Por parte del Dotor don Alonso Noguerol ... de Quenca , en el pleyto con doña Ana Noguerol su hermana, y Madalena Capata su madrastra, y don Alonso Noguerol su sobrino
Full text
*U. ^Orparte del Dotordo Alonfo No gucrol ,vezino de hciudad de Quenca ,en el pleyto co doña Ana Noguciol fu hermana, yMadslcna Capara fu madraftra ,ydon Alonfo Nogucrol íufobrino. ^El Dotor No güero! pufo demanda en la ciudad de Qj¿cnca,a fu hermana ymadraftra de errores yagiauios que fele hizicron en la partición de los bienes de fus padres,expre fo i9.agrauios,pidc fe dcshagan,y los reos fcan condenados a rcftúuyrlc los bienes con frucos,quc fe le dcuen reftituy r, en confcqucncia de dcshazctfc los dichos agrauios,y errores. cLos reos oponen ,que el ano de ^T.fc hizo partición de les dichos bienes por dosContadores nombrados por las par les,yfu parecer fe aprobo por auto de la jufticia :yqalsi cite parecer de Contadores,auto yfcntcncia de la jufticia,le obftan en fiictqa de cofa juzgada.Eljuez de Quenca cerca deftc nucuo pleyto declara que la fcntcncia en que íc aprobo el patcccr de Contadores,paíTo en cofajuzgada,yque como tal le Ale
Ic obfta al Dotor Nogucrol,yen confequcncia abfuclue alos rcos.defta fentcocia fe apelo pee el Dotor Nogucrol ,dixo a^rauios,y vifto en el Audiencia fe cófirmo ala letra la ícntcn cfa del juez de Qqcnca,defta cfta foplícadoy hechas proban ^asy para que íc rcuoqucn las dichas fcntcncias,y cerca de los capítulos de agrauios que el Dotor Nogucrol pidió en fu dcmandajfeprouca confoimc afu ptctenfion,diuido cfta ale gacion en dos partes. ^En !a primera,probare que no le obfta el parecer de Cotadores fu confcntimicnto, niel auto del juez que lo confirmo,para que oy no pueda pedir los agrauios. fEn la fegunda,tratare en particular de cada agrauio,pro curando yr en todo con la mayor brcuedad que lea pufiblc. Prima pars. fCerca de fi obfta al Dotor Nogucrol el parecer de Coa tadorcs,y cofa juzgada,en que fe fundaron las fcntcncias del juez de Quenca,y de viftajos reos tienen en fu furor la regla gcncral,quc por la pwticíon confeotida fe indoze tranfacció, ínter confencientes,ltres 6atres,ibi (ttanfcgcunt )Ldiuifsio nis placitum,fEdcpa£t.y la tranfacció ricnc la mií tria autoridad que la cofa juzgada,l:x.. ff.de iur. iuran. cap.i.delicis conacft4t.Í0v6.Praetcrca,ay auto de juez conforme al paracerdc Contadores^ confcotimiento de partes^ también tiene fuerza dcfcntcncia,! fi conucncrit, ff de re iudicat. Yafeiparcce que también en fuerza de coi* juzgada lc obfta al Dotor el di cho auto para no poder intcntaüdc nucuo losdicho» errores* Icumpuurccn cum firailibusjf.famalix hercifcum* CSedhisnon obftantibuSjVetiufeftjquc'Cii nucftrocafo no le obfta en fuerza de trarifaccion»oi de cofajuagada.para que no pueda pedir ,yfe ayan de deshazer los manificftos agrauios que fe le hizicron en la dicha-partición. ,fio primero ,porqueen hazer la dicha partición huuo imamficfto dolo de los partidores ,yaíabicndas cometieron los .44-rf ».J41;V
los dichos agrauios.cB gran fama ycantidad contra el Doto; doAlofoNogucrol,como dellos mifmos ttianificff amére fe a Vifto, yfe vera en el difcuífo defta informado,ycomo los do clara IyanNogucíol,Vfco de dos partidores qhizicro la Jichi partido,nóhiadapor el Dotor para cIla,tio del dicho Doto* yde doña Ana Nogucrol,hermano legitimo de fu padre dé ambas partc$:c! qual los declaro por defeargo de fu condené «a vdIbcucs Santo eti la tarde,ydize que los declara por mi dato de fu confeifor,yporque no le qmfo abfolaer halla que os uuifíTe declarador! qual los declaro todos ante cícriuanodcl numero de la dicha ciudad, yante mucho numero de te igos,y con jutamentory dizcalhn de fq declaración ,que todos los dichos agrauios los yua adoirtiendo, yapuntando al tiempo que