Historiae Augustae scriptores latini minores ... Additae in eosdem adnotationes Ioannis Baptista Egnatii, & Erasmi Roterodami ...

MINORES; QVI AVGVSTORVM, NEC: NON ET CJSARVM TYRANN ORVM Q_V E in Romano Imperio vitas ad pofteritatem litterarum monumentis propagarunt : Suetonius Tranquillus: zAdteBi Junt recentiores hi - Alitus Spartianus: Jloria continuat ores, Julius Qtpitolinus: P omponius Lutus , V 'A at tus Gallicanus : loann. Baptijla Egnatius. Item Aliius Lampridius : . Aujonii Burdeg. Epigrammata Trebellius Pollio : in Cttfares Romanos : Flauius Vopijcus : Imperatorum catalogus: Ammianus Mare e limus. Romana e vrbis deferiptio. Additzin eofdem Adnotationes IoannisBaptifta: Egnatii, & Erafmi Roterodami; cum Henrici Glareani & Theodori Pulmani adnota- tionibus in Suetonium. Adhsc Grxcorum, qute allegantur, inter- pretatio noua: & rerum verborumque notatu digniorum Index ampliflimus : opera Friderici Sylburgii. A T omus alter. I tRANCOFVRDI Apud Andreat Wecheli heredes Claudium Mamium , & loann. Aubriu-a : MD LXXXVIII: Cum S. Qtfarea Malefiatis priuilegio. INDEX AVCTOR-VM Q_V I A SVETO- NIO CETI R I S QV E AVGVSTI HI5TORII tdonum enta publica. Atia publica. Atia /enatus. Atia /enotui & populi. Acia arrhis. eorasphil. nandcr pbil. nus : idemfortaffe qu l rajflhenes math. Tudamonaflr. Fabius CerilianuS. Gallus Antipater. Gargilius Martialis. GelSus'iufeUs. Palfurius Sur. Plato phil. Acholius. M. Actorius Hafo. JClius Cordus. &jnd:»s Parthenianus. Aurelianus PcJliuUs. AureliusPlnLppus. Aurelius Viclor. Caleflinui. Callicrates Tyrius. At G«r». Claudius Fujlbcnius. Cornelius Balbus. Cornelius Capitolinus. Cornelius Hepos. Cremutius Cordus. M .Curh'. Simonides lyr. •Statius Valens. Suetonius Optatu Theoclius Ce/arit porum/eripton Theognis. Thucydides. vXZ ' I S^tmma Privilegii. _S>Cas area tvlaieftatis priuilegio cautum efi AndrcatVFecheli h eredibus, Claudio Mar- nio & Ioanni Aubrio, ne quis inftitutum ab eis Romana; hiftoriarfynragma.a Fridcrico Sylburgio recognitum, Notatietiibusque, Indicibus, & aliis acceflionibus auCtum,per de- cem annorum f parium, aprima editionis diecompurandum,incra fines (acri Romani im- perii, regnorumque & dominiorum Cacares Maieftatibcreditariorum, eodem aut diuer- lo charactere formave,recudere,aut alio recudcndum dare, vel alibi exprefliim importare, . vendere, difrrahePe, aperte vel occulte, ablque fupradictorum Wccheli heredum volun- tate ac confenfu pradumar. Qui lecus feceric,is non folum libris impreflis,fed etiam decem auri puri marchis fine vlla venia muldtabirur; vt latius declaratum cftin diplomate Cada- rco, dato PragxKal. Iulii,anna HDixxivm. Rudolphus* lacobus Curtius aSenftenau. cjfd mandatum S. Caf. Maieftatis proprium. A. Bene. ILLVSTR. AC GENER. DNO, MAVRICIO, HASSIAE ADIVNCTORVMQV-E COMITA- tuum Principi , domino ac patrono Tuo clementiflimo, Fridericvs Sylbvrgivs S.&F. P. Ire Xenophontem laudant veteres , MavRici te ifiime,quod Mufas cum Marte coiunxerit.fed Alexandrum fufliciunt ; qui domi ac for is, pra- - ter philofophos , Homeri quoq-, poefln perpetuo [ibi co- s miteadfciuerit-, idq; tam ar 61 a familiaritate, vt illam t etia, noclu ceruicali cum pugione fubiiceret. Omnium vero maxime admirantur Cafare,Auguflu, Adrianu, ' M. Antoninum, Alexandrum Seuerum , luliamm , & quosda alios Rom.imperii principes ; qui, licet totius orbts curam jujiinerent, j uccfiuis tamen horis non modo ledliom, (ed etiam diftuta- tionibus ac lucubrationibus operam impenderint. Merito igitur tum quoq ; pa- rens illuflrifiimus hac tempefiate fumma omnibus & admirationi efl & venera- tioni-, quod prudentia, fapient ia, eximiaq ; cum humana tum diurna philofophia cognitione, ita inter excelfi ordinis principes eminet , vt vere in eum quadret Ho- mericum illud de excellentib. ingeniis decantari folitum, ofo? vcimo-rw,. Sed hac ei peculiaris ac fempiterna lam eft,qucd, cum infignes illi principes aut nullos aut de - generes pofl fe filios reliquerint, ipfehoc operam dedit, vt & ceterarum laudis, & Jingu/aris eruditionis fuccefforem inflitueret. Siquidem a teneris annis te ad excel- lentium priricipumducumq-, imitationem jic adjue fecit , vt non tantum orationes eorum, aut narrationes rerum ab eis geflarum,decenti pronuntiatione acgeflu pene puer exprimeres , (ed etiam fortia facinora manu interdum, aduerfus eos quos tibi amulos opponebat, reprafentar es. In turis vero ac legum cognitione fic exercet,vt in theflbus ponendis ac defendedis palma fuperiorib. & aqualib.plerumq ; adimas, ' ‘inferiores autem adamulationem accendas. In ceteris difciplinis ita exacuit, vt in primo pubertatis limine virilem maturitatem prafles. Teftantur id legati, qui ab exteris principib. in aulam veniunt : tejlantur principes <5r academia,quas inuifs. medfastss&nim orationibus compellatus, ex tempore tanta & prudentia & facun- dia f effondere (oles, vt etiam exercitatis viris cum flupore ruborem quenda incu- tias. Adhac venando, iaculado,aliisq; militaris rei praludiis,flc te idem pater im- buit ,vt cum animi polit ie , corporis quoq-, agilitas ac dexteritas in te fucer efcat. Deniq j mirifica inflitutionis follertia id effecit, vt qua m conflantis at at is heroibus )(Y beteres tantopere pradicant, tu in adole flentia fisconjecutus , nimirum ytava} *TO to j jc, iffxluji Z<mf e &Z'ru.: & fjuu^uv 'npmvp m tpynv. Quoniam autem humana, philofophia fine diurna aeca efl , in facrisquoq^ Litteris itate exercet, ut cum huius at atis tum fuperiorum quoque temporum controuer - (iis perfleclis, inter errorum diuerticula, reftum uer itatis tramitemfequi difcas. Hac patris in te ad remp.informado diligentia atque induflria.vt fuperiora fecula pene fuperat, ita prafenti pariter & futuro <euo luculentifimu exemplum prabet. Tibi ergo Mavrici gener of fime hoc reflat, ut, cum fecundis Deum optimi prudentif imique patris beneficio tantos in uer a vir tutu fludio progrcffus feceris, reliquum eius curriculum pari, uel potius ar dentior i tenore perfequaris , atque eo conte das, ut , quem in primauo a tat is flore promittis, in adulta at at e folidepraflcs , pium, cordatum , ac fortem principem auitamqueac paternam gloriam illuflribi uir tutum ornamentis non tantum adaques, fed etiam Juperes. Quam ad rem et fi me longe peritiores habes cohortator es : tamen ego quoque, cum ortus nexu me ad iflius officii partem aliquam obflriclum ejfe confiderarem, aliquid pro mea tenui- tatis modulo in medium proferre uolui, meamque erga te obfiruantiam ac fludium euidenti aliquo documento declarare . Quia ergo magis ad vetera inflauranda quam ad noua condenda me applicui, tale tibi volumen dicandum cenfui,quod ex- emplis iuxta & praceptis te adaugere poffet. In quo genere licet multa exflent •vetuflatis monumenta, vix tamen ullum magis efl idoneum quam quod nunc tllu- Jlri tuo nomini infcriptu in publicum emifi. Vitas enim continet eius imperii prin- cipum,quo nec diuturnius nec auguflius ullum nouimus,Kom.fcilicet nominis ; cui Deus itafauit,vt & fuperiora imperia omnia ei fubiecerit,& filium fuum ad hu- mana falutis reparationem fub eo nafci, diaboloq-, ac morte triumphata gloriofam in calos ui floriam reportare voluerit. Huius inquam imperii principes volumen hoc copleclitur ; nec legitimos folummodo, Augufios & Cafares, verum eos etiam quivelpriuata ambitione, vel faflioforum infligatione principatu ajfeclato. Ty- ranni funi appellati. In eo ceu fpeculo videbis, diurnam prouidentiam admirabili quadam vicifiitudme nunc fubditos per principes, nunc principes per fubditos, ex- tulijje aut deprefifje: atque eos quidem qui confiderato fiationis munere fe Dei in terris adminiflros acreip. patres exhibuerunt , multiplicib. virtutum pramiis re- ni uner a/fe-, contra, eos qui fun flionis fu* obliti , ad priuatam libidinem omnia re- tulerunt, etiam in hac vita meritis, & quidem contumcliopf imis interdum ,fup - phciis affeciffe : ac rurfum illis virtutum pratcones, his autem probrorum decanta- tores,excitajJe. Vbi fi forte mireris abominandam turpitudinum memoriam non abolitam fuiffe , fed litterarum monumentis ad po fler os propagatam, atque adeo etiam ad maximi nominis principes perfer iptam : confiderabis hoc quoque fingula- ri Dei confllio faflum ejfe. Vt enim veterum nonnulli inflindlu quodam numinis iuuentutem ad ganeas, popinas, ac proflibulorum fornices nonnumquam deduce- bant, vt vifa turpitudinum f cedit at e, declinare illas incauta mentes difee ***’ ' : ita idem Deus in Jacris pariter ac profanis litteris, fce Ierat orum nobis & probra & p cenas ob oculos ponit, vt fugere illa fat agamus. V : autem contagium minus infi- ciat, re fle de quorumdam confilio a lettione vitat improba, velut ad antidotum quoddam, digredieris advitam probati principis ; vt Augufli, V efrajiani, Tra - iani, Antonini Pii, Antonini Philofipbi-, item Claudii, Taciti, Probi. Quod fi litteratos cognofcere iuuat, exemplo efl tota pene primorum Cafarum familia: fedpra ceteris excellunt Adrianus, Antoninus Philo/ophus, lulianus. Sin atatts affinitas allicit, habes qua in Germanico,Tito Ve/fafiano, Alexandro, Gordiano , ac Numenano, cum •voluptate pariter acfruclu leflites. Quin & malorum qui- dam inter initia laudabilis imperii flem aliquam prabuere ; i >t Tiberius, Caligu- la, Domitianus, Caracalla. & Nero ipfe primis annis ita Je laudabilib.fadlis pro- mi/it, vt etiam Traianus diflitarit paucos quinquennium Neronis attigiffe. Gal- lienus que, perditus alio qui, vt doflrina, ita induflria quoque ac fortitudinis, in- fignia nonnumquam edidit fpecimina. vt hic quoque inter vepres rofas quasdam , quamquam raras, inuenire liceat. De /acris rebus etfi parum fincere pier is que in locis fer ibit ur,velut a paganis: referutur tamen de Chrijlo,de epifcopisprejby teris, facer dotibus, & aliis ad Chrifliana religione pertinentib. quada f citu non indigna, vt diumi fliritus fcintilas aliquas etiam in /uperjlitionum tenebris emicuijje vi- deas. Id porro opus vt tuis atque adeo omnium vfibus inferuiret commodius , operam dedi vt prodiret quam emendat i fimum. Quam ad rem cum a vetuflis libris nihil e flet auxilii, vulgatarum editionum optimis quibusque inter Je collatis, lectionis quam reflifiime conflit uenda fuppetias inde petii. V e ter ibus audi oribus duoserecentiorum numero addidi: vt eorum qua defiderantur , aliqua e/fet ex- pletio & continuatio. In locos mendo/os, Juf/eclos, aut ob/curos , qua a doflifii- mis viris adnotata fiunt, adieci. Quibus meas quoque notationes adiungere de- creueram, cum iisquaapraflanti/J. quibusdam viris adoperis expolitionem nu- per fiunt communicata. Sed temporis breuitas ea in tertii tomi editionem coegit reticere. Interea vt aliquis /altem operi comitatus a me accederet ; Graea Lati- ne reddidi-, & in fine Indicem adiecilocupletifiimum ; quo, quidquid aut rerum aut verborum ad antiquitatis cognitionem coferre videbatur, copiofifime, quan- tum locus & tempus ferebat, expo fui. Denique , quidquid ad operis exornatio- nem hoc femeflri [fiat io adhibere licuit, pro mea virili in medium contuli. Tu Mavrici gener ofifiime operam eam /er ena fronte accipe, qua etfi tanta non efl quanta celfitudinem tuam decet : efl tamen mei erga tefludii atque obferuan - tia fat clarum argumentum. Devs opt. max. qui vnus omnium bonorum fons efl,faxit vt vberrimos i/ide /rufius capias, atq-, in inflituto vita cur fu non modo Traiani bonitatem, Auguflique felicitatem; ( qua olim principibus fuis precaba- tur populus Romanus ) Jed etiam /acris litteris celebratas dotes, Salomonis fapien - tiam, Dauidisque pietatem, confiantiam, fortitudinem , plenifiime confequare. Franccf. in Mu/eo Wecheliano, Id. Sept. a. mdlxxxviii. FRIDE RICVS STLBVRGIVS LECTORI S. N h o c tomo quid a me fit pra:ftitum,fi requiris amice Ie&or, paucis accipe. Suetonii rccentiores editiones inter le contuli, Belgicam fcilicet Theodori Pulmani, & Gallicam Henrici Stephani. qure fi quid mouerent fcrupuli.adii vetuftiores, Venetam Egnatii, & Bafileenfem Erafini. In /Elio Spartiano, Iulio Capitolino, Vulcatio Gallicano, /Elio Lampridio, Trebellio Pollione, Flauio V opifco.prarter Stephaneam,Erafmianam,8e Egnatianam editionem, confului nonnumquam V cnetam veterem, e qua Egnatiana videtur proma- nalle. In Ammiano Marcellino, etfi maxima ex parte fecutusfum editio- nem Sebaftiani Gryphii& Henrici Stephani: tameninterdumetianiantiquioresinfpexi. Inter quas primas quidem merito libi vindicat Roberri Stephani editio: dedit tamen &Frobeniana ve- tus interdum haud poenitendam emendationis materiam : quamquam plerifque in locis depraua- ta, & fine quoq; trunca ; vtquarin xx v i libro definat. Sed omnium maxime maudore illo me adiuueruiu ea qua; clariflimus atq; ampliflimus vir, Erricus Memmius, per loanncm Opfopceum ad nos mifit. Mific idem etia ad luperiorum audtoru emendationem egregias fuppetias : ltidemq; cetera Galli.-e ornamenta, Claudius Puteanus, Nicolaus Faber, Petrus & FrancilcusPithcei; quin & lurisconlultorum decus lacobus Cuiacius, per eundem Opfopceum contribuerunt qua: ad huius tomi expolitionem vel ex antiquis libris.vel ex ingenio habebant adnotata. Verum ea, cum pau- lo ferius ad nos veniflent.in prsienti.ob temporis anguftiam.nonpotuerunt a nobis publicariiideo- que differenda fuerunt in tertium tomum; qui, vt confidimus, Deo iuuante,breuifubfequetur. Incerea,vt aliqua editionis conftaretrati6,Egnatii,Erafmi,Glareani& Pulmani adnotationes.fupc- riorum 'editionum exemplo/vifum eft operi adiungere: quippe quaru comitatus paffimmulrum lu- cis affert ; in non nullis vero locis etiam plane eft neccflarius. Quib. vt aliquid etiam de noftro acce- deret, primum Gra:ca,quie fine interpretatione plerumq; funt inferta, Latine reddidi. Deinde In- dicem idieci copiofifllmum.nonrerum modo/ed etiam verborum &phrafe®n notatu digniorum; ex quo, quanti fint huius operis diuitia:, luculenter cognofcetur . Inuenient ibi non folumhifto- rici.verum etiam Iurisconfulti, medici, mathematici, rhetores, grammatici ; quin& theologi, atque adeo pene omnium difciplinarum profeflbres, quod ipforumvfibusinferuire queat. Inquocon- cinnando id quoq;*paflim eft fpeclatum,vt locus locum nunc explicaret, nunc confirmaret.non- numquam etiam corrigeret;nec quidquam omitteretur quod Antiquitatis cognitionem vel in re- bus vel iri verbis poffet adiuuare. Spero autem futurum vt antedictas fuppetias, c Galliis ad nos miffas, acceflione haud afpernanda amplificem. Nam ex aliis etiam locis auxilia exfpecto : nomina- rim a FuluioVrfino, Vbcrto Gifanio.Theodoro Cantcro.quin& Criticorum principem Lipfium aliquid praiter ea qua; iam dlidum publicauit, e thefauris luis fubminiftraturum confido. Cui con- tributioni fi alii quoq; fe addere velint focios, parem nobifeum a republ. inibunt gratiam. Porro quod attinet ad notas in cotextufubindeintcrlertas.afteriici ad Notationes ablegat, vel noftras, vel alienas : in Suetonio autem paflim remittunt ad luculentiflimos T orrentii commentarios, feorfum a Plantino editos. Vnci, ea qua: includunt, aquibufdam editionibus abeffeindicant :de quibusin Notarum iibello dicetur fuo loco. N umerales nota: exteriori margini appofitx.in Suetonio capi- tum feriem commonftrant: in Ammiano autem indicanc annos ab vrbe condita, confulatuum enim feriemfatis accurate notauit Ammianus.In ceteris autem,quia confulatus & rarius exprimun- tur & minus diligenter, annorum ifta notatio a nobis eft oniifla. Quosnoilequirequiret.apud Caffiodorum nullo negotio inueniet.in cius enim margine primum ex Sigonio, deinde ex Panuinio annorum decadas vel eicadas adfcripfimus. Auctorum qui paffim in hoc tomo citantur, catalogum ab initio pofui. equo intelliges quot veterum fcripta,cum Graea tum Latina, interierint. Errata, qua-partim exemplaris, parrim operatum culpa fiunt commiffa, in calce adnotaui : qu.x qui- dem grauioris momenti efle videbantur. leuiufculapeffequisq; cernere poterit. Hxc fere funt de quibus monendus videbare, ledlor. T u no- ftram hanc operam boni confule,ac vale. ILLVST. ILLVSTRISSIMIS SAXO- Nli DVCIBVS, FEDERICO SA- CRI IMPERII ELECTORI,EIVSQJE patrveli Georgio, ERASMVS ROTER ODAMVS S. D. T ab his viris, quos fortuna calculus mundi gubernaculis admouit , Fe- d e r i ce G E o r g i, Ducum mcorrupiifiimphaud exegerim anxiam atfe exaclamfchoLfiicarum dtfitplinarum cognitionem-, in quibus qui con- finuerint, eos fere fenfietiam communi carere videmus -, tantum abest, vt tractandis rerum habenis fini idonei : ita vehementer ab ifiis difen tio, qui Reges prorfits ab omni librorum commercio, ceu re noxia, ablegant', per- inde quafi hoc demum ver e regium fit, Tfihil omnino vel [cire,vel arere, p™ter aleam,venatus, moriones , drhis etiam fordldtores voluptates. Cum quibus enim amicis libentius confabuletur cordatus & pius princeps, quam cum iis,, qui drfemper prafiofimt,& Ca- piunt plurimum, & nihil loquuntur ad gratiam ? Verum nullis ex libris, meajentent)a,plus vt thtat is capi pofiit,qua m ex eorum monumentis, qui res publice primiimq ; gcfis, bonafidepo- Jler is prodiderunt ; profer tm fi regalis philofophu decretis imbutus huc accefferit. Etenim qui in hoc munere, rerum gerendarum exemplum, quam gefi arum fidem /pectar e maluerunt, hacte- nus modo pro/unt, quod boni principis fimulacrum oculis fubiiciunt ; fi qui tamen id (cite verecr effinxerunt. Ceterum ex bona fidei firiptoribusfuper alias innumeras, hac pracipua ca-itur vt i litas, quod non alia res aque, vel bonorum Regum animos ad res cum laude gerendas accendit, vel tyrannorum cupiditates cohibet ac refrenat : dum vtrique cernunt, horum litteris fiam vi- tam omnem, mox in totius orbis, imrno facularum omnium theatrum producendam ; efi, quid- quid nunc velinabditopai rant, VelMfcit ofico pratexmt, vel metu difiimularicogunt verius quam ignorari,pauUopt>B clarifitmain luce fub oculis omnium traducendum-, cum itm metu pa- riter ac fpe libera pofi er it as, nec vllo corrupt. a /ludio, magno confinfireHe faliis applaudet, pa- rique libertate hisdiuerfaexplodet,exfibilabitque. Nec enim arbitror, quemquam tyrannum fic penitus omnem hominis fenjum exuijfepvt vitam fibi iucundam ducat, fi norit fimm nomen apudpofier os omnium at atum ac nationum tam inuifim efi exficrabilefore,quamesl CaliruU 2/eronis, Commodi, Heliogabali-, ad quorum mentionem, ceu portentorum verius,, quam princi - ptim,nc»;o tam non dejpuit,non abominatur, non detefiatur. 2gam Vitellius viuus etiamale ge- fti imperii panos dignas dedit-, quas drlgero daturus erat, mjuppliciifieditate deterritus, ip fi fiuicarnifex ejfemaluijfet. Jpuod quidem exemplum vtinamin hac vjque tempora duraret. Tgunccnim nihilesi impunitius. quam quod nulla (atis granis animaduerfiopenfare queat, male obiti magiftratus culpa. Iam in ceteris hifioria dotibus, quantum aliis quifque tribuendum putetfipje viderit fio arbitratu. Illud opinor apud eruditos omnes in con/ejfo effe,quodadnar- rat ion is fidem attinet, primas deberi Suetonio: qui,vt quidam non infefliuiter dixit, prorfies ea libertatefiripfit Cafarum vitas, qua vixerunt ipfi. Propemodum equarunt Suetonium hac Jane Lude, Mms Spartianus, Iulius Capitolinus, .Elius Lampridius, Vulcatius Gallica- nus, Trebellius Pollio, FlauiusVopifcus: licet eloquentiaviribusfirmonisque pelitie mul- to inferiores. Proinde mihi quidem digni videbantur, vt eorum lucubrationesfiudiofifummd fide fer uarent : quorum fide facium est, vt tantarum rerum tam certa memoria duret in hanc vjque nofiram atatem. <_^ASueconium quidem nefeio quo Deo pr opi t io, & antehac nonita pafiim deprauatum, nunc eruditorum, meaque opera purum, ni f a lior, & integrum habemus ; fuffragante mihi ad hoc negotii,peructufio quodam codice ; quem e Bibliotheca monafierii, apud. Cge rutos olim,nunc Tornacenjes, vulgato cognomine D. CAPartini, nobis exhibuit nobihfrmus ille Gultelrmg (ffionttoius ; qui idtemporis regias vices eainvrbe gerebat. Reliquos, quoni- am nullo huiu/modiprafidio fubleuabamur,quod vnurn licuit , multo certe minus deprauatos de- dimus. Eofque omnes vefiri nominis lenocinio orbi commendare vifum esi, velvefiroin me fiudio,vel erga bonas litteras animi propenfione, vt id auderem, prouocato ; quo videlicet viri imaginibus & opibus cLri, magis ac magis in hisphilofophari conjiee/cant, <£• Velut adfiecuiunt vit am mor efque c omponere. Primum enim, dum videmus mutatum orbis Romanifiatum , tanto (anguinis humani impendio confiit ijfi , ea res pium certe principem a t emere no itandis re- bus deterrebit. Deinde fpcclare esi oper*pretium,quam*fiuariisvicibus,cunpicu!ufiiamri- S ujpicio qua vixit inter facinora, < 3 } S ujpicio nana (3 nepotis damna toram, 64 Diffidentia (3 fujpicio, 6 3 Cena:Ua 13 libelli cetra eam edi- ti , 66 Eptjlola & oratio ad Senatum, fa- Hum fuum pronuntiantis, 6 7 Statura , (2 membra , & valetu do ,(3 tncejjus, 68 Obferxaitorehgiontem, 6 < j Artes (2 difctphna, 70 Peritia fermonis Croci ; ££ abfii- nentta pronuntiatui ena, 71 Infirmitas euu ; advrbem rediens retrocejfit, 7 1 Docta (2 tempw mortis, 7 5 Signa mortem procedentia, 74 Li.ttua Romanoru tn morte eius-, & gejla per eum, 73 Tofi amentum, (2 vitinea dtjpoji- lio, 7 <3 .Df Germanico patre CqUgula,l 2 gefiieetus, 1 Germanici mors, 2 <f 'ermamci virtutes tam corporis quam animi, 3 Omnium fateor ad eum‘& dile- Prafagta que d'e mortis Germa- nici preueneriet ,(2 /ullus bar- Majlitia sj /ullus in vrbe de morte Cjermanici, 6 Uxores (2 fili* Germanici, 7 Locus (2 tempus natiuttatis C. Ce/aris, 8 Cognome Caii-, (2 ubi primo edu- catuefuent, 9 Locus, & apud quos fecundo fue- rit educatus, 1 o Signa feuitut in iuieentu te, 11 Vxoremr, i '2 fujpicio veneficii m Libertum, 12 Imperium Caligula, 1 3 Gejla m muto principatus, 1 4 Lia S 2 citetlta gejla per eum m mitto principatui, I 3 Ctutlta gejla, 13 moderatio, 1 6 Confutatus per eum gejh ,(2 bbe- raluas ad populum, 1 7 Spelt acu/aper eum edita, 18 N^uum genus jpcElaculi per eum SpeB acula per eum pereo re futi a, Opem publica per eum edita, 12 peralta, 1 t Vena gloria, -£ elatio, 1 2 Dliratho ( ‘2 jhuttia contra pro- pinquos, 2} L-.ki-’ cum omnibus for oribus. i V E T O N I I C A P. Matrimonia , (2 vxores, 23 Crudelitas contra propinquos (2 ceteros, 26 S suiua atque crudelitas, 17 Sauitta contra fuosexfules, £2 Se- natorem, 2 8 erLirocta ditia, 29 risi trocta ac dira fati a, 30 Querela centra fuoris temporum felicitatem, 31 Crudelitas m ccenis, ludis, fpetla- ctslis, (2 jacn fictis, 3 2 Apelles per cum flagellatus, & alta 5 3 Malignitas 13 fuperbia contra omnes, 34 Inuidia contra omnes, 3 3 Luxuria (2 hbtdo, 3 6 Luxuria tn ccenis , balneis ,-adtfi- cus, £ 2 aliis operibus , 3 7 Rapina t 2 extorfiones, 3 8 Lurpia lucra, 39 Nona vetligaba, £ '2 firdidi qua- jlus, 40 De eodem, 41 Dos pro nata filia, (3 jlrena per eum petite, ac recepta, 42 Exveditio Germantca, 4 5 G ejl aper eum mcaflris, 44 Silua per eum truncata.tS milites pramiis donat r,£2 altagejla,qy Apparatus cxercittu cotra Ocea- num-, (2 alta gejla, 4 6 Cura triumphi, c '2 alia gejla, 47 JSfef artum confiltum trucidandi legiones, 48 Reditus eius advrbem,malu eius propojitum, <3 venena reperta, 49 Staturacorporis ac valetudo, 3 o Valetudo mentis-, £3 contemtus deorum-, aliaquegejla, y t Vejles, ceterique habitus, 5 2 Eloquent a, (3 ars oratoria, 3 3 Cantandrarsjal: andt, atque au- rigandi, 3 4 Studium (2 fauor ad plaudentes, (3 od’’um adimpedtentcs, 3 3 Conturatso (2 conjpiratto contra eum f alia, 3 6 Prodigia futurs cadis, 57 Cedes i 2 mors, 3 8 Funus Caii, (3 mors vxoris, 12 fi- Gejlaper Senatum post m Dcpare Clattdii,C 3 geflis eius, 1 Natiuitas CIaudu ,<3 infantia, 2 Ooeru circa liberales difi ipltnas, 3 Epiftoh syiugajlt ad Liuiam de tefhmomo Claudu, 4 Honor Confutatus eidem per Lt- beriii negatus ; P 3 fecejfiu eius, 3 Gratia 22 fauor apud homines, 6 Con/ula:us,( 3 gejlap;reum, 7 Contumelia eidem per ludum illa- te, 8 Dijcrimina.que pnjfus eit, 9 Initium imperti Claudu, 10 Gejla per eum in imito principa- Honores per eum jpretr, (2 alia ci- mi, a gejla, II Inficba (2 coniurationes contra eumfaEle, 13 Confutatus gejla in eis, 14 Varietas meognojeendo, 13 Officium Cenfure, (2 gejla per Expeditio Britannica, (2 trium- phus, 17 Cura vrbis , 1 2 annona, 1 8 Vacationes per eum concejfe, 19 Opera publica per eum f alia, 10 SpeBacula per eum edita, 2 1 Injletuito,correlho, (3 ordinatio quorumdammorum (2 allusi, 21 Injhtuta 12 fanlltones, 23 Indulgentia (3 bber alitas , 24 Quadam ctuihagejla ,(3 ordina- tiones, 23 Sponja 13 vxores, 2 6 Liberi ( 2 generi, 27 Liberti ab eo pradileUi, 28 tJfrCalcficia, opera Ubertorum (2 vxorum, abeo perpetrata, 25» Forma ( 2 flatura, 30 Valetudo, 31 Conuiuia,C 2 alia gejla, 32 (ftbus , potus ,jomnus , (2 luxuria. Uber quoque de alea luju, 3 3 Sauitta (2 crudelitas, 34 Ttmtdnas (3 diffidentia, 3 3 Timor wfidia>u,C 2 a/iagejla, 3<J Lot na ob leues jujpicior.es innocen- tibus tUata, 37 Iracundi», (5 Jlultitia , 385 Obltuto-, i 2 aha gejla, 39 ' Sermones, (3 orationes, 40 Libri (2 "pufcula per e u edita, 41 Studium tn Interis (fracte, 42 Pcenucntia de matrimonio Agrip- pina , 13 adoptione Neronis, 45 Tejlamentum mors, 44 iJPCors celata ; tempus mortis, 12 funus, 43 Lrafagta de morte, 4^ Ne'ko, vi. Cn. Dominus, Neronis atauus, 2 Cn. ‘Dominus Neromsproauus, 3 Cn. Dong-iui Neronis auus, 4 • De patre Neronis, 3 Ortus c 2 infantia Neronis -, (3 prefagia quadam, 6 Pueritia, § oejlain ea, . 7 Imperium Neronis, " Ce fla fer eum in initio principa- tu, 9 Ctuihagefta, io Speflacu/a per eum edit a ; (3 h- btrahtosinpopulum, 11 Spe Bacula vnde fpeBauerit-, (3 Magnificentia in excipiendoTt- rtdaie Armenio, 13 Ir.num geminum claudit, 1 4 ifl-fos in ture dtcendo, 1 3 cAjfiicho Chnflmnorum, 16 'fixtum infalfarios pro tefiame- 17 lo.pcnumfub perone no» *u- Bum, 18 Exedit tones Alexandrine (3 A- rhaicstpereumfufcepu, 19 Studium incantet & mufica, zo Tc^gaduucantai, zi Studium aurigandi (3 cilhari- Cerfumina exircitHum,ac timor Obedienua tn ditiis ccrtair.ini- INDEX. Studium artium liberalium, 3 z Studium pingendi ac fingendi, 33 V 7 tum, fi vinceret, f 4 Fama (3 aternitatis cupidus, 3 f Religionum contemtor , 3 6 sALtas, (3 poli obuumgefa, 3 7 Galba, vi i. De progenie Cafarum,qut in Ne- rone defecit ; (3 prodigiis hoc pracedtntibus, 1 P rofapia (3 vetus origo Galba, z Progenies, (3 cognomina Galbe -, (3 vnde dicatur Galba, 3 Ortus Galbe, iS prafitgia princi- Studium in liberahb. difiiplinis, i ure, (3 vxonbus ac filiis, 3 Honores per cum gefii ; Q' difci- pltna mre militari, C Iufiitta (3 aquitai, 7 Honores etcolatr,(Sfignafulun imperii, 8 Ua netas tn prouircia regenda, 9 Initium principatur, (3 ahage- e Gratia, (3 triumphi, zj %iptntt,(3 aliafcclera, z <3 Com’Jfanoncs& epula, 27 Matris nefarius concubitus, 28 ‘Pudicitia pafftm profirata, 29 ‘Prodigalitas, ac diurnarum pro- fufio, 30 Opera publica pereumfaBa, 31 Rapina , extorfiona , (3 facrtle- gta, __ 52 Farruidiumin Claudsu (3 Bri- ' Parricidium in matrem (3 ami- ram, ^ 34 ‘Parricidiis tn vx ores, ac fibi con- tunBiJfimos, 5 3 Seuuia tn exteres , (3 cedes, illu- firium virorum, 3 <3 . Cedes m aliorum paffim faci a, IS ahagefla, 37 Vrbis incendium per eum fa - Bum, 3 8 Cla des (S probra tn eum, 39 DefcBio Gatharumm eum, 40 Reditus in vrbem ; 'S contumelia Defeci 10 iljpx ntarum,(S Quite, contra eum, _ 42 tfiWalum propejiium, Confuhim priuatio,(S Confutatus ajfum- 110, 43 nAp param expeditionis in Gal- los, 44 t "Probra m eumfcrtpte, 43 Portentis fimniorum lenitus, 4 <3 Defentur abommbus, 47 Fuga ab vrbe, 4 ® sjUCors, (fgejla m ea, 49 '~ P Sjatura^(3 cultut corporis, 31 + Confternatio propter morte Vin Sauit:a.(S auariua, 11 eAduentusad vrbem, 13 Qefid per eum m milio principa- tus, 14 Q‘fta,(S liber alitas, 13 Inunita, fS rebellio exercitus Ger- manis in eum, 16 Adoptio Pijbnis pereumfaBa ,1 7 Prefagia infelicem eius exitum procedentia, 1 8 Cedes a iq, mors, 1 9 Qefta per eum in mortc-,&deeius funere atq / cadauere, 26 Statura corporis (3 membro - Qbus,potus,atefj luxuria, 2 2 Tempus imperti, (S atas, 23 Otho, v i i i. De Olbonisprogenitoribus, l Oihoitie ortus, (f ado/efeentia, 2 a Amicitia cum N erone, 5 Spes ad imperium, 4 Frufiratur [pe adoptionis a Gxl- ba, 3 tAffumtio ai principatum, <3 Gefta in iniiio principatus, 7 (jcrmxnici exercitui comuratto in Othonem, 8 Congrefiio Othonis cum Vitellia- nis ductbu/, 9 Deteftatio bellor umctutlium, 10 tSKors atque funus, H Statura, (3 cultui corporis, 1 2 VlTEILIVS, IX. Stirps (S origo Vtiellvrum, I P ater materque VutlUi ; ctusque pueritia, 1 Adolefcentia, j ‘ Probris contaminatur, 4 Honores per eum adminftrati, 3 Vx ores ($ filii, 6 Germania ei decreta ; paupertas ipfius, (S comitas erga fingu - ‘Prodigalitas in omnes, 8 Princspatum inuadu, 9 Gefta eius poft mortem Othonis, (S reditus m vrbem, 10 Gefta per cum in initio principa- Progrcjfus in initio principatus, 1 2 Comiffistiones ($ epula, 13 Stuitia (S crudelitas, 14 Apparatus exercitus in V ftafia- num, 13 Concordia per eum tentata cum Vefpajiano, 1 6 tJMors tgnominiojijfima, 17 Interpretatio oftenti, 18 Ves pasianvs, x. Degente Flxuix, (3 Vefpafia- ni progenitoribus, I Ortus Vefpafiani,(3 educatio, 2 Vxor, (3 filu, 3 Epcditto Cjermaniea (3 Iudaiea, Prefagia (f figna imperium pra- cedentia, 5 tAfumptto ad imperium, 6 tSbCiracula quadam per eum fa- Bain initio principatus, 7 Rsftttutio collapfereipublica, 8 Opera publica per cumfaBa, 9 Litigia per eum compcndiofiffimt decifit, 10 Decretum in feneratores, 1 1 rJWedtocrttas originis non dtfti- Pahei Clementia in reos accufates, 13 tAuaritia (3 cupiditas , 16 Liber alitas (3 magnificentia, 1 7 Cultus in omnes , (3 pracipue do- li os, 18 Ludipere!iediti,(3 conuiuia, 19 Stataracorporis,(3 membrorum-, (3 valetudo, zo Vuaordo m principatu, 21 Ludi poft cenam-, (3 quadam f a- cctmeiusdifta, 22 Ver fu Cjrtctpercum editi, 23 Infirmitas (3 moTs, 24 Prafitgium de filio fisce ejfuro, z 3 Titvs, xi. tAmor omnium erga Titum, 1 Ortus (3 educalioTtti, i Virtus, (3 j cientia , 3 Vxores, honores, atq? vittoria, 4 Iherotolyma expugnata, f Admmftratio mpeni, 6 I N oJMutatio in melius , Hiatura bcncuolenuffimtu, (Umentia & manfuetudo, Cjefla fer eum m [ua morte , Locus (fi tempus mortis. IVET. TRANQ. P ' Expeditiones per eum fufeepta, 6 i Quadam injittuta (fi ordinata Domitiani ortus (fi adolefcetia, i Qefia per eum ante principatu, 2 Qejla per eum in initio pnncipa- Opera publicapereumfatia, j Clementia (fi largitas in initio principatus, 9 Seuitia (fi crudelitas in plurimos, ftemftuitia (fi crudelitas, Jl Hapwa&extorfiones, Elatio, (fi vana gloria, 15 Coniuratio contra eumfaBa. (fi fujptcio mortis qua habebat, 1 4 R £ F. * Eatruelispercumeccijxs ; (fi pro- digi amortis, if. Signamortie, 16 De m fi diu, (fi cade, 17 Statura (fi pulcritudo, 1 8 Peritia tnfagittande,(fi laborum impatientia, 15) Facundia, (fi ftudium, 20 rfus ales, (fi conuiuta,(fi aliaper eumgejla, H Libido (fi luxuria, 2 2 MsfttUn mihtum , (fi Utitia Se- natus in morteeius ; ac fgna mortem praccdentia, ij N N. L V Rvffaido . V 1 o S. S Vetonivm efleacephalum, vt Curtium, vt aliquot Orationes Ciceronis.vt nuper etiam Ta- citum, duobus potilfimum argumentis colligitur.Tum quod non folet gentis ac familia originem pratermittere Calaris eius, cuiusvitam exorditur; delulia nulla mentio; cum lit maxime illuftris, & memoratu digna.tum quod in vetuftis exemplaribus hoc habetur initium ; Annum agens fextum- decimum ; pratermiflo Calaris nomine, vtappareatpriusfuiiledeillolocutum. Nos igitur, quan- doquidem Ipes non eft, quod defideratur.fore vt aliquado exfiftat.ex veterum Icriptorum ltdtionc, quantum induftriaac Audio conlequi potuimus, eum locum Audiolse iuuentuti expleuimus. Si quando id ipfum in lucem prodierit quod Suetoniuslcriplit, facilis erit tantuli meilaboris iadtura. Suetonii phtalinamulatustiuri,&obfcruationis diligentiam. Cuinon fatisfecero,na is haudma- gnuroacceperitdaranura exigua chartu!a,& breui Aut i tcmporis,quodperdiderirnoAris legendis. Si cui placuero,is latis hociplo nobispraftiterit.Tin di'plicuero,ab hoc veniam petimus audacia. Di - camus tibi Hieronyme Ruffalde, auditorum meorum probiflimo, acproinde carilEmo. Vale. Louanii,MDxxi. ADDITA SVETONIO IN VITA C. IVLII CaE SARIS, PER LvD. V I V E M. De gente Iulia, i. Gentem I uliam pro indubitato creditur ab Iulo J£nts filio manafle ; qui Lauinio relido, Albam Longam condidit, in qua filium Latinum redijfet regnum, cura facrorum cattmoniarum- que Latina acTroiana gentis, penes fobolem Iuli manfit -, ex qua funthdii. Hos cum aliis quibufdam nobilitlimis Latii familiis Tullus Hojlilius Romanus. rex,pojlquam Albam diruijjct, Ro- ferunt i nempe inter Patricios maivrumgentiumfcre poftremi, an- no V. C. altero ey trecentefimo , C. I ulio D ecemuiro legibus feribendis, priore eiu/ccmagifiraeurlcllione. Omnis dehinc gene- ris honores nada,mahfit inPairiciatu & ordine Scnatorioane- diocrib . opibus, nullo infigniter proflanti viro fadisque praclaris iUqftrior. Cafarum familia, 2. I N Iuli agente familia fstit C A£ s a R v M : qua ratione coge nominisjraud liquet,nec cui primum contigerit. N am ante Ca- /oremDidatorcm, patremque eius, gy-auum, lulii Cafares fue- ritis’ :vt ille qui Punico bello fecundo, a Senatu ad Crijpinum confutem de Dictatore dicendo miJfuteSl. G tfaresvero confue- uit Romanus firmo cognominarmos, qui vel cafo matris -utero, dam, de elephanto in Africaoccifo, quem indigena Cxfarcm vo- cent : eamque ob cauffam cognomen hoc prunum asto D illator st contigiffi. Sed qui hoc tradunt, infima funt auctoritatis : nempe, Spartianus &• Scruius. Seque enim fola illius progenies ex Isdist hoc cognomen habuit ; fed alii, £y ante eum multo, ey cum eo gentiles illius plerique. Confssles anteDidatorcmfuerunt,Sexr. lulius Cafar,cumL. Marcio Philippo, initio bcllifocialn. Sequenti anno L.Cafar cum Rutilio Lupo, nec ante hos clarttt quijquam fitil Caf-.ru,as!l funsmo magifiratu Roma fundus. Multis post annis Confutatum ex eadem familta adeptus tstL-Cafar Sexti filius, frater patruelis L.l ulii ‘Cafarissqui Dictatorem progenuit, hic ad Praturam tantum peruenit: Pifis, dummanc calcsarctur, exflindus, nuUomanifcfto morbo. Ortus Calaris, & educatio, 5. Satus cUCafar Roma.C.Mario gr L.Valerso Flacco c 6 is. ad n II Idus Qtundileis; q uimtnfis poti eius morum lege An- tonia lulius est ca caujfadidus. educatus apud Aureliam ma- trem, C. Cotta filiam ;£y luliam amitam, Marii coniugem. vn- de illi patricio amor plebeixfitdionis,& odium Sulla. Littcrsu Latinas Gracafquc, tum AR pracepta dicendi, edodses ebt a M. fingulari memoria, praterea moribus comis, natura facilis, primo inadibus L. C afaris patris Graeam Latinamqtse gram- maticam ey rhetoricen docuit : hinc in fisis ipfius ; multa difiih- tium liberalitatc conficcutus , tum numquam pacifcerilur de ' abili docilitate, & ad dicenflifit^.. in quarum fami a pure ac eleganter Rom a.Lalit, Cornelia, gy alia primaria me s infignes oratores exjtiterunt. - SVETO- C S VETONI I TRANQY ILLI XII CASARES. D. i V L I V S C JE S A R, 1. 1C N nvm agens Ca:farxvi,patrem amifit.-fequentibufque co SS; flamen Dialis deftinatus,dimifla CoiTutia , quae familia equeftri, fed admodum diues Prascexcato defponfata fuerat j Corneliani Cinna: *micos.filiam duxit vxorem : ex qua illi mox lulia nata efbtieque vtrepudiarct[illam;] compelli a Dictatore Sulla vllo modo potuit. Quare& iacerdotio,& vxoris dote,& getiliciis he- reditatibus mulcatus, diuerfarum partium habebatur: vt etiam di(cedereemedio,&, quamquam morbo quartana: aggrauante, prope perfirrgulas nodes commutare latebras cogeretur,feq; ab inquifitoribus pecunia redimere : do- nec per virgines Veftales,perque Mamercum AsmiHum,& Aurelium Cotram,pro- pinquos& affines fuos, veniam impetrauir.Satis conflat Sullam, cum deprecantibus amiciflimis&ornatiflimis viris aliquamdiu denegaiTet,atq; illi pertinaciter conten- derent, expugnatum tandemproclamafle,fiuediuinitus,fiuealiquaconiedura,Vin- cerent,ac fibi haberentidumraodo fcifent eum, quem incolumem tantoperecupe- rent, quandoque optimatium partibus, quas fecum firauldefendiflent, exitio futuru; nam Oefari multos Marios inefle- Stipendia prima in Afia fecit, M. Therrni Prxtoris contubernio : a quoad accerfendam claflem in Bithyniam miflus,defedit apud Nicomedem; non fine ru- more proftratteregi pudiciria::quem rumorem auxit, intra paucos *rurfus dies repe- tita Bithynia, per cauflam exigenda pecunia, qua deberetur cuidam libertino clien- ti fuo. Reliqua militia, fecundiore fama fuit:& a Thermo in expugnatione Mitylena- ^75 rum *ciuica donatus eft. Mervit Sc fub Seruilio Ifaurico in Cilicia; fed breui tempore.Nam Sulla mor te comperta, fimulfpenouadiflenfionis, qua perM.Lepidummouebatur,Romam propere rediit; & Lepidi quidem focietate, quamquam magnis conditionibus inui- taretur,abftinuit: cum ingenio cius diffifus,tum occafione,quam minorem opinio- ne offenderat. Cetervm compofita feditione eiuili, Cornelium Dolabellam , confularem &c 40 triumphalem [virum]repetundarum poftulauit: abfolutoquc,Rhodum fecedere fla tuit,& ad declinanda inuidiam,& vt per orium ac requiem *Apollonio Moloni , cla- riifimo tunc dicendi magiftro, operam daret. Huc dum hibernis iam menfi bus traii- cit, circa *Pharmacufam infulam a pradonibus captus eft,manfitque apud eos non .fine fumma indignatione propexL dies, cum vno * medico, & cubiculariis duobus. Nam comites feruofq; ceteros in initio ftatim ad expediendas pecunias, quibus redi- njeretur,dimiferat. NumeratisdeindeLtalentis,expofitusinlitore,nondiftulitquin e veftigio claffededu&a perfequeretur abeuntes; ac redactos inpoteftatem , fuppli- y o cio,quod illis fape minatus inter iocum fuerat, afficeret. Vaftante regiones proxi- mas Mithridate, ne defiderein difcriminefbciorumvideretur,abRhodo , quo per- & tenderat,tranfit in A fiam : auxiliifque contradis, & prafecto regis prouincia expul- fo,nutanteis ac dubias ciuitates retinuit in fide. Tribvnatv militum , qui primus Romam reuerfo perfuflfagia populi ho- nor obtigit, *audores reftituenda tribunitia poteftatis , cuius vim Sulla di min uerat. 