquid
fieri
ex
nihilo:
negatur
caufa
materialis
,
hoc
veró
ad
ca-
3tatiam
materiz
aliquo
modo
pertinet
;
quód
aliqua
for-
-
Ama
de
naturali
mareriz.
potentia
educi
non
poteft.
Hzc
AlieiEt
ibidem
ad
feprtimum.
Licet
anima
ratioáalis
ha-
beatmateriam
;
in
qua
it,
non
tamen
educitur
de
potea-
tia:
materiz
,
cum
eius:
natura
fapra
omnem
materialem
ordinem
eleuetür;quod
eius
intellectualis
operatio
decla-
rat;
&
iterum
hac
forma
eíl
res
per
fe
fubíiftens
,
cum
cor-
Tupto
corpore
remaneat
.
Hac
ille.
Ir
quinta
parte
huius
articuli
refpondendum
eft
ad
obiecta
contra
quintá
coü-
cluftonem;vridead
argumentum
Aureoli
negatur
maior.
Nec
valet
probatio;
quia
licet
conferuatio
acriua
Dei
te-
.neat
rem
in
effe,
&
corrupriuum
deducat
ad
noi
efle
,
non
tamen
fcquitür
;:quód-
Deus
vincatur
ab
agente
naturali
corruptitro,
quiaagens
naturale
non
ageret
ad
corruptio-
nem
confcruatid
Deoante
corruptionem,
nifi
moteretuc
ad
ficagendum
&
corrumpendum
à
Deo
;
Sed
agenti
na-
turáli
ic
corrumpenti
Deus
coagi:
ad.corrumpendum.fi-
cat
coagebat
fuo
generanti
ad
generandum
,
modo
enim
coagitifti
modo
illi;
modo
conferuat;
modo:
corrumpit,
fed
per
fe
folum
conferuat
in
effe:
generat
veró
&
corrum
;pit
mediante
actiuo.
naturali.
Effet
autem
inconueniéns
fi
Deo
velenterem
penitus
&
quo
ad
omnia
conferuare,
a-
iud
agens
cogeret
.Deumad
non
conferuandum,vel
plus
-poffeead
deftruendum
quàm
Deus
ad
confernándum,
vel
fiillubagens
fe
folo
Deo
non
coagente
deftruerec
illud,
-
quod
prtus.conferuabaturà
Deo,
vel
fi
idem
&
fecundum
Adem
confernaretur,&
deftrueretur,juorum
nu!ltm
dia-
mus.
Infexta
partearticüli
refpondeturad
obiecta
con-
tra
fextam
coclufionem,
&
primo
ad
argumenta
Aureoli.
Ad
primum
fr
quidem
dicitur,quód
Auguftvbi
allegatur
non
aliud
vult,nifi
quód
Deus
non
impedit
res
à
proprijs
actionibus
formas
eariim
confequentibus;,
quas
eidem
in
creatione
contulit,
vt
ignem
calefacere;folem
illuminare,
nó
autem
intendit,quód
creaturz
aliquid'operentur
Deo
F
d
Ad
am
A
ureol
dt.
trà
novíat
clufiont&
,
illis
non
cooperante;
Ad
i]lud
Ecclefiattici
dicit
S.
Thom.
-
de
potentia
Det
quzflione
tertia
articulo
feptimo
ad.
duo-
decimum.
Quia
Deus
non
dicitur
dereliquiffehominem
in
manu
confilij
fui
yquimin
eius
voluntate
operetur
;
fed
quia
voluntati
hominis
dedit
dominium
fui
actus,
vt
non
effet
obligata
ad
alterà
partém
contradictionis,
quod
qui-
"dem
dominium
non
dedit
naturz,cum
per(uam
formam
-fit
determinata
ad
vnum.
Hxc
ille.
Ad
fecundum
dicitur,
"quod
iíla
opinio
non
fübtrahit
à
rebus
fuas
proprias
ope-
xationes,
quod
oftendit
Sanct.
Thom;
tertio
contra
Gen-
tiles.capitulo
fepruagéfimo
dicens
.
Quibufdam
videtur
diffi
cileadintelligéndum,
quod
effectus
naturales
attri-
"buantur
Deo
,
&
.naturaliagenti
.
Nam
vna
actio
à
duo-
bus
agentibus
non
videtur
poffe
progredi
:
Si
igitur
actio,
-perquamnnaturalis
effectus
producitur;procedit
à
corpo-
-
re
naturali,
tom
à
Deo.
i;
Item
quód
fü
ficienter
poteft
fieri
per
vnü
;
fuperfltum
'eft
quód
fiat
per
multa.
Videmus
enim
quód
natura
non
-
facit
per
duo
inftrumenta
,
quod
poteft
facere
per
vnum.