fe hazia fa dicha partición,yque por no hallarfe prefente aella el dicho Dotor ,por citar muy enfermo en vnaeama al tiempo que te hazia.como tiene probado en cité pleyto.que cílaua al punto de la muerte,yque clluuo muyen fermo todo el tiempo que duroel hazerfe la dicha partición* yque fe hallauan prcícntcs,yafsiítian fiempre aella fu cuñado,hermana ymadrafha,y que rodos dcziá que el dichoDotor fe auia de entrar Fraylc dcfcaí^o en Icuantandofc de Jácri fermedad,porque auia hecho yoto dclIo,y que el otro €ont* dor era tio de íu cunado,hermano de fu madrc;por cftafs razo ncs>ypoíquc codoslos íufodichos porfiauao que no auia me ncftcrcl dicho Dotor hazicuda,pucs fe auia deenrrár cn Rcli gión¿y que Jos hijos de fu hermana ycuñado era fusfobriños yen qualquicr acontecimiento auia de ict pata ellos,fe paffaya podos dichos herrores,aunque fe cchaua de ver que crafr notorios:y afsi oy por defeargo de fu conciencia,diz* quede clara los dichos agrauios>y dcfpucs al tiempo de fu muerte ra rifico la dicha declaración ante otro cfctiuanoy ccftigos ,refiriendo las dichas razones de que lo haze por defeargo de fu conciencia^ mandato dcfu confcflbr, comodcla dicha declaración,yratificación, confia que cita en el ptoccfo defie pleyto, sr^.m'/¿-*[r*»»• fCcrcadcl creditoque fedeuea efia declaración, fe aduicrtc,quc en quantodizc quehuuo agrauios,no es menefter Aicora-
coropcobarlaiporque por ellos mifmos, ypor todo el pleyto parece que los huuo yeftan manificftos:y en quanto adczit que fe admitieron al tiempo de la partición, también fe ptue ua con que fon agrauios manificftos yfáciles de cnccndcrfe;y fiendo los Contadores hombres de tan grande entendimien- to ycxpericncia,no los pudieron ignorar,&tándem ,por fec coíá que confiftc en el animo,el dczir que losContadorcs los echaron de vcr,y nihil ominus^aifaron por ellos, bafta el dicho ydeclaración del dicho luán Nogucrol, que fue vnodc dos Contadores que huuo,hecha conjuramento ,ante eferiuano yteftigos ,ratificada al tiempo de fu muerte en Iamifma forma,ycon los rcquifitos de defeargo de condeneia, má datodcconfcíTor,fcitio detos las partes que litigan, no yi le mas interes por vno que por otro,nam quod confiftic in animonoftrofatis probatur in noíhojurameto,gloí.in l.at quin natura.§ cum me ablente,verf coromittac ,& verf quod pee facramcntum,ft.de negot gcft.cui plura iungit,Tir aquel .in. pra:fat.lis fi vnquam>n.39.&Guticr.conf.39.n.io.Mayormctcqucal dicho luán Nogucrol, ni le puede obftar afición de parcntcfco,por fer como dicho es hermano legitimo del padre de las parccs,tio iguálente de codos,vt íupra cft probatum &cft tex .cxprxíus in 1.non folum §.de vno,ff.de rita nuptiarum,ibi ;(Quiapari afeótionis caufam fufpc¿tionis amouct.Ni le yoa otro interes mas de defeargar fu conciencia,inquocafu,quia dixitdc his qusc confiilunt ineius animodi&um ipfius folios plcnc probar,quamuis ipfius culpam dcccgat,como doctamente en materia dcfimulacion lo aduir ticron.Alcxandro, Paulo, cinfinito numero de Doctores, quos referí &ícquitur Tiraquclos de re tra&u .tiu.J.i gloC i4.num.46.&fcqucntibus. Yaunque es conclufion ordina naria ycierta,que fi vnjuez pronuncia ícntcncia contra vna de las partes,ydcfpucsal tiempo de (u muerte declara con juramento que en cierta fcntcncia hizo agraoio avna de las pac tes por algún rcfpeto que fu dicho no haze fe ,ni cncerr probanza,en pcrjuyzio de la perfona en cuyo fauor pronuncio la fcntcncia,ve no tat Barc.in.1 fi quis in graui.§. fi quis moricns ff.ad Filanian Ifin.ff.de probatio.& plurcs allegui perAntón. Goman l.fin.Taur.numcraf. Pcroquandoconcl dichodci juez
