Vota, et motiva a processu apellationis ... Petri Pauli Ximenez de Urrea Zapata Fernandez de Heredia : Super articulo possessorio, in Regia Audiencia Aragonum actitato

% ' Pag.L VOTA, ET MOTIVA A PROCES* V appellationis illvstris don petri Pauli Ximenez de Vrrea,Zapata Fernandcz de He¬ redia : Super articulo poflefforio,in Regia Audientia Aragonum adfitato. ggr N DEI NOMINE:Noverint uniuerfi. Quod Anno a Nativitate Domini noftri Iefu Chrifti miL lefimo fexcentefimo quinquagefimo nonotdie vero, quse compu fabatur quinta menfis Aprilis apud Civitatem CaTarauguftae in Camera Regij Confilij caufarum Civilium prsfentis Regni Aragonum,intervenerunt Magnifici Dni DD. Ludovicus ab Exea,8c Talayero Regens Cancellariam,Ioannes Raptifta Alegrc, Petrus Cavero, Gregorius Xulve, & Erancifcus Clemens Soriano Regij Confiliarij.Cora qui bus fuit pofitusProccffus Appellationis Illuftris D.Petri Vauli Ximenez de Vrrea.Zapata Fernsndez deHeredia, &c.fuper articulo pofFeflbrio:in quo diftus Diis Dodbor Gregorius Xulve huius eaufe Relator, & ceteri Dni dO di<5to Regio Confilio, necnondidtus Dns Regens,con¬ cordes praevia relatione, &c. fuerunt voti, & opinionis. Quod attent.content.&c.tenetur, & debet pronuntiare, & declarare bene per Iudicem a quo fuiffe pronuntiatu fub diebus ottava menfis 0£tobris,anni millefimi fcxce tefimi quinquagefimi feptimi,quinta Novembris, anni millefimi fexcentefim i quinquagefimi oftaui, 8c decima Decembris eiufdem anni, & male ad hanc Regiam Au¬ dientiam appellatum per IlluftremDon Petrum Paulu Ximenez de VrreaFernadez deHeredia Sc Zapata,prin- A cip. 3V - r i cip. IoannU Michaelis de Otto Proc. neutram partium inexpenfis ex caufa codenando. Csetera fupplicatalocu liohabere.EX EO prascipue,& alias pronuntiationeslu dicis a quo cofirmatur.Quia non coftat de aliquo grava mine illato Illuftri Do Petro Paulo Ximenez de Vrrea, Arandefi Comiti apellanti. Semel etenim,iterum,& ter¬ tio a ludicea quo ad hanc R.A.provocavit. Semel,quado fub die ottava Odtobris anni millefsimi fexccntefsimi quinquagefimi feptimiFrancifcu Didacum Panzano fore audiendu,8c nullitatem fupplicatam per Procurato reComitis locu non habere,fuit declaratum.Iterum,qua do fub die quintaNouembris anni 1658. revocatio prio tis illius declarationis,& fuperfefsio in caufa apellatione pendente fuerunt denegatae.Tertio denique,quando fub die decima Decembris eiufdem anni Comitem non fo¬ re partem , nec audiendum ad profequutionem proceffus, & caufa:, nec in ea ad ulteriora procedendum fuit pronuntiatum. Hese omnes fententiae iuftas fuerunt,legitimx,& forales.prout de unaquaque loquendo, & lefftonis rationes pro parte Comitis praecipue ponderatas elidendo plene apparebit. In prima illa diei odtavae 0 < 5 to bris gravatum fe dicit ex tribus. QuiaFracifcusDidacus Panzano Diputatorura Regni Procurator in prima pu¬ blicatione de mandato fidem non fecit, contra formam Fori Qujrientes defirm.iur.fuper poffef. iuxta quam tjaufa haec; qpia poflfefforia; dudta fuit, &duci debebat. Secundo,quia quamvis fuit contra eundem Procurato¬ rem oppoficum , & declarari fupplicatum non fore audiendumjmandato adhuc non oftenfojin caufa conclufit,&renuntiavit. Tertio denique; quia etfi poftea man¬ datum exhibuit,non tamen fuffieiens: quia non fuit per Diputatos uti tales concefum.Non tamen obftant.Quia Porus iUejqnando procuratori rei docere de procurato¬ rio rio iubct,rion