scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

Por Iuan de Salamanca ... en el pleyto con el Doctor Francisco de Silua, como padre y legitimo administrador de doña Lorença de Silua: Sobre el estrupo que se le imputa al dicho Iuan de Salamanca, para que el dicho susodicho sea absuelto dado por libre,

Salamanca, Juan de; Silva, Lorenza de

Full text

¿f^r%Uui jl¿ tfalíUUCMLCa (cu tUfi %C\M)CÚ it< JílvCi /hi, uüu¡,w. 2üoAftifáf djL Jt4o¡^ 4(duttcjitw CcPvtróL %Jimio d¿ ShixJJ, ¿nuJ'M ti fiuju/w.. 3.Aoy iaJmiiv toittw jJldUiuH'J 't,j \,%nc» ck $¿2k Souzfilvi /rulciuaw-nté iUXjmwJX^U^<V aimyt h\)á u jfe- M*13lw¡w2i' til ufüjtf-ltt JüéjitMfamirífc dvdunlU - ¿.vvjjmdd* 01 d 7 V ).> .ifcriUJJ cUkíouf^ ütHu Juljoc^ A%mJUm %ltm(uiuo ifL dtoMmH* <4pítete itvhfl ÚUa% u tj CfrJ-üL íút /J j\¿ li aun otu lx CtMhU0v}i,\ >ia*i íi °) . . (/i UUkc^u oU JOohlU ^'i .,>,i M42 %H4 tiu^UüH* ^<* ^** tAA '•,p n%¿ét¿ UMf*r hbcuj* Con 4Jmalc Jefaua**- £uuXcu /X-- ¿*w«* ¿^ d}hCU(\ -UíC^ti14. tZU 1C Arel Í2 ei Coilok ecu Ux odtu^ uvUm!, u¿ 1 \*j JukihvnXl ‘ ¡m*id -r lU \mlntl» di CublU « U&‘T¿%iti Jn d ^%unnMHMu rU l¡>‘ iMmc^> tu LfyTuuiir*"»" ^ 59 damnJfM fmtunui MUÍijrín i%maa(tlh ek Mto~ ej ’Jjfi, ¿ldimite hUTudinmtl \mjfíe ¡k\vtitLCL. ./,..,, J,' 0'£, ¿t Uíi’ftrtiidi! UXitiiii tl> -!t< ¿. 22 .AíniuUm¡u<n tu UttM y O‘\ (2},¡0 fái'hrU lV- ^^ / \\xkt\W ^Coihi. WCUYt i£ 2£ :-&el yJkk cL ,Wit; ?? 2^ £)f,/ Aííjtu ?/ tpíUi^muWx/w Cilki^ikoui. — ^rf 0yi! Lchaii) di UPóuijd- £¿t Íuta di <foltu tiewM ’u ki\ itay ti tiM'HMú ¿Vi. Atrtvvd di ifl HiUri.x--^ “C,„(lu,V í'“’“ J.<\UcuMu *'•' 0/V JiL /1'7 \/r* lá¿d* r tcum le Jct^th-x jrt*k*dv- ?ül Ü4UW Sacuda oU UlMx Un (’i/íf jic >f ,..tr nUitiu, mtn , 'i,//iV <l£ V^JUfyrrhU^tuc . Un. A*• * I 1 . - 'tht ,* n' PC RIVANDE SAL AMANCA! El Eli Executor deña Ciudad ,Enel pleyto con ;cl Do&orFrancifco de Silua, comopadre y legitimo adminiftrador dedoñaLorenza de Silua :Sobre el efírupo que fe le imputa al di ¡cho luán de Salamanca ,para que el fufodi- ¡cho fea abíuelto ydadoporlibre/e firua iV.m. detraer ala memorialo figuiente.’ SEL CASO; Q_yE EL DICHO Do,aot Süua,por vna larga relación que hi- «jÉisS 20>k querelló del dicho luán de Salamanca, ydicha querella en fuma condene ,Que !§!§£ fíendo la dicha fu hija Donzcllaoncfta yrc- Sgfae cogida,yentrando en fu cafa como í'uPadri- Sftra&ssss no ciuc auia Cido de Bot,y rrantigua f”1" ¡íí?M«m£.OÍttá!^8K ftad yconocimiento ,hizo fuerza yvioiccia **'**** 3ÉS£ aJa'yjaylicuó virginidad traydora yaJcuofamentc, yquebrantándole la cafa, ^que auiendole dado palabra de cafamiento ,fe cafó elandeftinamente có otra, añadiendo delito adelito, Yfinalmente concluye, que fea con- “Adenado Wí HkEx Bíbliotb, To?. Gil Qkde Araujo Can. Lector.¿ó &Hvpal. /r •- /-vy ¿rf . sff* ( denado en pena de muerte, yen ortas que refiere^ Yhechas pr^bá^as por ambas partes,yconclufo el pleyto >fe vio en difiniciua ,y eítá remitido en difeordia. . CPrefupueílo efte caío ,que fe yra iefiriendo mas menudamente en el difeurfo defta alegación ,parece llano yfin duda de los autos, que aya de íerabfuelto,y dado por libre efte reo ,fin hazer cafo de la probanza contraria,por no eftar probado en ella el dicho cílrupo,ni otro delito a!guno,de la manera que de derecho fe requiere, 1. ñeque natales. C.de probat c.in prcefenria extra ebd.vbi late fcribentcs,Por que demas de que los teílig-os prefentados por el dicho Dodor,no di 2en-eofa.concluye nte ,p adece nmuc hosdefeto sytachas en fus dichos yperíonas ,de que coníVa de los mefmos autos .Porque los teftigos d^que principalmente fe vale ,fon las otras fus dos hijas ,hermanas de 1adicha doria Lo renca,yfumefma muger^y como hermanas delá cftrupa'da,fón injuriadas con el eílrupb; yafsi no fe les deue dar crpdi to ,como apartes interefadasp yperíonas que deponen énTú mefmá cauía,g .i3.q. 5.ib i,Confkuguinei acu[atores aduerfm extráñeos tejiimonm nóndirañt.áocQi Ant.de Butr.in c.cum oporteat(& ibi glo.2.Jnutn.<>. &io.de accuíat.Salic.in.i.parentes.C.de teftib.Socin.conf 17.V0I.1. Porque ellos tales fon la miíroa parte jporque injuriada la hermana, los demas hermanos padecea la melma injuria', quiavt docét Bald. in.l.-í. C.fi quocumque prxditus ,nura. iJniuria fada vnj de domo ¿ntellignúríada toti domui cxtex.jn JegJex Cornelia. 