juczodclnotario.odelceftigo quédizén contra tí pfopios* concurren algunos indicios,por dondeíc enciende que dizc verdad,afcdc dar encero crédito, yhaze plena probanza fu dicho yconfefsion,cn perjuyzio de la parce, como en el ¡ucz fi conficfla que hizo cicrtofragrauios *ycftos fe verifican por los autos,fe ade dar crédito afu confcísion,vt cleganccr vol* u»c Hypol.de Marfil.in rubr.de fidciuflor.dondc tratando de eftaqueftion dcfdcclnum.39. dizc en cln.4i,quc no prueba folo el dicho del juez,para im pugnar la fentencia, en pcijuy « 2Í0 de la parte,fino conña yfe comprueba lo que dizc por los autos del pleytOjCuyas palabras ionio tefte ,& iudícccft diucrfa ratio,quia nonftator folo dido ccftis ,qu¿ dixicfalfum, vei folo didoiudicis,quod rulcric falfarnfcntcciam/cdiliud poccft alicer probari,nam in tefte poccft probari per aliquos cotcfte$,vel confcfsioncni partiste! alicer ,& iniudicc poteíl probari dciuftitia,vcl io iuliitia fentencia: ex infpcdionc pro ccfoSjfinticndo claramente,que quandocon la confefsiá drl juez vienen yconcuerda» los autos del plcyto,ír ade cítara fu declaración,cuuo cfto mifmo Anto.Gom ind.I. fin. Taur* defdc clnu .ij.vbi tcftatur,quod obtinuit fententiam fuper cathcdram vcfpcrtinam contra Licenciatum de Vclafco ,ex confcfsione fcholaris, qui dum duccrctur ad furcam cófuffus fuit falfum pro aduerfario votum dediíTe, qux confcfsio concurrctibus alijs inditijs plcnam fccit ptobationcm. yalega en confirmación de efta opinión la.l. quxco»§.fináhfi de xdilic. adido. vbiftatur didoferui exeo, quod loquitur de fado proprio fi alia indicia in comprobatione concurrant, &hxc dida, per Antón. Gómez confirmatur in ípecic noftri cafus* porque en efta materia de probabas puede muchocj aluedrio cicV.m.y cftos feñores.porque no coarda laley aqiicpara fea plena probanza aya de auer dos, omas teftigos >antes dexa tanto arbitrio alos que an de jtizgar,qucpor iudicios#órazones pcrfuaffiuas qconcurren puede quien ade juzgar no dar crédito ados,omas teftigos cotcftcs, ypuede aísi mifmo dar crédito ytener por probado baftantcmcotc aquello que no confia por teftigos contcftcs, fino por otras prcíumpcioncst cindicios ,ex quibus ipfcccnfiat animum fuumplcnc iofocmatum ad crcduliiaumpcr du&uaMcafingulantcr fiare* Bvi-
yiácndus io.I.ktiús.ff. ¿chis qni -tiocditifa. Dcciusihconfjo; numio, vbi ad hocallcgac.c.affcrtc dcpixfumpti.ia quo cxptxfumptioncfuitlata fcnccMÍa,& complurcs hanc conciafioncoifcqucntcsrc.fcit>&fcquit«Ffan.Bcciüs confia .incip.cam fimuIatio.num.Bj.cuavfcqq.Yafsi c(la probado que la dicha partición fe hizo conciencia yaducrccncia de los dichos agtauios,y dolo ex propoíito do los dichos partidores, y de la hermana ,cuñado ymadrañia del dicho Dotor ,aque le hallaron prefentes aella ,eftaado el dicho Dotor aufente, yygnoraatc de codos los dichos agrautos ,muy en lo vltimo dc!avida,dcfafiiciado de lo; mcdicios la qual enfermedad le duro hada dcípues de acabada yaprobada la dicha partición porque la apretujaron para que fe acabafc yaprobaíe anta que falicíTc de peligro,como cfta probado* fDemas de cj fe dcue aduertir,quc fupocílo qlos dichos dosCotadores del Dotor.y de las partes cótrarias fueron aju - cae folenemere ante cljuczycfcriuano,dc hazer fu oficio de Contadores bien yficlmcotc,fin hazer agrauio aninguna de {as partcs,y en viit4id dcftc juramento el juez les diccrniool oficio de Contadores,deuio ytuuoolligacicn el Contadoc de las partes contraiias,a mirar por la vtilidad del Dotor,como cl (uyopK)pÍQ:perocn conuaucocloo ddjuramento en por fer tio de fu cuñado,cl Cuyo por las razones referidas cis lia dcclaracton«dcfQcrce quedcfde el principio la dichapartt» don fuecon dolo,ytodos los fundamentos, medios ,yfines dclla,cl qual dolo,cr propofico^dio caufa ala partición, yala aprobación que el dicho Dotorcon buena fe hizo de que no lo aaia,y al autodcljucz que cayofobrecljuramento que los Contadores bizieron »de que auian hecho bien yfielmente aquella,parricion'porque fi quandofueron ante el juez ycfamanojo* dichos Contadores,ajotar que la partición cfta* ua bien hccha,declararan los agrauios quccftandc prcíente, ni el juez proueyera autode aprobación,ni el dichoDotor la aprobara,comobs partes contrarias la aprobaron con cicacía de los dichos agrauios que coafu afsiftcncia fe le au ian he cho al dicho Dotor>que ama eftadoanfentey diana ignotatc