loquitur cum procuratote ante conteftationem excipiente,feci cumconteftantecaufam principa lcm,ut verba illius clara demonffiranofteut enim quando ante conteftationem excipit,nec cavet,nec exhibet, nec Forus fuper his difponlc.fic neqUe fuper poteftate, quarti vis haec omnia in coteftatione requirat: Aliam fiquidern m cognitione exceptionis ante conteftationem oppofit*,& diverfa forma procededi,ac in caufa principali pree fcripfit. Quavis aute haec ita expraefta no eflent fufficeret quoquo modo legis formam efte velatam pronullitate Gxcludenda.Illud autem de oppofitionc quod riori audi¬ tetur,prodefte poterat adori ad inftandam in caufa fuper fcfsionem.vel ad eum qui fe prdeuratorem dicebat pignorandum,capiendum, vel.alijsremedijs compellendu» donec de mandato doceretehis tamen negledia,prout in P r $ f enti fuerunt, etiam poft renuntiatum, & condufumi 'u caufa procuratorium de tempore deinde exhibitum debuit admitti.Nec denique infufficientia prodeft: quia *uxta Regni receptam praxim litigans fub qualitate offi- C1 j ducit caufam legitime per Procuratorem fuo folo no ni i n e conftitutum : caftu vero quo de hoc dubitaretur,: Mandatum exhibitum fuit conceifum per Diputatos fe tales nominando, fimul congregatos, in loco ad Regni Uegotia,& caufas peragendas, & expediendas folito, 8c afsignato, ad favorem illorum qui fuerunt pro Regni procuratione a forte dati, receptum per Notarium offi* cij, extradumper fucceiforem , & ex regeftro eiufdem Tribunalis in qUo eratdeferiptum: Ex quibus omnibus fatis fuperque cum qualitate officiorum conceflum depraehenditur.Fuit denique exhibitum,& pro parte Comi tis neutiquam in proceifu impugnatum, nec de infuffi¬ cientia oppofitum:in nullo igitur fuit in dida pronuntia l ione gravatus. EX dictis apparet primam fecunde pro A 2 nun- 4 nuntiationis diei quintae Novembris partem in qua re¬ vocatio prioris fuit denegata iuftam eflfe.Nec minus di¬ cendum de parte fecunda quae fuperfefsionem in caufa apellatione pendente denegavit: quia regulariter per appellationes,&recurfus ab interloquutorijs, caufarum progrelfus non fufpenduntur, maxime inhibitione non fequuta,prout in pra:fenti:quia ante illam in Regno aten tata adhuc poft diffinitivas non habemus. Immo praefa¬ tus Forus voluit quod etiam polito recurfu, & fequuta inhibitione pofsit ad ulteriora in caufa procedi fi aftor voluerit,& hoc quando intetloquutionem ad fui favo¬ rem obtinuit-.idem nec minus dicedum quando pro reo prout hic fuerit interloquutum,cum ad imparia non de¬ beant iudicari. Similiter igitur in hac fecunda fententia gravamina ceffant. Tota itaque difficultas (fi aliqua ih praefenti caufa occurrere,aut confiderari valet) verfatur in tertia,& ultima interloquutoria diffinitivae tamen vim habente,quarp (imiliter iuftam,aequam,iuri,& Foro con formem cenfemus,Certum eft enim fecundum Forum, fub rubrica, Quod Regens officium Gubernationisfrf milesflmplex Nobiles ad obtentionem, 8c retentionem difti officij fuilfe exclufos,& omnino inhabiles,& inca¬ paces effe£tos:requirit fiquidem militiae fimplicisquali' tatem(quae in Nobilibus non folum defficit,fed cum no bilitate repugnat) ut ex Rubro orationem perfe&am continente,& prxfatx qualitatis praeceptivo refultat.Et adhuc rubro defficiente,rationes decifsivx, & finales in ipfa littera Fori iterato repetitae non folum id fuadent* fed formaliter & necelfario difponunt: taliter quod fine