scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

[Por Don Matheo Forteza y Suñer ... con Don Iuan Suñer ... Receptor de la Inquisicion de Mallorca]

Forteza y Suñer, Mateo

Full text

POR Don Matheo Fortezay Suñer,Cauá liero del Abito de Monteía, C O N D on luán Suñer, Cauallero del Abf- to de Calatraua, y Receptor de la Inquificion de Mallorca. L hecho dcfte pleito es brcue, y para fu ma¬ yor claridad fe fupone en el hecho lo figuic te. Lo primero,q do Francifco Suñer caso a doña Franci íca Suñer fu hija, hermana de dicho don luán Suñer,con D. PedroForteza, prometióla en do¬ te doze mil libras,y dellas le pagó en diferentes ,efetos nueuc mil y quinientas, y por las dos mil y quinien¬ tas redantesíeobligódichodon Fráciícoa dicho don Pedro íú yerno,a pagarle dozientas libras de renta, mié tras no le fatisfazia dicho principal,de que Ic hizo eferi tura ante efermano, fu fecha en tres de Mayo de mil y A fcif : ;y fcifucntos y onze, qijg rennuo defplfes por otra , fu fe¬ cha en tres de lulio dÜAfmp y dos. ' Lo fegundo, quedieho'do Pedro íorteza falleció en 20.de Scticmbre'de 34«v dicha donar Fracifca fu mu ger en 3 i .efe Setiembre d< 36 . y ambos dexaron por fu heredero & dre ho'doríateo For tez ai* fu hijo. Lo tercero t q u e ddwfráncifco.Suñer y luán, por el teflamento que otorgó en Ilídfe Setiembre de 3 5*de- xó por fu heredero a don luán Suñcr fu hijo, y ciertos legados a don Mateo fu nieto,como parejeóle las dau« fulas (i&uientes. i ITE K mando a cautela por derecho de tnJUtvcw\ y por toda parte y legitimad c. al dicho don Mateo For t&zM* Can altero del 'Abito dé Montefia minieio , bljh le» güimo y natural dé los dichos don Vedro Forte^a y dona Franctfc a ¡cónyuges ¡aquellas quarenta libras de moneda de M allorca de rentaba cuy^fiducton^n mifaucr ejld o- Hígada la herencia de don Pedro Irían y don Mateo For uha>abuelo¡y padre refpettjvé del dicho don Mateo mi nieto ¡por auer yo comprado el dicho cerfo de don Juan Mir los dias pajados ¡ comofe puede ver en la eferitura otorgada ante el H otario infraficripto:y juntamente to¬ das las penfones que fe me deuera hafa el día de mi muer tez y las demas que he pagado al dicho don luán M ir ¡que fe le deuian de fu tiempo , como en la dicha eferitura fe ~ tiene . 5 Tmas temando al dicho don Mateo Fortega mi nieh aqllas tres mil libras¡o revera las q pague a Pedro An¬ tonio Sanmartipor penfones quefe le deuian de ochenta libras de renta¡que las herencias de los dichos don Pe¬ dro luán y don Mateo tienen obligación de refponderU todos lósanos . 6 Tfinalmente quiero y mando ¡que mi heredero tnfraf criptofirme quitación y luición en fauor del dicho D*Ma teo > o del cur ador > o la hagafirmar al feñor Tedro Net, * -A ' ffi " cíe ti de Aquellas treinta y clós ¡tiras de renta que Inherencia de los dichos Fortegas es obligada todos los anos enfat/.o? del dicho Net: y la propriedad y penjíortes de dichas do - dientas libras,quiero queje tompenjen con otra tanta ca tidadque me déue el dicho Je norJedro ISlet,por penjones de la renta que me rtfponde. Y en todas las dichas cofas le injhtuyo mi heredero particular,^c. 7 Lo quarco, que dicho don Francifco Suñer y luán fallecioen io.de A godo de Sz.debaxode dicha diípoficioo y teñamente. ? Lo quinto, que don Mateo Fortczn defpües de la muerte de don Francifco Suñer fu abuelo, pidió enet Tribunal déla Inquificion de Mallorca mandamiento de execucion