Jacobi Facciolati orationes selectae

JACOBI FACCIOLATI ORATIONES SELECTAE XXVII. Quarum aliquae nunc primum editae. Biblioteca PixeLegis. Universidad de Sevilla. YENETIIS, MDCCLXXXVII. Rtati~~~~5~~~/ E TYPOORAPHIA BALLEONIANA• SuPZ RIORCIM P ER,ZPIISSU, 417. PRIFIL4Grae M ,^.^,^ , 3 AD LECTOREM. y011i , amice Leaor , fuos d'e cuique, ut LL  in rebus anis, ita etiam in litterarum & artium fludiis faeculo mores . Noftrum hoc libroruni multitudine & magnitudine, quos fuperioribus annis avide quxrebat, tandem fati, gatum, libellis hoc tempore potius fe dedit . En tibi, cur volumen hoc, quod ad multa Rhe• toricx exercitationis genera ohm paraveram , falpiurque edideram , nunc denique contrahen• dum exillimaverim. Si ad xdium tuarum orna, imentum , quod a multis fieri video , bibliothe• cam paras , aliunde chartarum molem tibi cu• ra , quibus pluteos impleas, & videndi curio, Íos allicias. Ego pagellas has meas non ofiendi, fed legi cupio , non pulchris ornari tabulis, fed traaari atque ufu teri . Itaque ne illud qui, dem valde curavi , ut editio hxc qua Pito fe tibi nitore cornmendaret , modo typorum careret ere rori bus , qui legentes turbant , & interdum de• cipiunt. Si plufculurn aliquid defiderari cognp• vero , alias tibi non deero . Vale . A  , •T` 4 TABULA SYNOPTICA. I I. O Ratio ad Grammaticam I.  Oratio ad Humanitatem Rhetoricam IV.  «Ad Philofopbiarn 4d 7 . " heologiam «Ad S. S cripturam . VIL  «A'd jurifprudentiaro VIII. d Hífloriam IX. «.fd Ethica X. «/Íd Mathematicam XI. Ira Funere Card. Cornelii XII. In Funere  Pifani Ducis Pene!. XIII. «Ad Dialeüicam XIV. De Rhetoricíe  DialeRicx dí erentia XV. De Litterarum  «,--frtium felicítate .  t la) .XVI.  De fallacils lítterarii s XVII. De Lege Regía • XVIII. De Philofiphi ‘ e fontibus XIX. De 1VIedicis judiciis XX. De «Alexandro Zeno Eq. D. Marci Proc. XXI. De laudibus Ludovici Pifani Eq.  1 Marc; Proc. XXII. De Oratore Juvene XXIII. De Oratore S ene . Pres byteri nomine Synodum alloquentis XXIV. XXV. In Funere P. «Abb.  Bufenelli . XXVI. Funere Vincentíi 2?onifacii EpTcopíF maugullani . XXVII. Pro vernacula lingua O R A- RATIO I AD GRAMMATICAM1 Habita ira Seminario Patavino corea GEORGIO CARD . CORNELIO A. MDCCX. La4rka iingua non efi ex Grammaticorum l imeis comparanda j ,1:'111;11 P:111 PI' lt\v, Uoties ex hoc ornatiffimo loco publice dii co, ita deleaor prxfentia veara , & lebritate hac litteratorum hominum tan. ta, ut fatis amplum mihi 'idear non unius modo Orationis, fed ingentium laborum fruaum ciollegiffe. Unum enim dkere, tacentibus bus, cum eft ubique gloriofum , tum y ero ibi maxime, ubi qui audiunt, &frequentiffimifint,„ & rebus omnibus ad fubtiliter graviterque judio candum inftruaiffimi. Non tam hercule illuílre fuit , florente republica  Roma re , five in foro  five in curia, ubi, nullo deleau habito, promifcue omnes fubfellia QCCU., pabant; quarn efi hoc tempore, hoc in loco, un g e leaiffimum quemque ex omni litteratia, Civitatis ordine circumfpicio, Theologos, Philofophos, Medicos, Mathematicos , Jurifpe. ritos, atque horum fane plurimos, qui eloquen• tnix laude R cum fua quifve arte conjungunt. A 3  V iz g l o 11 ar 6  OR ATTO T. Videte , quxfo , Auditores, in vefiro beneficio quantopere mihi placeam . Ego equidem litterarum fplendorem ac dignitatem cum Magifiratuum imperio & majefiate minime comparo ; fed tamen cum veteres Romanorurn fupplicationes , orationes , triumphos in mentem revoco , plane non tanti ratio , ut ampliffimx huic rnihique j ucundffimx dicendi exercitationi prxponam enim hicplebi lo'cus efl , nullus femellis , infame clientiurn turba ad plaufus & acclamationes plane nullus; fed & viri totius Civitatis principes ad , dignitatem , & Patres omnium ordinum gravif fimi ad honeflatem , & Doaores Collegiorum omnium fapientifftrni ad judicium ingenua adolefcentes ad gratiam & celebritatem convenerunt quorum 1xtx frontes , & fecunda admurmuratio dicentem poteft mirum in modum erigere , ac beatum prorfus efficere . Verum felicitas hazc humanarum omnium , ut mihi quidem videtur , longe maxima , quam efl infi. nitis prope difficultatibus ac periculis circumfe pta! Cujus eft , bone Deus , tanta ingenii vis a' fecunditas ad res prxelariffimas inveniendas , clic firibuendas , ornandas , ut ne leviter quidem ulla in parte deficiat , nufquam incurrat , difpliceat nemim ? Sunt enim eodem tempore prxfianda multa , diverfa , ac prope contraria; nec folum laborandum , quomodo ditas , fed in primis qua de redicas : ut fi femel in re proponenda alicujus animurn ofendas, eum deinceps habeas in tota oratione averfum Efi qui nihil velit audire , nivetuflum ;quofdam gratia tantum novitatis conciliat; alii Gratas Latinafque eruditiones poflulant amplificatione alii deleaantur coque funt AD GRAMMAT. 7 f i git finge i . acumine ingenii, quibus ut imponas., 1,  nuka arte confequaris . H 3 c me reputantern , ac 1,  f 3 pe antea expertum , juffere denique libertatern Man abdicare, qua folet ceteroqurn ex hoc fug. cefto dicentibus concedí omnibus , ut de re qua, b 1  libet fuo quifque arbitratu verba faciant . Quare quena mihi ordinem ipfa fludiorum ratio ac na- 1 , Cura prafcribit , eum in poflerum religiofe fers ) vabo , ut hoc quidem tempore de Grammatica , .  tum de Humanitate , pofl de Rhetorica , deinde de Philofophia , pofiremo de reliquis difciplínis , h m,  ut quaque folet addifci , orationem habeam , & quod de fingulis fentio , id quotannis exponam . s Ita mihi boni Superi tantum vit 3 concedant ac virium, ut curriculum hoc primum conficiam deinde non improfpere ; libenter tum demum cef: furus allisprovincam curo laboribus ,  ata:te confeaus vel fato fungar , vel in otio honeílo e. conquiefcam . Interim de Grammaticis fiudiis quibus folet atas prima occupari , non raro et. aam altera , aliquando & poftrema , quid mihi videatur , habete ; & qua íoletis benignitate , diligenter attendite Etfi ornes artes ac difciplinas in dies ampli. 1'  ficari tam efl rei litterari 3 gloriofum atque uti. , quam Reipub. augeri opibus & imperio ; ta la  men quod Reipub. accidit , ut nimia crefcendi libídine non raro decrefcat idem folet in hoc litterarumquafi refino evenire . Nihil ego de Platonica Philofophiz e  , nihil de Eeripatetica fatis, variaque fortuna difputo, quarum utraque tum demum vel corruit , vel certeplurimum detris  mentí cepit , cuna.impotenti, feaatorum fiudio altiffime eveaa in przcipiti ftetit, ac mole fua , A 4  la- :ORATIO laboraVit Unum illud Latinitatis tradendx árti, ficium urgen , quod Grammaticen communiter ap- ; opus fuapte natura exiguum ac tenue , fed immoclica horrnnurri induaría aleo amplificatum , ut volenti omnia percurrere nihil fit nifi G•ammaticum tota vita legenclum Conatus hos prxflantium N'irorum , fi eo fpeaant ut Latini fermonis diligens quxdam hiforia exílet , non folum non reprehendo , fed etiam laudo : fin overo nobis Latinitatis difcendx gratia oflentantur , ffi  iongime ab  , nulliufque eíre momenti , nullius contendo Prima enim illa Guarini Ve= ronenfis rudimenta tut corrigerent & illufirarent, boni prxceptores depravarunt ; coque res dernum deduaa eft , ut qui veliz Latine fcire , huno fibi a Grammaticorum infidiis ca y ere maxime oporteat * Quod ut evincam , curan mihi neceffe fit de Gram. inaticorum tricis & ambagibus aliquanto difputare liberius , quxfo vos, Auditores, ne me honefliffi. mo generi hominum infenfum putetis qui& na» turaipfa ad benevolentiam comparátus , omnem vidix fufpicionern, diligentiffirne fugio 3 & pro fufcepto vitx inflituto corlan in primas amore delequi de litteris bene mereri pro virili - parte conantur Sunt enim eorum lucubrationes etfi ad re. ¿le loquendum non neceffarix , tamen ad cognofcendum non illiberales neque ego , ( ita me Dii a. ment ) indufiriam hanc magna cum eruditione con)unaam contemno ; fed parum admodi u n ad Latina locutionis ufum -valere dico Et fane , ubi Fuer fingulas nominum ac verborum nes memoria mandavit , paucafque illas in univcrfum regulas probe tenet , quibus taniquam dinibus tota vertitur atiza liD e ua - quid ell AD \ GRAMMAT. 9 t ur fiátim nond Clafficum Scriptorem clucatur, quem fine interi i niffione verfet , memorias tracia; habeatque veluti unum ex familia, quicum Inam giftri ope &  ilio familiarift me loquatur ac vivat ? Curn en1tn ille potiffimam diei partem in fcholis traducat , quid in calla effe dicarnus ut perpetua rerum Latinarum traaatione Latine tamen rninirne difcat ; dorni vera minore multo exercitatione minufque accurata , a parentibus , a nutricibus , a vernis domefticam linguam affequa. tur ? Ego corte ita rnihi perfuadeo , tenellos angiuftofej _ue puerorurn animos imrnenfa illa regularuna , appendicum , fcholiorum farragine terreri atque opprimi , ut ne refpirare quidetn poffint , nedum fe explicare , Latineque interrogando ac firefporrdendo naviter audere . Quemadmodum /lira fubitarius miles , fi in confertiffimarn hoftium aciem ftatim compellatur , periculi tnagnitudine atque infolentia defpondet anirnum , fuique prorfus oblitus vix telum expedir; ita litteraria palxftrx tirunculi ingentes Grammaticorum com. mentationes aggredi juffi , cogitatione ipfa difficultatis ac laboris exanimantur , fpernque, orhnem evadendi ilatim abjiciunt . Hinc fcholx txdium , bine qua fati fxpe morbi , hinc impatiens vacationum defiderium , hinc denique comrnenta illa callidiffime excogitata ad otium & ignaviam , iz fie. ri potefi , impune fovendam . Hxc ego fi probem, ad nuces profeao redire videa • ,  pueril familia facere : fed tal-nen quoties animo colligo ex. fucca illa , frugifque omnis ac deleaationis expertia Grammaticorum prxcepta , quibus tot nos impallefcere vivida ingenia coguntur , quapain quafi miferatione commoveor 3 juaoque, do. t  j.ori 16  °RATIO I. fpicuurn tricis & ambasibus carens , quod nema umquam ex his horninibus pugnaciffimis confecu. tus eft nec yero intelliso fcriptis fuis quo pa. Io fidem concilient , 9 u i bus ipfi , quw prweipiunt , prwilare non nGlimt Polycletum accepimus r tuarum arti;kern totius Crxcize peritifftmum non ante celebren/ illum rece fingendi Canona in lu. cern edidiffe , quam publice pro pofita tatua, vel. ut artis exemplo , feas ipfe regulas egregie pral. fiando confirmaffet Ita fe rnihi Grammatici pro. bent ; tuna y ero fatebor non invitus, Latine lo. quendi facultatem eorum prwceptionibus tamquam 24.  canone probandam effe Sed profeao quod Cara neades apud Ciceronem ajebat oratorias artis fcriptorem ne rnediocriter quid= difertum fuiffe ullum , ídem de Grammaticis affirmare licet ne. minem adliuc artero, quam traderet , Latine lo. quendi ne mediocriter quiJem calluiffe Non efl hujus temporis , aut loca. , multo y ero minus mea. runa virium , fingulorum vitia commemorare : veruntamen ne quid gratis ad invidiom afferre vi. dear , prodeant in medium hinc Terentius ro veterum Grammaticorum , hic Julios Scali. ger, , noftrorum fine controverfia príncipes, quorum alter aurea xtate Deorum beneficio natus, Cice• ronis requalis  amicus , ita tamerz fcripfit, ut curo Livio Andronico Romanas  incuna. bulis exceptus videatur ; alter y ero Jofepho communi omnium confenfu primas cedit ; illi in. quam Jofepho, cujus peregrin tares , barbari frn s, folcecifmos nec unos nec leves Sciop i p s ius colleoW4 in fuo De filo hillorico• libro pofteritati mandavit Tarnetfi Latina lin ux lauclem , ut ante dixi neque totam , neque prxcipuam iu folcecifmis vi. tan- AD GRAMMAr. 77 tandis collocari puto quod eff emendate loqui fed in ipfa potius plena a c  tereti compofitione ver. borum , colore & ha bitu quodam  clau. , ut nihil clau ,dices , nihil diffluat , nihil fluauet , fed tota permiffa & temperata numerif , wquabiliter confíanterque feratur oratio, quod unum eff, , fi rece fentio , Latine loqui . Numerofa hxc & concin ► na verborum comprehenlio nulla definid arte poteft , nullis Grammaticorum prxceptis concludi ; cuy j us vel maximum vitium eff , fi de induffria qux, fita ad certas leges operafe exigatur . In auribus efi fingulorum tota , & ad aurium fenfum judicanda ; quod fortafre olim prxffare non fuit valde difficile audientibus ac l~tibus nihil nifi Latine; at yero his temporibus , nifi quis fe totum veteribus fcriptis dedat & in eorum leaione & mitatione dies noaefque verfetur , nec tolerabile quippiam Latine conabitur , nec nifi infipienter judicabit Hinc fatux paffim orationes , iii quibus tam eff perfpicuus Grammaticus labor ut o. mnia rnacra fint , meticulofa , hiulca , fine numero , fine veneribus, fine gratis, qux tarden auditori mifero laudandx funt , quod nequeat barbariftnos & foleecifinos ex Grammaticorum regulis defignare O te dementen , M. Tulli , qui cum Varronis de re Grammatica libros haberes, linguae tamen nitorem e.,x perpetua Catonis , Plauti , atque in primis Terentii leaione hauriendum tibi exiflimabas . Te Ievem , Demofflienes , qui Thucydidis hifforias cum fxpe legiffes , oaies infuper defcripfifii Tantumne tibi a foro , & a curia fupererat p tii , ut non te. potius Grammatico hon z ini traderes unde Atticam illam fermQnis elegantiam ocypts i arriperes Itclue initur, , Audi- to. l g  OkA TIC" t Torés ? Ne vivam , Equis ex nofIris ,, qui feTufw iianos profitectur, , unam Tullii OratIonerá aut t'eme.' in vita defcripf i t , aut odies leaitavit . Vel -igitur Cicero in quo eíret Latini fermonis ratio , Demofthenes , in. quo Grxci , non fatis inw teilisebant ; vei nos in Crammatico ludo, aliud agentes , quam ()portear, fruflra laboÉan-ius . Va. leant Prifciani. , valeant. Servil , valeant Donad ; ` S ret de. `del eos confulamus eatenus ut ab aliquo Poma 1.- n G . rarn. ponio Marcello de folcecifmo pollulati refponde- .2• re poffirnus . Ergo ( ut extremum aliquid habeat Orado mea , quo tota hujus generis ratio concludatar ) traditus rnihi ad inffitutionem adolefcens norit iinguart effe quamdam , ( l ux Latina dicatur ) italicx parentem , eique magna parte fimilem . Fiujus fciat effe nomina , effe verba - nominumque ac verborum Ordines certis addringi iegibus , qua fint memoriter ante oinnia difcena lix : fumma Conflruaionis capita altiffime infigat animo , calleatque probe velut ungues digitofque fuos : in Profodia verfetur aliquanto  3 rnagis . quod ratio condendi carminis certior eft , magifque definita , quam folutx orationis : ad extrernurn paucis ex Etyrnologia 8c Orthographia delibatis, Grarnrnaticos longiffirne ableget ; fibique valde perfuadeat , non Latinurn fermonern ex Grarn. matica , fed Grarnmaticam ex Latino fermone natam effe . Q uid ita ?, Nimirum ut aquas ex ipfo (ente hauriat , hoc 'elt Latie9s Scriptores , legendi fcriber l ij A gge exe citatio‘ Éjl nrluam intermiffa , in fuccum:t8 5 , , : fango el n fuuM cbnvertat •. urde ille exiftit oratiorns 'airibitus ac nitida ci-#fcriptio, ' (lux fupra G rammaticorum vires poírt* awibus 1Qhga clifcipiina exercitatis judicari pote  Verbis ex«, o l AD ORAMMAT. 19 explicara non Men. Id unum in hac pala ' ira arduum eft ac difficile , quod & liberale ingeniuni poflulat , & morum conformationem quamdam in. g enio fimilem , & illam extremo loco diligea. tiam , qua ' fola in hac arte mínimum valet , ce. teris tamen ad juma natura' prxfidiis , Tullianum illud dicendi 'genus efficere poteft , quod tantope. re commendatur }loe fcilicet ab hominibus non tam miti fidere natis , aut excultis frufira recluí.- rimus , qui , ut carmina ciant fwpe optima , ora- 1 tionem tamen , cujus non eft nifi aurium fenfu d.efinítus modus ac numerus , oftendent fortaffe 1  nullam , qux Latina dici poffit . Vos igitur , ado- , lefcontes quibus in Italia natis' atque altis illud infuper accedit , quod in Italia parte rrobiiiiiima, & ad aninai cultura opportuniffima erudim Bite ffrenue in hoc curriculo, ut majorum Vrefiroe rum. laudem retineatis . De belli.ca Italorum tute nihil lime aufim pronunciare • fed littéraa te quidem certe non amifimus . Commigrant ad nos 1 quot id ie  hornines pecunia inftruaiflimi , &' prxclaram illam Mufaruts fupeileailem optima volemina nobis abripiunt ;, artes etiam ac difci 1% nas paullatim abduauri alio , nifi ftudio ac gentia refiflitis Veftrum eft communis patria famam ac fplendorern ex tanto periculo eripere veffrum luauofam calamitatem ab hoc folo , a nobis , a vobis ipfis prohibere ; ut omnes intelligant , Romanum imperium halls auferri potuiffe , Romanas litteras non po p e . In conjecere oculos , vos hortantur atque impele lunt parentes pro famili 3 honeffate , cives pro Reip. gloria , magiftri pro fcholx fama , fed n primis Antiftes Eminentiffimus pro Religio. 13 z  ms s is cauffa que cum litterarum califa conjun. -- tiffima efi , EPISTOL A AD LECTOREM Prxpolita editioni prima hujus' Orationis O Rationern banc cum haberem , non defuerunt i qui crederent , me nova molir i , ac ,de Gran. maticis fludiís hoc in loco mutandis cogitare . Id me ' roegit Orationem ipfam typis committere , to4 moque., co - nfilii mei rationem & cauffam patefacere .' .:lec: igitur is ego furn , ut tantos poffirn ; nécfi máxime poffern , rerum noflrarum conciltio quipplarn de veteri inflituto mutari pateretur . Fuer; enim fere ornnes , qui huc accedunt , Gram, maticen attigerunt , nec juvat curriculi partem e, Hemos , nova propofita , vid , rurfum ad carceres revocare . Pryeterquamquod nihil umquam tanta e. rit , ut me ab ea docendi confuetudine avocet , guara diligentillimi Societatis Patres ubique te- -nent , Zmanuele Avaro duce . Cum enim iiitaU, tiffimo :Mgen'o , Zri juventutis vede inilituencire vías enes ac ziptiones fcrutati , quarn d eni que' ii. iam *nvenerint ) quam Italia omnis ami?! exa efl , quid aos in tanta v í lrium imbecillitate novi con@- mi,r ? S e * tis erit , fi dudores fapientifi r inr;' 5 quan, tum labore & [olertia poffumus prope je ' quaniur , -de( . »P--a?ltes to i 7 tot tantofque conatus, in,veniri pof. fe ra t iíür a ,»4 igitur ) inquis , in Oratione i, fijo- frac Mi de Gt • ammaticis blatera ? .Ego y ero nid hil dixi 3 nz exercenili fi  1";1 quo quid peccattim e I 1 , cur non ill pecc arunt , qui injullit iam, qui mufcam , qui q artanam,- qui a. finura laudaverunt? Non ef fan idPIn in cívdi hominum convidu reprehendere aliid , (.9" lauro • dase ; in vicademicis eXercitationibus f Prorfto ídem. cale o N °RATIO II. AD HUMANITATEM. Pueris ad Latinam eloquentíam informandis nocet librorum copia . Q Ui Grammaticorum infidias hoc ipfo ex loco deprehendere prxterito aneo conatus fum • & , fi reae fentio , deprehendi ; non fatis videor commiffx nobis juventuti confuluiffe , nifi ad Humantatis fiudia progredientem manu veluti ducam , numquam ab ejus latere , nifi univerfo confuto curricuio , difcelfurus . Quamvis autem ingcns prxfiantiffimorum hominum numerus , qui optime docena, & fcribunt optima, nihil reliqui fecerit , quod ad alendos puerorum arrimos perti. neret 3 - fuus tamen di & copia morbus , nec tam fxpe animal humorum inopia, quam nimia quadar/1 redundantia conficitur . Neve y ero mihi tantum tribuo , ut putem poffe me , qui nihil ferme poffum , utra peccetur in parte , remedium adhibere : fed tamen fiquid eft a nobis in com. mune fcholarum bonum conferendum , quernadmodura fufcepti muneris ratio non pofiulat modo , fed etiam flagitat , multo quidem mihi videtur -effe facilius detrahere inventas fupervacanea , guara addere neceffaria . Nam ferere arbores , difponere , Ixtificare non eft nifi agricolx peritiffimi : fiolo. nes amputare , & inutilem fruticationem cohibere horninis eft in re ruf}ica vel mediocriter exerci. tati . Ut igitur de Grammaticis cum agerem , fa. 110 ato 111 tco nes A1) HeIMANIT. 23 tatius duxi pro viriurn mearum infirmitate able. are prxcepta multa , quam nova excogitare , ita Pumanitati non quid adjiciam , hodierna luce la. boro , fed quid potifinnum inani propagatione fub. ortum fine invidia prxcidam Ouoniam y ero de. licatiffimis hujus xtatis auribus nihil libere di. cendum eft , nihil ex vetere in ° Romani fermo• nis ingenio , quod a principis terrarum populi gravitare profeaum , tum denique in hanc barbariem degeneravit, curn ad blanditias & adulatio‘ nes traduaum eft , ea nomina tacebo lubens , qux jamdiu tacito animi fenfu devovi & in ultimas barbarorum oras amandavi . Non eft tutum , Auditores , mihi credite , non eft tutum quibufdam Scriptoribus diem dicere , fi qua pece carunt , ne multis noceant , fortiter conílanterque patefacere . Nerno eft e&um tam lutuientus, mo tam defertus & abjeaus , quin plebem aliquam , plebifque Tribunum inveniat , cujus voce ac pxne armis per fummam legum & aaoris injun= judicio eripiatur Fruantur , per me li. cet , fortuna fua ; regnent in fcholis imponant difcipulis ac magiftris ; legantur , recitentur , defcribantur. , non eft ut hominum benevolentiara am:ittere velim , fimultatefque graviffimas tam levi de cauffa fubire Quod unum arbitror fine pericuio fieri poffe , dicam in univerfum , acriterque contendam , pueril ad Latinam eloquentiam informandis librorum copian in primis officere : proinde non effe conditione ulla perrnittendum, ut extra principes Latinitatis Auaores evagentur Utinam Patavinis parentibus cam prolem Superi donent , qua vel a teneris librorum fiudio tcnea. tur quod ornen eft izi reliquas xtates fine prx• B 4  cla O R T r tlaruni : fed utinam etiam-magffiris offinibus ealri tnentetn injiciant , ut pueris ad inflituen-dum traditis libro/1m multitudinem mature Iaudent fero concedant. Id ego nofiris fólemnii quot. annis denunciabó , fi modo 2 vobis in pmfens obtinere pótuero , quemadrnodum fpero .ut qu a ex animo dico , & confirmare aggredior • fuffra. gio vercro --comprobetis - Siquid ego mihi non breviffimi temporis experientia comparavi ut de prima ? rads fiudiis judicare poftim , in duo ferme genera diftribuo; primum efe' eorurn qui Grarnmaticx -curfum emenfi , ac litterarum veluti dulcedine prxguftata, libros undique -impenfe conquirunt iifque . fe totos dedunt alteruin eorum .qui invita Minerva nati • librar= gentiS orine , non feces atque ovis lupum aVerfantur Medium enim rotas ilIa , prudentia omni ,deftittita nihil agnofcit Utrumque falle vitium. eii : fed alterurri quód ex Mu. farum odio nafcitur , • infanabile ? primum vera , etiam optandum modo adfit peritiffiMus docena .,. ue bratm c di artifex , • qui frenos adhibeat, qualis fuit Ifocra. tes in Theopompi concittione temperanda fiquis ex iflis librorum amatoribus eum magi. ftrurn incidat qui per fe currenti• flimulos adciat , citjufmOdi funt •ubique multi i pejore futurus conditione , quam qui in ipfo Grarrimatic 3 limine libros omnes ejuravit. Quandoquidern hic bi uni detrimento eft , ille rnultos mortales in. ficiet , & in erroris cornmunionem doarinx fa.. .Apucl A- ma perducet . Si enim, ut Callimachus ajebat thermum • 1.;, c ,/. pena pÁ l utov ro-ov th E y á XI xxxl , quid illurn ex mul.. tis , magnifque libe is colligere putatis , Auditores, qui fimul xtate„ fimul ju.diçio i4firmus nondum, rgtii AD HUMANIT, satis ara lupinis diffinguit ? Ipfa profeao memo« xia, qua folet pueritia valere plurimum, ipfa inquam , memoria facile °mi-da fine ordine ac fine deleau recipiendo nocebit ; fi modo non fcitulum blateronem fed Oratorem inflituimus Cum enim horninis animus ex earurn rerum cOn. templatione , qua in memoria reconduntur, , duci fere foleat ad parienda fimilia norme ille confu. fa parias ac perturbata necefl'e eü , cujus memo. ria, non thefaurus ut a Tullio dicitur , fed tale quiddam fit , quale Poeta finxere chaos Sit oratio fublimis & exaggerata , fit vera , fit gravis, fit callida, fit verborum ac fententiarum floribus refertiffima ; fi caret perfpicuitate , qua prima efe dicendi virtus, nec in animos hominum penetran bit, nec artificio capiet , nec rationibus vincet nec affeaibus permovebit Atque ego perinde lo- 4 quor , quafi puer multa legendo , multa difcat tum bona , tum mala , quod nequeat ex imbecillitate judicii deleaum adhibere Nimis equiderri egi liberaliter , nimio plus concelfi , quam oporteret . Pe jora undique arripiet , probabit , exfcri. bet, memoria mandabit,  ut in vacua rebus mente altiffime infixa , quam.diu vivet , retinebit. Amat enim atas illa conveniencia: libi , vana , levia , ludicra , in verbis novitatem , in fententiis fucum , in tota oratione tumorem & audaciam Jacet Cicero , fi cum Seneca compares ; ferpit Virgilius , fi conferas cum Statio ; friget Catul. lus , fi Martiali opponas : uno verbo non reta & veritatem , fed colores & pigmenta confeaa. tur . Quid y ero fi in fabulas illas forte incurrat . quas vulgo Romanenfes appellant ? quid fi in quadrata quxdaw l arm . ina , cubica, retrograda? quid 3z  ATIO Ir. Etfi autem feHbendi ratio hxe , feu potius deferí. bendi ex multorum leaione plerumque oritur , quod minus videantur ablata , qux a multis , guara qux ab uno auferuntur ; non tamen negare au. fim contingere poffe , ut ex unius Scriptoris pe. mi tale aliquid educatur . Quod fi quis in <solio viro ceteroquin elegantiffimo , diligenter ammaavertat , non multa fortaffe inveniet in e«, j us Orationibus membra , qux non fint Ciceroni tamquam domino adjudica nda . Sed Me cum ccepiffet fuum fibi formare dicendi genus , immatu. ra morte prxreptus , non potuit efficere , ut tis ad latinam eloquentiam exemplo effet Quod y ero Bembum Italici Latinique fermonis lumen in omnium fxculortirn oculis fplendidiffimum barbari quiclam Tranfalpini in eo accufare non dubitarunt , concedendum efl illis , ut de re , quam ignorant , perperam judicent . In quibus ta. men Juflum Lipfium xquiffimum virum cenfere nolo , qui cum effet aliquando non prorfus honori. fice Bembi filo locutus fuum ipfe errorem & in epifiola fexta Centuritp ad Dalos , & in fine Cometen, tarii ad T acitum , & in Defenfione pollhumainge., nue confeffus eft , magnique &Oratoris & Hifi°. rici nomen imniortali genere laudurn exornavit Si tamen alterutra in parte delinquenclum efl , minus offendit acres , qui uni plus julio adhxret , quod aliena quidem fed inter fe fimilia conjungat quam qui ex multis , aztate ac dicendi forma diverfis nullo modo cobxrentia fuffuratur Jam yero ultima cauffa afferenda eft , cutadolefcentes multa legant ; quam unam fi probatis ( videte quantum tribuam rapientix vefirx ) cedo figim de re teta , puerofve nofiros dux ego 1` 1 A ID HU V1 A N' I T.  31 egb atque auaor in magnam bibliothe'cam tim Buco Hoc nihil efr aliud quam modus legendi ita velox , ita prxceps , ut fingulis diebus fingula volumina peráirrantur : unde tantum exi. flit ad eloquentiam comparandam adjumenti , quan. tum ad hifloriam ex eorum peregrinationibus , qui citatiffunis equis per urbes feruntur . In quo ego xtatem illam non reprehendo , qua impetuin fequitur ac levitatem fibi propriaffi ; utque ejufdem loci , ita ejusdem libri cito fatietate tenetur los reprehendo , qui levitatem illam laudando fevent , putantes magnx cujufdam effe virtutis multorum Scriptorum nomina recitare ; fiquidem nihil prxter nomen tanta velocitate legentibus hecrece poteft Sentio me Oratione ipla ducente , ad eos delapfum , qui fibi perfuadent , & ubique prxdicant , hujus xtatis fludia , fludiorumque famam librorum titulis & indicibus contineri . Ifli l/ fi fapiunt , tota concidit °ratio mea ; in coque laborandum eft unice adolekenti , ut mature in. cipiat per bibliothecas curfitare Itane yero pa. o tiemini , Auditores, utilem hanc doarinx fpeciem in fapientiffima civitate jaaari , ac vobis obtrudi ? Impune ergo .Gratóres laudabit ac re. prehendet ; Poetas & ififloricos penfitabit ; de Philofophis , de , Theologis , de Jurifperitis fen- :d"  tentiam feret , qui graviffimas facuitates prima Scriptorum pa g' definierit ?  aliquid refpon- i:' riere poffe de Plutarchi nomine & patria ; quot in libros ejus opera clifIribuantur ; quis quove fermnne verterit ; quis primus , quis poffremus ediderit • quis Anglas aut Batavus vartis nibus illufiraverit : fed quia interim va cat ingenium , nobiliffima hominis pars , malim 1-ac in bi- 1 i _14  Ofi ATI° II. bibliopola , quam in viro literato , reperire . Vi. deo enitn quam fit difficile , hxc omnia pr 3 ílare , qua totam hominis vitam occupant ; nec tatuen illa omittere , que utilius & honeflius occupare poffunt. Non eo fane confiliopueros nobis ve. liros tradiffis ; non huc fpeaant cogitationes il , labores , impenfoe , quas eorurn cauffa liben• tiffime fufcepiflis & fufcipere nos una vobifcum tantopere vultis Efl aliquid fupra librorum ti.. tulos , quo contendatur fed illud ejufmodi eft ut in tanta legendi celeritate deprehendi non pof• lit . Immorari oportet rebus fingulis qua maxi. me eminent, ídem fubmiffa voce legere , idem data ; quodque femel legeris , iterum fapiufque repetere ; & cogihtione vehementiffima in o. nmem partem vedare . Si enim leaio ad imita. tiOnem inflituta eft ; imitan y ero nihil efl aliud, quarn fi miles eorum fieri , quos nobis ad imitan. dum proponimus ; certe non curfu , fed mora ion. gama opus ell , ut illorum dicendi genus modo in univerfum , modo per partes fingulas meditantes , in nobis ipfis altifi r ime defigamus Ita fi legat adolefcens , vix' unum aut alterum, Latinw linguae Scriptorern ad multam xtatem evolvet • nec erit nobis a librorum multitudine revocan«. dus . Non alia , credo , cauffa priori illi attritx Latinitatis ac pxne fepultx reparatores tantopere floruerunt , ut uno tempore ftudium hoc &. in. choaffe videantur & perfeciffe nifi quia paucif«. fimos libros habebant , quibus fe addicerent , vel nondum ditis tot voluminibus , vel nondum fa. tis librariorum opera propagatis Nunc yero quanta undique fuccrevit librorum feges ! quam rnultx , & (pum operofx officinx quot publica Pri" 2 AD FIUMANIT. // privatxque bibliothecw , non modo ad litterarum fludia, fed , quod oftentationis eft non ferend ae ad parietum quoque orylametum! Qux copia multum quidem major, , quam a nobis explicad poffit , vel faflidium para vel levem illam legendi curam , qux fine alio eloquentix fruau atque adeo cum detrimento plerurnque expletur , Cavete , Adolefcentes , magna animi provifione cavete Infidix vobis u,biqueyarantur , coque pe-i riculofiores , quod parantur ab amicis Nolite animurn pravis  vitiare , nolite turbare multis Habete rationem xtatis , habete fludiorum habete etiam aliquam voluntatis in vos mese , qua nihil me finit aut cogitare , aut efficere , quod non ante cognoverim ceros, ,exploratifque argumentis inftitutioni veftrx profuturum . Tilos ip,(bs qui xtate jam funt confirmata , non multa legere lib. 7 . ep5 fed multurn , ex veteri proverbio Plinius jubet quanto vos minus vagan oportet atque in varia difcurrere , qui nunc prirnum ire aggreffi , de via fi paullum defleaitis, tanto magis errabitis , quanto folent effe aberrationes a feopo itineris initio longiore Un= vobis fufficere Ciceronem viri in hac arte peritiffimi exiftimarunt Querebamini ; largius egimus ; Cxfarem concefla  • mus , Terentium , Nepotern . Non fatis fuit ; Ho. ratium addidimus , Catullum  m , Virgiliurn . Pergentibus altius & Livium , ' 8c Curtium ,  Ovidium & alios deinceps prxbebimus Sint alii de fe folliciti ; nihil vobis deeffe potes, ubi tam multi veftra cauffa laborant , ubi Princeps liberaliffimus laborare jubet Quamdiu nos per xtatem ac valetudinem graviffima onera mus quamdiu ille qui nequit a feipfo defcid, C z  fce. 36 kere, fuflinentibus bénefadet; non libros, noh typos, non prxceptores, 'non allá fludiorurn veftrorum adjumenta defiderabitis. EPISTOL'A AD LECTOREM Prxpofita editioni prima hujus Orationis. p Ol;tiorum litterarum cognit;onera , quod ad bominis naturam ac dignitatem fupra ceteras artes ac difdplinas pertineret , ve teces Humanitatem appellarunt : nos communem fecuti fcholarumnofirarum k rum , eam dicimus Humanitatem , qua Rbetovires elementa tradit , hoc efi ;Tac conficiendte periodí ornandieque prdecepto . Huic proludere cum deberem , eam removí librorum copiara , qua' puerorum fflum aut retardare , aut vitiare poterat tanto quidem periculofius , quanto teaius magna, fpecie boni comwendata incautis nocere folet . Ubi atas acflilus confirmata funt , non ego homines a legendo deterreo : tametfi Plinius alter, e . ' alter Seneca , tametfi Francifcus Petrarcba , vir utroque illo prteterguam lnnis nihilo minor , cuilibet tetati ad folidam bonarum artium gloriam contendenti paucos libros concedunt . Sed alía fortaffe'aliisfludiis , atqfu temporibus . prtecipienda funt . interim ego pueros inflituo ; nec porro purgo , nifi ubi aliquorum vitia a pueritía contraaa, pravie que confuetudines jubent 712 e viros fenefque ad exemplum producere , O" alía ab aliis ducendo per omnes tetates difcurrere . Tu, fi quid reaius babes ,'noli modelle petenti denega- . xe, vel dant; , quod babet , fuccenfere. Vale. ORA. 1 1 rz yo bat tic t( iu 1 Sri PM 37 °RATIO III. AD RHETORICAM. Priecipua Rhetoris cura debet efe verborum E ni de primis puerorum fludiis cum dicerem  non prorfus timore carebam , quem abjicere totum hoc in loco nemo poteft , nifi prius verecundiam abjecerit; attamen res ipfa per fe parva non tantam eloquentix vim poblare videbatur , nec tantam movere hominum expeaationem , Lit tamquam in magno difcrimine exanimarer Nunc yero longius progreffus , ad Rhetoricem cum pervenerim , tantumque dicendi genus augere debearn , quanto res , de qua dico , fublimior eft ; incredibili quodam timore perfundor , nec animum qua ratione confirmem in hac mearum virium imbecillitate , ornnino reperio . Miferum efi enim , ne dicam turpe , de Rhetorica differentem nihil aferre poffe Rhetorica lignum illamque orationis exilitatem arti ceterarum principi accommodare , qua? , de minutis re. bus cum Termo effet , vix tolerancia videbatur. Licuit de Grammatica five fummiffe , five temperate dicere , licuit de Humauitate : nunc autem nifi rerum ubertate ac magnitudine , nifi verborum ac fententiarum fplendore nifi vocis  ge- Ilus dignitate oflendimus eloquentiam ipfam in rofiris effe , officio abutimur ac nomine tanto, abutimur celebritate hac , tempore , loco , patientia vefira plane abutimur Neque yero tacere iicet , ubi facultas hxc noffra malevolorum obtreaa. tionibus in magnam invidiám adduCta , C 3  i 38  ORATIO irr. fui parte, hoc elt elocutione periclitatur - . 