violentia littera: exprelfa animus in contrarium inclina¬ re non pofsit:haec enim funt. Cum fecundum Rorum i>* fanis corporalibus infligendis , non eodem modo puniat* ltlr m e c puniri debent nobiliores qu&madmodum infc rio - riores fitque expediens Respublica per tales officia re¬ gi, exerceri adverfus quos fi contra foros ,priuile - gia,libertates,u fas, & confuetudines Regni per eofde foStam fuerit feu etiamiudicatum poena condigna it%'* Jurgant,ut fic toti Reipublicacommuni populo fuper confervationepradiStorumfitprovijfum.RcccnCxtis poftea damnis,& fcandalis in Regno datis a Gubernatori¬ bus Aragonum qui fuerant perfonx magni ftatus,8c Reg nicolx opprxfi, ab ipfis non poterant confequi iuftitix complementum,nec adhuc audebantde eifdem conqiie r i > f ubdit. Et fi dittum officium regeretur per magnas fcrfonas,magni (latus,ut antea fiebat,damna proditias bono modo non pojfent excufari, nec eifdem remedium adhiberi, ni fi tales perfona regerent, & regant ditium °fficium , & habeant exercitiu eiufdem fignanter quan t um tangit, & tangere potefi iurifdittionem civilem, & criminale diSti offici) Jde quibus iufiitiapofsit confe qui } ftef haberi, & poena infrafcripta locu habere pofsint fe 5 exequi tneifdem. Cum tales poena inaliisperfonis Maioris flatus locum habere non pofsint bono modo: Id *irco ftatuimus,& ordinamus inperpetuu, quod dein - Ce ps officium G uber nationis, feu Procurationis Gene - y alis regatur, & regi debeat per Militem naturalem , domiciliatum in Aragon-qui utatur, & uti debeat di¬ ti° officio, gg* habeat exercitium iurifdittionis Civilis , & Criminalis eiufdem.Vcenxvctbillxyquxm hoc Fo r ° dicuntur infrafcripta , & in eodem non leguntur, mu tUandx veniunt a Foro unico de iuramento proflando per eundem Regem, & in eifdem Curii* edito, qui haec habet : Q tfod fi cotra proditia, jg* ratione promijforum ^ors, externa membrorum, exilium, vel alia poena cor - P 0 ralis 3 v e l captio fequut a fuerit , illo cafu ditius Re - A 3 gens 6 gens Officium Gubernationis , ( Jff alii Judices,(eu Of¬ ficiales qui contra pradiffa fecerint fubjlineant, & ha beant fubflinere p ce nam fmilem quamcdmodum illi fubjlinuerunt contra quos Jic indebite contra forum, privilegia,Ubertates,ufus, fjf confuetudines fuit procejfum. C e r t u m eft etiam, &in foro indubium Nobiles Aragonuma poenis corporalibus omnino e(Te immunes. Cum itaque Forus folos illos Milites ad Officium includat,adverfusquos poen^ condign^ infurgant, &de quibus iufticia pofsit confcqui, & haberi, & poena: cor¬ porales in ipfis locum habere pofsint,& exequi in eiftle, nece(fario,&: indubitanter exclufit Nobiles,contra quos nec condigntj poemj infurgcrc pofliint,nec iuftitia confequi,& haberi bono modo,nec poenae corporales locum habere,nec exequi in eifdem.Literalis itaque hac efhfor malis , S c neceflaria Fori difpofitio, s c l a r a , & : ab illius edi¬ tione fic pratficata, recepta,& intelledfa: non folum in officio litigiofo,in quo peculiariter difponit, fed ( quod magis,& maximum eft )ab identitate, &. rationi s poten¬ tia ad omnes Officialesf Locumtenenti Generali excep' to)extenfa:numqua enim poftea vidimus, nec voce, aut fcripto audivimus ad aliqua officia,nec adhuc ad Ma* giftratum Iuftitite Aragonum(prout antea erat fieri fo- !itum)Nobilem aliquem affumptum,nec admiffum-EF tantum abeft, quod Forus non fuerit in praxi receptus» quod praetenfio