5. D. deiniur. &argut.tex.in cap.infinuanteexcrade officio deIegati>-& hincelegátiísime dixit laíT.in leg.fi ita ílipulatus fuero. §.Chrifogonus,num. 5 3 D. de verbo'r.obl igat., quod licet atiáá cjüando cTLfaSíainiuria vni de agnatione non ccnfcatur fada toti agttatione quantum adhoc quod ómnibus compecat adió iriiuriarúinj tamen ccnfetur fada toti agna tioni quantum adhoCjVt nemd de illa agnatiqhejpoflec eíTc teftis pro ¿lio cnmiíie./ain iudex, ex tex.in d.l.lcx Cornelia. 5. vbigloT ídem Bart.in leg.cum ícimus.C.de agricoli S;& cénficis lib.i ¿.Ten e*l delito deeftrupo(que es el de nueflrro caío)] 0enieñó afi:iBaldJn leg. vnicaX.de raptu virginum.num 5.notabili^ .ver fie. ex hoc nota per illum rext.dum concedit facultaran confanguineis interficiendi rap torem, la qual licencia no fe la concediera el derecho, íi con el rapjto oeílrupo no recibieran injuria, Yaísi determinó el derecho, que jos confanguineos no depongan pro confanguineis enlascaufas criminales,máxime adofenfam álcenos cap.accufatores.3. q.J.ibi,?^^ éMmconfa,ngmnei acmfatores aduerfm extráñeos tefiimonittyn dicant ,(¡tiiu frofinfátms ft)jamükritatis ajfeílio yeritatcm impediré/¿fo.cap.abíéhs el.z ibi, ñeque affinis teftis admittiw, notar Bart.ín.J.cum feimus C.de agricolis &cenfitis lib.i i.& in.d.I.lcx Cornelia poft glof. vbi. iderain I.quiteftamento.§.qu;Ecumqua:,verf.feciquxroquidin crimi nalibus.ff.de teftamentis .La otra caufa yrazón es,el interes ycomodidad que configuen los hermanos, de que fe dote afu hermana; por Ioquál eftacauía es propiadelos hermanos, ex text.in.1 .1. §. im« proprie,ff.quando appcllandum fit: yconfigüicntemence como a teftigostjue deponen encaufa propria no fe les deue dar crédito, ve re-> foluunt relati aFarin.q.Éo.nu.4. fLa tercera razón para que loshermanos fean inhábiles para tef» tifiear enefta caufa.es, la enemiftad; porque eo ipfo.qirc lo es fu hermana, por la injuria que dizeauerlc hecho luán de Salamanca :yfiguiendo contra el eftcpleyto, en que pretenden ,que fea condenado en pena de muerte,yen otras penas grauifsimas, es cofa cierta.quele rentan las hermanas la mefma enemiftad yodio, yeftc genero de ene miftad es capital, vt probant Do&orcs, ¬ata aglo fin auth.fi drcatur.C de tcftibus.l.í.tit.jj.part.y. Se ibiGreg.glóií.y.s.&.g. &eft coinmunis omnium recepta fententia ,&inimicus fratr/s mei ,mcus criam inimicus reputatur, ex celebri dotfttina Ba1t.ltg.3-4.fi tutor,ff. de (ufpetflis tuuoribus. víPor lo qual no fe aeue dar crédito,ni haze fe e! dicho deftas her rnana5,porque la regla yprincipio de derecho, que nos eníeña,quod inimicus non admiccaturad teftificandum cap.rcpelJantur, cap. cu P. de accufationibus,cap.fÍTeftes.4>q.4 Icghbcri,C.deinofficiof. tefta. auth (i dicac.C*de teftib. no folamentc ha lugar enel enemigo maní - fiefto (como lo fon todos los hermanos de la dicha doña Lorenga) pero en el preíumpco, yla prefumpeion de enemiftad nace quotiencumque aíeft aliqua cauía inimicitiae(como en nueftro cafo) porque aunque diga el teftigo, no tiene caufadc enemiftad contra aquel de quien depone>no 1c da el derecho crédito ,exprasfumpta inimiciua, vt confuluit Aiexand.coníil.^^-.incipienti in caufa inquiíkionis. n. j. lib.i Jnnoc.in.cap.Y.& A.infin.de reiudicat.Bald.inlcg.prarfcriptioaie inantepenult.coIumnx.fi contra ius :Scinfimili caíu idem tener HippoIyc.de Marfil.fingulari,i 68.Antón. Gómez.tom. 3. c. 1z. nu.14. verfic. adde valde notabiliter Grammat.confil.45.num.i7.y por efto alos enemigos,aunque fean prefumpeos no daturfides eciam in caufis cxceptuatis,priuilegiatis,&: occültis,ni aun vbi alias inhábiles admictuntur adteftificandum,vttenec elegantifsimé Anto, Gómez, vbi proxime Farin.q.53.num.7. Ni impide dezir,que quouescumquc,ycricas aliter haberi non poteft, fe admiten los hermanos por teftigos: "~~~~Parque porque demas de que cftc cafo no es de los tan ocultos 9que veritas pluribus alijs teftimonijs haberi non pofsit. Se refpondc con otra da ¿trina ademada ycomunmente recibida,quela tal regla fe limita qua do fratres íunt in patria poteftatc,como cílos :porque entonzes no íe admiten por teftigos ,ni admitidos hazcn fee ,aun en el cafo que aliaspoíTent admitti, ita Mafcard.de probat.lib.i.concl.4o8.numr3j &pluresrclati áFarin.q.54.num.i4i. Ycon efto efta baftantcmente verificado, que alos dichos deftas dos hermanas no fe les puede dar fe, ni la hazcn conforme aderecho. ^Ymenos haze fe el dicho de dona Luyfa Vancga5,mugcr del di* cho Doótor Silua,y madraftra de la dicha dona Lorcn^aipoiquc fi 1c coníidera cite dicho en fauor de fu marido,no haze fc,quia vxor tefti ficando pro marico non facicfidcm.c.fi teftes §.idonci.4.q.3.