ted^osryporq^dfch^ Sic todo dcfde fu principio^ es ipfo lote «10JJ0,tomoes dotdna atentada délos Dotores,io .L^elcgantc^ffidc dob .y auicndofc hecho con dolosa propofico ,ycun dolo ,re ¿pfa, por la lefion auc ay tioproba en el plcyto,éojufticia yconcié eia fe deucn dcshaacf yreformar los dichos agrados, vredi* culi íctc al dicho. Dotor,1a faazicnda que le cfta Víurpada en tilos,con mala &con fus frucos cx oprima l.maioribus^C c¿ 7 •Vítinítj-iüd^ tuius verba fuñe, fmaioribus cti amper / friudcm YC,do,í^c*PcrP^«ra, fine iudiejo fa&isdiuigojtf* bus fofer fubucniri,quia id bonx fideí rudtcijs qudd jo cqua* liccr fictum efle coníticcric id mefius reformabitur, &in tef tninis eft tcx.in l.crcs fcatres,íf.de paót.cx; quibus iirribus, ité nocaut Bate Ót cetcti Doctores quos refcct dt fcquicur Pitreilus iri l.á.C.de rcciocfven Jic. i.pat tc.i.nu.i ><3t tequentibus, «ondeconcluye que los errores yagrauios de fa partición fe ande reformar/iue príeccdaddolüscx propófiíoíiucreipfi crgo afomorhfc! an de reformar en nueftro calo,adonde escurren el vn dóloy el otro, .i*• fSolo refta refpondcr ala objeción que fe hazc por ioi feos,que lo dicho procediera (¡no humera auido auto dejucat que mandaraguardarlapauicionporclpaícccrdtcomado- MÉ f :cft<? cofajuzgada, yfiiecl fundamento y flafazorique da cljucz inferior en fo fenrcncia,qtiees kqaefé 1confirmo en vifta»Pero rcfpondefc aedefundamento,que re el vnico de la parte contrariare en nueftro cafo ni Junio,*» fe pudo dczir que huuo cofa juzgada#porquc ni huno pjeyto formado,ni juyzio contcnciofo cnerdasparrc*:fobrc el qoal con conocirmccodc caufaaya auido feotcncia difinitiua del juez,porque fojo hüuo la partición yparecer de Contadores el confcntimicnto erróneo del dicho Dotor.concurrentc c6 el confemimiento dolofo yfraudulento de las parces contra* lias, auto del juez fundadoen el dolo de los Contadores que cayo fobrctl engaño de que con juramento dixcronantt el que edaua la partición,bien hecha findoto ni fraude,yfin co nccimicrro do caufa,figuieñdo el confcntimieoto dicho de Jas partes,fe conforma con el parecer de Contadores,yman- - IBada
daguardaíló:cfta ni c$fcmcnch,tm ácllo fe puede confcguír iwfoodar cofa juzgada por las dichas razones, quia fapiccaufom aqua profluic^que fue él dolofo parecer de los Contado • íes fraudulenta aprobación de los rcos.promouicndo ahazer engano al dicho Dotor ,para que engañado coníinticííc enfermo lo que no aoia vifto, oydo ni entendido con buena fe de que no cra ftaudulcnto,cum cnim Inter iudiciura, &contra6tuqullu¿imcr fit9quod iudiciura dicitur ininuitum,con f^cntío autera Ínter volcntcsjlintcr ftipulantcm de ver •b^iunfcquitur^uod perdítvira9&rigoremiudieij fi ex ncceffariojvoluntatium fiat:dc aqui fe figuc quequando cljuct proucc algún auto en que manda guardar alguna conucncio 0«anfacion dc.pattcs,aunque lo prouca en fuerza de fénicacia9rion dicitur cxccrccrc iurifdi&ioncm contcntiofam, fed voIuntarum,& talis fcntcntia non dicitur fcntentia/cd iudi cis decretara Yafsi en nueftro cafo no entro en forma de ícn cencía fino de decreto de juez 9ycomo decreto fundado en fraudulenta conuencion de partes,mas que en juyzio contra dítorio en que fe apurafc yacrifolaíc la verdad ,fe puede ale gar contra el dicho decreto los remedios que ay 9yfe pueden ydcucri oponer eontra los contraeos fraudulentos, vt