'Incre-  0"` buit enim fermo, latiufque ad ignaviam fovendam quotidie diffeminatur, eloquentix nervos & oravitatem infringi verborum ornatu, fruftraque adolefcentes in elocutione paranda ad múltam xtatern laborare. Id ego fi mihi obtrudipatiar, faxeus plane fim; fi me tacente, obtrudi aliis , turpiffime videar mearum partium oblitus. Excuffo igitur timore omni, ipfaque ereftus Echolag vindicandx neceffitate , hoc ipfum contendo  J11 in Rhetorica tradenda prxcipuum effe, quod ifli  o mínimumputant, deleaum & collocationem ver- 5 borum : idque ita contendo,  nifi penitus in aures vefiras animofque infruero, totum hunc ítudiorum noftrorum ordinern improbari velim; meque meofque omnes ab hoc intento cerfu ad litterarum elementa tamquam ad carceres revocari . Age, congrediamur. Quid . eft quod xgre feiant, nos in verborum cura tantopere occupari? (boniam, inquiunt, ex tribus -eloquentiX partibus invenire ac difpOnere , prima funt, eloqui y ero poftremum , minirnique laboris, minimxque dignitatis. Hic e g o non tam doleo, quod in lam artem difputant, cujus naturam & rationem ignorant, quam quod nomina ipfa rerum non af- Tequuntur, fibique ipfi per fummam imprudentiam contraria dicunt. Cur enim eloquentiam appellant, cujus eloqui pofirema pars eft , cum poffmt ac debeant a príncipe parte fux facultad nomen ciare? Non decet graviffimos homines eoeicero i „ . rum auaoritate moveri, qui cum ftatuiffent eloorat .c .19 quendi virtutem in Oratore fupra ceteras eminere , non eum inventorem , non compolitorem , fed 11 AD RHETOR. D9 red eloquentem appellarunt Quid non ludum periúnt? Quid tamdiu fuam iftam doarinam no- bis invident ? Quid dubitant exire , veterefque magifIros, mutatis & rebus , & rerum nominibus , docendi ploria difcipulifque fpoliare O te :r ePr::: beatum , j. Clefar , fi tales vel Rornx prxcepto- 72- res, vel Athenis invenire potuiffes. Profeao non fcripfiffes , • verborum deleHum orikinem effe eloquen. tic . Miferet me tui , M. Tulli , qui tibi , perfuades , ac litteris mandas , inventionem ac di fpoJitio. nein prudentis hominis eg e , eloquentiam Oratoris  o Non hos audire potuifli arcana doarina viros . en . O rar Tu quoque M. Fabi , doaore indiges , cujus ea vox eft , elocutionis rationem partem operis  lib g. in proctru. limara eff e , idque ínter omnes Oratores convenire FaIleris; non _ convenit inter nofiros . Ego equidem , Auditores , cure diu multumque cogitaffem urde tantum effet quibufdam horninibus eloquendi faíiidium , mallemque ratione aliqua excufare , quam flultitize tribuere , illud unum invenienbam quod XoyoáCtUctX0i nefcio qui, omifra rerum cura , verbis fe tatos dedant , quxflionefque graviffimas rnolli  effeminato dicendi genere fine ulla verecundia traaent Peccadt  quoque ex parte altera, graviffime peccant, quod debéat effe aliquid, ut in rebus ornnibus , ita in elocuti i one fatis : fed tatuen turpiffimum efl , quod Grzeci dicunt , zc  mala %coL  "ci"0-.3-ca , eoque ornamento oratoria i in armalit cliow tem fpoliare , quo ferme uno ab aliis  rare. tur , & in fuo quodarn genere collocatur . Qui nirnius eh in ornando, quamvis non ita bonus, timen Orator ele ; nec fine alia re ulla , nifi verborum copia & elegantia in Oratorum numerum Bint. c. perveniffe Curionem , Oratorum Princeps judica- 59. 66. C 4  vít  4.<5  OR ATTO III. vit . Oui yero invenire poteft , fed ornare non poteft is difputator efr , Dialeaicus el}, quid- C. 7• vis eft potius , quam Orator ut fi quieras a M. Tullio de Pififtrató , de Solone , de Cliflhene deque aliis omnibus , qui Athenis dixerunt ante Periclem & Thucydidem , neget Oratores fuiffe ; non quod Civitati omnium bonarum artiurn parenti per tot anuos defuerit ingeniurn , fed quia defuit ingenium ad eloquendum . Poterant  qui- ". c.. " dem , quemadrnodum Romx M. Scaurus , & P. Rutilius , res optimas invenire , apteque locare ; verumtamen ( ut ipfius Ciceronis verbis utar ) 11)1  non refert videre , quid dicendum fit , nifi id queas  folute  fuaviter dicere Efl enim alia quxdam dicendi ratio , differendi alia ; L . cc debent Rhetorica , & Dialeaica iifdem terminis concludi Rhet. 3  unaque definiri facultate , qua cilri'spoToi ab Arillotele diax funt Idem eft utrique propofitum , ut quid unaquxqüe res fit , definiendo explicet; ut feparet ab ambiguis ; ut in fuas. partes tribuat ut genera , ut fpecies ut quze antecedunt , quxque confequuntur , notare poffit , & fingula fingulis conferendo dijudicare Utraque interrogat ac refpondet , probat & irnprobat , impugnat ac defendit fed altera angufle & exiliter , altera copiofe  ornate ; illa difputatione , noftra hxc oratione . Quod cum Zeno Stoicorum Prin- Cc. In ceps eflendere vellet , manus firnilitudine utevrae.c.3/ batur , earndemque contraaam dicebat effe Dia leflicam , explicatam effe Rhetoricam Guam ego inultos putiffi mos Dialeaicos arguere poffem , qui olim hac ipfa in urbe habita funt Oratores non quidem a vobis qui rece fapitis , fed a multis tatuen non infimi ordinis hominibus, quod amc21.11 inq 01( (05 puf pea ru ti ut o <, AD RHETOR.  41 biguas quxftiones ad roftra afferentes acute fubtim literque differerent . Sed nolo in eam invidiam recidere , qua'tum mihi conflata eft , quod eos Oratores non putarem . Prodeat in medium Brutus ille , cui tantum tribuere folebat Ms Tullius , ut libros de hac arte pulcherrimos ejus maxime cauffa fcripferit , & ad eum inftituerit : ille, ille, in quam , prodeat in medium , qui ab omni peri- 3Anp Brin. Cl a Culo  tutus affirmare non dubitabit , Stoic. 31- cos fere omnes  fux civitatis ,  Gr e cos , prudentiffimos fuiffe in difputando , fed eofdem traduaos a difputando ad dicendum inopes effe repertos Itane igitur fapientiffimi viri cum de rerum humanaruni contemptu dicerent , de magnitudine animi , de modo de gravitate , de indolentia , dequ – e aliis hujufmodi , cumque tam multi effent , omnefque ea viderent , qux in re qualibet optima funt , & ad perfuadendum aptiffima; nemo tatuen unus ex iis aut eloqui potuit aut fine elocutione placere ? Nihil exiflimo afferri poffe clarius , nihil certius , ut non, folum intelligatis, fed oculis prope ipfis videatis , tantam illam O- ratoria artis difficultatem , quanta efficere potuit ut ex omni memoria temporum ac popu- 16 1 mm vetera repetentes nihil rarius , quam prxftantes Oratores inveniamus , in una propemodum elocutione verfari Hxc Oratores facit ; hwc illos a ceteris , ipfofque inter fe per varia genera variofque ut ita dicam , colores vel fola vel pagine fola diftinguit Etenim cum dicimus orationis genus aliud effe fublime , aliud medium , aliud infimum ; cumque in his ipfis generibus Manos Oratores a Laconicis , & Atticos ab utrifque diainguimus , non de lis, qux tur 48  ÓRATIO II!. ipfo fuftinere . Ego equidem hoc malo quam nullum ; cetera , quam hoc Nenlinem enim vidi , qui cum poffet ornate ac numerore dicere , in hoc prxfertim epidiaico genere , in quo uno Latina eloquentia a foro curiaque pulfa denique conftitit , non ita mallet , quam numeros incidere , & per abrupta inxqualiter ferri , feu potius fubfultare Adde quod Romani ipfi , quorufn eloquentia non ad pompam , fed ad pugnan nutrirbatur , non ante fe foro populique judicio comrnittebant , quam omnes orationis delicias fibi comparaffent , vel comparare conati effent; non ut iis ubique uterentur , fed ut , cum res pofiularet , uti poffent . In ipfo enim judiciorum cer. tamine remittenda efe: aliquando contentio , & j udicis animus pacata fuavique diaione relaxa-n. dus ; quod perpetuus idemque curfus, non euntis , fed bacchantis effe videatur Ceterum quod verentur , ne concidat orado , fiquando motum inhibeant , & moderatius progrediantur , velim eos cum Cicerone aliquanto verfari familiarius Quis illo ardentior quis incitatior , cum in Verrem , cum in Clodium , cum in Pifonem , cum in Antonium invehitur ? Qua vis , (lux aaio , qui curfus univerfa torrentis inflar abripiens ? Curra tatuen fatis put'at calere animos , impetum cohibes ,  acerrima contentione ad elegan. tem expofitionem , ad lepores , ad . facetias , tara-, quam a Tragicis ad Comica , repente defcendit Inde refeais viribus , rurfus bellicum canit ; cree broque mutat ° dicendi genere , urgendo jocanw do , irridendo , execrando ad perorationern accedit , in qua prxfertim oflendit , quantum ipfc •eleaantia Nale,at & varietate , quantum varietas & ele- 1)t. 4" aute por ;11 I\ío zar 1(1 fe ad el AD RHIETOR.  49 elegan tia valeat in eloquentia . Si ergo vitiofum el fuaviter & numerofe dicere , amandetur hinc Cicero , cujus Orationes aliqux fuaviffimx totte funt , ac pxne Ifocraticx , ceterx vara x , magnaque fui parte ad deleaationem compofitx Cicero autem ? Amandetur eloquentia ipfa , qux nifi fplendida  , nifi compta , nifi elegans , nifi numeris perfeaa & conclufa , eloquentia non eff, fed incondita qux ' dam & ingrata loquendi profluentia Non ignoro, futuros effe aliquos , qui totam Orationem hanc ad invidiam detorquentes , dicant hoc ipfo die , me rerum inventionem abflulitre oratori , inanem verborum fonitum fe . Sed utcumque dicant , qui omnia referunt ad reprehenfionem ; ego illud primum dico , res Oratori neceffarias effe , quia probare neceffitatis eff ; fed rebus fidem artificio verborum af f erri , verborum artificio derogari deinde divo, inventionem effe veluti folum & fundamentum elocutionis ; fed iliaco ad multas facultates , hanc ad Rhetoricam folam pertinere : denique dico inveniendi facilitatern longe melius , quam in prima , in aliis xtatibus comparari poffe ; facilitatem eloquendi nifi in prima & altera comparare non poffe Hxc nos in verborum fiudio detinere folent ; hxc detineri nolentibus prxdicamus; hxc eadem Ciceronem hxc llanura , hxc ceteros dicendi magifiros impulerunt  eloquendi prxcepta multo plura fcriberent  nobifque diligentius commendarent , quarn inveniendi fimul &. difponendi . Quapropter qui contra nos dicunt , non nos quidem adverfarios habent , qui nulli furaus ' fed vires in hac arte totius antiquitatis peritiffimos . Qua s . 6 ORATIO  Ar> RHEtOR. quam neminem ego eloqúentemn virum contrá dicentem audivi; audivi Theologos, audivi Phi. Iofophos , audivi Jurifperitos , audivi etiam matores aliquos , fed qui vel ingenii tarditate , vel laboris fuga , vel utroque ab hac laude repulí , nihil fibi laudandum putarent , nifi quoel ipfi prxflare poffent Porro cum Theologos , cum Philofophos , cum Jurifperitos , telligo fane q u.os virós quantxque auaoritatis fed meurn efl nihil cum fraude diflimu lare veftrum autem rationum rnomentis , non homi. num opinione moveri  enim quod fibi iras peraverint , preffe & a cute ad veritatem inquirendam disputare , pati nullo modo poffunt verborum circuitus , & illam figurarum copiam (lux in fenfus irrepit , eofque traaando ac permovendo , quocumque incubu.erit , fequi jubet Liceat illis amare' fua ; fed nobis quoque liceat amare nofira  fubtiliter differant , nos eleganter ; illi firiaim , nos late ; illi ad fapientes , nos ad populurn  vera , nos non tara, vera , quam Yero fimilia Quod fi obtinere poterimus fine pugna , prxclaro fcedere junai , A« pollini Mufifque litabimus ; fin minus , wterna bella fuflinere parati fumus , te duce atque aufpice , Princeps Eminentiflime , qui magno ingenio prxditus optima vides , magna prudentia jubes magna conitantia tueris J1 EPISTOLA AD LECTOREM Prapofita editioni prinix hujus Orationis 4 S Ive fato aliquo fiat , live tanta illa deterioruni Orationum copia , que in lucem quotidie mita tuntur, , certe fit, ut in fionma bonarum artium fe. licitate magnum fit eloquentie fallidium , nec jam Oratorem nifi de verendis Religionis mylleriis di. centern a'quo animo toleremos . .Hinc 6-' qui libros parant, & qui typis mandant , ita fibi Orationes cavent , ita omnes pene ominofas putant , ut non modo oblatas rejiciant, fed (quod alicubi contigit.) ne fibi •offerantur , propofitis publice monitis , mature diligenterque provideant . Qíod fiquis ea patientia C52 . ' humanitate e , 1 I , ut donari fibi aliquan finat , non ea conditione accipit , ut artjficio dillinaa fit, non ut eledis verbis gravibufque fententiis compofita , non ut equaliter conflanterque íngrediens , (.9- in omnia genera prudenter fufa ; fed ut varia. rum rerum eruditione eraggerata , ab Orationis for. ma quam longlime difcedat , & quadam quafi di.. putatio talla querenti feculo videatur. Qvaji vera domina .illa for; , domina curite eloquentia , tetera« rum facultatum apud Grecos Latinofque facile prin. ceps , nugatorium aliquid fit ; nec diutius in re litteraria ferri debeat , niii fuam illam vfrborurrí copiara fplendoremque abijciat , & in aliam quam darn facultatem evadat . « " Tu divi ego nomines , aun divi , qui toturn eloquendi fludium contemnerent _;. nofque pro fua quadam bonitate monerent ; ne mi• Pros adolefeentes tantopere de verbis . fillicito s red. D 2  dere. a.? 5 deremus . Id me potiffimum movit, ut elocutionis cauffam fufciperem (.9' quantum fieri per me poffet , oflenderer n , nihil tara effe ejus cetatis proprium , que Rhetoricís vacat , quam diltkens ac di uturnum verborum fludium Itaque primum artem ipfam tum eorum naturam confedero , quorum mihí fludia commendantur ; unde partes exifiunt Orationis du f e . .i ¿ ft que in prima quidern elocutionem potiffimam efi r e Oratoris virtutem ex nomine ipfo 407 :firmo ; deinde ex Ciefaris , Cicerones, Zulyt- Hiliarzr; audoritate tum quod fola fine inventione fatis bonum Oratorem faciat , inventio fine ella non fadat ; pollea quod eloquentiam ab alíes facultatibus dillinguat ; deinde quod Oratorum genera inter fe díverfa confiituat ; pofiremo quod faciat deparvis magna , de Magna parva , in quo totam efe eloquentiw vira Ifocrates  . In altera vero parte eta urgeo quod  ut .nihil mag:s adole fcentite convenire , quam verborum fludiura , verborum fiudío convenire magis , quam adole fcentiam , contend ara . Itaque per quamdarn 17r071- 9 1 . 6« : (70 ejus crtatis vitia fubjicio , qua, verborum cura pr;rnis annis omiVa , ad dicendum accedit »quitiPme confirmo , perfedum Oratorem efe nullum , nifi qui fiudiorum fuorum tempora ab ipfa puerítia 2 . eEe difiribuit , 1etati cuique propria mature affignavit Héec fi legent 5 quos maxime optamos 5 definent , ut fpero , aliquando illorum calamitatem dolere , quos in hoc fludio ferme uno diu multurnque occupatos detinemus Quod fi non definent , pergam n;bilominus incudem hanc validiffime tundere . Neque enim mihi caufram fed vires ad orna arrimos expugnandos deful putabo. Vale . ORA- ur r ex áac ufi fo co C 1 fi °RATIO IV. AD PHILOSOPHIA Nulla cfl adolefcentibus tradenda Philofophia nifi hiflorica Q Uod eos feciffe puto , qui primum AiDylani Calpen przeterveai , nova ingredi mad ria , novafque regiones quxrere aufi funt ut multis fubinde difficultatibus impedid , aliifque ex aliis periculis territi fuam ipfi levitatem daciamque incufarent ; id ego hodierna luce facío , qui ex minoribus facultatibus longo mihi ufu familiariffimis tamquam ex patrio littore folvens , Oceanum ipfum tentare ccepi , & Philofophicze provincia velificari . Aliud eíi enim de Oratiunculx partibus , ac de naturx principiis putare aliud fyllabas metiri , atque orbem terrarum aliud denique rerum nomina , ,ac res i pfas , qua cx10 terraque continentur, , ad multo. rum inflitutionem definire diflinguere , Nullus hic verborum globulis locu , nullus translationibus nullus antithetis ; exulat elegantia , jacet amplificatio , artificium (Arme figurxquefrigent ; quibus juventuti nofirx aliquando impofuimus , & in dicendo effe aliquid vifi fumus Quamquarn fit hoc difficile multis , qui fe Rhetorico ludo concluíos exillimant , umbrxque j1- lius terminis tota vita •circumfcriptos mihi v e. ro non debet eire arduum , nec inufitaturn , qui ab ipfa adolefcentia ex loci hujus inflitutis omnes difeiplinas excurri ; qui Philofophiam, la 3  pfara 54  ORATIO IV. pfam triennium profeffus furn , qui dernum ita in Oratoria facultate conftiti , ut non eam Quiniliani  definid putarem , fed infinita quadam artium, ac difciplinarumm cognitione comprehcndi , quibus pro re nata ( quantum quidern popularis artis natura patito r ) in foro , in curia , in judicíis uteretur Accedit , quod ex omnibus difciplinis pulla ea tam eloquentix con, Cic. de iLl naa , quam Philofophia , (lux ne diftinaa qui. Orat• 1 ; dem ante Socratem fuit ; & cum per intim di. 3.c. rg.ct ftinaa eíl , priffinx tamen comrnunionis memo, riani adeo retinuit, ut confecutis inde tem ori. bus Philofophi prxftantiffimi nimix contempla, tionis laborem , fcholxque feveritatem dicendi exercitatione temperare confueverint ; & Orato. res eloquentiffirni a fori curixque tempeftate in Philofophicas litteras , tamquam in portum aliquem , fe fe recipere Verum utcumque eft )uvat fidem folvere tribus abhinc annis vobis abfiriaam & id , quod fentio de hujus facultatis fludiis , non ex oficio folum , fed ex more quo» dam meo , mihiqüe infita dicendi libertate , fine una trepidatione patefacere . Ego equidem , Auditores , & ab aliis fxpe quxfivi , & mecum ipfe reputavi , quid cauffx effet , quod cum adolefcen. tes in Philofophicas fcholis diutiffime teneantur, , nihil tamen inde nifi prxiudicia quTdam plerumque colligant , quibus quafi fúperftitione adftriai , ne fieri umquam Philofophi poffint , impedian tur : cumque & ejes ctatis imbecillitatem , & fcientix naturarn , & communem docendi ratio. nem attente conlideraffem , in eam dedique opinionem vena ut exiftimem conflanterque defen. dam , nullam Philofophiam , feu veterem feu no. (11: le, AID PHILOS.  55 novam , adolefcentibus tradendam effe , nifi hin©. ricam Hifloricam porro cum dico Philofophiam , differendi Pcudium prorfus excludo , & grandia illa Academicorum , Peripateticorum , Stoicorum nomina' adolefcentibus adieto , qua' confequi tan, rnature nequeunt ; nec y ero umquam confequentur , fi immature affeaabunt Hoc ut oflendam , multa \ mihi de tota ratione Philofophix , multa de adolefcentuni ingeniis , nonnulla etiam de lila. gifiris dicenda erunt ; in quibus non yereor , ut xquiffi mos hujus civitatis Profeffores ne leviffime quidem offendam , quos extra omnem ingenii a. leam multis in rebus perfpeaa fapientia , ordinis dignitas , fortuna loci , & quod longe maximi =- menú , Principis judicium conflituit . Non eaem eft ratio privatae , publicxque fcholce quzeque nos in hac umbra noftra anguiliffimis definita regionibus vel probanda vel faltem ferenda ducimus , ea fi in tantam illam lucem hominumque confpeaum afferantur , vel nimis exigua funt , vel etiam fortaife inepta . Imo ne nofiris quidem ita dico , ut ftatim majorum inflituta mutad ve« him , novamque iniri philofophandi rationem quippe mihi ipfe imperavi , nova multa , fi fieri per me poffit , excogitare fed pauciffima facere Scholarum fere omnium confuetudine receptum eft ut Rhethoricis fludiis Philofophica flatim fue. c‘dant quod ha c omnibus difciplinis communia fina, viamque ad contemplandum , & inteiligendun patefaciant . Sive enim Medicus effe velis, five Theologus , five Jurifperitus ; five dernum ad . poefim , aut eloquentiarn redice;  cem veluqua  , ti  mdam faculta ( tibus ,ceteris prozfert Philofophia , illis fe omnibus inferit, magnamq ue fui D 4  par. 5 4  OR ATTO IV. p p rtem pro cujufque neceffitate liberaliffime Tupo peditat . Sed cum philofophandi rationes multx fint , maximeque diverfx , nulla el' earum tam dilioenter colenda , fi fruaurn quxrimus inflitutionis , quam qua latiffime patet ; & ad quamiibet difciplinam contendentibus auxilia plurima ferre potell . In quo fi Philofophos ipfos confuiamus , hanc fibi quifque laudem magnas clamo. ribus fumet atque arrogabit; fin autem ratione agamus , facile reperiemus , non vetus philolbphandi genes , aut novum , non Academicum non Stoicnrn , non Peripateticum tot tantifque • ebus fufficere fed unum illudquod omnia cum veterum , tum juniorum Philo ' fophorum dog- / mata,, fine ullo partium fludio defcripta & expofita compleaatur . Si enim Theologis Arifloteles potiffirnum & Plato , fi Pythagoras Mathematicis , fi Moralibus Socrates , fi Solon & Lycurgus Jurifperitis , fi Medicis utiles illi funt , qui non tam contemplando quam experiundo philofophantur : ad omnes iftorum libros adolefcentes c-lucendi funt , omniumque doarinis inflituendi ; ut quocumque tandem five neceffitate , five confilio, five etiarn cafu aliquo deferantur, , accedant pleque y ero hoc tam ell infinitum , quarn fibi aliquid fortaffe fingunt Ita me Superi ament , ut multo plus opera ac laboris infumunt , qui uni fe Philofopho dediderunt , ejufque cogitata omnia per ambages xternafque lites propofita addifcunt , quam qui Philofophorum ommum opiniones fimplici narratione con«. claras n-irnori 3 mandant . Ut enim principem totius Philofophix locum attingamus , nonne'facilius el} natura principia , quxcunque funt pro Seta. j I AD PHILOS. 57 SeEtarurn varietate inventa , litterifque tradita, in medium aferre , & fine ullis controverfiis ex. plicare, quam fe totum ad unius-•ominis auao. ritatem conferre, cujus dina innumeris quazflio. nibus enucleanda fint, argumentis munienda, pri. vatis publicifque experimentis propugnanda 2 Mexnini ego , memini , quam multes non diebus, fed menfibus , quantoque cum txdio ingentia la volumina aliquando volutarem, in quibus de Ariflotelica materia , de forma , de privatione tantopere difputatur 2 • nihilque demum percipitur , nifi hominis unius fententia, acusa certe quidem & Ariflotele dionafed immenfis difficultatibus , involuta , anceps , ambigua , & antiquis oraculis pene  Animadverti fxpenumero , quam totum illud fcrutandx natura genus auditoribus identideni ofcitantibus difpliceret , cum magno verborum apparatu , magnaque animi contentione quxrerem 2 • utrum privatio Jet  ; utrura cum materia & forma componeret totum ; utrum totum ipfum a fuis partibus Jimul fumptis diflingueretur ; utrum materia poteflas eget , an aaus utrum fofa poffet exiliere ; utrum  an non ens appellari deberet ; & id genus alia alio tempore, & aliis hominibus fortaife pulchra. Sed hxc cum more facerem inflitutoque majorum , nec aliter facere vellem , quam juberer ; id binen inde ufque decrevi, fiquando mihi dicendi publice copia daretur, totum hoc , quidquid el operx, improbare , & hifloricum quoddam philofophandigenus proponere , quod varietate rerum & facilitate juventutem alliceret, & fine fatietate detineret . Quanto enim eft ad docendum , & ad difcendurn expeditiul , fi dicas , omnes 64  °RATIO IV.  profeao non committeremus , ut adolefcente g  1;  nofiri cafu Philofophi fierent , & unam aliquani  (.1  feaarn fufpicando arnpleaerentur ,, contra cete-  '  ras propugnandam , quas itlis non ratio , fed  0  inwetüs & infcientia reddit invifas . Nihil enirn  Ikll  tare ridiculum dici potefi , quam quod Mi ref.  Irl  pondere folent , quoties interrogantur ,. quemach.  dti  modula Hermotimu:s . a Luciano in Dialogo de  o Sexis , quonarn cerco confilio dual eam prx  1 ter  lui  teteras viam inierint , quam fequuntur ; eum-  le  que fibi ducem elegerint ,„ cojos prxceptionibus  coi  irretiti , reliquos omnes trulla re fibi nifi no-  i fat mine cognitos contemnunt , irrident , & falfi cri- 1 ti: mine , Indiaa caufra , condemnant . Ecce autem prxjudicia illa , quibus  Q  , homines ab ipfa 'adole-  8 fcentia occupatiffimi ad philofophandum accedunt,  & rationi ,• & fenfibus ipfis fidem potitis nega«.  f re parati , quam fufceptas femeI partes , uniquarn. deferere , atque aliena probare . Uti i iam yero hxc ut multi damnant in publicis privatifque fcholis , ita tollere - conarentur . Sed nimiruni facilius ea reae &ere , quam reae facere . Cur enim qui maxime poffunt , non tamen occurrunt morbo huic ? Quin ita adolefcentum {luda regunt , ut quoniam atas illa ad recipiendum aptiffima ef1,- nec Platonem Deum effe fibi perfuadeant , nec Ariflotelem , nec Epicurum , nec eorurn aliquem ex junioribus , qui veteres iflos excitarunt ; fed omnes omnium opiniones percurrant , tamdiuque retineant , donec ipfi per fe, confirmata jam Mate , finguias fingulis conferre poffint , libereque rejicere , libereque probare,? Sunt ilii quidem, pro fuo quifque ingenio, val. de przaantes, & .ea fama cligiii, quam fibi mut. torum AD PHILO S.  65 t orum confenfu pepererunt : fed nihil profeao 1 . • eft aut a natura, aut ab arte firnpiici in genere omnino perfeaum  maximeque curare debemus , necujus doarina tenellis mentibus altifme  ita illas affiduo ufu , & quadarn  ut ita dicam  familiaritate capiat , ut vitia quoque libenter fufcipiant , aliorumque prxclare inventas pertinaciffime prxponant :.quod quidem tantum abeft a reaa veritatis inquiren. racione , nihil ut magis veritati poffit effe contrariurn . Ex quo Philofophi effe cceperunt fatis fuperque compertum eR , convelli prxjudicía non poffe . Quin eigo curamus , ne fiant? Quin fcholas ea prudentia moderamur , ut odio. amore vacui exeant adolefcentes ; ipfique per fe libere cum primüm potuerint i , philofophen. tur? Num illud quid attinet refutare , quod hxc rnihi proponenti quifpiam fortaffe reponet ; nimis jam effe Philofophorum , nihilque pro tanta ifla copia . laborandum , nifi. ut fapientiffimum, mature eligamus. , a quo uno quidquid efI in ceteris boni ,  ipfum per fe facillime cognofcamus ? Apagefis . Annon enim hoc ipfuiTn rapientiffimi hominis  fratuere , quis fit fapientiffimus ? Fac porro flatuas . Ex veteribus ne aliquem , an ex nof}ris ? Si ex veteribus Pla. tonis ideas offendunt Ariflotelicos ; Ariftotelis forma non placet Dernocriticis; infinita? Demo criti atomi non probantur Pythag i oreis ; Pythagorx monas difplicet fere omnibus ; tantaque fe mutuo contentione petunt , ut alius alii non minus quidem fapere , fed plane defipere videatur . Si ex nofIris , quis ita ingenia doarinxque fama oninium hominum fuff•agium tulit , ut E.  cum 66  ORATIO IV. eum fapientiffini antiquitati , totique Scripto' rum ordini fine injuria prxponas ? Difficile efe enim abflinere rifus , quoties boni viri ludum aperiunt; magnifque promiffi . s ante denunciant, fenon Piatonicos effe , non Ariflotelios , non Gaffendicos, non Cartefianos l effe in veterillus, effe in novis , quod . fibi difpliceat ; effe etiam utrifque , quod-placean neniini fe auaoratos fore , fed ex ómnibus optimó colligendo fuifque mífcendo , liberum philofophandi genus ingenti cura & meditatione quxfitum allaturos Euge , belle , pulchre : tibi Mufifque gratulor# Accedant adolefcentes audiant , excipiant , in codicem referant  eft edituni poff hom,i. nes natos peque divinum ; exfcribere oportet , addifcere y memorix mandare . Ac mihi, qui. dem ita videtur , nihil effe adolefcenti pericu. lofius, quarn hujufmodi homines ab initio offen.- dere ; qui non vident' , quandoquidem. certum Philofophix genus tradendum putant fatius effe unum aliquod ex: illis tradere , qua probatiama funt , & auaoris fama commendata , quam fuo de nomine Philorophos facere, &' cito dedifcenda venditare . Sed ego hxc adolefcentibus per. fuadere fortaffe potero , magiffris perfuadere non' potero' qui nullam fe lauden', referre clamant, fi nihil de fuo , nifi vocea' in fcholas afferant. Hoc fcilicet eorum vitium ef1 , ut velint non ad difcipulorum utilitatem, fed ad ingenii oflen' tationern docere' , nec tani' effe magifiri , quam videri Philofophi . Sed heus tu , - fi ratio hxc qualifcumque Philorophix illis utilis eft , quo. ‘ rum cauta laboras, quid eft, cur glorian" aliunm de puras ? Satis laudis retulifti fi officio fa., tisfe. oc il AD PHILOS'. tsfecif li . Prxterquaniquod itane fentis ex ani' neo , hanc docendi rationem carere laude ? Er' go laude carent Theologi hijos 22 tatis prxflatY' tiffimi y qui innutneras quxftiones ad exercendi dum ingenium fubtiliter excogitatas longiffimd ablegarunt; tótamque graviffirnam fcientiarn Scri ptura praceptionibus , Sandorum Patrum &. Conciliorum dectetis concluferunt Jani ifl ómnes , qui non fua  fed aliena fideliter' referunt Theologi nomine indigni funt ; veniant oportet , excogitent , comminifcantur tum y ero fapere videbuntur ... Sed alias erit Theológis fermo . Ad Philofophos redeamus y quos ego ab inveniendo non revoco 5 fiquidem poffint , fed rogo obteftorqudut aliani qúandam docendi , aliara contemplandi exercitationem effe conftitunt . Non eff Philofophi nartatorem agere ; at efi prxceptoris  Hi.ftoria Philofophica non eft Philofophia; at neque por./ funt adolefcentes , neque tara cito captan effe Philofophi . Sed quxnam iftorum eh Dii lin. mortales , Philofophia ? Annon human mente tis vires cognofcere pro varia corporis confor-' matione fingulis xtatibus varias , pars quxdam eft , nec fane parva Philofophia ? Nunc illi • quidem fatis cognofcere videntur , quid ipfi. trae dere poffint ;. non fatis tan-ien , quid illi capete y quibus tradunt . Si enim pro illa , quam: fibi arrogant, natura cognitione reputarent, eam cerebri partem , qua hominis animul ad ingenii memorixque munía , quamdiu corpori con-- junaus eft necerfatio utitur , ita in adolefcentibus conformatam elfe ut fua quadam tic facile excipiat qitidquid injicitur  ea ta• E e 68  ORATIO IV. III C11 ipfa mollitie impediatur , ne fpiritus intelligendum facile expediat & rnoderetur; non fane erubefcerent , mtati illi confentanea narrando potius, quarn differendo , coñfignare . At. qui dum fua crepant , dum eadem perpetuo dicunt , repetunt , confirmant , infinuant , non id affequuntur , ut auditores minime apti repente Philofophi prodeant ; fed ut ejus doariquxcumque efl , prxjudiciis occupatiffimi, ac veluti facramento rogati , nullam prxterea pati poffint Philofophiam . Quam yero indecorum eft, quam incongruum, quam a - tota fcientix natura alíen= , adolefcennm hominem de rebus abditiffimis judicare decernere , affrma- e & , ut ejus xtatis efl , tanto magís clamore & audacia , quanto minus ratione. potefi , fufceptas partes propugnare ? Non ego cum ju ventute tam dure again , ut eam per multos annos Pythagorico more fuere jubeam , nihilque refpondere umquarn , nihil interrogare ; verumtamen fi Philofophica eruditione contenta fit, nec fapientiarn immature affeaare videbitur, & in eo tame.0 valere , cujus prazfidio perfeaam abfolutamque fapientiam comparare aliquando poffit . Nam quod ipfa per fe intempeflive com. mentari velit , & fine prudentia garrire , íGocirco fallum efl , ut nobiliffima difciplina, non homirlum ingeniis parta , fed ut Plato exifli- Inavit , Deorum muriere nobis concefra , incredibili invidia laboret ; nihilque jam de rerum natura tam Poeticum fingí poffe videatur, quod non ab aliquo dicatur Philofophorum . Nine modo cum horologiorum inconflantia, modo cum legrotorum fomniis , modo cum andaba- AD PHILOS. dabatartnn ptignis a fapientiffimis Scriptoribug comparata : hinc fenatukonfulto a Romanig expuIfá , & ád fuos Grzeculos rediré juffa hinc denique a Grxcis ipfis fimulandi ars fxpe di, a , cujus fama & auaoritas non ipfa dignita. te rei , fed fingulari habitu ,  contemptu ceterorum fuftineretur Quernadmodum enim fume mi in Repub. Magiftratus fi vulgari cceperint , & cuilibet etati mandari , £plendorem & auaoritatem amittunt : unde fit ut habitus ipfe , & antigua poteffatis infignia , ad mores dege. neres accommodata , irrideantur ; ita phica ftudia maximarum traaatione rerum• pxne divina , poftquam in medio punta funt , &- caique fine deleau communicata  in contern. ptum abiere , palliumque ipfum priftinx'maje, fiatis infigne ad irrifionem tradnaum eft Ag igitur cauffam vefiram , fapientiffirni viras can dico , non effe adolefcentibus dandum ,  ipfi per fe , cúm paullurn aliquid in fchola . federint ftatim philofophentur . Cum enim prx*. fiare nequeant , quod conantur , tanto nomi- ni  faciunt , & numerum quidem augent , fi Diis plácet , Philofophorum , fed pre. tiutn imminuunt . Ago etiam veftram Ado. lefcentes fludiofiffimi , quos cum videam in rerum difficilliinarum traaatione magno cum labore fivauare , ex illo velut Euripo in tratil, quillum pacatumque mare deduco , ubi & facilitasnavigandi juounditatem pariat , & opportunitas laudem , & modus utiiitatern . denique cauffam tuam , Princeps EnJinentiffime , qui cum velis , & identidem jubeas , ventutem hanc ad m9runi & litteraruni inflitth E 3  tia- ,ionexn  creditam non garrulara in diffe. ,rendo effenon acerba  . non pagnacem , gepus hoc no,  rn lrum adfcifcere potes Philofophix , quod nuIlam fententix diaionem habet fed fo. Jis narrationibus continetur EPISTOLA AD LECTOREM Prapofita editioni prima hujus Orationis, Eteres philofophandi inflitutiones , fi numero cenfeantur , tam multen funt , ut om»ibus coznofcendis ne iffius quidem anni fufficere videantur, qui _ tres hominum • vtates vixit ; fin autem re , ita partim •antiquitate bruta periere , partim continent , ut uno , nec immodica volumine , Thomas Stanlejus univerfas comprebenderit Nihil ergo conficiunt , qui jonicam Sellam , Italicam , Eleaticam , .Epicuream , Cyrenaicam , Eliacam , Megaricam «,/fcademicam , Peripateticam , Cynicam , Stoicarn , Pyrrbonicam, Potamonicam nobis commemorant quafi vero immenfum aliquod onus Oratione bac adolefcen. tibus imponamus , quod viros fenefque opprimere poffit Hoc, prtemonere iccirco volui , ne quis lem- " nate ipfo quemadmodum fiepe accidit , a legendo deterreatur ; putetque a nobis ea propon; , qua . cer• tis firmifque argumentas non folum non probentur, , fed omn;no probara non poilint Et vero cum de re. bac fermonem apud amicos intuliem ; dixlmque wideri mibi multis de cauffis , non Philofopbiam , fed hilioríarn philoiophicam adolefcentibus tradendam 7' eire Primum quidern'-lapides loqui vifus fum , tu,t id pervici , ut de 3lis adolefcentibus concederen t , qui nollent ex vitte iriflituto philofbpharl fed ut ambas manus darent , mihique . in . univerfum ajentirentur , id yero nec exprimere potui , nec ut ex. primerem , pro illo , qui in familiaritatibus fervari debet' difputandi modus , pertinaciter la bor avi Nunc ve • o tamquam in aciem duHus , nervis omnibus ribulque contendo , primum quidem adolefcentibus , quorum vitte ratio adhuc incerta efl ; deinde illis , qui Grcecam Latinamque eruditionem unice fpedant tum illis , qui ad generis commendationera vitteque elegantiam bonis artibus informantur  poliremo illis , qui fe tatos philofophicis fludíis dediderunt , per ferias orarles excurrendurn effe , nihilque prteter hilloriam ex tara iongo itinere colligendum . Quid opus efl planibus ? Oratoriam fcriptionem affero : nec tam me , quod oliendo , perfuafiffe juvabit ..quarn ad perfuadendum non inepte .dixdre Vale 4  ORA. 72, °RATIO V. AD THEOLOGIAM. Theologus nemo dici potefi  probus vir T Am primo illo; quod,  fuperiore anno ad j altiores difciplinas progredienti a Philofophis periculo defu.naus, ad ipfum deni. que fapientix fafligium afcendo , & in graviffima Theologorum corona, communem fiudiorum naturam fchoixque hujus inflituta fecutus, liben. tiffime confido Quo in loco mihi quidem ho. nefiiffimo , & a . prima adolefcentia multis labo. ribus multaque induffria quxfito, una me res follicitum habet , qux multorum iermone contrita veluti proverbium circumfertur , magnos The°. logos nihil credere ; & quod inde confequitur, fine Superum metu , ac fine ulla •mmortalitatis cogitationé fuis legibus vivere . Sive auteffi id ipforum levitate ipercrebuit, quorum plurinii antiquitatis oppugnatione fingúlaris reconditaque doarinx famam quxrunt ; fi ve etiam fuperbia, quod aliqui revera nihil credant, nifi quod ipfi ingeniolis fuis longe minimis confequi poffunt; five demum infana quorurndarn impróbitate , ac firme defperatione, qui eam fibi necefsitatem,vi. tiorum fuorum legibus impofitam putant , ut ne Deum quidem effe concedant , nifi forte cxcurn & otiofum id ejufmodi efi , ut magna animi provifione caveri debeat, & a nobis, noftrifque adolefcentibus tamquam trille aliquid ac detefta. bile averruncari . Quamobrem in ipfoftatim Theologix limine , pro eo , quod fufcepi, mo-,, nendz AD THEOL.  