contraria non folum nova, noftris Fo¬ ris,& confuetudini a tercertis annis , & ultra obfervat# contraria,fed ab aliquo umquam tentata diceda veniat- Expraefla itaque eft lex exclufiva Nobilium. De fupefvenienti nobilitate Comitis,five repofitione eiufdem m Statu, five Comitatu de Aranda, & eius acceptatione, per litteras narrativas fententite plene, & incontine n t i fuit Iudiciaquofa&afides. Ex quibus, luris agentis defe&us notorius refultat:pcr afcensu fiquide Comitis ad nobilitatis gradu officiu eum nobilitate incotnpatibilej vel afcendends renuntiatione*vel dpe legis privatisjammiflfum fuifle verti non poteftin dubium , & inductam fuifle plenam ipfius vacationem: taliter quod continua¬ tio exercitii, feu poflefsionis poft acquifitam nobilitatS a Comite in poflc florio libello dedtidta, non poflefsio; quia titulo,& colore eius aliquo omnino deftitutaj fed nuda, & folum de £ado contra legem occupatio, neutiquam manutenibilis,confervabilis,aut reintegrabilis ha beatur.Conftito igitur Iudici a quo per exceptionem li¬ quidam,claram,incontinenti inftrumentaliter probata, in vim dilatoriae legitime* 6c foraliter oppofitam de non iure agentis,merito Comitem non fore partem ad progrefllim litis,& caufae,nec in ea ad ulteriora fore proce¬ dendum Iudex a quo pronutiavit. H-fEC omnia,quam¬ vis perfpicua,variis rationibus obnubilare Comes tenta vit:ex quorum fatisfadtione veritas ipGi maiori luce donabitur.Duplici praecipuo medio conatur fententia Iudicis a quo everterenn vim nulli tatis primo, fecundo ex Capite iniuftitix.de quibus figillatim,& ordinate clarita¬ tis gratia eft fermo faciendus. Primo dicit nullam, quia cum adtoris.nec rei libello conformatmon aftoris: quia fuper poflefsione. non pronuntiat: non rei: quia fuppli-i cavit declarare Comitem non fuiffe,nec ejfe partem ad injlandummec prof.equendum , nec fore procedendum ad ulteriora-. Iudex veto folum dixit, non ejfe partem, nec audiendum ad profequutiouem , necad. ulteriora procedendum. Facilime tamen haec ratio eliditur: quia h&c fententia non cadit fuper principali pofleflbrio iudicio.quavisilluabforbeat progreffum impediendo, £d ' c A 4 fu’ f fuper exceptione oppofica in totam exclufiva luris age¬ tis,in qua Diputati attores,Comes reus eftiilli non fuiffe,nec ejfe partem,nec procedendum ad ulteriora fuppli carunt, Comes vero in replicatione adverfus exceptio¬ nem , e contra peciit declarari ad ulteriora proceden - dum Judex dixit ,non ejfepartem,nec audiedumad profequendum, nec fore ad ulterioraprocedendum, c&tera fupplicata locum non habere: in nihilo igitur fententia difeordat quando fuper fupplicatis pronuntiat. Et quamvis addiderit, n ec audiendum , non relevat, dixit primo non fore partem, 8c ita non fore audiendum ve¬ nit in neceflariam confequentiam: qui enim no eft pars, nec itidem debet audiri,& exprasfsio eorum, quae tacite infunt nihil operatur, maxime ad nullitatem inducendam.Nec obftat incompatibilitas,& praetenfa repugnatia iri faciendo partem Comitem adinflandum,non ve¬ ro ad profequendum.Solviturenim haec obiettio adhi¬ bita diftin£tione.Si initium iudicii, vel inflanti# fumatur a litis conteftatione,certum eft ciim quem ad inflandum admittimus,nec minus ad profequendum admitti debere:quia lite iam conteftatafolium per diffinitivam inftatiafinitur,vel per defertionem:Si vero inflati® initium? prout debetjfumatur a citatione ufque ad conteftatione: plura enim interim iudicialiter fiunt citatio, reportatio, libelli oblatio, cautio, exhibitio, exceptionis dilatori® oppofitio,contra illam replicatio,6c fimilia:pro his om nibus pars cft,& faltim quoad iudicem, andiedus a&or, aftio, vel inflantia durat quoufque per exceptionem a Iudice admilfam eliduntur , & a indicio actor excluditurifi etiam exceptio non opponitur j prout poteft p e l «una ommittijfernper adtor erit audiendus,& lis conteitabitur,& ufq ue diffinitivam erit pavs.Fuititaqs pars , Co- Comes ad inflandam citationem, Se ad alia faciendum, & exceptione oppofita ad dicendum contra illam,prout fecit.-cognito tamen fuper exceptione impeditiva litis in greffus, & ea admiffa fuit per eam Comes a iudicio exclufus,& fic non eft pars ad profequendum: alias admif- . fio exceptionis impeditivae ingrefliis,fi Comes maneret pars.fupervacanea redderetur,& inutilis. Fuit itaque in effedtu dicere, & declarare abfolute partem Comitem donec de non iure fuo fuit per exceptionem legitime cognitum,& pronuntiatum,quod iuri, nec foro repug¬ nat. Quod omne in pronuntiatione illa non fore proce¬ dendum ad ulteriora in caufa erat invifeeratum , & compraehcnfum: St fic praecedentia ad fummum fuperflua, non tamen pugnantia inter fe j aut annullantia cenfemus. Dicit fecundo nullam : quia non li¬ cuit Diputatis deducere , nec iudici a quo admittere per viam exceptionis illud idem quod aStor deduxe¬ rat in fuo libello in vim attionis: dixerunt Procurato¬ res Comitis in libello Diputatos, fub colore, vel colo¬ re quaefito, quod eorum principalis fuiflet repofitus in Statu,& Comitatu deAranda,falarij folutionem denegaf fe^vult inde Comes,quod exceptio flatus, & anexae nobi litatis quae fupervenerat fuerit per eum in libello in vim a&ionis dedutta.Refpondetur tamen prim6,fadtum negando.Quia tunc fuiffet dedufta in vim a&ionis, quado Comes pofitive, St aflertive fe fuifle repofitum, 8t inde nobilem aflevcraretexceptionem in eodem libello, vel in fafto.velin iure offufcare,vel elidere contenderet: & repofitione.five nobilitate non obflantibus,fore in poffefsione confervandum concluderet, & fupplicaret: in his duob 9 ultimis omnino deffecit, nec minus in primo, dicere enim Diputatos colore quefito repofitionis folij A j tio- 16 enim,fecundum praefatum F orum Quenetes reo non li cete ante conteftationem opponere exceptiones peremp torias concernentes merita caufae, ne in incidenti iuftitiae originalis merita pandantur,fed mere dilatorias,que caufam principalem non dirimant. Sed haec replicatio foro,iflti,8c receptifsimce praxi adverfatur.Quia quando exceptio eft notoria,incontinenti,& iuxta forum, inftru mentaliter probata,quamvis merita concernat, 8e mere peremptoria fit,admittenda venit in vim dilatoria;.Et ta liter funt heae exceptiopes privilegiatae,qubd per ftatuta tollentia quafcumque excepcionesnumquam .cenfeantur exclufe; habent enim pro fe rationem illam natura¬ lem,& fic immptabilem,evitandi fumptus,& litium mo leftiam ad inflandam illius qui omnino iure dcftitutus ad iuditium provocat: & hoc eft ita conflans quod Co¬ mes ipfe agnoverit quando in replicatione dixit./ Ia dicha excepcion folo pudiera tener lugar en cajo que efta parte huviera callado ladicha repoficion , i fundar a ejle pleito,di&iendo, que efaba enpoffefsion dei Oficio , inohvviera alegado lo demas que fe contiefie en fu pro pofcion defrma , que ent onces pudiera entrar