eft do íusjmctus/ransdcfie,^ alia quae contra voluntarios horoinu a^usaUcgari pofunt.ita inpcoprijs terminis in noftro cáfila probat.de eft omnino vidcndus.DecinsJib.2 conf.3s1.per to -{ tum.dondclc facedlo el cafo Gfepodian alegar agrauios y/ errores contra vna partición confentida yjutada por las par- / ccs9ymandadaguardar por la jufticia,y hafta el num^.RcfpS de departición confentida yjurada9de que fe oponía en fuer tran/acion^comocD nueftro cafo,aunque no aya dolo, folocon que aya errores,funda quefe deuc admitir alegación deagrauios contra cila9fedcue admitir,yfe deue deí bazcr(tfe quitcnim nu.4.)quodquamuisin dioifsione dicatur in cílc iranfa<ftio,noncftproprictraDfa¿lio,fcdvera diuifio contra quam admtttítur allegatio erroris>& ad hoc allegar di&amlc gem maioribus.C.communi.vtriufqj iudicij.l.poft diuifionc C.dc iur.& fa&JgnoratJ.fi foror. C.de collationib. Yen clnu mcr.6.y.7.rcípondc auerfe madado guardar por decreto del juez^qqc fue decreto ,yno fentcncia figuiendo elparcccry 1a&confea-
) confcntimicnto erróneo de las partes,yno en forma de íay- 2io conccncio/o.y refpondc ala l.cúpurarcm,ff&mili*crcif. cundya lo que los Dotores cracn en la ley maioribos.C. coto mun.vtíiofq; iud.quod diuifsio non retraclatur prae textu crrons Caludicac cft approbata, que fe dcuc entender qoando fentcnt.a cft lata in contraditorio iuditio, non quando fertur de confcnfu pattiom.Lo mifmo tuuo doaifsimamentc cnlos nufmos términos BarWlib,t,conf.5?,num.. 7.vbi refert. Baldara dixiííe in rubricare, qui admit.^Cardina.inca. fío. dc maiom.& obediente licctnihilhorum allegetidem cu al,js fundamcntis teoet Burdos de Paz in confojmm,,1..M ¡ inquit quod 6fentcntiaTcKgrTecundum comieñnoñSHpár tiumnonmcreriir hoK/or^ ^.r^ •.,wuucuuuuurapar tium non merca» babere nomen fcmenc¿stglofa.in c.expar tc.verbo fi vero dubia in medio de verbo.fignific. Yque aífá le puede alegar error contra femejante fcntencia,comofe pae de contra la conucncion yconfentimicnco departes,en cuya virtud le dio Pratdi&a confirmantur ex Gngulari tex .in. l.cx ? cüipulationc.C.de fent.de inccrlocuc.omo.iud .ibi. nónT^Tt nis vox íu dicis indicad contincc authmKatc^cTBnníoñMu fa cognita.perquá legem exprefle probatür quSdTquid quul iudex iubct abíq; pramia cauf*cognitiopc.& difeufione non habet vimfcntcntix. Ypara que el decreto omandato dei jucz.dado apedimicnto yde confentimicnto de partes fe pue da deshazer yíefccdit de la mifm» manera.y pot las mifmas caufas que fe pudiera refeiadir la tnifma conuencion yconcierto que entre ellos fe hizo, para que eljuez diefle el decrc: .tA nn#i /'A ti a4/\Kflijk «I Ia __ f •t^ . - sa map»• jM.vai UiVUb WJ UCblC* to qnc cayo fobre ella,facit tex. iiotab.inl.r.iS.Ü nni< fi, h^.. ditionc^tJegít vclhdeiconñmif.oom caucarub7( calífero " —tüIUCÍU caofas Acondiciones in cíTc,& ibi^iquacxccpuo^quíc Dcr¿- ti legacum oponi folet cande ex %uíat¡¡q^ iicndam cffcplacuic)Yes el cafo de cfte texto fupucfto queJ* manda condicional fe pierde,morenolegatario ante codicio* nis cucntumvy lo prometido por cotrato,nofe pierde,que el heredero prometió al legatario lo q. le cftaua mandado ,fufe concioac,y murióel legatario antes de cumplirfe lacondicü dizc aquel ccxto(quc lamifroa condición que tenia la manda yla milma cxcebcioi^conquc el heredero fe podia defender para nopagarla,cíTa rrUíma^ contra el contrato q Cfobre