2 . C. SVETONII TRANQUILLI enixiflimeiuuit.Lucioetiam Cinn ar, vxoris fratri, & qui cum eo ciuili dilcordia Le- pidum fequuti,poft necem cos. ad Sertorium confugerant, reditum in ciuitatem ro- gatione Plotia confeci t;habui tque& ipfefuper ea re concionem. Qv itsTOR Iuliam amitam, vxoremq; Corneliam, defundas laudauit * e more pro roftris. led in amita; quidem laudatione.de cius ac patris lui vtraq; origine lic re- fert: Amita mea Iuli -e maternum genus ab regibus ortum., paternum cum dis immortalibus coniunclumefi. Nam ab Anco Marcio fiwt Marcij* Reges, quo nomine fuit mater: a Venere-, Iulij-, cuius gentis familia ejl nojlra. Ejl ergo in genere & /anci it as regum, qui plurimum in- ter homines pollent ; & carimonia deorum,quorum ipji in potejlate funt reges. In Corne- lia autem locum Pompeiam duxit, Qu.Pompeij filiam, L. Sullae neptem : cum qua IO deinde diuortium fecit, adulteratam opinatus a P. Clodio: quem inter publicas ce- rimonias penetraflead eam muliebri vefte,tam conftans famaerat,vtSenatusque- ftionem de pollutis lacris decreuerit. Qv iESTORi vlterior Hifpania obuenit. vbi cum mandato*Pretoris iuredicun- do conuentus circumiret, Gadeifque venillet,animaduerla apud Herculis templum Magni Alexandri imagine, ingemuit: & quali pertefusignauiam fuam , quodnihil dum a fe memorabile actum ellet in etate qua iam Alexander orbem terrarum fub- egiflet,miffionem continuo efflagitauit, ad captandas quamprimum maiorum reru occafiones *invrbe. Etiam confufum eum fomnio proxime noctis (nam vifus erat per quietem matri ftuprum intulifle)coniedores ad amplilfimamlpemincitauerut, io arbitrium orbis terrarum portendi interpretantes: *quando mater, quam fubieclam libi vidiflet, non alia ellet quam terra, qua: omnium parens haberetur. Decedens ergo ante tempus, *colonias Latinas de petenda duitate agitantes adiit: & ad audendum aliquid concitaflet,nili cos s.conleriptas in*Cilicia!egiones paullifper obidipfumretinuiflent. Nec eo fecius maiora' mox in vrbe molitus eft. S i Q_vjt d e m ante paucos dies, quam dsdilitatem iniret, venit in fulpicion em co- lpiraflecum M.Craflo confulari, item P. Sulla, & *P. Autronio,poft delignationem confulatus, ambitus condemnatis; vt principio anni Senatum adorirentur; &: truci- datis quos placitum edet, DidaturamCraflusinuaderet.ipfe ab eo magifterequitu diceretur ; conftitutaque ad arbitrium republica Suile & Autronio contulatus refti- 3 o tueretur. Meminerunt huius coniurationisTanufius Geminus in hiftoria,M. Bi- bulus in edi&is, C. Curio paterin Orationibus-Dehacfignificare videtur & Cicero in quadam ad * Axium epiftola, referens Celarem inconlulatu confirmafle regnum, dcquoiEdilis cogitarat. *Tanufiusadiicir,CralTum poenitentia vel metu diem cedi deftinatumnon*obiifle;& idcirco ne Cefarem quidem lignum, quod ab eo dari conueneratjdedille- Conuenifle autem Curio ait , vt togam de humero deiiceret. Idem Curio, fed & M. *A&orius Nafo, au&ores funt, conlpi ralle eum etiam cu Cn. Pifone adolefcete: cui ob fufpicione vrbaneconiurationis , prouinc : a Hilpania vitro extra ordine data fit:paduque,vtlimulforisille,ipfeRome ad res nouas cofurgeret, per *Lambranos & T ranlpadanos : deftitutum vtriufque conlilium morte Pifonis. 4° M d i l i s, preter comitium, ac forum , bafilicafque , etiam Capitolium ornauit porticibus ad tempus cxftruiftis: in quibus, abundante rerum copia , pars apparatus exponeretur. Venationes autem ludofqu e, & cum collega, & leparatim edidit, quo fa&um eft vt communium quoque impenfarumfolusgratiam caperet; nec diffimu- laret collega eius M.Bibulus,euenifle libi quod Polluci, vt enim geminis fratribus x- desinforo conftituta, tantum Caftorisvocaretunita fuam Cadarilque munificentia, vnius Cadaris dici. Adiecitinfuper Ctefar etiam ‘‘gladiatorium munus; led aliquan- to paucioribus, quam deftinauerat,*paribus. Nam cum multiplici vndique familia^ comparatainimicosexterruillet, cautum eft de numero gladiatorum,quo ne maio- rem cuiquam habere[Romte]liceret. fo Conciliato populi fauore, rentauit per partem tribunorum, vt fibi dsgyptus prouincia piebifeiro daretur.- naiftus extraordinarij Imperij occafionem, quodAle- xadriniregem fuum,locium atque amicum aSenatuappellatum^expuletant,refq' JC vulgo improbabatur.necobtinuit,aduerlante*optimatiumfaiftione.qi;orumau(ft 0 - ritatem vt quibuspollet modis inuicem diminueret, tropata C. Matij de Iugurcha, dequc Cimbris arque T eutonis,olim a Sulladifie&a,reftituit: atque in exercea^a dc ficariis qua: Itione, eos quoque ficariorum humero habuit , qui profcriptione ob [re- latajciuium Romanorum capita, pecuniaS ex xrario acceperant ; quamquam exce- ptos Corneliis legibus: SvbornaVit etiam qui C. Rabirio perduellionis diem diceret : quo prxcipuo t i “adiutore, aliquot ante annos L. Saturnini fediciofumT ribunatum Senatus coercue- rat:ac forte iudexin reum du£tus,tam cupide condenlnauit, Vt ad populum protio- canti nihil atque ac iudicis acerbitas profuerit. Deposita prouincia: (pe, Pontificatum maximum petiit, noh fine profufiffima ij io largitione. In qua reputans magnitudinem ieris alieni, cum mane ad comitia defeen- deret,prxdixille matri ofeulanti fertur, domum fe tlifi Pontificem non reuerfuruni. atque ita potentiffi mos duos competitores, multumque[&] xtate ac dignitate ante- cedentes fuperauit,vt pluraipfeineorumtribubusfuftragia,quam vterquein omni- bus, tulerit. Prator creatus, dece&aconiuratione CatiIinx,Senatuque vniuerfo in focios 14 facinoris vltimam fiatuente pCEnam,folus municipatimdiuidendoscuftodiendolq; publicatis bonis cenfuit.Quin & tantum metum iniecitafperiorafuadentibus,idem- tidem o (lentans quanta eos in pofterum a plebe Romana maneret inuidia, vt D.*Si- Ianum cos.defignatumnonpigueririententiamfuarn, quia mut.. -e turpeerat, in- io terpretadone lenire; velutgrauiusatqueipfefertfiiletexceptanuobtinuiflerque, adeo tranfdu&is ad feiam pluribus, & in his 'Ciceronis Cdnfulis fratre, nili labantem or- dinem confirmaflet M.Catoiiis oratio. Ac tte fic quidem impedire rem de(lidt,quo- adulque manus equitum Romanorum, qua: armata prxfidij caufla circumdabat, immoderatius perfeuerati necem commirlataeft;etiamftridos gladios vique eo in- tentans, vt fedentem vna proximi deferuefint , vix pauci complexu togaque obiecla protexcrint.T unc plane deterritus non modo ceifit, *fed etiam in reliquum anni te- pus curia abftinuit. Pri iMoPrxturxdie.CfCatuiumderefcclioneCapitolij addiiquifitionem po- ij puli vocauit,rogationepromulgata,quaclirationeeamin alium trasferebat. Verum 3 0 impar optimatiuconfpirationi,quos,reli&o ftatim nouoru Confelu officio, 'freque- tes obftinatofq; ad reddendum concurrifle cernebat, hanequide actione depbfoit. Cetervm Cxcilio Metello tribuno plebis, turbulcntiffimas leges aduerfus coi iS legarum interceffionem ferenti, au&orem propugnatoremq; fe perdnaciffime prx- ftitit;donecambo adminidrationereip.decreto patrum fummouerentur. Ac nihilo minus permanere in magi dratu,& ius dicere aufiis,vt comperit paratos qui vi ac per arma prohiberent, dimilfis lictoribus, abiedaque pretexta, domum clam refugit, pro conditione temporum quieturus. Multitudinem quoque biduo poft fponte &vl- troconfluentem,operamq;fibiin aflerendadignitatetumultuofiuspollicenteGOm- pefeuit.Quod cum prxtcr opinionem eueniflet, Senatus ob eundem ccetum fedi- 4 ° nato coaftus,gratias ei per primores viros egit : accitumque in Curiam , & amplilfi- mis verbis collaudatum, in integrum redituit,indu<do priore decreto. Recidit rurfus in diferime aliud, inter focios Catilina: nominatus, & apud No - 17 uium Nigrum 'Quxftorem a L. *Vettioindicc,&in Senatu a C^Curio; cui, quod primus confiliaconiuratorum detexerat, conftituta erant publice prxmia. Curius e \ Catilina fecognouifle dicebat: Vettius etiam chirographum eius Catilina: datu pol- licebatur. Id vero Catiar nullo modo tolerandum exiftimans , cum implorato Cicc- • ronis teftimonio.quxdam fe de Coniuratione vitro ad eum detulifle docuifiet,ne Cu S;io prxmia darentur,effecit: Vettium '‘pignoribus captis, & direpta fupelledilemale 'multatum, ac pro roftris in concione pxne difcerptum,coniecit in carcerem .*Eode 3 0 Nouium Quatdore; quod compellari apud fe maiorem poteftatem paflus eflet. E x Prxtura vlteriorem fortitus Hifpaniam, retinentes creditores interuentu fpo- i g forum remouit^p neque more, neque iure,antequa 'prouincix ordinarentur, pro- fectus ed. Incertum, metunc iudicij,quod priuato parabatur; an quo maturius fociis implorantibus fubueniret. pacataque prouincia, pari feftinatione, no exfpeSato fuc- ceflbre,ad triumphum fimul Confulatumque deceflit.Sed,cum 'editis iam comitiis c. S V E T O N II TRANQ.VILLI ratio eius haberi nopoflet,nifi priuatusintroiffet vrbe; & ambienti vt legibus Ibluere- cur,multi contradiceret: coaduseft triumpha, ne Cofulatu excluderetur, dimittere. 19 Edvobvs [Confulatus]competitoribus,L.Lucceio,M.que Bibulo , Lucceium libi adiunxit; pa&us vt is,quoniam inferior gratia eflet, pecuniaque polleret , numos de fuo communi nomine per centurias pronuntiaret. Qua cognita re, optimates, quos metus ceperat,nihil non aufurum eum in fummo Magiftratu , concordi &C. co- fentiente collega, auctores Bibulo fuerunt tantumdem pollicendi: ac plerique pecu- nias contulerunt-, ne Catone quidem abnuente eam largitionem e rep. fieri. Igitur cum Bibulo Conful*creatuseft: Eandem ob caudam opera 'optimatibus data eft, vt prouincia: fiuuriscoss. minimi negotij , id eft * filuz callefque decernerentur. r« Qua maxime iniuriainftindus, omnibus officiis Cnaeum Pompeium aile&atuseft. 'offenfum patribus, quodMithridate rege vido,'cun&antius cofirmarentur acia fua: Pompeioque M.CralTum reconciliauiqvctcre inimicum ex Confulatu, quem fum- madifcordiafimulgeflerantracfocietatem cum vtroq, iniir,ne quid ageretur in rep. quod difplicuiflet vili e tribus. 1,0 Inito honore, primus omnium iaftituit, vt tam Senatus quampopuli diurna a- da conficerentur, & publicarentur. Antiquum etiam retulit morem, vt quomenfc fafces non haberet, accenfus ante eum iret,licloresponefequerentur. Lege autem agraria promulgata, obnuntiantem collegam armis foro expulit.ac poftero die in Se natu conqueftum,nec quoquam reperto, qui fuper tali confternatione referre, auc 2.0 cenlere aliquid auderet, qualia mulca fiepe in leuioribus turbis decreta erant , in eam coegit defperationem,vt, quoad poteftate abiret, domo abditus nihil aliud quam per cdi&a obnuntiaret. Vnus ex eotemporeomniainrep.&ad arbitrium adminiftra- uit.vt non nulli vrbanorum.cum quid per iocum*teftandi gratia fignarent.non Cz- fare & Bibulo, fed Iulio & Cteiare cos s.a&um Icriberent i 'bis eundem praeponen- tes, nomine, atque cognomine: vtque vulgo mox ferrentur hi verfus; Non Bibulo * quidquam nuper, fed Cajare, facium ejl: Nam Bibulo fieri Conjulenil memini. 'Campum Stellarem, maioribus confecratum, agrumque Campanum ad fubfidia reip.vecl iga- lem relidum,diuifit extra fortem, [ac]x x millibus ciuium , quibus terni plurcfue li- berieflent. Publicanos remiffionem petentes, tertiamercedumpartereleuauic: ac 50 neinlocatione nouorum ve&igalium immoderatius 'licitarentur, propalam mo- nuit. Cetera item qua: cuique libuiflent, dilargitus eft, contradicente nullo, ac, fi co- naretur quis, abfterrito. M.Catonem interpellantem extrahi Curia perli&orem, ducique in carcerem iulfit. L. Lucullo liberius refiftenti, tantum calumniarum me- tuminiecit,vtadgenuavltrofibi'accideret. Cicerone iniudicio quodamdeplo- rante temporii ftatum, P. Clodium inimicum cius, fruftra iampridem a patribus ad plebem tranfire nitentem , eodem die, horaque nona 'traduxit. Poftremo in vni- uerfosdiuerfx fadionis*indudum przmiis , vtfedeinfercndaPompeio necefolli- citatum a quibuldam profiteretur, produ&ulque pro Roftris au&ores cx compacto nominaret:*fedvno atque altero fruftra, nec fine fufpicione fraudis nominatis, de- fperans tam praecipitis confilijeuentum , intercepiffe veneno 'indicem creditur. 4I Svb idem tempus Calpurniam L.Pifbnis filiam, fuccefTuri fibiinConfuIatu, du- xit vxorem: fuamqueluliam , Cn. Pompeio collocauit, repudiato priore fponfo Ser uilio Oepione, cuius vel praecipua opera paullo ante Bibuiu impugnauerat. Ac poft: nouam affinitatem, Pompeium primum rogare lentendam ccepincumCraflum fo- leret;efletqueconfuetudo,vt quem ordinem interrogandi fententias cos. Kalend. <w Januariis inftituiflet,eum toto anno confcruaret. tl Socero igiturgeneroquefuffragantibus,exomniprouinciarum copia Gallia? 1 ' potilfimum elegit ; cuius emolumeto & opportunitate idonea fit materia rriumpho- rum.&i initio quidem Galliam Cifalpinam , Illyrico adieclo , lege Vatinia accepin mox per Senatum Comatam quoque: veritis patribus , ne fi ipfi negailent, populus jo &hancdaret. Quo gaudio elatus, non temperauit quin paucos poft dies frequenti Curia iadaret,inuitis& gementibus aduerfariis adeptum fe quzconcupiflenproin- de ex eo infultaturum om nium capitibus: ac negante quodam per contumeliam, fa- cile hoc vili femina: fore,refponderit,quafi alludens, in 'AiTyria quoque regnafle Se- miramim, magoamque Afiz partem Amazonas tenuifle quondam. - ^ Fvnctvs. Fvnctvs Confulatu,C.MemmioL.que Domitio Praetoribus , de fuperioris anni adis referentibus, cognitionem Senatui detuliunec illo fufeipiente , triduoque per irritas altercationes abfumto,in prouinciam abiit; & ftatim Quarftor eius in prat- iudicium*aIiquot criminibus arreptus eft. Mox&ipfeaL. Antiftio tribuno plebis poftulatus, appellato demum collegio, obtinuit, cum reip.cauflaabeflet, reus ne fie- ret. Ad fecuritatem ergo pofteri temporis, in magno negotio habuit , obligare fem- per annuos magiftratus;&*e competitoribus non alios adiuuare,aut ad honorem pa ti perucnire, quam quifibi *pepigiflent propugnaturos abfentiam fuatn. cuius padi nondubitauit aquibuldamiufiurandum, atque etiam *(yngrapham exigere, io Sed cum L.Domitius Confulatus candidatus, palam minaretur, c o s.fe effectu- rum quod Praetor nequi(fet,ademturumque ei exercitus : Craflum Pompeiumque in vrbemprouinciaefux Lucam extrados compulit, vt detrudendi Domitij caufia Confulatum alterum peterent,*& vt in quinquenniumfibi Imperium propagaretur, perfecitq; vtrumque.Qua fiducia ad legiones, quas a tep. acceperat, [alias publico,] alias priuato fumtu addidit; vnam etiam exTranfalpinis coferiptam, vocabulo quo- que Gzllico( f alauda enim appellabatur)quam difciplina cultuque Romano inftitu- tam,&ornatam,poftea vniuerfam ciuitate donauit. Nec deinde vlla bellioccafio- ne,ne iniufti quidem ac pcriculofi, abftinuit,tam fcederatis,quam infeftis ac feris ge- tibus vitro laceflitis:adeo vt Senatus quondam legatos ad explorandum flatum Gal- 10 liarum mittendos decreuerit,ac non nulli dedendum eum hoftibus cenfuerint. Sed profpere decedentibus rebus, & fiepius,& plurium quam quilquam vmquam dieru, fupplicationes impetrauit. Gessit autem i x annis, quibus in Imperio fuit, haec fere. Omnem Gallum, qua; a *faltu Pyreneo, Alpibufque, & monte Gebenna, fluminibus Rheno & Rhodano continetur, patetque circumitu ad *bis & tricies centum millia paffuum, praeter fo- cias ac bene meritas duitates, in prouinciae formam redegit, eique cccc lls iri An- gulos annos ftipendij nomine impofuit. Germanos, qui trans Rhenum incolunt, primus Romanorum ponte fabricato aggreflus, m axi m is affecit cladibus. Aggref- fus [eft] & Britannos, ignotos antea: fuperatilquc pecunias & obfides imperauit. Per 3 ° tot fucceffus ter, nec amplius, aduerfum cafum expertus: in Britannia, clafle vi tem- peftatis prope abfumta: & in Gallia, ad Gergouiam legione fu(a: & in Germanorum finibus, Titurio & *Arunculeio legatis per infidias caeus. Eodem temporis (patio matrem primo, deindefiliammec multo poft, *neptem a- mifit. *Interimqueconfternata P.Clodij caede rep. cum Senatus vnum cos. nomi- natimque Cn. Pompeium fieri cenfuiflet,egit cum T ribunis plebis collegam fe Pom peio deftinantibus,id potius ad populum ferrent, vt abfenti (ibi, [&] quandocumque Imperij tempus expleri ccepiffet, petitio fecundi Confulatus daretur: ne ea caufla ma turius,& imperfecto adhuc bello decederet. Quod vt adeptus eft, altiora iam me- ditans,& fpei plenus, nullum largitionis aut officiorum in quemquam genus publice 40 priuatimqueomifit. Forum de manubiis inchoauit: cuius area fuper*LLsmilliesco- ftitit.Munus populo epulumque pronuntiauit in filix memoriam : quod ante eum nemo [fecit.] Quoru vt quammaxima exfpe&atio e(fet,ea qua; ad epulum pertine- rent, quamuis macellariis oblocata , etiam domefticatim apparabat. Gladiatores notos, ficubi infeftis (penatoribus dimicarent, vi rapiendos referuando(que man- dabat. Tirones neque in ludo,neque perlaniftas,fedin domibus perequites Roma- \ nos,acetiam perfenatores armorum peritos erudiebat; precibus enitens, quod epi- ftolis eius oftenditur, vt difciplinam fingulorum fufeiperent , ipfique diiftata exerce- ^ tibus darent. Legionibus ftipendium in perpetuum duplicauit. Frumentum, quo- '“ties copia edet, etiam fine modo menfuraque praebuit; ac fingula interdum manci - 5 o pia & praedia viritim dedit. A d retinendam autem Pompeij neceflltudinem ac voluntatem, Octauiam foro- ris fax neptem, quae CMarcello nupta erat, conditione ei detulit; fibique filiam eius in matrimonii*! pe dit,Faufto Sullaedeftinatam. *Omnibus vero circaeum, atque etiam parte magna Senatus,*gratuito,aut leuifenore obftrictis, ex reliquo quoq; or- dinum genere vel inuitatos, vel (ponte ad fe commeantes, vberrimo congiario pro- a iij 6 C. S V ET ONII TR AN Q. V ILLI fequebatur: libertos infuper feruulofque cuiuique; prout domino patronoue gratus quiseflet. Tum reorum aut obarratorum,aut prodiga: iuuentutis , fubfidium vnicu acpromtiflimum erat.nifiquos grauiorcriminu-, vel inopis luxurixuevis vrgeret, quam vt fubueniri poflet a fe.His plane palam bello ciuili opus efle dicebat. Nec minore Audio reges atque prouincias per terrarum orbem alliciebat ; aliis captiuorum millia dono offerens, aliis citra Senatus populique au&oritatem quo vel lent,& quoties vellent,*auxiliafubmittens:fuperque Italis, Galliarumque &Hifpa- niarum, Afisquoque & Grscis potentiflimas vrbes prscipuis operibus exornans: donec attonitis iam omnibus, & quorfum illa tenderent reputantibus, M. Claudius Marcellus cos. edi&o prsfatus de fumma fe *rep. acturum, retulit ad Senatum , vt f o ei fuccederetur antetempus.- quoniam bello confedto pax eflet, ac dimitti deberet vi&or exercitus: & neabfentis ratio comitiis haberetur, quando *ne plebifcito, Pom- peius pofteaabrogaffet. Acciderat autem,vt is legem de iureMagiftratuum ferens, eo capite quo a petitione honorum abfentes fubmouebat,ne Csfarem quidem exci- peret per obliuionem : ac mox lege iam in ssincifa,& in srarium condita, corrigeret errorem. Nec contentus Marcellus prouincias Csfari & priuilegium eripere,retu- lit etiam vt colonis, quos rogatione Vatinia Nouumcomum deduxiffet, ciuitasadi- mereturiquod per ambitio nem, & vitra prsfcriptum data eflet. C o MMOTvshis Csfar,ac iudicans,quod ispe ex eo auditum ferunt , difficilius fe principem ciuitatis a primo ordine in fecundum, quam ex fecundo in nouillimum detrudi, fumma.opereftitit,partim per interceflorcs Tribunos , partim perSeruium Sulpicium alterum Confulem. Infequenti quoque anno C.Marcello,qui fratri pa- trueli fuo Marco in Confulatu fucceflerat, eadem tentante , collegam eius dsmilum Paullum, C.que Curionem violentiffimumTribunorum,ingentimercededefenfe>- res parauit.Scd cum obftinatius omnia agi videret, & defignatos etiam coss. e parte diuerfa, Senatum litteris deprecatus eft, ne fibi beneficium populi ^adimeretur : aut vt ceteri quoque Im peratores ab exercitibus difeederent: confifes , vt putant, facilius fe,fimulatque libuiflet, veteranos conuocaturum , quam Pompeium nouos milites.- Cumaduerfariis autem pepigit, vt dimiffis ocTo legionibus , T ranfalpinaque Gallia, dua: fibi legiones, &Cifalpina prouincia,vel etiam vnalegiocum Illyrico concede- 3 o retur, quoad cos. fieret . Vervm neque Senatu interueniente,& aduerfariis negantibus vllam fe de rep. facturos pa£Honem,tranfiitin citeriorem Galliam : *conuentibulque peradis ,Ra- uennx fubftitit;bello vindicaturus, fi quid de Tribunis plebis intercedentibus pro fe, grauiusja Senatu conftitutum eflet. Et prxtextum quidem illi ciuilium armo- rum hocfuit. Cauflas autem alias fuifle opinantur. Cnzus Pompeius ita dictitabar, quod neque opera confummmare qua: inftituf rat j neque populi exfpe&ationem, quam de aduentu fuo fecerat, 'priuatis opibus explere poflet; turbare omnia ac per- mifeere voluifle. Alij timuiffe dicunt, ne eorum qua: primo Cofulatu aduerfus au- fpicialegefque &interceffionesgefliflet, rationem reddere cogeretur : cumM.Ca- 40 to idemtidem.nec fine iureiurando denuntiaret, delaturum fe nomen eius , fimulac primum exercitum dimififlencumque vulgo fore pr<jdicarent,vt G priuatus rediflet, Milonisexemplo, circumpofitis armatis, cauffam apud iudices dicerer. Qtiod pro- babilius facit* Afinius Pollio, Pharfalica acie catfos profligatofque aduerfarios profpi- cientem,hxc eum ad verbum dixiffe referens: *Hac 1 voluerunt . tantis rebus gejlis, C. C<e far condemnatus effem,ntji ab exercitu auxiliumpetiiffem. Quidam putant captum Im- perij confiietudine;*penfitatilque fuis & inimicorum viribus , vfumoccafione ra-/’ piendatdominationis, quam artate prima concupiflet. Quod exiitimafle videbat urj,__ & Cicero, feribens de Officiis tertio libro, femper Carfaremin orehabuiffecos[irt PhceniffiSiEi^fjapaAxftr^ii.TOpWAf^pi Euripidis ver- J O fiis.quos fic ipfe conuertit; Nam (/violandum ejl ius,Imperij gratia Violandumefi .- altis rebus pietatem colas. C v M ergo fublatam Tribunorum interceffionem , ipfoiq; vrbt^ieflifle nuntiatu - eft,prxmiffis confeftimclam cohortibus , ne qua fuipicio moueretur , & ipectaculo publico per diffimulationem interfuic;&*formam, qua ludum gladiatorium erat x- D. I V L I V S I. 7 dificaturus, confiderauit ; & ex confuetudineconuiuio fe frequenti dedit. Dein pofl: Solis occafuro, mulis e proximo piftrino ad vehiculumiuncbs.occultiffimu iter modico comitatu ingrcflus eft: &*cum luminibus exftinctis dcceffiflet via, diu erra- bundus, tandem adlucem duce reperto, per anguftiffimos tramites pedibus euafic. confecutufq; cohortes ad Rubiconem flumen, qui prouincia: eius finis erat, paullum conftitir: ac reputans quarum moliretur, conuerfus ad proximos, Etiam nunc, inquit, regredi pojfumus.quodji fonticulum tranjierimus, omnia armis agendaerunt. Cvnctanti o (tentu tale factu eft. Quidam eximia magnitudine & forma, in pro- ximo fedens repente apparuit, arudine canens.ad quem audiendu,cum pr^ter pafto- * 0 res, plurimi etia ex (lationibus milites cocurriflent.interq; eos & * ameatores, rapta ab vno tuba profiiuitad flumen: &c ingenti fpiritu clafficu exorfus, pertendit ad alteram ripam.Tunc Catfar, inquit, oJleta,C^ inimicorum iniquitas vocat.* Ia- cia ejl alea-, inquit. Atqve ita traieclo exercitu, adhibitis T ribunis pl.*quipul(i fuperuenerat, pro co- cione fidem militu flens, ac vefle a pectore difcifla,inuocauit. Exiftimatur etia eque- ftres cenftis pollicitus fingulis:quod accidit opinionefalfa.Nam cum in alloquendo exhortandoq; fepius digitukeua: manus ollentans, affirmaret fe ad fatisfaciendu o- mnib 9 ,per quos dignitate fuam defefurus eflet,anulu quoq; arquoanimodetradiuru fibhextrema cocio, cui facili 9 erat videre c6cionante,qaudire,prodictoaccepit quod 10 vifii (u(picabatur:promi(Tumqueius anulorumcum millibus *cccc, fama diftulic. Ordo & fumma rerum, quas deinceps geffit,fic[(e] habent. Picenum, Vmbria, Etruriam occupauit: & L.Domitio,qui per tumultum fucceilor ei nominatus, Cor- finium praffidio tenebat , in deditionem redadto atque dimiflo , fecundum fuperum mare*Brundifium tetenditiquo Co s s. Pompeiulque confugerant, quam primum transfretaturi. Hos fruftraper omnes moras exitu prohibere conatus, Romam iter conuertit:appcllatifquederep.patribus,validiffimas Pompeij copias, quxfub tribus legatis M.Petreio,&:L. Afranio, &M.VarroneinHifpaniaerat,inua(it;profefliisan- te in ter fuos,ire fead exercitum fine duce,& inde reuerfuru ad duce fine exercitu. Et quamquam obfidione Maffilia:,qu£e fibi in itinere portas clauferat , fummaque fru- 3° mentarite rei penuriaretardante,breui tamen omnia fubegit. Hi n c vrbe repetita, in Macedoniam tranfgreflus, Pompeium per quatuor pane menleis maximis obfeflum operibus,ad extremum Phar/alico preelio fudit : &fu- gietem Alexandriam per(equutus,vt occifum deprehendit, cum Prolem a; o rege , a quo fibi quoque infidias tendi videbat, bellum (ane difficillimum geffit: neque loco neque tempore arquo, fed hieme anni, & intra mcenia copiofiffitrri ac follertiffimi hollis, inops ipfe rerum omnium, atque imparatus. Regnum Aigypti vi&or , Cleo- patra fratrique eius minori permifit : veritus prouinciam facere, nequandoq; viole- tiorem Prxfidemnacla,nouarum rerum materia edet. Ab Aiexandria in Syriam* &indePontumtranfiit,vrgentibusdePharnace nuntiis: quem Mithridatis Magni 40 filium, ac tunc occafione temporum bellantem, iamque multiplici fucccfiu pra fe- rocem, intra quinclum quam adfuerat diem, quatuor, quibus in confpedtum venit, horis, vnaprofligauitacie:crebro commemorans Pompeij felicitatem, cui praecipua militia: lausdetamimbelligenerehoftiumcontigidet. Dehinc Scipionem acluba, reliquias partium in Africa rcfouenteis,deuicit; Pompeij liberos in Hifpania. O ivi n 1 b v s ciuilibus bellis nullam cladem, nifi per legatos fuos, palliis efbqoom \ C.CurioinAfricaperiit; C. Antonius in Illyrico in aduerfariorumdeuenitpotefta- P.Dolabella cladem in eodem Illyrico; Cn. Domitius Caluinusin Ponto exer- citum amiferunt. Ipleprofperrimefemper, ac ne ancipiti quidem vmquam forcu- ’ Aa, praeterquam bis,dimicauit; (emel ad Dyrrhachium; vbi pulfus,non inftante Pom 5 o pcio,negauit eum vincere fcire:iterum in Hifpania vltimo preelio; cum deiperatis re- bus,edam de confedeenda nece cogi tauit- Confectis bellis;quinquies triumphauit: poftdeui&um Scipionem quater eodem men(e,fi*#interiedlisdiebus.&rurlus (emel, poftlu peratos Pompeij liberos. Primum & excellentiffimum triumphum egit Gallicum; iequentem, Alexandrinus deinde Ponticum: huic proximum Africanum; nouiflimum Hilpanicnfem.diucrfo i 4 C. SVETONII TR AN Q^V ILLI feditiofiffimum quemque & pra:dz,8c agri deftinati tertia parte multauit. 7 1 Stvdivm & fides erga clicn tes, ne iuueni quidem defuerunt. Mafintham no- bilem iuuenem, cum aduerfus Hiempfalem regem tam enixe defendiflet.vtluba: regis filio in altercationebarbaminuaferit,dipendiariumquoque*pronuntiatum,& abdrahentibusdatim eripuit, occultauitque apud fediu; & mox ex Prartura profici- fcens in Hifpaniam, inter officia datim profequentium , fafcefque liciorum , ledtica fuaauexit. 7 i Amicos tantafemperfacilitateindulgentiaquetra&auit.vtC.Oppio comitati fepcrfiluedrciter.correptoquefubita valetudine, &‘indiuerforio loco, quod vnum erat,ceflerit; & ipfe humi ac fub *diuo cubuerit. Iam autem rerum potens, quofdatn i etiaminfimigenerisad ampliffimos honores prouexit. Cum ob id culparetur, pro- fefTus eft palam; *fi grallatorum & ficariorum ope in tuenda fu a dignitate vfus edet, talibus quoque fe parem gratiam relaturum . 73 Sim vl tat es contra nullos tam graues* excepit vmquam,vt non occaliojie oblata libens deponeret. C.Memmij.cuiusafperrimis orationibus, no minore acer- bitate refcripferat, etiam fuftragator mox in petitione Cofulatus fuit. C.Caluo,pod famofa epigramata de reconciliatione per amicos agenti, vitro ac prior fcripfit. V a- lerium Catullum, a quo fibi vcrficulis de Mam urra perpetua digmata impolita non diffimulauerat,fatisfacientem, eadem die adhibuit cenz: hofpitioq; patris eius , ficut confueuerat,vti perfeuerauit. 2, 74 S e d & in vlcifcendo natura leniifimus. piratas, a quibus captus ed , cum in dedi- tionem redegiflet, quoniam fuffixurumfe cruci anteiurauerat,iugulari prius iulfit, deindefuffigi. Cornelio Phagitz, cuius quondam nocturnas infidias a?ger ac latens, ne perduceretur ad Sullam, vix prxmio dato euaferat , numquam nocere 'fudinuii . Philemonemamanu*feruum, qui necem fuam per venenum inimicis promiferat, nongrauius quam fimplici morte, puniit. In P. Clodium,Pompeiz vxoris fuz adul- terum, atque eadem decaufla pollutarum czrimoniarum reum, tedis citatus, nega- uit fe quidquam comperifie: quamuis & mater Aurelia, & foror Iulia , apud eofdem iudices, omnia ex fide retuliflent. Interrogatufque, cur igitur repudiaflet vxorem.- £>uomam, inquit , meos tam fu/picione^quam crimine iudico carere oportere. 3 73 ^ Moderationem vero clementiamque, tum in adminidratione , tum in vi- 'aoria belli ciuilis, admirabilem exhibuit. Denuntiante Pompeio, pro hodibus fe habiturum, qui reip. defindent; ipfe medios, & neutrius partis, fuorum fibi numero futuros pronuntiauit. Quibus autem ex commendatione Pompeij , ordines dede- rat, potedatem tranfeundi ad eum omnibus fecit. Motis apud Ilerdam deditionis conditionibus, cum alfiduo inter vtrafque partes vfu atque commercio , Afranius ac Petreius deprehenfos intra cadra Iulianos fubita poenitentia interfeciflent,admiflam infeperfidiam non ludinuit imitari. AciePharfalicaproclamauit,vtciuibus parce- retundeincepfque nemini non fuorum, quem vellet, vnum partis aduerfe feruare conceffit.nec vili perii fle, nifi in proelio reperiuntur; exceptis dumtaxat Afranio ,&4 Faudo,& L.Czfare iuuene: acne hos quidem voluntate ipfius interemtos putant. 'Quorum tamen & Afranius &Faudus, priores pod impetratam veniam rebella- uerunt; & *Czfaris libertis, feruifque eius ferro &c igni crudelem in modum ene&is, bedias quoque ad munus 'populi comparatas contrucidauerant. Denique rem po- reextremo, etiam quibus nondum ignouerat,cunidisin Italiam redire permifir, Ma- gidratufque& Imperia capere. Sed & datuas L. Sulla? atque Pompeij, a plebe difie- Sas.repofuit. Ac fi qua podhac aut cogitarentur grauius aduerfus fe,aut dicerentur, inhibere maluit quam vindicare. Itaq; &dete&asconiurationes,conuentufqueno- # &urnos,non vitra arguit, quam vt edi&o odenderet ede fibi notas:&acerbe loquen- tibus fatis habuit pro concione denuntiare, ne perfeuerarent. 'AuliqueCarcina: j criminofiflimo libro, &*Pitholaicarminibusmaledicentiffimis laceratam exidima- tionem fuam ciuili animo tulit. 7 6 Praegravant tamenceterafa<dadi£Iaqueeius,vt&abufi£dominatione,&r iurecarfusexidimetur. Non enim honores modo nimios recepit, [vt] continuum Confulatum, perpetuam Di<daturam,Przfe(duramque morum; infuperprarnomen dtl«T * I D. I V L I V S, I. ij Imperatoris, cognomen Patris patris;ftatuam interreges, luggeftum in orcheftra: fed& ampliora etiam humano faftigio decerni fibi paifus eft ; (edem auream in Cu- ria & pro Tribunali,*thenfam,& ferculum Circenfi pompa;templa,aras, (imulacra, iuxta deos, puluinar,flaminem,*Lupercos, appellationem nieniis e (uo nomine, ac non nullos honores ad libidinem cepit, & dedit. T ertium & quartum Confulacum titulo tenus gelfit, contentus Di&aturs poteftate decrets cum ‘Coniulatibus timui: atque vtroqueatino binos Confules fubftituitfibiin ternos nouiffimos rhenfes: ita vt medio tempore comitia nulla habuerit, prstcrTribunorum , &Tidilium plebis: Prsfeftofque pto Prstoribus conftituerit, qui prsfente feresvrbanas adminiftra- io reno Priaieautem Kal Januarias, repentina cos morte ceflanrem honorem, in pau- cas horas petenti dedit. Eadem licentia, fpreto patris more, Magiftratus in plures annos ordinauit; Decem prstoriis viris Cohfularia ornamentatribuit. Ciuitate donatos, & quofdam e femibarbaris Gallorum, recepit in Curiam. Prsterea mone- ts, publicifqueve&igalibus, ‘peculiares feruos prspofuit.Trium legionum, quas A- Icxandris relinquebat , curam &imperium*Rufini liberti lui filio, fuo exoleto, de- mandauit. Nec minoris impotentis voces propalam edebar, vt *T. Arnpius feribit; ‘Nihii 77 amplius remp.efle, appellationem modo.finecorporeacfpccie; ‘Sullam nefeifle lit- teras, qui Didaturam depofuerit: Deberehomincs confidcratius iam loqui fecum, to ac pro legibus habere qua: dicat. Eoquc arrogantis pfogrefluseft, vt ‘harufpicetri- v ftia & fine corde exfta facro quondam nuntiante, futura diceret lstiora , cum veilet: ' nec pro oftento ducendum fi pecudi cor defuiiTet. Vervm prscipuam& ‘inexpiabile fibi iiiuidia hinc maxime mouit. Adeuntes7? le cum ‘pluribus honorificcntifllmifijuedccretiSjVniuerfosP.C (edens pro scie Ve- neris genitricis excepit. Quidam putant retentum a Cornelio Balbo, cum conare- tur aflurgere: alij.ne conatum quidem omnino , (ed etiam admonentem C Treba- tium vt adurgeret, minus familiari vultu refpexille. Idque fatftum eius tanto intole- rabilius eft vifum, quod iple triumphanti, &fub(ellia tribunicia prarteruehenti fibi, vnum e collegio Pontium Aquilam non aflurrexifle, adeo indignatus fit, vt procla- 3© maucrit , Repete ergo a me Aquila remp. Tribunus : & nec deftiterit per continuos dies quidquam cuiquam, nifi fub exceptione polliceri ,Ji tamen per Pont tum Aquila licuerit. Adiecxt ad tam infignem defpc&i Senatus contumeliam , multo arrogantius 79 fa&um.Nam cum facrificio Latinarum reuertente eo, intcrimmodicas ac nouaspo puliacclamationes.quidam e turba flatus eius coronam lauream cadida fafcia prs- ligatamimpofuifletj&Trib.plebis EpidiusMarullus, Csletiufque Flauus corons fafeiam detrahi, hominemque duci in vincula iuffiflent ; dolens lcu parum prolpere motam regni metionem,fiue(vt‘ferebat)ereptam fibigloriam rectilandi, Tribunos grauiter increpitos poteftate priuauit: neque ex eo infamiam affedati etiam regij nominis difeurere ‘voluit: quamquam & * plebi regem fe lalutariti, Cslarem (e, 40 non regemeflerefpondcrit:&Lupercalibus,proRoftrisa Cos. Antonio admotum fspius capiti fuo diadema repulerit, atq; in Capitolium Ioui opt.max.mi(erit. Quin- etiam varia fama percrebuit, migraturum Alexandriam vel Ilium, translatis fimul o- pibus Imperij.exhauftaque Italia; deleftibus&procurationevrbis amicis permilla. Proximo autem Senatu [percrebuit fama,] L. Cottam xvvirum lentendam di£turu, , vt, quoniam libris fatalibus contineretur, Parthos,nifi a rege, non polle vinci, Cslar • Jtcx appellaretur. , QV jE *cauflaconiurarismaturandifuitdeftinatanegotia,neallcntirinecefleef 80 ^“t.Confilia igitur difperfim antea habita, & qus fspe bini terniue ceperant , in vnu omnes contulerunt: ne populo quidem iam prsfenti ftatu Isto, fed clam palamque jo detre&ante dominationem, atqueaflertores flagitante. Peregrinis inScnatiimal- leftis libellus propofitus eft; * Bonum facium, ne quisScnatorinouoCuriammonJlrareve- P* Ut. & illa vulgo ^ebantur; * Gallos Cafar in triumphum ducit : 'udem in Cuna -Galli bracas depofuermtjatum clauum fumferunt. Q^Maximo fuffedo,*trimeftnquc cos. Theatrum introeunte,cum li&or animaduerti ex more iuflillet,ab vmuerfis concla- matum eftrnon die Confulem eum *poft remotos Csfetium& Maruilum Tnbu- b ij iS C SVETONII TRANQ.VILLI nos. Reperta firnt proximis comitiis complura fuffragia,coss. eos declarantium.' Subfcripfere quidam L. Bruti ftatua: , Vtinam viueres. item iplius Caffaris [flatu te;] Brutus, quia reges eiecit ,cos primus faclus ejl: Hic, quia cos s.eiecit,rex pojlremo faclus ejl. Confpiratumeftin eum a l x amplius, C. Caffio,M. que &*D. Bruto principibus 'conlpirationis. qui primum cuneati, vtrumne illum in campo per comitia tribus adfuffragia vocantem,partibusdiuifis e ponte deficerent, atqucexceptum trucida- rent; an in facravia,vel in adituTheatri adorirentur: poftquam Senatus Idibus Mar- tiisinPompeij curiamediduseft,faciletempus&locum prtetulerunt. 81 Sed Calari futura ctedeseuidentibus prodigiisdenuntiataeft.Paucosantemen- fcs,cum in colonia Capua dedudi lege Iulia coloni, ad exftruendas villas fepulchra f vetuftiffima*difiicerent;idque eo ftudiofius facerent, quod aliquantum vafculorum operis antiqui fcrutantes reperiebant: tabula atneain monumento, in quo dicebatur Capys conditor Capua: fepultus, inuentaeft,confcripta litteris verbifque Grtecis hac lententia; * Quando offa Capyis detecta effcnt,'fore vt Iulo prognatus manu co- fanguineorum necaretur,magnifque mox Italia: cladibus vindicaretur.Cuius rei, ne quisfabulolamautcommenticiam putet, audor eft Cornelius Balbus, familiarifli- mus Caffaris. Proximis diebus equorum greges, quos in trajiciendo 'Rubicone flu mine confecrarat, ac vagos [&]finecuftodedimiferat,*comperit pertinacifllme pa- bulo abftinere,vbertimque flere. Et immolantem harufpex 'Spurina monuit.caue- ret periculum quod non vitra Martias Idus proferretur. Pridie autem eafdem Idus, ^ auem regaliolum cum laureo ramulo Pompciana: Curia: fe inferentem , volucres vari j generis ex proximo nemore perfequutx, ibidem difcerplerunr. Ea vero node cuiilluxit dies ca:dis,& ipfe fibi vifus eft per quietem interdum fupra nubes volitare, alias cum Ioue 'dextras iungere.Et Calpurnia vxor imaginata eft, collabi faftigium domus, maritumque in gremio fuo confodi : ac fubito cubiculi fores fpontepatue- runt. Ob ha:c fimul,& ob infirmam valetudinem, diu cundatus an fe contineret, & qua: apud Senatum propofuerat, agere differret.tandem D.Brutoadhorrante,ncfre quentes,ac iam dudum o pperienteis deftirueret,quinda fere h ora progreffus eft, li- bellumque infidiarum indicem, ab*obuio quodam porredum, libellis ceteris, quos 'finiftra manu tenebat, quali mox leduruscommifcuit. Dein pluribus hoftiiscaffs, 3 cum litare non pollet, introiit Curiam, (preta religione, Spurinamque irridens , & vt falfum arguens, quod line vlla noxa Idus Martia: adeflent: quamquam is venifle qui- dem eas diceret, fed non pratteriifle . Si Assidentem confpirati,fpecieofficij circureffteterunt: illicoq; Cimber *Til- lius,qui primas partes liilceperat,quafi aliquid rogaturus, propius accefln : renuenti- quc,& geftu in aliud tempus differenti, ab vtroque humero togam apprehendit : de- inde clamantem , Jjla quidemvis ejl,* alter Calfius aduerfum vulnerat, paullum infra iugulum. 