&ibigl. verbo, imperan. l.etiam,& ibiglo.i.C.detcftib.lateMafcard. lib.5. concl.i 4io.num.i.& io.cum vnacadcmqjpcrfonarcputcntur cum lint dúo in carne vna,Gcncfis. cápit.i. &alias radones late congerie Farinat.q.54.a nura no. Yíi fe confidcra cftc dicho en fauor de la entenada,tampocohazcfc :porque en derecho cfta prohibido, que la madraftra ,0 padraftro admitcantur in teftes in caufa priuigní propter rationem,tcx.in d.l.lex Iulia. Yaunq eñe texto habla en Iuez,Io mefmo ha lugar en teftigo •porque xquiparantur ,ita vt qui propter aliquam caufam ,vt puta affinitatis ,aut confanguinitatis afeitionis; autinimicitise iudex cíTc non poteft ,tampoco puedefer teftigo ,veí ¿contra quodpatct fi adiungas,tcx.in d.l.lex Iulia, &d.c.infinuantc; cum tcx.in d.c.i.3.q. 5.cum fimilibus,y cfta opinión de que ncc vitricus,ncc noverca pofsint eíTent teftes in caufa privigni nec ¿contra, la tuuo Corado, aquien alegay ligue Farinacio mouido,cx rationc tcx. in l.Icgc Iulia.4.ff.de teft.q.54.num.i^9. Yquado lo fufodicho ccfara (que no cefa)baftaua,para que ni las hermanas,ni la madraftra de doña Lorenza hizieran fe en cfta caufa, el fer teftigos domefticos 5porq eftos no prueban el eftrupo,ncc femiplcn¿, vt docct Conrad. rclatus aIul.Clar.in §.Strupum,qui ita in praxi feruari docct Fariña, de debito carnis q.i47.num.i 31.yaun en cafo mas fuerte ,yque elle fuera de los delitos ,en los quales teftes alias inhábiles admittuntur, au las hermanas ymadraftra no pueden fer teftigos,por dos razones. La pri mera, porque como enfeña elegantiísimamente Grammat.alias refe rensd.conf1I.4y.num.18. ello fe ha de entender de aquellos que por razón de defeto de la pcrfona,o por infamia,no pueden fer teftigos^ pero no de aquellos, que opor fer las mcfmas partes, oenemigos, o domclticos(como lo fon,ycfta arriba affentado) fon inhábiles,por^ ellos eftos tales nunquam admittuntur ,yfi fe admitieren ,no hazcn plena ni femipIenaprobanga,vtconfuluic Anchar.confil.z3.incipicnti vifa inquifitione,& Marfil.confil.ioz.num.7. &plené per Grammac. vbi proxime .La fegunda razón es, porque codas las vezes que los teftigos fon inhabilcs,por padecer muchos defecos,no hazé fe,ni prueba, ctiam in caufis in quibus alias inhábiles admittuntur,vt docet Gram. vbi fupra Anton.Gabr.concl.17. limic.5. num.io.& Bcrtazoi.cof.3, num. 3z. cui oprime conucnic do&r.Bart.in 1.16.de dotis promifsione,quia non admittuntur plurcs íingularitatcs circa idcm,y ellas hermanas,ymadraftra padecen tantos defetos, que aunque alias el derecho las admitiera por legítimos ceftigos ,el concurrir en ellas tantas calidades defetuofa$,lo impidieran. ^Reílafatisfazcra lo quedizcfulanodcPaez^otro tcíligo,qucdizc fer pritno de doña Luyía Vanegas,muger del dicho Doiftor Siluael qual depone,Que eftando cierto dia vifitando a la dicha doña Luy fá,en cuya compañía entonzes eílaua la dicha doña Lo ren^a de Silua, entro luán de Salamanca,ytrauando del bra^o ala dicha doña Loré- ^a,Ia licuó de alli avn apofcnto;yq preguntando el fufodicho ala dicha doña Luyfa,que como luán de Salamaca fe auia lieuado afsi ado ña Lorenza, le refpondieron,quc porque trataua de cafar con ella. Aelle teíligo, ni afu dicho no fe le puede dar de ninguna manera fcmicreditojporqucfuera de fer fingular,vt infra dicam,cs fofpechofo de falfo,quia deponit,quod non eíl vcrifimilc,y al teíligo,qui non vcrifimile deponit, no le da el derecho crédito, ni fcc ,vt notar Abb. inc.rton Vcrifimile,&ibiFelín.nu.f.dcpradumpt. &alij plurcs rclari aFarinac.q.