proporcionar,yaúqtie cfto no fuera afsi.fíno que ala parte có tratia fe le concediera fu fundamento,de que le hizo algunos fcrokios,adhnc ,las dichas mercedes ande fcrdci dicho Licenciado Nogucrol/in que la dicha fu fegonda mugcr aya de aucr partcdellas,y por el confcguientc an de íct del dicho Dotor,coroo heredero vnico de fu padre,por aucr fu herma* Barcnnnciadofu hereda,ex fcquentibus. íLo primero,porque fe ade confídcrarjquc aunque ayan precedido algunos ícruicios del LicéciadoNogucrol,hechos al Marques aora en fu oficio de abogado ,aora en acu dir ala cafa de la moneda,fupucfto que no parece que 1c aya hecho donación clMarqucs,dizicndo cj la hazia por ios dichos rcíps t©s,como del nobramiccodc Tcnictc dcTcforcro confia,en qle pudo dczir fino qAmpíemete le dio ydono el marauedi por marco que moto dozemil ducados, como cfta probado: eftafue yes cláramete donación fimplc,y no remuneratoria, porq auqoc el Marques fe podo moucr ahazcila,mediante q el dicho Licenciado Nogucrol 1c grangeaua la voluntad con ios dichos fcruiciosipcro porque el intento principal, ycaufa finalfuc de hazcrlc merced,ydonarle graciofamentc, yfiemprc que en vna donación concurren dos caufas, vna impulíiua>y otra final/cjuzga la donación por la caufa final ,que es la principal,yno por la caufa impulfiua que dio motiuo al ac- to que fe hizoryafsi no diziendofe expresamente que le dauaaquellos derechos por las dichas caufas,como no lo dixa en el dicho nombramiento,donde precifl^y ncceífariamcn-. te lo auia de declarar fi fuera por ellas, fino dandofelos.y dexí dofelos cobrar de los que le pertenecían fimplicitcr, &prxdidis caufis,non exprefis talis donatio deber ccnferi fimplex &Iiberalis,& non remuneratoria,vt clegantcryolbit Bal.io.1. ilIud.num.8.C.dcSaciof.Eclcf.vbidicit,quod licct donatio cenfeatur faélaproptcr benemérita,tamen íi exprafura non fit donationcm fieri propter diíta benemérita,ca donatio rcputatur libcralitcrfa(^a,fcquitur Anton.Canat.intra¿t.de iniinuar.z.part.num.i^Fcanc.dc Ripa in hita ftipujatqs\num. ao.fF.de vcrb.obligat.& hoefequitur Barbofa vidcndus ,qui ad contraria refpooditinhqus dotis,nura.s6.ad fin. &num. 1”fcqq.ff.
fcqq,ff.folut.matr.conlaqualdocrioano auia ncccfsidaddc meternos en la dudaque mucucn los Dotores del R,cyno,tracando íi la donación remuneratoria hecha al marido durante el matrimonio fe comunica ala muger, ytiene en ella fu mitad,nam cum bate íit fimplex donado,non cadicin ea dubica tiopraedi&a,cxtcnimIicct conccdcrcmus hanc cffc remu* ncratoriam donationcra, adhuc tamcn,no adquirió Madalena (¡apata ,parte alguna en la dicha donación,ex foquen tibus. ? --% t»f H,f,.-'• *•••.'. ‘*ir fLo primcro,porquc aunqueCoüar incap.cuminoffícijs num.io.de tcftatncn.y Suarez in Li.tit.de las ganancias, lib»?» fon limit.7.& alij,quos citat,& fcquitur loan. Garf.de cóiug. acqigftnum.ii^dican^quodLscit.p.lib.^nougrgcop qua difponitur,quodin donationibus fa&is maritis non parcicipent vxoccs,hoc non proccdic fi prcdídfoe donationes íint rcmuncratoriíEjhóc taracn itclligcndum cft.qua ccnus feruitia, demerita,propeer qusfiuc donaciones íequiualcnt,atq} aequí tur rebus,&quititatibus donaxis,verum quatcnus exccdunt ídtimationcm mcritorum fuñe vcrac,& purae,& (ímpliccs do nationcs,in quibusproccdit difpo(¡cio,d L3.tite9.lib .$. rcco* pii Mo!in.lib.2.c.8.oura.i7-Batbofaindlqux dotis.ff. foluc. macri num.6o.quorumdi£l:acomprobanturcxGngularÍKX. io.l.i5.tit.io.lib.s.rccopiUbi;las mercedes qucfchizicrenpor feraicios pequeños,mandamos fe moderen ,deraancta que reípondan aellos,yla regla para verquando la cofa donada excede mucho alos méritos y(cruicios, es quando lo que fe dona excede el valor ocftimaciódc los tales fcruicios,cn mas dclaquartapartedclacftimacion délos tales fcruicios ,ve clc^aotcr aducrtitNauarroin apología de rcditibus.quxftioncj.monitu .8i.numero .<J .comprobar Batbofa vbi fupra numc.c». ffEfta opinión fe fúnda en la que es común yrecebidacn todas ocafioncs ,in quibus agicur de donationc ob bcncmeti ta,quodvaler fine inGnuationc.&infauorcmhlijjVel extranci vltra cettium &quintum ,aliaq; fpecialia donationis ob bcncmeritain ominbus his tc¿npetatur rcgulatur, &incclli- Egitur