'Caffar Caffij brachium * abreptum graphio traiecit : conatufque profili- re,alio vulnere tardatus eft. vtque animaducrtic vndique fe ftridis pugionibus peti, toga caput obuoluinfimul finiftra manu finum ad ima crura deduxit, quo honeftius 4 caderet, etiam inferiore corporis parte velata. Atq; ita m& xx plagis confoffus eft; vnomodoad primuidu gemitu fine voce edito. Etfi tradiderat quida,M. Bruto ir- ruenti dixifle,**sM ™ mm. Exanimis diffugientibus eundis aliquamdiu iacuit, donec ledica: impolitum, dependente brachio , tres leruuli domum retulerunt. Nec in toc vulneribus, vt* Antiftius medicus exiftimabat,lethale vllum repertum eft , nifi quod fecundo loco in pedore acceperat. Fuerat animus coniuratis,corpusoccifi in Ti- berim trahere, bona publicare, adarelcindere: fed metu M.Antonijconfulis,& Ma ' giftri equitum Lepidi, deftiterunt. **». 83 Postvlante ergo L.Pifone focero,teftamentum eius aperitur , reciraturqdc in Antonij domo; quod Idibus Septembribus proximis in Lauicano fuo fecerat , de- y roadaueratque virgini Veftali*Maxima:. Q.T ubero tradit,hcredem ab eo feribi fo- litum ex Confulatu ipfius primo, vfque ad initium ciuilis belli Cn.Pompeiufidq; mi- litibus pro concione recitatu.Sed nouillimo teftamento tres inftiSfrc heredes lororu nepotes, *C. Odauiura ex dodrante, & L. Pinarium; &Q.Pedium ex quadrante; rekquos in ima cera.C. Odauiu etiam in familiam nomeq; adoptauit: 'plurelq; per- cuflbru in tutoribus filii, fi quis fibi nafceretur.nominauit.D.Brutu eri am-m heredffT^ D. IVLIVS, L 1 7 hcrcdib 9 .PopuIo hortos circa Tiberim publice,& viritim trecenos feftertios legauit. Fvnere indi£to,rogusexdru<dusedin Martiocampoiuxtalulia:tumulum:& 84 proRoftris aurata aedes ad fimulacrum templi Venerisgenitricis collocata: intraque le&us eburneus, auro ac purpura ftratus: & ad caput tropaeum, cum vede in qua fue- rat occifus. Praeferentibus munera, quia fuffe£hirus dies non videbatur, pr^ceptum eft,vt omidb ordine,quibus quifque vellet itineribus vrbis, portaret in campum. In- ter ludos cantata funt quaedam ad milerationem,& inuidiam caedis eius, accommo- data ex Pacuuij Armorum iudicio;* CAIeri me JeruaJJe, vt ejfent qui me perderent ?Sc ex Ele&ra*Attilij ad fimilem lentendam. Laudationis loco c os. Antoniusper praecd- xo nempronuntiauit Sen.conf.quo omnia ei diuinafimul atque humana decreuerat: item iufiurandum,quo fe eundi pro falute vnius addrinxerant : quibus perpauca * a le verba addidit. Le&um ‘pro Rodris in forum Magidratus & honoribus fundi detulerunt. Quem cum pars in Capitolini Iouis cella cremare, pars in curia Pompeij dedinaret, repente duo quidam gladiis fuccindi,ac bina iacula gedantes, ardentibus cereis fuccederunt: confedimque circumdantium turba virgulta arida, & cum lub- lelliis tribunalia, quidquid prsterea ad ‘manum aderat, congelfitrdeinde tibicines, & iceniciartificesjvedemquamexindrumento triumphorum ad prsfentem vfum in- duerant,detradam libi atque difciiTam iniecere flamma: ; & veteranorum militum legionarij arma fua, quibus exculti funus celebrabant: matrona: etiam plersque or- 10 namenta lua,qua: gerebant;& liberorum bullas atque prartextas. Infummo publi- co ludu, exterarum gentium multitudo circularim fuo quasque more lamentata ed: prxeipueque Iudari,qui etiam nodibus continuis budum frequentarunt. Plebs datim a funere ad domu Bruti & Cadi j cum facibus tetendit : atque argre 8 j repulla,obuium Gbi Heluium Cinnam, per errorem nominis , quali Cornelius edet is quem grauiter pridie concionatum de Cslare requirebat , occidit: caputque eius pradixumhafta: circumtulit. Podeafolidam columnam prope xx pedum, lapidis Numidici, in foro datuit: fcripGtque, parenti patriae. Apud*eamlongo tepo- re facrificare, vora fufeipere, controuerGas quafdam interpolito per Csfarem iure- iurandodidrahere perleuerauit. jo Svspicionem Caslarquibuldam fuorum reliquit, neque voluiflele diutius vi- 86 uere, neque curalfe,quod valetudine minus profpera vteretur: ideoque & qua: reli- giones monerent, & qua: renuntiarent amici, neglexide. Sunt qui putent confifum eum nouilfimo illo Senat.confac iurciurando, etiam cudodias Hilpanoru cum gla- diis inlpedantiumleremouille. ‘Alij e diuerlo ‘opinantur, inGdias vndiqueimmi- netes fubire femel confedum latius ede, quam cauere femper. Alii ferunt dicere fo - litum, non tam fua, quam Reip.interede,vd faluus edet: le iampridem potentis glo- risque abunde adeptumirempublicam,d quid Gbi eueniret, neque quietam fore, &c aliquanto deteriore conditione ciuilia bella fubituram. Il l v d plane inter omnes fere conditit, talem ei mortem psne ex fententia ob- 8 7 40 tigide. Nam & quondam cum apud Xenophontem legidet, Cyrum vltima valetu- dine, mandade quasdam de funere luo , alpernatus tam lentum mortis genus, lubita fibi celeremq; optauerat. Et pridie quam occideretur,in fermone natoluper cenam apudM.Lepidum, quilham edetfinis vitscommodilfimus, repentinum inopina- tumque ‘prastulerat. Periit vi &l statis anno: atque in deorum numerum relatus ed, non ore 88 modo decernentium, fed& perfuafionevulgi.Siquidemludis,quos primo ‘conle- * 'ji cratoseiheres Augudus edebat, della crinita per feptem dies continuos fulfit,exo- & riens circa vndecimam horam.creditumqde ed, animam ede Csfarisin cslum re- cepti: & hac de cauda fimulacro eius in vertice additurdella. Curiam inqua occi- yo fused,obdrui placuit ;Idulq;Martias parricidium nominari, acne vmquam eo die Senatus ageretur. Percvssorvm autem fere, neque triennio quilquam amplius fuperuixit, ne- g 9 qucfuamort^fffun&used. Damnati omnes; aliusaliocafu periit; pars naufragio, pars praelio: non nulli femet eodem illo pugione, quo Cslarem violauerant,intere- merunt. yjmrv ^ b iij C SVETONII TRANQVILLI 'OCTAVIVS C^SAR A V G V s 1 1 . Entem Odauiam V elitris praecipuam olim fuifle, mulca de- clarant. Nam & vicus celeberrima parce opidi , iampridem O- dauius vocabacur:& oftendebatur ara*Odauio confecrata;qui bello dux finitimo, cum forte Marci rem diuinam faceret, nun- tiata repente hoftis incurfione,femicruda exfta rapta foco*pro- fecuit:atque ita proelium ingrefl'us,vidor rediit. Decretum ctia publicumexftabat,quocauebatur,vt*quoque anno in pofteru zo fimili modo exfta Marti redderentur,reliquiatque ad Odauios referrentur. x E a gens aTarquinio Prifcorege,inter 'minores gentes aIleda[inSenatum]mox a*Ser.Tullioin patricias tranfduda, procedente temporead plebem fe contulit : ac rurfus*magna vi per D.luliumin patriciatum rediit. Primusex hac mag/ftratum populi fuffragio cepit C.Rufus. Is quxftorius Cn. &C.procreauit: a quibus duplex Odauiorum familia defluxit, conditione diuerfa. Siquidem Cn.& deinceps abeo reliqui omnes, fundi funt honoribus fummisrat Caius,eiufque pofteri , (eu fortuna, feu voluntate, inequeftriordineconftitere,vfqueadAugufti patrem. Proauus Au- gufti, fecundo Punico bello ftipendia in Sicilia T ribunus militum fecit, Aimilio*Pa- po Imperatore. Auus , municipalibus magifteriis contentus, abundante patrimo- j o nio,tranquilli(Timefenuit.Sed htecalij. Ipfe Auguftus, nihil amplius quam equeftri familia ortum fe fcribit.vctere ac locuplete, & in qua primus Senator pater fuus fue- rit.M. Antonius libertinum ei proauum exprobrat *reftionem, ex pago Thurino; a- uum argentarium.Nec quidquam vitra de paternis Augufti maioribus reperi. 3 *Octavivs pater, a principio statis,& re &*a:ftimatione magna fuit, vt equide mirer, hunc quoque a non nullis argentarium, atque etiam inter *diui(ores operafqs campeftres proditum. Amplis enim innutritus opibus, honores & adeptus eft facile, & egregie adminiftrauit. Ex Pratura Macedoniam fortitus.fugitiuos, refiduam Spar taci & Catilina; manum, Thurinum agrum tenentes, in itinere deleuit , negotio fibi in Senatu extra ordinem dato.Prouincne prafiiit non minore iuftitia quamfortitu- 40 dine.Namque Beffis acThracibus magno preelio fufis,ita focios tradauit, vt epifto- lxM.Tullij Ciceronis exftent, quibus * QTratrem eodem tempore parum fecunda fama 'Proconfulatum Afra adminiftrantem, hortatur & monet, imitetur in prome- rendis fociis vicinum (uum Odauium. ’ 4 Decedens Macedonia, priufquam confi teri fe candidatum Confulatus poflet, mone obiit repentina, fuperftitibus liberis, Odauia maiore, quam ex*Ancharia ; & Odauia minore, item Augufto,quos ex* Atia tulerat. Atia, M. Atio Balbo, &Iulia ‘ fororc C-Ctefaris, genita eft.Balbus, paterna ftirpe Aricinus, multis in familia Sena- ,- w toriis imaginibus, a matre Magnum Pompeium ardiffimo contingebat gradu : fun- dufque honore Pratura, inter xx viros agrum Campanum plebi Iulia lege diuifit. yo Verum M.Antonius,defpiciens etiam maternam Augufti originem, proauum eius Afri generis fuifte,& modo vngurntariam tabernam, modo piftrinum Aricia: exer- cuifle obiicit. Caiftus quidem Parmenfis quadam epiftola, non tant&m vt piftoris, fed etiam vt numularij nepote, fic taxat Auguftu : Materna tibifarina/iquide ex crudifi- mo Anci£ pijlrin o^hanc pinfit m anibus collybo decoloratis Nerulortenfis menjarius. *-Na r?» ^ I D. OCT AVIANVS, AVGVSTVS, II. i* Natvs eft Auguftus, [M. Tullio] Cicerone & Antonio Coss.rx Kal. Ofiobris, S paullo ante Solis exortum,regione Palauj, ad capita bubula, vbi nunc (aerarium ‘ha- betur, aliquanto poft,quam excedit, conftitutum.Nam, vt Senatus a<3 is continetur, cum C.‘Le£torius adolefcenslpatricij generis.in deprecanda grauiore adulterij pce- na,praxer aetatem atque natales, hod quoque patribus cofcriptis allegaret, fe ede pof- (ellorem ac velut zdituum (oli, quod primum D. Auguftus nafcens attigidet ; pete- retque donari, quad proprio fuo ac peculiari deo.decretum eft, vt eapars domus co- fecraretur. Nvte.imentor.vm eius oftenditur adhuc locus in auito fuburbano iuxta Ve- 6 i o litras permodicus, & celte penuaria: inftar: tenetque vicinitatem opinio , tamquam & natus ibi fit. Hucintroire,nili necedario &: cafte , religio eft : concepta opinione veteri, quad temere adeuntibus horror quidam & metus 'obiiciatur : fed & mox co- firmata eft. Nam cum podedor villae nouus,feu forte, (eu tentandi cauda, cubitum fe eo contuliiretieucnit vtpoftpaucidimas no&is h oras, exturbatus inde fubita vi & in- certa, pxne fcmianimis cum ftrato dmul ante fores inueniretur. Infanti cognomen Th vrino inditum eft, in memoriam maiorum originis: 7 vel quod in regione Thurina, recens eo nato, pater Oftauius aduerfus fugitiuos pro- (pere rem geflerat. Thurinum cognominatum, fatis certa probatione tradiderim, nactus puerilem ‘imagunculam eius teream veterem, ‘ferreis ac parne iam exolefee- zc tibus litteris hoc nomine infcriptanv.qua: dono a me principi data, inter cubiculares colitur. Sed&aM. Antonioin epiftolis per cStumeliam tepe Thurinus appellatur: & ipfe nihil amplius quam mirari fe refcribit,pro opprobrio nomen prius libi obiici, Poftea c.c^cs aris,& deinde avgvsti cognomen adumdt: alterum, teftameto ma- ioris auunculi; alterum, Munatij Planci fententia; cum,quibufdam cenfentibus, Ro mulum appellari oportere, quad & ipfum conditorem vrbis , pramaluiflec vc Augu- ftus potius vocareturjnon tantum nouo, fed etiam ampliore cognomine; quod loca quoque religio(a,& in quibus augurato quid confecratur,4aga/?4 dicantur, ab audfu^ vclabauiumgeftuguftuue;ficutetiamEnnius docet fcribens^aga/iW^m/w/?^».? inclyta, condita Roma ejl. 3° Qv adrimvs, patrem amifit: duodecimum annum agens,auiamluliamdefu- 8 fiam pro concione laudauit. Quadriennio poft, virili toga fumpta, militaribus do- nis triumpho Caiferis Africano donatus eft;quamquam expers belli, propter artate. Profectum mox auunculum in Hifpanias,aduerfus Cn.Pompei) liberos, vix cum fir- mus a graui valetudine, per infeftas hoftibus vias paucidimis comitibus , naufragio etiam faclo,fubfequutus, magnopere demeruit, approbata cito etiam morum indo- lefuperitinerisinduftriam. Cariare poft receptas Hifpanias expeditionem ‘in Da- cos^ inde in Parthos deftinante,prxmiiTus Apolloniam, ftudiis vacauit. Vrque pri- mum occifumeum,heredemquefecomperit,diu cun£tatus,an proximas legiones imploraret, id quidem confilium,vtpraxepsimmaturumque,omifit: ceterum vrbe repetita, hereditatem adiit, dubitantematre; vitrico vero, Marcio Philippo confala- ri, multum diduadente. Atque ab eo tempore exercitibus comparatis, primum cum 4° M. Antonio, M que Lepido, dein tantum cum Antonio per duodecim fere annos, nouidime per quatuor & x l folus remp.tenuit. Proposita vita: eius velurfumma, partes ‘figillatim, neque per tempora, fed 5» per fpecies exfequar.-quodiftinftius demonftrari eognofcique podint. Bella ciui- lia quinque gedit; Mutinenfe,Philippenfe,Perufinum, Siculum, Afiiacum. Ex qui- bus primum acnouidimum aduerfus M.Antonium: fecundum, aduerfum Brutum 4 &Cadium: tertium, aduerfum L. Antonium Triumuiriffatrem:quartum, aduerfuS Sex-Pompeium, Cn. [Pompeij] filium. Omnium bellorum initium Sc caudam yo hinc fumfit ; nihil conuenientius ducens, quam necem auunculi vindicare, tueri- queafta. Con fe s Tixyvt Apollonia rediit, BrummCalfiumque, ‘etiam necopinantes, io & quia pramifum periculum fubterfugerant, legibus aggredi, reofque catdis abfentes deferre (latuit. Ludosamem vidoriz Cxfarisnon audentibus facere quibus obti- gerat id munus,ipfe edidit. Et quo conftantius cetera quoque exfequeretur, inlocu *T ' ' b uij io C. SVETONII TRAN QJV ILLI Trib. plebis forte dcmorrui,candidatum [petitorem] (e oftendit •, quamquam Patri- cius, [nec dum Senator ]Sed aduerfante conatibus luis M. Antonio Confule, quem vel prjecipuum adiutorem fpcrauerat;ac ne publicum quidem & translaticium [ius] vllainrefibifine pidionegrauiffima: mercedis impertiente, ad optimates fecontu- lit:quibuseum inuifum fentiebat, maxime quod D. Brutum obfeflum Mutina:, pro- uincia a Ca:farc data,& per Senatum confirmata, expellere armis niteretur. Hortan- tibus itaque non nullis, percuiTores ei fubornauit. Hac fraude deprehenfa, periculum inuicem metuens, veteranos fimul in fuum ac reip.auxilium , quanta potuit largitio- • ne, contraxit. Iuffiifque comparato exercitui pro prartore praelle , & cum Hirtio ac Panfa.qui Confulatum*fufceperant,D. Bruto opem ferre, demandatum bellum ter- r o tiomenfe confecit duobus proeliis. Priore Antonius cum fugifle lcribit;ac fine pa- ludamento equoque poft biduum demum apparuifle-Sequenti fatis conftat no mo- do ducis, led etiam militis fundum munere:atque in media dimicatione, aquilifero legionis fine grauiter laucio, aquilam humeris fubiifie,diuque portaile. n Hoc bellocumHirtiusinacie,Panfaque[paulo]poftexvulnereperiiTent;rumor increbuit, ambos opera eiusoccifos; vt Antonio fugato, rep.coss.orbata, folus vido- res exercitus occuparet. Panfie quidem adeo fufpeda mors fuit, vt Glyco medicus cuftoditus fit,quafi venenum vulneri indidiflet. Adiicit his Aquillius Niger, alterum e coss. Hirtium in pugna: tumultu ab ipfo interemtum, ii Sed vtcognouit, Antonium poftfugam a M. Lepido receptum, ceterolq; duces 10 & exercitus conlentire pro ‘patribus, caullam optimatium fine cundarione deleruir; ad prattextum mutata: voluntatis dida fadaque quorundam calumniatus : quali alij fe puerum, alij ornandum tollendumque iadaflent;*ne aut (ibi, aut veteranis pargra tia referretur. Et quo magis poenitentiam prioris fedte approbare t,Nurfinos grandi pecunia, & quam pendere nequirent, multatos.extorres egit opido: quod Mutinenfi acie interemtoium ciuium tumulo publice exftrudo adfcripferant , prolibertate eos occubuifle. ij Inita cum Antonio & Lepido focietate,Philippenfe quoque bellum, quamqua inualidus atq; teger duplici proelio tranfegit. quorum priore caftris exutus, vix ad An tonij cornu fuga euaferat. Nec fucceflum vidoriz moderatus eft : fed capite Bruti 3 ° Romam miflo,vtftatueCa:faris{ummitteretur,iniplendidiffimum quemque capti- uum non fine ‘verborum contumelia ‘fieuit. vt quidem vni fimpliciter fepultuiam precanti refpondiiTe dicatur, Iamiftam in volucrum*poteftatem fore: alios, patrem & filium, pro vita roganteis,fortiri vePmicare iuffifle, vt alterutri concederetur: ac fpedaflevtrumquemorientem, cum patre, qui fe obtulerat, occifo, filius quoque *vo luntariaoccubuiiTetnece. Quare ceteri, [&]in his M.Fauoniusille Catonis xmulus, cum catenati producerentur,Imperatore Antonio honorifice (alutato , hunc fcedifi. fimo conuitio coram profeiderunt. Partitis poft vidoriam officiis , cum Antonius Orientem ordinandum, ipfe veteranos in Italiam reducendos, &: municipalibus a- gris *collocandosrecepiilet:neque veteranorum, neque ‘poflefloru gratiam tenuit;^ alteris pelli fe, alteris non pro fpe meritorum tradari querentibus. Qv o tempore L. Antonium, fiducia Confulatus quem gerebat , ac fraterna: po- ^ tentia:,resnouas molientem, confugere Perufiam coegit, & ad deditione fame co- pulit:non tamen fine magnis fiiis & ante bellum,& in bello diferiminibus. Nam cum fpedaculoludorum.gregarium militem inxrn i ‘ordinibus (edentem excitari per apparitoreiuffi(Iet;rumoreabobtredatoribusdilato,quafi eundem mox difcrucia- tumnecaflet: minimum abfuit quin periret, concurfu& indignatione turba: milita • ris.Saluti foit, quod quidefiderabatur,repentecomparuit incolumis ac lineiniuria. Circa Perufinum autem murum facrificans, pxnc interceptus eft a manu gladiato- rum,*qux opido eruperat. Io P e r v s i a capta, in plurimos animaduertinorare veniam, vel excufitre (econan- tibus vna voceoccurrens,Moriendum ede. Scribunt quidam,*trecentos ex dedi- ticiis eledosvtriufqueordims,adaram diuoIulioexftrudam,IdftfesMartiishoftia- rum more madatos. Exftiterunt qui traderent,*confuIto eum ad arma ifle, vt occul ti adueriarij, Scquos metus magis quam voluntas contineret, facultate L. Anromj D. OCT AVIANVS, AVGVSTVS, II. ii ducis prxbita , detegerentur; deuidifque his & confifcatis , promifla veteranis prx* miafoluerentur. Bellvm Siculum inchoauitin primis; fed diu traxit,intermiflum fxpius;modo reparandarum clafllum caufla,quas tempeftatibus duplici naufragio, & quidem per sellarem amiferat: modo pace fada, flagitante populo ob intercluios commeatus,fa- mem que ingrauefcentem: donec nauibus ex integro fabricatis, ac x x fertiorum mil libus manumiffis,& *ad remum datis, portum Iulium apud Baias, immiffo in Lucri- num & Auernum lacum mari, effecit. In quo cum 'hieme tota copias exercuiflet, Pompeium inter Mylas & Naulochum fuperauit; fub horam pugna; tam ardo repe- io te fomno‘deuidus,vt ad dandum fignumab amicis excitaretur, vndeprxbitam An tonio materiam putem exprobrandi,ne redis quidem oculis eum adfpicere potuifle inftrudam aciem; verum*fupinum cxlum intuentem.ftupidum cubuifle; nec prius furrexifle.ac militibus in confpedum venifle, quam a M. Agrippa fugatte fine hoftiu naues. Alij didum fadumque cius criminantur; quafi claflibus tempeftate perdi- tis exclamauerit;etiam inuito Neptuno vidoriam fe adepturum. Ac die Circenfium proximo, fbllenni pompa:, fimulacrum dei detraxit: nec temere plura ac maiora pe- ricula vllo alio bello adiit. Traiedo in Siciliam exercitu, cum partem reliquam co- piarum continenti repeteret, oppreffus ex improuifo a Demochare &: Apollopba- nepraffedis Pompeij ,vno demum nauigioxgerrime effugit. 'Item cum prxtef ic Locros Rhegium pedibus iret,& profpedis biremibus Pompeianis terram legenti- bus, fuas ratus, dcfcendiflet ad litus, pxne exceptus eft. Tunc etiam per deuios trami- tes refugientem jferuus^Emilij Paulli, comitis eius, dolens proferiptum olim abeo patre Paullum,& quafi occafione vltionis oblata, interficere conatus eft. Poft Pom- pe j fugam, collegarum alterum M.Lcpidum,quem ex Africain auxilium euocarat, fuperbientem xx legionum fiducia , fummafque libi partes terrore ac minis vindi- cantem,fpoliauit exercitu: fupplicemqueconceflavita , 'Circeiis in perpetuum rc- legauit. M. Antonij focietatem,femper dubiam & incertam, reconciliationibufquC variis male 'focillatam, abrupit tandem. Et quo magis degenerafle eum a ciuili mo- re approbaret, teftamcntum, quod isRomx 'etiam de Cleopatra: liberis inter here- des nuncupatis reliquerat, aperiendum recitandumque pro concione curauit. R«- mifit tamen hoftiiudicato neceflitudines amicofque omnes;atque inter alios C.So- fium,& *T.Domitium,tunc adhuc c o s s. Bononienfibus quoque publice, quod iri Antoniorum clientela antiquitus erant, 'gratiam fecit coniurandi cum tota Italia pro partibus 'fuis. Nec multo poft nauali preelio apud Adium vicit , in ferum dimica- tione protrada,vt in naui vidor pernodauerit. A b Adio cum Samum infulam in hiberna fe recepiffet , turbatus nuntiis de fedi- 17 tione militum, prxmia&miffionempofcentium, quos ex omni numero cofeda vi- doria Brundifium prxmiferat, 'repetit Italiam , tempeftate in traiedu bis conflida- tus: primo , inter promontoria Peloponnefi atque ffstolix: rurfus, circa montes Ce- 4° raunios-.vtrobique parte Liburnicarum demerfa; fimulque eius in qua vehebatur, fufis armamentis, & gubernaculo 'derado. Nec amplius quam feptem &xx dies, donec defideria militum ordinarent™, Brundifij commoratus, Afix Syrixque cir- cuitu ^Egyptum petit. Obfeffaque Alexandria , quo Antonius cum Cleopatra con- fugerat, breui potitus eft. Et Antonium quidem feras conditiones pacis tentantem, ad mortem adegit, 'viditque mortuum : Cleopatra:, quam feruatam triumpho ma- • gnoperc cupiebat, etiam Pfyllos admouit, qui venenum ac virus exfugerent: quod 1 periiffemorfuafpidis putabatur. Ambobus communem fepulturx honorem tribuit, actumulumab ipfisinchoatum perficiiuffit. Antonium iuuene, maiorem de duo- bus Fuluia genitis, fimulacro D.Iulij,adquod poft multas & irritas preces confuge- J o rat, abreptum interemit. Item Cxfarionem , quem ex Cxfare patre Cleopatra con- cepiffe prxdicabat.retradum e fuga fiupplicio affecit. Reliquos Antonij reginxque communes libgj^s,non fecus ac neceffitudine iundos fibi , & conferuauit , & mox pro conditione cuiufque fuftinuit ac fouit. Per idem tempus, conditorium & corpus Magni Alexandri, cum prolatum c 18 penetrali fubieciflet oculis, eorona aurea impofita , ac floribus afperfis veneratus n C. SVETONII TRAN QJV ILLI eft: confultufque,num&:Ptolema:uminfpieere vellet, regem ait (evoluifle videre, non mortuos. Asgyptum in prouincia: formam reda&a, vt feraciorem habiliorem- que annona: vrbicx redderet, folias omnes, in quas Nilus exa; fluat , oblimatas longa vetuftate, militari opere deterfit. Quoque A&iaca: vidioria: memoria celebratior in pofterum eflet,vrbem Nicopolim apud A&ium condidit: ludofquc illic Quin- quennales coftituit: & ampliato vetere Apollinis templo, locum caftrorum , quibus fuerat vfus,exornatum naualibus fpoliis, Neptuno ac Marti conlecrauit. l 9 Tvmvltvs poli ha:c,ac etiam rerum nouarum initia, coniurationefque com- plures, prius quaminualefcercnt, indicio detedtascompreflir. & alias alio tempore: Lepidi iuuenis; deinde Varronis Murena:, &Fannij Caepionis; mox*M. Genucij; exin Plautij Rufi, Luciique Paulli progeneri fui;ac prater has L. * Audafij fallarum ta bularum rei , ac neque a:tate neque corpore integri ;*item Afinij Epicadiex gente Parthinahybrida:; adextremumTelephi*mulicris ferui nomenclatoris, nam ne vl- timre quidem fortis hominum confpirationc& periculo caruit. Audafius atque Epi- cadus Iuliam filiam, & Agrippam nepotem, ex infulis, quibus continebantur, rapere: ad extremum T elephus,quafi debita fibi fato dominatione, & ipfum,& Senatum ag- gredi deftinauerant. Quinetiam quodam iuxta cubiculum eius , lixa quidam ex Il- lyrico exercitu, ianitoribus deceptis, nodtu deprehenfus eft, cultro venatorio cindus: impofne mentis, an fimulata dementia, incertum, nihil enim exprimi quxftione potuit. 10 Extern a bella duo omnino perfegeflit : Dalmaticum, adolefcens adhuc; & Antonio deuidOjCantabricum. Dalmatico etiam vulnera 'excepit. vna acie dextru genu lapide idtus; altera [autem]&crus,&vtrumq; brachium ruina pontis confau- ciatus. Reliqua per legatos adminiftrauit : vt tamen quibufdam Pannonicis atque Germanicis aut interucniret , aut non longe abeflet , Rauennam, vel Mediolanum, vel Aquileiam vfqueab vrbe progrediens. 11 Domvit autem partimdu&u,partimaufpiciisfuis Cantabriam, Aquitaniam, Pannoniam, Dalmatiam cum Illyrico omni: item Rha:tiam,& Vindelicos, ac Sa- laflos, gcntes*inalpinas. Coercuit & Dacorum incurfiones , tribus eorum ducibus cum magna copiacadis: Germanofq; vitra Albim 'fluuiumfummouit: ex quibus Sueuos& Sicambros dedentesfe,traduxitinGalliam,atqueinproximisRhenoagris collocauit. Alias item nationes male quietas, ad obfcquium redegit. Nec vili genti fine iuftis& neceflariis cSuffis bellum intulit. Tantumque abfuit a cupiditatequo- quomodo Imperium velbellicam gloriata augendi, vt quorundam barbarorum principes in xde Martis vitoris iiirare coegerit, manfuros fe in fide, acpace, quam peterent: a quibufdam vero nouum genus obfidum feminas exigere tetaueriuquod negligere 'marum pignora fcntiebat.& tamen poteftate femper omnibus fecit, quo- ties vellent, obfides recipiendi. Neque aur crebrius aut perfidiofius rebellantes, gra- uiore vmquam multatus eft pcena,quam vt captiuos fub lege venumdaret, ne in vi- cina regioneferuirent,neueintraxxx annum liberarentur. Qua virtutis modera- tioniiquefama,Indosetiam acScythas, auditu modo cognitos, pellexit ad amicitia fuam populique Romani vitro per legatos pemidam. Parthi quoque*& Armeniam vindicati facile ceflerut; & figna militaria, qua M.Craffo & M. Antonio ademerant, repolcehti reddiderunt: oblidefque infuper obtulerunt:deniquc pluribus quondam de regno coticertantibus,non nifi ab ipfo electum comprobauerunc. zi I a n v M 'Quirinum, femel atqueiterumacondita Vrbe ante taemoriam fuam claufum,*in multo breuiore temporis fpatio, terra marique 'pace parta, 'tertio clau- ; fit. Bisouansingreffuseftvrbem;poftPhilippenfe,&rurfuspoft Siculum bellum. Curules triumphos treis egit; Dalmaticum, Actiacum, Alexandrinum:continuo tri- duo omnes. j. j Gr aves ignominias cladefque,duas omnino, nec alibi quam in Germania, acce- pit; Lollianam, &Varianata:fed Lollianam, maioris infamia: quam detrimenti; Va- rianam.pasnecxitiabilcm.tribuslcgionibuscumduce, legatifque, , tte«.uxiliis omni- bus Ca:fis. Hac nuntiata, excubias per vrbem indixit, ne quis tumultusexfifteret:& Praefidibus prouinciarum prorogauit Imperium; vc'& a pericis,& afluetis Iocij'con- D. OGT AVIANVS, AVGVSTVS, II. dnercntur. Vouit& magnos ludos Ioui opt.max.fi remp. in meliorem (fatum ver- tiiTet: quod fadum Cimbrico Marficoque bello erat. Adeo ‘namque coniternarum ferunt, vt per continuos menfes barba capilloquefummiflo, caputinterdum foribus illideret, vociferans; £>uinclili Vare, legiones reddeidicmcp cladis quotannis m se itum h a buerit ac 1 ugu brem . I n re militari &commutauit multa, &inifituit: atque etiam ad antiquum more 14 non nulla reuocauit.diiciplinamieuerillime rexit. ne legatorum quidem cuiquam, nifigrauate,*hibernifque demum menfibus , pcrmifit vxorem interuifere. Equite Ro.quod duobus filiis adolefcentibus,cauiTa detrectandi (aeramenti pollices ampu- tailet,ipfum,bonaqueiubiecithaff:e: quem tamen, quod imminere emtioni publi- canos videbat, liberto fuo addixit, vt relegatum in agros pro libero eile finerct. D.eci- mamlegionem,contumacius parentem, cum ignominia totam ‘dimifit: item alias immodefte miflionem poifuiantes,citra commoda emeritorum ‘primiorum exau- dorauit. Cohortes, fi quatceiMent loco, decimatas hordeo pauit: Centuriones ftationedeferta.itidem vt manipulares, capitali animaduerfione puniit. Pro cetero delictorum genere, variis ignominiis affecit.- vt itare per totu diem iuberet ante Prae- torium ; interdum tunicatos, difeindoique; nonnumquam cu a , decempedis ; vel etiam ccipitem portantes. N e qv_e poil bella ciuilia,aut in concione, aut per ediCtum, vllos militum commi- t f io litones appellabat, fed milites, ac ne a filiis quidem autpriuignis iuislmperio praeditis, aliter appellari paiTus eit: ambitiofius id exiitimans,quam aut ratio militaris, aut tem porum quies, aut fua domuique fuzmaieilaspoftularet. Libertino milite, praeter- quam Roma: incendiorum caufTa.etfi tumultus in grauiore annona metueretur, bis vius eit; femel,ad prsefidium coloniarum Illyricum contingentium: iterum, ad tute- lam rips Rhenifluminis.eofqueferuosadhuc,virisfeminiique*periculofioribu$ih- didos,acfine mora manumiiios.fubpriore vexillo habuit, nequeaut commiitos cu ingenuis, aut eodem modo armatos. ‘'Dona militaria aliquanto facilius, phaleras & torques, quicquid auro argentoq; conftaret,quam vallares ac murales coronas, qute honore praecellerent, dabat : has quam parciifime , & fine ambitione, ac faepe etiam 50 caligatis tribuit. M.Agrippam in ‘Cilicia poitnaualem vidoriam caeruleo vexillo donauit. Solos triumphales, quamquam &fociosexpeditionu,& participes vido- riarum fuarum,numquamdonisimpertiendosputauit: quod ipfi quoq; ius habuifi- fent tribuendi ea quibus vellent. Nihil aute minus in*perfedo duce, quam feltina- tionem temeritatemque couenirc arbitrabatur. ‘Crebro itaque illa iadabat : p>fccJiaf‘ AtfaMija/iirafiflrar.UlfcenssfiicnMm.Et Sat celeriter fieri , quidquid fiat fatis bene. Prcelium quidem aut bellum iuicipicndum omnino negabat, nifi cum maior emo- lumenti fpes,quam damni metus offenderetur. Nam minima commoda non mini- mo fedantesdifcrimine,fimiles aiebat eileaureo hamo pileantibus 5 cuius abrupti damnum nulla captura penfari pollet. 40 Magistratvs atque honores, & ante tempus, &quofda noui generis, per- z<? petuofque cepit. Confulatum xx artatis anno inuafit , admotis hoifilirerad vrbem legionibus, miififque qui fibi nomine exercitus depofeerent. cum quidem cundan- tc Senatu, Cornelius centurio princeps legationis, reiedo iagulo offendens gladij ca- pulum, non dubitaiTet in Curia dicere; Hic faciet, (i vos non fec entes. Secundum Co- fulatumpoitixannos,tertiumannointeriedogeifit: (equentes vique ad x x conti- * nuauit.Multifquemox,cum deferrentur, recuiatis , duodecimum magno, [id eit] fe- * ptemdecim annorum interuallo,&rurfusterciumdecimum bienio poft vitro petiit: vtCaium & Lucium filios, ampliffimo*pra:diros magiifratu,iuo quemque tirocinio deduceret in forum. Quinque medios confutatus, a fexto ad vndecimum , annuos j c geifit: ceteros autem ‘fex, aut nouem,aut fex, aut quatuor,aut tribus menfibus: fecuii dum vero,paucifiimis horis.Nam die Kalendarum Ianuarij, cum mane pro arde Ca- pitolinilouis pa ullulu m curulifella prxfed ilTct, honore abiit,fuffedo alioinlocum fuum. Nec oifWSfkomte, fed quartum ‘Confulatum in Afia , quindumin infula Samo,odauum & nonum Tarracone iniit. Trivmviratvm rcipublica: conifituenda: , per decem annos admi- ij }> G. SVETONII TRAN QJV ILLI 1° In diplomatibus libellisqj&epiftolisfignandis.initioSphingevfuselhmoX ima- gine Magni Alexandri; noiiilTimefua/Diofcoridis manu fculpca:quafignareinfe- cuti quoque principes pcrfeuerauerut. Ad epiftolas omnes, horarum quoque mo- mentanee diei modo/ed & nodis, quibus data; lignificarcntur, addebat. I 1 Clementia ciuilitatisque eius multa & magna documenta funt.Ne enume- rem, quot & quos diuerfarum partium, venia & incolumitate donatos, principe etia in ciuitate locum tenere paflus liulunium Nouatum,& Callium Patauinum, e ple- be homines, alterum pecunia,alterumIeuiexfilio punire fatis habuit:cum ille Agrip- p x iuuenis nomine , alperrimam ‘de (e epiftolam in vulgus edidillet ; hic conuiuio plenoproclamaflet,nequevotumfibi,ncqueanimudee(lec 6 fodiendi eum. Qua- io dam vero cognitione, cum aEmilio .diliano Cordubenli inter cetera crimina vel ma xime obiiceretur,quodmaleopinaride Cxfare folerct : conuerfus ad accufatorem, commotoquefimilis; Vdim,incpiit,hoc mihiprobes faciam fiat AEhanus, & me lingua, habere.plura enim de eo loquar. Nec quidquam vitra, aut ftatim, aut pofteainquiliuit. Tiberioquoque de eadem re fedulo ‘violentius apud feper epiftolam conquerenti, ita refcriplit: \_AEtatitu^mi Tiberi>noli in hac re indulgere, & nimium indignari, quem- quam ejje qui de me male loquatur. Satis ejl enim, fi hoc habemur, ne quis nobis male faceres pfit. J 1 Templa quamuis Iciret etiam Proconfulibus decerni [folere.Jin nulla tame pro- uincia, nili communi fuo Romxque nomine, rccepit.Nam in vrbe quidem perti na- io ciffimeabftinuit hoc honore, atque etiam argenteas ftatuas olim (ibi politas, confla- uit omnes: ex ‘quibus aureas cortinas Apollini Palatino dedicauit. Didatura ma- gna vi offerente populo, genu nixus, deieda ab humeris toga, nudo pedore depre- catus eft. J 5 Domini appellatione, vt maledidum & opprobrium, lemper ‘exhorruit. Cum fpedante eo ludos, pronuntiatum eflet ‘a mimo; O dominum aquum & bonum : & vni- uerfi quafi de iplbdidumexfultantescomprobaflent: ftatim manu vultuque inde- coras adulationes reprelfit,& infequenti diegrauiflime corripuit edido:dominum- que fe pofthac appellari, ne aliberis quidem aut nepotibus fuis, vel ferio vel ioco paf- fus eft: atque huiufmodi blanditias etiam inter ipfos prohibuit. Non temere vrbe 3 ° opidoue vllo egrefTus,[aut quoquam ingreffus eft,]nifi*velpereaut nodu ne quem officij caufla ‘inquietaret. In Confulatu pedibus fere, extra Confulatum fiepe ‘ado- perta fella per publicum incelfit. Promifcuis falutationibus admittebat & plebem; tantacomitate adeuntium defideria excipiens, vtquedam ioco corripuerit, quod fic fibilibellum porrigere dubitaret, ‘quali elephanto ftipem. DieSenatus numquam patres,niliin Curia falutauit,& quidem fedentes; ac nominatimfingulos, nullo fub- monente: & difcedens.eo modo fedetibus lingulis vale dicebat. Olficiacum mul- tis mutuo exercuit: nec prius dies cuiulque jfollennes frequentare deliit, quam ‘gra- dior iam natu,& in turba quondam Iponlaliorum die vexatus. Gallum Terrinium Senatorem, minus libi familiarem, fed captum repente oculis, 6c obid inedia mori 4 ® deftinantem,pra;fens conlolando reuocauit ad vitam. J 4 In Senatu verba facienti didum cfr,Non intellexi: & ab alio, Contradicerem tibi,fi locum haberem. Interdum ob immodicas altercationes difeeptantium, e Curia per i- ram fe proripienti, quidam ingellerunt; Licere oportere Senatoribus derep.loqui. Anti- ftius Labeo Senatus ledione, ‘cum triumuirum legeret, M.Lepidum , hoftem olim eius,&:tuncexfuIantem > legit:interrogatulqueabeo,an eflentalij digniores. Suum ‘ quem^iudicium ^^r^refpondit.Nec ideo libertas aut cotumacia fraudi cuiqua fuit, j j Etiam Iparlos de fe in Curia famolos libellos, ‘nec expauit,&magna cura redar guit. Ac ne requilitis quidem audoribus,id modo cenfuit, cognolcedum pofthac de iis qui libellos aut carmina, ad infamiam cuiulpiam,*fub alieno nomine edant. ^ 0 locis quoque quorundaminuidiofis aut petulantibus laceflitus,contradixite- dido.Et tamen de inhibenda ‘teftamentorum licentia, neSenatus quidquam cofti- tueret,interceflit. Quoties Magiftratuum comitiis interellet, tribUs)^.! candidatis fuiscircuibat: fupplicabatquemorelolIenni.Ferebat&iplc fuffragium ‘in tribu, vt vnusepopulo. Teftemleiniudiciis& interrogari, &c refelli , xquilUmo animo pa- x. ' ciebatur. . D. OGT AVIANVS, AVGVSTVSj IL $i tfebatur. Forum anguftius fccit;non aufus extorquere poflefloribus proximds dd- mos. Numquam filios fuos populo commendauit,vt non adiicerer , Simerebuntut. Eifdem praetextatis adhuc afliirredum ab vniuerfis in Theatro, & a flantibus plau- fum,grauiffimequeftuseft. Amicos ita magnos & potentes in ciuitate efle voluit, vttamen pariiure effient quoceteri,legibufqueiudiciariis atque renerentur. Cum Afprenas Nonius ardius ei iundus,cauflam venefici j , accufante Caffio Seueto, di- ceret.-confuluit Senatum, quid officij fui putarer, cundari enim fe, ne fi ’fupereffet,e- riperet legibus reum: Gndeeflet,dcftituere ac przdamnare amicum exiftimaretur. Et confentientibus vniuerfis, fedit in fubfelliis per aliquot horas; verum tacitus , ac ne io laudatione quidem iudicflali data. Affuit & clientibus: ficut*icrutario cuidam, euo- cato quondam fuo, qui poftulabaturiniuriarum. Vnum omnino e reorum nume- rose ne eum quidem nifi precibus, eripuit, exorato coram iudicibus accufatore; Ca- ftricium;per quem deconiuradone Murena cognouerat. Pro quibus meritis quantopere diledus fit, facile eft xftimare. Omitto fenatus J 7 confulta,qux poliunt videri vel neceffitateexprcfla, vel verecundia. Equites Roma- ni natalem cius fponte atque confenfu, biduo femper celebrarunt. Omnes ordines in lacum Curdj quotannis ex voto pro faluteeiusftipem iaciebant. item Kalendis Ia nuariisftrenam in Capitolio etiam abfenti; ex qua fumma, pretiofiflima deorum fi- mulacra mercatus, vicatim dedicabat: vt Apollinem *fandaliarium,& Iouem tragee- 20 dum,aliaque’in reftitutionem Palatina domus incendio abfumta:. Veterani, decu- ria:, tribus, atque etiam *figilladm e cetero genere hominum, libentes ac pro faculta- te quifque pecunias contulerunt: delibante tantummodo eofiimmarum aceruos, neque ex q uoquam plus denario auferente. Reuerten tem ex prouincia, non folum fauftis *ominibus,fed& modulatis carminibus profequebantur. Obferuatumetia eft, ne, quoties introiret vrbem,fupplicium de quoquam fumeretuf. Patris patria: cognomen vniuerfi repentino maximoqueconfenfudetulerut ei: prima plebs, legatione Antium mifta.-dcin, quia no recipiebat, ineunti Romatfpe- daeula, frequens & laureata: mox in Curia Senatus: neq; decreto, neque acclama- tione, fed per Valerium Meffallam id mandantibus cun&iS:^uod bonum, inquit fau- 30 Jlumque jit tibjdomuique tu*, Cajar Augufle : ( fic emm nos perpetuam felicitatem retp. & Ut a huic precari extjlimamus) Senatus te confentiens cum populo R.conJalutatpatrUpatre. Cuilacrymans refpondit Auguftus his verbis; (ipfa enim, ficut*MeflalIa, pofaijCom- posfaclus vot orum meorum , patres C. quid habeo aliud deos immortales precari , quam -Vt hunc conjenjum vejlrum ad v It imum vttafinem mihi perferre liceat ? M e dico Antonio Mufe, cuius opera exancipiti morbo conualuerat, ftatuam, y 9 atrecollato,iuxta fignum Aifculapij ftatuerunr. Non nulli patrum familiarum te- ftamentocauerunt,vt ab heredibus fuis 'prxlato vidimx titulo in Capitolium du- cerentur , votumque pro fe foluerctur , *quod fuperftitem Auguftum reliquiflent. Quatdam Italia: duitates diem quo primum ad fe veniflet, initium anni fecerunt. 