/
Cum
igitur
virtus
diuina
fufticiens
firad
producendos
zeffectus
naturales;
fuperlluum
eft
adhibere
ad
eos
produ-
-:cendos
etiam
naturales
virtutes,
vel
fi
virtus
naturalis
fuf-
'"ficienter
effectum
proprium
producit;
fuperfluü
eit
quód
-diuipa
virtus
ad
eundem
effectum
agat
.
;
D
-
^
*
;
:
visu
*
*
.
-c
Prima.Si
Deus
cffectá
naturalé
producit,nihil
relinquit
de
effectu
tn
quolibet
egéte
eít
duo
cenfiderate
.
Tex.com.3$.
Difunctio-
I:
de
effecit
naturali
agenti
ad
producendum.
Nod
igitur
vi
detur
effe
pofsibile
,
g»
eofdem
effectus
Deus
dicatur
pro-
ducere,qos
res
naturales
producunt.H
c
autem
difficul
tatem
non
afferunt
fi
premiffa
confiderentur.
In
quolibet
enim
agente
eft
duo
confiderare,
fcilicet
rem
ipfam
,
quz
agit,
&
virtutem
qua
agit;ficut
ign's
calefacit
per
calorem.
Virtus
autem
infertoris
agentis
depédet
à
virtute
fuperio-
ris
agentis
inquantum
fuperius
agens
dat
virtutem
ipfam
inferiori
agenti,vel
conferuat
eam,
vel
applicat
eam
ad
a-
gendum
Sicut
artifex
applicat
inftrumentum
ad
propriü
cffectum;cui
tamen
interdum
formam
n»n
dat,nec
cofer-
vat,fed
dat
ei
folum
motum
.
Oportet
igitur
gp
actio
infe-
rioris
agentis
non
folum
fit
ab
eo
per
virtutem
propriam
5*
fed
per
virtutem
omnium
fuperiorum
agenti
,
agit
enim.
in
virtute
omnium
,
&
ficut
agens
inuenitur
immediate
a-
étiuum,ita
virtus
primi
agentis
inuenitur
immediate
acti-
uaad
producendum
effectum
..
Nam
virtus
infimi
agentis
non
habet
quód
producat
hunc
etfe&um
ex
fe
,
fed
ex
vir-
tute
fuperioris
proximi
,
&
virtus
illius
ex
virtute
fuperio-
ris,&
fic
virtus
fupremi
agentis
inuenitur
ex
fe
productiua
effe&us
quafi
caufa
immediata,ficut
patet
in
principijs
de-
monítrationum,quorum
primum
eft
immediatum
.
Sicut
igitur
nó
cft
inconueniens
,
quód
aliqua
actio
producatur
ex
aliquo
agente;&
ex
eius
virtute,ita
non
elt
inconueniés
quód
producatur
idc
effectus
ab
inferiori
agente,
&
à
Deo
ab
vtroque
immediate,licet
alio
&
alio
modo.Patet
etiam
uód
fires
naturalis
producat
effeétum
proprium;non
eft.
fuperfluum,quód
Deus
producat
illum;
quia
res
naturalis
nó
producit
illum.nifi
diuina
virtute,neque
elt
fuperfluü,
fi
Deus
per
feipfum
poteít
omnes
etfectus
producere
,
q»
per
quafdam
alias
caufas
pro
ducantur.
Non
enim
hoc
eít
ex
infuflicientia
virtutis
dininz
,
fed
ex
immenfitate
boni-
tatis
ipfius,
per
quam
fuam
bonitatem
rebus
communica-
:
re
voluit,
non
folum
quantum
ad
hoc
vt
effent,
fed
etiam
quantum
ad
hoc
quód
aliorum
caufz
effent.
His
duobus
modis
creaturz
communiter
omaes
diuinam
fimilitudi-
nem
confequuntur
,
per
hoc
etiam
decor
ordinisin
rebus
creatis
apparet
.
Patetetiam
quód
non
fic
diuinz.
virtuti.
&
caufx
naturali
idem
effe&us
attribuitur
,
quafi
partim
à.
Deo
&
partim
ab
agente
naturali
fiat;fed
totus
ab
vtroque.
fecundum
alium
&
alium
modum,
ficut
idem
effectus
to-
tus
attribuitur
inflrumento,&
principali
agenti.
Hac
ille.
Quibus
fimilia
ponit
prima
parte.q.
105.
artic.$.
&
de
po-
tentia
Dei.q.3.
artic.7.
per
totum.
Ad
tertium
dicitur
fe-
cundum
Sanctum
Thomam
de
potentia
Dei.
quzít.5.
ar-
tic.
7.
ad
feptimum.
Quia
ficut
inftrumento
artificis
non
potuit
conferri
,
quód
operaretur
abíque
modoartis
jita
rei
naturali
conferri
non
potuit
,
quód
operaretur
abíque
:
operatione
diuina
.