73 nendx juventutis officio , huc accedentihus edi. co , non folum ne exiguum ingenium afferant, quod ea a natura impedimentum nulla fortaffe induffria nulloque artificio fuperandum ; fed quod in' cujufque poteflate -eft ne mores afferant liberos plufquam fatis , & ad vivendi licentiam folu- -flores . Neque yero putetis , Auditores, me fi4 nes illos, quos mihi ipfe circumdedi, fine cauf. fa perrumpere & in eorum provinciam excur. rere , qui cum vitiis & cupiditatibus bella ge. runt : fed cum ita mihi videatur , mores & ingenium in hoc fludii genere conjunaiffima effe alterum ab alteto mirifice adjuvari, id ipfum publice expono; & quantum quidem per me hice non mediocris jam ufus , fed minimw facultatis hominem , °acudo , Theologum nemi. nem Bici poffe , nifi probutn virum . Quod fi iis perfuadere potero quorum mihi fludia com. rn . iffa funt. , ipfi fe ab obtreaatoribus aliquando defendent, & nobiliffimx difciplinx gloriar per has infidias petitam juilo facramento vindicabunt. Priufquam y ero rem ipfam aggredior, peto a vobis hanc veniam , Auditores, ut de me, quod fxpe defideravi , pauca dicam nam  breva.' me faciam, & ea moderatione, ut omnes ligant , me quidem non de me ipfo laborare , fed . de hujus dignitate loci quem quoniamPrin. cipis fapientiffimi judicio tenere ccepi, fortiffime connantiffimeque in omni vita defendam. Audivi , noftrum hoc dicendi genus planum & xquabile non fatis implere capaciffimas quorumdam aures , qui fales identidem facetiarum, & exaggeratam multarum rerum eruditionem non tacita voluntate requirupt Et ad primum quod atti. net, SO  °RATIO V. cus aliorum valetudini, Orator fortunis infeffus at yero Theologus ; íi malus fit, animum Ixdit , qua pars una di in homine excelientiffima; religionem, pietatem, Dei. cultum non a fe uno diflrahit, non a fingulis hominibus exima, fed a civitatibus  provinciis evellit , ejicit, exturbat . Hinc y ero feditiones per omnem atatem confecutx , bella civilia , cardes , incendia, rerumpub. mutationes, & fiquid calamitofius humana focietati contingere poteft . Tellis rnihi Germania fit , Helvetia , Anglia , Batavia crudeliffimis bellis diu vexata atque a : 561x; teflis Gallia ipfa , qua quamvis ad hanc diem fingu. Jari providentia ab hareticorum infidiis erepta fuerit , identidem tamen a fuis Theologis mul- to etiam gravius , quam ab externis hoflibus , , confliaatur . Quod cum reputo , valle miror, ecquid tam diligenter ac fevere illorum ingenia expendantur, qui inter Theologos referendi flint; quamdiu , Tm loco , quo magiftro quifque fluduerit; qua fit ejus ad res percipiendas retinendafque memoria ; qua ad interrogandum ac ref. pondendum calliditas; quam cultus fermo; quam promptus , quam eruditus ;. de móribus yero paullo plus quaratur b „ quam in milite de Theologia . Quamquam ipfa quoque ingenii inquifitio jamdiu ccepit etre remiffior , nihilque faca. lius efl homini non flolidiffimo, quam Theolo. gum falutari. Sed profeao ita fibi duo hac conj unaa funt probitas  fapientia , ita alteram altero nititur , uf a quo afluantium cupiditaturn moderatio non reqUiritur , ab eo neque cogitan. di acumen , nec intelligendi celeritas, neque facilitas explicandi magnopere fit requirenda 0112: cum Att THEOL. -curn ita  intelligitis ,. Auditores , non me Theologis reir utilem commendare , fed plane neceffariam ; ut fi nolint innocenter integreque vivere , aliud quoddam litterarum genus fufcipe- -re debeant , omnemque Theologica gloria cooitationem abjicere . Eíl enim Theologia in vehementi quadam altiffimarum rerum contemplatione pofita , qua hominem totum occupat , abforbet , & a terra quodammodo abripit ; nec lam ejus partem avelli patitur , ut in vitiorum fordibus tam difpari ,ftudio volutetur -Hoc fibi illa proprium vindicat fupra reliquas difciplinas ob infinitam meditandi vine , ut nequeat ineffe nifi illis , qui , a rebus ceteris alieniffi rni fint Cedo mihi. , fi lubet , Ecclefix  plures ego tibi Theologos ofiendam , qui templis que coluntur, , quam tu mihi ex omni litteraria Rep. Grammaticos , Rhetoras , Philofophos , Me!. dicos , Matheniaticos  Immo (dicam enim quod fa i e animadverti ) vix mihi unum , aut alteram ex tota antiquitate recitabas tam gravi dignum . nomine , ut Theologus . appelletur , quin virtute excelluerit , fumigue fapientiam nl  non fatis per fe firmam probitatis acceffione confirmaverit . Nihil de nofiris loquor , quos non- ° dum Libit;na facravit . adhuc illis cum invidia confligendum eh, qua quoties a fronte nequit , a tergo , a lateribus aggreditur ; & quorum fa- ° pientia in tuto eft , vitae morurnque famam la- ,1'  befaaare canatur . Qua in calamitate , fi calami, tas eh habere aliquid invidia dignum , primum fe benefaaorum confcientia folari debent , fibique ipfiperfugium elle  deinde y ero aliquid etiarn  cQn,donare , qui nihil hujufmodi aude- tz  . ORATIO á tiderent , nifi plurimi effent , qui fe uno eodemque tempore & flagitiis & Theologicis fludiis nobilitare conarentur. Verurntamen aliud eft Theologum videri ,•aliud effe :ac fi quis veffrum , Auditores , lignum fibi aliquod prxberi cupit, cujus ope tamquam lydio lapide fin. gulos experiatur  fic habeas ; vitia pervertere naturam omnern , & cum ínfimas anini partes contaminaverint , in ipfam quoque arcem invadere , fuifque tenebris obfcurare  ne quid tila'. gnopere capiat nifi craffum tnateriaque concre- i tum  dcirco tan effe  vitiofis hominibus in Theologica facultate prxffare, quam lippis & cxcutientibus in piaura . Nihil efl, quod Bici poffit abfurdius , quam in bene conllituta Repub. ordenes omnes f bi refpondere , & in unum cjuafi corpus coalefcere  hotninern yero ipfum, ex cujus exempio Reipub. ratio ducitur , partes habere natura quidem nexv/colligatas, fed ita officio difpares , ut altera humi depreffa fiad gitiis obruatur , altera prorfus libera in fubli. me feratur, & puriffimis fpiritibus fe fe immifceat . Dum animus corporis cuflodia continebig tur , rerutnque imagine fenfibilium indigebit, nifi fenfus fedatiffimi fint , nifi caffigati , nifi pravx cújuslibet cupiditatis expertes , numquarn fe totum explicare poterit  virefque omnes ad contemplandum intendere. Minima quxque pera turbatio five amoris  five °dia in fupre• mam anima partem impetum facie  & ubi certamen neqúit, tumultum edit ; qui fi non ell ejufmodi , ut omnetn contemplandi ardorem ex. tinguat , Mas ilben ,commentationes intertur. bando impedit l qua debent effe intenfifrimT, & ( AD THEOL  gl fpiritum a corpore , ut ita dicam , alienare . Qiod cum intelligerent utriufque fcholx príncipes Thomas , & Scotus & in quodam veluti por. tu viverent ab humana vitx tempeffatibus remo. tiffimo , numquam tamen Theologicuni aggrediebantur , quemadrnodum acce l imus , quin fe fe precationibus , votis  facrificiis diligenter expiarent omnique ceterarum rerum cura de«. polita , quantum mortali licet ,  natura conjungerent. In quo uno maxime confenferunt, imitatores habent admodum paucos ; in quo fi• bi contraria funt immenfam uterque familiam ducit , nimio quodam contentionis arnore & fuperandi cupiditate fiagrantem : quod maximum. ell Theologorum vitium nullo meo clarnore fa. nandum , non tapien tacoldum Hinc enim exitium quoddam ortum eft pulcherrimx facultatis, in qua potiffimum excellere creduntur , non qui graviffima ad cognofcendum fed qu \ rna ad fallendutn excogitant : hinc vanxquxdam atiofxque difputationes T que mentern a S. Bi. bliorum doarina 5 a Sanaorum Patrum diais, a Conciliorurn legibus  a Pontificurn decietis longiffime abducunt , 8t. fine ulla utilitate fati. gant ; hinc pertinaz & infanum, partium fludium quo fit ut acerrime decerternus , cum minime oportet ; idque viribus omnibus propugnemus non quod veritati proxime accedit fed quid jis placet quorurn nillitutum amplexi fumus Itane Yero' , Auditores , tot anuos pallebimus, tot volumina diu noauque teremus ; tara mul.: tos dicendi f cribendique labores non fine valetud. dinas detrimento , atque adeo cum vitae pweriPu' lo fuCcipiemus; ut  aliquando tenearnus, quod E z  nec 54  OR ATTO V. n ec placeat nifi nofiris  neque nobis ipfis placere poffit , aut debeat , fi pallium commuternus ? Agedum enim , bone vir , cur ita pronuncias , & ingenti bacchatione confirmas , viruttes cliv;flx naturie tributas nihil quicquarn efre ab iffa  quantumvis a nobis gendi gratia dOinguantur? Itane fentis ex animo ? Itane ad docendum , non ad fallendum ? Quid fi te parentes tui in adverfx partis caftra ab ipfa pueritia compuliffent ? quid fentires , quid propugnares ? Contrarium fcilicet  Ergo pro tuo illo iibello pugnas , in cu j us verba jurdli pugnas pro pallio illo , non autem 'pro veritate. Tunc igitur me tibi adjungere conaberis { tu te mihi Theologurn venditabis , quem video nihil minus qugerere , quam, veritatem • l quem fcio contraria prorfus fuiffe diaurum  fi te vel ca p -- fus , vel confin= , vel domefficx rationes alibi vivere coegfflient , alioque colore uti ? Gra- ve eft quod dice , grave efi  fed nihil tamen reprehendendi cauffa dico Fateor enim. prxilan tiflimos utrirnque viros & majorum , & patrum noffrorum memoria prodiiffe , qui utiliffirnam litteris  Eccilefix operar navarunt , fuifque lucubrationibus immortali 'gloria digniffimis multorum Inas compenfarunt  fed hi quidem hm ha bebant , quam poftulamus in omni vita , probitatern ,  cum arena tenerent omnia , quibus egre ,7 ;ie pugnare poffent , mi nime tainen pugnaces erant ubi y ero pugnarent , eo viaorix genere ,,deleaabantur , cujus fruaus veritatis co grátio effet , non arnbitio triumphi . De his nemo umnuam dubitavit utrum aliquid crederent; neme il tse tainquan3.2-crimen Theologiam objecit nullain Fi  A . D THEOL.  gs nullam 'ipfi de fe fallaci_fufpicionern ccrmrnoyerunt; fed benevolentiam & adrnirationem cum -libi , tum fux facilltati vel ab hominibus, proca• ciffimis compararunt Quoniam tallen' in mai. gno numero pro rerum humanarum conditione plures funt deteriores , inde ortx multorum querelx diaeria , criminationes . Sed vela tan. dem colligamus . Ego hac .in re fiquid (apio , ita conflituendum puto , Theologum 'neminem elle , aut certe nerninem haberi poffe cujus ñon lit vitze ratio Theolop,o digna . Plurimum enim intereil non folum quid dicatur , fed etiam a quo dicatur ; fxpiufque contingit , ut ne optima quidem a malo auaore accipere velirnus,. Lacedxmonii acerrimi' judicii , finque difciplinx homines , cum de re graviffima in fenatu confuleretur , & impróbum civem ,. ut fit in -Re- publica , non folum pati deberent , fed etiam fententiam rogare ita decreverunt , ut cum optima aliquando dixiffet hxe ipfa a bono vire quamvis indiferto repeterentur , ejufque nomine fenatufconfultum fieret ; ne quid auaoris infamia faluberrimo decreto apud populuni derogaret Quid fi de virtute ipfa , aut religione in illo graviffimo confilio relaturn effet ? Futurum ne urnquam fuiíre putatis ut flagitiofi hominis vocem ferrent ; nedurn in ejus verba decreta facerent , publicis monumentis confignanda , & populo proponenda ? Videte igitur, Adolefcentes  videte diligentiffime , quale quantum  li que t ; quod fufcipitís , prxílandx bonitatis onus , quoties in hanc claffem nomina da.tis ; & id vobis affumi«. tis , ut de virtute ac religione cónfulentibus ref. pondeatis . Difciplina auguítiffima efe , ipfum F 3  hQÇ Gel. lib, 18. c. $6  ORATIO V. hoc nomen Theologix—divinum a Lquid fonat , parietes ipfi fcholx hujus fanaiffi  verbis quo. Zidie percuifi , religiofurn aliquid animo , ac prope oculis objiciunt . Sed ut u iia defint , qux tamen deeffe non poffunt , hic cede non deeft , (pm pgbis ex graviffimo morbo divina providentia reffitutum ltiffami intuemur  Princeps Zminentiffimus . lile , ille me quotidie urget & extimulat non juffu modo , quod eft Principis; fed , quod eff mitiffimi Prxfulis impulfu quodam & cohortatione ; addo etiam pxne precie bus , quod eft amantiffimi patris , irlo patris imitas ; ilie , inquam , me magnopere urget, ut non tam vobis litteras , quam virtutem & honeflatem , quandocumque poffum , quibufcum- .que rebus poffam affidue diligenterque com. mendem Vidi ego vos , vidi fingulos & uní. vernosejus incornmodi cogitatione defixos , pro- Iratos , attonitos  illa etiam timentes vana 8c futilia , qux otiofi nomines ad fludium novitatis comminifcebantur Jarra falva res 4 : ejufque valetudine ad plurimos annos confirmata, nihil der l ique reílat , nifi ut vos magna mode, tia & pietate vivatis , ne ullo umiguam tempo. re veftra califa laboret P $7 EPISTOL A AD LECTOREM Prxpolita editioni prima hujus Orationis Edir honellxque vitx . rationem ita. fute pie. R rique arti conjundarn exiflimant , ut fine illa ne ars quidem ;pfa efe poffit .. . iccirco nec O. ratorem effe , nifi bonum virum , neque ?Mofophum , neque Jur ifperitum , paffim audimus . De I heologo nihil fimile 7.,eteres fcripferunt , nofiri ve. ro etiam longe dffimilia . 9 dfc veteribus quidem veniam tribuizmus ad ignofcendum , quod cum de Diis nihil certi flatuerent , Theologos quoque ipfos ínter nugtke rulos recenfebant : nofiri vero , fiquara. Theologo impietatis cficara impingunt , .id it4 fa, ciunt , quemadmodum folent & MediPis objicere , quod medicinis abflineant , &' jurifperitis ,. quod numquam lege agant ; ipfi tamen & Medicorum, & Jurifpe,'itorum opera MaXiMe utuntur , Hoc i'pfurn mih; Orationis habendx occafionem prde bu; t , quam emitto ,, pyidam a nobis de Theologí ;ndu. finja & ingenio , guara de moribus , audi 7 e ma. iebant ; fed níMirteM , quam fint hivc inter fe conj und a , non reputabant . De Digreffione noii quic. quant fufpicari . Facile enim erratur ; •quod ea fere fibi quifque perfuadeatux pot/jimurn cu. , , a  ffi pit . Puta 5 me m;bi accufatores appofuifie 5 crini en. que finxib r e ; ut eam quoque Tullianx eloquentite partem attingerem , quv e j ) , -reditur extra cauffam . 1Von defunt faite adverfar», , in quos flilum exerceam ; fui quia & natura me a jurgiis alienifii- F 4  Mifia 18 inum fedt , humanitas ipfa litterarum jubet effe mitjimum , malo videri tamquam in fcena fabulam altere ; quo etiam ofiendam , non ,me den armis , fed pugnandi voluntate carere . Quod fupera , utinarn h;c confifiendum fit , ut otio lo perfruentes , quo uno litterty ñzaxime aluntur fuf r epta fludia fine ullius cffenfione profequa. mur . Vale s O R A, 89 ORATIO Vi. AD S.'SC-RIPTURAM., Sacra- Scripturte flud;um cuas veterum linguarum fludiis conjungendum e . 1 1 S iquis forte dubitat , quid in tantain hanc doaorum hominum frequentiam , hodierna 1u. ce aferre flatuerim , ad illa fe animo tantifper referat , qux fuperiore armo hoc ipfo ex loco difputavi nam & facras Litteras cum Theolooicts fludiis conjunaifsimas effe flatim get , neque poffe me ex inflituto jam ordine alteras ab alteris feparare judicabit bulla efl toto afciplinarum orbe rerum fimillimarum cognatio tanta, Hulla tam arda focietas qua curn illa comparad pofsit , qux inter Theologiam Scripturamque intercedit ; ut fiquis vinculuni hoc , non hominum opinione , fed ipfa rerum natura confiriaum effringere veliz: , vehementer alteram debilitad neceffe lit , alteram y ero prorfus dilabi aut in imum detrufam fine ulla nobilitate jacere . Etenim Scriptura quidem in Echolis fine Theologicis difputationibus manca eft , multifque luminibus deflituta ; Theologia vero fine Scriptura ' ope nimium depreffa humi , fophiflica , incerta fui , fanoque Nomine & ad Chrifti leges exculto prorfus indigna . Quare non fuit mihi magnopere dubitandum , qua de re dicerem ; fed quid , & quomodo dicerem , id y ero me , ut ingenue fatear rnultis de caufsis iifdemque aravifsimis folliciturn habuit Cual enira 96  ORATIO VI. re nequis , unde omnia profluxerunt ? rixtent enim acihuc in Vulgata aliarum linguarum , alibi br2vitas apparet Hebraica , alibi Chaldxorum w c¿ P c¿ TP ucrI S alibi Septuaginta Interprctum í)v N izzi ‘ 07.4.f t .c,- quibus expediendis non Philofophus , non Theolo 2 us , non Civilis , aut Canonici juris peritus,  d exoticorum fermonum interpres adhibendus eff . Quid yero idiotifmos die() Multaz etiam  voces hanc operam pofcunt . Cedo enim , quid ílla fignificent ab Hebrxis fumpta , Ephod , Sabaotb, llofanna , luiab ; quid illa Syriaca , Raca, Eppbeta , gotha Gabbatba, Maranatba ; quid alía multa a Grxcis inflexa ? Non defunt , inquis , lexica , linde netam Primum quidem , fi D. Auguffind eredis quem virum , bone Deus , quo ingenio ; qua rerum divinarum humanarumque fcientia! ) .• r rin d a  , °' fi hure inquam 'credis , Sunt queedam verba certarurn linguarum, quie in ufum alterius lingtke C. in per interpretationem tranfire non poffitnt  deinde gratulor egomet mihi cuí, fi lexicon: fuppetat , nihil eft opus te Magifiro . Sed cominus , grafo congrediamur Novi enim d'e aliquos , qui veteribus linguis ampliffimas laudes tribuunt , fed nihilo plus temporis concedendum putant quam quantum lexica verfare lvolentibus neceffe efl. Age y ero , lexicorum manceps , quid fz ego verbo negem , quod tu de lexico recitas ? Undek babes , ut confirmes ? Ridícula funt hxc Auditores : neque enim omnia in lexicis effe :poffunt , neque debent ; & ea ipfa , qua; funt , memoria' fe.rviunt y non ingenio ..Scilicet lexica confutes , th 15. curn in ,capite Genefeos quarto de VQCe te, quifpiam interro o abit Irtrum, ad interroga ,  gravitan. AD S. SCRIPT.  97' puna' , an ad rationem temporis fit referenda , Nam feptupium , quod eff in Vulgata , non faci.. le capies, nifi ab Arabibus auxilium petas , con, ju naifque viribus adverfus Rabbinos , & Chaldaicum Paraphrafien pugnare polis . Qtid cum te de voce rrw in Pfalmo quinquagefimo fecundo ". percunaabimur ? Quo te lexico expedies ? cujus opero implorabas Interpretis ? Junius & Tremelius adverbium putant ; Paulus Burgenfis & Chir, cherus vocero lyxxartu; Mattfaus Polus exclamationis fignum ; Calovius & ,Olearius paufx fignificátionem ; Buxtorphius muficam notan Ut vero tot capita concilies, adhuc tibi & cum Joan- 9e Pafchio , & cum Rabbinis , & cum Syris , & cum lEthiopibus Interpretibus in diverfa abeuntibus futura res eft . (2 1 .1.am. te porro miferum excruciabimus , curn veteres ad te controverfias afferernus de verbo =”3 1 1 in capite Genefeos tri- 24• gefimo fexto ; de rip in Exodi trigefimo quarn. 2,9. to ; de -Cm"? in vigefimo Levitici de rvv3ri n• 2. in duodecimo Numerorum ; de imim in libro n' Regum. fecundo ; atque infuper fexcentis , que  8• ne • mama Hebraici fermonis peritia fruftra explicare contendes ? Audivi nonnullos , qui, talia contemnerent , quippe magnis contentionibus non fatis digna . Quibus primum refpondere poffuni , nihil in re tanti momenti minutum effe ; deinde li benter Dios in t erro garem utrum id fatis,,rave ad difputanclum videatur , quod el in verbis lpvz Pfalmi fecunda , unde Rabbini Trinitav. /2• tis my n eriuM exturbare conantur ? Quid illud en• 49, tantopere celebratum Jacobi vaticiniurn de Mef- to. fia venturo , ablato Judx imperio ; cu j us verba fingula Chrifliani nománis hoftes  op- ' G P8  OR A T I, O Vlí. tugnant, & alio torquent ? Eft ne par ingeniís fantis? Quid quod habet 'fajas fecundo , & fe. ptimo capite de nova lege, de Chrifli Evangelio , de Virginis partu, fatifne capit magnaruni nientium cogitationes? Verum fiquid hujufmodi fine Hebraica pertraaabis eruditione, nofiri illi ex Synagoga pertinaciffimi adverfarii aut dormi. tabunt, aut ridebunt. Sed jam Hebrxorum natio( parum nobis negotii faceffit, aut multo certe minus , quam ipfi Chrifliani homines heterodoxi. Nemo enim fe ab Ecclefia Romana fui)duxit novumque fea genus molitus eft , quin fuis opinionibus vel monftrofiffimis Sacras litteras prxtexuerit. Inde nova interpretationes exortx ( l ux cum veterum linguarum auaoritate malitiofius adfumpta plerumque propugnara foleant, ine. pti plane furnus, nifi paribus armiS arma retun. dirnus & populum peregrines litteris attoriituni admirantemque, ab . infidiis & fallaciis liberamus Quid enim efe , quod ex illo fuggefto doceas seque mihi Scripturw profefforem magnifice ja. ¿les, fi cum fuas tibi interpretationes objiciunt Junius, Caftalio, Leo Z Judx, Munfterus Sco. lampadius, fidemqúe veterum codicurn ,  He. braici Grxcique fermoniS appeÍi'ant , tu illos no intell gis quidem, petitionefque graviffimas ignorantix confeffione declinas? Tute tibi habe ve- Meres illas de Terreftri Paradifo de Turre Nemayl brothi, de Henocho & Elia, de Melchifedecho, ,de Jobo difputatioñes, qux tametfi pulchritudine ipfa per fe non c2reant , tam rnultis tatuen libris expofitx funt, profligatx, & ad exitum prora. fus adduaze , ut jam fupervacaneum fit .ad easre. coquendas mniftros arceffere, & miferam juverta tuteen ÁD S. SCRIP T.  99 mem fatigare. Licuit in fummo Ecciefixotio per lac inter nos velut enfibus prxpilatis ludere,' nunc y ero ingruentibus  Catholici nominis hoffibus, & alia fuper alia bella ferentibus , in aciem prodire oportet  iifl 1 ue armes confligere, qua ipfi potiffimum pertimefcunt Atque ego ut inter Acadetnicos haaenus difputavi .; quid fi jara monere incipiam ? quid fi le. ges Ecclefix proferam , quibms refiffere nefas fit ? Annon eniin Concilium Viennenfe tereentorurn Epircoporum & Pontificis Maximi prrefentia verendum graviffimo decreto fancivit, ut Hebraicis, ut Chaldaicis, ut Arabicis, ut Groecis litteris in quavis locos effet Catholicx ditionis provinlia? Nónne id ipfrun Gregorius  earum linguarum magifiris & librariis Rornam accitis, illu f alri ad imitandum exemplo confirmavit? Quid Paulus V. quid reliqui fubinde Pontifices? non ne fiudia hxc magno favore ac benevolentia profecuti , ad Monachos ipfos traducere conati funt.,; iifque prxmiis ornare, que vel ignaviffimos ex; citarent? erxcis, credo j fabuiis , aut antiquitaw tis ambitione ducebantur . Quid enirr  re1i. quum parare nolentibus ; ut dicant ? i Modefliu9 agunt , tenapora accufant: Grwcos" & Hebraicos- Codices tum ipfa vetuflate exefos , turma etiartv rnultorum audacia corruptos effe: huc ipfos Tris dentini Concilii Patres fpeaaviffe, cum Valgatam unanirni confenfu probarunt 2 • & unam ex omnibus Sacrorum Bibliorum editionem Chriflia." nis hominibus co mmendarunt. Non tantum mi hi a vobis conceditur otii , ut veteri calumnix‘ f'piufque retufx hodierna luce tefpondeam • id unum dicam quod ubi opus fuerit , G z  rungi. L OO  ORA TIO VI. rum Scriptorutn fuffragiis confirma-re porfurn , Vul g atam eclitionem non Grxcx , aut Hebraica', fed re l iquis Latinis, quarum magna copia & varietas in -die-s–eXibat , neceffario ello Tridentinorum Patrum decreto prxpofitam fuiffe . Multa quidem commoda , & prope innumera in Chriflianarn Ecclefiam , ad Fidei morumque leges componendas , per Synodum Tridentinam redundarunt ; fed nihil tam grave accepirnus , nihilque tam utile , TI= quod ex ornnibus Latinis Sacrarum Scripturarum interpretationibus una illa probara eff, qux ceteran. m optima ac firn a , nutantia multorum ingenia tamquam clavo firmaret , certifque regionibus cirnmfcriberet Neque tatuen ideo Hebraicis , aut Grxcis códicibus Linde Latini omnes , ceterique manarunt quipt-Jiam auaoritatis detraaum efl  fíat adhue eorurn lides firmiffimis przefidiis fulta , licetque in re bus dubiis ad prima illa verbi divini exempla non modo fine crimine , verum etiam cum laude provocare . H.aucl equidem nego , mutila quxdnn in Mis efe, nonnulla y ero etiam mendora ; fed & menda ipfa antiquitatis indicia funt,, & partibus irámt minime neceffariis ; & in Vulgatom quoque liburiorurn incuria , fi minuta qwelibet animadvertimus , irrepferunt . Nihil novi affero , nihil quod fummi Vulgatas patroni , fi ferio & ex animo agant ,- negare poffmt . Sed vereor, , Auditoras, ne quemadmodum qui dignitates in repub. obtinere non porunt , privatum otium laudare folent , ornnemque rei gerendx rationem conquifitis difficultatibus improbare .; ita qui Grxca & i nerc i a  fiudia five anime infirmitate , five  defugiunt , eorum laudan 0 t1 AD S. SCRIPT.  16f mnius imminuant , tantumque Latinis cond ceda*, ut niodum fidemque fuperet: Hunc por,, ro defidix morbum' tum demum rnihi 'videor pellere poffe , fi panca quxdam de Hebraica gua dixero ejufque naturam  rationern Minus multo implicatam quam timicli homines confinqunt, patefecero Nam Grxca quidem tis jam locas reflorefcens non indiget opera nos flra . Agite dum qui Hebrworurn pronunciatioé ne perterrefaal\ ab hor litterarum genere tan, topere abhorretis ' ; quid efl- , fi primos Granma;¡ tica labores fuperaveritis , quod ftudia vent-a re-1 tardare poffit ? Num copia num varietaS num inconftantia ? Nihil fane hujufmodi effe poteft in lingua illa , qua multis abhinc fxculis terata , in uno tantum Sacrarum Scripturarum Scripturarum codice grandi quidem ac fplendi.1 de fcripto , fed timen uno fuperPtes ef1 • Nifi foro te Ta1mudica commentaria neque rebus , ñeque verbis'putra recipimus,  ultiplicem illam quendi fartaginena ad Hcbraicum fermonetn vocandam exiftimamus . Fingite vobis ano unum ex omnibus Latinis Scriptoribus Ció ceronem ex omnibus Grxcis Dernofthenem unúm fupereffe , jam inrelligitis , quam in anguffurn piofiflirnw ceteroquin 1inou compinoantur; o= t.?  b tum numerus flatim exi ° uus ,  una 5 forma conftruaionis non admodutn varia Nihil efl enim áliud , quod Grxcas Latinafque litteral adeo in immenium propagaverit , ut multos au; diofis hominibus annos eripiant , quam ingen1 Scriptoruny muititudo,„ qui pro ingenio quifque fuo , pro patrix, pro xtatis, pro rerum traélan4 darum natura verba d iétionefque formarunt , muld G 3  tifque. Ioz  ()RATIO VI. riegue ex oni s ni lingua detortis , infinitos labores difcentibus ac docentibus propofuerunt . Adde , quod Hebraicus Termo ceterorum antiquiffimus , mundo 22qualis , nullam litteram aliunde mutuatur , nihil in fe barban , nihil externi admixtum h.abet , fed ubique fuus fibique fimilis , quod nulli praterea contingit , in modico illo facro«. rum Bibliorum ambitu planiffime & expeditiffirue incedit . Quamobrem paucis menfibus , ut fcribit Erpenius, & quidem duobus, aut tribus , Lit Amaina, tantum ex illo percipi potefl , quantum eff ad intelligendum fatis ; anno y ero , eo citius ita totus memoria fcientiaque comprehenitur , ut jam difficultaslfuperfit omninolnulla Non defunt , qui menfe breviorem diem fatis effe affirment ; quorum ego fententiam neque probare aufim , neque rejicere : fed nulla certe veterum linguarum eft , qua paucioribus verbis confiet , nulla , qua tam paucis plura liqnificet . Nihil hic vaffum , nihil redundans  effluens , nulla neque I hax P 0X0 7 1'.2 , llegue Pa rroX0 YI  , fed preffa omnia , tantaque brevitate cafligata , ut una fxpe vocula , atque adeo fyllaba una fententiam abfolutiffimarn cornpleaatur : Linde efl lud doaiffimi Poffevini in Bibliotheca filena tot efre in Hebraica Scriptura facramenta , quot funt litterae ; tot myfieria quot puns9a  tot arcana , quot apices . Qux cual ita fint , per ihi mirum videri folet , effe homines cetera non infipientes ,•quidquid Hebraicnrn vident , aut audiunt , ftatim explodant , nobifque etiam molefliam afferant , quod vulgatas interpretationibus  • contenti non, fimos Quod five difficulratera. timent , five prxfiantiam non agnofcunt q1.11C- ! AD S. , SCRIPT.  103 quxro ego ab illis, cur ea faltem cura non rno.' veantur, qux humana ingenii propria eft cogno, fcendi remota , fiquo prxfertlm infignia faao ad religionern pertineant Ergo difficillima infefla  fufcipient , ut illuftrium virorum monumenta videant  eafque regiones obeant quas illi .prxfentia fua , rebufque mirabiliter geftis nobilita • unt ; qux vero longe pulcherrima curioftas eft ejus lingux cognofcendx , quary priori hominum parentes divinitus hauferunt ; qua ipfi inter fe , & cum fuo conditore locuti funt; qua rebus omnibus dedere nomina ; qua fe Deus ipfe nIrr nuncupavit ; qua Angelos interdum ufos , qua Prophetas fcripfiffe accepimus , qux omniurn linguarum princeps ac mater , veftigia fua ubique irnpreffit ; hac , inquam , tam honella , tan . ' fplendida , tam ho. mine digna curiofitate nihil omnino commovebuntur ? Sedvideant alii pro fuo ingenio glorixque cupiditate , quem fibi animum fufcipiendum putent .Ego fic fiatuo , cum tanta fit ad Sacras Litteras profitendas veterum linguarum neceffitas , cum Hebraicxprxfertim tanta `fui. citas fit , pulchritudo , dignitas , fanaimonia, etfi omnes omnium , qui nos quotidie circum. ftant , auaoritates repugnarent , nihilo tarnen minus ad hanc prxciariffimam laudem contento dendum cite . Nunc vero cum re & ratione expreffa veritas , ipfius quoque Ecclefia3 legibus, rnuitarum Academiarum ufu , & quod maximi apud me debet cite ponderis , nutu & admurmuratione veftra c onfirmetur , quid eft prxterea quod dubitemus  Ac rae id quidem omitterc deben , ita cite in more inftitutoque Ioci hujus.3 4  ubi /04  °RATIO VI. ú bi me Superi litterarum cuflodem a vindiceni collocarunt. Quod leve fortaffe alicui videbitur; at ego quidquid reperio ab eximio illo atq e mortali ftudiorum nofirorum •auaore , gnu honoris , atque adeo pietatis califa nomino , Gregorio Cardinali Barbadico conftitutum , ita accipio, quemadmodum divina debent . Quoties enim fingula reputo, , qua;vel ipfe a fe invenit, vel ab alias inventa huc adduxit , artium , lin. guarum , ac difciplinarum genera tanto confilio difiributa , tot prxticliis munita , taz multis exercitationibus a vana fpecie , in quam fere degenerant ad rem & veritatem revocara , videtur ille mihi non humano confilio ufus , fed divina quadam virtute prxditu$ ea vidiffe & fecifre, qux pofleri fine piaculo violare non pof. fent . In quo etiarn divina vis ac providentia magis apparet , -quod cum ille ad vitae exituni vocatus , prxclariffimarum rerum inicia non. dum fatis firma reliquiffet , hic nobis Princeps Eminentifs. veluti paren alter Superum benefido conceffus eíl , qui pofitis J) illo funda en. tis tiiirificas Moles excitaret tanturnque pr ve- 'levet ut \ad majorem amplificationem nihil am defit , nifi locus . Ergo, cum ille in magna tentiffimaqúe rerum omnium cura nihil seque cogitarit , atque ut totius Orientis linguas ad S. Scripturam illuftrandam in fcholas nofiras advo. caret , Grxcxque ac Latinx coniunaeret .; cum hic ejus vefligiis infiftens  qui tatuen prxgredi ipfe poterat , idem velit , idem cures , ideart jubeat , quo me animo effe oporteat , exiftima. te . Id extremo loco ab Adolefcentibus' nófiris vehementer peto , ut quoniam illornm gratia outnia- AD S. SCRIPT.  105 tia dicuntur ac fiunt , in eo libenter laborent, quod nbs certis probatlfque de candis optimum ducimus ; ea infuper cogitatione duai prxilan. tibus ingeniis digna , ut ornamenta fibi rent , qux paucis cornmunia fint. le 1I 1 E P 124  OR ATTO VII. fontium interpretatione violari poffent cuflodes & expliTatores habebant , quibus primum quidem civitatis confenfus , deinde etiam Imperator tantum tribuit auaoritatis , ut Judices ipfi eorunt i refnonfis addiai ita demum decernerent n le- , ge Bife , quemadmodum Prudentes ( quod nomen fcientix ac virtutis opimo dederat ) refpondiffent Hoc yero diligentes animadvertite Cuto enim leges paucis verbis comprehendantur verbaque ipfa tempore obfolefcant , pulcherrima, antiquitatis inflituta intercidiffent , nullaque omnino effet Jurifprudentia , fi Rornani quoque Grxcorum exemplum fecuti , fuaruni leguen . interpretationem Oratorum arbitrio permififfent . Sed ut ómnia a Gracis accepta fecere meliora , ita prxfertim magis , quam  , ad regendum facurn leges accepiffent , multilque amputatis & additis, fuis moribus accommodoffent , primum quidem Pontificibus , deinde : y ero , quos modo dixi , Prudentibus earum explicationem, commendarunt ; ande oría fcientia juris , Romanorum propria , & una ex ómnibus humana focietati utiiiáirna Neque y ero caret lurnine ió Philofophix , in quo tantopere fe Graeci jaaant . Qui eiiim fibi tantum effe prudentiz - in- e geniique putabat , ut a de jure refpondere poffet s & antiquitatem omnem audio complexus erat, & Dialeaicas regulas , & Moralem in primis Philofophiam perdidicerat; fine quibus nec vetera leguen vocabula expedid , nec fenfa . ad fxculi mores traduci , nec omnino generalis prxceptio rebus fingulis aptari potuiffet Quo illud fpeaat Ciceronis in libro de Orat, 1 . c.. 44 . Jus civile Romanorum multis prxclaris artibus ex, ct., A D JURISPRUD.  