40 Prouinciarumplerxquefuper templa & aras, ludos quoque quinquennales parno opidatim conftituerunt. Reges amici atque focij,&finguli in fuo quifque regno, Ce/^re^vrbescondide- 60 runt: & eundi fimul atdem Iouis Olympici Athenis antiquitus inchoatam perficere communi fumtudeftinauerunt,Genioqueeius dedicare: ac fiepe regnis relidis, non a Romae modo,fedprouincias peragranti, quotidiana officia togati, ac fine regio infi- . gni, more clientium prxftitcrunt. Qvoniam qualis in Imperiis ac Magiftratibus regendaque per terrarum orbe 61 pacebelloque'rep.fuerit,expofui:referam nunc interiorem acfamiliarem eius vita: quibufque moribus atque fortuna domi & inter fuos egerit, a iuuenta vfqucad fupre jo mum vita: diem. Matrem amifit in primo Confulatu: fororem Odauiami&im agens xtatis annum. V trique cum prxeipua officia viua: pratftitiflet, etiam defunda: 9 honores maximo^jribuit. SroN?»hib uerat adolefcens P. Seruilij Iiaurici filiam: fed reconciliatus poft 6 i primam difeordiam Antonio, expoftulantibus vtriufquemilitibus, vt*exneceffitu- dine aliqua iungerentur, priuignam eius Claudiam, Fuluis ex P. Clodio filiam, * V c iiij ji c. SVETONII TRANQ_VILLI duxit vxorem, vix dum nubilem. Acfimultatc cumFuluia ibcru exorta, dimifit in- tactam adhuc,& virginem. Mox Scriboniam in matrimonium accepit, nuptam an- te duobus confularibus,& ex altero etiam matrem. Cum hac etiam diuortiumfe- cit;perta:fus,vtfcribit, morum peruerfitatem eius: ac ftatimLiuiam Drufillam matri- monio Tiberij Neronis, & quidem prargnantem abduxit, dilexitque,*ac probauit v- nice ac perfeueranter. 6 5 Ex Scribonia Iuliam, ex Liuia nihil liberorum tulit, cum maxime cuperet.Infans, qui coceptus erat, immaturus eft editus. Iuliam primum Marcello, Odauix fororis lux filio,*tantumque pueritiam egreflo : deinde , vt is obiit, M. Agrippa: *nuptui de- dit; exorata forore vtfibi genero cederet, nam tunc Agrippa alteram Marcellarum i® habebat,&: ex ea hberos.Hocquoque defundo, *multis,acdiu, etiam ex equeftrior- • dine,circumfpedis conditionibus, Tiberium priuignum fuum elegit : coegitq; prx- gnantem vxorem, & exquaiam pater erat, dimittere. M. Antonius fcribit, primum eum Antonio filio fuo defpondifle luliam:dein Cotifoni Getarum regi; quo tempo- re fibi quoque inuicem filiam regis in matrimonium petiiflet. 64 Nepotes ex Agrippa & Iulia tres habuit ,*Caium, Lucium,& Agrippa: neptes duas, Iuliam, & Agrippinam. Iuliam L.PaulloCenforisfilio; Agrippinam, Germa- nico *fororisfiix nepoti collocauit. Caium & Lucium adoptauitdomi,per*aflem & libram emtos a patre Agrippa: tenerofque adhuc ad curam rcip.admouit:&: Con- fulcsdefignatos circum prouincias exercitufque dimifir. Filiam & neptes itainfti- 2,0 tuit,vt etiam ‘lanificio alluefaceret ; vetaretque loqui aut agere quidquam , nili pro- palam^ quod in diurnos commentarios referretur. Extraneorum quidem ccetu adeo prohibuit,vt L.*Tucinio, claro decoroqueiuueni,fcripferit;Quondam parum modeftefecifleeum,*quod filiam fuam Baias falutatum veniffet. Nepotes & litte- ras, & natare, aliaque rudimenta per fc plerumque docuit: ac nihil xque*laborauit, quam vtimitarentur chirographum fuum. Nequecenauit *vna nili inimoledo affiderenc-neq; iter fecit, nili vt vehiculo anteirent, aut circa adequitarent. 65 Sed Ixtum eum atque fiderem &fobole&difciplinadomus, fortuna deftituit. Iulias[&]filiam & neptem, omnibus probris contaminatas, relegauit. Caium & Lu- cium in duodeuigintimenfiumfpatioamifitambos. Caioin Lycia, Lucio Maflilix jo defundis. Tertium nepotem Agrippam, fimulquepriuignumTiberium,adoptauit in foro, lege Curiata.Ex quibus Agrippam breui,obingenium fordidu ac ferox *ab- dicauit,fepofuitque Surrentum. Aliquanto autem patientius mortem quam dede- cora fuorum tulit.Nam Caij Luciique cafu non adeo fr-adus.de filia abfens, ac libel- lo per Quxftorem recitato, notum Senatui fecit: abftinuitque congreffu hominum diu,prx pudore:etiam de necanda deliberauit. Certe cum fubidem tempus vna ex confciis, liberta *Phccbe nomine, fufpendio vitam finiflet.maluiflefeait, Phoebes pa trem fuifle. Relegata: vfum vini,omnemq; delicatiorem cultum ademit. nequeadi- riaquoquam libero feruoue, nifi feconfulto, permifit:&itavt certior fieret,quaisa:- tate,qua ftatura, quo colore eflet, etiam quibus corporis notis vel cicatricibus. Poft 4° quinquennium demum ex infula in continetem,lenioribufq;paullo conditionibus, tranftulit eam.Namvt omnino reuocaret, exorari nullo modo potuit. Deprecanti fiepe populo R.& pertinacius inflanti, tales filias talefque coniuges pro concione im- precatus[eft.] Exnepte Iulia poft damnationem editum infantem agnofcialiq; ve- tuit. Agrippam nihilo tradabiliorem.immoindies amentiorem , in infulam tranf- portauit, fepfitque in fupercullodia militum. Cauit etiam SenatufconfultOjVt eodem * loco in perpetuum contineretur, atque ad omnem & eius & Iuliarum mentionem ingemifcens,proclamareetiam folebat,Ar&7?tMr*«j«,uo\T'i^ii*,a}»i4(T'fev;oSai:nec ali- ter *eas appellare, quam treis vomicas,* aut tria carcinomata fua. (6 Amicitias nequefacileadmifit, & conftantiffimeretinuit:[&] non tantum Jo virtutes ac merita cuiufque digne profequutus,fed vitia quoque &delida dumtaxat modica perpefTus. Neq; enim temere, ex omni numero in amicitia eius afflidi *re- perirentur,prxter*Saluidenium Rufum, quem ad ConfulatumVf<^tv'arCorneIiu Gallum, quem ad Prasfeduram -digypti, ex infima vtrumque fortuna, prouexerat. Quorum alterum res nouas molientem, damnandum Senatui tradidit: alteri, ob in- v < gratuq^ D. OCTAVIANVS, AVGVSTVS, II» 3 3 gratum & maleuolum animum, domo & prouinciis fuis interdixit. Sed Gallo quoq; & acculatorum denuntiationibus, 5c Senatusconfultisad necem compulfo, lauda- uit quidem pietatem tantopere pro (eindignantium: ceterum &illacrymauit, & vi- cem luamcoqueftuseft.quod (ibi fo!i non liceret amicis.quatenus vellet, iralci. Re- liqui, potentia atque opibus ad finem vita: fuatcuiulque ordinis principes floruerut: quamquam &olfenfisinterucnientibus.Defiderauit enimnonumquam,nede plu- ribus referam, &M. Agrippa: patientiam, &fMa:cenatis taciturnitatem: cum ille eX leui rigoris fufpicione , & quod Marcellus fibi anteferretur, Mitylenasfe, relidi is o- mnibuscontuli(Iet.[&]hicfecretumde comperta Murena: coniuratione,vxori Te- io rentixprodidillet. Exegit &ipfe [inuicemjab amicis beneuolentiam mutuam, tam a defun£tis,quam a viuis.Nam quamuis minime appeteret hereditates , vc qui #u in- quam ex ignoti teftamento capere quidquam fuftmuerit: amicorutameri lupremo iudicio morofiflime penfitauitsneq; dolore didimulato , fi parcius , aut citra honore verborum; nequegaudio,figratepiequequis fcprofequutusfuiflet. Legata,vel par tes hereditatum, & a quibufcumque parentibus *relidla fibi, aut ftatim liberis eorum concedere , aut fi pupillari a:cate eflent,die virilis toga; vel nuptiarum, cum increme- to reftituere confueuerat. P ATRONVS dominufq; non minus feuenis.quam facilis & clemens, multos li- 67 bertorum in honore & vfu maximo habuit: vt 'Licinium Enccladum,aliofq;. 'Co C- io mumferuumgrauilfime dele opinante, non vitra quam compedibus codcuit.Dio- medemdifpenlatorem,a quo fimulambulante, incurrenti 'repete fero apro per me- tum obiedluseft, maluit timiditatis arguere, quam noxx:remq; non minimi pericu- li,quia tamen fraus aberat,iniocum vertit. Idem 'Proculum cx acceptilfimis liber- tis, mori coegit, compertum adulterare matronas.Thallo a rtianu, quod pro cpiftola prodita denarios i o accepiflet, crura effregit. Paedagogum miniftrofq; Caijfiiij, per occafionem valetudinis mortifque eius,luperbe auareq; in prouiriciagrafiantes, 'o- neratos graui pondere ceruicibus,prarcipitauit in flumen. Prima iuuenta variorum dedecorum infamiam lubiit,Sex.Pompeius[eumj vt 68 30 effeminatum infe&atuseft.M.Antoniusadoptionem auunculi ftupro meritu. Item Lucius Marci frater, quafi pudicitiam delibatam a Csfare, A. etiam Hirtio inHifpa- niaccc millibus nummum fubftrauerit; lolitufque ficcrura luburere nuce ardenti, quo mollior pilus furgeret. Sed & populus quondam vniuerfus, ludorum die& ac- cepit in contumeliam eius,&alIenfumaximocoprobauit'verfuminlcena pronun- tiatum de Gallo matris Dcumtynipanizame:*Vi(leJxe ) citt l edtisorl?em digito temperat? Advlteria quidem excrcuille, ne amici quidem negant: exculantes fane 69 non libidine, led rationecommiila;quo facilius confilia aduerlariorum per cuiulque mulieres exquireret. M. Antonius fuper feftinatas Liuite nuptias obiecit , & femina confularem e triclinio 'viri coram incubiculumabdu<ftarti,rurfusinconuiuiumru- 4 ° bentibus auriculis, incomtiore capillo redu&am :&s dimiffam Scriboniam, quia li- berius doluiflet nimiam potentiam pellicis: &'conditiones quatfitas per amicos, qui matres familias, & adultas state virgines denudarent atque perfpicercnt, tamquam Thoranio mangone vendente. Scribit etiam adipium hoc familiariter adhuc, n cc dum*plene inimicus aut hoftis : £>uidte mutauit? quod reginam meo ? vxor mea eft. Nite c<epi,an abhinc annos nouem? Tu deinde folam Drufillam inis sita valeas, vti tu, hanc epift 0 - lam cum leges, non inieris Tertullam,aut Terent illam, aut RuJHlam,aut S alutam * Titftcenid, * aut omnes. Anne refert vbi, (ft* in quam arrigas? Ce n A quoque cius fecretior, in fabulis fuit,que Vulgo <&<W3«cvocabatur.inquS, 7® deorum dearumq; habitu dilcubuifleconuiuas,&:ipfum pro Apolline ornatum, no jo Antonij modo cpiftola:, Ungulorum nomina amarWTime 'annumeratis, exprobrat; led&fineau&orenotiffimi verius; Cum primum iftorum conduxit menla choragum , 9 Sexque deos vidit Ma/ha,fexque deas: Impia dum Phabi Cafar mendacia ludit , Dum noua diuoTtlffRinafitdul! er ia : Omnia (e a terris tunc Numina declinarunt, Fuait & au- ratos Iupiter ip[e thronos. Auxit cena: rumorem fumma tunc in duitate psnu- ria ac fames. Acclamatum eft ^oftridie , frumentum omne deos comedifie* 34 C SVETONII TR AN Q.VILLI & Csfarem plane efte’ Apollinem: fed & tortorem, quo cognomine is deus quada in parte vrbis ‘colebatur. 7 1 Notatvs ‘eft vtpretiols fupelle&ilis Corinthiorumquc prscupidus,& alea: indulgens. Nam & profcriptionis tempore ad ftatuam eius adferiptum eft : Pater ar- gentarius jgo Corinthiarius: cum exiftimaretur , quofdam propter vafa Corinthia in- ter profcriptoscurafle referendos. Et deinde bello Sicilienfi epigramma vulgatum eft: Poftquam bis clajje vicius naues perdidit, aliquando vt vincat, ludit aJSidu e aleam. Ex quibus flue criminibus, fiue maledictis , infamiam impudicitia; facillimerefu- tauit,&prsfentis& poftersvits caftitate. Item lautitiarum inuidiam, cum & Ale- xandriacapta,nihilfibiprstervnum*myrrhinumcalicem,exinftrumento regio re- 10 tini^rit;& mox valaaureaafllduiifimivfusconflauerit omnia. Circa libidineshs- iit. Poftea quoque, vt ferunt, ad vitiandas virgines promtior , qua: fibi vndique etiam ab vxore conquirerentur. Ales rumorem nullo modo expauit: lufitque fimpliciter & palam oble&amenticaufla etiam fenex : ac , prxterquam Decembri menfe, aliis quoque feftis profeftifque diebus.Necid dubium eft: autographa quadam epiftola, Cenaui,ak,miTiberi*cumiifdem. Accejferuni comma *Vinicius,& Siluius pater. Interce - nam lujimus wmxas, & heri dr hodie. Tulk *enim ia£fatis,vt quifquc canem aut fenio- nem mi ferat, in fingulos talos fingulos denarios in medium conferebat : quos tolle- bat vniuerfos,qui V enerem iccerat. Et rurfus aliis litteris, * Nes, mi Tiberi, £>uinqua- triis fatis iucitde egimus. Lujimus enim per omnes dies, forumque aleatorium calfeoimus. Fra - a ® ter tuus magnis clamoribus rem gejiit. Ad fitmmam tamen perdidit non multum-, fed ex ma- gnis detrimentis prater [pem pau/latim retraclus ejl. Ego perdidi xx millia nummum, meo nomine: fedcumeffujeinluju liberalis fuijjemi vt foleopleritque. Namji,quas manus remifi cuique, exegijjem, aut retinuijfem quod cuique_j donaui,viciJJemvelL millia. Sed hoc malo. » Benignitas enim mea me ad cale flem gloriam efferet. Scribit ad filiam: CMifitibi denarios ccl: quos fingit lis conuiuis dederam fi vellent [inter fe\ inter cenam ve It alis, vel par impar ludere. 7 X I n ceteris partibus vitte, continenti/fimum fuifle conftat , ac fine fulpicione vilius vitij. Habitauit primo iuxta[Romanum] forum fupra fealas anularias, in domo quq Calui oratorisfuerat.pofteain palatio; fed nihilominus sdibus modicis Hortenfia- 5 ® nis,& neque laxitate neque cultu confpicuis: vt in quibus porticus breueseflent Al- banarum columnarum; &c fine marmore vllo, aut infigni pauimento conclauia. Ac per annos amplius xl, eodem cubiculo hieme&sftatemanfit; quamuis parum fa- lubrem valetudini fus vrbem hieme experiretur, affidueque in vrbe hiemaret. Si quando quid fecreto aut fine interpellatione agere propofuiffet,erat illi locus in edi- to fingularis,quem ‘Syracufas & vocabat. Huc tranfibat , aut in alicuius ‘li- bertinorum fuburbanum: sger autem, in domo Mscenatis cubabat. Ex feceffibus prscipue frequentauit maritima, infulafque Campanis, aut proxima vrbi opida, ‘Lanuuium, Prsnefte, Tibur: vbi etiam in porticibus Herculis templi perfepeius dixit. Ampla & operofa prstoria grauabatur : & neptis quidem fus Iulis profufe 4 ° ab ea exftru&a, etiam diruit ad folum:fua vero, quamuis modica, non tam ftatuarum tabularumque pi6hrumornatu,quam xyftis & nemoribus excoluit, rebufque*ve- tuftateacraritatenotabilibus: qualia funt Capreis immanium belluarumferarumq; membra prsgrandia,qus dicuntur Gigantum ofla,& arma Heroum. 73 Instrvmenti eius & fupellc&ilis parcimonia apparet etiam nunc, refiduis le- <Sf is atque menfis;*quorum pleraque vix priuats elegantia: finr.Ne toro quidem cu- buifleaiunt,nifihumili,&modiceinftrato. ‘Vefte non temere alia quam domefti- ca vfus eft,ab vxore & (orore,& filia, neptibuiqueconfe&a : Togis neque reftricHs, neque fufis; Clauo nec lato, nec angufto.calceametisaltiufculis,vt procerior, quam erat, videretur. Etforenfiaautem,&:calceosnumquamn6intra cubiculum habuit Jo ad iubitos repentinoique cafusparata. 74 CoNvivABATVR.[&]aifidue,necvmquaranifire&a;non finemagno ordinfi hominumque deledlu. Valerius Mcflalla tradit, neminem vm§ua»*ijibei:tinorum adhibitum ab eo cens; excepto Mena, <ed aflerto in ingenuitatem, ‘poft ‘proditam Sex. Pompeij cUilem.Ipfefcribitinuitaflefequenda, in cuius villa maneret,qui*ipe- D. OCT AVIANVS, AVGVSTVS, II. ?T culator fuus olim fuiflet. Conuiuia non numquam & ferius inibat , & tiiaturius te- linquebat,cum conuiux & cenare inciperent prius quam ille difcumberet,&perma nerent digrefio eo. Cenam ‘cernis ferculis;aut, cumabundantilfime , fenis prsbe- bativr non nimio fumtu,itafumma comitate. Nam & ad communionem fermonis tacentes,*vel febmiffim fabulares prouocabat,& aut acroamata & hiftriones,aut etia triuiaies ex Circo ‘ludos interponebat, ac ‘frequentfifime aretalogos. Festos &follennes dies profufilfime, non numquam ioculariter tantum cele- brabat. Saturnalibus, & fi quando alias iibuiflet , modo munera diuidebat, veftem s & aurum, & argentum; modo nummos omnis nota;, etiam veteres regios, ac peregri- 0 nosfinterdum nihil prester cilicia & fpongias, & rutabula, & ‘forpices, atque alia id genus, titulis obfcuris & ambiguis. Solebat & ‘ineequaliffimarum rerum fortes , & aduerlas tabularum pi&urasinconuiuio venditare; incertoque cafulpem mercan- tium velfruftrari , vel explere: ita vt per fingulos ‘lectos licitatio fieret , &: feu ia&ura . feu lucrum communicaretur. CiBifnam ne hoc quidem omiferim)minimi erat, atque vulgaris fere. Secun- 76 darium panem, & pifeiculos minutos, & cafeum bubulum manu prcflum,& ficos vi- rides biferas, maxime appetebat: vefcebaturque&ante cenam quocumq; tempore &loco,quo ftomachus defiderailet. Verbaipfius ex epiftolis fontj: NosmeJJedo pa- nem & palmulas gujlauimus. Et iterum; Dum kclica ex regia domum redeo , panis vnciam 0 cum paucis acinis vua duracina comedi. Et rurfos; Ne Iudaus quidem, mi Tiberinam dilige- ter (ibbatis ieiunium (eruat, quam ego hodie (eruaui: qui in * balneo demum pojl horam prima noclis duas*bucceas manducatu, prius quam vngi inciperem. Exhac*obleruantianon numquam vel anteinitium, vel poft dimiflum conuiuium folus cenitabat, cum ple- no conuiuio nihil tangeret. Vini quoque natura parcifflmus erat.Non amplius ter bibere eum foliturti fu- 77 per cenam incaftris apud Mutinam, Cornelius Nepos tradit. Poftea quoties largiffi- me fe inuitaret,fenos fextantes non excellit: aut fi exceffiflct, reficiebat. Et maxime delectatus eft Rhxdco. Neque temereinterdiubibit.Propotionefumebat perfu- fum aqua frigida panem, aut cucumeris fruftum, vel lactucula: thyrlum, autrecens 0 ‘acidumue pomum fucci vinofioris. P o S.T cibum meridianum,ita vt veftitus calceatu iq; erat, ‘retectis pedibus paul- 7$ lilper conquiefcebat^oppofitaad oculos manu. A cena fe in lediculam lucubra- toriamrecipiebat.Ibi, donec refidua diurni adus,automnia, autex maxima parteco- ficeret,ad multam nodem permanebat. In ledum inde tranlgrefius,non amplius, cum plurimum,quam vir horas dormiebat: ac ne eas quidem cofitinuas,fed vt in il- lo temporis fpatio ter aut quater expergifeeretur.Si interruptum fomnum recupera- re , vt euenit,non poflet.-ledoribus aut fabulatoribus accerfitis,relumebat,produce- batque vitra primam fepe lucem.Nec in tenebris vigilauit vmquam,nifialfidcntea- Iiquo. Matutina vigilia offendebatur : ac fi vel officij vel facri caufia maturius vigi- .0 landum eflet,ne id contra commodum faceret, in proximo cuiufcumque domefti- corum cenaculo manebat. Sic quoque fepe indigens fomni,& dum per vicos de- portaretur,& depolita le&ica, inter aliquas moras condormiebat. Forma fuit eximia,& per omnes attatis gradus venuftilfima : quamquam & o- 7^ mnislenocinij negligens; & in capitecomendo tam incuriofus,vt raptim compluri- bus fimul tonforibus operam daret, ac modo tonderet, modo raderet barbam:eoque . ipfo tempore aut legeret aliquid, aut etiam fcriberet. V ultu erat vel in fermone, vel tacitus, adeo tranquillo ferenoque , vt quidam e primoribus Galliarum confellus fit inter fuos, eo feinhibitumac*remollitum, quo minus, vtdeftinarat, in tranfituAlpiu, per fimulationemcolloquij propius admilfus, in pracipitium propelleret. Oculos 0 habuit clarosacnitidos: quibus etiam exiftimari volebat inefle quiddam diuini vi- goris: gaudebatque, fi quis fibi acrius cotuenti, quali ad fulgorem Solis, vultum fob- mitteret..^edin fengfla fini ftro minus vidit. Dentes raros & exiguos, & feabros.-ca- pillum 1 eimenmiexu m, & fofflauum; fopercilia coniumff a; mediocres aures.-nalum & a fummo eminentiorem, & ab imo dedu&iorem : colorem inter aquilum candi- dumque:lkturarabreue:(quamtaa^glulius£larathus 'libertus etiam in memoria 3« C. SVETONII TR AN Q.VIL L I cius quinque pedum & dodrantis fuifle tradit) fedquse commoditate & xquitate membrorum occuleretur: vt non niG ex comparatione adftantis alicuius procerio- ris intelligi poflet. 80 Corpore traditur maculofo.difperfis per pe< 3 us atque aluum genitiuis notis, in modum & ordinem ac numerum ftellarum cadeftis V rfaxfed & callis quibufdam cx prurigine corporis, aifiduoque&: vehementi ftrigilis viu, plurifariam *contra&is, adimpetiginisformam. Coxendice, & femore, & crure finiftro, non perinde vale- bat; vtfiepe etiam inde claudicaret: fed remedio 'arenarum atque arundinum con- firmabatur. Dextra: quoque manus digitum falutarem, tam imbecillum interdum fentiebat.vttorpentcmcontra&umque frigore, vix cornei circuli fupplemento feri- I0 ptura: admoueret. Queftus eft & de vefica;cuius dolore , calculis demum per vrina ciedis leuabatur. Si Graves &periculolas valetudines per omnem vitam aliquot expertus cff.prq- cipue Cantabria domita; cum etiam diftillationibus*iocinore vitiato, ad delperatio- nemreda&us, contrariam & ancipitem rationem medendi neceflario fubiit: quia calida fomenta no proderant, frigidis curari coadussauciore Antonio Mufa. Qtiaf- dam &anniuerfarias ac tempore certo recurrentes experiebatur. Nam fub natalem fuum plerumque languebat: & initio veris, praecordiorum inflatione tentabatur: au- ftrinis autem tempeftatibus,grauedine.Quare quaflato corpore, neque frigoraneq; atftus facile tolerabat. S i Hieme quaternis cum pingui toga tunicis, & fubuculx thorace laneo , & femi- nalibus &: tibialibus muniebatur: Asftate, apertis cubiculi foribus, ac fepe in*perifty- liolaliente aqua, atque etiam ventilante aliquo, cubabat. Solisverone hiberniqui- dem patiens, domi quoque non nifipetalatusfub*diofpatiabatur. Itinera le&ica, &nodibus fere, eaque lenta ac minuta faciebat; vtPrameftevelTibur biduo proce- deret.Acfiquo peruenire mari poflet, potius nauigabat. Verum tantam infirmita- tem magna cura tuebatur, in primislauandi raritate. Vngebatur etiam fepius; fuda- bat ad flamam.-deinde perfundebatur egelida aqua , vel Sole multo * calefada. At quoties neruorumcaufla, marinis Albuli fque calidis vtendumeflet, contentus hoc erat,vt infidens ligneo folio, quod ipfe Hifpanico verbo duretam vocabat, manus ad j o pedes alternis iadaret. gj Exercitationes campeftresequorum&armorum,ftatimpoftciuiliabel ia omifit: & ad pilam primo folliculumque tranfiit: mox nihil aliud quam velaba- tur^ deambulabat: ita vt in extremis fpatiis fubfultim decurreret, *ieftertio vel lodi- cula inuolutus. Animi laxandi caufla,modo pileabatur hamo:modo talis, aut ^(cil- latis nucibufque ludebat cum pueris minutis; quos *facie & garrulitate amabiles vn- dique conquirebat; prscipue Mauros, & Syros. Nam *pumilios atque diftortos , & omnis generis eiufdem,vt ludibria natura: malique ominis, abhorrebat. 84 E l o Q_v e n t 1 a m ftudiaque liberalia, ab state prima [&]cupide & laboriolifll- meexercuit.Mutinenfi bello, in tanta mole reru,&legifle,&icrip(ifle,&declamafle 4 0 quotidie traditur. Nam deinceps neque in Senatu, neque apud populum , neque a- pud milites, loquutus eft vmquam, nifi meditata & compofita oratione: quamuis non deficeret ad fubita extemporali facultate. Ac, ne periculum menvorix adiret, aUt[in]edifcendo tempus abfumcret:inftituit recitare omnia. Sermones quoq; cum lingulis, atqueetiam cum Liuiafuagrauiores,non nifi [in]lcriptis,& e libello habe- bat;ne plus minufue loqueretur ex tempore. Pronuntiabat dulci & proprio quoda orisfono:dabatq;aflidue phonalco operam: lednon numquam, infirmatis fauci- bus, prsconis voce ad populum condonatus eft. 8 y M v l t a varij generis *prola oratione corhpofuit : ex quibus nonnulla in ccEtu familiarium,velut in auditorio, recitauit.-ficutrefcripta Bruto de Catone. Qus vo- luminacumiam fertior ex magna parte legifler,fatigatus,Tiberio tradidit perlegen- da.Item hortationes ad philolbphiam : & aliqua de vita lua;quam *xxx libris Canta- brico tenus bello, nec vitra expofuit. Poeticam' fummatftxi att 1 gir.'*^^Tit)cr exftac Icriptusab eo hexametris verfibus;euius& argumetum&: titulus eft S icili a.Ex- ftat alter sque modicus epigrammatum,qus fere tempore balnei meditabatur. Na v tragcedi«£* D. OCTAVIANVS AVGVSTVS, II. 37 tragoediam magno impetu exorfus, non fucccdente ftylo aboleuic : quarrcntibufquc amicis quidnam Aiax ageret, refpondit.Aiacemfuum in fpongiamincubuifle. G en v« eloquendi fecutus eft elegans, & temperatum : vitatis fententiariim in- 85 eptiis, atque inconcinnitate, & reconditorum verborum, vtipfe dicit , fcetonbus. Precipuamq; curam duxir,renfum animi quamapeniflimeexprimere.quod quo fa- cilius efficeret, autnecubi lediorem vclauditorcm obturbaret acmoraretur:ncquc praepofitiones verbis addere, neque coniundlioneslaepius iterare dubitauit; qua: de- tra&ae , afferunt aliquid obfcuritatis , etfi gratiam augent. Cacozelos, & antiqua- rios, vt diuerfo genere vitiofos,parifaftidio Ipreuit. * Exagitabat non numquam in io primis Maecenatem fuum : cuius vt ait, cincinnos vlqucquaque perfequi- tur , & imitando per iocum irridet. * Sed nec Tiberio parcit , & exoletas interdum, & reconditas voces aucupanti. M.quidem Antonium, vtinfanum,increpat:quafi eafcribentem,quae mirentur potius homines, quam intelligant. Deindcjudens ma- lum &inconftans in eligendo genere dicendi ingenium eius, addidit haec: Tuque dubitas Cimber' ne * Annius, an * Verrius Flaccus imitandi fint tibi ? ita vt verbis, qua * C. SaUufliui excerpjit ex Originibus Catonis, vt aris? an potius Afiaticerum oratorum inanibus Jentent iis, verborum volubilitas m nojlrum fermonem transferenda?^, t quadam epiftola, Agrjppina? neptis ingenium collaudans ; Sed opus e#, inquit, dare te operam, ne molejle fer ibas aut loquaris. 10 Qvotidi ano termone quaedam frequentius, & notabiliter vfurpaflc eum, 87 litrere ipfius autographa: oftentant.in quibus identidem, cum aliquos numquam fo- luturos lignificare vult , *^ 4 d Kalendas Gracas foluturos ait : & cum hortatur ferenda eflepra?lentia,qualiacumquefint, * Contentijimus hoc Catone: & ad exprimendam feftinatae rei velocitatem , * Velocius quam affaragi coquantur. Ponit affidue &c pro ftulco, * baceolum : & pro pullo ,pulleiaceum : & pro * cerico , vacer ofum : & * vapide fe- Je habere , pro male : & bettzare , pro languere : quod vulgo lachanissare dicitur. Item fimus, pro fumus : & dWwgenitiuo cafu Angulari, pro dom us. Nec vmquam aliter htecduo; nequismendam magis quam confuetudinem putet. Notaui Sc in chirographo eius illa praecipue : non diuidere verba: necabextremaparte ver- 3 o (uum abundantes litterasin alterum transfert; fed ibidem ftatim lubiicir,circumdu- citque. Orthographiam, id eft, formulam rationemque feribendi a gram maticis 8 8 iriftitutam, non adeo cuftodiit : ac videtur eorum fequi potius opinionem,q ui per- inde leribendumac*loqucndum exiftiment. Nam quod faepe non litteras modo, fed fyllabas aut permutat, aut praeterit, communis hominumerroreft. Necegoid notarem : nili mihi mirum videretur,tradidifle aliquos, legato eum confulari fuccef forem dediffe.vt rudi & indo&o, cuius manu*wpro$/f feriptum animaduerterit. Quoties autem per * notam feribit, b proa‘: c pro b , ac deinceps eadem ratione fe- quentes litteras ponit : pro x autem, duplex a a. 40 Ne Graecarum quidem difciplinarum leuiore ftudio tenebatur : in quibus & ipfis 8 9 praeftabat largiter, magiftro dicendi vius Apollodoro Pergameno ; quem iam gran- dem natu, Apolloniam quoque focum ab vrbeiuuenis adhuc eduxerat. Deinde etiam eruditione varia repletus * Sperarciphilofophi, filiorumque cius Dionyfii& Nicanoris, contubernium iniit: non tamen vtautloqueretur expedite ,aut cornpo- y ncrealiquid auderet. Nam & li quid res exigerer, Latine formabat, vertendumque ahidabat. Sed plane poematum quoque non imperitus , deledabatur etiam co- moedia veteri; &laepeeam exhibuit publicis fpeiftaculis. Ineuoluendis vtriufque lingua: auctoribus , nihil aeque* fodabatur, quam praecepta & exempla publice vel priuatim falubria: eaque ad verbum * excerpta, aut ad domefticos, aut ad *cxerci- jo tuum prouinciarumque rectores, aut ad vrbis Magiftratus plerumq; mittebat: prout quique monitione indigerent. Etiam libros totos & Senatui recitauit,& populo 9 notos peredict unj^ar^c^ecirrvtorationes Q- Metelli de prole augenda, &Rutilij de modo aeTffilMllumequo magis perluaderet.vtramquercm non a fo primoanimad- uerfam , led antiquis iam tunc curae fuifle. Ingenia faeculi fui omnibus modis fouit. Recitantes, & benign^jii^tientMaudmit : nec tantu m carmina & hifto- ,S c. SVETONIITR.ANQ.VILLI rias (ed&orariones8£ dialogos. Componi tamen aliquid defc,nifi& ferio, & a p ixftantiffimis,offendebatuTOdmonebatquePr*toies,nc paterentur nomen fmim commilfionibusobfolcficri. . 90 Circa religiones talem accepimus. Tonitrua & fulgura paullo infirmius expa- ucfcebat : vt femper & vbique pellem viculi marini circumferret , pro remedio ; at- que ad omnem maioris tcmpeftatis fufpicionem ,in abditum & * concameratum lo- cum fc reciperet :confternatusolim per nodurnum iter tranfcurfufulguns; vc fu- 9 1 ^S^mTia neque fua.nequc aliena de fc ncgligebat.Philippenfi acie,quamuis fta- tuilfct non egredi tabernaculum , propter valetudinem : egreifus eft tamen * medici I0 fomnio monitus : ceifitq; res profpere ; quando captis caftns , ledica eius , quafi ibi cubans remanfiflet , concurfu hoftium confolfa atque lacerata eft. Ipfe per omne ver.plurima,&t‘formidolofillima,& vana,& irrita videbat: reliquo tempore rario- ra & minus vana. Cum dedicatam in Capitolio tedem Tonanti Ioui affiduefre- quentaret/omniauit queri Capitolinum Iouem , culcores fibi abduci: feque refpon- difle, Tonantem pro ianitore ei appoficum : idcoque mox tintinnabulis faftigium zdis redimiuic , quod ea fere ianuis dependebant. Ex nodurnovifu etiam %em quotannis die certo emendicabat a populo , cauam manum afles porrigentibus prabens. 92. Avspici a, &* omina quidem, procerdflimis obieruabat. Si mane ubi calceus perperam, ac finifter pro dextero inducerecur, vt dirum : fi terra mariue ingrediente felonginquam profectionem , forte roraflet, vt lxtum,maturiq; & profperi reditus. Sed [&] oftentis praecipue mouebatur. Enatam inceriunduras lapidum ante do- mum fuam palmam, in compluuium deorum Penatium tranftulic : vtq; coolelce- ret,magnoperc curauit. Apudinfulam Capreas, veterrima: ilicis dimiflosiam ad ter- ram languentefque ramos conualuifle aduentu fuo, adeo laetatus eft,vt eas cum re- publica Neapolitanorum permurauerit,aEnaria data. Obfcruabat Sc dies quof- dam, ne aut poftridie* nundinas quoquam proficifceretur; aut Nonis quidquam rei fdi z * inchoaret : nihil in hoc quidem aliud deuitans, vt ad Tiberium feribit , quam Atift/u*»* ominis. 3 °* 93 Peregrinarvm ca:rimoniarum,ficut veteres ac * praeceptas reuerentifiime coluit , ita ceteras contemtui habuit. Namque Athenis initiatus, cum poftea Romae pro Tribunali de priuilegio facerdotum Attica: Cereris cognofceret ; & quaedam fe- cretiora proponerentur: dimiflo concilio & corona circumflantium, folus audiit difeeptantes. At contra non modo in peragranda digvpto paullo deflectere ad vi- fendum Apin fuperfedit: fed & Caium nepotem, quod Iudxam prxteruehcns apud Hierofolymam* non/upplicaflet, collaudauit. 94 Et quoniam ad hoc ventum eft, non ab re fuerit fubtexere qua: ei prius quam na- fceretur , & ipfo natali die, ac deinceps euenerint : quibus futura magnitudo eius, & perpetua felicitas fperarianimadnertiquepoiTer. Velitris antiquitus tafla deccelo 40 parte muri,refponfum eft, eius opidi ciucm quandoque rerum potiturum:qua fidu- cia ' Velitrini,& tunc ftatim,& poftea fepius,pcene ad exitium fui.cum pop.R. belli- gerauerant: fero tamdem documentis apparuit, oftentum illud Augufti potentiam portendifle. Auctor eft Iulius* Marathus , ante paucos quam nafceretur menfes, prodigium Roma: fa&um publice , quo denuntiabacur regem pop.R.Naturam par- turire: Senatum exterritum cenfuifTe, ne quisillo annogcnituseducaretur: cosqui . grauidas vxores haberent , quo ad fe quifque fpem traheret, curafle ne Senatus con- fultum ad qrarium deferretur. In Afclepiadis Mendetis 9 mmw«W libris lego,* Aciam, cum ad follenne Apollinis facru media node venifler,poGtSin templo le<ftica,[dum cetera: matrona: dormirent , ] obdormifle : * draconemq; repente imepfiffe ad eam; y 6 paulloquepoftegreflum : illamqucexpergcfadtam, quafi a concubitu mariti purifi- caflefe:& flarim in corpore eius exftitifle maculam, ^elu^nj^ra^j^ccc po- tuifle vmquam * eximi : adeo vt mox publicis baineis perpetuo abffinuerit : Augu- ftumnatum menfe decimo, &obhocApollinisfiliumexiftimatum. Eadem Atia, prius quam pareret , fomniauit inteftinatua ferr ; -d fidera, explicarique per omnem • a terrarutl. D. OCTAVIANVS AVGVSTVS, II. 39 terrarum & cccliambitum. Somniauit& pater O&auius, vtero AtixiubarSolis exortum. Quo natus eft die , cum de Catilinx coniuratione ageretur in Curia, & OSauius ob vxoris puerperium ferius adfuiflet, nota ac vulgata res eft , P. Nigidium comperta mora; cauda, vt horam quoque partus acceperit, affirmaile, dominum terrarum orbi natum. Octauio poftea, cum per fecretaThracix exercitum duce- ret, in Liberi patris luco barbara exrimonia de filio confulenti, idem affirmarum cftafacerdotibusrquod infufo fuper altaria mero tantum flamxcmicuillet, vt fu- pergreflafaftigium templi, ad exlum vfque ferretur ; vnique olim omnino Magno Alcxandro,apud eafdem aras facrificanti, fimile prouenifletoftentum. Atque etiam i © fequenti no&e ftatim videre vifus eft filium mortali fpccie ampliorem, cum fulmi ne &fceptro,exuuiifquelouisopt. max. acradiata corona fuper‘laurcatum currum, bis fenis equis candore eximio trahentibus. Infans adhuc, vt feriptum apud C. Drufum exftat , repoficus vefpere in cunas a nutricula loco plano , poftera luce non comparuic : *& diu quxfitus,tamdem in altiflima turri repertus eft, iacens contra Solisexortum. Cumprimum fari ccepiftct, in auitofuburbanoobftrepentes for- te ranas filereiuffit: atque exeo negantur ibi rana: coaxare. Ad quartum lapidem * Campana: vix, in nemore prandenti, ex improuifo aquila panem ci e manu rapuit; &cumaltifiime* volaftet , rurfuseximprouiib leniter delapla reddidit. QCatu- lus poftdedicatumCapitolium, duabus continuis no&ibus fomniauit.prima,louem 2.0 opt.max prxtextatis compluribus circum aram ludentibus, vnum fecreuifle; atque in eius linum lignum* reip quod manugeftaret,repoluifle.atq; infequentianimad- uertifle fein gremio Capitolini Iouiseumdem puerum: quem cum detrahi iufliflet, prohibitum monitu dei; tamquam is ad tutelamreip. educaretur, ac dic proximo *obuium fibi Auguftum,cum incognitum alias haberet, non fine admiratione con- tuitus, fimillimum dixit puero de quo fomniaflet. Quidam prius lomnium Catuli aliter exponunt; quali Iupiter compluribus prxtextatis tutorem a le pofcemibus, vnumexeisdemonftraflet,adquem omnia defideriafuareferrentieiulqueofculum delibatum digitis ad os fuum retuliflet. * M. Cicero C. Cxfarem in Capitolium profecutus,fomnium priftinx no&is familiaribus forte narrabat : puei um facie libe- 3 o rali , demiflumcxlo cacena aurea, ad fores Capitolii conftidlfe; eiquelouem flagel- lum tradidifle : deinde repente Augufto vifo, quem ignotum adhuc plerilque auun- culus Cxlar ad laetificandum acciuerat,affirmauit iplum clle cuius imago fecun- dum quietem fibi obuerlata fit. Sumenti virilem togam , tunica laticlaui refota ex vtraque parte, ad pedes decidit. Fueruntquiinterpretarenrur,nona!iudfignificare, quam vt is ordo,cuiusinfigne id eflet, quandoque cifobiiceretur. Apud Mundam D.lulius caftris locum capiens,cum filuam exderet, arborem palma: repertam con- feruari, vt omen vidtorix, iullit. Ex ea continuo enata foboles,adeo in paucis diebus adoleuit , vt non xquipararetmodo matricem , verum etiam obtegeret, frequenta- returquecolumbarum nidis :quamuis idauium genus duram &rafperam frondem 4 ° maxime vitet. Illo & prarcipue oftento motum Cxlarem ferunt, ne quem alium libi fuccedere , quam foreris nepotem vellet. In feceflu Apollonia: Theogenis mathematici pergulam comite Agrippa adfcenderat : cum Agrippa: , qui prior confulebat, magna & pxne incredibilia prxdicerentur , reticere ipfe genituram luam, nec velle edere, perfeuerabat, metu ac pudore ,neminorinueniretur. Qua / tamen poft multas adhortationes vix & cunctanter edita, * exfiliuit Theogenes, adorauitqueeum. Tantam mox fiduciamfati Auguftus habuit, vt* thema fuum vulgauerit, nummumque argenteum nota fideris Capricorni, quo natus eft, per- cuflerit. PosTnecemCxfaris,reuerfoab Apollonia &ingredienteeovrbem, [repente] 9 y yo liquido ac puro fereno , circulus ad Ipeciem cxleltis arcus orbem Solis ambiit: ac fubinde Iulix Cxfaris filix monumentum fulmine iclum eft. Primo autem Confulatu ei augqriun^apienti^duodccim le vultures , vt Romulo , oftende- runt: &l?hfSlfantmmmun^Ic!W!iarum *iocinora replicataintrinfecusabimafi- bra * patuerunt,neroineperitorum aliter coniectante , quam lxta per hxc & magna ponendi. _ 4 6 C SVETONII TRAN Q_V ILLI eius‘afledit:& pridie quam de reditu certior fieret, veftimenta mutanti tunica ar~ derevilaefl. Thrafyllum quoque mathematicum, quem vt lapientia: profeflbrem contubernio admouerat, tunc maxime expertus eft, affirmantem naue prouila gaudium afferri ; cum quidem illum durius, & contra prardida cadentibus rebus, vt falfum,& fecretorum temere confcium,eo ipfo momento dum (patiatur vna,pra:ci- pitarcin mare deftinaflet. J Romam rcuerfus, dedudo in forum filio D rufo, ftatim e Catinis ac Pompeia- na domo , Efquilias in hortos Maecenatianos tranfmigrauit : totumque fead quie- tem contulit, priuara modo officia obiens, ac publicorum munerum expers. Caio & Lucio intra*triennium defunctis, adoptatur ab Augufto fim ul cum fratre eorum i o M. Agrippa: eoad us prius ipfe Germanicum fratris fui filium adoptare. Nec quid- quam pofteapro patrefamilias egit : aut ius quod 'adoptione amilerat,ex vlla parte retinuit. Nam neque donauit, neque manumifittncc hereditatem quidem aut lega- ta percepit vllaaliter, quam vt peculio referretaccepca. Nihil exeo tempore pratter- miffiim eftad maieftatem eius augendam 5 ac multo magis poftquam, Agrippa ab- dicato atque fepofito, certum erat,vni fpem fucceffionis incumbere. 6 Data rurfuspoteftasTribuniciainquinquennium: delegatus pacanda Ger- mania flatus: Parthorum legati, mandatis AuguftoRoma redditis, eum quoque adire in prouinciam iuffi. Sed nuntiata Illyrici defedione, tranfiit ad curam no- ui belli; quodgrauiffimum omnium externorum bellorum poftPunica, per xvle- zo giones,paremque auxiliorum copiam, triennio geffit;in magnis omnium rerum difficultatib'!S,lummaqnefruguminopia. Et quamquam fepiusreuocaretur, ta- men perfe %rauit : metuens, ne vicinus & praualenshoftis inflaret vitro ceden- tibus. Ac perfeuerantia grandepretium tulit; terolllyrico, quod* inter Italiam, re- gnumque Noricum, & Thraciam, & Macedoniam,interqueDanubiumflumen,& finum matis Adriatici patet, perdomico,& in ‘dicionem redado. 