VaW gítur dummodocalis donatio no cxccdat seftimationcm me ricorum,quia omni modo rcfoluitur,quod in co in quo exeedit dicicur mera libcralicas probac ex pluribus Tiraqucllo in l.fi vnquam verbo donationc largicus,a num.6 8. víq^j ad numcr.74.5cicaabominibus do&oribus diftingui 6c (intelligi deberé ccftificaturPinc!usin.d.Lr.3.part.num. óo.vcrf.inquo fcribcntcsnonfibiconftacad fin.num. Porefte fundamenco tuuicron cfta tercera opinión,ydiftincion ,circaTdubium communicandi donata obbcncmcritaintcr conjugcs,Grcg. López in.dJ.3.tic.io.par.5.vetboigualméte,ibi:(In co inquo donado non excederé* debitum propter feruitia, fed efle cojnenfurabde^um ícruicijs.in co vero quod cxccdcrec non fie rctcommunicacio calis cumfie mera donatio,Se miliccc ratio di&arum legum fori,cius opinioncm fcquitur 6c fundat.GutícrJib.i.prafticaromqu^lhquaeíl.ii^ fEfta opinión fe ajufta anucftrocafo,cn fauor del Dotor Nogucrol,porque los méritos que pudieron moucr al Marqucs,a hazer merced alLiccnciadoNoguerol fu padre,de catorzc mil ducados,quc cfta probado que valió loque ledio, cfta probado que era folo fu buen termino ybuen proceder, ylumucha difcrccion del dicho Licenciado ,aque el dicho Marques aficionado,como fcmcjáccs cauallcros yTenores,do ordinario fe Cuelen aficionar yinclinar ahombres de femejan tes partcs:ycfto cfta manifieftamente probado en las dichas preguntas,donde latamente feprueba que el dicho Marques IchizoaldichoLicenciadoNogucroIlas dichas mercedes y vfo,con el de las dichas liberalidades,por tener las dichas par tes fin otro rcfpcto ni contemplación ,ni obligación alguna de alguna otra perfona,ni por cftar cafado con la dicha Mada lena <japata ,porque nó la conocia,y los tefiigos dan razo de que lo íaben,por 1er criados del dicho Marques yde fu cafa, yperfonas con quien fiempre comunico fu intento yvoluntad:y afsi que aficionado clMarqucs,lc hizicíTc las dichas mcr des al dicho Licenciado,no es negocio que fe podía pedir en juyziopor el,y quando fe quiera confidcrar,quc como fu fernidor acudicffc algunas vc2cs ala cafa de la moneda, ni vuo wandato del dichoMarqucs,para que acudicíTc,ni propufof /
B3cudieflc,ni obligación departe del Marques de daíporque acudicflc,nj departe del dichoLicenciado,dc dar quenta de nada,ni de hazer ningún cxcrcicio ,ni vfo por cítipendio ofalario: yafsi es de poca oninguna ofi imacion, y no fon proporcionales mercedes,ylibcralidades tan largas có molas que el Marques le hizo con los que fe pudieran dezie fcruícios,pucs la merced quele hizo en fus derechos de Tefo rcro^íta probado que le valió doze mil ducados. Yes fínfun damento dejuílicia en hecho ni en derecho querer las parres contrarias fundar,quc los dichos doze mil ducados fueron ni pudieron fer rcfpcaiuos aíos fornicios de acudir el dicho Li condado Kogucro!,ala cafa de la monedares como dicho cfta las vc2cs que acudiera atantear lo que le pertenecía c5 forme 3lo que fclabraua,y donde ay nombramiento expref* fade Teniente de Tcforcro,porfolos qoinzc dias yno mas, bn licuación de ningún faIario:c(tc excluye todo genero de conjetura:de las que las partes contrarias pretenden hazerj pues doze mil ducados,fi fe dieran porrazón de falario de ofi ció,no era fuma para dexar de ponerla en Ja cédula del tal ofi cio,y deque el Licenciado Nogucrol fe obligara arefidirlo, yalos ricígos del,como manifieftamente vemos que fe haze* yno fe puede dexar de hazer entere todos los Tcforcros del Rcyno de las cafas de la moneda del Rcyno,y fus Tenientes. •*4 fYel dczir las parces contrarias, que aunque c! nombramiento deTcniétc de Tcforcro fue limitado por qoinzc dias lo demas lo íiruio por tácito confcntimicco del Marques que tiene el mifmo efe coa femejan^a de la cacica reconducion ,I. qui ad ccrtum,ibi(fed nudoconfcnfu conualefcunc,) ff.Iocae namrcfpondco,qucclTcforcroyfu Teniente tienen jaridicion,y el que fue nombradoad ccmpus,y por ocupaciones yaofcncia,cotno dizc el nombramieco que hizo el Marques K/ +* al dicho Liccnciadoparafolo aquel tiempo de qoinzc dias cu 1,0 j^ridicion delegada, yno para mas, Li.ffdcofficio ciu?