^5 hum.144. yque cíle deponga no verifimile,patetjPor^ que en que buena razón natural, ni política cabe el perfuadirfc,a qué vn hombre de bien,yde vergüenza,yde la calidad de luán de Salamá ca,auia de facar de la conucrfacion(dc la fuerte que dep one cíle teftigo) ala que no era fu muger, ni lo auia de fer, ymas de donde eílaua fu madraftra, aquicn naturalmente fe Iedcue refpetoylo que es mas delante deíle teíligo,con quien luán de Salamanca no tenia amiítad, ni conocimiento,ypara vn a¿to tan feo como depone eíte teíligo,vt iftfimilidocuit Egid.Bof.cir.de oppofítion.contra teftes,num.c>6.ver fie, non veriíimile ctiam illud eíTc Bcrcazol. coní^-num.y. Yfiefto fucedicra afsi como lo dizc cíle teíligo, fin duda concertara la madra ftra,y losdcmas que cftauan enla conuerfacion con el,yafsi viene au en cíle cafo afer fingular. ip Todos los demás teíligos que rertan de la probanza del Doélor Silua,fon tres mugeres ,tejiimonmm^arium gj mutaMeeJfe.JZc- ^ ... i . ''“Bdejiajies elefiafies,c. 8.La vna es vna criada del Doétor,quc dizc,que vio falirjuros de vn apofento aluán de Salamanca,yadona Lorenza de Silua,y eñe es teftigo domeftico, ypropter raciones fupra afsignacas no fele de crédito, yes Angular. ^Otra mugerdize, que vio entraren cafa del Dodor Silua alos criados de luán de Salamanca,y que fubiendo alo alto de la cafa, ha* lió alli aluán de Salamanca,yadoña Lorcn^y que no eftaua alJi,ni en cafa el Dodor ;pero no nicga,queno eftuuieíTe la demas gente de cafa madraítra ,yhermanas, ycriadas :ytambién es eñe teftigo Angular. f(^cra dize,quc preguntando alos criados dé luán de Salamanca, que como acudía en cafa del Doctor Silua¿ le reípondieron» que fu amo trataua con ladicha doña Lorenca. ^Todos eíios teftigos,yel primo,fon teftigos Angulares,yque depone de ados muy remotos al cftrupo ycoito,yafsi no fclcs deuc dar fe, ni crédito, pues aunq depuAeran de ftrupi prxlüdijs ,yfueran conceñcs,no prueban el cftrupo. Ano deponen dccxrrema vcncris li nea,vt in exemplo Abb.in c.prxterca de teftibus ,6c docct Bertazol* conAl. zo.num.4» Yno fulamente fon Angulares ,pero deponen de ados muy remotos,at teftes Angulares,nccfcmiplcnam faciuntprobationem.c.caufam,5cibi glo.veibo3fmgularcs de probar, c. bonx el i.§. contra verbo,de eledione.c.cumdiledus.de accufationib. notat plures relati aFarin.q.64.num.i. 6c 44. Ni impide el dezir, que quotieícumque plures teñes Angulares deponuneconiunguntur ,porque refpeto que cito auia de fer,probándole cada ado dejos que depone los teftigos Angulares, faltim duobus teftibus, vt docct Farinac.q.64 num.155. Pero enefte cafo cada teftigo depone de vnado diferentifsimodc los otrosde fuerte,que en ninguno contefcan. YcnnueT tro cafo en términos,que no prueben el cftrupo los teftigos Angularesano que para probarle fon neceíTarios teftigos contcftcs ,docct Iul.Clar.§.fi,q.5 3. verA.dixi,vb.i declarar Emanucl Suarezin thefauro recept.fent. verbo, teftes Angulares,nu.ijj.Bcrtazol.confíl.io.nu.5. 6cconf.451.6c ibi Iate,num. 17.5c 18. Ay también en la probanca del Dodor Silua,la declaración jurada de la quedize cftá eftrupada¿y au que,para que no haga fe eftadeclaracion,bafrauaferdelapartc,yqUc no era neccífario canfar aV.m. pero en términos que ala muger qu& aíferic fe ab aliquo fuiftc ftrupatam, non crcdatur, docuit Marfil.cofii.33.num. 3. 6c conAl. 12. Gramat.conf.45.num.!. Bcrtazol.vbi fupra num.4. Vayard.ad Clar.§.ftrupum,num.4o. Porquccs abfurdo el dezir en derecho,que vna mefraa perfona fea teftigo,y pane, per rcg. tex; tcx.in Lnullus.iF.de teftibus,I.omnibus.C.codem,c.fi teftcs,§.nullus 4-q-3 •Efta es coda la probanza yteftigos del Do&or Silua (no fe yo, íiendo cierto,como es lo que efta dicho en derecho) que fe pueda co~ dcnar al dicho luán de Salamanca,como aeftrupador de la dicha doria Loren$a¡ antes ay prefumpciones fortifsimas,para creer,que el dicho luán de Salamancano la eftrupo $porque es pofsiblc ,que en el tiempo de dos años ,quedize el Doótor Silua, duró cita amiftad, no vuo vn villete,vn abraco,ni vna palabra ,ni ado amorofo ,que fon lascircunftanciasdequc fe fucle tratar,para probarel eftrupo,vt docuic Abb.in dc.praecerea,de teftib. ni lo impide la prefumpeion que nace de aucrfe cafado elandeftinamente 5porque efto íe deshaze con dczir,que otras muchas caufas le pudieron moucr: yjuntamente el q fabiendo el Dodlor Silua, que fequeria cafar el dicho luán de Salamanca, fe fue aperfonas graucs aquexarfe del ,ydarles aentender, auia eftrupado afu hija-, yafsi pareciendole,que fi fe cafaua palám, le auia de oponer algún impedimento injufto (como cftcpleyto)quifo mas padecerlas penas del cIandcftino,quc no,que