7 Cvi gloria: amplior adhuc ex opportunitate cumulus acceffit. Namfubid fere tempus Quindilius Varus, cum tribus legionibus in Germania periit: nemi- ne dubitante, quin vidores Germani iunduri fe Pannoniis fuerint, nifi debellatum prius Illyricum eflet. Quas ob res triumphus ei * decretus efl, multique & ma- 3 ® gnihonores. Cenfuerunt etiam quidam , vt Pannonicus, alij vt Inuittus , non nul- li vt Pius cognominaretur. Sed de cognomine interceffit Auguftus ; * eo conten- tum repromittens, quod fe defundo fufcepturus eflet. Triumphum iplediflu- lit,mseftaciuitatcclade Variana. Nihilominusvrbem praxextatus&laurea coro- natus intrauit : pofitumqueinfeptisTribunal, Senatu adflante,confcendit : ac me- dius inter duos c o s s. cum Augufto fimul fedit: vnde, populo confalutato , circum tem pia * dedud us efl. g Proximo annorepetitaGermania,cumanimaduerteret, Varianam cladem temeritate & negligentia ducis accidifle , nihil non de * confilii lententia egit •• fem- per alias fui arbitrii, contentusquefe vno,tunc pratter confuetudincmcum pluri- 4° busde ratione belli communicauit. Curam quoque folito exadiorem prarflitit. Traiedurus Rhenum, commeatum omnem ad certam formulam adftridum,non ante transmiftt,quamconfiftens apud ripam exploraflet * vehiculorum onera: ne qua ‘deponerentur, nifi conceUaaucneceflaria. Trans Rhenum vero eum vita: ordinem tenuic, vc iedens in cxfpite nudo cibum caperet : fepe fine tentorio perno- ctaret: prxeepta fequentis diei omnia, &fi quid fubitimunerisiniungendum eflet, per libellos daret : addita monitione , vt de quo quifque dubitaret, fe,nec alio inter- prete,quacumque vel aodis hora vterctur. p Disciplinam acerrime exegit ; animaduerfionum & ignominiarum ge- neribus ex antiquicate repetitis; atque etiam legato legionis , quod paucos milites 3° cum liberto luo trans ripam venatum mififilet, ignominia notato. Prcelia, quam- uis minimum fortuna: cafibusq; permitteret, c.rojon^.i p :i lis knbaj^vuoties lucubrante fe fubiro, ac nullo propellente, decifrtf et uimen7& exftinfutrerur: con- fidens (vt aiebat ) oftento, fibi ac maioribus luis in omni ducatu expertiifimo. Sed reprofperegefta , non multum abfuuouin ab * ayodam occideretur : cui T I B E R I V S, III. 47 Interproximos verfanti,& trepidatione detedo, rormentis exprefla confelfioeft cogitati facinoris. A Germania in vrbem poft biennium regreflus , triumphum , quem diftulerat, 10 egit ; profequentibus etiam legatis, quibus triumphalia ornamenta impetrarat. Ac pnus quam in Capitolium flederet, defcendicecurru; feq, prarfidenci patri ad ge- $- nua fubmifit. * Batonem Pannoniu m ducem , ingentibus donatum prarmiis , Ra- uennam cranftulit: gratiam referens, quod fe quondam cum exercitu iniquitatelo- cicircumclufiim,* palliis cfleceuadere. Prandium’ dein populo mille menfis ,&c congiarium * trecenos nummos virium dedit. Dedicauit& Concordiae ardenv, io item Pollucis & Caftoris , fuo fratrilq; nomine, de manubiis. Ac non multo poft, lege pereo s s.lata,vcprouinciascum Augufto communirer i-t adminiftrarec,fimulq; cenfum ageret, condito luftro in illyricum profedus eft. Et ftatim ex itinerereuocatus ,iam quidem aitedum , ied ramen fpirancem adhuc Au- ^ > guftum repperit : fuitquevna fecreto per totum diem. Scio vulgo perfuafum, •y> quali egreilo poft fecrecum fermonem Tiberio , vox Augufti per cubiculariosex- cepca iitj mijerum populum Romanum , quifub tam lentis maxillis * erit. Necilludqui- dem ignoro, aliquos tradidille , Auguftum palam nec dillimulancer morum eius * diritatem adeo iroprobafte , vt non numquam remifliores hilariorefque fermo- ) nes luperueniente eo abrumperet : fed expugnatum precibus vxoris, adoptio - *o nem non abnuiile : vel etiam ambitione tradum , vt tali fucceflbre defiderabi- lior iplequandoque fieret. Adduci tamen nequeo , quin exiftimem , circumfpe- diffimum & prudentiilimum principem , in tanto pndertim negotio , nihil te* mere fecifle ; led vitiis virtunbufque Tiberii perpenlis , potiores duxifle virtutes; '*» . prxlcmm cum $£ reipub. caulfa adoptare fe eum pro concione iurauericj&cpifto lis aliquot, vcperitilfimum rei militaris, vtque vnicum populi R.pratfidium.profe* - x , quatur. Ex quibus in exemplum pauca hincinde fubieci : Vale tucundifime Tiberi, - &*remgerefeliciter*\pu>ir&\iojnti.ica,iwn- t u\lucundifinie,&,itajimfelix-,'virfortt(&- | 'Me, & duX* irlWfMvTwn. Vale , & ordinem afl tuorum tuorum. Ego vero, mi Tiberi , ef inter ^ tot rerum difficultates, vjii naxu-tw oa?wio» rpccnvo/A-,av, nonpotuijje quemquam prttden- i , 30 tius gerere fe , quam tugejjeris , exiflmo. Hi quoque qui tecum fuerunt omnes,confitentur ^ . verfumUlumintepoffedicr, Vnus homo nobis vigilando reftituit rem. Siue, inquir, quid incidit , de quo (it cogitandum diligentius , (tue quidftomachor valde, medius fidius, Ti- berium meum defidero-.iuccurretqueverfusille Homericus* t»V* i' «wvp c< «9»- ftim, A/*?a m-Vs.uwAriivh' »*»»»>. cyittenuatum te efje continuatione laborum , cum au- dio & lego, Bime perdant , nifi* cohorrefcit corpus meum : teque rogo vt parcas tibi : ne, (i te languere audierimus , &ego & mater tua exff iremus, & de (umma imperii Jiet populus R. periclitetur. Nihil interest valeam ipfe,necneftu * non valebis : Deosobfecro, vttenobis confer uent, Cr valere nunc drfemper patiantur '.f non populum R.perofifunt . Excessvm Augufti non prius palam fecit, quam Agrippa iuuene incerem- 1 % 4 ° to. * HuncT ribunus militum, cultos appofitus , occidit ; ledis codicillis, quibus vt id faceret, iubebatur. quos codicillos dubium fuit, Auguftusne m oriens reliquifler, quo maceriam tumultus poft fe fu bdu ceret :an nomine Augufti Linia, &* ea con- feio Tiberio, an igna r o didallet. Tiberius,renuntianciTnbunofadumeiIequod impera(Ier,nequeimpcraftefe,& redditurum eum Senatui rationem refpondit ; in- \ ff uidiamfci licet in prarlentia vitans. Nammoxlilentio[rem]oblitterauic. t IvREautemTribunicia:poceftatiscoadoSen3tu,inchoataqueallocutione*de 2 J republica, derepente, velut impar dolori, congemuit: vtque non lolum vox, led [vt] &fpiritusdeficeret,optauit: ac perlegendum librum Drulo filio tradidit. Illatum deinde Augufti teftamentum,non admilfis lignatoribus niliSenatorii ordinis, cete- jo risextra Curiam ligna agnokentibus, * reciiauit per libertum. Teftamenti i ni— ' tiumfuit: Quoniam * (infra fortuna Caium & Luciumf hos mihi eripuit ; Tiberius Ca- % jfir mHiifxDarte dimtefrjjfefjjj^xneh&es efto. Quo&ipto audaeftlufpicioopinan- cium,{ucceht^ni aihciiuni em^TO^Ilkace magis quam iudicio ; quando ita pratfa- « , rinonabftinuerit. PrincipaxvM * ocg^fe confeftim, neque agere dubitat: 24 48 C. SVETONII TRANQJILLI fet ,*&£ ftatione militum, hoc eft, vi Sc fpecic dominationis aflumta , diu tamen rc- cufauit : impudentiffimo animo nunc adhortantcs amicos increpans , vc ignaros quanta bellua effet Imperium ; nunc precantem Senatum, & procumbentem libi ad genua, ambiguis refponfis,& callida cuneatione fufpendens:vt quidam patientiam rumperent, atque vnus in tumultu proclamaret, Aut agat, aut dejijlat: alter coram ex- probraret , ceteros quod polliciti Gnt , tarde pratftare ; fe ipfum quod pratftet, tarde polliceri. TamdemquaGcoa&us,& querens mi feram & oneroiaminiungi Gbi feruitutem , recepit Imperium : nec tamen aliter , quam vt depoGturum fe quando- que fpem faceret. IpGus verba Gint*ha?c; Dum veniam ad id tempus , quo vobis aquum pofit videri, dare vos aliquam [cneci ut i mea requiem. j o M Cvnctandi cauda erat, metus vndique imminentium difcriminum .- vtfepc lupum le auribus tenere diceret. Nam &c feruus Agrippa, Clemens nomine, non contemnendam manum in vltionem domini compararat: & L. Scribonius Libo, vir nobilis , rcsnouas clam moliebatur : & duplex feditio militum, in Illyrico &: in « , Germania, exortaeft. Flagitabant ambo exercitus multa extra ordinem:ante omnia, vtatquarcnturftipendio * prattoriani Germanicianis. Quidam etiam principem detreclabant non afedatum : fummaque vi Germanicum, qui tum his prserar, ad capeiTendam remp. perurgebant; quamquam obfirmaterefiftentem. Quem ma- xime cafum timens, partes Gbi, quas Senatui liberet, tuendas in rep.depopofcit; qua- do vniuerfe lufficere * lolus nemo pollet ; niG cum altero , vel etiam cum pluribus, zo Simulauit & valetudinem; quo sequiore animo Germanicus celerem * fuccedorem, vel certe focietatem principatus, opperiretur. Compoficisfeditionibus,Clemen- tem quoque fraude deceptum, redegit in poteftatem: Libonem, nequidinnouitate acerbius neret, fecundo demum anno in Senatu coarguit; medio temporis fpatio tantum cauere contentus. Nam & inter PontiGces facriGcanti Gmul, pro fecefpita plumbeum cultrum fubiiciendum curauit:& fecretu petenti, non niG adhibitoDru- fo filio, dediudextramque obambulantis , veluti incumbens,quoad perageretur fer- mo, continuit. 4 6 Vervm liberatus metu,ciuilem [fe]admodum inter initia, ac* paullo minus quam priuatum egit. Ex plurimis maximilquehonoribus,pratter paucos & modicos, non ao recepit. Natalem fuum plebeiis incurrentem Circenfibus,vix vniusbigeadiedio- ne honorari paffiis eft. Templa,flamines,fecerdotesdecerni Gbi prohibuit : etiam ftatuasatq; imagines, nifi permittente fe poni: permiGtq;eafola conditione ; ne inter ii m ulacra deorum, fed inter ornamenta atdium ponerentur. Intercelfi t & quo mi- nus in a&a fua iuraretur: &ne menGs September Tiberius ,Odober Liuius voca- rentur. Pratnomen quoque Imperatoris , cognomenq; Patris patria,&L ciuicamin veftibulocoronam recufauit. Ac ne Augujli quidem nomen, quamquam heredita- rium, vilis nifi ad reges ac dynaftasepiftolis addidit. Nec amplius quam* omnino tres Confulatus.vnum paucis diebus, alterum tribus menfibus, tertium abfensvfque in Idus Maias geffit. 40 17 Advl ationes adeo auerfatus eft, vt neminem Senatorum, aut officii aut negotii caufla,ad lecticam luam admiferit : Confularem vero, fatisfacientem Gbi, ac per ge- nua orare conantem,ita fuffugerit, v t caderet fupinus:a tq; etiam, G quid in fermone, vel in continua oratione blandius de fe diceretur , non dubitaret interpellare , acre- prehendere,&commutarecontinuo. Dominus appellatus a quodam, denuntia- uit,nefe amplius contumelia: caufla nominaret. Alium dicentem [aeras etus occu- pationes : & rurfus alium , aucioreeo Senatum fe adiiffe, verba mutare ; & pro au&orc, fuaforemipro laeri$,laboriolas dicere coegit. 8 *S e d aduerfusconuitia,malosq; rumores, & famofa de fc ac fuis carmina, firmus ac patiens fu binde iadtabat; In duitate libera,hnguam mentemque liberas ejfe debere. Et j- 0 quondam Senam cognitionem de eiufinodi criminibus ac reis flagitante : Non tan- tum, inquit, otq habemus, vt implicare nos pluribwjw&ya^slgtgyts. * Sihgprfcfjqfram aperuerit is,nihilaUud agifinetis: omnium tnimicitaifjocpr at extu ad vos dejerentur. Ex- uat Sc fermo eius in Senacu perciuilis :* Siquidem locutus aliter fuerit, dabo operam vt rationem faci orum meorum diciorumoj^eddanufjyfrliMeraiiseit, inuicem eum odero. c V. % s s Atq£JE > T I B E R I V S, III. 49 A t qve harceo notabiliora erant, quodipfe iu appellandis vcnerandisque[&] z 9 fingulis& vniuerlis,propeexcefl'erat humanitatis modum. Diflendens in Curia a * QJdaterio, Igno/cas, inquit, rogo, fi quid aduerfus te Ubertus ,/iait Senator , dixero. *Et inde omnes alloquens*,dixit; Et nunc &(kpe alias P. C. bonum drfalutar em princi- pem, quem vos tanta dr tam Ubera potejlate injlruxijlis. Senatuiferuire debere , & vniuer- Jis ciuibusfepe & plerumque etiam Jinoulis, neque id dtsflffe rue pcemtet ; & bonos^d-aqnos, attentes vos habui dominos , dr adhuc habeo. Qvin etiam fpeciem libertatis quamdam induxit, conferuatis Senatui ac Ma- 3 ° giftratibus,& Maieftate priftina,& poteftate. neque tam paruum quidquam, neque io tam magnum publici priuatiquencgotij fuit, dequonon ad P.C. referretur: De ve&igalibus ac monopoliis, de exftruendisreficiendisueoperibus, etiam delegendo vel exau&orando milite,ac legionum & auxiliorum deferiptione : denique quibus Imperium prorogari, aut extraordinaria bella mandari ; quid &* quam formam le- s>' gum litteris reicribi placeret. Pratfeclum alx, de vi & rapinis reum,cau(Tam in Se- natu dicerecoegit. Numquam Curiam, nififolus intrauic;le6tica quondam intro- latus arger, comites a (e remouit. Qv^dam aduerfus lentendam fuam decerni, ne quefius quidem eft. Negan- 3 1 teeo,deftinatosMagiftratusabefle oportere, vt pratlentes honori acquielcerenr, Prattordefignatus, liberam legationem impetrauit. Iterum *cenicnte,’ k vt Tre- ic bianisiegatam in opus noui Theatri pecumam,ad munitionem vix transferre con- cederetur, obtinere non potuitquin rata voluntas legatoris eflet. Cum Senatus confultum per dtfcdTionem forte fieret, tranfeuntem eum in alteram partem, in qua pauciores erant, fecutus eft nemo. Ce:era quoque non nifiper Magiftratus, . Sciure ordinario agebantur; tanta Coss.au<ftotitate,vt legati ex Africa adierint eos, querentes trahi fe a Catfare, ad quem miffi forent. Nec mirum : cum palam efler, ipfum quoque eifdem [&] alfurgere, & decedere via. Corripvit Confulares exercitibus prxpofitos,quod non de rebus geftis Se- J i * ^ natui feriberent; quodque de tribuendis quibufdam militaribus donis adferefer- * rent: quafi non omnium tribuendorum ipfiius haberent. Prattorem collaudauir, j c quod honore inito, confuecudinem antiquam retuliflet de maioribus fuis pro con- cionememorandi. Quorundamilluftriumcxfequias vfque ad rogum frequenra- uit. Parem moderationem minoribus quoque [&] perfonis & rebus exhibuit. Cum Rhodiorum Magiftratus, quod litteras publicas iinefublcriptione ad ie dede- rant, euocaflet, ne verbo quidem infectatus,* ac tantummodo iuflos fubfcribercre- mifit. Diogenes grammaticus, difputare fabbatisRhodi folitus, venientem, vt ie extraordinem audiret, non admilerat; ac per feruulum fuum in feptimum diem diftulerat. Hunc Roma falutandi fui caulla pro foribus adftantem, nihilamplius, quam vtpoftieptimum annum rediret, admonuit. Prte fidibus onerandas tributo protiincias fuadentibus,refcriplit; * Boni pafloris ejfe, tondere pecus-, non deglubere. 40 *Pavllatim principem exercuit, pratft, titq; : ctfi varium diu, commodio- 33 rem tamen fiepius, & ad vtilitates publicas proniorem. Ac primo eatenus interUe- niebat,nequid perperam fieret. Itaque &conftitutionesquafdam Senatus refeidit: & Magiftratibus proTribunalicognoicentibus,plerumq; leofferebatconfiliarium: affidebatque*miftim , velexaduerio in parte primori. Et fi quem reorum elabi # gratia rumoreffetjfubitus aderat: iudicesqueaut eplano, aut e quaditoris Tribu- nali, legum & religionis, Sinoxat, de qua cognofcerent, admonebat: atque etiam, fi qua in publicis [moribus] defidia aut mala conluetudine* labarent, corrigenda fulcepit. Lvdor VMac munerum impenfascorripuit.mercedibus lcenicorum*refcifi 34 jo fis,paribufquegladiatorum ad certum numerum reda&is. Corinthiorum valb- rum pretia in immenfumexarfifife, trefque* mulos x xx millibusnummum venit fe.gnmirer co n q u e us. ad hme n dum fupelledili modum ccnfuit : annonamq; ma- celli, Senau!^tbitratu 7 q^anm?^ftpcrandam : *dato^£dilibus negotio, popinas gancasque vfqueeoinhtbendi, vtne opera quidem piftoria proponi venalia line- rent. Et vt p,i rri mnn iam pu l^^piitxemnlo-xiuoq ue iuuaret,follennibus ipfe ce- * ? '• , -**•' - c fo c. SVETONI TR A N Q VILLI nis pridiana faepe ac femefa [opfonia] appofuir, dimidiatumque aprum; affirmans, omnia eadem habere, qute totum. Quotidiana ofcula prohibuit edi do : item ftre- narum commercium, ne vitra Kalend. Ianuarias exerceretur. Confueuerat qua- druplam ftrenam& de manu reddere :fedofFenfus interpellari fetotomenfe ab iis qui poteftatem fui die fefto non habuiflent,vltra non*reddidit. 3 5 Matronas proftratte pudicitiae , quibus accufator publicus deertet, vtpro- pinqui*maiorum more de communi Lententia coercercnt,audorfuir. Equiti R. *iurifiurandi gratia fecit, vtvxorem inftupro generi compertam dimitteret, quatn fenumquam repudiaturum ante iurauerat. Femina: famofar,vtad euitandas le- gum pcenasiure ac dignitate matronali exfoluerentur, lenocinium profiteri ccepe- i» rant:&*exiuuentute vtriufq; ordinis profligatifltmus quifque, quo minus in opera fcenararenatque edenda Senatus confulto tenerentur, famofiiudicii notam fponte fu bibant. Eos casque omnes, ne quod refugium in tali fraude cuiquam efiet, exfilio affecit. Senatori latum clauum ademit, *cum cognouiffet fub Kalend. Iulii demi- * graffe in hortos, quo vilius poft diem atdes in vtbe conduceret. Alium*& Quxftura remouit.quod vxorem*pridie fortitione dudam,poftridie repudiaflet. 3 6 Externas cerimonias, /Egyptios ludaicosque ritus compefcuit; coadis qui fuperftitione ea tenebantur, religiofas* veftes cum inftrumento omni comburere. Iudatorum iuuentutem, per fpeciem facramenti, in prouinciasgrauioris caeli diftri- buit: reliquos gentis eiufdem, vel (imiliafedantes.vrbe fubmouit.fub pccnaperpc- io tua:feruituds,nifi obtemperaflent. Expulit & mathematicos: fed deprecantibus, ac fe artem* deftturos promittentibus, veniam dedit. 37 In primis tuenda* pacis a graftaturis ac latrociniis, feditionumq; licentia, curam habuit. Stationesmilitumperltaliam (olitofrequentioresdifpofuit. Romqcaftra conftituit,quib. Prxtoriana: cohortes, vaga: ante id tempus, & per hofpitia difperfar, cdtinerentur. Populares tumultus exortos grauifltmc coercuit : 8c ne orirentur, fe- dulo cauit. Ctede inTheatro per difeordiam admifla, capita fadionu & hiftriones, propter quos di(fidebatur,relegauit:necvtreuocaret,vmquam vilis populi precibus potuit euinci. Cum*Polentina plebs funus cuiufdam Primipilaris non prius ex foro mififlet,quam extorta peaunia per vi m heredibus ad gladiatorium munus : cohorte j o ab vrbe,& aliam a Cottii regno, diffimulata itineris cauffa, detectis repente armis, *concinentibusque fignis, per diuerfas portas in opidum immific : ac partem maio- rem plebis ac Decurionum in perpetua vincula coniecit. Aboleuit&iusmoremq; afylorum,qu2 vfquam erant. Cyzicenis in ciues Romanos violentius quadam au- fis, publice libertatem ademit, quam Mithridatico bello*merucrant. Hoftiles mo- tus, nulla poftea expeditione fufcepta,per legatos compefcuit ; nec per eos quidem, nificundanter&neceflario. Reges infertos fufpedofque, comminationibus ma- gis & querelis, quam vi repreflit. Quofdam per blanditias atque promiflaextrados ad fe,non remifit : vt*Maraboduum Germanum,*Thrafvpolim Thracem, Arche- laum Cappadocem; cuius etiam regnum in formam prouincia; redegit. 40 J 8 Bienni ocontinuo poft adeptum Imperium, pedem porta non extulit: fequen- ti tempore, pratterquam in propinqua opida, & cum longilfime, Antio tenus* nuf quam abfuit, idque perraro, &paucos dies : quamuis prouincias quoque & exerci- tus reuifurum fe fepepronuntiaflet : prope quotannis profedionem praepararet; vehiculis comprehenfis, commeatibus per municipia&coloniasdifpofitis. Ad ex- tremum vota pro itu & redicu fuo fufeipi partus, vc vulgo iam per iocum * Callippides ' T - vocaretur: quem curfitarc, ac ne cubiti quidem menfuram progredi, prouerbio Gratco notatum eft. 39 Sed orbatus vtroque filio, quorum Germanicus in Syria, Drufus Roma: obie- rat, fcceflum Campanis petiit : conflanti & opinione & fermone pa:ne omnium, j<> quafi nequerediturusvmquam,&cito mortem etiam obiturus . quod paullo minus vtrumque euenic. Nam nequeRomam aninlms-tndia: figdl &c pav.co^vattdies iuxra* Terracinam in Prxtorio.cui Spetunc 4 nbmehcrat, ’ incenanti®, complura & ingentia faxa * fortuito fiiperne delapfa funt : mulcifquc conuiuarum & miniftro- rum elifis,pra:ter fpem euafic. T I B E R I V S, III. yt Peragrata Campania, cum Capua: Capitolium, Nola: templum A ugufti, 40 quam caudam profedionis pra:tenderat,dedicallet, Capreas (e contulit: praecipue deledatus infula, quod vno paruoquelitorcadiretur, fepta vndique proruptis im- menfe altitudinis rupibus, & profundo‘maris. Statimquereuocanteaflidua obte- ftatione populo, propter cladem, qua apud Fidenas, fupraxx hominum millia, gla- diatorio munere, Amphitheatri ruina perierint, tranfiit incontinentem; potclla- temque omnibus adeundi lui fecit : tanto magis quod[ab]vrbe egtedicns,nequis Ce interpellaret, edixerat, ac toto itinere adeuntes fubmouerat. Regressvs in infulam, reipubl. quidem curam vfqueadeo abiecit, vt poftea 4 1 nondecurias equitum vmquamfupplerit; nonTribunos militum, Praffe&olque; nonprouinciarumPraffidesvIlosmutauerit: Hifpaniam Sc Syriam per aliquot an- nos line consularibus legatis habuerit: Armeniam a Parthis occupari, Mceliam a Dacis Sarmatifque; Gallias a Germanis vallari neglexerit; magno dedecorelm- perii nec minori dilcrimine. Cetervm fecreti licentiam nadus , & quali ciuitatis oculis remotus, eunda 4 *- fimul vitia male diu diffimulata, tamdem profudit : de quibus^figillatim ab exordio referam. In callris tiro etiam tum, propter nimiam vini auiditatem, pro Tiberio, Biberius--, pro Claudio, Ci4&0> pro Nerone, Mero vocabatur. Poftea princeps in ipla publicorumorum*correptione,cum’Pomponio Flacco &: L.Pifone, nodem continuumque biduum epulando potandoqueconlumfit: quorum alceri Syriam prouinciam, alteri Praffecturam vrbis confeltim detulit; codicillis quoque iucun- diflimos & omnium horarumamicos profelfus. *Sexdo Claudio, libidinofoas prodigo feni, olim ab Augufto ignominia notato , & a fe ante paucos die, apud Se- natum increpito, cenam ea lege condixit ; ne quid exconluetudine immutaretaut demeret: vtque nudis puellis miniftrantibus cenaretur. Ignotidimum Quxlturse candidatum nobiliHimisantepofuit,obepotaminconuiuio,propinan:efe vini. am- phoram. * Afellio Sabino lls. ducenta donauit,pro dialogo, in quo boleti, & fi- cedula 1 ^ ollrea:, & turdi certamen induxerat. Nouum denique officium infti- tuic a voluptatibus; prxpofico equite R. ‘&CenforioPrifco. o Secess v vero Capreenfi, etiam *fellariam excogitauit ledem arcanarum libi- 4J dinum; inquam vndiq; conquifitipueIlaruT)&exoletorunigregcs,monltrofique concubitusrepertores,quos*^«tfr/<« appellabar, triplici ferie' connexi, inuicem in- certarent le coraroipfo; vcadipedu deficientes libidines excicaret. Cubiculaplu- rifariamdifpofita tabellis aciigillislalciuiffimarum picturarum & figurarum ador- nauit,l brifqucEIephantidisinftruxic: necui in opera edenda exemplar*imparara: Ccenz deelTer. In liluisquoqueac nemor bus paflim V enereos locos commentus effiproftantelqueperantra&cauas rupes, ex vtriulque fexus pube, Panifcorum& Nympharum habitu; palamqueiam & vulgato nomine infula: abutentes,*C 4 />«- neum diditabanr. Maiore adhuc & turpiore infamia flagrauit: vix vt referri audiriue, nedurii 44 credi fas iit. quali pueros prima: teneritudinis, quos ptfciculos vocabat, inllitueret,vt natanti fibi inter femina verfarentur, aeluderene; lingua morfuque lenlimappe- tenres; atque etiam qualiinfances firmiores, necdum tamen lactedepulfos, ingui- ni ceu papilla: admoueret; pronior fane ad id genus libidinis & natura & ztate. Quare Parrhalii quoq; rabulam, in qua Meleagro Atalanta [ore] morigeratur, lega- tam fibi fub conditione, vt fi argumento offenderetur, decies pro ea l l s. acciperet: non modo pra tulit.fed&incubiculodedicauit. Fertur etiam in facrificando quon- dam captus facie* miniltri, acerram proferentis, nequiffeabltinere,quin panevix dum re diuinaperada, ibidem llatimfedudumconftuprarer,fimulq; fratrem eius ti- o bicinem . arq; vtrique mox, quod mutuo flagitium exprobrabant.crurafregifle. Feminarvm quoque, & quidemilluftrium*capitibus quantopere folit iis fit 4 y illu^i^euidentiffi meapi^rujtJSda llonia: cuiufdam exitu :*quam perdudam.nec quidqu^lfeya piius patiJonT^^^aie reculantem, delatori bus obiecit : ac ne ream quidem interpellaredefiit,* Ecquid pcemteret; donec ea, relido iudicio, domum le* arripuit, ferroque traglegiu^jg:nicate Qris hirfuto atque olido feni clareex- Jt C. S YETO NI 1 TRAN QVILLI probrata. Vnde*notain Atellanico exodio proximis ludis aflenfu maximo exce- pta,percrebuic : Hircum 'vetulum * capreis naturam ligurrire. • 46 P ecvnijE parcus ac tenax, comites peregrinationum expeditionumque num- quam falario, cibariis tantum fuftcntauit , * vna modo liberalitatecx indulgentia vi- trici profecutus ; cum tribus clalfibus fa&is, pro dignitate cuiulquc,prim* fexcenta feftertia, fecund* quadringenta diftribuit, ducenta terti*; quam nonamicorum, fcd* gratorum appellabat. 47 Princep s, neque opera vlla magnifica fecit. Nam & qu* lola*fufccperat,Au- gufti templum, reftitutionemque Pompeiani Theatri, imperfe&a poft tot annos re- liquit: neque fpeftacula omnino edidit: &r iisqu* ab aliquo ederentur, rariffime 10 interfuit, ne quid expofceretur; vtique poftquam comcedum* Adium coadus eft manumittere. Paucorum Senatorum inopia fuftentata, ne pluribus opem ferret, negauit fe aliis fubuenturum; nifi Senatui iuftas ncceflitatum cauflas probaf- fent. Quo*pera£to, pleroiquc modeftia& pudore deterruit: in quibus Ortalum QTHortenfii oratoris nepotem, qui permodica re familiari, au&ore Augufto, qua- tuor liberos tulerat. 48 Pvbli ce munificentiam bis omnino exhibuit : propofico * millies lls. gra- tuito in triennii tempus: & rudus quibufdam dominis infularum, qu* in monte Ccelio deflagraram, pretio reftituto. Quorum alterum magna difficultate numma- ria, populo auxilium flagitante, coactus eft facere; cum per Senatus confultumfan- 20 xiflet, vt feneratores duas patrimonii partes in folo collocarent, debitores totidem *ris alieni ftatimfoluerent,nec res expediretur/alterum, ad mitigandam temporum atrocitatem. Quod tatrfcnbeneficiu tanti *ftimauit, vt montem Ccelium appella- tione mutata vocari Augufium iuflerit. Militi poft duplicata ex Augufti teftamento legata, nihil vmquam largitus eft,pr*terquamfingula millia denarioru Pr*torianis, quod Seiano fe non accommodaflent : 6c qu*da munera Syriacislegionibus,quod fol* nullam Seiani imaginem inter ligna coluillent : atq; etiam miffiones veterano- rum rarifiimas fecit; exienio mortem, ex morte compendia captans. Neq; prouin- cias quide vllaliberalitate fubleuauit : excepta Afia, difiedis terr*motu duitatibus, 45 Procedente moxtemporeetiamadrapinasconuercit[animum.]*Satcon- 30 ftat Cn.Lentulum Augurem, cui cenfus maximus fuerit,metu Sc angore ad faftidiu vit* abeo atium, & vt ne quo nifi ipfo herede moreretur. Condemnatam & gc- neroliffimam feminam Lepidam , in gratiam Quirini confularis pr*diuitis 8c orbi, qui dimiflam eam e matrimonio poft vigefimum annum veneni olim in fe compa- rati arguebat : pr*tereaGalliarum,& Hifpaniarum,Syri*que,& Gr*ci* principes, conlilcatos obtam leueactam impudens calumniarum genus , vt quibufdam non aliud fit obiectu,quam quod partem rei familiaris in pecunia haberent. Plurimis et- iam duitatibus, &priuatis, veteres immunitates, &iusmetalloru ac vcdigaliu adem- ta. Sed & Vononem regem Parthorum ; qui pulfus a fuis, quali in fidem populi R.' cum ingenti gaza Antiochiam fe receperat, fpoliatum perfidia, &occifum. 40 yo Odivm aduerfus necellitudines, in Drufo primum fratre detexit; proditaeius epiftola,qua fecum de cogendo ad reftituendam libertatem Augufto agebat:deinde & in reliquis. Iuli* vxori tantum abfuit vt relegat*, quod minimum eft, officii aut humanitatis aliquid impertiret, vt ex conftitutione parris vno opido claufam, domo quoque egredi, & commercio hominum frui vetuerit: led & peculio concefloa patre, prxbitisque annuis fraudauit, perfpeciem publiciiuris, quodnihildehis Au- "* guftus teftamento cauillet. Matrem *Liuiam grauatus,velut partes fibi *quaspo- tenti* vindicantem, & congreflum eiusaffiduumvitauit; & longiores lecretiores- quefermones: ne eius conliliis, quibus tamen*interdum,&*grevtifoIebat,regi vi- deretur. *Tulit etiam perindigne, actum a Senatu, vt titulis fuis quali Augufti , ita & 3 a Liui*fi!iusadiiceretur. Quare non Parentem patri* appellari, non vllum infignem honore recipere publice pafluseft. Sed & frequenter,* admonuit, maioribus^gjfe. min* conuenientibus negotiis abftineret : praS^tf&iffJESuucrrit i*S§ntlio iuxta *dem V eft*,& ipfam interuenifle > populumque & milites, quo enixius opem fer- rent, adhortatam, ficuc fub marito folita eflet. . „ D e h i n c ad fi multatem vfque procellit; hac, vt ferunt, de caufla : Inflanti fie- J * pius,vc ciuitate donatum in decurias allegeret, negauit alia fe coditione allefturum, quam fi pateretur adfcribi albo, extortum id fibi a matre. At illa * commota, veteres quofda ad fe Augufti codicillos de acerbitate & intolerantia morum eius,* e facrario protulit, atq; recitauit. Hos & cuftoditos tamdiu, & exprobratos tam* infefte, adeo grauiter tulit, vtquidam putent inter cauffas feceflushanc ei vel pnecipuam fuifle. roro quidem triennio, quo viuentematre*adfuit, femelomninoeam, nec amplius quam vno*die,acpauci(fimis vidit horis; ac mox, neq; £egre*abefiecurauit; defun- Samque,& dum aduen tus fui fpem facit, complurium dierum mora, corrupto de- xo mum & tabido corpore funeratam , prohibuit confecrari: quali id ipla mandafler. *Teftamentumque eius pro irrito habuit : omnesque amicitias & familiaritates, et- iam quibus ea funeris [fui] curam moriens demandarat, intra breue tempus afflixit ; vno ex his equeftris ordinis viro & in*antliam condemnato. F i l i o r v m neq; naturalem Drufum, neque adoptiuu Germanicum, patria ca- 5 i ritatedilexit; [aiterius virtutibus, jalterius vitiis infenfus.NamDrufus,*animifluxio- ris,remiflioriique vita: erat. Itaque ne mortuo quidem perinde affectus eft : ied* tan- tum non ftatim poft,afunereadnegotiorum confuetudinem rediit, iullitiolongiore inhibito. Quin &Ilienfium legatis, paullo ferius confolanribus.quafioblitteraraiam doloris memoria, irridens; fequoq; refpondit vicem eorum dolere, quod egregium lc ciuem He&orem amififfent. Germanico vfq; adeo obtredauit, vt &: praxlara facta eius pro fuperuacuis*deuaret; & gloriofiffimas vi&orias, Ceu damnolas.reip. incre- paret. Quod vero Alexandriam, propter immenfam & repentinam famem, incon- fulto fe adiflet, queftus eft in Senatu. Etiam caufla mortis fuifleei per Cn. Pilonem legatum Syria: creditur, quem mox huius criminis reum, putant quidam mandata prolaturum, *nifi ea fecretaobftarent, per quxmultifariam increpitum, &rperno- des*creberrime acclamatum eft: Redde Germanicum, (luam fuipicioneconfirma- uitipfepofteajconiugeetiamacliberis Germanici crudelem in modum afflictis. Nvrvm Agrippinam, poft mortem mariti, liberius quiddam queftam, manu y j apprehendit: Grxcoque verfu, Sinon dominaris , inquit ,filioU-,imurtam te accipere 30 exiftimas? Nec vllo mox fermone dignatus eft. Quondam vero inter cenam, porre- <fta a fe pomaguftare non aulam, etiam vocare deiiit; fimulans, fe veneni crimine *accerfitum : cum pra:ftru£tum vtrumqueconfultoeflet, vt &ipfe tentaridi gratia offerret, & illa quali certilfimum exitium caueret. Nouiflime calumniatus, modo ad ftatuam Augufti, modo ad exercitus confugere velle,Pandatariam relegauit: conui- tiantique oculum per Centurionem verberibus excufiir. Rurfus mori inedia defti- nanti,per vim ore diduCto, infulciri cibum iuffit.Sed & perfeuerantem,atque ita ab- fumtam,criminofifllmcinfedatuseft; eum diem quoque natalem eiusinternefa- ftos referendum iuafiffet. Imputauit etiam,quod non laqueo ftrangulatam inge- monias abiecerit: proquetali clementia interponi decretum paffus eft, quo fibigra- 4® tix agerentur, &: Capitolinolouidonumexaurofacraretur. C v m ex Germanico tres nepotes, Neronem, [&]Drufum,& Caium; exDrufb (4 vnum Tiberium haberet, deftitutus morte liberorum, maximos natu de Germanici filiis, Neronem & Drufum, P.C. commendauit : diemque vtriusque tirocinii, con- giario plebi dato,celebrauit. Sed vt com perit ineunte anno, pro eorum quoque lalu- te publice vota fufeepta; egit cum Senatu, non debere talia prtemia tribui, nili exper- tis & xtate proue&is : atque ex eo, patefacta interiore animi fui nota,omnium crimi- • nationibus obnoxios reddidit: variaque fraude inductos, vt & concitarentur ad conuitia,& concitati perderentur, acculauit per litteras, amariflime*congeftis etiam probris.' & iudicatos hoftesfame necauit, Neronem in infula Pontia, Drufum in jo ima partePalatii. PutantNeronem ad voluntariam mortem coactum; cum ei car- nifex, quafi ex Senatus auctoritate miffus, laqueos & vncos oftentaret: Drulo autem adeo alimenta fubdufla ,vt tomentum e *culcita tentauerit mandere : amborumfic colligi poffent. S v per veteres amicos ac familiares, X x fibi e numero principu duitatis depo- y y pofceranvelut confiliarios in negotii s publicis. Horum omnium vix duos aut tres in- j 4 C. SVETO NII TRANQVILLI columesprxftitit : ceteros, alium alia tlecaufTa perculit: inter quos cum plurimo- rum clade dilium Seianum.- quem ad fummam potentiam, non tam beneuolen- tia proucxcrat, quam vt eflet cuius minifterio ac fraudibus, liberos Germanici cir- cumueniret ; nepotemque fuum ex Drulo filium naturalem, ad fticceffionem Im- perii confirmaret. 1 & Nihilo lenior in conuidoresGrzcuIos,quibus vel maximeacquiefcebat. Ze- nonem quemdam exquifitius (ermocinantem,cum interrogaflet, quinam illa tam molefta dialeflos eflet; &c ille refpondifiet, Doridem : relegauit* Cynariam;exifti- mans exprobratum fibi veterem feceflum, quod Dorice Rhodii loquantur, kcm cum foleret ex le&ione quotidiana quxftiones fuper cenam proponere; compcrif- IQ fetque Seleucum grammaticum a mimftris fuis perquirere, quos quoque tempore tra&atet au&ores, atque ita prxparatum venire; primum a contubernio remouit, deinde etiam ad mortem compulit. 17 Si eva ac*lentanaturaneinpueroquidemlatuit: quam Theodorus* Gadarcus rhctoricxprxceptor &* profpexiile primus fagaciter , & affimilaffe apcilfime vifiis eft; fubinde in obiurgando appellans eum, myusa/Am- Sed aliquanto magis in principe eluxit etiam inter initia, cumadhuc*fauorem moderationis fimu- latione captaret. Sc urram, qui prxtereunte funere, clare mortuo mandarat, vt nun- tiaret Augufto, nondum reddi legata qux plebi reliquiflet; attra&um ad fe, recipere debitum, ducique ad fupplicium imperauit,& patri iuo verum referre. Nec multo 10 poft in Senatu Pompeio cuidam, equiti Romano, quiddam perneganti, dum vincu- laminatur, affirmauit fore vt ex Pompeio Pompeianus fieret; acerba cauillationc fimul hominis nomen inceflens,*veteremque partium fortunam. 58 Svb idem tempus, confulente Prartore, an judicia maieftacis cogi iubcret: exer- cendas efle leges refpondit.&atrocilTimeexercuit. Statux quidam Augufti caput *demferat,vt alterius imponeret. Acia res in Senatu : &, quia ambigebatur, pertor- mencaquxficacft. Damnato reo, *paullaim hoc genus calumnia; eo procellit, vt hxc quoque capitalia eflent : circa Augufti fimulacrum feruum *cecidifle : veftem mutafle: nummo vel anulo effigiem impreffam, latrina: aut lupunariintulifle; didu vllumfaftumueeiusexiftimationealiqualxlilTe. Periit deniq;& is, qui*honores in j a colonia fua eodem die decerni fibi panus eft, quo decreti & Augufto olim erant. I? Mvlt a prxterea/pecicgrauitatis ac morum corrigendorum, fed & magis na- turx obtemperans, ita fatue & atrociter facti tauit; vt nonnulli verficulis quoque & prxfentia exprobrarent, & futura denuntiarent mala ; ^AJper & immitis .- breuiter vis om^Lr dicam ? Dijpcream , [i te mater amare potest. T^on es eques . quare ? non Jimt ti- bi millia centum : Omnia fi q naras, dr Rhodos exjiliitm eft. ^Aurea mutafii Saturni Ja- cula, Cajor : Incolumi nam te, ferrea Jemper erunt. Faftidit vinum, quia * tam Jit it ijle eruor em : Tam bibit hunc auide, quam bibit ante merum. <^idjpice felicemjibi, non tibi Romule Sullam: Et Marium Ji vis, adjjice-, fedreducem. Tgec non Antoni ciuilia bella monentis, T(pc Jemel infectas adjpice cade manus. Et dic, Roma perit : regnabit (angui- 4© ne multo, Adregnum quijquis venit ab exji lio. Qux primo quafi ab impatientibus *Romx dominii, ac nontam ex animi lententia, quam bile & ftomacho fingeren- tur, volebat accipi : dicebatque idemtidem. oderint, dum probent. Deinde vera plane certaque efle.iple fecit fidem. 60 In paucis diebus quam Capreas attigit, pilcatori, qui fibi fecretum agenti gran- dem mullum inopinanter obtulerat, perfricari eodem pilee faciem iuffit: territus, quojis a tergo infula: peralpera&tdeuiaereplillet ad le. Gratulanti autem inter per- nam, quod non & locuftam,quam prxgrandem ceperat, obtulillet, locufta quoque lacerari os imperauit. Militem prxtorianum,ob (arreptum e viridario pauonem, capite *puniit. In quodam itinere letftica, qua vehebatur, vepribus impedica, cx- ploratorem vix primarum* cohortium Centurionem , ftratumhumi pxneadne - ' cem verberauir. ^ 6 1 M o X in omnegenus crudelitatis erupit, niJS^^u%kTr^rtemai*^cum pri- ni o matris, deinde nepotum, & nurus; poftremo Seiani familiares, arq; etiam notos periequeretur. Poft cuius interitum vel fxuilllqjys cxfticic : quo maxime apparuit. «ni T 1 B E R I V S, 11!« f i rioft tam ipfum a Seiano concitari folitum,* quam Seiano quarrenti occafiones fub- miniftrafle. et (i commentario, * quem devicafuafummatim breuiterq; compoliiit, aufus eft fcriberc,Seianum fe puniflc,quod comperiflet furere aduerfus*Gcrmanici liberos filii fui : quoru ipfe alterum fufpedo iam, alteru opprcilo demum Seiano in - teremit. Sigillarim crudeliter fa&a eius exfequi,longu*eft : generarim velut exem- 0 plaria feuitiq enumerare far eric.Nullusapcena hominum ceflauit dies; ne religiofus quidem acfacer. Animaduerfum in quofdam ineunte anno nouo : accufati damna* tiq; multi eum liberis r atq; etiam vxoribus fuis. Interdictu, ne capite damnatos pro- pinqui lugerent : decreta accufatoribus prateipua pra:mia, non numqua & teftibus. r o Nemini delatorum fides abrogata. Omne crimen pro capitali*receptum,etiapau- corum fimpliciumq; verborum. Obiedu eft poeta:, quod in tragoedia Agamemno- nem [probris] laceffiflet : obie&u & hiftorico, quod Brutum Caffiumq; vltimos Ro- manoru dixillet : animaduerfum ftatim in au&ores, feriptaq; abolita; quamuis pro- . ^ birentur*aliquot ante annos, etiam Augufto audiente recitata. Quibufda cuftodig traditis, non modo * ftudendi folatium ademtum , fed etiam fermonis & colloquii t •- * vfus. Citati ad cauflam dicenda, partim (e domi vulnerauerunt, certi damnationis, fed ad vexationem ignominiamq; vicandam.partim in media Curia venenum hau- ferunt; & tamen colligatis vulneribus, ac iemianimes palpicantesque , in carcerem 4 rapti. Nemo punitorum non & in gemoniasabie&us,vncoquetra<Shis.