113 eultum, ceterarum gentiurn inconditum fuiffe ac • pxne ridiculum, ne Lycurgi quidem libris, aut Draconis , aut Solonis exceptis . Nolite enirn audire hominem pro - Murtena . Cauírx infervit more fuo, & ut Sulpicium profiernat , nulli parcit Jurifconfulto . Tota illa °ratio fefiiva eft , ad carpendum inflituta , ut ne ipii quidern parcat Stoicorum Philofophix. Quam curo audi- Pila. 113 Vit. Cltzret Cato ejus adverfarius ,  boni , inquit sam r;diculurn Confulem habemus Idem tatuen , cura ímpetus ille forenfis deferbuiffet , amores irxque expers, Duodecim Tabulas fupra omnes Philofophorum bibliothecas extulit, nihilque tam honorificum in pace judicavit, quam Juris fcientiam profiteri . Et y ero qui fieri poterat , ut nobiliffimi Roma viri vel hoc fibi audio ad ho nores ac dignitates Viam rnunirent  vel honorihus jam perfunai hinc fibi feneEutis tium & ornamenturn quxrerent , fi tota juris fcientia tenuis effet, ut ille contra Sulpicium dixerat , formulifque & aaionibus contineretur ? Adde his, qui refpondendo jure privatis cavebant, ilios etiarn qui imperium meditabantur 9 feque .ad leges ferendas, fiquando opus eíret, per hac  comparabant. Quod utinam, femperex hac (chola magifiratus exiffent: neque enim tara, cito tanta rerum moles corruiíret. Equidem pe mecum ipfe cogitare roleo , quamobrem qui reipublicx operan navant, alias fe potius litteris dedant , & politicam artem a Philofophis petant , hominibus plerumque fibi viventibus . Quod ego non reprehendo , fed nufquarn certe, quam in Romana Jurifprudentia,clarius apparent civiun i negada., perfonarum gradus re" x4.  O'RATIO VIL divifiones , acquirendi modi nufquarn pu. blica & privara crirnina , pwnxque criminibus conflituen ; nufquam officii verxque virtutis munus ; nufquam den3urn cerera, (lux humanara focietatem ixdere , tuerive poffunt : atque hxc cuidem ad omnem civilis adminifirationis fornum appoute fcripta; quia nulius eft rerum flatus , in quo Roma ,. perpetuis agitata motibus , aliquando non fuerit Narra a Romulo ad Tarquinium ufque Superbum experta regnurn eft tum ad Ariflocratiam per Brutum & Vaierium Confules tranfiit ; furgentibus deinde Tribunis partemque honorum omniun fibi vindicante plebe , in Democratiam commutata efr ;. poft , a Cinnanis contentionibus ad Triurnviros ufque reipublicx conllituendo 3 , Oligarchix fpeciem quamdam obtinuit ; denique amiffa libertate omni , modo regio dominatui familia , modo tyrannidi paffa eft ; tam fibi ipfa diffimilis , quam Priucipes habuit genere , moribus , xtate ingenio diverfos Numquid alii funt antiquz cloarinx fontes numquid ulla Grxcorum volumina , unde'  temperandx ciVitatis documená ta unde cerciora unde magis probata quodcumque tibi regimen fortuna dederit , five regium , five populare , five miflum , parara pofnt ? Sed , ut fpero , Grxcarum rerum amatoribus fatis id fuperque flaturum eft , quia ratióne ducuntur ; nec unius difcipiin glorian ' Romanis IM gravate concedunt , reliquas omnes ex Gracia ufarum & Apollinis patria , taniquam mutuas exorantibus Gravior mihi pugna , multoque periculofior cura illis ineunda  , qui fe religioiie quadam ad ternpus acifcita caliide tegunt, totarn-' que ÁD YURISPR.tiD.  Ti< que Juris fcientiam Mofaicis legibus -clefinitant Haud ego fane inficias ive.rim; ex fonte illo faz. luberrirrio, omniutnque antiquiffimo leges ac ra manaffe omnia; ajó etiam & confirmo: fed guando hxc in flumen ampliffimum propagatá funt, cur fohti adhuc aridulo fegnes hareamus Omnia funt in libro illo divino, qta ad reli= hionis inftitutionem , vitxque honeflatem ullo modo pertinere poffunt; fed nimia quádam centia fit , ut & Politicas, & Philofophicas commentationes quidam ex illo eruant, alii Oratorium, alii Poeticum artificium , nonnulli etiam incredibili depravatione rertmi myfieria Chyrnica , & fiquid eft illis ab homine éxcogitatum inanius. }loe genus hominurn, qui fe multa in Sacris litteris videre putant, ab earum propofito remotiffima; jam á mente difceffit , & infanabili morbo laborat. Quos inter non eos ceñfeo, qui fumma Juris capita ab ipfo legislatorum prinupe Moyfe derivant: hi enim  valde fapiunt, & ut ante dixi , nobifcurn faciunt . At qui privatum publicumque jus, ornneMque juris legumque doEtrinarri indidem hauriunt, mihi quidern nimis videntur extendere, qu ad unius populi regiinen fcripta funt, neque fane perpetuum , fed Chrifti fummi regis adventu jam extinguendurn Ángusi fla fere funt hu,ufmódi ingenia , & in quo ma- Xime gloriantur in eo fummam levitatem °Undunt Cum ad eam pervenerunt infahiam hinc acuminis laudem quzerant, ómnia re putant, contraria contrariis inferunt  nova fenfa componunt, mohfirofas interliretationes futiunt, nihilque tare alienum á S. Scriptür . a eft quo(' ejus auaoritate ton confirment o Jain in e<1 1-1 z  qua frit Ird  °RATIO VIL q uam fibi placent , curn clieunt , Rornanis Iegibus v etitas cxrimonias atque impia lacra juberi ! Ita nimirum At nos ex iis , & prxterea multis obfoletis de fepuicrorutn jure, de judicibus dandis , de bonis addicendis , de prifca parentum potefiate , de fervitute , eruditionem expromimus , j uffa & fanaiones tempori ondonamus Quod fi ii grave aferre cupiunt , quin , potius obfcutatem oDjiciunt quod nos Romani j uris vitium pro nofira innenuitate fatemur ; fi modo vitium efl , quod rei majeflatem parit , & horninum gnitiem exercet Objiciunt enim vero multi; nec tamen defunt , qui nimis plana omnia , & in medio pofita effe querantur ; quia fibi convenire nequeunt , qui res optimas temere oppugnant . Qua 3n re dicam u.nivfe quod fentio . Sunt in Romana Jurifprudentia qux maxima ingenia explere poffint , nihil quod opprimere ; jus continet verbis ac fententiis obfeurum , non tamen andquitatis fludiofis ; magnitudine immejlum , non tatuen promptis & incitatis ; rebus admodum varium , & alicubi etiam fibi contrarium , non tamen intelligentibus ; uno verbo, pelan i o illam comparavit procellis fcopulifque infeflo, in quo fcilicet peritus nauta ingentem fibi laudem comparare potefl , imperitus ne minimam quidem . Ergo huc , fi viri fumns , operam omnem fludiumque conferre debemus , in hoc contendere , hoc urp , ere , quod & pulcherrimum-, & Romanum efl ; immo mehercule pulcherrimum , quia Romanum Omnia funt ab eo populo mirabiliter faca ,  nefcio quo paco in commune hominum borum xternitati confecrata . Lingua ápfa in eo folo ut ft, temere nata , nec antiis AD jUkISPRül).  t 17 quiffima , , nee copiofiffim.a , llegue fortaffe ciegan, tiffirna omnium , qua ad nos ) pervenerunt , Romanis tamen fatis quodammodo przedita , adhuc toto orbe diffufa efl ; omnefque gentes humani. tate aliqua irnbutx 'atine difcunt : quafi inter fe demum tacito confenfu convenerint , J ut ingens lud damnum hac una reparent, quod ex eorum fuperbia tulerunt , qui Babe s ilicam turrim auaore Nembrotho xdificantes , in varios' fermones difiraai funt ; eamque vivendi communionern folvere coaai , quam diutius fervare fine ufu loquendi non poterant . Quid igitur de Roma nis legibus dicendum erit fummo/ ejus reipublicx confilio codlitutis , fuffragio gentium omnium probatis , p•udentum hominurn interpretatione ex. peditis , magnorum Imperatorum auaoritate no.. vilque: conflitutionibus roboratis ? Sed haaenus de  plus fatis . Nolo enirn videri tantum Romanis tribuere , ut nofIris detraham , quibus non quidem fludia , fed vitarn ínorefque regere oportet . Quod t'amen non fine auaore face. rem ; quia fere humana ingenia ad extrema de. lábuntur , & cum alr i ne in fcholis quidem Romanas lepes ferre poffint , alii contra & judiciis , & curia quotidie obtrudunt . Ego vero ad fuas quemque mitto , modo I fint ea fapientia con. dita, •quam fibi a Romanarum fiudio legislator comparare potuiti. Quid enim ? An lEgyptii fua fibi jura flatuerubt , fua Cretenfes fua Lacedw monii , Athenienfes, vetuflique Itali populi fua nos autem nobis diffifi aliunde mutuabimur ? Itane Gentes omnes , 'cutu flaret Roma & xterna videretur , de fuis haflitutis  eranr, ut «tintwhitioy non fecus  libertat  bella , p2r 1-1  tue. OR ATIO VIL fuerentur , quod Antio e chus fecit , partim pretig redimerent , quod Strabo de Tyriis narrat ; oe mnes autum , quxcumque poffent , pulcherrimum hoc fummx nobilitatis ac felicitatis teflimonium publicis monumentis ad polleros propagaTent ; noflri vero homines in rebus judicandis follicite qurerert , quid Romanis Decuriis A nte annos bis videretur ? Ergo A thenis , non dicam fa. pien f i ffima civitate , fed fapientix ipfius domicilio , hoc tanti erat , ut vo t to / jx¿xxl; , peculiaris mac giffratus , omnibus confiliis intereffent naviterque caverent , ne patriis legibus injuria fieret ; nos vero etiam , inclignabimur , nifi noflris antiquatis, peregrina valebunt ? At enim nondum ea tem pella _ Romana erat Juri  -, fprudentia . Vero : at. qui tempeflate nollra non mores funt Romano. rum . Hoc enim facit unum , ut ne optima qui. dem in ufu elle perpetuo poffint , quod quitas temporis abolet confuetudines prifcas , & hominum ingenia cornmutat . Da fcilicet , hac no. iris civibus religione , his moribus , hoc Principe, fub hoc cado vi ventibus , da Labeonis refponfa fummo jure , ac Dialeaicis regulis adflriaa ; dn fpinofa illa .ceterorum Proculianorurn ex Zenonis Chryfippi duna principiis , qui omnia crimina wqualia judicant , nulloque difcrimine punienda Deum profeao atque hominum fidem ipfa judi. cierum fubfellia , non modo homines implora. bunt . Id demum juflum efl , quod temporibu4 convenit , non • fecus atque illud falubre dicitur qund loco  tempore váletudini adhibetur . Ut lgitur in arte Me ica non cuilibet omnia, mec feadem femper falutaria funt ; ita in regendo .8c judica l ndo:, .nifi juflitix munia pro rertam ac ~9, porum AD JURISPRUD.  If9 p orurn conditione fiatuantur , jufla curo juflis 2, liquand o pugnabunt ; legefque illc , per quas civitatis morbi curan debent, modo infalúbres , modo etiam exitiofx videbuntur . Quid quxritis? Jpfa quoque Romanorum jura pro varias rerum converfionibns mutata funt , fuifque temporibus , & civium ingeniis accommodata Neque enim aut jus Papirianum , exaais Regibus , libero populo convenire potuit ; aut Duodecim Tabula civibus in immenfum auais , variatifque' opum zvagnitudine rnoribusfatis fuere ; aut plebifcita & fenatufconfulta , amiffa rurfus libertate , non Principum conflitutionibus in(iguerunt . I nunc , & antiguas leges huic fxculo recita . Deleaabis cognitaone puicherrimx rei ; at paucos , mili crede , movebis , ut patrias deferant, & ad illos mores fuorum diffimillimos adducantur . Quid yero fi illis , quas Romanas appellant , nonnihil immifcuit avaritia compulfus Juftinianus ? quid fi multas ipfe quoque vitiavit partim celeritate confi ciend,i negotii , partim nefcio qua malitia Tribenianus ? Videlicet ita ferunt ; quod ego nec affirmare aufim , neque refellere Etenim utcumque fit , nofiras ego mala, quam illas • fed illas, quarn ceteras Quod cum dico , non ego illis nofiras oppono , quia meliores , fed quia tempori & moribus appofitx nollris .j Si enim barbari cum Italiarn occupaffent , multifque fxculis beatiffimam hanc Orbis partem incoluifrent, numquam tamen ejus humanitatem  faluberrimam vivendi difci. plinam ita fenferunt , ut , fuarurn legum ferinarum amore depofito Romanas adfcifcerent; cur nos nihilo nninus ád - elegantiam , quam Roma- Di ) ad 22 quitatern y ero etiam ma g is excul ti , an, 1-1 4  tiqua I 10  ORATIO VII. tiqua illorum jura, nofiris óbjeais , revocall mus ? Ego yero ne hoc quidern molen& fero Gothos & Langobardos , cum feritatem: exuere in hac hurnanitatis patria nequiviffent , pares moá ribus tenuiffe leges ; nedum velim , litteris ac religione cultiffimas gentes fuis fe repente abdicare inílitutis , & ad aliena tranfire . Quid quod i s pfius patrias amor , & quwdarn veluti patriarum inflitutionum reverentia jubet unumquernque cuá flodire fua , & adverfus novatores. propugnare ? Ut enim commovemur , ut exardefcimus ut caelum terramque mifcemus , quoties aliquis oblitus fui peregrinos mores ufurpat ; eaque arroganá tia , quam quidam folent ex longis itineribus domum referre , patria quxque failidit menfas , vefies qudia , fermonem nihilque nifi Gair licurn aut Anglicum admiratur Quod fi prid vatos homines fibi unis per hxc infanientes fer. re non poffutnus , quomodo illos feremus , qui judicia adminifirant , Linde pendet civitatis falus , fi patrio receptoque jure contenti non fint ? Quo loco Venetorum Patrum , confiliurn , & przter omnia antiquitatis exempla infignem prudenil tiara , filentio prxterire non . poffiim ; qui cum multa adternx reipublicx fundamenta jecerint tum illud in primis religiofe caverunt nequid ums, quam in judicando novaretur Hanc illis confran. laudem fuarum legum confidentia parit quz certe non tanta effet , nifi optime noffent , majores fuos officia dita omnia quam reaiffime prz. fcripfiffe , omnefque poftero•um conatus , jubendo optima , prxvertiffe Quemadmodum enim O• rnnium rerumpublicarum forráis inter fe compara tis hanc denzque unam conflituerunt, quz p1u rimas C AD JURISPRtJD.  121 rimas felicitate , diuturnitate omnes fuperavit ; ita Grzci , s Romanifque legibus fimul compofitis ariultaque opera expenfi  . s & 2llimatis , hoe de 1-num coildidere jus , quod Venetum /dicitur , ex omni vetuffo jure fapientiffirne expreffum , & quitatis nomine, übicumque gentium cognofcitur zquitas , celebratum Nullam effe regionern pu- to, ubi mores & ingenia hóminurn ab antiquis legislatoribus egregie explorata mitioribus vinculis in officio contineantur ; qux •maxima eff at ferme una Principis gloria, non metu, fed amore imperantis : at hóc fingulare borium fiquan. do aliena fubrepere jura patiemur, , latirn corrum- , petur , & ut legum arbitrio , ita • erurn ceterarum quod Superi aventara) ad alios migrabunt Quamquam , quod fieri nolo , ne fieri quidem fortaffe potea Fuit hoc quondam Romanw reipublfcx fatirm , ut tina propemodum effet omnium hominum civitas , nomenque untan tantunique Romana jura, qiianturn arma procederent quod viax riationes ne viax quidem  viderentur , fi Romano jure uti poffent , civefque ejus urbis , qua una credebatur ad irnperium & irnmortali. tatem conffituta , nominan Nunc qu 3 tantula vivitas eff , que non fe ad \ imperandum natam exiflimet , cujas ñon rnaáni ad gloriam tituli, Ie. gefque fint aureis litteris defcriptx , & , fiquid adverfi fortuna ferat , ipfo civium fanguine cuffodiendx ? Qui paucorum jugerum Regulus non fe fummis Principibus tomparat , juris auaor fui , cuffofque tanto folertior , quanta plura infirmi timere folent ? Non ea igitur opus vote noftra , qua in re fibi quifque fapit . Id nobis curandum, quod primo loco dixi , Romana jura in fcho. lis tz8  °RATIO vitr. quam ab Hifloria aufpicati funt ? Nullus efi co- Cl dex Mofaicis commentariis antiquior , ut ex hac tarnquarn natura voce clifcere7poffirnus , quo Nomines fuopte ingenio ferantur . Quod fiparum eh} in natura momenti , anne parum etiam in Deiopti mi maximi providentia , qui fa-. crum Hifloricum movit , ut religionis  a, tnocurnque inílituta hac vi v a& ratione doceret ? Nolo en im hic plura quirere : liber oninium diviniffi mu , s , qud uno ad falutern indigemus , quem fine interim iffione verfare , legere , memorbo mandare debemushic , impar', liber tam neceffarius hi floricc fcriptus riptus efi ; num igitur fapere fine Hifloria ulio modo poffumus ? Sed nimis longe res ducitur  cominus aga mus . Jam enim fcire velim , quodnam litte. rarum , aut doarinx genus fine Hiflorix ad. miniculo canfiflere poffit . Non falle Poefis , qua fíala imitari fingendo folet ; non noftra hac dicendi facultas , qual rerum vetuftarum exemplis tum ad ornandum- , turri y ero etiam ad probandum,/frequentiffime utitur ; non Jurifprudentia , qux fine Romanitotiufque antiquitatis notitia intelligi omnino ne. quit ; non denique Civilis fcientia  qua multiplici rerumpublicarum & populorum hifloria conflat , & ex ea maxime conf lata efi . De Philofophia vera, quid dicam ? Mitto quxrere , utrum animalium & plantarum hifloria huc re vera pertineat ; fed cum pulcherrima fit Philofophix pars , qua de officio differit , five a Pythagora , live a Socrate inventa , num hxc prxceptis tantummodo continetur ? Nempe aut ipfa morum do&trina nihil eh aliud , nifi iiftori ,aut ita curn AD RISTOR.  129 cum Hifloria con junaa , ut  caret exemplis fcholaftica fit , )ejuna , fupervacanea Tibi intus cave ' rigida illa & adduaa, virtutum genera , quorum ufu & poffeffione felicitatem definir; - nihil nobis hujufmodi perfuadere poteris , nifi rerum eventu & hominuni faais ofendas , quid pati poffit humana conditio , minime nota illis , qui pillo inclufi intra arietes philofophantur Quid fiera debeat , ofcitantes audimus ; ac cum id fa ,  Elum effe intelligimus , nec fine fruau , & a prxflantibus viras faaum , turn y ero fiudio movemur conandi familia , tum í xmulatione exardefcimus . Magna eR hxc HiProrici fludii ad philofophica traaanda neceffitas , & haud_ fcio an ma xima : non tamen major illa, qua Theologicas t a  difputationes comitatur Utruni enim ullus tefletre , aut  Theologus , tanto par nomini, qui omni prorfus Hiflorrx cognitione careat ? Iners profeao efi , - qui profanan ignorat , fiquidem Canum optimum ac folertiffimum harum 1• " rerum difceptatorem , confulimus; at fi quis ne a, lácram quidem tener, quern ego illum Theolo- Í , gun i dicam ? Nifi forte parum pertinent ad Theo- . iogiam Mofaicx narrationes , aaa Pontificurn 8c Conciliorum , prifcorum Patrum memorix , Apofloiorum & Martyrum vita , , totius denique ve- ; tenis difciplinx coonitio unce multo firmius & b  5 clarius Chriilianorum facra , quam ex poffibilium, a & ;knpoffibiiium contempia t ione multar um fam larum otio familiariffima , demonfirantur Quod nolim perinde accipiatur, , quafi ego Scholaflicam Theologiam fummovere cupiam ; & eruditionem quamdam ejus loco ponere fine illo doarinw ordine quarn i hj.9-obv Grxci dicunt, fine a curni - ne , ir • , 130  ()RATIO VIII. , fine difputationibus , uno verbo , qua' inged nio parcat , memoriam exerceat . Multa in Theo- 10go effe oportet ; nec fatis muneri facit , qui Dialeaicis commentationibus tantarum rerurn feientiam circumfcribit ; rec itero fatis , qui omnia religionis dogmata ex Ecclefix faftis & annalibus egregie recitat , nifi eadem poffit luculentis acutifque rationibus illuflrare & contra oppugnatorumperfidiam communire . Ardeo , mihi credite , in parte tam ampla dicendi defiderio ; fed multa neceffario omittenda funt , ut de Critico Hiflorix fiudio, quemadmodum initio propofuí qua' fentio vobis exponam , Véreor enim , ne fibi guidam esienclandi gloriola abrepti nimis indulgeant fuifque illis judicandi regulis temere uf , non modo leviora antiguitatis monumenta concutiant fed in arces guoque ipf'as invadant  tantumque fibi licere putent quantum Critica concedendum prwdicant ; gux ipfa per fe optima eft , magnoque in iitteris ufui fed invidia laborat , quod ingenia furiofa aliguando perveniat Neque yero idcirco aionem ut ea judicio perfequar , gux legitimas cenfurx modum & potellatem prxtergrediuntur . Nirnis hoc longum effet , majorifque ingenii opus Sed illud mihi lamen non diffi. ciie erit oflendere , paucamis horninibus xtate & fapientia valentibus arma hxc concedenda fe ; quibus non rede 2dhibitis , folitudó & va flitas nobiliffirnis hifloriis , multarum xtaturn fide confirmatis , afferri potefi .. Etenim fi Criti-‘ cura hujus facultatis fluclium in eoconfiflit ut nihil omnino credatur , quod non certiffimis onumentis traditum ad no$ devenerit guotus qui D quifque Guram hanctantam fufcipere potefi , ut obfcuriffimam antiquitatem excutiat , probet , fliget , excipiat , condemnet ? Quot genera rerum linguarum , audiorum teneat oportet ; guarn ta legerit , viderit , audierit , percel y :rit ex omni vetufta recentique doctrina , qui tantum  lineras fibi permittat , judiciumque tam periculofum, volentibus reliquis , aut faltem non xgre ferentibus , exerceat ? Jan yero illud quantum efl , vulgares opiniones deponere , ab omni odio atque amare fibi ca y ere , nimios aninii motos modo in vetera , modo in nova pronioris coercere , veritatem unan tamquarn ducem ac pwne deam fibi proponere ; contra fiaos , contra patriam contra feipfum fi ita neceffe fit aliquando fentire , & qua; fentias , libere pronunciare ? Nemo fane eft , qui ita non profiteatur communi illo Criticis omnibus , ac fere jani ridiculo fcribendi prócernio, in quo vitia hum x an natura}omnia fl k atim ejurant 5 s multis ingenio abutentibus ; maledicunt , de fua fide e & integritate magnifice poilicentur At Carnead es , fumma quadam in fuo illo philofophandi genere notilft maque fapientia vir , ita fibi hac in re d'ffidebat ut cum adverfus Zenonem fcribcre conflituiffet , ad bilis iinpétus temperandos helleborum furnpferit 1,1unc tantam lam diligentiarn  rident , quibus purgandis ne tata quidem fufficiat Anticyra; vixque in provinciam tam difficilem im;refli , continuo fiilum exacuunt magnaque Scriptorum nomina ad cxdern defignat. Et hoc quidem juvenum folet effe vitium, aut eorum maxirne ; quód fibi videantur aliena obtreaatione crefcere  matureque ad farfrarn fine multo labore pervenire  Herodotus I  2, r 13-z  O R A Ti IO VIIT. . inqutunt , XenopliOn , ceterique GrTC1 Poetarunt funt; Thucydidel yero minus ad niel-den dum antus obfcuritate. fernionis veritatem obnus. bit : ex Lltinis Livius -fuperffitiones confeaatur, nec verborurn pofitionem dedifcere poteff; allufiius vctuflatem affeetat ; &dar gloriofus , Curtius mendax , Florus declarnator efl: : ex Fcciefiaflicis Sulpicius miracula venditat ; doretus tuco & metaphoris audet ; Ruñnus futilis cl};  Socrates Sozornenás favent 1-1xre- ticis ; omnes autem ne.;ligenter ac fupine• tempora fsnant Utrum quittbet unus ita loqui poteff ? Non nego poffe aliquós , fed eos fcilicet , qui maximan-i vitx. partern in optimis fludiis collocarunt ; qui multas fibi litteras ac reconditas , prxter Latinas, addiderunt; qui fumma denique • opinione ingenii confecuti funt, ut extra invidiam pófiti j udicentur . Netnpe hxc fibimulti- tribuunt, fed pauci prflare poilint Ex hoc enirn tam ingeutii hominum numero , qui in hoc pulvere defudarnius., quique nobis ipfi , ut fatea- .mur irwenue tacito qu.odarn , fenfil blandimur , aliis fere s-' valetudo deefl , aliis voluntas , aliis enium, aliis tubfidia iibrorum , aliis in vefti- 1 ando contentio ; alias patientia , aliis -denique .alia , ( l ux fingula ubi deficiunt, multi. adhuc ad planiora litterarurn genera aditus patent , ad Cri- Hifloxix fludium serme nullus Fac fe turt immenfo ac •fcrupulofo pelago adolefcentem. cornmittére : jam prirnus ejus • labor Sacra , quo in codice. fine controverfia mo , qunrn fepe timen fecum ipfe -luaabirur, fi. ornnia • ad Critica leges exigere volet! A gedum incipe computare terne cera , unde:.• fiudiurn hoc. exor- AD HIST,OR. ex-orla ducit : ecce tihi flatim nubem offundunt Septuaginta interpretes gni annos centuni generationibus Engulis adjicientes , Flebrxam , tamque kpoloymIpíxv in magnum difcrirnen conii. ciunt Conaitue rnihi Beli tempus , de quo non uno , aut altero fxculo , fed annis ferme mine principes hoc in genere Scriptores 'inter fe diffeu ruut Quandonani Aífyriorum , quando Perfarum imperia ccepere ; quos in annos confers egregiun-i Judithx facinus ; unde Babylonicx captivitatis tempora numerare incipis , unde Danielis hebdomadas , unde ipfum Chrifli Domini adventuni tam celebrem , tam notum , tam  , de cu. jus tamen anno , fi Orbis conditi rationem habeas , opiniones plus nonoginta partim aliquo modo varias , partim ()minino contrarias inVenies Te yero miferurn , fi facra cum profanis componere velis , nomina nominibus , faaa faa:is conciliare . Te Belus vexabit , te Nembrothus , te Cyrus , te Affuerus , te. Artaxerxes , te multi Da. rii , te non ,modo temporurn , fed regionum ter. rarumque defcriptio; qua omnia fiquis diflingue. re rece poteft ,  liso quTque loco ftatuere ,` huno ego hominem non cum cetera Criticorum turba comparo(, fed in primo fubfellio coloco ,  Mu= fis ipfis \proximum judico Quod fi tanta eft hiflorico \kllo difficultas , qui nec falli potuit , ne*i que fallere voluit , quo animo ad eos accedes qui hornines funt , humanifque erroribus: obno. xi i ? Qua mentís acre, quo . conatu opus erit qua prudentia , quo ingenio , ut cum te ad horum leaionem contuleris , quanti quifque valeat , flap, tim attendas ; litne natura fua ad laudandum el inatior,,mu . 44 -carpendum; . -quarn. fitarnbitioftts, 3  quarr4 1 534  °RATIO VIII. quarn .credulus , quam fuperflitiofus; utrurn utrum contraria narret unde fumat, quo} modo fciat , a quibus acceperit , quorum partes fequatur, , quibus adverfus lit ? Neve y ero cum tantam anima intentionem , tantamque diligentiarn adbibueris , falva res erit Solent enim Scriptores , ubi imponere volunt , Pilum naturarnque commutare ; interdum quidem veraciffimi faifa dicunt , quemadmodum fallaciffirni interdum vera . Quo fit , ut cum falla , & auaoritates inter fe pugnant , nemo nifi fapientiffimus momenta la colligere poffit , quibus in partem ornnem penfitatis , judicium condiciendo feratur . At enim regula Criticx funt ab hominibus perfpicaciffirnis compofitx , quarurn ope ne adolefcenti quidem fuerit ifliufmodi freía , fi quid iflis infefli efl , fuperare Fateor evidem eo me compulfum , velu.t in acie declinando atque effugiendo , quo minime volebam ; non quod vulgari Sophi 4 a rum artificio ufus , libenter • aviora diffirnulem , fed quod regulas ifix a prxflantiffimis ingeniis excogitatx , magnam quandatn : animo venerationem metumque objiciunt , D ec liberara vocem erump-re fi nunt Verurntomen audendum in loco eft ; tametfi idipfum parciffime faciam , ne forte videar coput artis eatenus petere , ut totqm convellam Prrtereo igitur, , quod vulgo fit, regularum auEtores tefe invicem labef,,aare ; non disco , ex iisdeni contraria concludi , quod Abgari litterx , ne multa recenfeam , per eadem oppugnatae propugnatreque demonfirant ; taren, fi quid in illis el} nimis fubtile , nimis varium , nimis multiplex , non taro ad veritatem enodan- Oam , quarn ad invobrendarn accoMillodaturn o. mitto AD HISTOR.  135 em id mitto preteren multa magni qu  momenti fed qu 3 nec invidia carent , nec tantula oratione compreh - éndi poffunt. Verum date mihi hanc , quxfo , veniam ; ut de illa nonnihil dicam , quarn Critici omnes ceterarum principem judicant , cer. tiffimam , inconcuffam , ante oculos (Jiu noauque haberidam A f -,;e igitur recita . SIQUID IN ANTIQUIS MONUMENTIS OBSCURUM , PER. PLEXU1VIQUE ERIT , CRITICI INTERPRETES SUNTO Euge , nihil moror . SI NARRATIO NARRATIONI OPPONITUR , HOC PRIMUM JUS ESTO QUA _ QUIS /ETATE , QUOVE LOCO VIX.IT , EJUS 7ETATIS LO CIQUE HISTORIAM SCRIBENTI FIDEM HABETO ; TUM QUI PROXIME VIXIT CONSULITO; AB ALIIS CAVETO Hoc tamquam filo per avia duai memorias antiquif. limas Critici quidam condemnarunt , & narra. tiunculas nefcio quas multorum fxculorum con. temptu fituque ()Mitas , in earurn locurn fuffece. runt ; paran negare verenda quxlibet , fiquis ptor ab inferís fubito, erumpat eorum xqualis vel ab eorum xtate recens , de quibus eff controverija Numquid igitur prifcis témporibus nullx erant animi perturbationes , affeaus nulli non amor , non odium , non injuria , noñ beneficium , quibus Sriptores labefaai rerum fidem violaren; ferarnque polieritatem aut malitia , aut infirmitate deciperent ? Nunc certe Deum quendam effe opor. tet , qui potentum virorum facinora, feu pulchra, feu turpia , viventibus ipfis , fideliter fcribat. A. micorum quoque ducenda ratio efe multo verbi • magis filiorum ' interdum etiam nepotum nurnquam fere fimplex ac nuda veritas, nifi tar.. I 4 136  ORATIO VIII. diffime efflorefcat 1 Multa profeEo in hanc cica poffent , nobis ipfis non audita modo, fed vifa , nifi eíret hoc ipfurn periculofum ; ut jam conjicere , guam vera de alias Hiflorici dicant , cum de Hifloricis ipfis vera dicere intutum fit Ouapropter ad illos redeamus quorum Flaminia teitfir cinis , atque Latina . Numquam enim ego eorum opinionem probavi , qui nova & inufitata vitia fxculo allingunt . Veteribus mor- bis laboramus repente in , fingulos hornines teterrima . lue , qua fe primus ille parenfque cete.1 rorum ad totius generis humani exitium coartarninavit . Non eft , opinor , Tacitus inter recenres adnumerandus ; nec fane inter illos , qüi minus acote aliorum peccata vident. Is turnen , tanti ingenii tantaque calliditatis vir , nihil valen.- tius invenit , quo fuarn, in narrando fidem comrn ° endaret , aliorum infringeret , quarn fi oftenderet , ceteros ante fe Scriptores eorurn farra liffe , quibufcum vivebant. Veritás , inquit pluribus modis infratía primum infcitia reip., ut alíeyr e , mox libídine affentandi , aut rurfus odio adverfus dominantes . Ita neutris cura polleritatis in p er infenfos , "vel obnoxios . Sed ambitionem Scriptoris facile adverferis , obt•edatio livor pronis auribus accipiuntur quippe adulationi fcedum crimen fervitutis , malignitati faifa fpecie libertatis ine I 1 . Mihi Galba , Otho , Vitellius nec beneficio , nec injuria cogniti Videte igitur , quanti fit ad veritatem canon lile , quem nobis Critici primo loco conflituunt , nifi fumma fapientia , qux paucorurn eft , adhibeatur At quo canOne 5 quove duce ( per ea tempora ibis, qux omni litterarum lucecarent? Quis te> nifi fit multaálm reruiri o Ale HISTOR. 137 coonitione firmata rnens , quis te , inquarn , in jis .tenebris reget , in quibus Pontifices Pontificibus oppoliti , .facerdotia pecuniis empta ,• magna rerum divinarum , ignoran ° & ex ignorationt. errór , fceierum & armorum impunitas , exiguum facri & profani difcrimen , quo 3 dam velÚti nox, Ecclefx offufa , in qua vix cyculatiffimi fine riculo verfari poffimt lEtatiS xflus , & levitas & .humane ingenia curx in perora vergentes , tranfverfum agent : nihil -jara fanum tibi tur, , nihil certum ; quodque ipfe percipere non poteris , neminem probe percepiffe judicabis . A c.- cedet filia etiam , que multis exitio fuit , antic l uarum, rerum fatietas ,  mutandi libido , qua fiera folet , non ut vera , fed nova deleaent ; omnino ut in cibis aliquando ufuvenit , quorum exquifitiffimi confuetudine vulgati faffidium afferunt , deteriores novitate probantur Quod Equis primos verecundix fines tranfierit ,  antiquitatem contemnere cceperit , ubique Annios, ubique Inghirarnos , ubique Ceccarellos , ubique LigoriOs inveniet ; modo hunc , modo illum auaorem criminabitur i nunc de flíli varietate dolebit , qua' tamen potefi effe quxfita; nunc de temporis fallacia queretur , qu 3 tomen ad librarium referri potefl ; -nunc illurn Scriptoris nomen aut libri titulus commovebit que multis tamen calibus fere variantur . Quid multa ? Vel in fcirpo nodos quxret, , -,' neque putabit ex Critica dignitate eiTe , fi quippiam apudl fe valeat qúod vulgaturn fit, multifque . commune : ex quo etiam faifa confulto defendet , .ubi vera ab aliis occupata videbur i tur . Siquidem hoc ipfius artis proprium ac prxzipuum efe, ut homines faciat prxfiandi cupidos, 144  ORATIO IX. dum litterarum ftudia  exorientibus undique nefcio quo fidere magnis inzeniis ; laticefque ex uno fonte manantes in varios fubinde rivulos cieduai funt , qui magis magifque una cursi Grxcix opibus adauai , in I zentia do&rinarurn &mina certis finibus diflinaa celeriter conni.«, tuerunt Hinc enirn Juris & xqui fcientia pro- .ugata eff; hinc illa , qua de Deo rebufque divinis differeret , Theclogia ; hinc Phylicx & Mathematicx difciplinx , qua naturam latentefque naturx caz as filbtiliter invefligando patefacerent . In quo fa it e Poetarum fapientiam & azquitatem recognoícimus fed adverfx fortuna con-. junaam . Cum enim ultro rerum naturalium feholas abdicaffent , quod viderent , in fingulis partibus prxter modum amplificatis totam hominis induftriam defiderari ; novaque litteratorum claffi , qui fe vel Sophos , vel Philofophos clic2rent , provinciam hanc tam arnplam ac iiobilern conceffiffent homines ifli a Pbetis , ut ita dicam , geniti , in parentes arma verterunt•; quamque illi fibi refervaverant officii explicandi poteflatem , eam ipfam' compilare conati funt . Sed quo fucceffu jam habete Prodierunt novi ifii rnorum magifIri , ut eorum en inflitutum , obfoleto nigroque pallio , obflipo capite , ore inculto atque horrido , barbati , capillati , fuperciliofi , horninurn potius terriculamenta , quam homines : cum autem fe tamquam calo demiffos ad horninun-i licentiam coercendam magnifice jaaaffent , turra dogmata fundere cceperunt , qua cuan illo vultu atque habite convenirent ; peccata omnia effe qualia ; de re nulla dolenclum , de p ulla Ixtanduxn ;. vos lupta- AD ETHICA.  