contra dicho don IuanSuñer,herederodc dicho don Francifco íu padre,por las penfiones, decur* fas,y reditos corridos de dichas doziencas libras,defdc el año de 22. El Inquiíidor mandó dar traslado a dichodon luán,que reconociendo fu obligación reípondio, que fe auia.de compenfu efla deuda con e! legado que dicho don Francifco mandó en fu teflamento a di* chodon Mateo, hizofe la execucion,y el Inquifidor por fu auto condenó a dicho don luán Suñer,a quepa*» gaíTe a dicho don Mateo dichas, pendones, con quediho don Mateo las compeníaffc con lo que importaua ;gado. Lo Texto,que don Mateo en quanto 3 auer manda o hazer la compenfacion apeló para el Confe j o , intro duzida la caufi en el, exprefsó agramosde dicho auto, .pidió fe confirme en quanto a auerle mandado a don luán que le pagafie dichas decurfas,y que cu quanto a la compenfacion fe reuoque. jo Lofeptimo,que D.Iuan Suñer pretende confirma cion de dicha Enuncia, y que también fe han de ccn> penfar ciertas partidas, q u e fuponc quedó a dcüer don Pedro Fortcza padre de don Mateo,en virtud de vn pa peí psí fitnple,o memoria t feritá de roáno de dicho doQ luán,y para verificarle pide tcrmino.y ofrecefe a pro* bar. ii Don Mateo ha contra dichoa prueba,y que ex in tegrofede mandamiento de execucion, fio admitir nin gunadelas Jos compenfacioncs que intenta don luán Suñer. 'i2 De!odichorefultandos dubios.El primero,fi íc ^ han de admitir las compcnfaciones que pretende don luán Suñer en cfta via executiua.El fegundo.fi fe-han de mandar pagar las decurfas.y reditos que deue don luán Suñer,fin q fe reciba la caufa a prueba como pretende. , ■■ .furn . 1 . : ■ .’ioüf/ i /,• -dhó vil si Su !snus ? : ■ i" Ad primum dubium. Sife han de admitir las compenfactones.que pretende don han Suñer en ejia via executiua 13 LO primero,porque en codas las claufulas mencio¬ nadas no fe halla que don Francifco trace de compe fareftos legados con ningún debito,ni con fupoficion que era deudor don Francifco a don Maceo fu nieto, y afsi nunca fe prefume que el legado fe da con animo de compenfar,fino que efpecialmente fe exprefle,hcrcdico rem,flí;delegat.2. J.creditor.C.delegat.l.fi compenfae di,C.dehaered,inftitut.I. vnica,§.primum icaque, v< Sciendum.ffide rei vxor.a¿t.Barc.& c¿eteri comm terinl.íicumdotem,§.(iparcr,fífoIut.matrim. i 4 Lo fegundo,porque fi bien don Francifco era deudor de don Pedro Forteza,ó de doña Francifca fu hija por razón de dichas dos mil y quinientas libras,y redi¬ tos deIlas,no fue legado a ninguno de los dos,fino a d 5 Mateo nieto,y que a la íazon quando hizo el teflamen to don Francifco,era viua doña Francifca fu madre, y afsi no cabe en la capazidad humana,que pudiefie tener yoluncad don Francifco de compcnfar el legado co ere dito ditoque a la fazon no podia fubfiffir,ni rcoer acción d5 Mateoa cobranca defia$ decurias,y reditos,y afsi quado üc & a a cxecucar don Mareo defpues.de la muerte de doña Fracifca madre,y dedoFrácifco fu abuelo.no-re- prefenta entonces titulo de legatario,fino de heredero de fu madre,a quien no fe hizo el legado,ni a dó Mateo como acreedor,fino corno a nieto,fin relación a aeree dor,que entonces no era pofsible ferio,y afsi no ay cópenfacion de debito por vn titulo al crédito que por o* tro Ictonpete,aunque ambos fueran de fu naturaleza exequibles,ve fiingulanter tenet Rota Romana decifi 3 5.poft traétot.'Galleíij dccamerali obligat. nu. s. ibi: 'Ñeque h<ec exceptio vifafuit obfiar esquía ifla deciar alio quodfocietasfpeflabat adAltouitum y c e njetur faffa irt favor em Altouiti nomine proprio , fe nihil común e ha betcumrationebancaria i q u£ efl quid diuerfum a focijs confderatis iaquam particularibus perfonis^dc debito particulari non fii' compenfatto ad debitum Jociale , Roy ta Ianuen,decifz o .Salicct dn Leiusnum* 3 . C . de copen/at.SGC.Sen.confó sdnfine y ' verfJ r Pó(lremo > lib.4 % conf.7fn.