*Vigintivno 2.c dic abiecti; [tradiquejinter eos pueri, & femina:. Immatura puella:, quia more tra- dito nefas ellet virgines ftrangulari, vitiat* prius a carnifice, dein ftrangulat*. Mo- ri volentibus, vis adhibita viuendi. Nam mortem adeo leue fupplicium putabat, vc cum audiflet vnu ex reis Carnulium nomine, andcipalTe eam .exclamauerit; * Car- • - . ntiliusnteeudfit. Et in recognofcendis cuftodiis, precanti cuidam pcen* maturitate, refpondit; Nondum tecumingratiamredti. Annalibus filis vir confularis inferuir, o frequenti * quondam conuiuio, cui & ipfe affuerit, interrogatum eum fubito& clare . . a quodam *nano adftante menfie inter Capreas, cur Paconius maieftatis reus , tam > . - diu viueretiftatim quidem petulantiam lingu^ obiurgaffe, ceterum poft paucos dies f i- * fcripfifle Senatui,vt de pcena Paconii quam primum ftatueret. ; 30 Avxit intenditq; feuitiam,exacerbatus indicio de morte filii fuiDrufi : quem cum morbo & intemperantia periifleexiftimaret,vt tamde veneno interemtu frau- ' de Liuill*[vxoris]atq;Seianicognouif, neque tormentis, neq; fuppiicio cuiufquam pepercit: foli huic cognitioni adeo per totos dies deditus & intentus, vt Rhodieniem hofpitem, quem familiaribus litteris Romam euocarat, adueniffefibi nuntiatum, torqueri fine mora iuflerit; quafi aliquis ex neceflariis quatftioni adeflet : deinde er- rore detedo,& occidi, ne*diuulgaret iniuria. Carnificina: eius offenditur locus Ca- preis, vnde damnatos, poft longa & exquifita tormenta, pra:cipitari coram fein ma- re iubebat; excipienteclafliariorummanu, & contis atque remis elidente cadaue- ra ; ne cui refidui fpiritus quidquam ineflet. Excogitauerat autem inter genera cru- '40 ciatus, etiam vt larga meri potione per fallaciam oneratos , repente veretris deliga- tis, fidicularum fimul vrinarq; tormento diftenderet. Quod[&]nifi eum mors pr*- ueniffet, &Thrafillus confulto (vt aiunt) differre qua:dam,fpe longioris vira: , com- puhflet: plures aliquanto necaturus, acne reliquis quidem nepotibus parfurus cre- ditur; cum &Caium fufpedum haberet , & Tiberium vt ex adulterio conceptum afpernarctur. Nec abhorret a vero: nam que idemtidem felicem Priamum vocabat, quod fuperftes omnium fuorum exftiriflet. ^ "• *Qv a m vero inter hax non modo inuifus ac deteftabilis, fed* prtetrepidus quo- 6} que atque etiam contumeliis obnoxius vixerit, multa indicia funt. Harufpices fecre- to ac fine teftibus confuli vetuit. Vicina vero vrbi oracula etiam difiicere conatus jo efttfedmaieftate Pramdbnarum (ortium territus, deftitit;cumobfignatas deue- If _ «ftafque Romam non reperillet in arca, nifi* relatas rurfus ad templum. Vnum - &^erumconfiiiaresohUrisprpuinciis,*nonaufusafedimittere, vfqueadeodeti- ’ nuit,doB£ fe^ccef*^ fflMpNSSbnos pra:fentibus daret : cum interim manen- te officii titulo, euam delegaret plurima ; affidueque illi per legatos Sc adiutores fuos r. exfequcnda curarent . <* ^ W. ’ ' e iiij 6 i c. svetoniitran Q_V IUI tatione praeteritis. V c leuior labor iudicantibus foret , ad auatuor priores , quin* dam decuriam addidit. Tentauit & comitiorum more rcuocato , * fuftragia po- pulo reddere. Legata ex teftamento Tiberii .quamquam abolito;fed &* Liuia: A uguftx, quod Tiberius fuppreflerat* cum fide, ac fine calumnia reprifentata per- loluit. 'Ducentefi mam auctionum Italix remifit. Multis incendiorum damna fuppleuit: ac fi quibus regna reftituit, * adiecit & frudum omnem vedigaliorum & 'redituum medii temporis, vt Antiocho Comageno ‘lls. milliesconfifcatum. Quo que m agis nullius non boni exempli fautor videretur, mulieri libertina *odin - genta a onituit iquod excruciata grauillimis tormentis.de lcele re patroni reticuillet. QuaFolTres inter reliquos honores decretus eit ei ciypeus aureuT: quem quotan- io nis certo die collegia facerdotum in Capitolium ferrent.Senatu profequente ; nobi- libusque pueris ac puellis, carmine modulato, laudes virtutum eius canentibus. De- cretum autem vt dies, quo cepifiet Imperium,* Palilia vocaretur, vclut argumentum rurfus condita: vrbis. 1 7 C o n s v l at v s quatuorgeflit : primum, cx * Kalend. Ianuariis per duos men- fes : fecundum , ex Kalend. Ianuariis per triginta dies : tertium , vfque in Idus Ianua- rii: quartum, vfque in vn Idus eafdem. Ex omnibus duos nouiifimosconiunxit: tertium autem Lugduni iniit folus: non (vt quidam opinantur) fuperbia negligen- tiaue , fed quod defunctum fub Kalendarum diem collegam refeifle abfens non potuerat. Congiarium populo bis dedittreccnos lls. toties abundantiffimum io epulum Senatui, equeftrique ordini.etiam coniugibus ac liberis vtrorumque.Pofte- riore epulo, forenfia infuper viris, pueris ac feminis fafeias purpura: ac conchylii difi- tribuit. Et vt lxtitiam publicam in perpetuum quoque augeret , adiecit diem Sa- turnalibus, appeilauitque Iuuenalem. 1 8 Mvnera gladiatoria partim in Amphitheatro [T auri , ] partim in feptis aliquot edidit .-quibus inferuit cateruas Afrorum Campanorumquepugilum, ex vtraq; re- gione elediffimorum. Neque fpedaculis femper ipfe praTedit : fed interdumaut Magiftratibus, aut amicis prariidendi munus iniunxit. Sccnicos ludos &affidue, &: varii generis, multifariam fecit:* quondam etiam&nodurnos.accenfis tota vrbe luminibus. Sparfit& miflilia variarum rerum, & panaria cum opibnio viritim di- 3 ° uifit.Qua epulatione, equiti R. contra fe hilarius auidiusque vefcenti, partes fuas mi- fi::fed ScSenatori ob eamdem cauflam codicillos, quibus Prqtorem eum extra ordi- nem defignabat. Edidit & Circenfes plurimos a mane vfque ad vefperam ; inter- ieda modo * Africanarum venatione, modo T roix decurfione : * quosdam autem prateipuos , minio & chry (bcolla conftrato Circo i nec vilis nifi cx fenatorio ordine aurigantibus. Commifit&fubitos;cum‘e Gelotiana apparatum Circi profpicien- tempauciex proximis Matnianis poftulaflent. Nowm pra;terea,atq; inauditum genus fpedaculi[excogitauit.]NamBaiarum medium interuallum,&*Puteolanas moles, trium millium & fexcentorum fere paf- fuum ponte coniunxit, contradis vndiq; onerariis nauibus,&: ordine duplici ad an- 40 coras * collocatis, fuperiedoque [ aggere] terreno, ac diredo in Appia: vite formam. Perhuncpontcvltrocitrocommeauit,biduocontinenti:primodie,phalerato equo, iniignisquequercica corona, & fecuri , [&cetra,] & gladio, aurcaquc chlamyde: poftridie.quadrigario habitu , curriculoque biiugi famoforum equorum , pra: { e fe- rens*Darium puerum ex Parthorum obfidibus, comitante prxtorianorum agmine, &in*efiediscohorteamicorum. Scioplerosque exiftimalle, talem a Caio pontem excogitatum xmulatione Xerxis; qui non fineadmirationealiquantoanguftiorem Hellespontum contabulauerit : Alios , vt Germaniam & Britanniam,quibus immi- nebat, alicuius immenfi operis fama territaret. Sed auum meum narrantem puer au- diebam, caulTam operis ab interioribus aulicis proditam,quod Thrafillus mathema- T o ricus,anxio de fuccefforcTiber!o,& in verum nepotem proniori, affirmaflet, no ma- ^ gis Caium imperaturum, quam per Baianum fi«^es 4 a^s^ 4 if»^furum. •~' aU 4 10 Eo 1 n 1 t & peregre fpedacula: in Sicilia Syracufis * haflicos ludos, &in Gal- lia Lugduni mifcellos. Sed &c certamen quoque Grxca: Latinxque facundia:, quo cercamine ferunt vidoribus praajyajp^s cor^tMwnn laudes componere C A L I G , V L A, IIII. > *5 coados: cos autem qui maximcdifplicuiflent.lcripta fua, fpongialinguaue delere iuflos ; nili ferulis obiurgari,aut flumine proximo mergi maluiflent. Opera fubTiberio (einiperfcda , templum Augufti, Theatrumque Pompeii 1 1 abfoluit.Mnchoauit autem aqua: ductum regioneTiburti,& Amphitheatrum iuxta fepta : quorum operum a fucceflore eius Claudio, alterum peractum, omiflfum alte- rum eft. Syracufis collapla vetuftate mccnia, Deorumqueardesrefeda:. Defti- nauerat &*Samii Polycratis regiam reftituere , Mileti Didymeum peragere, in iugo Alpium vrbem condere ;led ante omnia Ifthmum in Achaia perfodere: milerat- queiamad dimetiendum opus * primipilarem, jo Hactenvs quali de principe : reliqua vt de monftro narranda lunt. Com- pluribus cognominibus aflumtis, (nam & Ptus,&C Cajlrorumjiliuijk. Pater exercituum, & opt.max. Czfar vocabatur ) cum audiret forte reges, qui officii caufla in vrbem ad- uencrant , concertantes apud fe fuper cenam de nobilitate generis , eXclamauit; ' «<«/pxi os «•»,«{ (S cviUi. Nec multum abfuic quin ftarim diadema fumerct, fpeciem- que principatusin regniformam conuerteret. Verum admonitus, &principum & regum feexcefliflefaftigium , diuinam ex eo maicftarem aflerere fibi ccepit. Dato- que negotio, vtfimulacra Numinum, religione &arteprarclara, inter qua:*01ympi- ci Ionis, ‘apportarentur e Gratcia; quibus capite demto fuum* imponeretur: par- tem Palatii ad forum vique promouit,atquexde Caftoris & Pollucis in veftibulum io transfigurata, conliftcnslkpeinter fratres deos, * medium fe adorandum adeunti- busexhibebat: & quidam eum Latialem Iouem confalutauerunt. Templum etiam Numini fuo proprium, &c facerdotes,& excogitatiflimas hoftias inftituit. In templo limulacrum ftabat aureum * iconicum:amiciebaturq; quotidie vefte, quali ipfe vte- retur. Magifteria lacerdotiiditiflimus quisque, & ambitione & licitatione maxi- ma , vicibus comparabant. Hoftia: erant phoenicopteri, pauones , * tetraoncs,numi- dica:,meleagrides,phafiana:;qua:generatim perfingulos dies immolarentur. Et no- dibus quidem plenam fulgentemque Lunam inuitabataflidue in amplexus atque concubitum:interdiu vero, cum Capitolino Iouelecrcto fabulabatur, modo infii- furrans,ac prxbens inuicem aures ; modo clarius, nec fineiurgiis.Nam vox commi- *o nantisaudita eftfJcwcuAcuaai-mpaSat: donec exoratus, (vt referebat) & in contuber- nium vitro inuitatus, fuper templum diui Augufti ponte transmiflo, Palatium Capi- toliumque coniunxit. Mox, quo propior eflet , in area Capitolina nou* domus fondamentaiecit. Agrippa le nepaitem neque credi , neque dici , ob ignobilitatem eius , vole- i j bat : fuccenfebatque.li qui vel oratione, vel carmine, imaginibuseum Catfarum in- fererent. Przdicabat autemmatrem fuamexincefto , quod Auguftus cum Iulia filia commiliflet , procreatam. Acnon contentus hac Augufti infedatione* Adia- cas fingulasque vidorias,vt funeftas populo R.&c3lamitolas, vetuit lollennibusfe- riis celebrari. Liuiam Auguftam proauiam VljJJemJIolatumidemudem appellans, 4° etiam ignobilitatis quadam ad Senatum epiftola arguere aufus eft; quali materno auo Decurione Fundano ortam ; cum publicis monumentis certum fit , Aufidium * Lingonem Roma honoribus fundum. Auia: Antonia: fecretum petenti denc- gauit,nili vt interucniret Macro pratfedus. Ac per iftiusmodi indignitates & tatdia, caufla exftitit mortis ; dato * tamen , vt quidam putant , & veneno. Nec defiinda: vllum honorem habuiuprofpexitque e triclinio ardentem rogum. FratremTibe- rium inopinantem, repenteimmiflb Tribuno militum , interemit. Silanumitem focerum adnecem, lecandasqj nouacula fauces, compulit .caullatusin vtroqj, quod hic ingrelTum fe turbatius mare non eflct*lecutus;ac fpe occupandi vrbem, fi quid li- bi per tempeftates accideret,remanfiflct: ille, antidotum‘oboluiflet, quali ad przca- jo uenda venena lita fumcurcum & Silanus impatientiam naulca: vitaftet,& moleftiam na uj yandii&Tiberius pronterafliduam&ingraucfcente tullim medicamento vfus * efletT^ftll fucceflbreffi Irr^crtfC!*j£ufiium patruum, no nili in ludibrium referuauit. Cvm omnibus lororibusfuis ftupri conluetudinem fecit : plenoque conuiuio 14 fingulas*infrafe vicilfim collocabat, vx ore fupra cubante. ExhisDrufillam vitiaf le wginem , qpttextaru? adhu^Yfetficur : atque.jf'^ in concubitu eius quondam • f ij -• *»JI *4 C. SVET 0 K 1 I T R A N Q_V ILLI deprehenfus ab auia Antonia , apud quam fimul educabantur. Mox * Lucio Ca £• fio Longino confulari collocatam, abduxit, & in modum iuftx vxoris propalam habuit, heredem quoque bonorum atque Imperii xger inftituit. Eadem defun- cta , iuftitium indixit : in quo rififle , lauifle,cenafle cum parentibus , aut coniuge,!i- berisuc , capitale fuit. Ac mxroris impatiens , cum repente noduque profugiflet abvrbe.tranfcurrilTetquc Campaniam , Syracufas petiit. Rurfusque inde propere rediit, barba capilloque promiflo. Nec vmquam poftea.quantiscumque de re- bus, ne pro concione quidem populi, aut apud milites ,nifi per * nomen Drufilix deierauit. Reliquas forores , nec cupiditate tanta, necdignatione dilexit; vtquas fxpe exoletis fuis proftrauerit. quo facilius eas in caufla* vEmilii Lepidi condemna- i uittquafi adulteras, &infidiarum aduerfus fe confcias.necfolu chirographa omnium requilita fraude ac ftupro diuulgauit ; fed & tresgladiosin necem fuara praeparatos, Marti vitori, addito elogio, confecrauit. Matrimonia contraxeritturpius,andimiferit,antenuerit, non eftfacile difeernere. * Liuiam Oreftillam C. Pifoni nubentem , cum ad officium & ipfe ve- niffet, ad fe deduci imperauit; intraque paucos dies repudiatam, biennio poftre- legauit : quod repetifle vfum priorismariti tempore medio videbatur. Alii tradunt, adhibitum cenae nuptiali, mandafle ad Pifonem contra accumbentem-, Noltvxa- rem meam fremere: ftatimque e conuiuio * abduxifle eam fecum ; & proximo die Gdixiffe, matrimonium fibi repertum exemplo Romuli & Augufti. Lolliam Paul- t linam , *C. Memmio confulari, exercitus regenti nuptam , fada mentione auia; eiuSjVtquondampulcerrimx, fubitoex prouincia euocauit; ac perductam a mari- to , coniunxit fibi ; breuique miflam fecit, interdido cuiusquam in perpetuum coi- tu. Cxfoniam , neque facie infigni , neque x tate integra , matremque iam ex alio viro trium filiarurnjfed luxurix ac lafciuix perditx; & ardentius & conflandus ama* uit : vt fxpe chlamyde , peltaque , & galea* comatam, &c iuxta adequitantem, militi- bus oftenderit ; * amicis vero etiam nudam . Quam enixam, vxorio nomine digna- tus eft ; vno atque eodem die profeflus , & maritum fc eius , & patrem infantis ex ea natx. Infantem autem, Iuliam Drufillam appellatam, per omnium dearum templa circumferens, Mineruxgremio impofuit , alendamque & inftituendam commen- 3 dauit. Nec vllo firm iore indicio fui feminis efie credebat , quam ' feritatis: quxil- li quoque tanta iam tunc erat,vt infeftis digitis, ora &c oculos fimul ludentium infan- tium incefleret. 36 L e v e ac frigidum fiphis addere, quo propinquos amicosque pado tradaue- rit , Ptolcmxum regis Iubx filium , confobrinum fuum ; ( erat enim & is M. Anto- nii ex * Selena filia nepos) & in primis ipfum Macronem , ipfam Enniani adiuto- res Imperii ; quibus omnibus pro neceffitudinis iure , proque meritorum gratia, cruenta mors perfoluta eft. Nihilo reuerendor leniorue erga Senatum : quosdam fummis honoribus fundos, ad efledum fibi *occurrere togatos per aliquot pafluum millia > & cenanti , modo ad pluteum , modo ad pedes flare fuccindos linteo , paf- 4 fus eft : alios cum clam interemiflet , citare nihilo minus vt viuos perfeuerauit; paucos poft dies voluntaria morte periifle mentitus. C o s s. oblitis de natali luo edicere, abrogauit Magiftratum , fuitque per triduum fine fumma poteftate refpubl. Quxftorem fuum, in coniuratione nominatum, flagellauit vefte detra- da , fubiedaque militum pedibus, quo firme verberaturi infifterent. Simili fu- perbia violentiaque ceteros tradauit ordines. Inquietatus fremitu gratuita in Cir- co loca de media node occupantium , omnes fuftibus abegit. Elifi[que} per cum tumultum viginti amplius equites R. totidem matronx fuper innumeram turbam ceteram. Scenicis ludis , inter plebem & equitem cauflam difeordta- rum ferens , * decimas maturius dabat, vt equeftriaabinfimoquoqueoccuparen- j tur. Gladiatorio munere, redudis interdu m flagrantj ffimo Sole velis, ' emitti quemquam vetabat : remotoque ordinario af>p a iTuu , 1 rabmis feris vilifiunosfe- nio confedos , gladiatores quoque pegmares , patresfamiliarum notos , fedinfignes debilitate aliqua corporis, fubiiciebat. Ac n onnum quam horreis prxclufis, [po- pulo] famem indixit. ^ JftVITXAM & V» C ALIGVL A, 1 1 II. «f S jeviti am * ingenii per hxc maxime oftcndit. Cum ad faginam ferarum mu- 17 neri praeparatarum , carius pecudes compararentur, exnoxiis laniandos adnotauit : &cuftodiarum feriem recognofcens , nullius infpedo * elogio , ftans tantummodo intra porticum mediam , * a caluo adealuum duci imperauit. Votum exegitab eo qui pro falurefiia gladiatoriam operam promiferat : fpedauitque ferro dimican- tem : nec diraifit niG vidorem,& poft multas preces. Alterum,qui fe periturum ea de caufTa vouerat , cunctantem, pueris tradidit * verbenatum infulatum que; qui vo- tum repofcentes , per vicos agerent , quoad praecipitaretur ex aggere. Multos ho- nefti ordinis, deformatos prius ftigmatum notis, ad metalla & munitiones viarum, * o aut ad beftias condemnauit , aut beftiarum more quadrupedes cauea coercuit , aut 4 mediosferradiflecuit. Nec omnes grauibus ex cauffis; verummale demunerefuo opinatos, vel quod numquam per Genium fuum deieraflent. Parentes, fupplicio filiorum interefle cogebat. Quorum vni valetudinem excufanti,ledica mifit : alium c fpedaculo pcenx, epulis ftatim [ adhibuit,] atque omni comitate ad hilaritatem & iocos prouocauit. Curatorem munerum ac venationum , per continuos dies in j confpedu fuo * catenis verberatum, non prius occidit, quam oflenfus putrefadi ce- rebri odore. Atellana: poetam, obambigui ioci rerficulum, media Amphitheatri arena igni cremauit. Equitem R. obiedum feris,cum fe innocentem proclamaf- • fet, reduxit : * abfeiflaque lingua, rurfus induxit. ao Revocatvm quemdam a vetereexfiliofeifeitatus, quidnam ibi facere con- 28 fueflet , refpondente eo per adulationem ; Deos (emper oraui,vt,quod euenit, periret Ti- berius, & tu imperares : opinans fibi quoque exfules fuos mortem imprecari,mifit cir- cum infulas qui vniuerlos * contrucidarent. Cum difeerpi Senatorem concupiflet, • fubornauit qui ingredientem Curiam, repente hoftem publicum appellantes, inua- derent ; graphiisque confoflum, lacerandum ceteris traderent. Nec ante feriatus eft, qua membra, & artus, & vifcera hominis trada per vicos, atq; ante fe cogefta vidiflet. Immanissima fada augebat atrocitate verborum. Nihil magis in natura 25 fua laudare fe ac probare dicebat, quam (vtipfius verbo vrar)**<aa? 4 '<"- Monen- ti Antonia: auis , tamquam parum efTet non obedire s c. Memento , ait , * omnia mihi , 3 ° & in omnes licere. Trucidaturus fratrem, quem metu venenorum pramunirime- , m dicamentis fufpicabatur ; Antidotum, inquit, aduerfus Cscfarem ? Relegatis fbrori- bus,non folum infulas habere fe, fcd etiam gladios minabatur. Praetorium virum ex feceflii Anticyra, quam valetudinis caufTa petierat, propagari fibi commeatum fiepiusdefiderantem, cum mandaflet interimi; adierit , neceffariam efle fanguinis miffionem,cui tam diu non * prodeflet elleborum. Decimo quoque die, nume- rrim puniendorum ex cuftodiafubfcribens, * rationem fe purgare dicebat. Gallis G raxisque aliquot vno tempore condemnatis, gloriabatur Gallograeciam fefe fub- egiflri Non temere in quemquam, nifi crebris & m inutis ictibus animaduerti paflus eft; j o 4 ° perpetuo notoqueiam praecepto ,* Ita feri,vt femori fentiat. Punito per errorem -4 nominis alio, quam quem deftinauerat, ipfiim quoque paria meruifle dixit. T ra- gicum illud fubinde iadabat ; oderint, dum metuant. Saepein eundos pariter Sena- tores , vt Seiani clientes, aut matris ae fratrum fuorum delatores,inucdus eft; prola- tis libellis quos crematos fim ulauerat , defenfaque T iberii faeuitia , quafi neceflaria, cum tot criminantibus credendum eflet. Equeftrem ordinem, vt (cena: zicnxq ue deuotum,affidue profeidit. Infenfus turba: fauenti aduerfus ftudium fuum excla- mauit; VtinampopulusR. 'vnamceruicem haberet. * CumqueTetrinius latro poftu- laretur ; & qui poftularent , Tetrinios efle ait. Retiarii tunicati, quinque numero, gregarim dimicantes, fine certamine vllo totidem fecutoribusfuccubuerant:cum jo occidiiuberentur,vnusrefumtafufcina , omnes vidores interemit. Hanc vt cru- deliflimam exdem &c defleuit edido ; & eos qui fpedare fuftinuiflent , exfecra- tusses, L g x. Qjv e r i etiam palam de conditione tem porum fuorum folebat ; quod nullis ca- j t lamitatibus publicis infignirentur. Augufti* principatum , clade Variana; Tiberii, ruina* foedaculorum apud F.i^jp.^memorabilem fadum : fui obliuionem immi- A f iij j . 66 C SVETONII TRANQ.VILLI ncrc profperitatc rerum. Atque ide nitidem exercituum catdcs, famem, peftilen- tiam.incendia, hiatum aliquem terra: optahat. Animvm quoque remittenti, ludoque & epulis dedito.cadem di&orum fado- rumquefieuitia aderat. Szpein confpe&u prandentis Vel comiflantis, feriarqua:- lliones per tormenta habebantur. Miles decollandi artifex, quibuscumque e cufto- dia capita amputabat. Puteolis dedicatione pontis, quem excogitatum abeofigni- ficauimus,cum multose litore inuitafletad fe, ‘repeme omnes prtecipitauic. Quos- dam gubernacula apprehendenteis, contis remisque*detrufitin mare. Roma: pu- blico epulo feruum , ob detraham ledis argenteam laminam, carnifici confeftim tradidit; vt manibus 'abfcilfis , atque ante pectus * a collo pendentibus , procedente f ° titulo,qui cauflam pcenz indicaret, per cattus epulantium circumduceretur. * Myr- millonemeludo*rudibus fecum batuentem , & fpontepoftratum, confodit ferrea fica, ac more vi&orum cum palma diicurrtt. Admota altaribus vi&ima, fuccindus * poparum habitu,elato alte malleo, cultrarium madauit. Lautiore conuiuioeflfu- fus fubitoin cachinnos, c o s s. qui iuxta cubabant, quidnam rideret, blande quasen- tibus: Jgnid, inquit, nifivnomeomtuiuguUrivtrumcjueveJlrumJlatmpoJfei 3 3 Inter varios iocos , cum a didens fimulacro Iouis , Apellem tragoedum con r fuluiflet.vterilli maior videretur, cuneantem flagellis difeidit : collaudans fubinde vocem deprecantis,quafi etiam in gemitu produlcem. Quoties vxoris vel amicule collum exofeularetur, addebat ; Tam bona ceruix , /imulae mjfero, demetur. Quin 8c fubinde iadabat,exquifiturum * fe vel fidiculis de Cofonia lua , ’ cur eam tantopere diligeret. 34 Nec minore liuore ac malignitate, quam fuperbia fouitiaque, poneaduerfus "omnis oui homines gradatus eft . Statuas virorum illuftrium, ab Augufto ex Ca- pitolina area propter anguftias in Martium campum*coIlatas,ita fubuerdt atque difiecit,vt reftitui * faluis titulis non* valuerint. V etuitque poft hac, viuentium cui- quam vsquamftatuaro, aut imaginem mfi * confulto (e &c audore, poni. Cogita- uit etiam de Homeri carminibus abolendis. Cur enim fibi non licere, dicens, quod Platoni Iicuiflet; qui eum c ciuitate, quam conftituebat,eiecerit. Sed& Virgilii& Titi Liuiifcripta& imagines, paulum abfuit quin ex omnibus bibliothecis amoue- 3® rit : quorum alterum , vt nullius ingenii , minimzque dodrina: : alterum , vt verbo- fuminhiftoria,negligentemquecarpebat. Deiurisquoqueconfultis, quali fcien- tia: eorum omnem vlum aboliturus, fa:peiadauir,*fe,mehercIe,efFeduruinne quid refpondere*poflit pra:ter*a:quUm. 3 J Vetera familiarum infignia nobilidimo cuique ademit : T orquato torquem ; Cincinnato crinem ; Cn. Pompeio ftirpis antiqua: , Magni * cognomen. Ptole- ma:um , de quo retuli , & accerfitum e regno , &c exceptum honorifice, non alia de caufla repente percudit , quam quod edente fe munus , ingreflum Ipedacula , con- uertifle hominum oculos fulgore purpurea: abollae animaduertit. Pulcros, & co- matos, quoties fibi occurrerent, occipitio ralb deturpabat. Erat*Efius Proculus 4° patre primipilari, ob egregiam corporis amplitudinem & Ipeciem colo/feros didus. Hunc e fpedaculis decradum repente & in arenam dedudum, 'Thraci, &: mox ho- plomacho comparauit : bisque vidorcm,conftringi fine mora iulfit : &c pannis obli- tum, vicatim circumduci, ac mulieribus oftendi, deinde iugulari. Nullus denique tam abiedz conditionis , tamque extrema: fortis fuit , cuius non commodis obtre- daret. * Nemorenfi regi, quod multos iam annos potiretur facerdotio, validiorem aduerfarium fubornauit. Cum quodam die muneris, efledario *Porio,ob profpe- ram pugnam feruum fuum manumittenti , ftudiofius plaufum eflet,ita fe proripuit e fpedaculis, vt calcata lacinia togz,przceps per gradus iret indignabundus, &: clami- tans; dominum gentium populum ex releuiifima plus honoris gladiatori tribuen- jo tem ,quam confecratis principibus, aut przfenti fibi. jg PvDiciTiiE neaueflia:. neque aliena: p q) | ecrjx_M, 'Lenidum . * Mnt^.f-m " pantomimum, quoldam obfides dilexille fertur, commercio mutui ftupri. Vale- rius * Catulus , confulari familia iuuenis , ftupratum a fe , ac latera fibi contubernio eius defclla,etiam vociferatus eft. Super foroajQ^nccfta , Sc notiffimum profti- C A L I G V L A, IIII. 67 tota: Pyrallidisamorem, non temere vllailluftriore femina abftinuit : quas plerum- que cummaritis ad cenam vocatis, prsterque pedes fuostranfeuntes, diligenter ac lente, mercandum moreconfiderabat; etiam faciem manu alleuans, fi qua: pudore fubmitterent. Quoties deinde libuiflet, egreflus triclinio, cum maxime placitam fe- uocafiet.paullo poft recentibus adhuc lafciuis notis, reuerfus vel laudabat palam, vel vituperabat; Gngula* numerans bona malaueeorporisatqueeoncubicus. Quibus- dam, abfentium maritorum nomine, repudium ipfe mifit, iuflitquein a£ta referri. ‘Nepotinis fiimtibus omnium prodigorum ingenia fupcrauincommentus 37 nouum balnearum vfum,portentofifIima genera ciborum atque cenarum : vtcali- *° dis frigidisque vnguentis lauaretur pretiofiffimas margaritas aceto liquefacias forberet : conuiuiis ex auro panes & opfonia apponeret : Aut frugi bomr/iem cjfe ofor- ferediditans,<t«/ Cajarem. Quin & nummos non mediocris fummz , e faftigio ba- filics Iulis per aliquot dies fparfit in plebem. Fabricauit Liburnicas, gem- matis puppibus , verficoloribus velis ; magna thermarum, & porticuum, & triclinio- rum laxitate ; magnaquectiamvitium& pomiferarum arborum varietate: quibus difeumbens* de die inter * choros ac fymphonias,litora Campanis peragrarer. In exftru&ionibus prstoriorum atque villarum omni raciontpofthabita, nihil tam ef- ficere concupifcebat, quam quod-pofle effici negaretur. Et ia&sitaque moles infe- ftoacprofundo mari, excifs rupes duriffimi filicis, & campi montibus aggere squa- * io ti,& complanata fofluris montium iuga, incredibili quidem celeritate, cum mors culpacapitelueretur. Ac nefingulaenumerem,immenfas opes, totumque iilud Tiberii Csfaris, vicies ac fepties millies L L s. non toto vertente anno abfumiir. E x ha v s t v s igitur atque egens, ad rapinas conuertit animum, vario & exqui- 3 ? fitiflimocalumniarum,&auclionum,& ve&igalium genere. Negabat iureciui- tatem Romanam vfurpare eos, quorum maiores fibi pcfterisquecam impetraflent, niti filii eflent. Nequeenimintelligi deberepoftcrosvltra hunegradum. Prolata- quediuorum Iulii & Augufti diplomata ,vt vetera & obfoleta* deflebat. Argue- bat& perperam editos *cenfus, quibus poftea quacumque de cauila quidquam in- crementi accefliffet. * T eftamenta Prim ipilarium,qui ab initio prir.ci patus Ti be- 3 ° rii,nequeillumnequefeheredemreliquiflent,vtingratarefcidit. hem ceterorum, vtirrita& vana,*quoscumquequis diceret herede Csfare mori deftinafle. Quo metu iniedlo,cumiam& ab ignotis interfamiliares,& a parentibus inter liberos pa- lam heres nuncuparetur, derifores vocabat ; quod poft nuncupationem viuereper- feuerarent: &: multis venenatas* ma&eas mifit. Cognofcebat autem de talibus cauflis, taxato prius modo fumms, ad *quem conficiendum confideret : confecto demum excitabatur. Ac ne paullulum quidem mors patiens, fuperx L reos quon- dam ex diuerfis criminibus vna fentenda condemnauit : gloriatusque eft*experge- fa£fs fomnoCsfonis,quantum egiflet dum ea meridiaret. Au&ionepropifita, reliquias omnium fpedaculorum fubiecit , & venditau- 1 ; exquirens per (c pretia, &; 40 vsque eo extendens, vt quidam immenfo coacti qusdam emere, ac bonis exuti, ve- nas fibi inciderent. Notares eft , Aponio Saturnino inter fubfellia dormitante, monituma Caio prqconem , ne prstorium virum, crebro capitis motu nutantem fi- bi, preteriret.-nec licendi finem factum, quoadxn igladiatoresLL s.nonagies igno- ranu addicerentur. . In Gallia. quoque, cum damnatarum fororum ornamenta, &c fupel!e£tilem, 59 & feruos , aeque etiam liberos, immenfis pretiis vendidifietiinuitatus lucro, quid- quid inftrumenti veteris auls erat, ab vrbe repetiit: comprehenfis ad deportan- dum meritoriis quoque vehiculis , & piftrinenfibus iumen tis •• adeo , vt & panis Ro- ms fspe deficeret, & litigatorum plcrique, quod occurrere abfentes ad vadimo- Jo niumnonpoftenr,cauftacaderent. Cuiinftrumento diftrahendo nihil non frau- tlis ac lenocinii adhibuit ; modo auaritis fingulos increpans, & quod no puderet eos g^'**locufil«ioresefle,qaam'fe- pcenitentiam fimulans, quod principalium re- rum priuatis copiam faceret. Coropererat prouincialem locupletem ducenta lls. :rfallaciam couiuio interponeretur; nec tulerat molelle cesi^iu^. Huicpolteiq dic fedenti in auctione, mifit qui f iiij numeralle vocatoribus, vt pe tam maam? eftimarihonore 6 8 C. SVETONII TR AN Q. V ILLI nefcio quid ffiuoli ducentis millibus traderet; diceretque cenaturum apud Cxfa- rem, vocatu ipfius. 4 ° Vectigalia noua atque inaudita primum per publicanos, deinde, quia Iu* erum exuberabat, per Centuriones Tribunosque praetorianos exercuit; nullo re- rum aut hominum genere omido , cui nori tributi aliquid imponeret. Pro eduliis, qua: tota vrbe venirent, certum* ftatumque exigebatur. Pro litibus atqueiudi- ciis vbicumque conceptis, quadragefima fumma^de qua litigaretur: nec fine pcena, fi quis compofuide vel donade negotium conuinceretur. Ex gerulorum diurnis quiftibus pars oclaua ; ex capturis proftitutarum', quantum qutequevno concubi- tu mereret. Additumque ad caput legis , vt tenerentur publico, & qua: meretricium, 1 ° *quteue lenocinium fecident : nec non & matrimonia obnoxia edent. 4 1 *Hvivsmodi vectigalibusindi&is , neque propofitis, cum per ignorantiam feriptura: multa commida fierent, tamdem fiagitante* populo R.ptopofuit quidem legem : fed & minutidimis litteris, & anguftidimo loco; vti ne cui deferibere liceret. Ac ne quod non manubiarum genus experiretur,lupanar in Palatio conftituit : *di£- tindisque & inftruftis pro loci dignitate compluribus cellis , in quibus matronae ingenuique darent, mifit circum fora & bafilicas nomenclatores, ad inuitandos*in libidinem iuuenes fenesque : prxbica aduenientibus * pecunia fenebris , appofitique qui nomina palam fubnotarent, quafi adiuuantium Ca:laris reditus. Ac ne ex lufii quidem alea: compendium fpernens , plus mendacio, atqueetiam periuriolucraba- to tur. Et quondam proximo collufori demandata vice fua, progredus in atrium do- mus, cum prztereuntes duos equites R. locupletes fine mora corripi confifcarique iuffidet ; exfultans rediit, gloriansque numquam fe profperiorealea vfum. 4i Filia vero nata, paupertatem, *nec iam Imperatoria modo, fed Sc patria coti- querens onera, collationes in alimoniam atque dotem puella: recepit. Edixit & ftrenas ineunte anno fe recepturum : detitque in vedibulo xdium * Kal. Ianuariis ad captandas dipes; quas plenis ante eum manibus ac finu, omnis generis turbafun- debat. Nouidime contre&anda: pecunia: cupidine incenfus,[fepe]fuper immen- fos aureorum aceruos patentidimo didufos loco,& nudis pedibus fpatiatus , 8c toto corpore aliquamdiu volutatus ed. 5 ° 45 Militiam resque bellicas femel attigit, neque ex dedinato,fed cum ad vifen- < dum nemus dumenque* Clitumni, Meuaniam procelfidet: admonitus de fu pplen- do numero Batauorum, quos circa fe habebat, expeditionis Gcrmanica:*impctum cepit: neque didulit, fed legionibus & auxiliis vndique excitis, *dele<dibus* vndi- que acerbidime adis, contrado & omnis generis commeatu, * quantum numquam ante,iteringredused:confecitquemodo tam fcdinanter& rapide, vtpratoriana: cohortes contra morem fignaiumentis imponere, & ita fubfequi cogerentur: inter- dum adeo fegniter & delicate , vt * odophoro veheretur, atque a propinquarum vr- bium plebe verri fibi vias & confpergi propter puluerem exigeret. 44 Post qva m cadra attigit , vt fe acrem & feuerum ducem odenderct , legatos, 40 qui auxilia ferius ex diuerfis locis adduxerant , cum ignominia dimifit. At in exer- citu rccenfendo , plcrifque Centurionum maturis iam , & non nullis ante paucidi- mosquam confummaturi edent dies , primos pilos ademit;caudatus lenium cuius- que & imbecillitatem : ceterorum increpita cupiditate,eommoda emerita: militia: ad*lexcentorum millium fummam recidit. Nihil autem amplius, quam* Admi- nio Cinobellini Britannorum regis filio, qui pulfus a patre,cum exigua manu trans- fugerat, in deditionem recepto: quafi vniuerfa tradita infula, magnificas Romam ii£- teras mifit ; *monitis fe pe latoribus , vt vehiculo ad forum vsque & Curiam perten- derent, nec nifi ina:deMartis,acfrequenteSenatu,cos s. traderent. 4 j Mox deficiente belli materia paucos de cudodia Germanos traiici , occulique f 0 trans Rhenum iudit : ac fibi pod prandium , quam tumultuofilfime adede hodem t nunriari. Quofado,proripuitlecumamicis, &jfttte equitum prxtorian< 5 fhm,in proximam filuam:truncatisque *arboribus,& in modum tropreorum adornaris,* ad lumina reuerfus, eorum quidem qui fecuti non edent, timiditatem & ignauiam cor- ripuit : comites autem &pard£^£- victoria: , noifCfgenere ac nomin^^y narum V 4 V G A L I G V L A, II II. 69 donauit; qua$,diftin&as Solis ac Lun2e,fiderumquefpeeie, exploratorias appellauir. Rurfus obfides quofdam abdudos e litterario ludo,clamque pramiflos, deferto re- pente conuiuio cum equitatu infecutus, veluti profugos ac reprehenfos in catenis reduxit:in hoc quoq; * nimio prxter modum intemperans. Repetita cena, renun- tiantes coadum agmen, ficut erant, loricatos ad difcumbendum adhortatus eit Mo- nuit etiam notilflmo Virgilii verfu,Durarent, fecundisque fe rebus feruarent. Atque inter hxc abfentem Senatum populumque grauiffimo obiurgauit edido,quod Cx- fare proeliante, & tantis *difcriminibus obiedo,*intempeftiua conuiuia, Circum & Thcatra,& amcenos feceflus celebrarent. » 10 Postremo, quafi perpetraturus bellum , dire&a acie in litore Oceani,ac bal- 4 S liftis machinisquedifpofitis,neminegnaro*acopinante quidnam ccepturuseflct, re- pente vt conchaslegerent, galeasque &finus replerent, impcrauit; fpolia Oceani vocans , Capitolio Palatioque debita. Et in indicium vidoriz altiflimam turrem ' - excitauit; ex qua, vt [ ex ] Pharo , nodibus ad regendos nauium curfus , ignes emi- carent: pronuntiatoque militi donatiuo, centenis viritim denariis , quafi omne ex- emplum liberalitatis fupergreflus ; bibile, inquit, Uti ; abite locupletes. C on ve rsvs hinc ad curam triumplii,pr*tercaptiuos& transfugas barbaros, 47 Galtiarum quoqj prpceriffim.um quemqj,&(vt ipfe dicebat) «g «Sp/^erar, ac non nul- * los ex principibus.legitac fepofuit ad pompam ; cocgitq; non tantum rutilare & fub- 10 mittere comam, fed.&fermone Germanicum addifcere,& nomina barbarica ferre.' Praecepit etiam triretpes.qtjibus introierat Oceanu , magna ex parte itinere tcrreftri Romam deuehi.Scripfit& prqcuratoribus.trip.mphu appararent qua minima fum- ma,fed quantus num,quaalius fuiflet: quando in omniu hominu bona ius*haberent. P r 1 v s qv a m prouinciadecederetjconfiliuminiitnefandsatrocitads, legio- 4^ nes,aua: pofe exceflum Augufti feditionem olim mouerant,contrucidandi;quoa 6c patrenifijum Germanicum ducem, &ie infantem tunc obfediflent. Vixqueatam pratcipiti cogitatione reuocatus , inhiberi nullo* potuit modo , quin decimare velle perfeueraret. Vocatos itaq; ad concionem inermes , atqueetiam *gladiis difpofitis, equitatu armato* circumfedit.Sed cum videret, fufpecta re,plerosqj dilabi ad refu- /j o menda, fi qua vis fieret, arma, *profugitconcione:confeftimque vrbem petiit, defle- xa omni acerbitate in Senatum, cui * animaduertendos tantorum dedecorum ru- mores palam minabatunquerens inter cetera, fraudatum fe iufto triumpho; cum ipfe paullo ante, ne quid de honoribus fuis ageretur, etiam fub mortis poena denutiafler. Adxtvs ergo in itinere a legatis ampliifimi ordinis, vt maturaret orantibus; 49 quam maxima voce. Veniam, inquit, vernam-, drhicmecum-, capulum gladii crebro verberans quo cinctus erat. Edixit & reuerti fe,fed iis tantum qui optarent, equeltri ordini 5c populo, nam fe neque ciuem, neque principem Senatui amplius fore. Ve- tuit etiam quemque Senatorum fibi occurrere : atque* omiflo vel dilato triumpho, ouans vrbem natali iuo ingteflus eit Intraque quartum menfem periit , ingentia 40 facinora aufus,& aliquanto maiora moliens. Siquidem propofuerat Antium, dein- de * Alexandriam commigrare, interemto prius vtriusque ordinis electiflimo quo- que. Quod ne cui dubium videatur , in fecretis eius reperti funt duo libelli diuer- fo titulo : alteri giadivs, alteri p v g i o index erat. Ambo notas & nomina con- tinebant morti deftinatorum. Inuenta & arca ingens, variorum venenorum plena : quibus mox a Claudio demerfis , infe£ta maria traduntur non fine pifeium exitio, quos *ene&os teftusin proximalitora eiecit. S t a tv r a fuit eminenti , * pallido colore, corpore enormi, gracilitate maxima y o ceruicis & crurum, & oculis & temporibus concauis, fronte lata &c torua ; capillo ra- ro, ac circa verticem nullo ; hirfutus cetera, quare tranfeunte eo , profpicere ex fu- 5 o periore parte, aut omnino quacumque de caufla capram nominare , criminefum 8c y. , *exiti ale habebatur. V ultum vero natura horridum ac tetrum , etiam exinduftria JfT * efflhibat * componens M fpesulum in qmnem terrorem ac formidinem. Vale- tudo ei * neque corporis,neque animi conftitit. Puer comitiali morbo vexatui; in adolefeentia ita patiens laborum erat,vt tamen no numquam fubita*deuexionein- gredi,JJjjfc£olIigere femec ac fufferre vix poflec. Mentis valetudine & ipfe fenferat; 7 o C. SVETONII TR AN C£_V ILLI ac fubinde dc fcccflu.dequc purgando cerebro cogicauit. Creditur potionatus a Cx- lonia vxore,amatorio quidem medicamento , fed quod in furorem verterit. Inci* tabatur*in(omnio maxime, neque enim plus quam tribus nodurnis horis quiefee- bat: ac ne his quidem placida quiete, fed pauida miris rerum imaginibus; vt qui inter ceteras.pelagi quondam fpeciem colloquentem fecum videre vilus fit. Ideoque ma- gna parte nodis, vigilia: cubandiquc tzdio,nunc tororefidens,nunc per Johgiffimas porticus vagus, inuocareidemtidem atque exfpedare lucem confueuerat. I 1 Non immerito mentis valetudini attribuerim diuerfiffima in eodem vitia, fum- mam confidentiam ; &c contra , nimium metum. Nam qui deos tantopere con- temneret , ad minimatonitrua & * fulgura conniuere, caput obuoluere ; ad [ vero] i e maiora,proriperefee ftrato,fubledumqueconderefolebat. Pefegrinationeqiti- dem Sicilienfi,irrifis multorum locorum miraculis, repente a Mcilanano&u profu- git, ‘ ^Etnasi verticis fumo ac murmure pauefadus. . Aduerfus barbaros quoque minacifiimus,cum trans Rhenum inter inguftias denfumqiie agmen iter efledo faceret, dicente quodam, non mediocrem fore confternationem,ficundeti6flis 8p- pareat, equum iHico confcendit: ac propere verfus ad pontes, vt cos calonibus & im- pedimentis ftipatos reperit , impatiens morat , per manus ac (uper ca pita hominum translatus eft. Mox edam audita rebellione Germania: , fugam & fubfidia fttgse, claffes apparabat; vno foladoacquiefcens, * transmarinas ‘libifuperfuturas prouin- ciaSjfiviftores Alpium iuga , vt Cimbri; vel etiam vrbem,'vt Senones quondam, oc* io cuparent. vnde credo percufforibus eius pofteaconfilium natum, apud tumultuan- tes[mi!ites]ementicndi,ipfumfibi manus intulifle, nuntio mala: pugna: perterritum. T t Vestit v , calceatuque, & cetero habitu, neque patrio, neque ciuili,acne viri- li quidem , ac denique [non] humano fempervfus eft. Szpe depidasgehimatas- que indutus pznulas, manuleatus &armillatus in publicum procellit; aliquando fe- ricatus,& cycladatus: ac modo in crepidis- vel cothurnis, modo in ‘ fpcciilatdria caliga ; non numquam locco muliebri;plerumq; vero * aurea barba, fulmen tenens, *ac fufeinam , aut caduceum , deorum infignia ; atque etiam V eneris cultuconfpe- duseft. Triumphalem quidem ornatumeriamanceexpeditidnemafliduegcfta- uidinterdum &c magni Alexandri thoracem, repetitum e condkorio eius. 3® J 3 *E difciplinis liberalibus minimum eruditioni, eloquentiarplurimum attendit, quamtumuis facundus &promtus: vtique fi perorandum in aliquem ellet,iritb & verba & fententiz fuppetebant: pronuntiauo quoque & vox-; vt neque eodem loci pra: ardore confifteret, &c exaudiretur a procul ftandbuSiPeroraturus,ftridunrm fe lucubrationis fua: telum minabatur:leniuscomtiusque feribendi genus adeo con- temnens, *vt Senecam tum maxime placentem, commilfionesmeras[eompdncre,] & arenam efle fine calce diceret. Solebat etiam profperis oratorum a itionibus re- fcribere,& magnorum in Senatu reorum acculationesdefenfionesquemeditathac, prout ftylus ceflerat.vel onerare fenrentia fua quemque, vel fublcuare: equeftri quo- queordineadaudienduminuitatoperedida. 