145 luptatem omnem turpem effe ; paupertatem , morbos , captivitatem _non rece haberi inter ma, ¿ la • jus omne , nifi fit fummum , iniquum effe num amicitix locum ,  gratis , nu llum mifericordix tribui debere ;  id genes multa, qux fi communiter perfuadere potuiffent , jaro millas haberemus Civitates , hominefque cuna hominibus vivere nequirent - . Porro autem quia prava infinita funt , fibique minime cohxrent , vulgato 'arcano., bonorum & malorum fines pro libidine philofophantium variari poffe , multi fe repente familiarum duces conflituerunt ; in co fibi uno convenientes  quafique conjurati , ut 1  per pudenda & ridicula officium oírme pervers  terent . Vix eq_uidem  peduadere poffunik tantam aliquando fuiffe hominum. patientiam , ne dica . m fluporem , ut  viderent Diogenem cuna fuis Cynicis nudum ac fordidum.'ex profefro jacere , Ariflippurn curn. Cyrenaicis mollera 8c, unguentis delibutum vol.uptatibus operam Ciare Zenonem S toicofque ceteros, veluti: lapides nullo rerum humanarum fen • fu tanoi Democritum. in ridenclo.. occupatiffitnum , Heraclitum in lácri-. mando; hos tameh , .non folum ferrent fed fapientes , & morum quafi caronas judicarent o  Qui fi aliquid probabile in tam ridículo vite genere attulerunt , non taren Poetas de, antigua_ poffefflone detrudere _ .debuerunt , deo,. gantes homines ac, politos , qui fua prazcepta naturam , 8( . cona ' munem fenfum conformare. folent , more, .hominum vivere, & id ,quod efi in, ur , laquaque re bonum , quainvis non fit .admira- , bile , ad . imitandurn proponere . Et hxc quideny magna hujus difciplinar principia fuerunt y quzl mo. OR ATTO It. E-lorum cenfuram tam profpere fufcepit , quani. vi  • donec od Academicos, & Peripateticos ---,- venturo e , ui magis a1iqu  ad humamtatem accederent , fed tapien Philofophi effent Nomen hoc tam ferium & grave jarra apud arnnes fide laborar, quod tota Philofophia litibus J3c crintrove•fiis implícita, cultores laos faaionibus addicat, pugnaces faciat, acerbos , acres„ redarguendi cupidos , per abftrufa & clifficilia admirationem feaantes. Ac fi officia difOutandi cauf r a clifcerentur, ifque optime moratus effet , qui fubtiliffime de moribus diceret , non effet ab his difcedendurn, qui in omnes hurranas affeaiones \ licutiffime'penetrant, multiplicique diviHone rerum ac difiributione minirnas quafjue cliffereetias perfequuntur: fed cuna omnis hujufmodi difputatio ad aaionem referri debeat, non video, tam minuta fubtilitas quid valeat ad hominum animos ;permovendos • aut quomodo , tanden i () plus valeat, quam Poetica ratio, rebús confeda de medio fumptiS, lucida, fuavis or. nata . , per numeres per imagines, per figuras non in au g es folum„ fed in omnes pxne figura contorta ez. vibrata. Nifi quis forte putet monogramMos , qui rem nudis lineis reprxfentant, rnagis movere ° culos, atque quam piauras perfeEte coloratas, umbrifque ac bus diflinaas. Equidem non diffiteor, ut in monogrammis partiutn varientem , numerum ac pofitionem , ita in Philofophicis libris omnes officii partes, & partis cujufque membra ciare difiinaeque apparere; at in liac tanta luce rerum etiam minimaruni friget animus, & in fent mane tam bonovir bonus deticieratur Neque varo Ah ETHIc A.  459 magna doarina opus efl , ut virtutM ejufque pulchritudinem cognofcarrats ; 4uod cuna fecundum naturaM fit ; filo fe iumine prodit , 8c in cujufque Denlos íncurrit atque in eo potius pracipientis r induflria, verfari debet , ut per omnia artificiofx -diaionis infirumenta naturam revocet ad prava converfam , & in fux dignitatis cogi. tationem adducat Quod cum IEfopus , Philofophus non indiligens , anirnadvertiffet , abjeais difputationibus , ad apologos animurn convertit initoque cum Poetis fcedere , fperri omnem for. manda 3 vital in rerum, comniunium imaginibus ¿ollocavit . Genus hoc fabularum rnirx urbani. tati ac virtutis ad p;erfuadendum , non in farni• ftari folum ferrnone, aut in cantiunculis locura haber, fed etiani in graviffimis deliberationibus; c l ,t1 )cl multitudinem valde afficiat, trahat , de1i. niat, perteritet, callidoque artificio ducat ad ea. rum rerum affenfurn, qua ' certis ac notis le fiunt . Cedo mihi Philofophum aliquem , cu. las (cripta fimul oí-nnia tantum potuerint , ( l uanium una illa fabella , qua Menenius Agrippa Rornanarn plebem cum Patribus conciliavit , urbem reduxit . Nimium pofco : cedo ex is unum , qui non frufira clamet ; quem populus Iibenter ferat ; cujas prxcepta , quamvis egregia , fi cum IEfopeis hifcé noftris conferantur , non frígida fina, & au l dientibus moleíla . Agedum • emm , fiqui a Zenone contendat , au. tum habenti nocere , quis patienter aud it , quis non Stoicam feveritatem accufat ? At idipfum fi Phxdrus per apologum níúli a latronibus ti eleganter teaeque ingerat accipitur , probalib. 2- Fac nimium vindiax fludium Philofophus iib 7' K  dam. 14.1  OR ATI-0 IX. damnet ; creditur fcilicet umbraticus homo con- Id. 1. 4. fulere timori fuo . At fiquid hujufmodi Poetas fiab. 4. velir, equo illo defcripto , qui i norninern' arma- , vit 1.1(íverius aprum , placet narratiuncula , perpenditur , irnbibitur . Non eft cur íingula cornmernorem Cbazcumc l ue litteris confignata funt de mem:lacio , de furtis , de fráudibus malefic'tis , fi ex fchola Philofophica venia . nt-, aures fitipant ; fi blanda & eleganti comprehenfione verborum per fabulas - elerautur , facile• • fubeunt animos , & ubi infederunit, confcientix flirnules excitant . Si igitur res non ex fpecie & magnitudi,ne , fed ex ufu judicandx funt .pluris ,mehercule Phdri opufculuM quarn decem ipfi ad Nicornachurn libri , & fecenta volumina ad eorum interpretationem fcripta , non meo-.. quidém , quod video quam leve fit , •fed. multorum fapientum judicio xílimari debet. At'qui adhuc in lirnine :fumus , nec nifi . minimam .fabularis induflriT partem 5 - nutTiculis ipfis farniliarem-, adverfariorum contentionibus oppofuimus  uid fi ad graviores fabulas , quas proprie` P,I)13..&; pellant , orationem . ducamus ? Quid, fi . .GAmica s. fiCtiones , fi Tragicas . , fi Epicas in -, Partes yocernus Tamen .ne impetum morales PhiJofophi fuffinebunt . 2. Verum -ego.:.neminem vefirúm tam expertern litterarum exi íno , ut • harem fabu.7. larurn cern moda & -utilitaes ad • civilis prudenti. c unirn , & communi.s ,-vitx • infl-itutionem .non fxp'e auclierit ; mihique potius vcrendum. eff , .he inopia dicencii latiffiny n1 campuni quxfiffe, videar , in qucm d..1.)3.'0»¿St01 ipfi , .Poetarum ex' planatores , Critici ,   -Grammatici ornnes .in- Trope fesetern congefferunt.. Itaque non doce- II AID E T H 1,C Aif  ¡49 docebo . vivendi prxc:epta figmentiS hita iMerei fed potius cauffas exequar , Poeta latere voluerint  cum firnplex ' reauclue ferro , a Philofophis tanto pofl otoupatus , ne ipfis quidem deeffe` . poffet  °mino quod ante„ dixi, non. acimodum egere homines fchola & magifiro , ut in quo fit virtus , 0que contrarium ; fed fi ;cris podas & nibuS , per quas moniti , de fe ipfi cogitare cogantur , & digna, fufdpere natura fua . . At fi docendi taipen fumas, .ut aliquacerte modo fumus nonne qui . doces rationem inire i debet , qua cum maxime impellat tuin y ero etiarn . moleflia ,careat  fatietate ? Poterat enimv-ero , poterat Poeta quoque de laboribus ac periculis fortiter acleundis , quemadmodum Philofophus , multa verba facere at quanto magis mulcet ac movet cum Herculem nobis monfira fuperanten ob ()culos ponit, & per hxc' divinos )fibi honores . promerentem? Poterat de cala,Mitatibus quo animo tolerandis . illa omnia pr'Oferré , ( l ux Philofophis tarn pul-chra videntur ;• at cum Ulyffem & .1Enearn. per magnáS xrumnas ad immortalitaterrí perdu.. cit , nonne & eadem canit , & canendo ad 2e mu. latiónem incendit P. Poterat denique de virtutibus ovni-has , \cle atore patrio , de fide , de tia , de religione prxclaros iflos libellos ipfe quo. que -conficere  nifi vidiffet , quanto magis per exemp.la proficeretur . Unum y ero neque ille confequi verbis poterat, neque Philofophi , guautumvis fe ainent rónfequentur umquam ut. heroicam virtuten:i qux, in fummo prx.f.fantix. faaigio , ac pxne fupra horninem pofita , coloribus ofnent_  rece fubjiciant iMitaturis K 3 150  ()RATIO IX. Eximiam hanc & inufitatam excellentiam , qua! ad Superos proxirne accedit , ut exprimeret Arifioteles ipfe • quoque ad Poetica fimulacra Confu? git ,  Hotnerico Heaore produao , fidem quxlivit ex fabula . Et y ero unum hominem exercitibus refdlere , maria & navigationes aperire populis falutem reddere ac libertatern , confiere urbes ac gentes , orbem terraru l -n a tyrannis libe ra y e, cujus putatis effe facultatis , quan i , <pan incredibilis Qpis talla aut cui diírerendo perfuadeat , quamvis clifrumpatur ? Ant omnis profeao inanis conatus efl , aut unos fabularis peros ab egregio Poeta defcriptus in raras negotio plus valet, quam omnes ornnium Pro lofophorurn difputationes de hoc toto virtutis genere , de natura , de partibus , de fine , de Pede, de not . riine , de 4Pijunais , de contrariis : quáe ipfa dum nomino tam macra  fpinofa , jam in ore veflro molellix figna confpicio Malebam equidem fcholarum txdia prxterire qux nimis jam multos inimicos habent ; fed hxc pot ; ffirna ratio efl , qua' fabulas peperit . , veluti nuxdarn blandimenta fanitatis , per qux falutaria pocula prompte & alacriter fumerentur . Quam porro fuave , in theatro fedentem fine olla aniT ami corporifque contentione , non audire modo quid fit honenurn & inhoneflum , quid utile & mutile , fed hxc ipfa in illuffribus perfonis vaq aria fortuna jaaatis afpicere , eo rerurn apparatu , ac verborum genere propoíita , quod cum ad rnonendurp plurimum valet , tum ettam ad moi! vendum ? Videtis , ut ad hxc omnes ordines hentiffirne conveniant , ut attente audiant 9 ut numquam fatigentur ut vei in lacrimas jucunl) de ti la AD ETI-IICA.  p si de foluti Tragicos eventus excipiant ? Conferte nunc frequentiam iflam cum folitudine , quw eirca Philofophos eft ; & plane intelligetis , utrurn pr 3 flet per nofiras hafce Poeticas blandidas , an per acumina Philofophica mores civitatis caf1i. gare . lEgre Nomines apertura.monitorem audiunt  gravia funt verba  ne dicas , ne, lacias ; debet , non debet ; licet , non licet ; & cum vicia aliqua , nullo compellato nomine , reprehenduntur ille fibi exprobrari putat , cui conveniunt . In frena _ neque hifirioni , neque fatyro irafcimur . Irafcimur autem 2 Tanto ma. gis favemus , quanto acrius afp?rglInt  modo Eth. re. ?micos, modo fodales , modo nos ipfos in iis c. 4. moribus recognoícimus , & abditum ulcus ri. dendo tratart patinlur . Ergo . tota illa juve. nuez turba quam , apeno Morali ludo , AH- fioteles exc!ufit , habet ex hac officinl urde rietur ; hinc nemo repellitur  nulla oetas, lus orlo , nulla conditio Poetx gravis eft  om. nibus animi perturbationibus , ir2e , libidipi invidi , cupidítati medicad nenta ha 2 c adhiberi poffunt . . Huc etiam viri Principes invitandi funt, quibus nullurn monitum nifi ficio , & per ambages in 3 eri potes  quod ta. men non ad reprehenfionem referri velim , fed ad ipfam principatus naturam, qua 3 tueri maje. fiatem quacumque ratione , modo honefla , debet ; • & privatorum in fe arbitria ca y ere . Ad hos fcilicet Philofophus accedat de jure & injuria difputaturus ; his , fiquis . animus, edicat, ne tantum fibi licere putent , quantum p'ffint hos doceat aliud regem effe , aliud dominum illurn in primis, parece Jeoibus debere ,  b  cui le. gura A 1 1 4 t ó I. Llum cura commiffa efl; nemine peccare gravitil3 quam cu ) us exemplum tranfit ad . alios . Amen tem effe oportet , qui tantum audeat; prxfertii-rt propofito ante oculos -Seneca , qui fi tantum fapuiffet, quantum profitebatur , non • dicam tantas opes non collegiffet , in quo a niultis ccufatus , fed & opes quafcumquehabuiffet & quxfitam in habendo paupertatis Iaudem , tam illam , !qualifcurnque effet , Philofophiarn Iprocul a Nerone venditaffe - t:. Id tatuen , quod Philofophus fine offenfione, atque ideó finé vitae •difcritnine facere nequit, per fuas fabnlas Poeta faca , ita Principibus fere omnibus gratus , ita ácceptus-, ita aliquando etialn neceffariull ut jan inter aula' inftrumeritá cenfeatur Hic unus mo-; mere poteft imperantem f bi ancipiteni fortunam fdo-fque.› tyrannorum exitils adumbrando; una reliqua  virtuti via qua fe per Poeticé involucra involucra non quxrentibus infinuet • , & in illo etiaip faíligio aliquando confiffat . Quo in loco id . ;)'elitn tantifper cogitetis , quarn anguilis regionibus Philofophorum diligentia continea.; tur , que . primum ultra privatos non progredi.i ditur • deinde hos ipfos  fi .adolefcentiw irretiti curatione indigeant  tamquani fibi miaus idoneos alio dimittit. Ergo nihil re-; fíat  nifi  tota luce graviffima ria qua ad mores formandos fpeaare deberet iWgenio & difputationibus ferviat, confuetudinem fequuta reliquw Philofophix , quw mentes contemplando conterit & in fe ipfa quodammodo vertitur . Quare nihil minina  'fi iota eft in argutiis  nec jaro laborar , ut optima edat , fed ut upa' crol  qux minime probentur in vuP sus:, AD ETHIC A.  153 -• tst li s: S apientiam bonum effe , fapere bonum non rieir 1; inter magifiratum  repulfam interefj'e nihil ; "7. bona ege paria ; mortem a vita non differre; virtutes ee animaba ; & 'multa fimilia iflis . Tu ne igitur , bone Seneca, hazc fcriberes , fi vitiis fanandis non -ex Stoica fuperbia , fed e animi fententia operare. navares ? Tu hifce lufionibus felicitateM Ineffe putas , fummum illud humani ge- -neris negotiarn ; noftroque Homeró tamquam bugatori dicam impingis ? At is per fuas fabalas , •fi rece intelligeres , aut quod intelligis , ne invidia fateri yenes, fit pulchrum,quid turpe,quid utile,quid non, Hoy. /6 Elenius ac melius Chryfippo, Crantore dlcit . 2• Nolite , quxfo , mihi fuccenfere , Auditores , quod -de fummo viro , & ut illa tempora ferebant etiam probo , libere dicam Concoquere enim nul. lo modo poffurn , qux ille in Homerum five Poetam , five L i Philofophum , certe fapientiffimum , ep , 88. atque adeo fapientix parentem , audaaer fcribit , ubi ad ludificanduin ad , greffus more fuo , cunea liberalia fludia, contemmt , & numerat in fuper. ep. 76# vacuis Hxc fi in illa Metronaais fchola jaaabantur , injuria profeao populum Romanutn accufat epiftola feptuagefima fexta , quod ad pithaulein & tibicinem libentius iret . Quarnquam nihil diffimulem ex veritate & fide loci hujus 5, De Reg. ipfe quoc t ue Plato ab ea republica , quam fibi 3• animo ae perfeaiffinum fgrmam effinxerat Hornerum , Poetafque teteros , qui omnia promifcue imitarentur , abeffe juffit ; quod nobis adverfarii tamquam ex judicato objicere folent . Grave eff hoc , Auditores , non tam ipfum per fe , quippe a Philofopho , quam fama & auebritate Piatoms cujus 15$  01A1:4Yó vertrQ qU g iti 411ius poffit ° ratio , impotathbs tiqu¡tath laudatores ad fdentium  Illud própterea e reliquum tiu i unum , ut liras, qui circumflant Adolefceptes dililen4ffime mo. úeam ne tanta fxculi fortunane parentum fuó. Irtim cura , rae tot in f igrium Pr j fefforum indufiria, e Principis Seredffimi liheraiitate ad otium abu. tantur . Tanta enim ma or fecutgra ignavos pceni. tentia ea, cuanto carca~ fe nIgres litteratos viroso . quocumlue fe verterint  u.nt 157 EPI STOL A Prxpofita editioni prima hujus OrationL. AD ASSANIUM LASCARLT11 ARTIUM SYNDICUM. V Eteri inflituto receptum efi , ut Orationes ,raer_.~ in hoc Patavino Gymnafro ad infiauranda litterarum & artium Studia quotannis haber; joiersq.,, S yndicorum nomine $Z,.' aufplcii,sin publicum envtfantur . Cur ita faciat Orator quilibet , f,, , ; , tis cau ív babet , ciood ita femper fieri confuevit . Ego verso, cura ad te veni o , fi more veniotm , 6- id j r ,-, 4 Jere w dicam , quod ceteri faciunt , injurius profedo fina & ingratus . Domi fcilicet aufpicia funt ; Gra"cus Gra... CU? 9 1 , Sodalis Sodalern appello . nec ego alium ;nvfnire poteram ,- in quo fpes meas libentius collocarern: neo tu alium , a quo oflicia magis debita repofieres. Quod fi in bu t u' frnodi rebus nobilitas inpr;raiÇ fpedar; folet , qua pot;ffirnum Nomines Superum beneficio hominibus excellunt , quis ell in tota Gracia , qui fe Lafiaris prx i c erre audeat? Nullurn prope ell Grao& hillorite monumentum , in quo Lafcarus aliquis non celebretur . Genus late fufum , gratia opi. bulque abundans , arrnis ac litteris per omnem írta. tem infigne . Hinc tu ad hujus ,, ,e fiadernite prdfidium (-9 ' o rnam enturn extitrYli , un g e ornen (7 tiene fperan. di argumentur n . Fac digna loco tam nobili ; ut C;., -vitas breo intelligat, Greecas terras evaliye barbaras ; Greecos Nomines adhuc bumanitaten; retinere . Vale. ORA. OR ATIO XVI. Haráta ab Adolefcente Scholaffico ad inftauranda Studia Gymnalii Patavini, Zsam facile efl vácri tam dfficile litteratum eire deerit fortaffe ( NN. ) qui miretur & quo g rat, cur ego, qui auno fuperiore loci huius majeftatem magnopere veritus, publice dicendi munus finge; ti trepidatione fufeepi, nunc in idem periculum fponte veniam, artibus ac litteris more folemni prolufurus . Non veniffern profeao, nifi me quorunciárn runiufculi excitaffent , paffim querentrum , nimium me Oratione la foeculo noftro tribuifre;  ignavos adolefcentes, ciwzfi explicato fupra fidem & veritátem do. Incaico patrimonio, in ignavia confirmaffe. Ego vero, Auditores, nihil minus cogitavi. Ac proinde rurfus prodire volui; ut fiquid forte commodorum nofirorum commemoratione aliquibus nocui , nunc inconimoda ipfa memorando remedium aihibeam. Neque y ero mihi telarn retexe. rJ in animo di, aut ullo mDclo labefaaare, qua tanta animi corporifque contentione in /Ede hac tam alguna, teftibus Superis vobifque firmavi. ite•um ajo ac defendo , artium ac litterarum fiudia hoc fxculo vel maxime florere; fed idem tamen oflendere aggredior , effe in iis fludiis pro knagnarum rerum natura falladas difficultatefque tantas, ut quam facile eft litteratum videri, tam ► t difficile severa litteraturn eíre. Ecce vobis capita duo, Taus (Fati terminis hodiernam hanc exer- rur fa. go ib re. DE FALLACIIS LITTER.  25p exercitationern circumfcribam ; ex quibus denitun , . appare p it , quanta animi providentia fludiofi Adolefcentes inanes & fucatas litteras virare debant, q Llanto laboré veras & t'olidas cnnfJaari Exercitationis hujus noftrx teffes atque aufpices habemus illos ipfos , quos tarn benevolos auno fuperiore experti fumas 1 -11,us CivitAis Prcefides ac Moderator es ex omni firculorum memori=a optimos ac vigilantiffimos : habemus eundem ipfum Pro - Reaórem ac , Syndicuai ASS N RAI LA. SCARUM , cui in annum alterum ob intigr,cm a virtutem b dionitas propaaat habemus eundem Profefforurn lapienti b illmotum Ordinem , cjui jam nobis favere ceepit ,  omnibus Adolefcení bus qui in liunc locum afcendunt , favere fOli-',41 Raque primo illo die, quo nie vobis dedi , bene 1perare volui ; nunc ad experta beneficia , que obffriaaM benevolentiam cum veniam , diei hujus felicitatem in tuto pofitam effe cesto fcio. Cum prxmia litteris ac difciplinis propofita fxculo noliro nec panca fint , nec exigua , minime mirum videri ciebet , effe 'nomines etiam minus idoneos , qui ad illa contendant ó Defiderium hcc five laudis , five commodi , five utriurque , multis commune , fecit , ut qui fua parere hoc in genere nequeunt , aliena ornent atque explicent atque ita cuan ipfis rerum auaoribus fociati conjunai eundem in locum veniant Ajunt , fuiffe primum viros fapientes , qui res prxclaras in comrnune bonum invenirent ; non de fui ffe fublnde , qui inventas augerent & abfolverent; denique co j am venturo effe , ut ad famam ram fatis fit , has ipfas faciliore quadain via & Par, gn e di ( ,_efl-as atque illuffratas pofteris manda- R 2 ,  . z6o  OR .A fi  xyt re . li g aentis tatuen ferenda effet conditio litte4 talan & artium , nifi eorum fallacis deterior fieret , qui omnen-i doarinx laudem in eo collocaiit , ut librorum infcriptiones fyllabique addi« fcantur , & plurima Scriprorurn nomina pro re nata reciteiltur . Hinc magno natu homines quidvis potius, quaw litteras vita fuperiore conledati , repente bibliotheca comparara per trrlos quoidam controverfiarum libellos , per epitomas, 1 -5e• elenchos , per epherneridas inter rasa iPtros irrepunt , & prima filfellia occupant Qtram enirn canicie abdunt Peque fuafque merces, tabi infurgat aliquid gravius ! quam nihil hxfitantes exp•omunt fe totos , ubi in fuam provinciam venturo elle animadvertant ! Tam multos tibi de re propofita Scriptores referunt Sc interpretes; tam bello narrant de tempore , de loco , de cauffis , quibus editi libri funt, oppugnati , explanad ; tam prornpte judicant  caflioant , attondent ; ut eos recens tanquarn ex A poli ineis Mufarum xdibus demiffos arbitreris C. fi futile adeo litterarum genus non magna quadam calliditate tuerentur omnia potius forre parati , quam extra fua illa munimenta aperto loco pugnare; inteiligeres profeso , quam nulli fint , quamque inepte in libros illos iudices fedeant & quxfitores de quibus nihil fere norunt , nifi quod ex aais litteroriis & compendiis didicerunt hxc ad memoria' magis, quam ingenii , exercit2tinnem comparata , etfi in homine artibus difciplinifque gravioribus pradito fperni minirne dehent  fola timen íi inveniantur, , vix honefliori hibliopolze ad rnercaturarn exercenda m fatis  afferunt  ornamenti Bine facile patior  hujufmodi homines queri Paf- DE FALLACITS LITTER  245i peffirn , nihil a noftris in lucem edi ; ea demum, tifo valida ingenie que typis quotidie aliquid committant ; infirrnos ac defide£ homunciones domeflieis tenebris •contineri s . Scruta laudat fcruta.» rius quique librorum titulis perdifcendis nominis fui celebritatem  famam definiunt , nihil mirum fi , non quidem bonos , fed multos libros laudant , ex quibus pro fuo inflituto profici4nt Equidem fateor . , eum qui revera fcit , non fibi unt fcire debere ; miferarnque effe quorundam modefliam planeque ridicUlam , qui fe contemptu gloria farnxque lacere dicunt : fed timen quodnain genes hoc impudentix eft , 01.1111e3 fine deleau ad cweium ferre rerum Scriptores ; neque cogiare quid quifque protulerit , fed quantum ? Videte quxfo , a bona illius antiquitatis moribus ac diis quantopere defciverimus Cum enim olim nihil effet magis in viris doais reprehendendum, quam fcribendi cacoethes, tanta 111111C rC111111 fa- a converfio eft , ut vitii loco habeatur perítu- €eparceie chartx Imo didice•is quarntumvis multa , multa docueris , fis licet & Thilofophus & Jurifperitus , & Orator , & Poeta , & quod 1u et attamen nifi magni voluminis atque adeo multo. rum voluminum auaor es , in poftremis faces Recinitur iibi identidem illud : quid babes aneo_ a te editum ? quanti proftant opera tea quo librado uteris , quo bibliopola ? Perinde quafi non firenue quidem pugnaffe egre g ia militis laus ft , fed fxpius in acie pugnaff & ille ipfe Therfites fuam fibi gloria: partem, Trojano bello confeao , vindicaverXt , quod in Grxco , exercitu 1.14V cual cxteris fortiffimis viris decern annorum pendia me,ruerit . Si hos demum, ultra fi n es do' R 3  242  OR ATTO XVI. arinx fama continetur , fruftra in hez aquula velis remifque laboramus Quid: enim poteft efre facilius ILunini non invita Minerva nato-,quam vel obfoleta quxm da e Scriptorum opera parum immutata pro fuis venditare , vel adverfaria ex, trudere , vel externa patrio , vel patria externo idiornate reddere ? aut, fi nihil huidmodi in promea , adillam confugere populi totius feget em , Epicedia Genethliaca Epkthalarnia , Panegyr icos Qui via hac ad litterarutn gloriara e«, Lid conftituerunt , inultum fe profeciffe putant curn adhibjtis in confiliurn  , de titulo de., liberarunt Votorum hafc fumma efi , fi verba cupreffis fimilia , plena, fonantia pluribus ex linguis cornpofita inveniant , quT voluminis frontem impleant luculente e Neque enim quid opere tóto prxfiare poffint , folliciti furt , fea quid initio flatim polliceri debeant ; polliceri autem fiviclentur eelreoie fi por renta verborum prxfioant qua vix poffint continenti fpiritu fingula 1-3  -1 Jejunum eft apud illos ac frigidum pronuntiari Demofiberzhoratienes Piutarchi opera , Oviciii carmina multoque plus faperent probabiles ifli ce, teroquin autores ,f miniallonea J'Itow i za.wrx excoogitafent quibus accedentes ftatim oculos in ad rnirationem perducerent Ufque adeone , .Auditores fapientiftimi , nativus litterarum vigor extabuit ut ampullas has , & quod Syñefius ait l x1 71-t alvw et x. ( ; 16/hor r tx hornines probent ? caftam yero illam diceiidi fcribendique limplicitatem aut vetuflx fuperftitionis, aut inficetx ficcitatis nomine contemnant ?. Vetera nimirum faftidio funt; ficuti vetes, ita linera videntur nobis exolefce- e. Inhxres, inquiunt , religioie nimium Cicero- ni DE FALLACIIS LITTER  253 ni illi tuo ; nirnius es in Terentio leaitando totus Plauti quifquilias oles tu te eri g e , fi vil es ; pone leviculam iftam veterum ver g orurn cu- • anl, magndque arrimos fumens , aude dignum te , dignum hac faculi gravitate & lapientia . In dubio tanta negotii difcrimine falva tamen res erit , nifi qua tibi focietas fit cum. Ariftotele, Huir y ero homini bellum ubique indiaum , eft , magno quodam ejus flagitio , quod diu nimium difcendi fludiofis placucrit, eoruniquz. - animas & ingenia per facula multa prope folus ex Philofophis occupaverit . Ita facilis quedara ad nominis pradicationem & gratiam patefaaa. via eft ; ut fiquis cerera bardus , aufit in Philofnphun't facile principem impudenter garrire , fia-  tim incipiat effe aliquis ,  ad publicamlucem emergat . Si auditlaris judicium auferre fatius effet , quam mereri , teterrirnam hanc iitterarum peflem a nobis non deprecarer ; quod jamdiu filfa in plures late graffetur , plaufufque & fortuna bona , ideft vulgi beatitatem , fxpiffime pariat . Sed cum beatius mihi multo videatur foli placere Platoni quam toti Athenienfi populo , quemadmodum Antirnacho Clario recitanti contigit , quxfo vos obteflorque , Juvenes ornatiffimi , quibus me in hoc curriculo fortuna con junxit , quafo , inquam , ut fanioribus fiudiis incenfi , non ad levem paucorum dierum laudem , fed ad immortalitatem contendatis Hoc fiquidem fatua plebis Itudium clamorefque ut excitare faene eft , ita , quod nullo fatis firmo nitantur fundamento , vea fiatim evanefcunt vel toca ad fummum vita perdurant Ipfa hac mehercule facilitas rei ,pretium imrninuit ; fernperque cordati viri per difficilia  R 4  21Dr11- 1 OR A TIO XVI. 264 abrupta vadere ad gloriarte maluerunt , quorh una cum populo piara tritifque itineriFus ferri , ad afperiora quxlibettrepidantes . Q cum ita fint quid efl , quo ego vehernentius poffim leaiflim; hujus juventutis animos ad litteras artefque fiarnrnare dicendo , quam fi ita offendero auaas hoc ternpore & exaggeratas , ut revera litteraturn quam efi facile videri ? effe tam  frt , Profeao fi alibi dicerem , quam Patavii , ma. ' um , quoddam onus ac prope immenfum fufcepiffern cui vel nuniquam faccrem fatis , vel tuna dernum facerem , cum vecera memoria repetens .novifgue con jungens univerfam artium ac difciriinarum provinciana longa oratione perluflraf- :e.m Nuric autem ibi dico , quo . tamquam in Mufarum ternplum , rerum pulcherrimarum profeff ares ac magifiri ex orlará Europa confluxere quoruni finguli artes mínimum fingulas , non tierno plures, univerfi autem fimul omnia rtrum genera , qua: certa aliqua regula , ac ratione conftant „ &  ipfam iynxxe r licak~, quantumvis niagnitudine rsrum , copia, & varietate diffufang, ,.,:ompleauptur . Hos ego tefles appello , num Hi. 1orix , num Geographix , num Theologix , num Jpris Legumque cognitio latius tate alía patuerit ; num Medica facultatis , num Phyficx , num Mathematicx ludia , vel agaorum vel interprew tum vel feaarum numero varia magis íuerint ac multiplicia Quxnarn. -non dicam ,Civitas.,,yel. Daullo honeflior Academia , fed qui ludus quinara homo ell , vel homini fimilis , qui malit in publica bac fcriptitandi libertate alterius feaator effe , quam , excogitando famill-arn acere, et- -larn, modo fua  Nullus j ama certus 21J- DE FALLACHS LITTER.  25s auaor nuilT hoc tempore certx leges, fines denique nulli difcendi Iludiofis prílituti , quo fibi ad extremuin perveniendum intelligant , aliquo , definito tamen , confeaoitinere Alibi obffrepitur Arifloteli , -Democrito alibi alibi E- picuro , cariofa nornulli Etrufcorum rudera mo- . vent , in recentibus quidam curiofe exultant nec Qie{i u it, qui nihil prcoantes  Socratico more in omnes promifeue infurgunt , omnemque rurfus perfonarn fufcipere parati , Tulio fibi vel ternporc, vel loco fatis confiane  rpfurn hoc oratorium artificium quarn efl, bone Deus , Cr1ticorurn o. rrmum difputationibus exculfuní, opinkInurn ; . iet2te diftraaurn ferrnis ac prxceptis infinite auEtum Qpoclque mirabilius vicien deber , non Grxce modo , Llut Latine dicentibus c Afiati. , & Rhodiac, & Atticx ,  Laconicx pró Rhep torurn li'bidine prxfcriptx forma; fed ipfa Italica lingua , quam in omnibus vifx inegotiis ufurna rnus , tam multis legibus illigatur , ut qua; ohm videbantur terne patria beneficia , labore comparare debeamus . Certe mecum ipfe dual reputo , Groccos Poetas in altiffimo jugo Deas litterarunt prxfides collocaffe , quo effet horninibus per invia & confragofa omnia' multis laboribus perveniendum, videntur illi mihi aut fuiffe delicati nirnium,, aut fuo filio divino furore , ut appellant , in futuras xtates profpexiffe Prxclare enim curna illis agebatur, , qui ,ríullo linguarum fludio retardati , flatim fe ad rerum cognitionem conferebant; in hac autem ipfa, a  !lis terminis conngu clufa , fpe citius eminebant . Nobis primum & LatinR Grxc litterae (lince nter traaandx ver() tardius multo , quam fit pro artiurn diffi. cul- 272,  O'R ATTO XVII. junai erant , el necem molirentur, , nifi quod im. prudentia quadarn M. Antonii Re x fuerat in Lar percalibus falutatus Etfi enim Cxfar & Regiu nomen , & Regís infignia publice repulerat ) • atturnen tantum illi invidix ex : hac ipfa ludiera falutatio . ne conflatum tít , ut rnulti ffatim in illum exarferint , & quavis conditione perire voluerint. Poft exempla h 3 c perfuadere nobis conabitur Tribonianus , legem latam de Imperatoris auaoritate fuiffe ,' qua Regia nuncuparetur ? Nifi forte putat , legem qux fub Regibus fuiffet , a pópulo Romano effe renovatam & ad Imperatorium dominatum translatam Mitto , hoc ipfum odiofum effe , ficuti cetera qua haaenus dixi , jura illa Regia convalefcere , quT Regibus exaais penitus abrogata funt I magnifque contentionibus ex publicis tabulis & ex omni memoria fublata ; mitto inquam , odiofutn effe, ac proinde minus creclibile ; illud quazro , qua ratione , aut quo monumento probetur  fuiffe hanc legem , & effe renovatam . Si verbo ais , verbo nego . Mirum eft enim , Auditores , quomodo illi qui le. ‹ gem Regiam nobis venditare conamtur, nihil de loco ,  de tempore , nihil de auaoribus hu- . j us legis dicant ; fed tanquam levem quandarn Juris particularn , que ad privata negotia componenda pertineat , eam dicis cauffa & aliud agentes in medium proferat Qui hoc quo fpeaet, non  , aut nihil intelligit aut certe non is ` eft , qt4i ad Scriptorum fraudes cogn ofcendas accedere poffit . Sed videte quam liberaliter altere velim. Concedo , legem Regiam fuiffe , fi Imperatores hoc jure vivebant , & imperabant Et nc verbis ludamus , habete quid f lex Regia . Tan le- DE LEGE REGIA.  273 jegerra hoc nomine 'fignificari puto, (lux uni harnini fupremum rerum omnium 8c perpetuurn arbitrium tradit ; qux illum vita & necis , belli & pacis fine provocatione dominum facit ; i quoe omnibus civitatis legibus & oneribus liberat ; qux denique unum ftatuit , a cujus nutu univerfi ac finguli pendeant Nunc ipfi vos , qui Romanarn hifloriam tenetis , cum.animis veftris reputate num Imperatores hac lege uterentur : ex quibus Adrianus quidem  edixit , cuna imperium caperet , fe Rempubl.icam ita gefturum , ut fciret populi rem effe , non propriam ; Alexander yero difpenfatorem fe publicum profeffus ea . Neque enim Principis nomen , quod Imperatori tribuebatur , Regium aliquid fignificat , CLI M ipra quoque florente Republica , queM digniffimum Senatorem Cenfor judicaffet, is Princeps Senatus diceretur Itaque cuna Tiberius ajebat , fe 'effe Dominurn fervorum , Imperatorem militum , & principem ceterorum , nihil ° plus fibi poteaatistribuebat quam quod  civitatis Capiti det. bebatur . Non fum nefcius,  Tiberium ipfum & Imperatores reliquos , impotentia dominandi abreptos , tantum fibi licere voluiffe , quantum. p g terant : fed hoc quidem tantum abeft , ut ulla lege facerent , ut contra , quod ita facerent in magno civitatis odio & perpetua quadam capitis dimicatione verfati fint ; donec populus confuetudine malorum fraaus , & veteris liben. tatis plane oblitus iniquani dotninationem pati didicit At enim fupereft adhuc inter vetuftatis reliquias Senatus Confultum , ex quo apparet infinitam quadam potellatem Vefpafiano tributara fuiffe , nec vero difficile eit conjicere, ad cu- :1 274  ()RATIO XVII. rujufqtte principatum conífituendum tale aliquid fuiffe ufurp2tum . Videte , auditores, quarn varia fint hominum judicia . Ex quo monumento adverfarii argumenta ducunt ad legem Regiam confirmandarn , ego hoc maxinie utor ad eani evertendam Nam fi Princeps quilibet indiget Senatus Confulto, ut poifit in Civítate jure domninani nulla igitur unquam lex Regia lata 7 qu 3 quidem fi lata effet , Senatus populique auaoritas exaruiffet. Sed ex ipfo Senatus Conful- to cogriofcamus , quxnam lit tanta h2ec pote- {las , qua' Imperatori confertur Primum permittitur . ut poffit Senatum habere ac remittere , relationem ac Selqatus Confillta facere. Hic Reipublicx Caput video, Regem Dominum non video . Deinde flatuitur rationem habendam illorum extra *rclinem , quos in petendis' honoribus Irnperator Senatui populoque Romano commendaverit quibufque ftfra , g,ationem fuam dederit detur ne vobis Regia poteffas in hac commendatione effe Si verba hxc ferio reaeque perpindimus, nihil fignificant ejufrnodi , ut Senatus po-pulufque Rornnus abdicaffe fibi fuam aorit-stern clici debeat, & in alium tranfluliffe, , a cujus volunrate tanquam a lege unice' pencteat Additur ,  lkeat Imperatori gomeras fines prof erre , clon e Republica cenfebit An non ideen' in fumma Civitatis libérate rnultis civibus permiffuni Verum ibi maximum rei totius momentum efl , ubi habetur Imperatorem folu- Pum elle legibus. Hic vcro auxilium peto ab' incomparabili viro Joanne Vincentio Gravina , qui difficultatem hanc in o p ines partes verfavit, ac penitus fuflulit  Dicam igitur illa qux bE LEGE REGIA.  