oponiéndole algu impedimento,le eftoruara ydilatara el cafamiento, que le eftaua tan bien. Yafsi me parece efta íatisfecho atodo lo opuefto ,yprobado porel dicho Dodor. fLo qne efta efcnto hafta aqui(fegun fe me ha dicho)es de vn gra Abogado de Madrid,que fue confultado para cfte cafo. Yporque tie ne dos parces,vna del delito,yotra délas circunftancias del, yala primera efta facisfceho cxadifsimamentc,procurare facisfazer aia fegüda,yeito brcucmeccj porque defpucs que fe vio cfte pleyco en remif. fion por el feñor Licenciado Sancho Hurtado de la Puente, fe me ha pedido efcrijpa fobre el. fYconcediendo (fin perjuyzio de laverdad) que efte probado el acceífo carnal con la dicha doña Lorenza ,yque por el configuientc lo efte el aucrla eftrupado,por fer calidad natural la de la virginidad, qua; femper adeífe prarfumitur, vt notar Alciac. de prxfumpt. reg. i . Menoch.eod.tit.lib.i.p. 13. num.3. Antes de entrar en la confidc ración de las circunftancias agrauantes deftc delito, me pareció no dexar confcntida vna propoficionde los Abogados déla otra parte,quc ofan afirmar,que cnel cafo defte pleyco concurrieron no folo vn delito,fino muchos; porque quieren que aya auido eftrupo,fucrca, ale- Vofia,y quebrantamiento dccafajy que cada vnadefras ealidades(cafo que las vuiera auido ,que no vuo )conftituya vn delito difcinco y feparado del primero, citando decidido lo contrario por muchas reglas ydccifsiones del derecho,que tienen detemunado,que las circuí. tandas cafa, pero efta necéísidad yfuerca no la ay en el amigo,aquien puedo ydcuo efe ufar de la comunicación eftrccha con mi mugery hijas, y en efeto en tener al criado en mi cafa hago a<fto necefTario,y en tener en mi cafa ami amigo,hago ado mere voluntario .Ycon cfto con» curre,que entre el criado, yel amo fe celebra vn contrato ,en que de naturaleza del tncfmo cocrato,vienc el quedar obligado el amoalo amparar ymantenérmela lo fcruir,y guardarle fidelidad :ylomct mo paila entre los vaííallos ylos feñores ,ymucho mas firmemente entre el Rey yfus vaífallos quando lo juran. Yen la amiftad que vno trauacon otro no fecclebra ningún genero de contrato vltro citroq; obligatorio,que es alo que principalmente atienden las leyes ciuilcs namquoad ius attinet,folo vienen en confideracion las obligaciones que proficifcuntur ex contra&ibus, vcl quafi contradibus ,& ex maleficio ,vcl quafi maleficio, vt patct ex titulo inft. de obligat. con 4.fequcnt, peto las obligaciones que foio introduxo la focicdad po- Jitica.quc obligan abuena correfpondencia, no fon bailantes apro* duzir acción ciuil ,ni criminal ,fino es en los caíos que íc hallan cfc preñados en derecho,vt verfatis in iurc fatis cífe compcrtum,y afique la!0".tic.t7.p.4 pondera tanto las obligaciones de amiftad, como queda dicho,mas fon aííerciones filofoficas las de aquella ley, yotras de aquel titulo,que decifsioncs.ni preceptos legales,que caftjgqcn fu quebrantamiento. Ycon ío que finalmente fe efeJuye el alcue que fe le quiere aplicar acftc cftrupo,es,con dos razones concluyentes. La pcimera ,que no fe avlfto, ni oydo dczir, que por adulterio que vno aya cometido con fa muger de fu amigo(quc es lo que muchas vezes fuccde) fe le aya dado al adultero mas pena,que la ordinaria defte de* lito. La fegunda,quc fiendo cofa no poco ficquentc el guardarle po ca fe ios amigos en femejantescafos (porlas ocafioncs que nacen de las comunicaciones demafiadas) yfiendo cfto tan perjudicial ynotable, no an dado las leyes pena de aleve al que comete tal delito, at ca quacnotabiliafunt fi non fpccialitcrnotentur, quafi ncglcda viden* turj.item apud Labconcm.§.air pmor.fF.de iniurijs ,yafsi no le po¿ demos dar nofotros eñe nombre, arg.l.de practio.ff.dc public.mayot mente en materia penal yod¿ofa,y para agravación de pcna;dc fuerte que es cofa vana yfin fundamento, afirmar tan porfiadamctc, que en cífe cafo uvo alcvofia. fYno folono uvo alcvofia, pero en cftacftrechcza de amiftad,^ tanto fe efagera ,para agrauacion defte delito ,fe hallad verdadero defeargo de luán de Salamanca$fino el total (porque no parezca que quicxo fundar vna paradoja) por lo menos minorativo grandemete 'T. '-:de de la condenación pecuniaria que felehíziere, yeito lodcmoítrare con razones yfundamentos concluycntifsimos. Digo