4® J4 Sed &: aliorum generum artes ftudioliffime,*&diuerfilfimas exercuit. *Thrax & auriga , idem cantor atque faltator , batuebat ‘pugnatoriis armis. Aurigabat ex- ftrudo plurifariam Circo. Canendi acfaltandi voluptateita efferebatur, vene pu- blicis quidem fpedaculis temperaret, quominus& tragoedo pronuntianti conci- neret; &geftumhiftrionis, quali laudans vel corrigens palam effingerer. Nec alia de caulla * videtur eo die quo periit, peruigilium ihdixifle, quam vt initium in fce- nam prodeundi licentia temporis aufpicaretur. Saltabat autem non numquam et- iam nodu. Et quondam tres confulares fecunda vigilia in Palatium accitos, mul- taque & extrema metuentes, fuper pulpitum collocauit : deinde repente magno ri- biarum&* feabellorum crepitu, cum palla tnnicaque talari proliluit; ac deialtato yo candeo, abiit. Atque hic tam docilis ad cetera, natare nefeiit. . -v. 5 f Qy o rv m vero ftudio teneretur, omnibus ad infaniafti fauit.* Mnefterenf pan- tomimum etiam inter fpedacula ofeulabaturiacfiquisfalrantecovel* lenirer ob- ftreperec, detrahi iuflum manu fua flagellabat. Equiti Romanp tumultuanti, per Centurionem denuntiauit , [vr-Jabirct fine mora Oftiam , perferremur*^ Pcolr,- c ma?um J* CALIGVli, Hlt. 7< miunl regem in Mauritaniam codicillos fuos. quorum exelnplum erat ; liquem ijiuc mifiy neque boni quidquam , neque mali feceris. * Thraces quosdam Germanis corporis cuftodibus prxpofuit. Myrmillonum armaturas * refcidir. Columbo vi- atori, leuiter tamen faucio , venenum in plagam addidit ; quod ex eo Columbino • i appellauit. ficcerteinteraliavenenafcriptumab eo repertum eft. Prafinarfaiftu.- ni ita addimus & deditus , vt cenaret in ftabulo affidue, &c maneret. Agitatori * Cy- thico comiffatione quadam in apophoretis vicies l l s. contulit. * Incitato equo, cuius caufla pridie Circenfes, ne inquietaretur, vicinia: Cientium per milites indicere folebat , prxter equile marmoreum, & prxfepe eburneum , prxterque purpurea i o tegumenta, ac monileegemmis, domum etiam, & familiam, & fupelledtilem dedit; quo lautius nomine eius inuitati,acciperentur:Cofulatum quoq; traditur deftinafle. Ita bacchantem atque graflantem.non defuit plerisque*animus adoriri. Sed I * vna & altera confpirationedetecia, aliis per inopiam occaGonis cunctantibus, duo 9 confih'umcommunicauerunt,perfeceruntque; non fine eonfoientiapotemiflimo- rum libertorum prxfectorumque prxtorii ; quod ipG quoque, etG fallo, in quadam coniuratione,quaC participes nominati, fufpectos tamen fe &inuifos fentiebanr. Nam& flarim fedudtis magnam fecitinuidiam,diftridlo gladio affirmans /ponte fc periturum, G & illis morte dignus videretur : nec ceflauic ex eo criminari alterum al- • teri,atq; interfeomnescommittere. * Cumque placuiflet*Pa!atinis ludis fpe&acu- s.o loegreffum meridie aggredi, primas Gbi partes Caffius Chxrca Tribunus cohortis prxtorix,depopofcit : quem Caius leniorem iam, vt mollem & effeminatum deno- tare omni probro confuerat; &modo*fignum petenu, Priapum aut Venerem da- re; modo ex aliqua caufla agenti gratias, ofculandam manum offerre * formatam commotamquein obfcenum modum. FvtvrjE exdis multa prodigia exftiterunt. Olympia: fimulacrum Iouis, 57 quod diflolui transferrique Romam placuerat , tantum cachinnum repente edidit, vt machinis labefactis opiflees diffugerint. Superuenitque illico quidam , ‘Caf- fius quoque nomine iufliim fe fomnio affirmans immolare taurum Ioui. Capito- lium Capus Idibus Mardis de cado taftum eft : item Romx cella * Palatini atrienfis. 50 Nec defuerunt qui coie&arent altero oftento periculum a cuftodibus dominopor- ' tendi : altero , exdem rurfus infignem , qualis eodem die fadta quondam fuifler. Confulend quoquedegeniturafua, Sulla mathematicus cerdflimam necem ap- propinquare aflirmauit. Monuerunt & * fortes Antiatinx, vta Caflio caueref. qua caufla ille Caflium Longinum Afix tum proconfulem , occidendum delega- uerat ; immemor Chxream Caflium nominari. Pridie quam periret , fomnia- uitconGfterefeincxlo iuxta folium Iouis : impulfumqueab eo dextri pedis polli- ce, & in terras prxeipitatum. Prodigiorum loco habita fontedam qux forteillo ipfodiepaullo prius acciderant. Sacrificans refperfus eft phcenicopteri fanguine. Et pantomimus * Mnefter tragoediam faltauit,quam olim Neoptolemus tragoe- do dus ludis quibus rex Macedonum Philippus occifuseft, egerat. Et cum ^‘Lau- reolo mimo , in quo atftor * proripiens fe ruina fanguinem * vomuit , [ vt ] pltires fe- cundarum certatim experimentum artis darent,cruore fcenaabundauit. Parabatur & in nofiem fpe&aculum , quo argumenta inferorum per ^Egvptios &iEthiopes explicarentur. Nono Kalendas Februarias , hora * quafi feptima , cunflatus an ad prandium j 8 forgeret, ‘marcefoente adhuc ftomacho pridiani cibionere,tamdem fuadendbus amicis egreflus eft. Cum in crypta, per quam tranfeundum erat, pueri nobiles ex Afia ad edendas in focna operas euocati, prxpararentur, vt eos infpiceret hortareturque, reftitit : ac,nifi princeps gregis algere fe diceret, redire acreprxfentare fpe&aculum yo voluit. Duplex‘dehinc fama eft.alii tradunt alloquenti pueros a tergo Choream cer- ^ umcemgladio cxfim grauiter percuflifle,prxmifla voce; Hoc age. dehinc Cornelium SabmQni, alterum e coniufetis Tribunum, ex aduerfo traiecifle pedtus, alii, Sabi- num, fubmota per confcios Cencuriones turba, .fignum more milidx peti fle; &C Caio Iouem dante , Chxream exclamafle, Accipe* ratum : refpicientiquemaxillam i6tu difcjjligLlacentem , concradtisque membris, clamitantem fe viuere,ceteri r 78 C SVETONII TR.ANQ.VILLI antea fuerant, exculto,* propria Senatoribus conftitui t loca.promifcue /pedare /oli- tis. Ac fuper quadrigarum certamina Troia; lufumexhibuit;& Africanas,conficien- te turma equitum pratorianorum, ducibus Tribunis, ip/oque Prafedo : praterea Theflalos equitesiqui feros tauros perfpatia Circi agunt, infiliuntquedcfeflos,& ad terram cornibus detrahunt. Gladiatoria munera plurifariam, ac multiplicia exhi- buit. Anniuerfarium in caftris pratorianis,fine venatione apparatuque , iuftum at- que legitimum in feptis :*ibidem extraordinarium & breue,dierumque paucorum, quodque appellare cmpit^srra&iw.^quiaprimum daturum fe dixerat, velut ad fub- itam * condictamquc cenulam inuitare fe populum. Nec vllofpe&aculi genere * communior aut remi/fior erat ; adeo vt oblatos vi&oribus aureos , prolataque fini- i o ftra[manu,]pariter cum vulgo voce digitisque numeraret ; ac fiepe hortando rogan- doque ad hilaritatem homines prouocaret, dominos idemiidem appellans, immi- ftis interdum frigidis & *accerfitis iocis : * qualis eft,vt eum *Palumbum poftulanti- bus, daturum fepromifit, fi captus eflet. Illud quoque plane quamtumuis falubri- tet &in tempore , cum*efledario, pro quo quatuor filii deprecabantur, magno omnium fauore *indulfiflet rudem, tabulam illico mifit, admonens populum, quan- topere liberos fufeipere deberet, quos videret & gladiatori prafidio.gratiarquc e fle. Edidit &c in Martio campo expugnationem direptionemqj opidi ad imaginem bel- licam, & deditionem Britannia regum; prafeditqj paludatus. Quin&emiflurus Fucinum lacum, naumachiam antecommifit. Sed cum proclamantibus nauma- 2.0 chiariis,//#e Imperator ; morituri te [alutant ; refpo.ndi/Tet^wtfeiw; neq; poft hanc vo- cem , quafi venia data, quisquam dimicare vellet, diu cun&atus an * om nes igni fer- roq; abfumeret,tamdem efedefua profiluit: ac per ambitum lacus, no fine fceda va- cillatione di/currens, partim minando, partim adhortando ad pugnam compulit. Hoc fpedaculo claflis Sicula & Rhodia cocurrerunt,* duodenarum triremium lin- gula:, exciente buccinaTritone argeteo,qui e medio lacu per machinam emerferat. Qv £dam circa cterimonias, ciuilemque & militarem [morem;] item circa omnium ordinum ftatum,domi forisque, aut correxit , aut exoleta reuocauit,aut et- q iam noua inftituit. In cooptandis per collegia facerdotibus, neminem nifi iuratus nominauit : obferuauitque fedulo , vt quoties terra in vrbe mouiflet, ferias aduocata 3 o concione Prator indiceret : vtque ob*diraautinvrbe,autin Capitolio vi/a , obfe- cratio haberetur jeamque ipfeiure *Max. Pont. commonito pro Roftris populo, prairet. *Submotaque operariorum feruorumqj turba, rerum a&um diuifum antea in hibernos teftiuosque menfes,coniunxit. 43 1 vrisd ict ionem defidei commi/fis quotannis, & tantum in vrbe delegari Magiftratibus folitam, in perpetuum, atque etiam per prouincias poteftatibus de- mandauit. *Capiti Papite-Poppxte legis, a Tiberio Cxfare, quafi fexagenarii gene- rare non poflent ,* edito , abrogauit. Sanxit vt pupillis extra ordinem tutores a coss. darentur .vtque hi quibus a Magiftratibus prouincia: interdicerentur, vrbe quoque , & Italia fubmouerentur. Ipfe quosdam nouo exemplo relegauit, vt vitra 40 lapidem tertium vetaret egredi ab vrbe. De maiore negotio adurus, in Curia me- diusinter Confulum fellas , Tribunicio fub/ellio /edebat. Commeatus a Senatu peti folitos, beneficii fui fecit. 44 Ornamenta confularia etiam* procuratoribus ducenariis indulfit. Sena- toriam dignitatem recufantibus.equeftrem quoq; ademit. Latum clauum,quam- uis initio affirmaflet non lecturum [fe] Senatorem nifi ciuisR.abnepotem, etiam li- bertini filio tribuit ; fed fub conditione , fi prius ab equite R. adoptatus eflet. Ac fic quoque reprehenfionem verens, etiam Ap.Cxcum*cenforem, generis fui*proau- dorem, libertinorum filios in Senatum allegifle docuit : ignarus temporibus Appii, & deinceps aliquamdiu, Zr£rm»ivdidos,nonipfosqui*manumitterentur,fedinge 5° nuos ex his procreatos. Collegio Quatftorum pro ftratura,viarum ‘gladiatorii^ . - munus iniunxic.-detradaque Oftienfi&* Gallica prouincia, curam a:rarii Saturni «ts? reddidit : quam medio tempore Pracores , * aut vtique nunc Pratura fundi , fu£' ? M nuerant. Trium phalia orn amenta Silano filix fux /pon/o, nondum puberi dedit: maioribus vero natu,tam multis. tamq, facile, vt epiftola communis Jgafcspom no- i CHVD 1 VS, v: 79 mine exftiterit, petentium vt legatis confularibus fimul cum exercitu & triumphalia darentur, ne cauflam belli quoquo modo quxrerent. A. Plautio etiam ouarioneru dccreuit:ingrefToque vrbemobuiamprogrelfus,&in Capitolium eunti, & inde rur- fus reuertenti, latus texit. Gabinio Secundo, Caucis gente Germanica fuperatis,*C<j«- cius cognomen vfurpare concedit. E qv e s t r e i s militias ita ordinauit,vt poft cohortem, alam ; poft alam,T ribu- 2. J natum legionis daret : ftipendiaq; inftituit,& imaginaria militia: genus, quod voca- tur quo abfentes,& titulo tenus fungerentur. Militesdomos fe- natorias falutandi caulla ingredi, etiam patrum decreto prohibuit. Libertinos, qui 1 o Ce pro equitibus Romanis agerent, publicauit. Ingratos, [&]de quibus patroni que- rerentur, reuocauit in fcruitutem : aduocatisq; eorum negauit.feaduerfus libertos ipforumiusdidurum. Cum quidam agra&afleda mancipia in infulam .dsfcu- lapii tadio medendi exponerent, [omnes qui exponerentur, ] liberos efle fanxit,nee redire in dicionem domini, fi conualuiflent : quod fi quis necare mallet quem, quam exponere , cadis crimine teneri. V iatores, ne per Italis opida,nifi aut pedibus, auc fellaaut ledica tranfirent , monuit edido. Puteolis & Oftia lingulas cohortes ad arcendos incendiorum cafus collocauir. Peregrina; conditionis homines ve- tuit vfurpare Romana nomina, dumtaxat gentilicia. Ciuitatem Romanam vfur- pantes,in campo Efquilino fec uri percullit. Prouincias Achaiam & Macedoniam io quasTiberius ad curamfuam tranftulerat, Senatui reddidit. Lyciis, obexitiabiles inter le difcordias , libertatem ademit ; Rhodiis , obpcenitenriam veterum deluso- rum , reddidit. Ilienfibus , quali Romana gentis audoribus , tributa in perpetuum remifit; recitata verere epiftoia Graea Senatus populiq; R. Seleuco regi amicitiam & ibeietatena ita demum pollicentis, fi confanguineosfuosllienfesab omni onere immunes praftitiliet. ludaos impulfore * Chrefto aflidue tumultuantes Roma ’ expulit. Germanorum legatis in orcheftra federe permifit ; (Implicitare eorum Sc fiducia motus, quod in popularia dedudi, cum animaduertiffent Parthos & Arme- nios fedentes in * Senatu, ad eadem loca fponte tranfierant ; nihilo deteriorem virtu- tem aut conditionem fuam praedicantes. Druidarum religionem apud Gallos di- J ° ix immanitatis, & tantum ciuibusfub Auguftointerdida, penitus aboleuit. Contra, 0 lacra *E!eufina etiam transferre ex Attica Romam conatus eft. *Templumquoq; in Sicilia Veneris Erycina: vetuftate collapfum, vt ex aerario populi R. reficeretur, audorfuit. Cumregibus fcedus in foro icit, porca cafa,ac vetere fetialium praefa- cioneadhibita. Sed & hac & cetera, totumq; adeo ex parte magna principatum, non tam fuo quam vxorum libertorumque arbitrio adminiftrauit : talis vbique ple- rumque, qualem efle eum aut expediret illis,aut liberet. Sponsas admodum adolelcensduas habuit.-yEmiliam Lepidam, Augufti pro- t & neptem ; item Liuiam Medullinam , cui cognomen & Camilla: erat , e genere anti- quo Didatoris Camilli. Priorem, quod parentes eius Auguftum offenderant, vir- aginem adhucrepudiauit:pofteriorem,ipfo diequi erat nuptiis deftinatus, ex valetu- dine amifit. Vxores deinde duxit Plautiam * Herculanillam , triumphali ; & mox ./Eliam Patinam, confulari patre. Cum vtraque diuortium fecit: fed cum Patina, exleuibus offenfis; cum Herculanilla,ob libidinum probra, & homicidii fulpicio- nem. Poft has Valeriam Mefiallinam , [ Barbati MeiIalla]confobrini fui filiam, in matrimonium accepit. Quam cumcomperifletfuper cetera flagitia atque dede- cora,^ C Silio etiam nupfilTe,doteinter * aufpicesconfignata.fupphcio affecit : con- firmauitquc pro concione apud pratorianos, * quatenus fibi matrimonia male ce- derent, permanfurumfeincalibatu:ac nifi permanfifTet,non recufaturum confodi manibus ipforum. Nec durare valuit, quin de conditionibus continuo tradaret, jo etiam de Patina, quam olim exegerat; deque Lollia Paullina, qua C. Calari nu- c r fuerat. Verum illecebris Agrippina , Germanici fratris fui filia, per * ius ofculi, 'jgk «Blanditiarum occafiooes pelledus in amorem , fubornauit proximo Sena- A qui ccnlerent cogendum le ad ducendum eam vxorem ; quali reip. maxime intereflet : dandamq; ceteris veniam talium coniugiorum , qua ad id tempus ince- A- i Ar vix vno interpofico die, confecit nuptiasmon repertis qui feque- > g i “j $0 C. SVETONII TRAN Q^V ILLI renturexemplum , excepto libertino quodam, Sc altero primipilari, cuius * officium nuptiarum &ipfe cum Agrippinacelebrauit. *7 Liberos ex tribus vxoribus tulit: cx Herculanilla Drufum & Claudiam : ex Pastina Antoniam: ex MeflallinaO£l:auiam,& quem primo Germanicum, mox Britannicum cognominauit. Drufum 'Pompeium , puberem amifit,pyro perlu- fum in fublime ia&ato , & hiatu oris excepto ftrangulatum ; * cui & ante paucos dies filiamSeiani defpondilTet. Qup magismiror fuiile qui traderent , fraude a Seiano necatum. Claudiam ex liberto fuo Botere conceptam , quamuis ante quinctum menfem diuortii natam , alique cceptam ; exponi tamen ad matris ianuam , & nu- dam iuffitabiici. Antoniam Cn. Pompeio Magno, deinde Faufto Suite nobilit i 9 fimis iuuenibus; O&auiam , Neroni priuigno fuo collocauit, Silano ante defponfa- tam. Britannicum vigefimo Imperii die , inque fecundo Confulatu natum fibi , paruulum etiam tum , & militibus pro concione, manibus fuis geftans ; & plebi per fpc&acula , gremio aut ante fc retinens, affiduc commendabat : fauftisq; * omnibus eum acclamantium turba profequebatur. E generis Neronem adoptauit : Pom- peium atque* Silanum non recufauit modo, fed & interemit. iS L ibertorvm praicipute fufpexit Pofidem fpadonems quem etiam Britan- nico triumpho inter militares viros hafta pura donauit. nec minus Felicem ; quem cohortibus & alis, prouincteque Iudxte prapofuit, trium reginarum maritum.& Harpocram; cuiledicapct vrbem vehendi ,fpectaculaque publice edendiiustri- zo buit. acfiiper hos Polybium a ftudiis; qui tepe inter duos c o s s. ambulabat. Sed an- teomnes Narcflumabepiftolis, & Pallantem a rationibus: .quos decreto quoque Senatus , non prasmiis modo ingentibus , fed & quteftoriis pratori isque ornamen- tis ornari libenter paflus eft : tantum prxterea acquirere & rapere , vt querente eo ’ quondam de fifci exiguitate , non abfurde iic dictum, Abundaturum, fi a duobus li- bertis in confortium reciperetur. 19 His, 'vtdixi, vxoribusqueaddi&us, non principem fe, fed miniftrum egit. Compendio cuiusquehorum, vel etiam lludio ac libidine, honores, exercitus, im- ^ punitates, fupplicialargituseft; & quidem infciens plerumque & ignarus. Ac,nc figillatim* minima qua:queenumerem,reuocatas*liberalitateseius,iudicia*rcfcif- jo fa,fuppofitos aut etiam palam immutatos datorum officiorum codicillos ; Ap. Sila- num confocerum fuum,*Iuliasque, alteram Drufi,alteram Germanici filiam, Crimi- ne incerto, necdefenfione vlla data, occidit : item Cn.Pompeium, maioris filte vi- rum;& L.Silanum,minorisfponfum.exquibusPompeius,inconcubitudilectiado- lefcen tuli confoiTus eft : Silanus , abdicarefe Prattura ante quartum Kalend. Ianua- rias, morique initio anni*coa£tus,die ipfo Claudii & Agrippina: nuptiarum. In quin- que & triginta Senatores , treccntosqueamplius equites R. tanta facilitate animad- uertit, * vt denece confularis viri renuntiante Centurione , fadtum efiequod impe- raflet, negaret quidquam feimperafle, nihilo minus rem comprobaret; affirmanti- bus libertis, officio milites fundos, quod ad vltionem Imperatoris vitro procurrit 40 fent. Nam illud omnem fidem exceiTerit,quod nuptiis quas Mefiallina cum adul- tero Silio fecerat, tabellas dotis &ipfeconfignauerit; indu&us, quafi deinduftriafi- mularentur, ad auertendum transferendum quepcriculum, quod immincreipfi per qusedam oftenta portendetetur. 30 Avctgritas dignitasque forma: non defuir, vel ftanti, vel fedenti,ac prae- cipue quiefeenti. Nam & prolixo, nec exili corpore erat: & fpecie canitieque pul- cra,opimisceruicibus. Ceterum & ingrcdiencem deftituebant poplites minus fir- mi, & remifle quid vel ferio agentem multa dehoneftabant. Riius indecens; ira turpior, fpumante ri$u, humentibus naribus : ’ prarterea lingua: titubantia ; caput- que' tum femper, tum in quantulocumquea&u vel maxime tremulum. yo 31 Valetvdine ficutolimgraui,itaprinceps*perpro(peravfuscft;exceptqftc£ • machi dolore.quo fecorreptum, etiam de confcilcenda morte cogitafle dixit. 1 1 32. Convivia agitauit & ampla & aflidua , ac fere patentiifimis locis , vt plerue- que*fexcenteni fimuldifcumberent. 'Conuiuatus &fuper emiilarium Fucini la- cus,acpame fubmerfus, cum emifTa impetu aqua redundalfet. AdJjjjg^-yir.omni •v c L A V D I v s, V. 8r icens Se liberos fuos cum pueris puellisque nobilibus ; qui more veteri ad fulcra le- ctorum (edentes vefcerentur. Conuiuar , qui pridie fcyphum aureum furripuiile exiftimabatur, reuocaroin diem pofterum calicem fidilemappofuit. Dicitur et- iam meditatus edidum, quo veniam daret* flatum crepitumque ventris in conui- uio emittendi; cum periclitatum quemdam prs pudore ex continentia reperiflet. Cibi vinique, quocuroque&tempore&loco,appetentiflimus. Cognofeens 3 3 quondam in Auguftiforo ,‘idusque nidore prandii, quod in * proxima Martis xde Saliis apparabatur, deferto Tribunali,* adfcendit ad (acerdotes,vnaque difeubuit. Nec temere vmquam 'triclinio abfceifit,nifi diftentus ac * madens: & vt ftatim fu- , * © pino,acperlomnum hianti, * pinna in os inderetur, ad exonerandum ftomachum. > Somni breuiflimi erat. Nam ante mediam nodem plerumque vigilabat : vt tamen interdiu non numquam in iure dicendo obdormifeeret, vixqueabaduocatisde in- duftria vocem augentibus excitaretur. Libidinis in feminas profufilfimx , 'ma- rium omnino expers. * Alea ftudiofilfime lufit ; de cuius arte librum quoque emilic : folitusetiain*geftatione ludere; itaefledoalueoq; adaptatis, ne lufus cofunderetur. Sje v vm & languinariumnaturafuifle,magnisminimisqueapparuitrebus.Tor- 34 menta quxftionum, pcenasque parricidarum reprxfentabar exigebatque coram. Cum (pedare antiqui moris fupplicium Tiburi concupillet ,&e deligatis ad palum ’ noxiis carnifex deeflet , accitum ab vrbe vefperam vsque opperiri perfouerauit. io Quocumque gladiatorio munere, vel fuo vel alieno, etiam forte prolapfos iugula- ri iubebat, maxime retiarios, vtexfpirantium faciem videret. Cum par quoddam mutuis idibusconcidiflet , cultellos libi paruulos ex vtroque ferro in vfum fieri fine moraiuflit. Beftiariis * meridianisque adeo deledabatur , * vtetiam primaluce ad fpedacul um defeenderet ; Se meridie, dimiffo ad prandium populo , * perfoderet.- prxterq ; deftinatos, etiam leui fubitaq; de caufla , quosdam committeret, de fabro- rum quoque ac miniftrorum, atque id genus numero, *li «on,uawr,vel pegma, vel quid tale aliud parum cclfiflet. Induxit Se vn u ex nomeclatoribus fuis , ficut erat togatus. Sed nihil xque quam timidus ae diffidens fuit. Primis Imperii diebus, quam- 3 y quam ( vt diximus )iadator ciuilitads, neque conuiuia inire aufus eft,nifi * vt fpicu- 5 ° latores cum lanceis circumflarent, militesque vice miniftrorum fungerentur: ne- 0 quexgrum quemquam viGtauit, nifi explorato prius cubiculo, culcitisque & ftra- gulisprxtentatis&exculfis: reliquo autem tempore falutatoribus foruratores fem- per appofuit ; Se quidem omnibus, Se acerbilfimos. Seroenim ac vixremifit, ne femina: prxtextatique pueri & puella: contredarentur, Se ne cuius comiti aut libra- rio calamaria: aut graphiaria: theca: adimerentur. Motu ciuili,cum eum Camil- lus non dubitans etiam citra bellum polle terreri, contumeliofa Se minaci Se contu- maci epiftola cedere imperio iuberet, vitamque otiofam in priuata re agere : dubita- uit, adhibitis principibus viris, an obtemperaret. Q_v a sdam infidias temere* delatas adeo expauir, vt deponere Imperium ten- 3 tf '40 tauerit. Quodam ( vt fupra retuli ) cum ferro circa facrificantem fe deprenfo, Sena- tum per prxeones propere conuocauit : lacrymisque & vociferatione miferatuseft conditionem fuam,cui nihil tuti vsquam edet : ac diu publico abftinuit. Meflalli- nx quoque amorem flagrantilfimum ,non tam indignitate contumeliarum, quam periculi metu abiecit, cum adultero Silio acquiri Imperium credidilfot : quo tempo- re foedum in modum trepidus ad caftra confugit, nihil tota via , quam efletne libi faluum Imperium, requirens. N v l l a adeo fufpicio,nullus audor tam leuis exftitit, a quo non, mediocri foru- 3 7 pulo iniedo,adcauendum vlcifeendumq; compelleretur. V nus ex litigatoribus, fo- dudoin falutationeaffirmauit,fe vidifle per quietem,occidi eum a quodam:deinde jo paullo poft, quali percuflorem agnofceret,libellu tradentem aduerfarium fuum de- monftrauit : confeftimq; is pro deprehenfo ad poena raptus cft. Pari modo oppref- , .M ^ftfiSTerunt Ap.Silanum : quem cum Meflallina Se Narciflus conlpiraflent perdere, dwifis partibus, alter ante lucem limilis attonito, patroni cubiculum irrupit, affirmas " tomniafTe fo, vim ei ab Appio illatam : altera, in admirationem*formata, libi quoqj eamdelner^m aliquot iam nodibus obuerfari retulit. Nec multo poft ex copofuo 82. C. SVETONII TRAN QJT ILLI irrumpere Appius nuntiatus , cui pridie , ad id temporis vt adeflet , prxeeptum erat; quafi plane reprxientaretur fomnii fides , * accerfi ftatim , ac mori iuflfus eft. Nec dubitauit poftero die Claudius ordinem rei gefta: perferre ad Senatum , ac liberto gratias agere, quod pro felute fua etiam dormiens excubaret. 3 8 I R A atque iracundia: confcius fibi , * vtrumque excufauit edicto ; diftinxitque, pollicitus alteram quidem breuem & innoxiam, alteram non iniuftam fore. Oftien- fibus, quia fibi fubeunti Tiberim fcaphas obuiam non miferint,grauiter correptis, eaque cum inuidia , vt in ordinem fe * coa&um confcriberet , repente * tantum non fetisfacicntibus veniam modo dedit. Quosdam in publico parum tcmpcftiue adeuntes, manu fua repulit. 'Item fcribamqua:ftorium,itemque Pratura fundum 10 Senatorem , inauditos & innoxios relegauit : quod ille aduerfus priuatum fe intem- perantius affuiiTet ; hic in Tidiiitate inquilinos pradiorum fuorum contra vetitum *co£ta vendentes multa£fet,villicumqueinteruenientem flagellaflet. Quadecauf fe etiam * coertionem popinarum ^dilibus ademit. At ne ftultitiam quidem fuam reticuit; fimulatamque a fe ex induftria lub Caio,quod aliter euafurus peruen- turusqueadfufeeptam ftationem nonfuerit, quibusdam oratiunticulis teftatus eft. nec ante perfuafit,quam intra breue tempus liber editus fit ; cui index astftofSr * *U- ««« : argumentum autem,Stultitiam neminem fingere. 35 > Inter, cetera in eo mirati funt homines & obliuionem , & inconfiderantiam ; vel ( vt Grace dicam ) /«noeV r& Occife Meflallina , paullo poft , quam in 19 triclinio decubuit, cur domina non veniret, requifiuit. Multos ex iis quos capite damnauerat , poftero ftatim die& in* concilium , & ad alea: lufum *admoneri iuf- fit:&quafimorarentur,vt fomniculofos per nuntium increpuit. Dufturus con- tra fas Agrippinam vxorem , non ceflauit omni oratione filiam & alumnam , & in gremio fuo natam atque educatam , praedicare. * Adfciturus in nomen familiae Neronem, quafi parum reprehenderetur quod adulto iam filio priuignum adop- taret , idemtidem diuulgauit,neminem vraquam per adoptionem familia Claudix infertum. 4 ° Sermonis vero rerumque tantam fepe negligentiam oftendit , vt nec quis, ^ nec inter quos, quoue tempore ac loco verba faceret, fcire ac cogitare exiftimare- 5 ° tur. Cum de laniis, aut vinariis ageretur , exclamauit in CatisLiSogovos, quispotell fine offula viuere ? * Defcripfit abundantiam veterum tabernarum , vnde folitus eflet vinum olim & ipfe petere. De * Q uz ftore quodam candidato inter cauflas fuftragationis lux pofuit , quod pater eius frigidam xgro fibi tcmpeftiue dediflet. Indudatefte in Senatu, Hac, inquit, matris mea liberta, & ornatrix fuit :fed me patro- num fimper exifiimauit. Hoc ideo dixi , quod quidam funt adhuc in domo mea , qui me pa- tronum non putant. Sed&proTribunali, Oftienfibus quiddam publice oranti- bus , cum excanduiflet , nihil habere [fe ] vociferatus eft , quare eos demereatur : fi quem alium, &: feliberum efle. Namiliaeius quotidiana, & plane omnium horarum & momentorum erant; Jfuid? ego tibi * Theogonius videor , & *•}«« multaque 4 ° talia , etiam priuatis deformia, nedum principi , neque infacundo, neque indo&o; immo etiam pertinaciter liberalibus ftudiis dedito. 41 Historiam in adolefeentia , hortante T. Liuio , Sulpicio vero Flauo etiam adiuuante , feribere * aggreflus eft. Et cum primum frequenti auditorio commifif- fet,xgre perlegit, refrigeratus fepe a femetipib. Nam cum initio recitationis defra- tiis compluribus fubfelliis,obefitate cuiusdam, rifus exortus eflet : ne fedato quidem tumultu temperarepotuit, quinexinteruallofubindefafti reminifcerctur, cachin- nosque reuocaret. In principatu quoque & feripfit plurimum, &afliduerecita- uic perleiftorem. Initium autem fumfit hiftorfe poft exdem Cxferis Dictatoris. Sed [&] tranfiit ad inferiora tempora, expitque a paceciuili : cumfentiretnequeli- S° bere, neque vere fibi de fuperioribus tradendi poteftatem relictam ; correptus fepe c & a matre , & ab auia. Prioris materia: duo volumina ; pofterioris, vnum& tJgf ^ w liquit. Compofuit&de vitafua octo volumina; magis inepte, quam inelegaqjer. ^ Item Ciceronis defenfionem aduerfus ] Afinii Gallilibros ; fetis eruditam. Noras etiam commentus eft 'litteras tres , ac numero veterum quafi maxim^eceflarias CliTDIVS, V. Sj addidit. De quarum ratione cum priuatus adhuc volumen edidiflet, mox princeps non difficulter obtinuit, vt in vfu quoque promifcuo effient. Exftat talis fcriptura in plerisquc libris, ac diurnis titulisque operum. Nec minore cura Graea ftudia fecutus eft , amorem praftantiamque lingua: 4 a occafione omni profeffus. Cuidam barbaro Grace & Latine diflerenti, Cum 'utro- que, inquit ,firmone nojlro fis * peritus. Et in commendanda patribus conicriptis Achaia, gratam libi prouinciam ait, communium ftudiorum commercio. Acfe- pe in Senatu legatis perpetua oratione relpondit. Multum vero, pro Tribunali etiam , Homericis locutus eft verfibus. Quoties quidem hoftem vel infidiatorem • io vlcuseflet, excubitori Tribuno lignum de more po(centi,non temere aliud dedit quam, AV>'t*y«*r«<S5 ) on Denique & Gracas fcripfit hiftorias;*Tyr- rhenic«n xx, Carchedoniac«n v i ii. Quarum caufta veteri Alcxandriamuieo 'additum ex ipfius nomine, inftitutumquevt quotannis in altero Tyrrhenic^n li- bri, altero Carchedonic®n diebus ftatutis,velut in auditorio recitarentur toti a fingu- _ lis per vices. Svb exitu vira, ligna qiradam nec obfcurapcenitentis de matrimonio Agrippi- 43 nr, dequeNeronis adoptione dederar. Siquidem commemorantibuslibertis,ac f laudantibus cognitionem.quapridiequamdam adulterii ream condemnauerat:libi ^ quoqueinfatis elle iadauit omnia impudica, fed non impunita matrimonia. Et ao fubindeobuium libi Britannicum ardius complexus, hortatus eft vt crefceret, ra- tionemque a fe omnium factorum acciperet ; Graea infuper voce profecutus, *« SpafS’iwe!}tmi. Cumqueimpubiteneroqueadhuc, quando ftatura permitteret, to- . gam daredeftinaffet,adiecit; Vttamdempop.R.verum C^efar em habeat. ‘Non multoque poft,teftamentum etiam confcriplit, ac lignis omnium Magi- 44 ftratuum obfignauit.Prius igitur quam vitra progrederetur, praruentus eft ab Agrip - pina; quam prater hac conlcientia quoque, nec minus delatores multorum crimi- num, arguebant. Et veneno quidem occilum conuenit: vbi autem , & per quem dato,diicrepat. Quidam tradunt, epulantiin arce cumlacerdotibus, per Halotum Ipadonem praguftatorem : alii , domeftico conuiuio , per iplam Agrippinam , qua: 3° boletum medicatum , auidiffimo ciborum talium, obtulerat. Etiam de fubfequen- * tibus diuerla fama eft. Multi ftatim haufto veneno obmutuille aiunt; excrucia- tumque doloribus node tota , defeciile prope lucem. Non. nulli inter initia conlb- pitum;deinde cibo affluente euomuifte omnia : repetitumque toxico, incertum pul- tineaddito, cum velutexhauftum refici cibo oporteret, an immillb per clyfterem; vt quali abundan tia laboranti etiam hoc genere egeftionis fubueniretur. Mors eius celata eft, donec circa fuccellbrem omnia ordinarentur. Itaque 4J & quali pro atgro adhuc vota fulceptalunt,& indudi per limulationemcomcedi, qui velut * deliderantem obledarent. Excellit 1 1 1 Idus Odobris , Afinio Mar- cello, Acilio A uiola coss. LXiiii tetatis,! mperii* x 1 1 1 1 anno. Funeratusqueeft 4° folenni principum pompa, & in numerum deorum relatus. Quem honorem a Ne- rone deftitutum abolitumque, recepit mox per V efpafianum. Praesagia mortis eius pracipua fuerunt : exortus crinira ftella:, * quam co- 4 6 metem vocant, tadumque de ccelo monumentum Drufi patris; & quod eodem anno ex omnium Magiftratuum genere plerique mortem obierant. Sed iplenec ignorafle,aurdiffimulaflevltimaviralua: tempora videtur, aliquot quidem argu- mentis. Nam&cum coss. defignaret, neminem vltramenfem quoobiit,defi- gnauit:& in Senatu, cui nouiffime interfuit, multum ad concordiam liberos fuos cohorcatus , vtriusque xcatem fuppliciter patribus eommendauit. Ec in vlti- ma cognitione proTribunali,acceffiiIefead finem mortalita- fo tis, quamquam abominantibus qui audie- bant, femel atq; iterum pro- nuntiauit. H c. SVETONII-TRAN QJV i e l i C SVETONI I T R A N- Q_V ILLI NERO CLAV- DIVS C^SAR, VI. X gente Domitia du^ fami% claruerunt,Caluinorum,& Acno- barborum. yfcwW^auclorem originis, itemquecognominis habent L.Domitium : cui rure quondam reuertenti,iuuenesge- mini auguftiore forma ex occurfu imperalle traduntur , nuntia- retSenatuiacpopulovicioriam,dequaincertumadhucerat:at- IO ^ que in fidem maieftatis adeo permuliiile malas , vt e nigro ruti- lum, arriqueaffimilem capillum redderent. Quod infignemanfit&inpofteriseius, ac magna pars rutila barba fuerunt. Fun&i autem Confulatibus v 1 1, * triumpho, cenfuraque duplici, & inter patricios alle&i, perfeuerarunt omnes in eodem cogno- mine. Ac ne prienomina quidem vlla, praeterquam Cnati & Lucii, vfurparunt:ea- queipia notabili varietate, modo continuantes vnumquodque per ‘ternas perfbnas, mo’do alternantes per lingulas. Nam primum fecundumque ac tertium Aenobar- borum, Lucios; rurfusfequentes tres, ex ordine Cnaros accepimus : reliquos non ni- fi viciflim, tum Lucios, tumCnatos. PlUres e familia cognofci, referre arbitror.quo facilius appareat , ita degenerafte a fuorum virtutibus Neronem , vt tamen vitia cu- 10 iusque,qU.ifi tradita & ingenita , retulerit. i Vt igitur paul!oaltiusrepetam,atauuseiusCn.Domitius,inTribunatuPontifi- cibus offendor, quod alium quam fein patris fuilocum cooptaffent,ius lacer dotum fubrogandorum a collegiis ad populum tranftulit: ac in Confulatu Allobrogibus Aruernisquefuperatis, elephanto perprouinciaminuedus eft; turba militum, quafi inter follennia triumphi, profequente. In hunc dixit*Licinius Craffus orator, non efle mirandum quod ameam barbam haberet, *cuieflet os ferreum, cor plumbeum. Huius filius Pr^tor [C.]C^farem abeunteConfulatu.quemaduerfusaufpicialeges- quegeffifl'eexiftimabatur,addisquifidoneSenatusvocauit:moxcos.Imperatorem ^ ab exercitibus Gallicis retrahere tentauit: fucceflbrque ei per fadionem nominatus, 30 principio ciuilis belli ad Corfinium captus eft. Vndedimiffus.Maffilienfesobfidio- ne laborantes, cum aduentu fuo confirmaflet, repente deftituit. acieqj demum Phar- falieaoccubuit.-virnequefatisconftans.&ingenio truci. In defperatione rerum, mortem timore appetitam ita expauit,vt hauftum venenum poenitentia* euomue- rit; medicumque manumiferit, qui idem fibi prudens ac fciens minus noxium tem- peraflet. Confultante autem Cn. Pompeio de* mediisac neutram partem fequen- tibus,folus cenfuil hoftium numero habendos^ 3 Re l 1 qv it filium omnibus gentis fuatproculdubioprafferendum.Is inter con- Icios Caiiariana: necis , quamquam inlons, damnatus lege Pedia, cumad Callium Brutumq;fe propinqua fibi cognatione coniundoscontuliflet,poft vtriufq; interitu 40 claflem olim commiflam retinuit : auxit etiammecnifi partibus vbiq; profligatis,M. Antonio fponte,& ingentis meriti loco tradidit: folusq; omnium ex iis, qui pari lege damnati erant, reftitutus in patriam, ampliflimos honores*percucurrit:ac fubinde re- dintegrata diilenfione ciuili, eide Antonio legatus, delatam fibi fummam Imperii ab iisquosCleopatr^pudebat,neq;fufpicere,neq;recufarefidcnterpropterfubita vale- tudine, aufus,tranfiit ad Auguftum:& in diebus paucis obiit, no nulla & ipfe infamia adfperfus.Nam Antonius eumdefiderioamicq Seruiii^ Naidis transfugi ffeiaftauit. 4 Ex hoc Domitius nalcitur; quem emtorem*famili:epecuniseque in tefiamenr® Augufti fuifle , mox vulgo notatum eft: non minus aurigandi arte in adolefcentia clarus , quam deinde ornamentis triumphalibus* ex Germanico bello. Verum y o arrogans, profufus, immitis 'cen s. L.Plancum via fibi decedere ./Edilis coegit: Pra:- | tura: Confulatusque honore, equites R. matronasque ad agendum mimum duxitin fcenam : venationesque &in Circo, & in omnibus vrbis regionibus dedjp. ^ Munus etiam gladiatorium : led tanta Ikuiua , vt necefle fuerit Augufto , clam frii- ftra monitum , edicto coercere. V V NERO, VI. Sy Ex Antonia maiore patrem Neronis procreauit, omni parte vitsdeteftabilem. y Siquidem comes ad orientem C.Csfaris [iuuenis,] occifo liberto fuo, quod* potare quantum iubebatur, recufarat, dimiflus e cohorte amicorum, nihilo modeftius vi- xit. Sed & in viae Appia: vico, repente puerum, citatis iumentis, haud ignarus obtri- uit: &c Roma:, medio foro cuidam equiti R. liberius iurganti oculum eruit.