175 (114x tantos h.ic Jurirconfultus dixit; fed ille more fuo , hoc en, elegantiffime, ego more meo boc eft exiliter.Yrimu m igitur folutum effe bus, fi Dioni credimus lib. 53. , nihil eft alisad , quam liberara effe a pcenis , qu 3 in leguen finaionibus conOnentur. (22.1aihvis enim mdil tam proprium Imperii fit, quam legibus vivero ut fcribit Alexander  leg.  Cod. t. 23, de 'Te- Itarn. attamen f Impostor deliquerit, non pu nitur. Prxterea ut ut wncedamus, Imperatorem legurn vinculis fuifte folutum ,•non tamen folutus efl vinculis' leguen` omnium fed cer:arurn duntaxat , quibus adieaum fuerat  ne- Princeps teneretur.. Hujufmodi erant leges conjugales, caeducarix; 8c aliar id genus  qux . folemmia qux dam juris contincbant  quibus obflringi digm tatem tantam non deceret  Ceterum nemini qui in Romano jure parumper verratus fit gnoturri effe poteíl , teneri Principem lege Falcidia , & multis prxterea teflamentariis ut - proinde Aul, suflus non aufus fit , aliquid fupra le. gitimam portionem Livii uxori reliriquere, ni- Ii venia legis Voconh a Senatu petisa Nunc reputate , quanti valeat Xex ifla Regia , quz Imperatoreni aliis legibus liberar'  aliis non item . Atque ego tam multas verbis eminustela jeci. Congrediafflur . Si /e , o-e Regid Imperatoris munus & auaoritas nitebatur, cur Impeo ratores finguli  vel ii ípfi , qui fuperbi r fimi erant; & in mune crudelitatis genus proflis'ati cur, , inquarn, & Confulatus furn_bant, & Pon. tificaturn maximum ,  Cenfuram  Tribuni. tiam poteflatem ? Cur AuGulus profitetur in monumento Ancyrano , fe Patriciorum numerun; S 2 OR A TIO XVI/. juffu populi  Senatus , cum jet Con j'U  & Senatum , ter legiffe ,  Confulatu VI. Cenfum populi Romani M. ,/ígrippa Collega egi i % ? Concedo enirn , interdurn Imperatores tanta poteflate Civitatern rexifie , quanta prope ) re r es folent  fed tdtnen ajo , non  m per legen-i a- Regiam id fibi tribuiífe , fed per potefla. tes populares ac Senatorias,  fumebant , & per teniporum s vices repeteant . Nolim viderj j uao longior , prxfertim apud homiries juris le. gi i mque peritiffimos, quibus nihil efe huiufmodi ad intelligendum difficile. Habetis induffrix no. flrx fpecimen , ut hinc cognofcere ponis, quarri viarn & rationem in Jurifprudentix' fludio te. neamus Reliquum eft , uf rogeni vos atque ob. tefler , ne contendentibus nobis du6lu veftro fapientia deeffe velitis . Non deer • it certe Erninentiffimus hujus Civitatis Fpifcopus, a quo de more ante omnes aufpicia petirnus  ut appaa real, crantopere litterae cum religione conjungi ckbeant . Non' cleerunt Patavini populi Prxfides ac Moderatores  , qui in hoc ipfa fui Reg ; rn , n ; ,s initio multis rebus clemonfirarunt , fe quidem totan Civit2,tem benefaciendi voluntate compleai ; attarnen partem •hanc fingulari quodam  profequi  & tanquam filiolarn deorculari . Non deerit pofiremo loco generofi animi Aci 9 lefcens , Pro-Rebor ac Syndicus , qui munus hoc natura fua tam fplendidum , quam is , a quo fuflinetur . , moribus , fedulitate, libe ralitate ornare ccepit  urde liceat toti huir djorutu c4rriculo tiene ominar]. Dixi EPI9 gil 2677 ISTOL A AD LECT OREM Prxpdfita editioni  hujus Orationis AD SYÑDICUM. Um Orationem hanc qtke  jurts j a y Y ...4 ad te potiffimum a ere, more & confuetu4 Bine facio ; fed codera tempere lator , morera bunc cura mea erga te voluntate fludioque confetitire. Nam fi mihí integrum Jet 5 unurn alíquera ex his omnibus ti é idolefcentibni , qui in Patavin a cadémia vivunt , pro arbitrio appellare,  auf. pican rei hujus conflituere , tu serte ís efes quamvis tanto honore ac dignitate c;‘; eres 1Veque enim admiro . S yndici nomen , quantu?nvis Are ; fed índoles illa tua ad omnem vírtutem& humanitatem conformata ,  me,  illos ornes qui paullo altius res fpeElant , vehementer capit tenet , obfirillum babet . tetera harninis bona poffunt efe a fortuna , qurc temeritate regitur hoc unum hominis ipfius bonum efl . Mature cesver ce laudí operara dore ;  fiquidem ita perges ut procul  perges , videbis nome tuurn , non Jufmodi lucubratíunculis , fed mis & graviffiwis litterarum n;mumentis  boa minum commendationem  & pofieritatis memoria:43 propagatum • Vale . 3  ORA« 278 O A  0. Habita Ab Pidolefcente Scholaffico Pro Artiurl inflauratione Gymnafii Patavini juniorum Philofophortan inventa a Grcecis fontibus derivar; . cui forte mirum Videtur NN. cur. ego , hujus . difcrimen loci  ,quod me an- , no fuperioro Turitprudentia conjecerat, vix fu-pe- ravi , rurrus fortunam tentare audeam Artibus prolufurus , is , quIrro , , r2putet, in humana Vita qux. dam contitiere quorum cauffa vel reddi omnino non po4it , vel publice reddi non debeat . Id pro cesto habete , mili quidem prirni illius pe riculi nondum edito plterum hoc fuperveniffe ; quod nifi libenter & a: . imofe fubeam , illorurn confilio inuriarn facere v idear , quibus rerum nofir J rum cura Principis judicio commifra Atque ut ingenue fatear , quod res efl , jamdiu cupiebarn in eum locum adduci , ut de Philofo phicis fludiis ubice dicerem ; quod concostuere nequeam , ef - fe tam multos hc temOeflate , qui. veterem Grzecorum .nofIrorurn philofophandi rationem contemnant feque junioribus nefco qui. bus, nrcin dicam in difci.plinam , feci ii obfequium acVationem tradant. Ego cc-2E3'1(12m , quantum aras haumea ferre potefl in ífiorum provin. cias excurri , , qui noffrarinfeíli funt ; nova re. bus_ nomina indita, experimenta pafflun jaaata Cijo, tabuix geonielricaz , omnia in fpeaacu- Jum  adrdr ationem compofita • Nee j ue y ero dif; DE PHILOSOPH. FONT. 279 , in :his ipfis -quxdam latera Ingeniofe in. venta , quorum accel on e Philolophicum fludium ,crefcet , & novam quandarn figuram induat ; veruntamen ita mili perfuadeo , fiquis vclit ex animo nobifcum a lt ere , ,euro l'une conceffurum rivos iffinfinodis a Grxcis fontibus derivari . Id fi ofiendero , quemadmodum (pero , nolo vos icorco Adolefcentes optimi , a ,novis Philofophis defcifcere , fed eos cum veteribus con-fociare : qua focietate fiet , uf undique muniti adverfus pericula omniam i n litterari,is exercitationibus 'fiare poffitis Vet ri Philofophix ; nomine non prifca bet Grzecorum dogmata inteilign , que jamdiu coli defierunt , Pythagorica , Platónica , Stoica , Epicurea , fed doarinam illarn multorum culorum ufu comprobatam , in dies magis per obflantia florefcentern , quam ab auaore Arillateleam , a fchola peripateticam nuncuparunt Hanc ego ajo ejufmodi effe , ut fi teneatur , ceterx , qux novx dicuntur faciie parari poffint ; & ira unum quondam famentile genus °miles omnino coerce. ri . Id yero non iccirco tantum die° , quod Peri_ pateticum philofophandi genus fubtile .& ,acutura ita horninum finge la patefaciat , explicet , exacuat , ut omnia ¿ l ux deinceps aggrediuntur, , plana & expedita jr;cficent fed en prxfertim , quod pleraque otnnia recentiurn Philorophorum inventa ab ii 1 ,0prodierunt , aut cuan  confentiunt aut ad illud fine cura ingenti referri 'poffunt Et quidem cum univerfa Phi-)rfop ' 'iia in tres par. tes difiributa fit ,  eft apud Ciceronem in diff bro de Ou,toFe primo , in natítrw oca j r curitatem , ifrt er , e;adi ft' tbt i litazem in vi/ am at- T ue mores hoc in Yhyficara , I.,ogicam ,  m )raleen,, lubet S 4 28o ORATIO xvm. ne per fin ;utas ire , ut has cornicul5,s denudemos _A gedum a rnoribus exordiarmar , (lux una olim habita efl Philofophia. Qpid nobis tam divinuni affetunt homines ifli de virtutibus ac vitiis , de ,animi tranquillitate & perturbatione , de vera 8c faifa felicitate , quod non multo ante docuerit A rifloteles in libres ad Eudemum , in magni3 Moralibus , in Ethicis ad Nichomachum ? Equi. dern non. inficior, Sacrarum Scripturarum lumine multa nobis ad mores cornponendos innotuiffe, qua frufira quxrpntur in fchola Peripatetica-; veruntamen fi qua? Philofophi ante .Ariflotelem omnes , Pythagoras , Socrates , Plato , fi qux ce. teri poft j'O . = litteris tradiderunt , non Theolo. oica fed Philofophica trutina examinemus, hunc b unum vidiffe  fateri cogimur , qua' vix fin. gula finguli, & quxcumque ipfa per fe (apere potefi Philofophia Nunc qui fe plus fapere ere. clunt , virtutefque ab Arifiotele pofitas , , aut ordinem , aut officia mutant wonquidem fuo fed verbi divini lumine ducuntur ; nec infle oculos avertunt , quin volentes nolentes in Ea.' fina incidant cogitata Audivi aliquos ita acer. be animatos in Ariftotelem ut cum hxc negare non poffent , eo devenirent , ut Ethicos libros ad alium auaorem vindicarent . Sed hoc vetus crimen eff , & a Grxds Scriptoribus & a Latinis abunde dilutum. Regnet igitur hac in parte late dominus , quam ne holles quidem ipfi val. petunt , in ceteris occupati Ad Logicam veniamus . Sed quid I, ogicann dico ? vIrtem sogitandi hoc ternpore appellant; ut Peripatetici s nomen quoque ipfum vetus ac pene fumar extorqueant . Veruni tiene haber , quod DE 141ILÓSOP14 . FlYNT. /SÍ przeter nomina & ordinem vix quippiatn mutant .Niíi forte illi magnam rerum mutationetn indu. cunt , qui decem Ariffotelis Categorias numero minore concludunt ; aut qui hominis cognitionern a fenfu incipere negant , innatafque ideas propu. gnant Interim tatuen eafclem , cogitationes , eof. demque cogitationis modos admittunt ; nullam novam fyllogifmi forman , hollar veritatis noa tam de fuo pena producunt ; quidquid Ariftoteles de fimplicibus, & compofitis notionibus , quid quid de enunciatione , de argunientatione , de Aá naliticis , de Topicis , de Sophifticis prónuntiat, rad tum habent. Ergo valde hornini Peripatetico laborandum efi , ut Dialea icas Jimiorurn meditado. nes comprehendat; non efi ingenii noftri ad hos elegantiflimos 1ibellos accedere , quos Árifloteli opponunt ; fudandum & algendurn • , ut antiquis ftudiis obliteratís , nos quoque cum Gallis , & Batavis rece cogitare incipiamus . Enimvero tota horum hominum induftria his finibus con. tineretur , nihil omnino cauffx effet , cur fe á nobis alienos putarent l & nova fibi fubfellia conftruerent ; fed , nequid diffimulem , hanc nobis nitro provinciana concedunt , feque in Phyfica jaaant , quze tertia efi Philofoph.ix pars initid propofita . Haud equideln ata defipio, ut inficiari velim 7 multa jumores ex ultima antiquitate reparaffe multa etiam de novo reperiffe , qua' vel Peripateticis abfunt , vel defunt , vel contraria funt • attamen id peto , ut rnihi quoque pro fua humana. tate non gravate concedant , ea , qux cum plina noftra non pugnant , con jungi poire qua' purant , explican & in concordiam aciduci Noft omnia 2.88 O R. A TIC) XIX. Habita ab Adolefcente Scholaflico pro Artium infiauratio'ne Gymnafii Patavini De iiíedicis Cl Uod nauta facere folent NN. ut quanivis in magna tempeflate aliquando deprehenfi  otium  quietem per omne votorurn genus a Superis petierunt tatuen paullo poft difcriminis obliti rurfus fe mari comrnittant ; id ego quoque facio , qui fuperioris anni periculo defunaus , interum publica lucis aleara fubeo , hominumque de me judicia pertento . Sed illi quideni cum (ponte agant  Deos horninefque 'ratos habent , fi guando novas incommodis laborent at ego improvifo graviffimi Magiflratus decreto , cui refiftere nefas efl , in hanc renam vocatus , benevolentia vefira fublevari profeao debeo , fi qua in parte deficere , aut labare dicendo videbor  Quanquam nihil efl dubitandum, auaore tara :bono : Invalidas vires ipfe exicitat ,  juvat ideen , Pui jubet ; obfequiton fufficit elfe mema . Facit eriirn ad rern nofiram , quod fcripfit Aufonius ad Theodofium . Interim , _ quandoquidem tempus tulit , ut rurfus ex hoc loco de Medicina dicamus ( quod volentibus , ac nolentibus bene vertat ) cauffas & cationes explicare aggredi. mur , cur Medica judicía difhcillim a fint . Video enim , Medicos omnes in duo veluti genera difpertiri , quorum alteri illud firmum decretu rnque habent , ut fiatirn atque accedunt ad xgrotjI f DE MEDICI S JUDICIIS. 2,89 warotos, faufle ii  ominentur , eofque bene fperare /,;  alteri velut ex inflituto gravia ac mo- ,'   lefia prxnuncient . Habent utrique quid. fequantur , magis tamen ex ea , quam fibi propofuerunt , callide vivendi & agenda lege , quam ex Artis natura petitum . Nam priori illi bene polliciti , operam fuam initio commendare fiudent „ nihil de, exitu laborantes, ; alteri exitum fpeaant, qui quidem Artem probar, fi malus fit , vera p uenunciantis ; fi bonus , mira patrantis . Num rece agant , atque utri reaius , non, aulim decernere . Illud certe hinc colligo , firmiterqup defendo , vel ex hoc ipfo appzrcre , Medicorurn 1 jndicia multis graviffimifque difficultatibus im. plicari . Non opus eft pluribus , ut intelligatis‘ , liz,  qua de re diaurus aCcedarn . (Zuod *amen ante. oj! '  quam. lacio, , ratio poflulat, , ut Medicum judi. 1 111 •  cium in fuas partes dividarn , & ab onítti arribi- 2  guitate liberem. Totum igitur hujus ziofirx Fa. , n ¿ultatis judicium vel ad morbi cauffam & na- 9. turam , vel ad exitum pertinet; quorum primum ,p 1 i1  a. Grxcis Yiávwo-tc altetrum 7rp¿>1)Pui; appellatur . De utroque , fi mihi ea ben fi nitate , qua ccepilbs., adfueritis , fingillatim difputabo ; & quam potero planiffime , utriufque difficultates explicaba Et ut de eo primum„ verba faciam,, quod ipfo natura ordine aritecedit , idell , de frix y vaka ne. minem unum effe eXiftimo , qui non. videat , ad 1 , i veaam morbi. cognitionem corpus illud rede co. , &nofci debere,, in quo meirbus eft . Porro cum jli , 1,  corpus quodlibet , partim ex fluidis confiet, par. , I'd 11. ,, tim ex folidis, ille demum_ corpus c o ynofcere di. .1 PC5 ,  cetur , & quod confequitur , corporis, morbos' * triorborumque califas , qui tuco folida, tum fikikiii- T  da t go  °RATIO XIX. d g probe tenebit, fciteque explicare poterit. Hoc áutem quantum eff , bone Deus  Nam , ut a fluidis incipiam , quis unquam tani feliciter in re phyfica verfatus efl , ut fluidorum omnium figuran . ' , contextura , mixturaran ex iis glandulis pe manantem qua oculorurn aciem effuOunt aut perfpexerit ipfe , aut ab illis didicerit Quis eorum motus , quis curfus ac recurfus , quis velocitatis & tarditatis momento menfus efl ? Conjicere , divinare , fufpicari poffumus fcire non poffumus . Cura igitur fluida nemo cognofcat videtis quam difficile lit eorum temperationem cognofcere ; qúando in rellam , guando in malam valetudinem vergat  num confirmara , an corrigi debeat ; num Medico , an Coquo indigeat De unó fanguine , ut aIiis fluidis parcam  tara varia atque ideo contraria obfervata & 1-cripta funt, ut quotidie de ejus natura, de falibus , de acidis , ale familiaribus  extraneis porticulis, Sc quod maxime mirum efl , colore ipfo , qui fui oculos cadit , deque coloris fignificatione in Me- Bicis fcholis difputetur . :Tantas has difficultates Medid quidam ut fuperarent, aut imminuerent infundendi artem inflituerunt; id efl ladees quofdam pararunt, variefque iis fuccos mifcentes in brutorum venas infuderunt , ut alienis periculis doai fux nofirxque faluti confulerent . Sed hoc ipfurn quam fallax experimentum fit & frugis expers, vel ex eo apparet, quod ejus ufus jan intercidit , prxter quarri apud filos, qui ad eruditionern  ornatum res,. Medicas traEtant • Verum de fl hdis háaenus . Ad folida veniamus , quorum genera cure plura fina , pluribus difficultatibul funt obnoxia quas fuperare 1 n 1.j Ç.1 c p c no- JUDICIIS, í9f hoftrortun temporum Anatomici valde nituntuP llltid pro certó habete, quamvis homines ifij di iioentiffiMi multa in humano corpore cletexerint ¿3( in dies detegant majoribus nothis ignota, tamen multo plura efre , qua adhtic latent  Quis mukulos omnes numerare poteI, vafcula , fibras , tervos , l'adulas , fiaiñina denique uniVerfa , quibus machina hatc per infinitos pa g ine anfradus & ambages in hominis figurara confurgi0 Attatnen qui velit dé lis reEe judicaré , prius co. 2 ,nofcere fingulá debet  Sed fac , in univerfuni cognofci An idcirco etiarri in quolibet indivi. duo cognofcentur Si pauciffiffix partes quc hominis vultuni componunt ,  eodem ferrne modo difpofitx funt , tamen pro exigua varietate fitus, quern tenent, ita variant humanas facies , tit in' Orbe :tofo dux plane fimiles inveniri non poffint ; luncinam judicium ferenduni erit de in.. terna cu,dque flruaura , qtix infinitis partibus conftat ? Nunc ipfi per vos cogitate nuni cornil/ ffiorborum , qui a folidís rhanant , magis lubrica 0%41 1 4301v fit  , qui a fluidas Utraque certe anceps , periculi plena, & plerunipie fallax Si, quemadmodum fe quidarn jaaant , re vera l'hyfici eírent , hoc el} totius naturz periti fadie concederem poffe illos fluidorum & folidoruin cauíras , quxque ex his cauffis pendent five bo. ha five mala perfpeda & cogn ita habere • Sed nuilum nomen magis vanuM cfi , cluam quo ipfi fe appellant Medios Phylicos Scilicet Phyfi éo.9 fe dictmt Galeriici ' cu m  ibus quibusdarrí ai fixandum inventas de fubflántia Peripatetica de elementis , de qualitatibils difputare cum fui; didicerunt Phyficos fe vo'can t Epicurei , curm omnia 291  -O RATIO XIX. oinn i a tnornentis , declinationibus , figuris atomis definicrunt  Phyficos fe nuncupant Cartefiani , GaffenÇliftx Neutoniani & reliqui minorum gentiurn difputatores, cum per quantitatem , & molum quacunque in hac rerum univerfitate continount  cálida oratione tvolverunt Cum ventas 5 Phylica una fit omnes auten . :1 ifli tantopere in«. ter fe differant , quo jure fe Phyficos • dicunt ? Pythagoram ferunt , cum reputaret, quani. difficile fit, fapientiatn acquirere, noluiffe fe Sopbun.% nuncupare . , fed Philofophum , unde nomen ad reliquos manavit . Maxime • vellem , ut nofIri quo. que non fe Phyficos, fed Philoplyficos nuncuparent, hm en coonofcenle naturx fludiofos . Si verecunr) dia hac rerum Phyficarum íludla traaarent , eaéem prorfus in medicara provinciam venientes , multumque dubitarent, hxrerent, quxrerent-, cogitarent , antequam ad alicujus morbi .Itairmánt fe duci paterentur . Neque yero cum id dico , tos Medicos laudo , qui tanquam Harpocrates wgrotis affident, nihil judicare aufi . Hos ne Medicos quidem exillimo . Cautum judicium laudo; nullum condemno Quod fiquis ab hac parte repulfus, ad alteram rnigrat & iri Medica -v-por¿ Gro fe coriquiefcere putat , huic ego initioflatim divini Hippocratis monitum recito Moneo inquit Prxdia. lib. 2. c. 3 . ) rst quam prudentlitne agatur tum in reliqua arte tum in hujufmodi pr4di1ionibus . Nam os , cui fuccefferit príedi8io in admirationem erit apud dgrotum intelligentem; is autem , cui non fuccefferit ñon filum odio erit , fed etiam infanus judicabitur ( 1 ); etimppovt,;c¿rn rIvas  At Z11 4 CL I V I CIl 7;1 Yll 5 Itfil i y A j o roibirEfi OrpOlíNIZIXO V0'1734 5 ;Ti e i TriTTJVY ger cX Vri; DE MtDICIS JUDICIIS. 293 jyTic . 7 j 7 rpo l jév'ithuroc ,Icit1.2.248"e j Vi ti7TO %  getuviwoc elkyiay 701 ; c ¿, 71 . 0T u jut ;v  In; , 7rpá r1 ihstire705-xi  rák`, d'y 14 oymvivaicUte-if y Stilicet nihil eft difficilius, qua m. prwdicere quid fit futurum de re , qui ab innu• meris cauffis externas internifque pendere potefi; qua in corpore quolibet peculiaribus conditionibb bus brxdita  quz variatur in horas ; atque ita interdum variatur , ut divina aliquid intereeffifí - e , homines ignari naturx rtbi perfuadeant Audivi ego , id zetatis adolefcens , Medicos gra,. viffimos , & fama nominis celeberr irnos , repente ludibri t o habitos , quod fuprerna fata xgrotis quik, bufquam prxnuntiaffent , eofque proinde deferuir. fent , qui tatuen pollea mulierculx curatione funt rellituti Itaque noftri , qui plane fapiunt , nihil unquam affirniate pronunciant . A ccedunt ad z‘*' grotum graves & meditabundi , venas tangunt quxrunt de tempore, de vitro inflituto de poffre. mis exercitionibus . In has fere inorbi cauffam conjiciunt & ambiguis verbis retal totam defcribentes , curationem ex alto ducunt ; eorum , qua prxfcribunt , vim & effeaa ambagibus inwivunt,' fperare fitnul ac timere jubent ; uno verbo ita, orationem rnoderantur , ut quidquid acciderit five fua , five natura cauffa ,, multo ante prxdiaum effe videatur Mac iter acrSuperos Enirnvero ti in Arte ipfa certx firrnxque leges ,effent , quibus morborum exitus fine errore cognofci poffet , tullen cum plura intervenire foleant five ayo, tantium impatientia , five affidentium incuria 7 five aeris fiderumque mutationibus , qua fane in officio contineri nequeunt , prudentis Medici effet prwdiaionibus abftinere, Hic Yero fortaffe dixerit aliquis vellrum , di- /94  ORA TIO YtX. CIIM faculta-tem , (lux fui operis exiturn llegue , neque fdre ello modo poteff, inter li, p erales non effe numerandam Itane vero ? Quin .igitur .& Oratoriam Facultatem , & Politiczm ex. tludimos , 'quarum neutra fux contentionis exiturn aut novit , aut prxffat Oratoris enim efl dicere 2pte ad perluadendum , non perfuadere ; Politici eft non felicern Rempubliearb facere , Ced i rla omnia adhibere , qux ad felicitatern Reipubricw comparandam funt idonea Qtlemadmoduin iffitur Ibtis efl ad Oratoriam , & Politicam lauden , fi ornnia fiant boni exitus gratia , quarnvis minitne fortuna refpondeat " • ita ad optirni Medid nomen deber effe fatis , fi omnia adhibeantur , qux ad morborum curaciones conducere vidtritur , quarnvis ne, que prxdici , neque puellari fanitas in tí.J.ntis difficultatibus poffit Ceterum nolim quifpiam judicet , me talia com. memorando Adolefcentum noatorum lucia retardare voluiffe ;11ud potius reputate , Juverles diofiffimi , catenus a nobis triuyvjGrtto & wpapciyierlws difficultates recenferi , ut  latiffi me fufam , clubiifque rebus implicatam mature fufcipiatis , fine intermiffione traaetis , per orne laborúm  indufirix genes cognofcere nitamini Ilabetis in hac Urbe magna exempla ad imitandum ; in hac , inquam , Urbe, in qua propter multa.  fólique fubfidia non reEe valentibus -a natura pacata , ex omni memoria temporum medicina floruit Habetis Hippocraticos Viros habetis Philofophix Naturalis fludiofos , habetis Anatomicos , & Botanicos , qui ornes , in fua arte , peritiffityli funt  toto terrarum quifque Orbe notiffimi Nolite zbuti fortunx beneficio , q LIZ DE MEDICI S JUDICIIS. 295 1/111 t F; qux vos eo aloco coliocavit , in quo ad profi. /?  ciendum nihil deeffe potefi  nifi volun tas . mo• net atque excitat vos EminentiffimusEpifcopus Patavinus , qui in tanta pietatis ac religionis ra litterarum curam non interniittit . Monent Civitatis Moderatores Ampliffimi Viri , qui co b. gitationibus in nos converfis id aount in pri. b mis ut ex Patavina Academia , tanquam ex equo i i rojano , viri prxflantes quotidie exeant Monent denique nobiliffimi ac fiudiofiffimi inclytarum Nationum Confiliarii , qui non ordine modo ' fed contentione , & indufiria reliquos antecedunt , offufa llis verecundia , qui vel fequi nolint vel tarde fequantur 20 EPIS TOL A AD •LECTOREM Prxpofita editioni prima hujus Orationis. AD CIVETATIS PR/EFECTUM ESC` PRO7'VET O .Hines hom;nes ita funt natura comparati , ut res fui e , qualelcumqne fint , ornar; velint 1 & in pretio haber; ; nec ullus efl artifex tam ;pfe de fe demje fentiens , quin quoct facit , no» maxime cupiat pldcere aiii.k , & commendari . Ex quo fit , ut qui aliquid dicunt , aut fcribunt , Ood prodire debeat & hóminuM judicia fubire fi forte dubitant de Ingenio fuo , aliunde prtefidia quarant , Pape magno aliquo nomine , tanqüam .4jacis fcuto , adverfus irruentia tueantur. Ecce tibi ,' Senator ampliffime , quid mihi animo pro. pofuerim , clon Orationem hanc aufpiciis Luis habitam , non aliter in vulgus exire volui , quam Wdem aufpiciis eodemque nomine tellam : ut cum ipfa per fe parum valeat , titulo faltrm «nata & munita tantam hanc litterarum lucem fine pel riculo fufiineat . Quanquam quid ego mihi príeci. pue arrogo ? Quem potius , fi t'elle cogitamus , appellare Alufie nofira debent , quam illum , in rujus ditione & imperio funt, a quo uno potif. fimum in hac Urbe pendent , cujus manu aiuntivP O' fullentantur ? Eas igitur tibi filio 5 ad quena j ure veniunt ; meque in primis , earum nomine quafi facem anno buic litterariopraferentem , tu. tele tuse fideique eommitto . Tantum autem nobis in pofteru de tua bonitate pollicebimur , quan» i u M in pr fentiwlt A - e -u- s i men conferre voluea ris . tid,. QRA. 131 ORATIM XX.97 E ALEXANDROZENOO EQUITE, p um . MMarciana' Bafilc Procurator treatus effet. D Oloris magnitudoquerrá ex inopinato Za. charix Canalis Eguitis ac Marci Procuratoris interitu ceperarn , non alia profeao fe. dari racione poterat, quam fi tu, Alexander quem ego peculiari quodam fludio colo & fuf: pido, reliaum ab eo fummx di,gnitatis locura ocupares . Angebar enim pro mea ergs illum rninime obscura animi benevolentia & obfervan. 11 .  tia , -non multa xtatis horninem, ad hoc tem. pus valetudine integra ufum , hóneflo otio fine ;  .olla animi perturbatione fruentem , pietatis ac relkgionisofficils , quantum rei publica .priva. tanqueratio patiebattir, unice deditum , importuniffimo temporis articulo inter Medicoruna rnanus ambigua loquentium expiraffe . Sed cum fama tulit celfillimam illam honoris fedem Magni Confilii auaaritate  fapientia tibi potiffi ' num deflinari , tum vero ccepi rncerorem ani, rni novas 1 titi coMpenfatione lenire . Statim enim mihi illa omnia in tnentem venere, quz dum viveret, narrare prxdare falla de te folebat ,, cure multis in rebus te fibi comparacure ret, & hoc ipfum ominaretur, quod evenit, ut 1 fui prilnus Procuratoris titulus vacaret, q uar n- 11 vis de fuo nihil tale prwfentiret tibi uni ex o• ni ni. ORATIO XX. nofira Viro magnificentiffimo , & fumma omnia adepto , Aloyfio Plano; fed hoc ipfum ad tuam laudem facit , addo etiarn ad ornen , potuille te vetligia tam illuffria ad immortalitatem imprefra egregio confequi & xmulari  Quidquid porro tibi tuifque virtutibus pro eximia, Regis bonitare concedebatur , ita accipiebas , ut quoties Ylfoveni. ret , ad patria utilitatem  commodurn conferres. His, adiumentis atq ue przrdiis obtinuifti ut in magnisluropz perturbationibus nos incendio proximi iurnma tranquillitate terra maric ► le fruerernur , illud quoque pecunia nobis penfaretur, , quod penfari juftiffimum ell , fed tatuen interdum. vel l tempore,  re , e vel utroque impeditur Accidit inv terea , ut Stanislaus Regina pater, , Polonia Rex eligeretur, , unde tibi nova' benevolentiz comparandz occafio Tefe obtulit , cum. adgratulanduni Legatus extra ordinem Senatus decreto declaratus es .Mitto , quam fplendide Legationemhan¿ in Regiis Meudoni zdibus obieris , cum in omni Reipublicaz adminffiratione , ad ejus majefiatem ofiendendam , tuaruna magnitudinem fortunarum fervire volueris Illud unum dico Sic confirmo , feciffe te in toto Legationum tuarum, curfu, ut, cum mentis prxftantiam , qui tecum agebant, maxim.e celebrarent , tum in ceterarum rerum appa. ratu nihil requirendum faterentur Nondum Iicam abfolveras Legationem , cum tibi Germa, nica apud Cxfarem commiffa efe. In quo profe•, ¿o Cives tui quid de te fentirent , cumulatiffime fignificarunt Vindobonenfis Lcgatio ipfa per fe. ardua & vaide negotiofa femper habita eft , quod finitimarum gentium c ommercia quotidianis c,ultatibus & controverfiis implicentur Tua vera in DE ALEXANDRO ZENO  305' 11 in tempora incidit nonlane lita propter incerta belli , ex quibus Aula illa , pro rerum humana- Ñ, rum viciffitucline , fpe obfcura perrlebat . Sed , curam hanc alia excepit , cum Carolus VI. ex incpinato decubuit , & entra dies paucos natura cef fit. Quamvis enim cafus ad Venetos magnopere non pertineret , fi omnia ella locura habuiffent , qux Cxfar multo ante fanciverat attamen cum I 1!  plures ílatirn exorti hxredes , alii Germanix ruin concuterent, alii minarentur Italia , apparuit , fublata inter magnos Europa Principes pace , neminem non follicitum efe oportere Interim Senatus majori Caroli  ') Unoarorum Re- -oinx Legatio n em extra ordinem pro veteri b tuto decrevit ; teque potiffimum ad geminum hoc pietatis & p aratulationis officium elegir . Sed bella 71  ex bellis , incendia ex inCendiis orca, Sc ad hanc diem obduratis partium animis continuata , pacis atque otii officia retardarunt Totus fere Legationis illius curfus dubiis temporibus expofitus fuit ; vixque explicara oratione poteff , quo confilio , qua fapientia , qua dexteritate opus fuerit in fubita fila fortuna converlione , rerumque omnium motu ad benevolentiam & exifliniationem confervandam. Ouamquam prxflare volenti, Peque totum patefacere , fluaul quoque ipfi ja•SIationefque lucro , apponenbe funt , fi incurrant non qua'- fitx quod non magni facere gubernatorem foleamus , qui probo navigio ventifque fecundis perpetuo ufus , 1 . maris pericula tempeflatefque exper tus non fit . Jarra y ero in patriam redeamus , non quidem ut Equefiri dignitate femel atque iterunt ornatus otio domeflico fruaris . , vel operam Main clurntaxat Reipublicx impendas q ux aun dome- , 3Ó6  ATIO XÑ. Bicis commodis conjungi poffit ; fed ut animum eo rtvoces , urde ccepifti , ad Civitates gubernandas . Vix enim fumpta in fupremo Sapientum Ordine Sexvirali toga, primoque abfoluto curriculo , Patavina Praztura tibi decernitur Quo tu illam animo acceperis dubitandum non ef , qui nihil unquam bono Civi pro patria bono recufandum exiflimalli . Nos certe fumma anitni 12titia riun. cium accepimus : quippe in aais reperiebaus tn Zenoru r ornen ex omni antiqui  m tate fa h lyun, Pa_ taVinis fuiffe Nam ut nihil dicam de Zenis i1 lis , qui in hac Urbe , cum libera effet vel fuis pareret Prxtores fuerunt , illud & publicis litteris teflatum , in anirnis nofiris infitum quafique confionatum habemus , Reinerium Zenum Venena. rum Ducem auno MCCLVI. copias , arma , com. meatus Philippo Fontanx , Pontificis Romani Ley gato dediffe , quibus Ecellini exercitti viso fugatoque , Pataviurn liberavit , feratnque illam extrua fit , que noffrorum Civium fanguine pafcebatur Statim autem Prxtur2 tux ipfa quoque Prxfe. aura conjunaa eft, omniumque rerum moles uni incubuit Tum yero cognovimUS Viro prxtlanti & experreEto nihil effe arduum Mens enim tua non magnis modo rebus ac prxcipuis , quod & alii fecere , fed minimis quoque geminati hujus regiminis partibus continuo infufa eff , omnefque abunde comprehendit & rexit qua; in utroque continerentur Et quanquarn Adminiffros longe ptimos tibi ad junteras quorum fidern prxflare poffes ; nihil taren ab iis agi patiebare, quod non ipfe ante vel vote , vel fcripto cognofceres Id eos non modo in officio retinebat , fed illud: quoque efficiebat , ut operar i a omn ein & indu. ftriam DE ALEX,ANDRO ZENÓ  '3°7 lriarn in filo quifque munere adhiberent nihilque teniere gwederentur . Accedebat etiam quod cura faclllinzus effet ad te privad eujdque aditus, precefque & querelas aquo animo vultu. que audires, lis, qui carca te erant, quicumqua ¿fent , nullus relinquebatur fallatix locus Satis. conflat , hanc ipfam adtniffionum facilitatem , gol populares Prxtores facit, nifi ideen prompti 8ç acuti fint ad ea , qux latent in b omin.um pervidenda , non leves errores parare .poffe . Seca tu quidem, quod fxpe -animadverti rém 1 ibet ad te delatara incredibili ani mi celeritate partes ornnes excutiebas ; eurnque concedenda to concederes , fi quid non probares , - vel filentio vel brevi interropatione repellebas tetero. quin alienus  garrulitate  contentione , qux imperaritis majeflatern minime decet  Quarnvis porro rnajorem quandam in rebus ómnibus veric tatis ac juílitia9 rationem haberes , nemo•tatuen in. ventus eff , praiSertirn ex miferis & affliais , qui humanitatem & clementiam in te requirerct virtutibus prxcipua , fed. nimirum aufi.m vel {sola. dice re, eorum qui imperant , merita continentur, eorum quibus imperatur , felicitas ; atque exhis oritur ella, qua Civilis, gloria dicitur , (luan rice invidia , minuere poteff, neque tempus extin, guere  f2pe , Vicetinos Cives de tua fibi Prxfeaura valle placere fed ut fateamur , quod res eft , ad eam nihil aliad attulifli, quam opti mam. naturarn earumque difciplinarum pnefidium, quas tibi domi comparaveras ad nos & wtatem infuper attulifti , R qui taterri neceffario poCcit multarum rerum eperientiam r Legationibus obeundis , moribufque aliarumgentiuni cognofcendis V 2,  par- 308  O IZ A e r I O XX. portara ; qux duo cuna plurimum valent ad ce, ter'as virtutes acquirendas, tum in primis ad pru. dentiam , fine qua virtus p ulla fiare potert ta`funt in Patavino regimine , quarn in aliis ex tato continente, , difficiliora ; fed Gymnafium ma. xim Reaores exercet Pars hxc Civitatis mula. trurn rerum difficultatibus irnpedita , prxcipuam quandara CL11'11111 & vi R ilantiam poffulat , ut pri, mum quidem incornraoda confilio prTvertantur deinde fiqua pr2everti nequeunt , jis curationes acibibeantur minirne periculofx . In eo autern plurimum momenti efl , fi litterx pareant ilti , a quo cognofcantur & amentur Prirnis fiatim menfibus, ea fecidi , ex quibus te fuum effe litterarius Ordo fbi perfuafit. Curra enim veaigaiia on-mia, cx, cuffis fallaciis, corta ratione compofuiffes , tum mnaflicum in primis ad trutinarn revocafti , quodin dies magis aliis atque aliis de cauffis obfolefce. re dilabique cognoviffes  jarnque iflud effecifli tit , quod ipfe non potueris , non Przefeais , aut Qux.11-oribus , fed ipfi rei fuo quodam morbo la, boranti imputandurn judicetur . Neque y ero de aerario duntaxat cogi'tafii , fed partium fingularun ftifcepto patrocinio , legibus , tabulis, monumentis. diligentiffime examinatis, nunquid detrimenti cepiffent , gua y e ratione reparatx aliquando efient, aut in pofTerum reparari poffent , cognofcere vo, Videbitur fortafle Oratio mea , Legationes lev iter attingendo prxterveaa cuna fit , in Patavina Prxtura nimio plus immorari ; fed ego qui, Mo ex illius temporis recerdatione tantum capio voluptati s , ut vix temperare ingenio pofiirn ; 8.7 guando alia pulla ratio efl referendx tibi gratix • ai i v arn mihi fumo prxdicarmix Modum adhibea-9 onus .41 ALEXANDRO ZENO. m'o Vix abfoluto Patavini regiminis curf,1 , curo primum fe dedit occafio , Sexvir publicis coriniiis regendis rurfus creatuS es . Ex quo conjicere licuit, quid tibi fperandum effet , fi id eveniffet quod it , ut D. Marci Procuratio vacaret Jam id even ipfum obtinuifli , nec mirum in domo tua , riegue novum Fuere hoc nomine & honore prx. diti fuperioribu fxculis piare rnulti , ab ipl'a hujus Ordinis inffitutione ; fed reperti funt eti¿Im patrum noffrorum memoria , qui cuco in magna meritorum luce viverent, titulofque petendi Sc cauffas haberent , abffinere maluerunt, ut ex co quod ipfis debebatur , ad nepotes aliquid redunda. ret Fi ieronymum dico , atque Alexandrum , qui faeculo proxirno exeunte cuna C5 raviffimas Lega. 5  zi$ dones ad fummos Europze Principes obiiifent , ac filinde inter Sexviros relati effent Equeffri hoá nore contenti vixerunt Pater tibi in ipfo 2tatis. flore prxreptus eff . Frater , natu major vix primis patria honoribus delibatis , Monafficx vitz audio abreptus , ad Euganeos Camaidulenfes mi. gravit ; ut ofienderet , fe non ímpetu , fed ratione folitudinem q < uafiffe, ipfas ejes Ordinis Prx@ feauras ultro fibi delatas,. cura ad obedientix teflimonium recepiffet , pollea dimifit Nirnirum tibi uní familia honores fortuna fervavit. P,atere igitur , ut dum tibi dignitatem hanc meritis procul dubio partam gratulamur, , fortunw quoque ac felicitati nonnihil largiamur ; fortuna inqugm que ubi diuturna efi & conflans nefcio quid habet , hominum admiratione & revere.ntia dignum . Scilicet in te ornando frirtuna ipía , fidelis confiliorum tuorum comes , c411-13 virtute cer_ tavit atque ita certavit ut utramque in po t e fl a- V 3  ta- 1, 0 li( po  OR A TIO XX: te habuiffe videaris An non enim fortun tris buendum , quod , parentibus fublatis , in patruum incideris , qui omni abjeaa reliquarum rerum cára , tuis commodis unice  b auGendis vacaret ? At virtutis fuit ab ejus voluntate pendere , ac tanquam patri in rebus omnibus obtemperare . A n non fortun 3 tribuenclurn , quod pulcherrimam eandemque fanaiffitnam uxorem invene«. ris qux te per omnia conflantiffime fecuta , magna onerum parte levaret ? At virtutis fuit ejus fidei atque ingenio honorém habere , tanturnque lli dare atque conceder s e, quantum Livi fuze Augufius folebat An non habenda fortuna ' gratia , quod liberos fufceperis & multos  rede valentes , & egregia natura' indole pr2editos ? At tux virtutis eft, quod rete inflituendos cures , nullifque Out impenfis ,aut induffrix parcas , ut bonis 1-,.rtibus ac difciplinis informes . An non de- ' num fortune eft divinitus tibi adiunax , quod honores alios fuper alios ab initio adeptus xtatis, nunc illum ipfum , de quo agimus , ceterorum ampliffimum , quafi tibi uni ex tot Civibus me.