Hzc
ille.
Illud.autem
quod
additur
de
opinione
Doctorum
male
exponitur.
Illius
enim
opi-
nionis
eit
Sanctus
Thomas
vt
patet
,
tertio
contra
Gentil.
cap.66.
vbi
fic
dicit.
Secundum
ordinem
caufarum
eft
or-
do
effectuum
.
Primum
autem
in
omnibus
effectibus
eft
effe.
Nam
omnia
alia
funt
determinationes
ipfius:ergo
ef-
fe
eft
proprius
effectus
primi
agentis
,
&
omnia
aliaagunt
ipfum
in
virtute
primi
agentis.
Secunda
autem
agentia
,
quz
funt
quafi
particulantes
&
determinantes
actionem
primi
agentis
agunt
ficut
proprios
effectus
alias
perfectio-
nes,quz
determinant
effe,
Item
fecundo
libro
cap.12.
Ef-
fectus
fuis
caufis
proportionabiliter
correfpondeunt,vt
íci-
licet
effe&tus
ia
atu
caufis
a&tualibus
attribuamus,&
effe-
us
in
potentia
caufis,
qua
funt
in
potentia,&
fimiliter
ef-
fectus
particulares
caufis
particularibus;vniuerfalibus
ve-
ró
vniuerfales,
vt
docet
Philofophus
fecüdo
Phyficorum,
effe
autem
elt
caufatum
primum,quod
ex
ratione
fue
com
munitatis
apparet
..
Caufa
igitur
propria
effendi
eft
agens
primum
&
vniuerfale
,
quod
eft
Deus.
Alia
veró
agentia
non
funt
caufa
effendi
fimpliciter,
fed
caufa
effendi
hoc,vt
hominem
vel
album.
Effeautem
fimpliciter
per
creatio-
nem
caufatur,
quz
nihil
przfüpponit,quia
non
poteft
ali-
quid
praexiftere
,
quod
fit
extra
ens
fimpliciter.
Per
alias
autem
factiones
fit
hoc
ens
,
vel
tale:
nam
ex
ente
praexi-
flentefit
hoc
ens
veltale,ideo
creatio-eft
actio
propria
Dei.
Hac
ille.
Item
de
potentia
Dei
.
quaftione
tertia
ar-
ticulo
quarto..
Caufa
fecunda
non
agic
nifi
ex
influentia
*
Quxito
11.
27.
prim
canfz
,
&
fic
omuis
actio
caufz
fecundz
eft
ex
fup-.
pofitione
primz
cauíz
agentis,vt
intelligamus,quód
cau-;
fa
fecüda
poteft
habere
duplicem
actionem,
vnam
ex
pro-
,
pria
natura;aliam
ex
virtute
prioris
caufz
.
Impofsibile
eft
autem
yq
caufa
fecunda
ex
propria
virtute
fit
principium
;
effe
inquantum
huiufmodi
.
Hoc
enim
eft
proprium
cau-
fx
prim&,nam
ordo
effectuum
eftfecüdum
ordinem
cau--
farum.
Primusautem
effectus
e(t
ipfum
effe,
quod
omni-
bus
alijs
effe&ibus
przfupponitur,&
ipfum
non
przfuppo-:
nit
aliquem
alium
effectum.Et
ideo
oportet
quod
dare
ef-*
fcinquantum
huiufmodi
fit
effe&us
primecaufe
folius
fe-,
cundum
propriam
virtutem
.
Ec
quandocunque
alia
cau-
fa
dat
effe
;
hoc
habet
inquantum
eftin
ea
virtus
&
opera-
tio
prime
caufe,&
non
per
proprià
virtutem.Sicut
etiam
inftrumertum
efficit
aQionem
principalem
,
non
per
vir:
tutem
proprie
nature
,fed
per
virtutem
mouentis
.
Sicut
calor
naturalis
per
virtutem
animz
genetat
carnem
viua
,
per
virutem
autem
proprie
naturz
uiris
calefacit
&
diffoluit.
Hec
ille.
Ex
quo
patet;quód
dare
effe
eft
pro-
prius
effectus
Dei,
dare
autem
effe
hominem
vel
effe
hoc,
velillud
conuenit
particularibus
agentibus.Quod
non
eft
ficintellisendum
quafi
Deus
folum
operetur
in
rebus
il-
lam
perfectioaé,qu
eft
effejquo
res
fubfiftit,
vtputa
quód
det
homiai
effe;
non
autem
fapientiam
veliulftitiam
,
fed
hoc
fiat
à
caifis
fecundis.
Nec
fimiliter
eft
putandü,quod
Effe
quód
ft
proprius
Dei
effz&us
quis
feníus
.
nulla
cauía
fecunda
det
effe
rei,
fed
folü
alias
perfectiones.