- perfi- dia: vero tanta:, vt non modo argentarios pretiis rerum coemtarum,led & in Prstu- ra mercede palmarum aurigarios fraudauerit. Notatus ob hsc & fororis ioco, que- rentibus dominis fa&ionum, reprxfentanda prxmia in pofterum fanxit. Maieftatis quoque & adulteriorum, inceftique cum forore Lepida fub exceflu Tiberii reus, ‘ r o mutatione temporum euafit : dccelfitque Pyrgis morbo aqua: intercutis, fublato fi- lio Nerone ex Agrippina Germanico genita. , Nero* natuseft Antii poft ix menfesquamTiberiusexceffit,xviuKalend. & Ianuarias;* tantum quod exoriente Sole; parne vt radiis prius, quam terra contin- geretur : de genitura eius ftatim multa & formidolofa, multis coniedantibus. Prx- fagio fuit etiam Domitii patris vox, inter gratulationes amicorum negantis , quid- quam ex le& Agrippina,nifi deteftabile& malo publico nafeipotuifle. Eiufdem fu- tura: infelicitatis fignum euidens die luftrico ex ili t it. NamC. Cxfar, rogante lo ro- re, vt infanti [ei,] quod vellet, nomen daret, intuens Claudium patruum luum,a quo . '' ' moxprincipe[Nero]adoptatus eft, eius fe dixit dare: neque[id]iplelerio,fed perio- ac cum, &afpernante Agrippina, quod tum Claudius inter ludibria aula: erat. Tri- mulus patrem amifit: cuius ex partetertia heres, ne hanc quidem integram cepit, correptis per coheredem Caiumvniuerfis bonis: & fubinde matre etiam relegata, parne inops atque egens apud amitam Lepidam nutritus eft,fub duobus pxdagogis, v laltatore atque tonibre. Verum Claudio Imperium adepto , non folum paternas opes recuperauit : fed & Crifpi Palfieni vitrici fui hereditate ditatus eft. Gratia qui- dem & potentia reuocats reft tutatque matris vfque eo floruit, vt emanaret in vul- gus, miiTosaMeflallina vxore Claudii, qui eum meridiantem quafi Britannici a:mu- lum ftrangularent. Additum 'fabula: eft, eofdem dracone e puluino fc profe- rente conterritos refugifle. Qua: fabula exorta eft,deprehenfis in lecto eius circum 30 ceruicaliaierpentisexuuiis: quas tamen aurea: armilla: ex voluntate matris inclulas ^ dextro brachio geftauit aliquamdiu ; ac tardio tamdem materna: memorisabiecit, rurfusque extremis luis rebus fruftra requifiuit. Tener adhuc, nec dum matura pueritia, Circenfibus ludis Troiam conftan- 7 tiffimefauorabiliterquelufit. * Vndecimo aetatis anno, a Claudio adoptatus eft, Anna:oque Seneca: iam tunc Senatori in difciplinam traditus. Ferunt Senecam pro- xima node vifum libi per quietem , C. Ca:fari prarcipere; & fidem fomnio Nero breui fecit, proditaimmanitatenaturs, quibus primum potuit cxperimentis.Nam- que Britannicum fratrem, quod fe poft adoptionem Aenobarbum ex confuetudine falutaflet, vt * fubditicium apud patrem arguere conatus eft. Amitam etiam Lepi- 4® dam,reamteftimoniocoram afflixit; gratificans matri, a qua rea premebatur. De- duiftus in forum tiro, populo congiarium , militi donatiuum propofuit : * indictaq; decurfione prstorianis , fcutum lua manu prxtulit : exinde patri gratias in Senatu egit. * Apud eumdem Confulcm pro Bononicnfibus Latine, & pro Rhodiis atque IlienfibusGratce verba fecit. * Aufpicatus eft &iurifdiiftionem*Prsfedivrbis, la- cto Latinarum celeberrimis patronis,nonrranflaticias,vtaflblet,&brcues ; fed ma- ximas plurimasque poftulationes certatim ingerentibus: quamuis interdi&um a Claudio eflet. Nec multo poft duxit vxorem Ociauiam : ediditque pro Claudii laluteCircenfes, & venationem. Septemdecim natus annos, vt deClaudio palamfa&um eft, interhoram 8 » jo fextam leptimamque procellit ad excubitores : cum ob totius diei diritatem non < -- ^'iid aufpicandi tempus accommodatius videretur: proquePalatiigradibusImpe- ^ rator confalutatus, lectica incaftra, & inde raptim appellatis militibusin Curiam _ > ' >4 .^etus eft. Difceflitiam vefperieximmenfis, quibus cumulabatur, honoribus, tan- ^ * tum Patris patris nomine recufato, propter artatem. oftentationc, Claudium apparatiflimo funere elatum 9 IO u 15 86 C. SVETONII TRANQVILLI laudauit,confccrauitque. Memoria: Domitii patris honores maximos habuit Ma- tri fummam omnium rerum publicarum priuatarumque permifit. Primoetiam Imperii die fignumexcubantiTribuno dedit, Optimam matrem-, ac deinceps eiuf- dem fxpcle&ica per publicum fimul vectus eft. Antium coloniam deduxit, ad- feriptis veteranis e prxtorio , additisq; per domicilii tranflationem ditiflimis primi- pilarium : vbi & portum operis fomtuofilEmi fecit. A t q^v e, vt * certiorem adhuc indolem oftenderet, ex Auguftiprxfcripto im- peraturum fc profeflus: neque liberalitatis, neque clementix,* nec comitatis qui- dem exhibenda: vllam occafionem omifit. Grauiora vectigalia autaboleuit, aut mi- nuit. PrxmiadeIatorum*PapixIegis,adquartasredegit,diuifispopuloviritim*qua- to dringenis nummis. Senatorum nobiliifimq cuique, (ed are familiari deftituto , an- nua falaria, & quibufdam quingena confticuit : item prxtorianis cohortibus fru- mentum menftruum [que]gratuitum. Et cum de (upplicio cuiuidam capite damna- ti, vt ex more fubforiberet, admoneretur; £>uam vellem , inquit, nefiire litteras ! Omnes ordines fubinde, ac memoriter falusauit. Agenti fonatui gratias, refpondit; Cum meruero. Ad campeftres exercitationes fuas admifit & plebem ; declamauit- que fxpius publice. Recitauit & carmina, non modo domi,fed[&]in theatro ; tanta vniuerforum 1 axicia, vt ob recitationem fupplicatio decreta fit, * atque pars carmi- num aureis litteris Ioui Capitolino dicata. Spectacvlorvm plurima & varia genera edidit: iuuenales,circenfes,fce- i* nicos ludos, gladiatorium munus. * luuenalibus fenesquoq; confulares, anusq; ma- tronas recepit ad lufum. Circenfibus,!oca equiti fecreta a ceteris tribuit : commific- que etiam camelorum quadrigas. Ludis quos pro aeternitate imperii fufoeptosap- pellari maximos voluit, ex vtroq; ordine & fexu plerique ludicras partes fuflinuerunt. Notiilimus equeS R. elephanto fuperfedens per*catadromu decucurrit. Indudaeft [&] Afranii togata, qux/#«#^«mfcribitur:concefTumq; , vtfcenici ardentis domus fupelle&ilcm diriperent, ac libi haberent. Sparfa & populo miffilia omnium rerum per omnes dies, fingula quotidie millia; auiumcuiufq; generis multiplexpenus,*tef- « fera: frumentaria:, veftis, aurum, argentum, gemma:, margarita:, tabula: piclx, man- cipia, iumenta,atquc etiam manfuetxferx : nouiffime naues,iniulx, agri. $0 Hos ludos fpediauite profeenii faftigio. Munerequod in Amphitheatro ligneo, [in] regione Martii campi intra anni fpacium fabricato dedit, nemine occidit, ne*no- xium quidem. Exhibuit autem ad ferrum etiam * quadringentos Senatores, * fox- centosq; equites R. & quofdam fortuna: atq; exiftimationis integra:* ex iifdem ordi- nibus; confeftorcsq; ferarum,* & varia arena: minifteria. Exhibuit Sc naumachia, marina aqua innantibus belluis: item Pyrrhichas quafdam e numero epheborum; quibuspoftedita operam diplomata duitatis Romana: hngulis*obtulit. Inter Pyr- rhicharum argumenta, taurusPafiphaen [in] ligneo iuuenex fimulacro abditam in- iit; vi multi fpeftantium crediderunt. Icarus primo ftatim conatu iuxta cubiculum eius decidit, ipfumquecruorerelperfit. Nam perraro prxfidere; ceterum accubans 4® primum paruis foraminibus, deinde toto podio adaperto fpeftareconfueuerar. In- ftituit &c quinquennale certamen primus omnium Roma:, more Grxco, triplex; muficum, gymnicum, equeltre; quod Nero tua. *Dcdicatisque thermis atquegymnafio, Senatui quoque &equiti oleum prxbuit. Magiftros toti certami- ni prxpofuitconfulares forte,* fode Prxtorum : deinde in orcheftram Senatumque deicendit; & orationis quidemcarminisque Latini coronam, dequahoneftiflimus quiique contenderat, ipforum confonfu conceflam iibi recepit : Citharam autem a indicibus ad fe delatam adorauit, ferrique ad Augufti ftatuam iullit. Gymnico, quod in foptis edebat, inter *buthyiix apparatum, barbam primam pofuit; condi- tam[q;]inaureampyxidem,6cprctiofi(fimismargaritisadornatam,*Capitoliocon- focrauir. Ad athletarum fpe&aculum inuirauit & virgines Vcftales : quia , i pix quoque Cereris facerdotibus fpecfarc conceditur. * ( Non immerito inter ipe&acula ab eo edita &* Tiridatis in vrbemintroitum^t tulerim.Quem Armenix regem magnis pollicitationibus follicitatum,cum deftina- ' to per editum die oftenfurus populo propter nubilum diftulilfot.tag^feS- -y. pn- v ^ portunuume NERO, VI. 87 portuniflimepotuitjdifpofitis circa fori templa armatis cohortibus, curuli relidens apud Roftra triumphantis habitu, inter ligna militaria atque vexilla :& primo per deuexum pulpitum fubeuntem admiiit ad genua; alleuatumque dextra exolcula- tuseft: dein precanti, tiara dedu&a, diadema impofuit; verba lupplicis interpreta- ta pra:torio viro multitudini pronuntiante. Perdudum inde in Theatrum, ac rurfus fupplicantem,iuxta fe latere dextro collocauit. ob qua: Imperator conlalutatus, lau- re a in Capitolium lata. I an vm geminum claulit,* tam nullo quam refiduo bello. Confulatus quatitor r 4 geflit: primum bimeftrem, fecundum & nouiflimum femeftres, tertium quadrime- 1 1 c ftrem : medios duos continuauit, reliquos inter annua fpatia variauit. In* iurisdi&ione poftulatoribus nili fequenti die, ac per libellos , non temere re- [ T fpondit. *lncognofcendo, morem eum tenuit, vt continuis actionibus [omiflisjligil- latim quarque per vices ageret. Quoties autem ad confultandum*fecederet, neque in commune quidquam, neque propalam deliberabat. Sed & confcriptas abvno- quoque lententias tacitus ac iecreto legens, *quid ipli libuiflet , perinde atque pluri- mi' 5 bus idem videretur, pronuntiabat. In Curiam libertinorum filios diu non admi- fit: admiflisqiaprioribusprincipibus honores denegauit. Candidatos, qui fupra numerum ellent,in folatium dilationis ac mora;, legionibus pra:pofuit.Confulatum - , in fenos plerumq; menfes dedit. Defundoq;*circa Kalend. Januarias altero e coss. neminem fubftituit: improbans exemplum vetus Caninii‘Rebuli,vno die Confulis. Triumphalia ornamenta, *etiam quxftorix dignitatis non nullis ex equeftri ordine tribuit : nec vtique de cauffa militari, led & de quibuldam rebus orationes ad Sena- tum rniffas,pra:teritoQua:ftoris officio, per*c os. plerumque recitabar. Formam «edificiorum vrbis nouatri excogitauit : & vt ante infulas ac domos 1 6 porticus ellcnt, dequarum folariis incend ia arcerentur :eafque fumtu fuo exftru- xit. Deftinarat etiam *Oftia tenus mceniapromouere, atque inde foflamareve- teri vrbi inducere. Multa fubeo &: animaduerla feuere,&: coercita, nec minus in- ftituta : adhibitus fumtibus modus : publica; cena; ad fportulas redacta: : interdi- dum ne quid in popinis co&i pra:ter legumina aut olera veniret; cum antea nullum 30 non opfonii genus proponeretur: afflidifuppliciis Chriftiani, genus hominum fu- perftitionis noua: ac malefica;: vetiti quadrigariorum lufus; quibus inueterata li- centia palfim vagantibus, fallere ac furari per iocumiuscrat: pantomimorum fa- diones cum ipfis (imul relegatx. Adversvs fallarios tunc primum repertum,ne tabula: nifi pertufe,ac ter lino 1 7 per foramina traie<fto,oblignarentur. Cautum vt in teftamentis prima:, dua: ceras, teftatorum modo nomine inferipto, vacua: lignaturis oftenderentur: ac ne quis ali- eni teftamenti feriptor legatum libi adferiberet : item vt litigatores pro patrociniis certam iultamque mercedem,pro fubfelliis nullam omnino darent, prabenre ora- rio gratuita : vtquererum a&u ab orario caulfe ad forum ac* recuperatores trans- 4c ferrentur : & vt*omnes appellationes a iudicibus ad Senatum fierent. A v g E n d 1 propagatidique Imperii neque voluntate vlla, neque fpe motus vm- 1 8 quam,etiam ex Britannia deducere exercitum cogitauit: nec nili verecundia, ne obtredare parentis gloria: videretur, deftitit. Ponti modo regnum, concedente Po- lemone; item Alpium,defundo*Cottio, in prouincix formam redegit. P e re gri natio nes duas omninofulcepit, Alexandrinam, &: Achaicam: t^ fed* Alexandrina iploprofe&ioriis die deftitit, turbatus limul religione, ac periculo. Nam cum circuitis templis in xde Vefta: refediflet, confurgenti ei primum laci- nia obhalit : deinde tanta caligo coorta eft, vt*dilpicerenon pollet. In Achaia Ifthmum perfodere aggreflus,prztorianos pro concione adinchoandum optisco- jc hortatus eft: tubaque ligno dato, primus raftello humum effodit, &* corbula: con- Tgeftam humeris extulit. Parabat & ad Calpias portas expeditionem, conlcripta ex ^ Tlrftkis lenum pedum tironibus noua legione, quatri Magni Alexandri phalan- v SgT> appellabat. Hxc partim nulla reprehenfione, partim etiam non mediocri ^ raude digna, in vnutri contuli; vt fecernereni a probris ac fceleribus eius , de quibus dehinc dkam . b y L- 54 C. SVETONII TRANQVILLI 39 Accesservnt tantis cx principe malis probrisque qua: data & fortuita: peftilentia vnius autumni, quax xx funerum milliain ratione Libitina: venerunt : clades Britannica,qua duo praecipua opida, magna* ciuium fociorumquc cx dc, di- reptafunt : ignominia ad Orientem, legionibusin Armenia fubiugum miliis, zgre- que Syria retenta. Mirum, & vel pra:cipue notabile inter*ha:c fuit, nihil eum patien- tius quam maledi&a & conuitiahominum tulifle; neque in vllos leniorem, quam quifedi&isautcarmmibuslaceffiffent,exftitifle. Multa GratceLatincque* proferi- pta aut vulgata funt,licut illa : itlpai,'Op{<r>i(,'A>#.iJMiai,iM($vtmci, * nm'4-»? 1 » n lp«> iSim pmlpic «kthw. Jjuis negat Aenea magna dejlirpe Neronem? Sujiulit hiematrem ; fuftultt ille pa- trem. Dum tendit citharamnojler,dumcornua Parthus, Nofier erit paan, ille irsmiiMVK. io » Roma domus jiet : Veios migrate Quirites ; Si non & Veios occupat ijla domus. Sed neq; au&ores requifiuit; & quofdam per indicem delatos ad Senatum, affici grauiore pcena prohibuit. Transeuntem eum Ifidorus Cynicus in publico clara voce cor- ripuerat, quod*Naupli mala bene cantitaret, fua bonamale dilponeret:&* Datus Atellanarum hiftrio,in cantico quodam, iyatt mnp,iy »n pS-np, ita demonftrauerat , vt bibentem natantem que faceret ;* exitum C Claudii Agrippinatquc lignificans: & in nouiffima* claufula, Orcus vobis ducit pedes , Senatum geftu notaret : hiftrionem & philofophum Nero nihil amplius quam vrbe Italiaquefubmouit, velcontemtu omnis infamia:, vel nefatendodolorem,iritaret ingenia. 4° Talem principem paullo minus per x i ii x annos perpeffiis terrarum orbis, to tamdem deftituit; initium facientibus Gallis, duce* Iulio Vindice,qui tum eam pro- uincia pro Pra:tore obtinebat. Pratdi&u a mathematicis Neroni olim erat, fore vt quandoque deftitueretur: vnde illa vox eius celeberrima, * ™ n*»! w* Ww quo maiore venia meditaretur citharoedicam artem, principi libi gratam, priuato ' T neceflariam. *Spoponderunt tameqiiidam*deftituto ei ordinatione Orientis;non- nulli nominarim regnum Hierofolymorum, plures omnis priftinx fortuna: reftitu- tionem. Cui fpei pronior, Britannia Armeniaque amilTa,ac rurfusvtraque recepta, defunctum fe fatalibus malis exifiimabat. V t vero cofulto Delphis Apolline, feptua- gelimum ac tertium annum cauendumfibiaudiuit, quali eo demum obiturus, ac nihil conie&ans de tetate Galbte, tanta fiducia, non modo fene&am, fed etiam per- j Q petuam lingularemque concepit felicitatem , vt amillis naufragio pretioliflimis re- bus, no dubitauerit inter fuosdicere,pifcescas libi relaturos. Neapoli demotu Gal- liarumeognouitdie ipfo, quo matrem occiderat :adeoque lente ac fecure tulit, vt *gaudentis etiam *fufpicionem prseberet, tamquam occalione nata fpoliandarum iure belli opulentiffimarum prouinciarum. Statimque ingymnaliumprogreflus, certantes athletas effufiflimo ftudio fpedauit. Cena: quoque tempore interpellatus tumultuolioribus litteris, hadenus excanduit, vt malum iis qui *delcilTent, minare- tur. Denique per ofto continuos dies non referibere cuiquam, non mandare quid aut prtecipcre conatus, rem filentio oblitterauit. 41 Edictis tamdem Vindicis[&]contumeliofis& frequentibus permotus, Sena- tum epiftolain vltionem fui reique publica: adhortatus eft ; excufato languore fau- cium, propterquemnonadelTet. Nihil autem a:que doluit,quam vt *citharmdum malum le increpitum, ac pro Nerone * Aenobarbum appellatum. Et nomen quidem gentile, quodlibiper contumeliam exprobraretur, refumturumfeprofefluseft,de- pofito adoptiuo: cetera conuitia, vt falfa,non alio argumento refellebat,quam quod etiam*infcitiatantoperelaborata:perfecb:queale artis obiiceretur; Ungulos fubin- de rogitans, noflentne quemquam prjeftantiorem. Sed vrgentibus aliis fuper alios nuntiis,Romampra:trcpidus rediit, leuiterq; modo in itinere friuoloaulpicio men- te recreata, cum annotallet infculptum monumento, militem Gallum ab equite R. opprelTum trahi crinibus, ad eam fpeciem exliluitgaudio,ccelumqueadorauit. Ac ^ 0 ne tunc quidem auc Senatu, aut populo coram*appellato, quofdam e primoribus vi- v ris*demum euocauit; transa&aqueraptimconfultatione, reliquam diei parcem^ef* 4 -\ ' organa hydraulica noui& ignoti generis circumduxit:* ollendensque fingula^j: NERO, VI. 9 ? Postqv a M* etiam deinde Galbam & Hifpanias defeiuifle cognouit, Colla- . pfus,animoq; malefra£to,diu & finevoce , & propeintermortuus iacuit. vtq;*refi- puic,vefte* defciflTa, capite conuerberato,a&um dc fe pronutiauit. Confolantiq; n u- tricula:,&: aliis quoque iam principibus fimilia accidifle memoranti , ie vero prar ter ceteros inaudita & incognita pati refpondit, qui'fuum Imperium viuus amitteret. Nec eo ferius quidquam ex confuetudine luxus atque defidia:* omifit velimmi- nuit. quinimmo, cum profperi quiddam ex prouinciis nuntiatum eflet, fuperabun- dantiiumam cenam iocularia in defe&ionis duces carmina, * lafciueque modulata, qua: vulgo innotuerunt, etiam gefticulatus eft : ac Ipe&aculis Theatri clam illatus, *i o cuidam fcenico placenti nuntium mi(it,abuti eum occupationibus Tuis. Initio ftatim tumulms, multa & immania, verum non abhorrentia * a fua na- 4 1 tura, creditur dellinafle : fucceflores percufforesque fubmittere exercitus & prouin- cias regentibus, quafi con(piratis,idemque & vnum fentientibus : quidquid vbiq ue exfulum, quidquid in vrbehominum Gallicanorum eflet, contrucidare; illos, ne de- feifcentibus aggregarentur; hos , vt confcios popularium luorum, atque fautores: Gallias exercitibus diripiendas permitterc,Senatum vniuerfum veneno per conui- uia necare, vrbem incendere, ferisinpopulum immiifis,quo difficilius defendere- tur. Sed abfterritus, nontam poenitentia, qua' perficiendi defperatione.credensque expeditionem neceflariam,coss. ante tempus priuauit honore : atque in vtriufque io locum IblusiniitConfulatum; quafi fataleellet, non polle Gallias debellari* nili a cos.acfufeeptis fafcibus. Cumpoft epulas triclinio digrederetur, innixus humeris familiarium, affirmauit, fimul ac primum prouinciam attigiflet, inermem fe incon- fpe&um exercituum proditurum, necquidquam aliud quam fleturum : reuocatis- que ad poenitentiam defedoribus,fequenti dielstum interlitos cantaturum epini- cia, qute iam nunc fibi componi oporteret. In praeparanda expeditione primam curamhabuitdeligendivehicula, portan- 44 dis fcenicis organis, concubinasque, quas fecum educeret, tondendi ad virilem mo- dum, Sc fecuribus peltisque Amazonicisinftruendi. Mox tribus vrbanas ad lacra- mentumcitauit: acnullo idoneo refpondente, certum dominis feruorum nume- } o rum indixit : nec nifi ex tota cuiulq; familia probatiffimos, ne dilpenfatoribus quide aut amanuenfibus exceptis, recepit. Partem etiam cenfus omnes ordines conferre iuflit: & infuper inquilinos priuatarum tedium atque inlularum, penfionem an- nuam reprsfentarefifco. Exegitque ingenti faftidio & acerbitate* nummum afpe- rum, 'argentum pullulatum, 'aurum ad obrulam : vtplerique omnem collationem palam recufarent.coftfenfu flagitantes, a delatoribus potius reuocandapratmia qua- cumque * cepiflfent. Ex annonsquoquecaritate*lu&antiumaccreuitinuidia. Nam &forteaccidit 4f vt in publica fame, Alexandrina nauis nuntiaretur puluerem ludlatoribus aulicis ad- uexifle. Quare omnium in fe odio concitato, nihil contumeliarum defuit quin 40 lubiret. Status eius a vertice 'cirrus appodtus eft cum inferiptione Grxca , Nunc demum agona e fle; &*raderet tamdem. Alterius*collo & afcopera deligata, fimulq; titulus, Eno* quid ' potui? fidtu culeum meruifti. Adferiptum & columnis, iam gallos * eum cantando excirafle.*iam no&ibus iurgia cum feruis plerique fimulantes, cre- bro * vindicem pofcebant. T errebatvr adhsc euidentibus portentis lomniorum &r aufpiciorum, & 44 'omniumtum veteribus tum nouis; numquam antea fomniarelolitus. Occilade- mum matre, vidit per quietem , nauem fibi regenti extortum gubernaculum .- tra- hiquefeab Ochuijvxore in ar&iflimas tenebras: &modopennatarumformica- ruqi multitudine oppleri; modo a fimulacrisgentiu adPompeiiTheatrum dedica^ po^arum*circuiri,arceriqueprogreflu: Afturconem,quomaximelstabatur,po(lerio- SC^prporisparteinfimisrpeaem transfiguratum, actantum capite integrohinni- 9 tus edere canoros. De Maufoleo,fponte foribus patefa&is, exaudita voxeft, nomine , cientis. * Kalend. Ianuarii exornati Lares, in ipfo facrificii apparatu concide- ^runr. Aufpicanti Sporusanulum muneri obtulit; cuius gemma? fculpmra erat, Pro- ferpinjv^jjipf Votorum nuncupatione, magna iam ordinum frequentia, vix re- c. SVETONII TRANQJVILLI pcm Capitolii claues. Cum ex oratione eius, qua in Vindicem perorabat, recitare- tur inSenatu,daturospcenasfceleratoSjacbreuidignum‘exitum facturos, concla- matum eft ab vniuerfis ; Tu factes Augujie. Obferuatum etiam fuerat, nouiffimam fa- bulam cantaiTe eum publice Oedipodem exfulem , atque in hoc ‘decidifleverfu, 47 Nvntiata etiam interini ceterorum exercituum defedione , litteras pran- denti Gbi redditas concerpfit,menfam fubuertit : duos fcyphos gratiflimi vfus, quos Homericos a celatura carminum Homeri vocabat, foloillifit: ac fumto a Locufta veneno, & in auream pvxidem condito, tranfiit in hortos Seruilianos. V bi primifi fis libertorum fidilfimis,Oftiam, ad claflem praeparandam, Tribunos, Centuriones- t »» que praetorii de fugi focietate tentauit. Sedpartim tergiuerfantibus, partim aperte detreclantibus,vno vero etiam proclamante, Ffque adeo ne mori mijirum esi? varia agitauit, Parthos ne an Galbam lupplex peteret, an atratus prodiret in publicum, proque roftris * quanta pollet maxima miferatione veniam priteritorum precare- tur : ac ni flexiflet animos, vel digypti prifeduram concedi libi oraret. Inuentus eft , poftea in ferinio eius hac de re fermo formatus. Sed deterritum putant , ne prius quam in forum perueniret,difcerperetur. Sic cogitationein pofterum diem dila- ta, ad mediam fere nodem excitatus, vt competit ftationem militum rcceflifle, proGluiteledo,mifitquecircumamicos. & quia nihil a quoquam renuntiabatur, ipfecumpaucis kofpitia Angulorum adiit. Verumclaufisomniumforibus,relpon- i® dente nullo, in cubiculum rediit : vndciam&cuftodes diffugerant, direptis etiam ftragulis, amota & pyxide veneni. Ac ftatim * Spicillum myrmillonem, vel quemli- bet alium perculforem, cuius manu periret, requifiuit. & nemine reperto; Ergo ego, inquit, nec amicum habeo, nec inimicum ? procarricquequafiprxcipitaturusfe m Ti-» y berim. 48 Sed reuocato rurfus impetu , aliquid fecretioris latebra: ad colligendum ani- mum defiderauit: & offerentcPhaontelibertofuburbanum fuum inter Salariam &: Numentanam viam circa quartum milliarium: vt erat nudo pede atque tunicatus, pinulam obfoleti coloris fuperinduir .• adopertoque capite, & ante faciem*obten- fofudario, equum infeendit, quatuor folis comitantibus; inter quos&Sporus erat. 50 Statimque tremore terra^&fulgureaduerfo pauefadus, audiit ex proximis caftris clamorem militum , & Gbi aduerfa, & Galba: profpera ominantium ; etiam exob- uiis viatoribus quemda dicentem, HiNeroncmperfequuntur : alium fcifcitantem,£r- quidin vrbenouide Nerone? Equo autem odoreabiedi in viacadaueris confternato, deteda facie agnitus eft a quodam Miflicio pritoriano,& lalutatus. Vt ad diuerti- culum ventum eft, dimiflis equis inter fruticeta ac vepres per arundineti fcmjtam argre, nec nifi (Irata fub pedibus vefte, *ad aduerfum villi parietem euafit. Ibi hor- tante* eodem Phaonte, vtintetim in Ipecum egefti arem * concederet, negauit fe viuum fub terram iturum : ac parumper commoratus, dum clamdeftinus ad villam introitus pararetur,aquam ex fubieda lacuna potaturus manuhaufit : Et hac esi, in- 4® quit, Neronis decocia. * Deindediuulfa fentibus pinula traiedos furculos rafit,atque ita quadrupes per anguftias effodi cauerni receptus, in proximam cellam decu- buit fuper ledum * modicella culcita, * vetere pallio ftrato inftrudum. Fameque & iterum Gti interpellante, panem quidem fordidum oblatum afpernatus eft,aqui au- tem tepidi aliquantulum bibit. 49 Tvn c vnoquoque hincindeinftante, vt quamprimum (e impendentibus con- tumeliis cripercr,fcrobem coram fieri imperauit , dimenfus ad corporis fui modu- lum; componique fimul,fiquainuenirentur, frufta marmoris ;& aquam fimulac ligna conferri curando mox cadaueri ; flens ad lingula, atque idemtidem diditans ; Qualis artifex pereo! Intermoras, perlatos a curforePhaontis codicillos priripuit,f o legitque (c hoftem a Senatu iudicatum,& quiri, vt puniatur more maiorum. I n^nL. rogauicque.qualeeftet id genus pcem : &cumcomperifiet,nudihominisceruicem tffS, ^ inferi furci, corpus virgis ad necem eidi : conterritus, duos pugiones, quos feifc^" . tulerat,arripuit:rentataquevtriufque acie, rurlus condidit; caullatus nondum ad- 1 elle fatalem horam. Ac modo Sporum hortabatur vtlamentari^g^^-mci^* \ 1 NERO, VI. 9T. tet: modo orabatvt fe aliquis id mortem capeflendam exemplo iuuaret : interdum fegnitiemfuam his verbis increpabat; Viuo deformiter*’ ac turpiter : «•afireiNtpinn.x-aft- Tra,ntfit SSami ««ni;, xyt, i^pssiayraF.Iamque equites appropinquabant; quibus pra:- ceptum erar,vt viuum eum attraherent. Quod vt fenfir, trepidanter effatus , fir«» ferrum iuguloadegit.iuuanteEpaphroditoalibelliSiSe- mianimisque adhuc, * interrumpenti Centurioni, & p tenuia ad vulnus appofita , in auxilium fevenifle fimulanti, non aliud refpondit,quam Sero, & Hacesljides. Atque inea vocedefecit, exftantibus rigentibufque oculis vfque ad horrorem formidi- nemque vifentium. Nihil prius ac magis a comitibus exegerat, quam ne poteftas * * e cuiquam capitis fui fieret : fed vt, quoquo modo , totus cremaretur. * Pcrmific hoc Icelus Galba: libertus, non multo ante vinculis exfolutus, in qua: primo tumultu conie&us fuerat. FvNERATVseft impenfa ducentorum millium, ftragulis albis auro intextis 5 5° quibus yfusKalend.Ianuarij fuerat. Reliquias* Ecloge& Alexandria nutrices cum ^ * A <Se concubina gentili Domitiorum monumeto condiderunt, quod profpicitur . ecampo Martio impoficum*colle honorum. In eo monumento folium Porphyre- tici marmoris* fuperftanti Lunenfi aracircumfeptum eftlapideThafio. Statvra fuitpxneiufta:corporemaculofo&:*fosdo:fufflauocapillo:vultu 5 1 pulcro magis quam venufto : oculis ctefiis & hebetioribus: ceruice obefa, ventre rf t.o proieclo : gracillimis cruribus: valetudine profpera. Nam qui luxuria: immodera- tiffimateflet,tet omnino per xim annos languit: atque ita, vt neque vino, neque cdhfuetudine reliqua abftineret. Circa cultum habitumque adeo pudendus , vt comam femper in gradus formatam, peregrinatione Achaica etiam pone verticem fiimmiferit; acplerumque*fynthefin indutus, ligato circum collum fudario pro- dierit in publicum, fine cindu,& difcalceatus. Liberales difciplinas omnes fere puer attigit. Sed a philofophia eum mater f t auertit ; monens, imperaturo contrariam efle : a cognitione veterum oratorum Se- neca prteceptor,quo diutius in admiratione fui detineret. Itaque ad poeticam pro- nus, carmina libenter, ac fine laborecompofuit:nec,vtquidam putant, aliena pro 3 o fuis edidit. Venerein manus meas pugillares libellique, cum quibufdam noti/fimis v verfibusipfius chirographo*fcriptis : vt facile appareret, non*tranflatos, aut di&anre aliquo exceptos; fed plane quafi a cogitante atque generante exaratos : ita multa *&deleta,&indu&a,&:fuperfcriptainerant. H a b v i t Sc pingendi, fingendique maxime, non mediocre ftudium. * Maxi- j j ma autem popularitate efferebatur, omnium atmulus , qui quoquo modo animum vulgi mouercnt. *Exiit poft fcenicas coronas opinio, proximo luftrodefcenfurum eum ad*01ympiainter athletas. Namluctabaturaffidue: nec aliter certamina gym- nica Gra:cia tota fpe&auerat, quam brabeutarum more in ftadio humi allidens; ac fi quaparialongius receffiflent,in medium manibus fuis protrahens. Defiinaue- 4c rat etiam, qui Appollinem cantu,Solemaurigando*aiquipararea:ftimafetur, imita- ri,& Herculis fada. Prteparatumque leonem aiunt, quem vel claua vel brachiorum nexibus in Amphitheatri arena fpe&ante populo nudus elideret. Svb exitu quidem vita: palam vouerat,fi fibi incolumis flatus permanfiffet,*pro- J4 ditutum fe* parta: victoria: ludis, etiam hydraulam, & choraulam, & vtricularium ; acnouiffimo diehiftrionem; faltaturumq; VirgilijTurnum.EtfuntquitradantPa- ridemhiftrionemoccifum ab eo,quafigrauemaduerfarium. Erat illi a;ternitatisperpetua:que fima: cupido, fed inconfulta. Ideoquemul- y y tis rebus ac locis vetere a ppellatione detracia,nouam*induxit ex fuo nomine.Men- fem quoque Aprilem Neroneum appellauit, Deftinauerat & Romam Neropolim yc nuncupare. ^ Rz lig ionvM vfquequaquecontcmtor,pra:tervniusDezSyrix. Hanc mox ftS , s itafpreuit,vtvrinacontaminaret:alia fuperftitione captus, inquafolapertinacifll- v \ ••', , ?*>hxfit.Siquidem*acunculam puellarem cum,quafi remedium infidiarum, a ple- te- beio quodam &ignoto, muneri accepiffet, derecta confeftim coniuratione, pro fummr^gffiine trinilque in die facrificiis colere perfeuerauit : volebatque credi 58 C. SVETO NII TR AN Q VILLI monitione eius futura pratnofcere. Ante paucos quam periret menfes, attendit & exftifpicio, nec vmquam litauit. 57 Obiit* xxx & fecundo secaris anno, die quo quondam Octauiam inter- emerat. Tantumque gaudium publice prabtiit, vt plebs pileata tota vrbe difeur- reret. Ettamen non defuerunt qui per longum tempus vernis atftiuisque flori- bus tumulum eius ornarent; ac modo imagines praetextatas in Roftris profer- rent,modo edi&a quafi viuentis,& breui magno inimicorum malo reuerfuri. Quin- etiam*V ologefus,Panhorum rex,miffis ad Senatum legatis deinftauranda focieta- te, hoc etiam magnopere orauit.vt Neronis memoria coleretur. Denique cum poft xx annos adolefeentemeexftitiflet conditionis incertat, qui fe Neronem ede iacfa- io - ret,tam fauorabile nomen eius apud Parthos fuit,vt vehementer adiutus & vix red- ditus fit. C- SVETONII TRAN- Q_V ILLI 'SEK. Galba, VIL | Ro c en i EsCxfaruminNeronedefecitiquodfuturumcom- pluribus quidem fignis,*fed euidentiflimis duobus apparuit. Li- ao uiatolimpoft Auguftiftatim nuptiasVeientanumfuumreuifen- ti,pra:teruolans aquila gallinam albam, *ramum lauri roftro te- nentem, ita vt rapuerat, demifit in gremium, cumq; nutriri ali— 1 tem,pangi[q;] ramulum placuiflet, tanta pullorum fobolespro- ^ uenit,vt hodie quoque ea villa ad Gallinas vocetur : tale vero lauretum,vc triumpha- turi Ctefarcs inde laureas decerperent : fuitque mos triumphantibus, alias confe- ftim eodem loco pangere: & obferuatum eft,fub cuiufque obitum, arborem ab ipfb *inftitutam,elanguifle. Ergo nouiffimo Neronis anno,& filua omnis exaruit radici- tus, & quidquid ibi gallinarum erat,interiit: ac fubinde ta&a de cado Cariarum xde, capita* omnibus ftatuisfimul deciderunt: *Auguftique fceptrum e manibus $o cxcuflum eft. a Neroni Galba fuccefflt, nullo gradu contingens Carfarum domum : fed haud dubie nobiliflimus, magnaque Sc vetere profapia : vt qui ftatuarum titulis pronepo- tem feQ Catuli Capitolini femperadferipferit: Imperator vero etiam ftemma in atrio propofuerit, quo paternam originem ad Iouem; maternam, ad *Pafiphaen Minois vxorem referret. 3 Imagines & elogia vniuerfi generis exfequi, longum eft, familia; breuiter at- tingam. Qui primus Sulpiciorum cognomen Galba tulit, cur, aut vnde traxerit, ambigitur. quidam putant, quod opidum Hifpania: fruftra diu oppugnatum , illitis demum galbano facibus, fuccenderit : alii, quod in diuturna valetudine* galbeo, id 4° eft remediis lana inuolutis,aflidue vteretur : non nulli, quod prx pinguis fuerit vifus, quem* galbam Galli vocant : vel contra, quod tam exilis, quam funt animalia quqin efculis nafcuntur,appellanturquegalbte. Familiam illuftrauit .Ser. Galbae onfula- ris, temporum fuorum eloquentiflimus: quem tradunt Hifpaniam ex Pratura ob- tinentem, x x x Lufitanorum millibus perfidia trucidatis, Viriatini belli cauflam ex- ftitifle. Eius nepos, obrepulfam Confulatus infenfus Iulio CaTari, cuius legatus in Gallia fuerat, conipirauit cum Calfio &Bruto, propter quod Pedialege damnatus eft. Ab hoc funt Imperatoris Galba: auus & pater. Auus clarior ftudiis,quam digni- tate. Non enim egreflus Pratura: gradum , multiplicem nec incuriofam hiftoriam edidit. Pater Confulatufun&us, * quamquam breui corpore at q; etiam gibber, mo- 5 o diexque i n dicendo facultatis cauflas indu ftric achtaui t. Vxores habuit ‘Mummia^ Achaicam.neptem Catuli, proneptemque L. Mummii, qui Corinthum excidit: . item Liuiam Ocellinam.ditem admodum, & pulcram. a qua tamen nobilitatis c^-^. fa appetitus vitro exiftimatur, & aliquanto enixius, poftquam fubindeinftantivi-^ tium corporisfecreto polita vefte detexit, ne quafi ignaram faller e videmur. Ex Achaica liberos Caium & Seruium procreauic. quorum maior CaiuS, attritis facul- tatibus vrbe ceffit : prohibitusq; aTiberio fortiri anno fud Proconfulatum, volunta- ria morte obiit. Ser. Galba imperator Valerio Meilalla.Cn. Lentulo c os s. natus eft, i X Ka- 4 lend.Ianuarii,in villa colli fuppofita,prope Terracinam finiftrorfum Fundos peten- tibus: Adoptatus a nouereafua,Liuii nome, &*Ocellare cognomen aflumfit,muta- to prasnomine. Nam * Lucium mox pro Seruio vfque ad tempus Imperii viurpauir. 'Conftat Auguftum puero adhuc, falutanci fe inter sequales,appreh eia* buccula di- xifle, m w Sed &Tiberius,cumcomperilTeteum impera- to rurum, verum in feneda: Viuatjane, ait; quando id adnos nihil t pertinet. Auoquoque eius fulgur procuranti, cum exfta de manibus aquila rapuillet,&: in frugiferam quer- cum contuliflet, fummum, fed ferum Imperium portendi familias , refponfum eft. Etilleirridens; Sane-, i nqui r, cum mula pepererit. Nihil xque poftea Galbam tentan- teni res nouas confirmauit, quam mute partus : ceterifque vt obfeenuiti oftentum abhorrentibus, folus pro tedflimo accepit, memor facrificii di&iqueaui. Sum- ta virili toga, fomniauit fortunam dicentem, ftare feante fores defefTam;&,nifi ocius reciperetur,cuicumqueobuio prasdas futuram. Vtqueeuigilauit, aperto atrio, fimu- laerum asneum Dea: cubitali maius iuxtalimeninuenit: idquegremioluoTufcu- j lum,vbia:ftiuareconfueuerat,auexit:&inpartea:diumconfecratum,menftruisde- >0 inceps lupplicationibus , & * peruigilio anniuerfario coluit. *Quamquam asrate nondum conftanti, veterem ciuitatis exoletumque morem, ac tantum in domo fua hasrentemobftinatiifime retinuit; vt liberti feruique bis die frequentes adedent, ac matie faluere, velperi valere fibi finguli dicerent. Inter liberales difeiplinas attendit iuri; dedit & matrimonio operam, veram j amiflavxore Lepida, duobusque ex ea filiis, remanfit in cadibacu, neque follicitari vlla conditione amplius potuit, ne Agrippina quidem viduata morte Domitii ; quas maritum quoq;adhuc[nec dum caslibe] Galbam, adeo omnibus follicitauerat mo- dis, vt*inter conuentum matronarum correpta iurgio, atq; etiam manu pullata fit a matre‘Lepida. Obferuauit[autem]anteomnesLiuiamAugu(ta: cuius & viutegra- } o tia plurimum valuit, & mortua: teftamento pameditatus eft. ‘lls namq; quingen- ties cum prascipuu inter legatarios habuiflet, quia*notata, non*perferipta erat ium- ma, herede Tiberio legatum ad*quingenta reuocarite,ne hasequidem accepit. Honoribvs ante legitimum tempus initis, Prastor commiffionc ludorum 6 Floralium, nouumlpe&aculigenus, elephantos funambulos edidit: exinde prouin- cte Aquitania: anno fere prasfuit : mox Confulatum per fex menfes ordinarium get- fit. Euenitq; vt ineo ipfe*L. Domitio patri Neronis, ipfi*SaluiusOthopatcr Otho- nis fuccederet , velut prasfagium infequentis cafus, quo medius inter vtriusque fi- lios exftititlmperator. * A Caio Ca:fare,GtetuIico fubftitutus, poftridiequam ad legiones venit,folennifottefpe&aculo plaudentes inhibuit, datateflerai, vt manus 4o pasnulis continerent ; * ftatim per caftra iactatum eft; Difcemiles militare : Galba e si, non Gatulicus. Pari feueritate interdixit commeatus peti. Veteranum ac tironem militem opere afliduo corroborauit : maturasque barbaris, qui iam in Galliam vlq; proruperant, coercitis, prasfenti quoque Caio talem &fe& exercitum approbauit, vr inter innumeras * contradasque ex omnibus prouinciis copias, neque teftimo- nium.nequeprasmia ampliora vili perciperent. Ipfe maxime infignis, quod campe- ftrem decurfionem fcuto moderatus, etiam ad efledum Imperatoris per viginti paf- luum millia cucurrit. C s. d e Caiinuntiata, multis ad occafionem ftimulantibus, quietem praetulit. 7 Per hoc gratiifimus Claudio; receptusque iri cohortem amicorum, tanta: dignatio- jo nis eft habitus, vt cum fubita ei valetudo, nec adeo grauis incidiflet, dilatus fit, expe- »ditionisBritannicasdies. Africam * pro Confule biennio obtinuit, extra fortem eleftus ad ordinandam prouinciam,& intcftinadiflenfione,& barbarorum tumul- tu, inquietam. Ordinauirquc magna feueritatis ac iuftitiz cura, etiam in paruulis re- ^"Jus. *Militi, qui per expeditionem annonaarctiflima refiduum cibariorum , tritici modiu m^cen tum denariis vendidifle arguebatur, vetuit, Graalatque indigere cibo » 'i [Document text truncated for crawler view.]