é ritiffimis debitum , neirine tecum petente , obtinueris ? At virtutis  atque Ideo virtutis tux quod gradatini honores abfque ullius obtreaatione petieris ; eorumque fplendorem ita excipias atque fullineas , ut totum hoc ,quicquid_ eft , fine admiratione nimia certo judicio perpendas Scio, effe oliquos , qui fortunx vocera xgre ferant quod nihil magas rarioni contrarium putent . Sed c i ta fit hoc , non definilint . Mihi nihil eft aliud , quam meas illa Muna. prxfes , nobis i gnota, cujus nutu ac providentia res huraanx ea • umque vi, ciffitudines temperantur Meati huir , Alexander , quod S er ie DE ALEXANDRO ZENO  3 I r quod pie ac religiofe fervias , /cargue fervire voiueris in omni Re' pLiblicT aqminiftratione , quibus imperafti cunda, tibi profeere feliciterque evenere . Manent adhuc Vicetinis noftrifque monumentis confignata , qux pro divinocultu , &- facrorum religione fi guando opus fuit , ex officio & auaoritate Prxtoria fiera curafti . Idem tibi fenfus in domo tua, & in omni vitx gubernatione eft : neque unquam feverius cum domeilicis , out etiam cum filiis agis , quam cum forte hac in parte,  tibi fumma eft rerum omnium fegniores vi j entur Roc animo ti pergis ,  perges enimvero , habes debitorem gratum ; non folum te , quam modo dixi fortuna indulqentia non deferet , fed bonis omnibus cumulatum ad ipfum faíligitim aliquando extollet . Novi equidem , fatis tibi elre quod obtinuifti ;  fane pro Mate tam florida debet cite fatis . Nobis tatuen aliquid fupereft adhuc precandum  dabis huic civitati tarda illa quidem , & mihi fortaffe non vifenda , fed tapien aliquando dabis nova fiar publicas fpeaacula Interim ego illarn ipfam lxtitiam cogitando prxfumo ;  quando modeftia tua mihi manum injicit , omine tara bono finem dicendi fac;-1/4 y 4 OR A- t `i, 11,11) 31z ORATIO DE LAU`DIBUS LUDO VICI PISANI Eq. Cum eleaus S. Marc ' Procuiafor in loci poffeffionem veniret S I quis a nobis forte quxraí , Senator arn«, pliffime , quem potiffimum ex Marciana Bafilicx Procuratione tanto ,confenfit tibi dela. ta jucunditatis fruaum capias , affirmare non dubitaverirn , nihil effe rerum omnium , quod te magis teneat ac deleact, quam quod omnes civitatis ordines fine difcrimine ixtari vides ; nec tibi modo , fed fibi inter' fe, quafi de filo quernque honore fuifque comrnodis , gratulari Commune enim civitatis beneficiurn eft , quod Gonfertur in civem optimum Omnino hac de cauffa majores nofiri dignitatis tam fplendidx poffeffionem fununa celebritate capi volüerunt , & fpeaaculo effe, ut publicum de ejus meritis j udicium fieret , qüi iliam obtinuiffet : ex quo judicio & ipfe jufturn anteada' vita? fotatium reportaret , & refpublica futura quoddarn quafi pignus acciperet . Dies hie aufplcatiffimus fpedem quandam & ima l zinem triumphi reprocfen« tat , qualem prorfus tempora nofira morefque ferunt , animi viribus , non corporis partum , in ea urbe , qua cure Fcis & libertatis domicilium fit, illa parar domeflicx fortitudini pramia atque ornamenta , qua Romani , ad amplifican., dum LUDOVICI PISANI.  313 dura imperium unice intenti, bellicx parare contueverunt . In hac totius populi hernia, guara prx fe quifque voce vultuque ferre ftudet , ego mihi eas partes fumpf, ut egregie faca dicendo explicem, qua' te ad celfarn hanc dignita. tis federo fupremx proximam extulerunt : in quo quidern nihil aliud reputavi, quain ibi me diaurum, ubi omnes te re&e noffent; totidemque viderem diaorurn meorum teftes, quot auditores. Tibi uni fortaffe pro tua in rebus oumibus modeflia animique moderatione nonnihil molefti 3 dicendo afferam : fed quid tandem ? Sume fuperbiam quafitara mer;tis ; , c s k cum taro multa laudabiliter egei l :is, da huic publica gra-0 . 1 •11?z: tulationis officio, ut libere nobis liceat tuas lau. des conmemorare ; ex quibus intelligatur, te tuis civibus, quantum in te fuit, non minora tribuiffe quarn acceperis. Qui pueros inftituunt patricii generis , illud .•  • in primis curant, ex vetufta Grxcorum  (Wc,‘ ut cum interrogare incipiunt, & difcen di defiderium oftendere, prxmiffis CluX ad religionerh pertinent  faEa prxclara &  narrent quorum imagine Dior= animus mature im - buá fiar atque excitetur , Et quia ita fumus onmes natura comparad , ut noftra nos magis, quarri aliena capiant & moveant, rece cura illis a g i - tur, qui ea in patria vivunt, & ex ea dono funt orti , ut nihil ipfis audire fit opus, nifi fua . Tibi certe, LUDOVICE , hujus generis adjuñienta ad ciendos prima xtatis fpixitus Mentemqueformandam non defuere cum Venetas hiftorias percurrentibus nulla fere re ar ras, qua non Pifanus aliquisoi ve domi f •if infi- 320  °RATIO XXI. bita quadam contagione luis, & abfumptis magna ex parte bobus . Tum tamen fingulari fapientia fecifti , quod difficillirnum videbatur ut nec agris cultura , nec urbi carnaria deeffent. Eaciem opera & providentia reliquis pro. partibus confuitum efl , ut jam te non Pratorem modo, fed cuflodem, patronum, ac prope parentem appellarent, dignumque arbitra. rentur , cui  licuiffet, perpetuo parerent . Id prxfertim intelleaum  cum, exaao "rxturx tempore, inter populi plaufum & gratas ac, clamantium voces , Magifiratus infignia fi . Ne tu quidem in tanto illo civitatis motu , tibi temperare potuifli, quin te amari fentires proindeque non plane Ixtum difcedere, verbis humanIffimis declarares. Certarum utrinque eft , non officiis ex formula , fed carítate quadam & mutua voluntatum fignificatione ; nec ullus fortaffe ex omni memoria Prxtor tam fibi num aut alterum benevolentia obfiriaum reliquit, quam tutibi univerfos. Cum in patriam rediiffes , non ita multo par Palmx prxfeaus es, qui locus in iplis Ve. neta ditionis finibus pofitus non multum ne. letii viro nava exhibere videtur , nifi forte extra ordinem . Curam tibi aliquam & cogita. tionem afferre debebat , quod viro fuccederes magnificentiffimo FRANCISCO LAURETA. NO, qui nunc principem patri locum tanta cu cuca dignítate tantoque fplendore tenet veruntamen liberalitas & magnificentia ita propriá Pjfanorum eft, ut tum maxirne gaucleant , cuna hujus laudis xmulationem vocantur . Qui te nórunt 'nihil() plus quzerunt  ut intelligant quo 111 o LUDOVICI PISAN'.  3z r quo apparatu munus fufceperis , quarn copiofo quam fplendido , ommno ut apparzret , non tare ubi effes , quam quis efes . Non fane diu tibi otium fuit Etenim c  mcenia , & propugnacula prxfertim duo tempore disjealt labarent , Senatus reflitui per te juffit , valloque & foffa muniri Tua igitur opera & induffria effeéluin eft , ut non modo pa cis tempore ad oppidi farnam tuendain fuffeaura in poflerum videantur , fed etiam , fi quid forte ingruat , arcere pericula poffint . Quid aquxduaum memorem , quem ex ligneo marmoreum ingenti fubflruaione fe. cifli , opus oppidanis falutare , omniumque votis diu multumque expetitutn 2 quid arma ignea ad fculi morera & aliarum nationum exemplum renovata? quid armamentaria ipfa , & militum contubernia vel reparata, vel refeaa ? quid tela generis omnis  bellica tormenta conditoriis importata ? Ne multa: id egiíli , ut pofleri quoque fcirent, ac Ixtarentur , te Palm 3 cum imperio fuiffe . Jam nemora quoque publica invifebas, cum Tubito juffus es gravi de caufn , qua motum Crema'exciverat , in earn urbem migrare . Ibi y ero cum te ex inopinato oflendifli , cives illi (mines , veluti nauta ' vifo Carrore , fpe tranquillitatis elati perinde loquebantur , quafi jam haberent, quod afferebas  Res profe4 , ¿to erat non leviter impedita , tu tatuen illam tanta evolvifli celeritate, ut, cum alii alia cogitarent , repente expeditis difficultatibus ' omnium vota & confilia prxverteris Pon to t ac tanta in rebus gerendis nrudentia3 ' fid •  t mirLim v‘i.irdue: turn omni u m experimenta nemini ri deber, fi fumma tibi omnia cives tui detule- 322,  °RATIO XXI. ierunt  fi flatim graviffirno Xvirum Confilio adfcriptus es; fi, que prima vacavit Marciana Bafilic2 Procuratio , tibi vacavit . Ex quo ccepiai in hac honorum contentione verfari , incred i biti quaclam felicitate ufos, omnia obtinuifti petillone prima . Sed ille me ex orationis  dies revocat 3 quo te fupremuni Civitatis Confillum non tan' fuffragiis , quam voce ad fummam hanc dignitatem el git ; tulio duo illi deinceps fecuti , quibus officia & gratuiationes doma tua reeepifti Exrebant adhuc mentibus hominum penitus infixa foJerrinia illa pparationurn , quibus eundeni hunc honor= CAROLUS Patruus magna oinnium admiratione celebraverat ; illa quoque memorabantur , qua? Pater tuus , delato iibi Principatu , longe majora atque illufiriora in ledibus publicis pr17ebuerat : effecifti tu tarasen f no sulari qualam magnificentia liberalitatis ut ne tui quidem tecum in hujus laudas contentionem venire poffent . Debes plurimum  fatendum eft enim ) FRANCISCO Fratri Senatori optimo atque ornatiffimo , qui non minore animi nit udine prxditus cura fit , vias omnes  ranones qu 3 fivit , quibus benignitatem oaenderet cita Filos pr2efertim , quibus non ad fpeaaculum fed ad rationem benigne faciendum eh Ne f bi quidem ipfi pepercit in tanto illo rerum atque hominum motu , de tua niagis laude , quam de fuá valetudine per eos dies non valle firma folikitus . Eft in utroque vellrurn fimilis quxdam probitatis ac virtutis fignificatio, ex qua oriatur amor necea 'e eft ipfo illo major, quena natura peperit Fraternam ifam animorum con- LUDOVICI PISAN!,  32,1 ton i unctionem atque toncordiam ¿lux in Pifaná domo riunquain &llanta eft , Deus Opt. Ma,c núriliné fuo firmet iifque  & honoribus augeat , ut alter alter; , quantum patria Inaitutl legefque finunt , ornamento hit á Tu autemLILA 1DOVICE PROCORATOR ampliffme , 'fruero tam honorífico de te fupremi Cónfilii Mido ad anima fruaum & Ixtitiam • fruere tanta hac tuom 3 tum civium benévolentia, quani inter , paterna bona velut tareditariam habes ; fruere deinum 'redintegtato fuperioribils diebus per  ga um dio ad ubetiorem Pifanxfamxli propagationelti, qux inter ceteras beÉefaciehdi fama celebris bónis, quibus abundat tantum .capere voluptatil ereditur tpiatittun aliit toticiódi aíren sai 314 SEREN MIMO PRINCIPI :FRANCISCO LAURETANO PUCI VEN.ETIARUIVI e Urn bonorum avium gefia , & pramia ge rentibus coilata celebrantur, , pro certo babe,. sri debet, eum in prímis hetari , qui caput 0 Princeps civltatis O . Paucis babes, Dux Sere. nt me , cur . ego. Drationem„ hanc ad te potOmum inflituani , tuaque ipfe aufpicia quaram . .;:dirgitur o; ea de Ludovici Pifani meritis , quem fupremum reit). Confilium , te anaore atque aufpice , S.. Mara Procuratoren creavit ; eoque die agitur ,, quo fe Me tibi in magna Optimatium corona ritu folemni fillít , ut alloquatur , teque fibi de fe lo. quentem audiat e Mirum vídebitur , effe kominern ita fibi prcefidentem , ut pofi augulias Principis voces iifdern de rebus verba (acere audeat ; & , Equis «fi, serte prodire non debet , quin prius Pnibus advolutus tuis veniam ( facultatern diw. ce) di petat . Dabis , quemadrnodum (pero atque concedes , ut optimi Senatorir egregie fasta , guíe tu pro perfon quam Mines , majeflate breviter lollegilli , ego figillatim exponam ; nec nollris modo, qui viderunt atque audierunt , fed pofleri, quaque ad memoriam (.9' imi ta t ionem tradam Plurimum enim inter0 , notum fieri omnibus 3 quanti valeant , te Duce I t enetiarum , in magno e,  „ for». r .1.1r f ortuna magno vfrtutes , quibus honorib us pro patrio amplitudine p roari foleant. Intel ligo fane , quantum oneris ac negotii in hac mearum virium tenuitate fujCipiam ; fed nihil efi .hujufmodi , quod ego jamdiu Pifitnis obfiridus pro eorum gloria fu. fcipere non debeam te que annuente , fufcipere non aufim. Non poterit ckvitas conatum hunc cunque fit , non probare, quem  officii religio; tse a me fufceptum , & Mido tuo probatum vi. derit. 0 lo 3%6 O R ATI() XXII. IUNTNES AD ELOQUENTIAM APTIORES E SSE, QUAM SENES. Habito x;.  jan* m p ecnr, d inflayrand4 Seminarii Pat:avini - Studia piiz.)ítatis Zpifizoppl GEOR,GIO  CORNELIO V - Eterem illam atque ufitatam in litterariA concione diauris formidinis profefirionern, tritamque yeni petendx quaf i forrnulam, licet nihi in tantam halle ingeniorum lucem fluye primum venienti , citra anis injuriara & honro pum offenfionem prastermittere . Habent enim alii fere ()miles , qui in publicum prodeunt 1 quid exiffimationis amittant , fi forte dicendo peccavcrint ; at ego, cujus vix untas eft mil, bratilis exercitationis ufus, fama y ero omnino nulla , videos mihi in difcrinien prope nihil adducere , de quo fit niagnopere pertimefcenim dm, Videlicet juffus accedo; nec ea fane mente animoque accedo, ut flatim Oratoris partes nornenque occupem, Iota plane ceffurus provinT da , f i forte conatos hic primus in loco tan gravi minus profpere videbitur cecidiffe. Quam, quam jubet me ipfa bene fperare eioquentiz r lt i Q & natura, jg qua conniti laudabiliter , ut u t g me judicetur alienum, a mea ce _ rte xtat e non vehernenter abhorret. Trnmo Tiquis in ado. içfçvntQs inzenio 49arin A que iziftrullos coover, AP • tIt el DE ORATORE JUVENE  32,7 tat animum , inveniet profeao, frult2tern hanc, R tate cum actate collata , juvenum magis , fenunt propriam Bici debere  dial) invi. dia Hoc enim ea, quod in prx[mti , Audi* res, contendo ; fi mihi pro vefira humariitate datis atque conceditis , ut quo primum tempore dico , pro cauffa mea dicam , idque fumam 2, r numenti , quod me in fuicepto inflituto , fi fiera pot2tt , toto reliquo vit curfu confirmet Verobar enim aliquando hojas alea periculum fortaffe plus nimio ; verentemque fponte mea deterrebant infuper hominum judicia graviffimorum , a qui- -bus eloquentia dicitur munus quaíi .divinum quod minime deceat juvenum levitati , ut ipfi loquuntur , demandara . Idcirco flatuifiquaudo 311i i i poteffas fieret orationis , ea vobis ex ponere , quibus effici videretur, , adolefcentes ad elo- Tientiam non folum non etre ineptos , fed etiam Ienibus toto genere magis aptos . Intelligo fine quinto difcrimini ob j iciar; planeque fentio , viluruin inc illis monbcra afferre , qui fentiunt , certis eloquentiam ac prope immenfis includi ficultatibus , qux nunquam ab Domine univerfx vel totius vitae labore  contentione ámtaxat fuperentur . Verum enimvero liceat mihi , non pro me quidem , feci pro retate pugn e r . 2 mea eo.mque fupra fenilem efferre , vel quaLi ita fentiam , vel quod ingenium exercenti ardua movere interdurn expediat , in partem quamlibct animofe difputare Neque enim hoc loco dicentes capite, vel fortunas dimicamus ut ex nobi-, ad decertandurn c ontroverfix deligendze fint , qtnruin certa viaoria conflet : fed cum illud nobi& propafitum unice  ut publicumd a upo ind- X 4  u 3 28  ORA TIO XXII. duaria fpecimen exhibearnus , quid eft quod ma4 gnopere laboremus , fi forte cauffa g vitio ceci de. rimus , modo in cauffa ipfa explicanda ac defen. rienda non improbemur ? Itaque ante denuncio , & ex animo tenor , ita me pro juvenibus fiare, ut lenes tamen magnopere verear, ; coque me a' rimo partem hanc tueri , ut qui pro altera  fi opus fuerit , pugnare paratus fim Cum atas non una fit , qua potefl in, cerca. raen eloquentia defcendere , fitque mihi cum u. na tantum inflituta contentio , pacem cum virili effe volo ; eique de re tota non molefte concedo , quod cum maximarum facultatum per. feaam fibi poffeffionem pro viribus natura vin. dicet , nequeat illi eloquentia principatus dene. eari . Juveni cum fene hodierna difceptatione res eft . Juvenem porro cum dico i vigentem aliquem vitae fiatum intelligo , qúi nec lit infra annum quintum & vigefimüm  nec valde fupra trigefimum ; qua atas promikue folet modo adolefcentia , modo juventus appellari Tria funt autem initio fiatim diflinguenda oratoris officia , quorum primum in probando , in deleaando alterum , tertium in movendo collo. catur • ut cum planum fuerit , triplici hoc laudis genere jovenes antellare , tum demum fatis vobis effe faaurn de repropofita arbitremini . Ajo itaque , adolefcentiam feneauti comparatam copiofius invenire , ( l ux doceant auditorerri ; ajo , fplendidius ornare , 'qua inventa fuerint; ajo , affeaibus uti multo aptius Jam Yero ut primum expediat oratio mea ,quod effe debet in quavis oratione primum , quid eft , cur tarda illa & fatigata fenum ingenia cum juvenum vegetis, & ad ;j 1111 to ce1 co fi 91 pe. iy cc do Ir nc T1 f TI( ci r,; 1.1; DE ORATORE JUVENE .  329 d excogitandum promptis conferantur ? Quem- 2dmodum enim fenfusnobiliffimi , auditus , & vifus , inclinata Matedilabuntur & una cum Lo- to corpore fenlim ad interiturn ruunt , ira vis a_ nimi illa , que ingeniurn dicitur , feneautis ac. ceffione rninuitur , & in dies magis magifque contabefcit. Efl profeao animus in corpore qua -li compagibus feptus & inclufus , ut nihil poffit abfque fenfuum opera affiduoque miniflerio ipfe per fe moliri : une facile intelligitur, , animum ipfum confenfu quodam naturce fentire damna corporis , minifIrifque deficientibus fuis , non poife non deficere , & una cum illis quodammo. do confenefcere . Oratoria autem inventio & con. firmatio non qualicunque efficitur ingenio , fed rnagnam requirit vim _ac virtutem , conatus in. <yentes , hominem totum ; ut cum  propterea , fenex cu fit , in hoc fe difcrimen conirciat , fru. ftra ille quidem conetur , aut tale quiddam pariat , quales folent animantia fetus gignere , fi forte exaaa jam Mate effcetaque natura conci• piant Q_uapropter Pythagoras cum inter humayze vitx flatus atque anni tempora comparado. nem infiituiffet , juventutem quidem hilari ac fe. cundas aftati , feneautern yero horridx hyemi , contraax , flerilique firnilem judicavit . Sed quod graviffimum efl miferis fenibus , ipfa etiam de. flituuntur memoria : ex quo facile confequitur , ut, cum parum apti fint ad fua procreanda ne alienis quidem uti poffint. Ferremus enim illos zquiore animo , cum minime valeant ingenii fecunditate , memoria tatuen ope fuffulti in commune penus excurrcre poffent fibique pro cauffa fufcepta natura confialere aliunde mu. tuan- '336  ÓRATI o XXII. tum , effe non poteft nifi in illo , qui día vi«.‹ ;lit` xit ; eloquentiam autem fine fapientia fri g efcerc 1 1 ajunt ufque adeo, ut olim iidem haberentur fapientes  eloquentes. Ego y ero in duas claffes '111 veteres fcriptores tribuo, qui de fapientia me- ,sita minerunt ; quorum alteri ita eam in araum detruferunt, ut, foli Deo conveniret, cujus opinionis fuifl'e Simonidem ferunt ,  Milefium Thaletem ; alteri veto ita amplificarunt , lateque fuderunt, ut non Philofophis modo ' oraoto toribus , ac poetis, fed muficis quoque ipfis rics ul'er men hoc tam auguatim , Strabone tefle imperr ab tirentur . Si' in illorum placet fententiam are divinum nefcio quid fapientia eff, ornnem oratoris facultatem xtatemque fupererninens. Quocl fi liberalius agentes cura fecundis, fapienti 3 vocern latiore aliqua fignificatione ufurparnus , nihil eft cur cytharcedi & cantores appellentur tloq lapientes, orator y ero  quamdiu floret Mate, norninis hujus honore careat. Qui nevera valet eloquentia, valet etiam fapientia . Tertium de-  el nique reflat, quod nobis opponunt, exercitatio  ti dicendi . Quemadrnodum enim, inquiunt, qui artes alias exercent, diu multumque agencio apti  I); fiunt ad agenduM; ita s3ui fe ()rato= dedide  J"" rant, diu multurnque duendo apti fiunt ad dicendum. Atque illi quidem hac in parte ita loquuntur, ut non juventuti modo 5 fed cuilibot Le ztati feneautem prxferre videantur . Verurn  re quid ifla , per Deos immortales exercitatio eft tamdiu produeenda? Num eft aliquid infinitum quód comprehendi non poffit nifi fpatio vitx totius ? Ergo cure artes reliqux certis finibus concludantur ,  quos florida vigenfque atas poffit DE ORATORE JUVENE.  337 eloquentia oquentia ita morofa eft , ut non, poffit pervenre , patiatur accedere ad fe nifi cito morituros ? Nun quamne igitur abfolvi poteff dibendi exercitatio, nifi diífolvl incipiat d-icentis natura ; ac tuw demum fperanda ell eloquontix laus , cutn jam erit; de vita ipfa prope defperaturn Cursi porro fcopulum ifium nihil veriti Demnflhenes , Cicero, Craírus, Cxfar , Hortenfius , ab ipfa adolefceStia califas gravifftmas furceperunt imo Rorrninorum prxtextati nonnulli ante ipfum tirocinii diem in foro dicere aufi funt ?  opinor , leax fpei juvenes , difputari iíla artiflciofius ab adverfariis , ut ab hac gloria deterreamini  profec..o eloquentia ma ) us quiddarn ac difficiiius, • qu2rn quidam arbitrantur , nec fine exercitatione parandum ; fed eft tamen iIlud definitum , & intra hominis vires a natura pofitum : ac , ficuti qui afridua annorum aliquot exercitatione fruflra contendit ad eloquentiarn , eum fas eft affirnare ad dicendi lauch:m non - eíre natum ; ita qúi ad illiim natas efe , modica quadam exercitatione non potefi fieri orator . Quid igitur reflat, nifi ut mas7;no:-..; arrimos fumatis, atque properetis , quo Unribus vefiris atque induflrie patero: adituin borli Superi voluere ? Ipfe vos klietorl.:rn arbiter uinevocat ex umbra , & in cor:fneaJm proc. aire jubet  ne nimium ino . enio Giiífidentibi,is id demum contingat, quod Porcio Latroni contii(fe refert ; qui cuna ab umbratili ludo, ubi exercendo lijo prope confenuerat, in forum effet tanclem aliquando deduaus ccepit impenfe rogare ut in bafilicam fubfellia t r ansferrentur Adeo , jure ille quidern , lucen] publicarn formidabat , qui prima • ella vate, qua omnia fidenter audemus, luci publi. : 3` 3  OR ATTO XXII. pública non affueverat Ergo erubefcendurn ni tis ex vobis fuerit potius , quod tam exiguos in oratoria arte progreffus fecentis , quarn pertimefcenclum  ne illam nifi fub vitx finem adipifcamini . Ad me quod attinet , qui viam praire jubeor, , audio conatuque omni contendam , ut qua dixi fieri poffe , naviter faciatis Adeft vobis au- ¿1 9 ritate & patrocinio P • inceps rminentiffimus , qui cum bis in armo* diligentiam veflraln in fcholis aaibitam , eorunique indufiriam , qui vos iríflituunt 5 prxfens expendat 5 reaiflime novit , quos fruaus atas qualibet hoc in genere ferat , eofque pro fuo jure a vobis nobifque repofcit OR ATTO XXIII. SENES AD ELOOPENTIAM APTIORES ESSE , GUAM JUVENES Habita x .  jan. MDCWIII, ad inflauranda Gyrnnafii Patavini Studia coram civitatis Epif copo GEORGIO CARIA. CQÑÑELIÓ C Iquis efl unus , qui poffit fe ipfurn ladere nori graváté thefaurumqu e domefficum , quod proverbio vetarnur, , calumniare, is hodierno luce mi-. rabitur, , cur ego inufitato quodani timore perculfus ad dicendum accedam , nec animófolum , fed voce quoque ipfa , prater corona expeClationem erra nos tam benevola contremifcam Videlicet propofitx r luperloye armo controverfix partemi alteram DE 4R4TORE SENE .  339 leram propugnare jubeor dela - tamque per me hoc.. ipfo in loco adolefcentibus eloquentix palmani idem ipfe cogor abripere , fenibufquc nihil tale fperantibus orationis contentione tribitere Nan ego profeao is fum ; qui poffim ; 'queim-idmodilm Grxcus Carneades ad Romanos Legatus  pro j uflitia; & contra juffitiam difpulare ac hodie rem viribus longe majorem aggredior, , cogitate , ab eo mihi impoíitum fuiíre onus , cujus judicium fummopere vereor & irnperium nequeo fine piaculo detreaare Tanietfi , ut vera dicam , illa me cogitátio vallé erigit , quod five feratis , ut contendo , pro feneaute fententiam , magnum mihi folatiurn oboriatur cujus orationi tantum tribuiffe videaMini ; five magis adolefcentbm yo--; bis cauffa probetur, , jure nihilorlinus gratuler egornet mihi, cujus tati iri re tam gravi altera j audita utrinque cauffa ; cedere compellatur Quicunque autem me manet exitus , Unid a vobis initio flatim peto, ut reputetis , non quid adverfus adolefcentes dici poffit, fed quid adolefcentem di. cere conveniat Nonnulla quidem afferri libere poiterunt , & ornan i ; plura timen erunt traaan- i da levius ) quafique fummis labris delibanda • a qua etiam inriueuda dum.taxat ; non panca omnino reticenda Tametti res adeo ipfa pro fenibus pugnat , adeo Scriptorum fuffragia cónveniunt p ^ - ne °In rna ut ad illorum caufam tuendarn non magna fit IS Pus eloquentia Dicam pro tenuitate mea , pro temporis modo , pro cauffx genere non admodum copiofe ut ex hoc ipfo intelligatis, uberem illam prxclaram dicendi facultatem , qux oratorem conftituit , majoris tatis efre • Qui hac in cauffa pro adolefcentibus dit-putant, Y 2. o c)  O A T I 0 XXIII. ()Intimo tría ponunt , qua cum probarint concioni fux, necefle fit feneautem de tota eloquentia mula atati concedere ; quod nos ipfi przeteriti an- ni fludiis ex hoc ornatiflimo loco proludentes , efficere conati fumus. Nimirum videtu.r adolefcentia probare plehius , quod vivida & Libere virtute vaieat ad inveniendum , fitque quafi ver humana vita>, , coi vix liceat frigidam effeetarnque feneautem comptr, re ; turra creditur deleitare facilius propter  quandam & redundantem nii vire ,, qua nihil ngn elegans , laetum , mirab:le confeElatur jacente fere feneaute inter ficca omnla , dura , impexa , & antigua denique ad movendurn aptior pradicatur, , quod affeauurn consitatio ferme omnis ex ignea quadam fanp,uini s temperatinne y ex celeri fpiriruum motu, ex goce, ac lateribus proficifcatur guibus quanta plus valent ado!efcentes , tanto minus valere fer i es , ita ferente natura , necefre eft . Hos fcilicet iptsno- bis fines ter rninofque flatuimus , fatis feneauti faauri , fi ofienaerimus, cern probare multo utilius, qu m adolefcentiam , ornare aptius , fleaere veheme-tius . Sane cuna moribus fuis & nomine ipfo potiffirnum fidem faciat orator, , fapiufgue perfila deat is qui dicit guani id quod dicitur . , quid eft quod nos ignoti adhuc nul.bufgue auaoritatis adolefcentes el hominum generi  moveamus , ui tonga dicendi confuetudine id jaral iu cuti funt , ut in foro regnent , & Curia ?/  nimirum a primis uíque littenrurn tcmpribusxtatis hujus no 0 ra calaminis fuit , guama ;u c•unt litterx , duraturi , ut q!.ioties in rz)rrra a:Cendimus ea , ouz dicirn.us affurgant curiofius; quxrant moro1i ve!, 11)(1( aLc qú ci ci b p rc • DE ORATORE SENt  •'11 fcirpo nodos , ex prxjudicata illa opiniones quod nequeat optime dicere, nifi qui diu multum+ que dixit . Quo fit , ut non liceat nobis nifi cauffis privatis & levioribus vei'fari , in quibus non requiritur dicentis auaoritas ; fenibus interim publicas illas graviffirnafque fuicipientibus apuci Centumviros , ad populum , in Senatu . Parit fic l uidem per fe vita lioneffe aaa etiam fine exer. citatione dicendi fruaum qucndam auaoritltis in. feneaute , ut (S: M. Scaurus fimplici fe negadone defendere in populari judicio potLerit , &Me-, nonius Agrippa Romanarn plebem feditione conna citatam compefcere At erim Cicero ado. lefcens Rofcii Amerini cauffam in publico judi cio acverfus Chryfogonum  dominantis bertum feliciter defenclit . Ita fane : fed ftatim poli abjit in Grxciam , ibique triennium eornmoratus efl Numquid ille adolefeens contra Rui- Iurn Tribunum piebis , legefque ejus a i grarias di. cere aufus efret Hic y ero in primis Tulliana ap. paruit eioquentia , qua' coegit Tribus Romanas , ut Plinius ait , abdicare alimenta fua  fed elo. quentia erat jam matura , fuam quandam prope lenilem auaoritatem adepta , per quam vifus di orator populares, duna populi commoda oppugna. r et . At in iis , quibus nondum per xtatem emergere licuit ad horninurn exiflimationem , quid poteft effe momenti ad fidem faciendam Omnia funt extra nos quxrenda agendurn ratic , nib /s , t¿bulis , tertibus , more maj r )rum ; iis denique inflrumentis omnibus gua: poffit quifque maxime artis , indu r Jrix , ingeniique auxilio invenire Ubi tatuen etiam a fenibus vincimur , quorum ut majos' eft rerum ufus , doarinz copia , eruditionis appara• Y 3  tus 341  ()RATIO XXII I. tus , ita , uberiorem oportet effe ingenii feeeundi-. tatem ad ea promenda , qux auditores utiliter ceant . Neque enim rede exiflimat , qui hiemem quaii aliquam, appellat feneélutem , cujus vietum ingenium fit ad res novas gignendas & ad vetee res efferendas labefaaata memoria . Profeéio nec Sophocli ingenium defuiffe dici potefl , qui omnino grandis natu tragcediam edidit , nec Ifocrati qui quarto 8c nonagefirno aneo Panathenaicurn feript , nec Platoni 2 qui ( l ux in eilas operibus maxirie prxfiant , furnma feneaute litteris mandavit .'1emoriam fane hand inficior inoravefcente xtate , fi era plernmque minoren quod omnes fere laboris txdio cura fenuerint  ac flili exercitatione abffineant , qua maxime alitur me- u morix facultas,  f ítinetur . Ceterum da mihi oratorern , qui femper in acie fuerit , feo pesque fi non dicendo , faltem fcribendo egerit aliquid , non modo obliyiofum non deprehendes , fed vix intelliges , utrum rnagis ingenio , an memoria valeat Sunt eriim  colligatx inter fe animi virtures n-iutuifque crefcunt auxiliis ut , quemadmodum juvenes pauca reminifcuntur , quia pauca edifcere potuerunt ita (enes quia perceperunt 5 plurima , memoria quoque plurima teneant . Ex bac rerum plurimarurn recordatione legendo par ta , meditando, ,  egendo , fapientia ella eff , fine qua nec fenator bonus , nec probabilis orator effe. potell Quapropter Solon egregie fagax lege cavit , ne quis in fua civitaté adolefcens magiftraturn gereret , aut fieret publici confi Iii particeps ; Lycurgus autem Spartanees pr cros ad mediam ufque tatem in agros amando-. yit omneikue bene conflitutx refpublicx curia ado e 1 f DE ORATORE 'SENE.  343 J dolefcentes prohibuerunt , Senatumque ipfum a fehibus: appellarunt . Utinam autem hxc confilli qua nos arces a curia , non etiam removeret a luce forenfi,, quod limus hic quo9ue & ad inveniendum. tardiores , & ad ea, ( l ux invenimus, diftribuenda partem idonei Id atfirmat, quamquam non fine dolore, dice nifi forte cfl aliquis hoc in loco, qui nefciat, inventionem ac difpolitionem opus effe doarinx,. atque experientix. , < l ux duo ab artium fludiis exercita. tinne potilliMum pendent. Proinde quicunque no. bis hoc nomine veterum monumentis laudantur, Il vel magna ac diuturna rerum, achiniftratione ho c fibi prxfidium pepererunt , ut- Agam2rrinon-, & Menelaus; vel plena quadam difci . plinar= notitia , quernadmodum Socrates;- vel regionum ac gcntium perldiratione, ficutiUlyfres; vel ipfa de. mum vis diuturnitate, uti Neflor, qui valde fa. piens , quia valde fenex , a Poeta. fapientiffirno Vefler igitur hic campus. eff , Series ubi pro gravitate con {i? , rerumque ufu optima cpreque colligitis, eaque luis momcntis examinata cxpenfa in ora l :ionc cnflocatis. Contra adolefcentes fuo quodeltn xtatis p_tu atque ardore permoti , e fchnla in foruni ev)lant, cauffafque furceptas, vix 11110 habito delean, redundantia fermonis oner,.111.t . , judicerclue fati;;ant. Attamen iftitlfrnodi ver horum fartago Lvinribus ingeniis aleo placet , etiarn exiflure oratorias facultatis parte.m ordine iecundam , e!ocutionem \ : idelicet arbitrntur : per iras quafi eloqui nihil fit aliud cuam plurim¿zrn lo. qui, concionemque obruere Conquifitis undique fsuris, effatis:, fententiolis, feu tiene , Y 4  con- O R A T I O congruentibus; prorfus ut Medici quidam faciunt qui farcimina multis conflata fuccis xgroto prxbe ► e folent ipfa nominum varietate fufpenfo , mirum quiddam. expeaanti. Si hoc demum e10- qui eft, concedimos non gravate eloquentiam adolefcenti; •fed fenum modum , atque adeo ficcitat ern , ut ifli vocare malunt, magis laudamus, qui ea tantummodo ex omni apparatu deli g unt, qua & (olida.fint & rei propofitx cohxr `j eant apte, & loco tempnrique refpondeant ; plane ut arboribus contingit  qua cum wtate procefferunt fruaus edunt nec ita multos, nec ita venuflulos, fuaviores illos tamen , magifque falubres . Ego corte utinam & poffem in hac virium mearum tenuitate prxflare quod fentio ) ego, inquatn , non in valla fila firuaura orationis , & copia verbo= blande cadentium fiatuo dicendi elegantiam, ,fed in preffo & Attico diaionis genere, fententiarum gravitate, & figurarum temperatione, tanquam luminibus, judicio &ratione diftin'- ao; ut torvam illam potius referat Macedonum aciem, equis armifque prxclare inflruaam, (pan/ mulles Perfarum copias auro gemmifque fulgentes, quibus non modo non terreatur hoftis , ut Dario exprobravit CharideRnus , fed potius ad prxdam alliciatur. Sunt enim & fua dicentibusi arma, & cultu prope bellico ornatur orado , qux ex umbra domeffica prodeat ad forenfes impetus fuffinendos. Ac, ficui libitum efl domi alere gloriam fuam , extra contentionum difcrimina copiofe & ornate fcriptitando , quales ex Grxcis Thrafymachum Chalcedonium fuiffe ferunt, Leontium Gorgiam, Theodorum Byzantium omnium inflar Ifocratem hi tamen ipfi xeyocrail'axo‘ nun. 1,e:1 14'1 ¡1011 (!?, ro bi ti c s c 1E °RATONE SENE.  d/15 ffiunquam ornalre melius vifi funt, quam cum fe.. neautis beneficio minus in ornando laborarunt Habet , ut fateamur quod res efr , concinnitatis nonnihil ac deliciarum juvenilis ° ratio ad alliciendos Nomines fed efl totum illud vinis recentioribus fimile (lux quo plus habent dulcedinis , eo funt frce majore permi1a-; vetufla vero afperiora illa quidem , fed turnen puriora rant, faluberrimi faporis plena . Deliberandum en de bello, aut de pace in Senatu : quid tu mihi mol- i  minimeque fenatoria verborum volubilitate fententiam dicis ? Concitandi judices in Verrem , Miloni conciliandi : quid tu verbis uteris blande concinnatis , qux fint ludo magis ac fcerix apta , quam vera' illi gravique judiciorunt concertationi ? Kgendum ad populum, inflamtnandi milites, placanda feditio : quid troporum Puco, & numerofa orationis ambitu delicias facis ? Si te ifliufrnodi lenocinia deleaant , quin eo in genere verfaris , quod epidiaicum nommant , ubi liberius poflis verborum ac fententiarum ornamentis , omnique figurarum genere lafcivire ? Veruntarnen memineris , te unum aliquem de Sophilbs hac ratione futurum , non yero Oratorem enim quiddarn eloquentia fuera phaleras politum• ac myrothecia ; & ille ipfe Ifocratis Panegyricus , quod tinnulus nimium & circunfluens , vi. fus efl Ciceroni infra Oratoriam majeflatem ¡acere , artemque (apere Sophifiarum . Id , nifi fal. lor, in cauffa efl , cur mediocrem verborum or. natum de induflria fenes confeaati , malint interdum minus politi videri oratores , quam ipfura oratoris nomen luxuriantes amittere Ne que enim credibile  abfurnptain effe ornandi vim fen«E' Iute; Pr/, ek 14G0, CCttC gua Pte, 1111. )figr, )Te, tío. 11: 35 2  OR A TIO XXIV. gnitate & falute , & de urbis & agri difciplina de communi totius Cleri concordia, uno verbo de illis omnibus, que ad ingentis populi felicitatém pertinent , .dicere deben , & pro tantarum amplitudine rerum orationem moderari Ille nirnirum prxpotens Spiritus verba mihi fententi.af-. Que diaabit , cujus inflinau afgatuque concionem babeo illé , ille inquam , qui ubi duo vel tres )4atth. CJUS nomine congregantur , ira medio ;nom» e f Tan. . 