;
Sed
més
eius
elt
,
p
dare
effe
illud
quod
pertinet
ad
quod-
cunque
efie
re:
,
eft
proprius
effectus
Dei
,
&
non
alterius:
agentis,fignato
enim
aliquo
effe&tu
omnes
caufx
fecunde
non
poffent
ei
dare
quicquid
pertinet
ad
effe
eius
,
immo
füpponit,
quód
prius
habeat
effe
1a
actu
,
vel
potentia
fibi
collatum
à
Deo.
Sicut
ergo
obiectum
intellectus
eft
ens,
.
inquantum
huiufmodi,
nó
quin
intellectus
intelligat
fub-
ftantiam,&
alia
inferiora
ad
ens;
fed
quia
quicquid
conti-
Ens
vt
fic
ef-
fe
proprium
intelleQus
o-
.mnetur
füb
ente
eft
fibi
obijcibile
,
&
ideo
ens
eft
proprium
bieaum,quis
eius
obiectum
adequatum
,
ita
ens
vel
effe
eft
proprius
ef-
fen(us
,
fectus
Dei
&
ad
quatus
,
quia
poteft
in
omne
participaas.
iliam
rationem
,
loquendo
de
effe
participato
.
Et
fimiliter.
ficut
prima,
&
propriaratio
quare
aliquid
eft
obijcibile:
intellectui
eft
ratio
entis
,
quia
nihil
non
participans
illam.
eít
fibi
obijcibile,
&
quicquid
obijcitur
intellectui
hoc
ha
bet
ex
ratíoneentis
primo
&
per
fe,fic
prima
&
propria
ra-
.
tio
quare
aliquid
et
effectibile
à
Deo
eft
ratio
effendi
,
ita
quód
ifta
ratio
eft
formalis,
aliz
veró
funt
materiales.
Per
hunc
autem
modum
nulliuscaufz
fecunde
effectus
proprius
eft
effe,
fed
alicuius
éarum.
proprius
eftectus
eft
elfe
(enfibile,
vc
coeli:
nam
omne
feafibiletaugibile
eft
ef-
fzé&tus
cceli.
Alicuiusautem
proprius
effectus
elt
effe
ca-
lidum
aut
humidum
&
huiufmodi
,1ta
quód
fua
caufali-
:
tas
propria
virtute
non
extendit
fe
vltra
limites
rationis
,
illius
effectus
.
Vndetalis
caufa
fecunda
dat
effe
ignem
vir-
.
tute
proprie
nature,effeautem
in
actunon
dat
nifi
inquan
tum
agit
virtute
prime.
VndeSanctus
Thom.
tertio
con
.
tra
Gentiles.
cap.66.
Cum
effe
fit
communis
eiectus
om-
nium
agentium,
nam
omne
agens
facit
effe
actu
,
oportet
quód
hunc
effe&um
producàt
inquantum
ordinantur
füb
,
primo
agente,
&
agunt
in
virtute
illius.
Dico
igitur
quód
.
elfe
fic
eiteffectus
Dei
nó
vtarguens
imponit
doctoribus
,
quód
Deus
fit
tantum
caufa
rerum
producendo
aliquid
,
;
quod
pertinet
ad
effe
rei
,
&
non
omnia,
fed
quia
quilibet
effectus
dependetà
Deo
quantum
ad
omniaquz
pertinét
;
ad
effe
eius
,
ab
alijs
autem
caufis
non
dependet
quantum
;
ad
effe
inquantum
huiufmodi,
fed
quatum
ad
efie
hoc
vel
illud.
Necaliqua
caufa
dat
effe&ur
omne
quod
pertinet
ad
effe
eiusjimme
nec
dat
aliquid
pertinens
ad
effe
impli
.
citer
inquantum
effe,nifi
inquántum
agitin
virtute
primz
caufa
Sicut
ignis
generans
ignem.dando
ei
efie
ignem
dat
fibi
formam;ac
per
hoc
aliquid,quod
pertinet
ad
effe
eius,
fed
non
dat
fibi.
materiam
,
quz
pertinet
ad
effe
eius
,
&
fi
dat
fibi
efle
per
formam
,hoc
facit
ingtiantum
agit
in
vir-
tute
primi.
item
omnis
effectus
cauíc
fecunde
prius
habet
effe
qualecunquein
rerum
natura;antequa
caufctur
à
cau-
fa
,
nec
aliqua
caufa
fecunda
pétíuo
eftectui
dare
effe
pri-
mo,
f«d
ratione
partis
,
nec
per
fe
,
fed
quaft
per
accidens
,
quia
dat
fibi
aliquid,quod
accidit
enti;puta
effe
equü.Nec
Capreolus
2.
Sent.
3
eíhcit
[Document text truncated for crawler view.]