pues ,que lo que propone, yrepite tantas^ezes el Doótor Silva es ,que teniendo muyantigua amiítad con luán de Salamanca ,yfus padres, yhermano, yaviendofe ella confirmado yreforjado con auerfido fu padrino de Velación,yque mediante ella cntraua yfalia en fu cafa atodas horas ,yfe quedava muchas vezes en ella acomer ycenar, ydormir la$fieftas,cftrupó ala dicha doña Lorenza fu hija violentamente,entrando en fu apofento,donde eítava rccogida.Y lo primero fe advier ta,quc no adicho,ni dize,que cita amiítad la tuvo luán de Salamaca, para efeóto de tener entrada en fu cafa,y quc por eíTe medio cofiguio fu intento, fino, que en continuación de la familiaridad,yentradas q hazia en fu cafajcometio el dicho delito^ Premiílo cito, es cierto, que el dicho Dottor no pudo,ni devio ignorar (paria enim funt fcirc,vel feire deberé.l.quod,& ibi DD.depadtis cumalíjs) mayormente fien do hombre de letras ,ytan bien entendido, quan pcligrofa cofa era, dexar entrar tan frcquernemcnte en fu cafa avn hombre mo^o,tenie do hijas donzellas,y no de mal parecer,ycito con tanta rotura yecefo, que no uvieffe para el puerta cerrada aningunas horas del dia, ni de la noche *ylo que es mas ,que fi algunos dias faltaua de venir, lo bufcaua,o embiaua allamar, ylo hazia yconfentia comer ycenar, y ‘dormir las fieítas en fu cafa ,ytener continua converfacion con fus .hijas, yrmigcr ;yque muchas vezes por entretenerle yentretenerlo, jugavan con el alos naypes de compañeros ,el dicho Doctor ,yfus dos hijas: todo lo qual cita probado plenifsimamentc cncílcplcyto no folo por parte del reo, fino por la racftna confeísion del querella te,ypor fu mcfma probana yen particular dize deíte juego de com pañeros Pedro de Puebla ,teítigo de la parte contraria aío.ioo, fin otros muchos teítigosde la probanza de luán de Salamanca ,que dizcnlomcfmo ;ypudiera bailarle para advertencia ycnfcñan^adel gran cuydado con que devia procurar evitar ellas entradas yvifitas tan de afsicnto,Ios muchos daños que cada dia fe vecn yeíperimétan procedidos deltas ocafioncs.Y deítos confcjos citan llenas las fagradas Letras,y las profanas,quc reprueban la comunicación ácmaíiada de hombres yrangeres :porque como dize Lucrecio, Confuetudo concinnat amorcm Se libidinem,y Plauco en vna parre la llama Madre de Venus,y en otra Ancilla,y Fámula, porque de feméjantesjanle cfpctar otra cofa,quc incendios yfuegos.Aulo GeiJO tas nofepuedecfp< «n fus Noches Atic nio,que dize af& Quxmfc.ig,acm ?itc huc4 en fas N¿chcs Aticas,Jib.r9.c.9.refiere vna fentcncia de Porcia Liciyeoía ycofa es muy vulgar yfabida, que el hombre yla muger, í¡ fe juntan fon compara dos al fuego yIacftopa,y el.c.vcnicns ,dc coqui cogn*, conf.vxo. ponderó bien quanpcrniciofas fcanfcmcjantcsconucrfacioncs, ibi,Dcinde exconuerfationcdiutinaforori pucllxfc común xic> yafsi no es cita de las cofas que fe puede fiar de los amigos,poicj fonrarifsimos losque pueftos en la ocafion guarden fidelidad*, * ye ce C(e j} fojfa metucndus amanté Quos credüfidos effuge, tutus cris. (ognatumJratremycaue ¿fidumq, fodalerti Prabebit rucros hace tibí turba metus. Dixolo afsi Ovidio lib.i. de Arte Amandi,yPropcrcio en el libró fegundo,en la Elegía poítrera, ~ Expertus dico,nemo ejl in amorefidelis. Yfi es afsi,que cito no lo pudo ignorar el Doctor Silva,por fu edad yletras, es cofa clara yIIana,qucdcpropoficoy con malicia procuró yafeóto citas converfacioncs, poniéndole delante aluán de Saiaman cala ocafion en que trope^aficycaycíTc ,pára que por aquel camino fe vinicífe acafar con alguna de fus hijas,que era cofa que le cftava ti bicn tpero yo quiero concedcrffinpcrjuyzio déla vcrdad)quc cito no lo uvicfic hecho de malicia ;Es cofa llana yafrentada ,yque no tiene efeufa la culpa de fu poca advertencia ,en permitir ydarlugaraque entrañe en fu cafa tan frcqucntcmcntc,y con tanta libertad,yno foló pcrmitirlojfino procurarlo,teniendo hijas donzcllas ymo^a$,y dcuic do evitarlo,ytenerlas retiradas yrecogidas ,quiaqui non pr^videe/ quod prae videro debuit cft in culpa.l.qui occidit.