& num. \ oAtb . I. Aliouitus enim duplicem perfond reprefentat diuerfs refpeflihus, nempéprapriam/J) f fe quodnomineproprio gef fhmon debet aclfocietatem reftrriAocindn Lcumflio na* Wr. 2 8 *pofl med.verf Secunda rattoff* de legato r. Sur» f confié 3 . num, 4 2 . Igitur no tiene focicdad entre fi ellos tirulos de le¬ gatario,heredero,y acreedor,porque acreedor no lo es como legatario,ni por legatario repreíenta la perfona de herederoíy acreedor, porque aunque en vn fu<*eto cocurred ambos a dos títulos, tienen formal diñincio y diferencia,lautorem.fEde isquibus vt indign.Pereyl radecif 2 .CU(0 pluribus alijs. Y afsi como legatario pe idirá fu lególo,y aora corno acreedor los reditos,fin que fe le pueda campenfar.pues como don Maceo nkto no ® emba« embaraza el titulo de heredcr^y acreedor, vt tmet fin gulariter Surdusdecif.i 5 3. o. 1 6.ib¡: Vbi enim tura dúo rumfunt in eadem perfona , tune ea remamnt dijlmfta , non confundunturfid confderantur.acfiduó ejfint perfnój. 1 .vbi Rald.ojf.conful.Socin.in l.cumfilio fam. num.2%.pojl med.atqueibi Crauet.num> 3 9 6 . jfidelegat • 1 Mxi in confi 1 % 3 .num. 4 2 .Quo d ergo fecit tanquam re - fer endar tus,non debet haberi pro eo,acfi illudfecijfiet , ta - procurator.vt optime dedarat Crauet.loco pródi élo,& dixiincotifiyi.num . 1 9. 6 Lo tercero, porque accedendo magis ad magis á nueft ro intento formalmente don Fraríciíco quando lu zo eñe legado,no era deudor deíla cantidad a don Mareo,fino a doña Francifca fu madre,viua a la fazon,y afi* fi vendria en fuma a fer deudor fubconditione, vel in diem,y afsi no fe admite compenfacion en cite cafo,co moporel mefmorefpeto, ni el legado del abuelo he¬ cho al nieto con la legitima , refpeto de que viniendo el padre,no era deudor el abuelo della, Carlas Ruin, fingulari in conf.5 s.vol.2.nurru2 4. ibi: Nonobfiatetiam dum dicitur quod tejiator prófurntíur reliquijje tertiarn partem• filiabas Auguftini animo compenfandi cum legi - tima eis debita experfonapatris Jfi cum dotem t § f ipater jolut.matrim. quia tempere ttfiamcntuV$ ¿tiam mertis tefíatoris diflis. filiabas non erat legitima patris coru+r illis debita ficut nec reliquum patrts patnmonium , quo pater illorum adbuc viuebat.vt not . Bart.in Lis p, tejí de acquirend.hjertdit.fSper confiequens dici non potejí quodreliclum eisfaBum fuerit animo compenfandi cum legitima eorumpatris , vt deciditur infipecie ex not * per Alex.in Lhuiufmodi , § . cum pater delegat.}. verfil . poteft limitarte (fíc.vbi vultquod licet legatum faBum filió prófumatur reliBum animo compenfandi cum do* teJÚfipater. Hoc tamen limitat quando legatumfuit filió faBum quó adbuc non erat nubilis ó tatis : quia cum dos dos adhiAcfilu non ejfet debita J.quodpupillx quado dies lega.ced cejjat illa necefsitas legaliSi propterquám prx- Jumitur a ni mus compenfandi , Pr x tere a legitima flij no crat debita ab auofiliabus Auguftini ex perf na tlliüs 9 ñeque ex perfnnis earum , quia primum locum non teñe* bant tempore tejí amen ti . Late Menoch.de praefumptio nibus,lib.4.pr#fumpt. i o 9 » n u m . 