2. o . tx hujus virtutis confidentia nifus , offufurn mihi publica lucis meturn , pucloremque fubruilicum tantifper depon ° ; & in hac *magnorurn virorun-i corona , qui unus maxime fuere deberem , ante' ornnes verba facere aggredior Quemadmodum inter mortales nullus eft con. pore tam robuflo , viribufque ita fir mis , ut non morbo aliquo interdum laboret , & Medico uti eoclatur fic nullus eft in Ecclefia facerdos tam. confirmata connantique virtute , ut non aliquando labafcat , & aliorum prxfidio indigeat H.oc prxfertim accidit , qui aliis regendis praepofitus , cujus quantacunque diligentia fit, nunquam tatuen rerum humanarum viciffitudines prxvertere confilio poteft , & ad inserta cafuum in promptu reniedii copiar femper habere . Hinc orca Synodorum neceffitEs , ex quibus, fibi quifque , fuxque Ecclefa , fi qua parte laboret , prx fidia quxrat & , quod folus nequit , per multos efficiat . Ego equidem cum reputo, quanto.pere de fe anxius ac lollicitus fuerit D. Paullus , qui tornen vas ele. aionis erat , ad celebrandurn Chrilli nomen oran, "in 935 gentibus ,  regibus ,  Ifrael, vix intelli. go , quómodo nos eodem vocati , fed ab ejus perp aci ime ieaione  honore11.0Q.  .d. fr u a. PRESBYTERI. 353 fruarnur , nobifque ipfi fatis placeamus Neque enirn fe Dei minifier in tuto e.rfe putet , fi culpis gravioribus abftineat , Bague przeflet , (lux Chriftanus quilibet ad nominas dionitatem tu- , endam pritflare neceffario debct' . Quen-iacimn- duln enisn pretiofx & ad nurti.lru:n fnIernia comp.p . atx t r efes levi qualibet nur-ula feedartur , qua ceteroquii iii fago & communi tor ) a T c app7-e- quiden ; ata homines in fortem ni \ ocati & ad ejes myfleria eve¿ti ilL's quoque rebus. contaminantur , qux quarnvis fuapte natura criminofze non fmt , fpecie tainen aiiqua monis obduax liberioris , crirninis fufpicionem rnovere noffu:1-. Id eso hoc in loco aud,-.aer di• co, ubi cun-L omnes caflina iffimis moribus fint, & ad vera pietatis exemplum conformatis, nerno fufpleari debet , fibi aliquid exprobrari Attamen dicendum iterumque ac fxpius reretendum , ut & prxfens difciplina cuflodiatur , & in futu. rum mo ,itis faluberrimis roboretur . Jam yero, quod eras alteram a nobis propofitum , illorum quoque habenda ratio eft , quibus facrorum mvfteriornm arcana aperire jubemur , atque vitx alimenta prxbere . _Non enana furnlnos turra .Ántifiites inquit Leo Ivlagnus Serrn. x. (kt Quadras.) aut fecundi ordinis fzccia'otes , nec oluir;  rttintj l iros 9 fed orine corpus Ecclefix , uni-uerfunique fidelium >21110 . 1011 ab omnihus contaminationibus oportet elle pur? , atufrn . Purgare autem ad eos pertinet, quibus Chriflus Dominus tanquam medicis fempiternx faluris p!mrmaca , idee facramentorum diftributioneni comrnifit : quod quidem cum omnes Ecclei:x mini: ftri przflare debent, tum y ero  máxime , fe 354  OkATIO.XXIV. fe ad animar= regimen idoneos, exiflimarunt, tanta.mque farcinam fuis humeris irnponi paffi funt Quod quantum fit fi homines diligentes reputarent  non fané opus tara grave Beneficii appellarent & tamquJm fuórum libo. rum prremium ac otium & quictern fibi depofce. rent . Stolickin hanc & temere ideeptam cogita-- tionem reprehendit D. Bernardus epiftola ad Hen. ricum Epit:copum Senonenfem Curritur paffim inquit , ad Ecclefiaflicas curas tamquam fine cusis quif77.¿e vidurus tunc fit , cum pertenit ad curas .Siquis efi hoc tempore , qui in hanc re. prehenfinnem ineid2rit matare •cogitet , quid iit non fuos modo , fed alienos quoque prOare mores , infpicere , luftrore , arguere , totumque vitx genus ita inflituere , ut non fibi foli , fed quoque ferviat . Tu pie religiofeque vivís; non fatis eft  nifi ita illi quoque vivant , quo. rum curam demandan tibi  neminem tu lxdis ; non fatis eft , ti alii Ledunt qui a te vivendi prxcepta accipere debent tu ira , libidinem , ceterafque , perturbationes compefcis; non fatis efi , nifi  quoque compefcant  quibus ipfe compefcendi viam rationem tuca quafi jure . prxfcribis Hxc nos in prxfenti tamquam nimis remota parum tangunt ; fed graviffune tan. zent , cum ille aciftabit mortalium omnium , rationem. repetiturus . Quid tunc (i:nquit D. Profper de vita contemplat. C. zo.) quid tunc cuque proderit fuo non punta fi alieno fit pu.. nlendus peccato ? Quandoquidem igitur eo fine hunc in locura convenimus , ut communi opera pen f ite rnus qua potiffimum ratione tantum opus perfici poflit , fwi quifque gregis imbecillitates 1ibe. 1 PRESR Y TER  355 libere exponat ,  remedia ex animo qt.iTrat . Terw tium denique reflat , de quo mihi verba facien• da funt univerfw nortrx huivs Ecclefix honum Cum enim de fe quifque cogitarit 5 ac de fuis, ad corpus totum cujus ipfc cum fuis pays cogitationem convertere debet . Hic yero n I m is multa dicenda effent , fi daretur temporis satis Illud certe omitte • e non poffum , qugcl ad mit. tuam totius cleri caritatem & concordiam pertinet ; qux vel in primis Synódo huic , atque adeo Synodis omnibus debet effe propofita . Ut enim nihil valentius concordia eft ad res parvas augendas , ad infirmas roborandas , nd collapfas reflituendas , ita nihil difcordia exitiofius ad firma quxquc debilitarla & evertenda . Denuncio itaque vobis .,A poftoli nomine , ut flultas (2 • fine drfciplina qualliones dewitet;s fcientes púa gene- A4 Tirant lites Abeant fiqui forte funt ad cantentiones litefque proniores , ebnnt ex regís paci. fici aula ; templa relinquant , fora frequentent ; cris & facrificiis valedicant , flent ad tribunalia vadimonia obeuntes ; verbo expediam , vitx genus , aut habitum niutent . Homines ittiut s -modi nec quiefcere ipfi poffunt , peque dios quiefcere finunt ; unde ingens folet ex iflere divini cultus & Chriflianx, pietatis detrinizmtum 1-Ixc igitur prima erit cogitatio & cura , ut con. cordia cufloziatur ; 8: ficubi defit , quidquid e ft virium , eo con feramus ut reflituatur Proxima autem ut Synodales Examinatores decernantur , pietate  doarina reliqus fui ordinis ptrflent Cum enim Epifcopo adfidentes iudicum nomen & fubfellia teneant , omnium in fe ocuos con. vertunt . Proinde moninos vol ° quicunque ad Z 2,  hanc 356  ORATIO XXIV. hanc veluti cenfurx dignitatem veftro fuffragio Iffumpti fuerint , ut fi alios excutere magno ?ni, mo velunt , ipfi fe primum exeutiant; "tum lud reputent , multo magis expedire , paucos ele in Ecciefia miniftros fed idoneos , quam mulos eofdemque mutiles . Verum quo me nimia di, eend eonfidentia rapit ? Me ne alios monere Me ne viris fapientiffimis prxcepta dare ? Me raedicenda ac facienda diaare ? Ille in vos veniat , vobifque diaet , qui mentes horma inun-t ih luflrare unus ,  impeliere poteft fpiritus fa. pientide (.9 .1 intelledys  fpiritus  forti. tudinis , fpiritus fcientix  pietatis . Illo ope, rante , verbis noftris non indigetis ; ceffante lo nemo el qui aliquid dicendo poffit , Eg© igitur fuperfedebo „ nihilque infuper, addam nifi Theodulphi monitum : Epifcopi Aurelianenfis in Capitulad ad fux direcefeos facerdótes . Scitote , inquit ,weflrum, gradum nofiro zradui fecundum& pene con j unaum eJJ Sicut enim Epifcopi flolorum in Ecclefia , ita nimirum presbyteri cete• rorum difcipulorum Domini I vicem tenent ; tena\nt gradum fummi PontIcis Gi e faron ,i vera filiorum ejus R Unde oportet ,. vos femper effe me" mores tantee dignit i tis , memores vefir ‘ e eonfecra. tionis memores Pera . quam in manibus accepillisundions ; ut necab- eaden5 dignitate degeneretis, sec vOranl confecrationem irritara faciatis , nec manos lacro ujeguíne delibutas peccando polluatis ; fed corons  corporis munditiaw confervantes , bibus exemplum tiene vivendi prerbentes , iis , bus  dwatum ad c<rleflia refina prxbea. tis Hxc Theoda-phus • -Cap. I . qux fi animo infixa • proba fervabitis, non erit in potterum Synodis opuse O R 1 t 357 OaAT IO X XV: IIABITA IN PATAVINO S. JUSTIN/E TEMPLO AD EXSEQUIAS CELEBRANDAS P. ALEXANDIU Abbatis Caffinenfis , & publici Philofophix in Gymnafio Profefforis anno MDCCVII-. C Um orrnia funt Ordinis hujus veflri , Patres religiofiffimi , inflituta preclara pi:- neve divina , tum illud eft fingulari providena tia confiitutum  ut Abbati cuilibet natura neceflitate vobis erepto , non communibus folum officiorum generibus , fed ctiam laudatione publica parentetur Etfi enim mundanis hif s ce carceribus emifft eximias virtutis viri can-1 felicitatem confequuntur , cui nihil addi viventium fermone & laudibus potefl , juvat nihilotyiinus pofteritatis gratia eorum faEa imitatione digna conmemorare j ut qui legum prxcepta mutis cabulis confignata parum attendunt , exemplis ante oculos pollos excitentur . Ceterum , ut mihi quidem videtur, , longe melius interdum mortuorum meritis & famas admiratione tacita coniuleretur , quam oratione ; idque certe in przfen. ti fit  Monachus coram Monachis ; Abb2s coram Abbate  Philofophus coram Philo.- fophis laudandus pro dignitatc efl ;  ab e° laudari debet   qui propter ingenii tenuitatem , Z 3 ORATIO XXV, 338 paucarum horarum anguflias , quibus fe ad dicendum comparavit , laudes argumenti amplitudine dignas afferre nequit . Ut ut eil , de A- lexandro Bufenello verba facere aggredior, , Monacho , A bbate , & Patavinx Umverfitatis Proferore , viro fane quovis in munere fpeaatiffimo , nec de fui modo Ccenobii commodis. & fplendore , fed etiam de publici Gymnafii gloria przeclare me rito ; ut propterea non hos dmtaxat fibi domeflicos parietes dolore luauque moriendo , compleverit , fed ingens nobis omniti bus fui defic-lerium reliquerit . Excip-2 tu illurn in primis , magni hujus Monaflerii Abbas Moderator fapienti n'une , laude que ejus , quem tantopere nofli , affenfu tuo judicioque proba ; fi zninus poteris laudatorem Etfi lzta virtutum feges interdum exfurgere vifa  , Linde pro foli flerilitate nihil magnum  1 expeaabatur, vulgarefque nomines non vulgarem fibi rerurn geflarurn glorian aliquando pepererunt , id tarnen cum accidit mirabile quiddatn quafique portento fimile judicare folemus ; rata. videlicet51 \ fnis omnia principias fiata natura' lege refpondere , & a columbi; columbas ut ait Horatius , ab aquilis aquilas progigni Raque illud en . a vobis , Parres optima , l'apienter infiitutum ut quicunque in veffram hanc Caffinenfem focietatem recipi vellet nornenque profiteri , rnajores oftenderet feos , unde egregios duccret fpiritus ,fibique indita traheret ad re- e agendum incitamenra . Ubi enim ad prazclaram indolem veflra hxc accefferit inflitutio , perfeaum nefcio quid exiflat neceffe en ad ream Monanical vitle rationem , ad religionis decus IN FUNERE P. BUSENELLt . decus ,  Ecclefix totius incrementurn  'e ft potifiimum  quod in ipí'o camobii limine Alexandrum Bufend:urn commendavit ; nec tus efl u l .ius , qui ortum familia tam nobili non judicar_t , magna quxdain de fe polliceri , fi & doarina vial infitam promoveret , & animum corporis ternperatione ad honefla conformatum excoleret diíciplilaa . Vcrfabantur in ornnium ore atque auribus duo Alexandri , A- vus , & Pater ; cines in republica infra Patritíos facile principes , publicis in negotiis tota vita occupati , ad Legationes adhibitt , przwipuis patria honoribus cumulad , litteris arti. bufque exculti ; nec fieri poffe videbatur pro conflanti rerum naturalium ordine , ut tertius hic Alexander , quantum quidem inflituta vitae ratio pateretur , fuorum effet una in parte diffimilis . Accedebant Fratris virtutes in dies plures ac fplendidiores fupra xtatem , fupra horninum expeaationem , quibus egregie navata reipublicx opera, & fibi ampliffimam Ma 3 ni Cancellarii peperit dignitatem , & veftro hnic Monacho flimulos addidit vehementiffirrins prxclara quxque fufcipiena Tametfi nunquam profe6lo fuít , cur el adhiberentur  , qui prompte ipfe per fe ad virtutem contenckbat ; flatuebatque , nihil fibi tantam generis claritatem afferre prxfidii , nifi effeciffet fludio ac labore, ut quod folius erat fortunx bonum , fibi t. , .mquarn proprium debitumque vindicares . Proinde non fecus ac novus horno aliud Guocklarn mo:itus nobilitatis genus , moribus prirmm reEle compofitis, artibus deinde liberalibus comparatis  facraque Theologia veluti faftigio fuis 4 360  .OR A TIO X. iri s iludiis impofito  'ccepit non folum •apud finos , fed etiam apUsl viros Romana Ecclefi principes magni nominis fama florere Annon enim ipfi quoque Alexandro VIII. Pontifici 'funimo magnopere placuit , multis ab co bené. ficiis anaus , vefirique Ordinis proceribus femel atque iterum commendatus ? De OEavo cum quor Alexandro , intelligitis, opinor  Pr.inci. pm1 dice in horninibus judicandis utiqtié lidum & perfpicacem , cui quidem plactliffe ornniuM videri debet commendationum inflar , quod placuerit nemo nifi pluriniis maximifque prx•- ditus ornamentas meritorum . • Sed quid ego taro longe virtim quxro ? Nuniquici non fatis 3 . clualis cluantUfque effet turn den ique declaratUrn ell ctim illum Patavini hujus Gymnafii IVIode•ato. res vigilantifíimi e Ccenobitico feceffu ad Phi. Iofophiarn publice prófitendam honorifico Senatus decreto exciverunt ? Intelligo , ( l uan dif. ficili loco • verfor  néc ignoro , morofis quia bufdam ingeniorUtri xílimatoribus AlexandruM non fatis magnum in luce tanta vifum effe Philofophuffl , quod Philofophiam neque novam ad f^ecúli in g enium 3 nec admodurn elegantem ex Monaílicis fcholis attuliffet Nullus fcilicet eX omni memoria Philofophus placuit ornnibus divi ego hominem , audivere fumma cum voluptate multi veterem illam Peripatetica fchol doari. narra acute graviterque -pertraaantem , exigenteiri fingula ad amuffim non Thoiniflatum ve! Sco. fed ;Ardflotelis ipfius , dogmata confir. mantem vaiidiffime omnia , quibus temere oblad trant novatores nefcio qui , contentionis alen. quam veritatis aperiendz cupidiores Quod fi ex. IN FUNERE P. 13USENELLI. -NeSt :5 fi exquifitz Latinitatis colore , ionge petitx floribus , qua ' difputaret , rninime otnabat , num  etiam contemnendle erant Philofophicz: do &tinr quz veritate ipfa • & mine fuo fat s ornatx atque illufires eloquentiz ruco non) ► indigebant Tullius certe de arte fua non ira  date., ut putarct neminem nifi difertum effe Phildophlim ; fed facile patiebatur effe quofdam , qui in natura cauffis ac principias cognofcendis toti occuparentur , qua. lcm Chryfippum memorat in libro de Oi'atore primo , nec ullis tefe hurnanitatis íludiis immifcerent . Sive ergo natura ipfa , five voluntatc confilio pi ;mentís abílinuit , laudanda profeao illa ea in Alexandro reaa ac fimplex philofo. phandi ratio, ( l ux Peripatetica dicitur , & vitio fortaffe temp g ris ccepta eft ornamentis alienas , ac novitatibus circunfundi Alexandri ingenium & doarinam vos certe probaílis , fapientiffirni Patres , vefirxque primum in Theologica febo-. la inftituendz juventuti przfeciftis , deinde ve- to ad impenfx operas laudem declarandam in A bbaturn Collegium magno omnium confenfil cooptaftis Nunc demum eo ventum efl , ut nihil poffit fplendidius de Monada° dici Ac fi vu1garra effent , l uz haaenus attuli pluribuf. que communia , nonne , Abbatem Caffinenfem curo dico fuiffe Alexandrum , qui vis intelligit docuiffe ilium , & feciffe , quz fociorum merita laudefque fuperarent ? Non ibi fumus , ubi dignitates ad gratiam projiciantur ; penfatur hic potiffimum vitz morumque probitas , ad trutinam revocatur ingenium , natura' induffrizque przidia requiruntur  tum vero fenfim 8c per £ra- .11t  °RATIO XXVI. centii Bonifacii Epifcopi Famaugufltni . Ortus enim hic ex familia duarum civitatum nobilitate clara, Rhodigii , & Tarvifii , ex qua extitere viri fummi , patrizque fui pacis bellique artibus utiles, ab ipíis flatim pueritix crepundiis initia quazdam protulit animi  pietatem & religionem compofiti , ex quibus appareret non obfcure facra natus  Excitavit hos velut igni.culos .Ave,memor ia Joannis Bonifacii PoetT & Hiilorici 2 non doai folum , fed prnbi in primis 2tque honeffi; fovit Patruus integritate ac litteris celeberrimus; provexit folertiflima idli f utio parentum • explevit omnino exercitatio ruin fiudiofe ab eo naviterque fufcepta Hac ille commendatione in Tarvifianum Canonicorurn r¿ol legium celeriter cooptatus ea; qi,23 loco tam illuflri qua ratione fe gefferit, fatis fuperque cognofcetis , fi dixero placere potuiffe illi , cujus ! udicium per ea tempora inflar omnium habebatur , Cardinali videlicer Bafadonnx prxflantium virorum patrono ac Mxcenati. Itaque fe Romam contulit ; cave dedit Cardinalis hujus aufpicio experimenta virtutum , quanon recenfeo ego quidem, fed ajo fuiffe tanta, ut ínfulas illif Famaugultanas expeaatione citius promeruerint Honore hoc tamquam in lumine meliore pofitus ccepit eminere ; eaque in urbe, feu potius variarum gentium orbe, ubi 'vix maxima onfpiciuntur, non benevolentiam modo , fed etiarn admirationem inter fui ordinis Prxfules cito fibi conciliavit Tum yero , fiquando alias, Famauguflx fatum in Cliriaiana republica defietum eft; turra inquam , curn vidimus, quanta fuiírent ibi fidei ae religionis incrementa futura ftudio & opera e)US e: 1 Cü IN FUNERE IIONIFACII EP. 30 ejus, qai tam multa laudabiliter Romze nere t , c majara de fe in dies polliceretur . Tu quoque opinor , angebare , optime Przerul , quod ea tibi commiffa provincia effet , cui przeilo effe noty poffes , atque ita ad rem Chriffianam propagandam vocareris, ut vetirum tibi aliundc effet officio fatisfacere At non obrcura Superis eft hominum voluntas ad bonum paran cumque efret in fatis, ut non poffes curare tua , tibi funt aliena concredita ; ne tanta animi vis diutius retarda. retur , fed late fuccrefceret , fureque efinderetur ad anímarum emolumentum Hinc ille , qui de re nulla follicitus fuit magis , quam de bailo Ecclefix fume in Bonifacium oculos vertit Gregorius , omnium fxculorurn memoria Venerabilis Cardinalis Barbadicus, eumque in laborem partem invitavit , non ut fibi laborem minueret , qui inter labores extinEus eft , fed ut vid & ratione emni fuis confuleret, quibus nunquarn fatis pu. tabat effe confultum Lxtor vehementes, me Patavii dicere , apud eosfcilicet , qui Barbdicum in oculis confpeauque civitatis pofitum fufpexerunt ; curamque & confilium ejus in deligendis hominibus , quibus ad Ecclefix hujus minifferiurn uteretur , experti funt Neque enim Bonifacium excepiffet inter fuos vir furnma altitudine ingenii fuifc i ue omnibus prxfeciffet , nifi illum infigni aliquo fupra ceteros meritorum genere ex. cellere cognoviffet 'tic vos vefiris proponite animis Barbadici Vicarium , magno conatu ve• fligiis hxrentem viri optimi  fapientifftmi fpellantem fingula qux imitaretur , vigflantern ad omnia qux acciderent, ornittentern nihil, quod putaret ad Patavinz Ecclefix felicitatem pertine. A a  re. ORATIO XXVI. re . Ita enim demum fibi perfuaferat , nec placa  1/0' re fe poffe Epifcopo fuo, nifi ad fumma contera-  1/11, deret , nec reaius cónten ' dere fe poffe , quan- i fi lila ageret , qua ' aaa prius vidiffet ab ipfo Quod fiqua ratione vIrtutis vifus efl ad eum proxime di( accedere , certe liberalitate potiffimum , qua co. natus efl munificentiam illam incredibilem pro modo facultaturn fuarum amulari Quapropter & x) ipfe dare confuevit,  rn , & obtulit illi interdu ali. qua pauperibus eroganda , cum petentibus dandum  1,1 ! putaret Cardinalis fupra fidem & exempla libe.  (li raliffimus , nec taren haberet qux daret , quod  ¡I 3  1 am fua omnia dediffet . Felices anirnw (jam enim fubit orationem ex .luau ad gratulationem con.  . Fruamini ello, quo verte fruii , divino  ! : vertere ) quas juvit mutua fibi prxfiare ad jumenfapiential ac pietatis vellrx fruau ; fitque corn«  711 ta virtutum , laborare , atqu.e eniti incitata quadam ultro citroque magnitudine contentionum falutis xternx g ratia; confenfuque uno pietatis  d fludium , charitatis , religionis , difciplinx promovere  o munis utrique beatitas , quorum communis fuit ratio meritorum 6  1 Jzm vero qui tanta potuit , magno illo pro«  f, pofito exemplo prxilare , numquid minora prw.  fo flitit folus ? Ad eos dies , quzfo , cum orbata efl ix Patavina Ecclefia Epifcopo fuo , animum attendi-  lt te, percurrite incomrnoda ab illo fponte fufcebita , remedia pro temporis conditi , q one caute adhi-  b bita , officia atril diligentiffimiquantum qui. dem licuit per aliena jura, nunquam intermiffa .  z Utinani veto non fuiffet aliquando a nobis di-  z fceffurus , Abiit enim ( qttod magno cum do lore  ) reminifcimur ) abiit non rnagifiratu modo , fed 9 etiam  ? IN FUNERE BONIFACII EP. 371 ttiam urbe; cumque nos votis abeuntem retinel remus , abiit timen , quandoquidem non ea. dem , qua prius cauffa habere eum poterat nofiris in rebus occupatum t nobifque utilem Manebat adhuc mentibus infixus Barbadicus , nec ferre nifi zgerrime poteramus , ut duos uno tenipore patres amitteremus . Hzc nimirum rerum humanarum conditio eft , ut certo quodam nexii colli f3 atz fe fe mutuo tra. hant ; & uno aliquo infortunio calamitofsos calamitates alize fupra alias confequantur Pollea tarnen refpiravimus , duplicique cafu labefaaatos duplex ercxit repente fauflitas; cum te nobis Epifcopum fummus Chriftiani nod minis Arbiter Clemens dedit , altera cura tu Famauguflanun-i Przfulem , collata rurfus Vicarii Generalis poteflate , in priflinurn locura reftituifli Vidifli enim ílatini , quamvis longe abeffes virum eximium , cujus vigilan• tic notam ipfi provinciam commendares ; vi. difli , inquam , pro mirabili iffa prudentia tua , quarn in perfpiciendis ac dijudicandis hominum ingeniis toties oflendifli . Nunc vero adefle vos mihi , Auditores , quos cura ejus ac folPicitudo non latuit in fuperiore jaEura carnpenfanda , in Curia componenda , in parandis abfolvendifque rebus omnibus  que novo Epiicopo ab ultimis Euror finibus advenienti probarentur . Magnopere , Princeps Erninentiffime , quod ea videris per annos multos agi te coram , qu ' e aa dico abfente te • Vi a  r plane conflans in virtute obfirmatu s quarn viam femel iniit , eanIdern perpetuo tenuit , dignus propterea , quem tantopere dili5eres , cui Aa z  tan- CDRATIO XXVI. tantam fareres rerum tuarum poteflatem ac de quo . verius multo afirmares , quod olim Phi. lippus iviacedo de Antipatro , Bonifacium tibi vigilare . Vicariarn Epifcopi provinciam Patavii fuflinere quanti fa ponderis, ignorat nem° b  Y amplitudo dicecefeos ,ingenia, hominum non tarda ut alibi , aut fopita , fed prompta & ex. perreaa , cultus aliquis vel infimorum , quan. tam parerent in negotiis explicandis eifficulta, tem homini non fatis teao , non bonorum ma„ lorumque paro , non gravi non conflanti ? Tanta ille folertia , tantoque ingenii acumine egit omnia , ut quamvis tempora inciderint ali.. guando difficilia , nihil omnino offenderit nufquam incurrerit . Non ztas annorum fere feptuaginta , non pedum dolores ren-Liffi quidem interdum , fublati y ero nunquam , non frigora, non reflus de quotidiana ejus opera 8c aiiidui. tate quippiam detraxerunt . Afferebantur libelli fupplices ? Excipiebat facile , examinabat–at. tente , fubfignabat caute . Agendurn de Cleri. cis de Parxcis , de Monialibus ? M'andan da. bat , monebat , vetabas fine verborum araba. gibas & fine diuturnis confultationitus . Ordit natio facra habenda temporibus non fatis:conmodis ? Aderat non gravate . Non gravate di.. co Prornptius etiam voto tuo , qui obniteba. ris aliquando zetati ejus defatigatx corporique non una ,de cauffa affeao confulturus . Mirum tamen , quod , cum tam multa , tantaque cum dignitate ageret , ita fentiret de fe demiffe ut quafi oneri pon fufficeret , ultimis hifce tem., poribus de munere abdicando cogitaverit quo fatale aliquid atque omindum rnus IN FUNERE BONIFACII EP. 373 ruus Cum enim , rebus adornatis fere omnibus , jam effet dikeffurus , Penates puto noari in. viturn retinuerunt ; nec funt alibi potius , quam inter beneficia ala expirare . Habetis , Auditores , hominis merita publico bono dicati : prxtereo privatx vitx decora & ornamenta , qur quamvis communia pluribus , ipfe ta. men pecdiari quadam natura ' temperatione , ufilque perpetuo fecerat prope fua omitto Ii. beralium artium fludia , hiflorix y ero prxfer. tim , in qua tantum valuit , quantum Tarvi. liana monumenta ejus labore &  plurimis additionibus illuarata fatis ofiendent cum publicam lucem afpicient aufpice te , Princeps Emil.entiffime , qui in curara operis fupremis ejus tabulis compellaris : omitto morum inr.ocentiam , rnodefliam , fuavitatem , quibus \Tiros in republica príncipes fibi devinxerat : nihil dico de frugalitate , de parfimonia , de opum contemptu , quibus pro tanta chgnitate non abundabat ille fano , fed timen ita utebatur , ut quas non haberet , fibi aliquando oblatas modeíle recuraret , & quas haberet , ubi opus effet , libentifiime largiretur . Prodibunt nihil°. minus ipfa hxc fplendore fuo , & foros erumpent ad hominum prxdicationem ; quantoque illuPriora fuere , tanto magis , fublato auaore , votis ac fermone defiderantium percrebreteent . Hoc nos in prxfenti jaStura folatio utimur , ut videatur nobis non plano ereptus , cuius nomen & rerutn 6 1eflarurn memoria anirnis nofiris infixa nunquain intercidet . Vivat ergo ine aliquando fibi inter beatos , qui tamdiu vixit no• bis ; gaudeat b ` no fuo  & quidem turnmo ac Aa 3 374  OnATIO XXVI. fempiterno , qui tot annos curavit bona nofira; fruaturque immortali felicítate , qui quamdiu ínter mortales fuit , tantopere curavit ut anos felices faceret ORA. 375 ORATIO XXVI. PRO VERNACULA LINGUA A fludioro adoUcente in patria Academia rccitata. M Agno quodam Italicarum fcholarum confenru , ctfi non magno fortaffe iprarlim bono faaum (41 , ut adolefcentes , vernaculx lingux fludio prxterrniffo , Grxcis LatiniCque litteris fe unice dederint . Contra mor= hunc liceat mihi per vos , Academici prreflantiffimi, hodierna exercitatiore verba facere ; non quod ullum mihi curo Grxcis , aut Latinis bellum fufcepturn fit , fed quod officio delira , fi vel nietu hominurn , vel gratia , qux ad reaam fcholaflicze vitae inílitutionem peutinere puto , non aufim hac in luce patefacere . Ceterum perinde agam ut in dubia & ancipiti controvel-- fia apud Juciices agi folet ; nec vos ante in confilium dimittarn , quam Grzci quoquc termonis & Latini cauffam dixero , ut omnes intelliga-nt , quam nihil in prxfenti mihi fumarn , qui contra me ipfum a!ias dicere paratus fim . Si ita demum difficilium quorundam ingeniorum offenfionem effugero , illudque impetravero , ut de re ipía judicantcs , non mi hi pitos & xtatem imputent , przclare mecurn 2, ni exiflimabo . Tametfi 5 quoquo tandem cafura res fit , ea me cogitatio vaIde recreat , jubetque bono animo effe , quod ín magna au- Aa 4  dito- 106 4;7 6 OIATIO XXVII. ditorutnfrequentia neceffe fit hoc in gener e aliis alia , " lee Íolurn varia  fed etiam contra., ria probari : non deerunt , qui me judicent nirnis auclaaer vela dase , fivaufque dere fed funt etiam , inquibus parola video teme peffatis Tertium eft genus quoddarn hominurri . 4uiOrum , quos Latina quidem littera Graccxque deleaant ; non ita tatuen ut eos pcemteat Italofque Scriptores pro nihilo habeent . Sunt in veteri eruditione toti , putant que abfolutam reruni fcientiam , quam gravio. re nomine fapientiam dictan , aut nufpiain ant in antiquis cene Monúmentis reperiri fed ef aliquid laudis , guodnOfiris quoque ingeiiis concedant ; & wquo patiuntur animo habere nos oratores nofiros dummodo DemOftheni & ceroni ; habere Poetas  durnmodo Hornero ac ^`Tir filio ; habere hifloricos , dummodo Thticy. didi ac Livio fafccs fubmittánt Unum efr quod Tgre patiuntur effe . Ítalos Grammaticos nefcio quos ; qui leges lóquendi rant , cornMunemque omnibus linguatti fibi ob. noxiam faciant  & in prxceptorum anguflias compellant . Ecce vobis contra qUos hodie niam ceterum ego quoque antiqux eruclitióni deditus ab ipfa pueritla fui ; tantufque hxfit ani.¡ mo prima illa inflitutione contraaus veterugi linguarum . , amor' . , ut pro vernacula quoque g ua dum dice libenter Latine dicarri Ut autem ab co incipiarn  in quo fe ma., xime jaaant , non falle lunt , qui eam a Grammaticorum legibus encantes jubent ferri liberam , augeri , Minui mutari . non arbitratu, modo fcriptoris . , cujufque , PRO VERNACL T LA LINGUA . 377 fed populi . Quid fi etiam maxime officiuntl Tollite enim Grammaticos, certa illa fermonis conffruendi prxcepta, nonne fceda flatirn yo. cum colluvies in fermonem irrepet , totumquc perverret quemadmodum urbana omnia per. verti necefre eft , urbis prxfide legibufque fublatis ? Neque temen idcirco ufui , quen; penes arbitriton  , v juí . ,  norma lequendí , quippiam eripio , neque plus aequo Grarnmaticis in- (114eo . Tunc enim ifli mihi lapere videntur, , fi verba quidam ipli nulla inveniant, fed inventa jam & ufitata deligant, & in quodam veluti the6u-o collocent , ubi explicara luculenter com. muni judicio fubjiciant ; eo videlicet confilio , tit verborum copia loquentibus & fcribentibus fuppetat , nec aliena atque exotica in ullo rerum genere mutuari cogantur . Non eft igitur Italorum Grammaticoruin ars , ut quidam fibi perfuadent , libertati fermonis adverfa , nec illum ad inopiam redigit , fed cribrat , expolit , amplificat , & ad publicum ufum in lexicis re. condit Quod fi decírent Nomines co ingenio & indufiria qui hwc colligerentj, & 2d commu. nem utilitatem interpretarentur , mutatis magna ex parte temporum mutatione linguis :jam ve. teres libros, hoc efl majorum noflrorurn inventa ad porleritatis eruditionem litteris confignata quis intelligeret Hinc exteris quibufdam ho. minibus divinus Dantes alicubi ineptire videtur, quod ejus fenfa vetufforum quorundam vocabulorum ignoratione non fatis capiant ; hinc Villanos Fratres eadem de caufra quidam ablegant alii Boccaciurn ipfum  & , fi Diis placer etiam Petrarchna . Sed hac linvarw m fer: omniurn 6 liar: It l'oct,