§.in hac. ff. ad. I. A- *lujr yt aísi “javc^ido el daño que dize, quexefe de fi mcfmo, pues el rúe el verdadero autor del,yquien lo caufo,imo vt habetur in rcgn ]a,quod quis.ff.de rcg.iur. quod quis ex culpa fuá damnum fentít, no intelligitur damnum fcntirc. Yconforme alas reglas vulgares de derecho,aquel es viílo hazer el daño, que auiendolo podido impedir yevitar,no lo impidió ,vt.ff.de ijs qui notantur in fa.l.quid crgo.J.i ’ yel cafo aque precede culpare ade imputar al culpofo.l.fi Vtccrto’ -J,fcd interdum.(f.!ocati.l.dcbitor,dc negotijs geft. finalmente no ay cofa que fea tan cierta fequcla de otra ,que de vna ocafion deftas, va fuceíTo tal como el de que fe trata, yafsi fue gravifsima la culpa (que el derecho llama lata,yla compara al dolo) que tuvo el DoólorSil va en fomentar tan defordenadamente vna ocafion cá peligrofa para fu bija,yparaIuandcSalamanca,como locra comer todos avnaracfa* 1 yjugar alos naypes juntos,yfalir yentrar el fufodicho en fu cafa con tanca libertad,ytan de afsicntOjfinrcfervarlc tiempo^ni hora,ni lugar ;.' '"V *" OÍ --•*« íri perfona della ,yfi Icvino el daño el fe Ioquifo ,como lo dizc el niodó de hablar vulgareja l.Impcracorcs.ff.dciurefifci^ibijTutc pee nx fubdi dífti, quia qui vult antecedeos, videtur vclle, &confequens auth.de nonaIic.§.quiavcrod.i .J.bcftias,6c ibiglo.dc poftulando, y por averie fucedido porculpa fuya,non videtur damnum fcnfiffc.d.l. quod quis, ypor ci confíguicnte no lo puede pedir civil ni criminalmente,conforme aderecho,ve late per Farin.in fuá prad.crim.q.109 ferc per totam &prarcipuc,num.i43.y 144. yen efta regla fe funda la 1.o.tit.13 *P*7* que decide,que el daño odeshonra que recibiere vn ta blajcro de los tahúres que fe recogen ajugar en fu cafa, no la pueda pedir,y la razón queda es. Porque es muygran culpa de aquel que recibe en fu caja tales bornes, yno es efta ley yfu dccifsion tan poco ajuftada al cafo de que fe trata,como les aparecido alos Abogados contrarios, porque efta probado con muchos teftigos que deponen de vifta yafirmativa en lapregunta 3.del interrogatorio de luán de Salamanca, que el Dodor Silva tenia tablaje publico dejuego,adonde entraua a jugar muchagcntc,y feponian tres yquatro mofas, yfe jugaua ajuegos prohibidos. Y¡os teftigos quccl aprefentado en fu abono,depo nen de negativa, diziendo, que no vieron,ni Tupieron; yes cofa clara en derecho quan fuperiores fean los vnos teftigos alos orros. Anto. Gram.comm.conc.lib.i.dctcftib.concÍ.4. Mayormente que los te£ figos del adorno niegan abPolutamente que no aviajuego, folo di- 2cn,quc era de cntrctenimicntoy converfac¿o,y que ivan ael no mas de ciertas perfonas quenombran,que vienen aferCíete oocho. Yquá do fe quiera dczir ,que no convienen en cftc cafo los nombres de ta~ hurcs,y truhanes,yladrones,ybellacos, que repite ladicha ley, no fe deve hazer cafo dello, porque fu razón de derecho es general,fundadofe en la culpa que vn hombre tiene en meter en fu cafa gente cftra ¿a,yhazcrla publica ycomún atodos, teniedo que guardar yrecatar en ella,"ics ratio legis cft gcncralior dido licitum cft aracione arguerc no obftantc ípecialicatfcdidid.rcgula, §.fi.dciur.& fad. ign. c.conftitutioncm,dc rcg.iur. in. 6.demas de que fi aquella ley hablo poraqllas palabras,es fin dudaq feria porq cntonzes no tenían tablar jes públicos fino hombres baxos yde mal vivir, pero oyefta mas futido de punto cftc oficio, yen gente de nobleza ycalidad,en los qui- Jesno fe yo porque íuccdicndo femejantes caíos (mas culpofos en o Jlos ,quc en la gente vil ,por fer mas apretadas las obligaciones que ticnendcconfidcraryprcvcnirtodaslascofasqucpucdcnofcn cr u honta )no fe aya de cxecutar yguárdarla difpoficion eacy «ero llevando cftc cafo porlos términos masfavorables a^Doctor Silva (fin tratar de ponderar (Juan indigna cofa fea de vn hombre de letra»; ycon hijas ymuger, tener juego en fucafajniporgrangcria,nipor cncretcnimiento)y conccdiendoIc(fin pcrjuyzio de la vcrdad)quc no uvo acerca del juego mas de lo que dizcn fus teftigos, no íc puede ne gar la gran culpa que tuvo,en no tener fu cafa con el encerramiento devidqv fin dar lugar afemejantes eneradas, ni alas que hazia luán de Salamánca,con tanto cceífo,quc cftas folas bailan para que fe de por aiTentado el intento que voy figuicndo,y fi tuvo culpa ytan grande, es claro,que la pena del delito que aclla fe ocafionó,no le ade fer tan lucrativa, nia fu hija3Como lo pudierafer,fien efle hecho nofe hallara culpa fuya>y que de fu parte uyiera ávido