5 7 - ^ 17 Sin queobííedezir, que entonces/c admite conv penfacion, quando el debito es voluntario,emperoeo quando el debito fe origina de obligación precifa,comoesla dote, queeflan obligados los padres aconftítuirfela a las hijas,que en eftelegado fecompenfa con efle debito, ex bis quae lata manu congefferunt* Mantica de coniecturis vkimar. volunt. lib. i o. tic,2. nutrí. 5. éx div5ta l.fi cum dotcm,§.fi patcr,íF.foIut.matr¡m.l.haiufmodi,§.cum pacer,ff.Jelegac. 1 .l.Ticia cum teííame* to,§.quiinuita,ff.delegac.2.l. fin. de doc. promifsione, Marca de íucceíT.legali, 1 -p q-1 3 . a r r i e . 6 . á rfum.44. tk in conf.8 5. per cotum práteip. a num.5. cum alijs, que noobftan,ni hazen, ni pueden al propofito. 1 8 Lo primero,porque como deziarn os poco ha,don Francifco Suñer,abue!o de don Mateo,no le,miró para dexarleeftos legados como a acreedor de la dote quenoleeradeudordcIIa:y afsi quando acude do Má- a pedir las decurias,es como heredero de doña Fr a ifca , y como legatario intentara eña acción,como fi . riera vn cftraño : y afsi no puede auer compenfacio de Jos réditos que fe le deuen como a heredero.con los le¬ gados que fe le han de pagar como fi fuera eftraño, ve in terminiscenet OIdrad. fiogulariinconf.297.3 n.i. ibi : P rimo certmn efUqviodfihap atris creditrixeritjicut water xutfuccefferat. Sed cum debitor creditori iegm\no prxjumitur animo compenfandi reliftumivtjfdelegat. 2. creditorem delegat*2. LuciusgS innititur fatis de hx redi.tnpü • fmn compenfandi.Ergo de im ccmrmni sv.u cuide' videturfundata intentio^Bonete. Secundo verba 'tejía* mentí hmc difipofitioni non obfiant : quia pater loquitur defiliawtfiliare iAt adeamfiermonem dtrtgit,quita no re¬ ferí, cum quo tejlator de fuprem/sfuts loquitur,Sed inge¬ nere voluntas, intentio dirigatur Mff. deleg.cum pa¬ ter. §. donationes , ( 5 * /. milefi. in princtp. ergo eisoel de ea loquens videtur eam excladere propter dotem % & l ega ta ab omm eo,quod ei debehatur , vel deber i poterat,vtfilije^rg* eorum,qujeleguntur,ff,de paB.auus,tS l fibjere¡liS^nosautem infin . xg)Ifitibí decem,§.fi patfus ibi plene no. Se/i addótem matris venit Bóneta , non vi Ferrari/ filia,fed vt extrañen: ergogg) c.argu.ff.adTrC bell.debitor circafin, tfi de libero homine exhtbendJ. 2 ,§. fi cum quis,g) de h\s,qmbus vtindign.l.tutor em* 19 Lomefmo tiene Mcnochio,con Alexandro, Arett no,y otros inconf. i6 2. n u m . 27. ibi i Q mdfi tefiatot nnpfitfiltam^S dotem genero promifsit foluere : & ■ de* indé fina pliciter aliquidiegaait ipfifili<£,qmdmn prjefumitar faBum legatum animo compenfandi^ex quo dos erat debita genero fie que vni perfon<£,& legatumfiiBum efi filuficque alteri perfonxdíuerfc.Ita ergo dicendum ejinojlroin cafa, E c d e praefurnption. lib. 4. prsefumptl 1 09. n u m . 3 2 .ibi v D eclaratur quinto , *yt non proceda* hoc exemplum.quando dosfutt promifiagenero, (filegatá faBumfuit filiceMam tune legatum non prxfumitwr f^ Bum animo comp'enfandi cum ip/a dote. Ira fcripfm ¡ Alexan.tfilafquos retuliti tg)probauit Curtius Iunk in Authentic.pr<etereanum «2 l.verfijgltima difficultas* C.vnde óing $<ü.xor,ig) ibidem Pepus num.46. 20 Lo fegundo,porque Tibien 3 los padres Ies incum¬ be tratar de poner cneftadoalas hijas,y liarles dote co pétente fegun fu eftado,!.qua liberosjfEderitu nuptiar. Jifin.vbi Doftor.G.de dor.promir.gloCin Lcum poft, §.gener.vcrb.Placuit;ff.deiuredot.S¿ in~i. ñeque mater, C.eod.tit.