el excibir las afertaspartes contrarias,la ealidad que lehafobrevenido poniendolopor via de excepcion. Nec quid ¬ quam facit replicare notoriam non e(fe,ficquc non fum marie decidendam,fed in diffin itivam refervandam. Ex didfcis namque de notorietate in fa&o dubitari non poteft:fi autem dubitatio aliqua; quamvis folicita; valeat Confiderari in folo iure verfatur,qua: fecundum a:quiofem, 8c receptiorem fententiam determinatione retar¬ dare nequitdus enim temporis lapfu non mutatur: unde exceptoines in.folo iure dubiae ad diffinitivam refervari nSdebcntjpr^cipue quado ex illaru declaratione pro¬ ce- 17 ceffus poftea formandus redderetur retro nullus, §d par¬ tium expenfas omnino inutiles. Quando fa&rum eft cer¬ tum ad quid poftea proceftus,rtifi ad vexandas partes c5 tra aequitatem,& rationem ? Tum,& etiamrquia irt praefenti nec adhuc iuris dubium verfatur tale, quod intrin» catum dici poffitrhon enimdubietasmetienda venit op politionibus,& replicationibus partium numero pluria bus.fed illaruni cuiuflibet virtute,& potentiaiquamvis itaque tot,tantifque ponderationibus bonum,& clarum ius Regni offufcareComes intenderit,quaelibet in fede¬ bil is,& fragilis ex ditiis apparet,unde nec adhuc proba¬ bilitas remanet quae animum ad refervationem movere pofsit.Non etiam quintum ,& ultimum contra facit,in quo dicitur Comitem per amifsione tituli polfefsione tamen non fuilfe deftitutum.Licet enim verifsimum fit, & in iure conftans per renuntiationes tacitas folum ti¬ tulum, polfefsionem tamen non ammitti.fi in eadem re nuntiantes infiftant: hoc procedit, quando taliter infiftens aliquo pofsibili colore retentionem velare polfet: pro vt evenit in afeendente ad fecundum beneficium curatum: tunc quamvis fi t de iure incompatibilitas manifefta,non ideo omnino de non iure conflat ad primu retinendum : quia pofTct de difpenfatione apoflolica docere. Quando vero color adhuc per pofsibiledefficit,taliter quod potfefsioni infiftens inexcufabiliter de tinet, fimiliter,& poffefsionem amitti tritum eft. In noftro caflu color orrfnino ceflat: ftante namque legis ineo patibilitate vel prohibitione,habilitari Comes non po¬ tuit, nifi per Generales curias:quaetame poft ammifsionem tituli non funt celebratae. Quatenus autem color aliquis Comiti poffet afiftere ad poffefsionem tuedam, hoc folum confiderari debet ad effectum ne inauditus fpo- fpoliaretur, & audientia tali caflu fumarifsima fufficeret ex comuni Do&orum placito, quod fori noftri non refpaunt,id potius adftruunt,& confirmat. Cum ita¬ que fuerit in forma forali quamvis fummaria,.(incffe- £tu tamen plenaria)auditus Comes,&de deffe&u tituli, &fic denon fuo iure conftiterit, nullufque color pro poffefsione allegata tuenda aduenerit, nec ipfe deduxe¬ rit,iam illa non poflefsio , fed nuda de folo fadto contra legem occupatio cenfenda venit, & fic neutiquam manutenenda,conferuanda,nec fuo caflfu reftitucndaj ut di¬ cebamus in fuperioribus;& obiefta omnia tam nullitatis quam in iuftitiae.contra fententiam indicis a quo poderata,8e dedu£fca,deftru£ta manent,& hasc confirmatio iuftificatur.Et alias attentis contentis. Sigfif* num mei loanis IdEgidij Calvete,Infantionis Scriba Mandati fua Maiefiatis, Civis Civitatis Cxfar-AuguJla, qui huiufrnodi vota, & motiva ab origi¬ nali libro Regt/ Confilij caufarum Civilium prxfentis Regni Aragonum tibi continuata exi fiunt extraxi, comprobavi, &'fignavt.