la prouidencia ycuydado que dc- ve tener de fucafa,muger,y hijas un padre de familias,diligente ycuy dadofo,y efto no puede tener replica,ni negarfc,quc con efto no cfté fundado firmifsimamente,quc la amiílad ydemafiada comunicación yccnfiancadcl Dodlor Silva, de que tanto alarde íchazc, no folo no fe puede ponderar para agravación del delito,y efageracion de la pcnade luán de Salamanca,pero deve obrar efedo contrario ^minorar la pena,fupueíla la gravedad de laculpa del dicho Do&or.' ^Yaunque pudiera con ello dar fin aella alegación, por citar íatisfecho en la primera parte alo que fe aopueftodel matrimonio elandeftino, queriendo agrauar con cíTo el dicho cílrupo, el aver po derado vno de los Abogados contrarios,que el Contador Simo Vaez fuegro de luán de Salamanca fe halló prefente ael ,yque afsi fue frivola la razón que dio en fu confcísion,dÍ2Ícndo,quc íc cafo de aque-' lia manera,por cílarlcbicn aquel cafámiéto, yporque avia otros prc tcnforesjpues teniendo tan de fu parte afu fuegro,no avia que temer ni a(Tegurar,mc obliga adczir en efto dos palabras. Lo primero,que cftc cafamicnto fue dos años dcfpues del delito que íc leimputa,y de lito nuevo ydiftinto, fobre que áávido pleyto ante el juez déla fanta Iglcíia,y en que áfido condenado ,yno tiene ninguna conexidad co el primcro(fi le uvo) porque como queda dicho ex poft fado no crcf cic asflimatio delidi. Lo otro,que fupucfto que de qualquiera mane? ra que uviera fucedido cfte delito ,no podían obligar aluán de Salamanca^ que preciíTamcntc fe cafaflc co doña Lorenza, no viene afer de confideracion que fe aya cafado,pucs quando no cftuvicra cafado nadie 1c podía obligar,como dicho cs,a que fe cafaíTcj yes fuera de to do propofito querer valerfc de que fu fuegro fehallóalmatiimonio/ porquf,cfto*no cícluyc ctaver querido affegurar del todoja voluntad que entozes tenia tan de fu partCj^Srquc fe podiamudar,falicndo le otro cafamicnto para fu hija,oviendo, que por la dicha doña Lo- ;j "~tenca,' #* reniñó otra peifonaáIgutia>fcle ponía impedimento:y en coclufion no tiene mas gravedad vn delito de aquella que toma al tiempo que fe comete,ytodo lo demás que defpucs fe íigue es quid exttinfccum, como lo viene afer en cftc cafo el cafamiento clandeílino }ve fupra di&um cft. #, ^Yrecogiendo todo lo dicho en cfta alegación, digo,que el citru. po no cfta probado,porquc teftigos domcfticos no le prueban, vt re folvit IuI.Clar.in fuá pra£t.crimJib.5.fent.§.ftrupum,niim. 2. adodc dizc,que efta es común fentcncia. Yfilos domcfticos no hazen fe ,cs cercifsimo que mucho menos la hazen las hermanas ymadraftradc doña Lorenza fpues demas de fer teftigos domcfticos ,fon las partes formales deftc pleyto, por fciintcrcííadas, afsi en lo pecuniario, por ia dotaci5,como en la venganza que pretenden, co el caftigo de luán de Salamanca,yes bien dccrcer,quccn lo que dixcro,trataro de com poner el cafo como fucile mas afupropoíito,yal cargo yeulpadel fufodicho:y todos los demas teftigos fon mere finguiares, yque con forme ala común reío!ucion,no prueban el eftrupo in fpecic, ut per Farinac.vbi fupra.q.^4.num. 126. yquando eftuvicíTe probado, ningunade las calidades qucfclcimputancftaprobada, de fuerte ,que venimos aeftar(quando fe interprete eftc cafo muy en fauor de doña Lorenza) en los términos de un eftrupo fimplc^uya pena es conformeala común rcfolucion ufada ypra<fticada,quc ofe cafe luán de S& Iamanca,o dote ala dicha doña Lorenza, ut teftatur Iul.Clar. ubi fupra,num.3.plurcs referens ínter quos Ant.Gomez.in.l.So.Tauri, n.y* per tcxt.in.c.i .de adult.fc ftrup. quem fie intclligunt comuniter DD* yla condenación pecuniaria que uvicrc en cftc cafo para la dicha do tacion(por cftar cafado luán de Salamanca )fe deve minorar mucho atento ala culpa grande del Doftor Silva, por fu imprudencia ydcmafiada íeguridad yconfianza,que el derecho tiene por culpa lata,ve in.l.ncc fupinam.ff.de iur.& fac.ig.que fue ocafion yfomento del eftrupo de íu hija(fi 1c uvo )yafsi mcfmo fe deve minorar,teniendo atcncion ala larga yprolija prifio, ytan coftofa como la que atenido luán de Salamanca, por caufa en queluego deviera fer dado en fiado, conforme alas leyes deftos Rcynos,pues no podía ni puede aucr en ella pena corporal. Salvo en todo la corrección de V-m. «Se