& inI.cumplurics,§.penu]t.verb. Alir* _ ~ “ * íf.de i ffi de A(jminiftrat.tütor,1.8.I.9.tít.r i.parc.4. Clemens de patria potedat.effed. í i ,num, 1 1 .efb acción,y ob!i gacion no compete a las hijas iure adionis, fino officio íudicis>d.l.9.cicwi r.part.4*Barc.in I.mulier,§.cum pro poneretur,ff.ad TrebeI.gIof.Ca(lref.& Alcx.in l.fiCo¬ cer, ff.foluc.mfcr. Clemens de patr.poteft.d.effed. 1 1 . num.i r,RoxaspIures allegaos ¡n epitom. fuccefsion* cap.$.num.6. Y e! padre no puede fer compeiido, ñeque officio iu dicis,fínoes quádoes negligéteen tratar de poner e n ef tadoias hijas,I.3.ffideiuredoc.I.9.cit.i r.part.4«BaId. NoucII.in trad.de dote priuileg. i 8.pare.6. B o e r . d e cif. 1 3 o . n u m . 4 , & 5. Alexand.ind.I.mulier, §.cum propo neretur,a num.4.&inháfi!ia,num.9.íí.3d Trebeilian e Clemens de patr.poteft.d.efícd.i i.num.i i. 1 Y entonces fe reputa el padre por negligente,quan do difirió de dotar,y cafar a las hijas,vfque ad 2 5. ann. ex Authencic.vc cum de appellat.cognoícitur, §. aliucí quoquein fin.ibi: Si vero vfque ad 2 s.annor. ¿otatem perueneritfiliad ¡furentes difluíerint eam maritocopu lar e,úi.7 ero f el padre alongajfeel cafa miento de fu bij ajemaner a que ella pajfafje de edad de veinte y cinco años). uego el padre haftaefta edad no fe podra reputar por negligente,ni la hija compelerle a q v ' dote, y cafe,l.fi filiam 1 p.iun&.authcntic* (ed fi poft pofita,C.de inofficiof.teííam. Sánchez dematrim* 4gf.djfpuc.2 4 .n u m . 3 . & 5 - De lo qual fe originan dos conclufiones igualmen ,tc ciertas en derecho. 3 La primera,que la obligación de los padres no es tan precifa,pues no los pueden compeler iure adionis a dotar a las hijas,fino que efto ha de fer officio iudicis, vtfupradixinTUs,&cummultis tenet Fachineus controuerfiar.iur.hb. 1 3 . c a p . 7 8 . p e r totum. Y que efla ac¬ ción que compete officio iudicis es fubfidiana>Lcum fi tura e(lfumaria, non quhfuit procejfm or din arte alte* ratur natura cauj<£,vt de non appellabilifíat appcllabi lis,quita infpicitur ortgo , & natura ipfius caifa. Idem dixic Boniorn. fup.cap. i40.vbi dicit; Quodrituscofide rat naturam caufa,& caufa fumaria,de quibus in cap • 13 9 . b abent naturam,quodnonJint appellabilis , (J ita pariter referífuijfe decifum : £ 5 * ídem dixit Tdrouinz^alfií perpr<edicl.rit.&itafui fie decifum per magnam curia in caufa Ioannis de Ftfingerio. Giurba dccif. 49. num. 24.ib‘]:Refpondeofecundo , quod'ubi defui natura caufa non eji appe llabilts,procedendi modum infpicere non debemus¡qu'tjemperpr¿eualet natura caufa rit.140. r Pe+ trus Gregor.de i ud.cauffeud. quxfi. 1 o. Cuma. rttu 79* num.4o.($Afjlift.in conflit.f quis inpojieruw\mm.59. rub.í 7.lib.i.Grat.conf. 1 7 . v qI. 2 JTritumqu<cejiapui omnes axioma illud,quodprocedendi modus non alterat naturam caufa, comprobat Tetr . Gregor.de iud.cauf feud.q . 21 .in fin. Sed cum define executtonis , ifific depotifsima iudicij executiuipartefit qu<efiio licet ordinarie aclu(it,caufa non eji appellabilis ficuti a fui exordio exequutiuaprocreditore fuit ><ut inpofiefsionem mittatur. Y afsi parece,que fe ha de mandar que Ce Ic paguen a có Mateo dichas decurias, fin admitir dichas compenfaciones,ni la prueua que fin fundamento fe ofrece. Sal uain ómnibus, 8 cc. ^ Sl \. KS - H f cW S ^ R C M i KatevAuu 'N ,T , 'N . .1 í*U :XT^y\ VUF.0£ 1