# ^jcui mandac cít.iarifdí&io.Y acabado el tiempo ccfa lajuridi- £^^0M*xion,y cita no fe puede dczir que fe prorrogo ni pudo prorro ~7V Sat por confcnrimicnto tácito afcmcjamjajdc reconducion, porque cito es falfo,nam iuiifdiotio delegad non foluro, non E*pro*
protrogatut tacite/cá ex cft neceffariá &expíeffa prorroga* mrio lconfcnGffc.§fi&H»dcx,ft.dc iudicijs.c ftacutú.§.inillo, ibltiífus aeceferit carundcm accefus de rcícriptis ,ín. 6. tcnct Angelus in l.quaero.ff.dc folutio.Grcgor.Lopcz per te** ibi íd 1.7-tic.4-part*3* verbo,fino por aucncncia: mayormente que el nombramiento de Tcnicntc de Tcforcro,a de fer cotv aprobación de los oficiales de lá cafa de la moneda,yafsi por todolo fufo dicho.cl dicho nombramiéco fue limitado,ypor i!|: ferio,nullo modo rccipit cxtcnfioné,yfc acaba acabado el tic ;po,y pues el dicho nombramiento cfta tan claro, no ay para ,que traer de los cabellos conjeturas. ’’*1 fPretcrca,pues el dicho nombramiento no fueconafignacion de (alario en el exprefo,ni el huuo ninguno,fi en el ex prefo no lo huuo,aunque huuiera tacica prorrogación ,o pudiera inducirfe como en contrario fe pretende auia de fer tibien fin falarro,hxc cnitn cft natura fimilis prorrogationis,vt í* fU>¿ per tex.in l.quia ad ccrtum.ff.locac.nocac. Tiraque .qui alios ,-A-*' tajá*'i* Kfcrtderctratü,tit.i.§.i.glofio.num.2.^.Y afsi no fe puede negar que las dichas mercedes que el Marques hizo al dicho Licenciado Nogucrol,fueron gratuytas,y pura donación yliberalidad fuya,y que conforme ala dicha lcy,y ajos demas de 1techos alegados ,no fon bienes comunicables con la dicha Madalcna Capatafu muger. $¡ -'’ ; " ^Menos dcue obftar que las donaciones todas,oalgunas ñas dcllas no ayan fido en bienes que oy cften en pie,por aucr (¡do en dineros ootras cofas qan mudado la cfpecie có chicpo,y qoy no cfta en efpccic conocida,porq la dicha ley 3. del tic.p.dcl lib.j.dcla rcc.proccdc aunq la donació fuera en diñe ros,vt cft manifcftu,y auemos de juzgar en nueftro cafo de la jnifraa forma ymanera qfi el Li ccnciado Nogucrol huuiera traydo al matrimonio por capital cftos dineros :porq las dichas donaciones,la Icylas hazc capital del donatario:yantcs q ¡del móton de lahaziédafcfaque nada por multiplicado ,fe a defacar todo aquello qes capital delmarido,nó cnim dicitur lucrum,doñee dcducatur capitalis,quia id quod romanee dcwv UcM/i+rn t*Uí duéto capitali.dicitur Iucrum,quamu¡ scapitalc cófumptam *fie,
fit.ita tcnet Suar.intcrminisnoííri cdbs,in Lr.tic.de las gana ciasjib^.for.propc fin. Antonios Gómez in L53.Taur.nu.69. &7o.Grcgor.Lopcz in I.55.tit.5.parc.5.glof.magna.t.coIumna verf&facic hoc ad aliam quacftioncm quos citac &fcquitur Maticnzo,quc habla en nueftros propios términos de do nación de bienes,que citan con/umidos4tcmporc diuifsionis quod nihil orainus dcdoccnda fuñe vcl bona,vcl fi defunt co nim eftimatio antc¡quam dcducacurlucmm(inquit hoc crudice,& doCkc diítusMaiicnzoJinl.i.dc.^.’lib.s, recopilado* glof.2.num.3. Segundo agrauío. ^fEl Licenciado Noguerol padre ymarido de los litigan* ^^tcs,§a^° con el dicho Dotor Nogucrol fu hijo en Salamanca ^cn los cftudiosjibros ygrados,dos mil ducados,como lo dcclaran yconficílan en fus poficioncs doña Ana Nogucrol ,y Madalena papara fu madre,partes contrarias, En el libro delta quenta ygafto,dizc el dicho Liccnciado,cn la cabera del citas palabras,memoria yquenta de lo que cgallado con Alo fico mi hijo,defdc que falio deíta ciudad para la de Salaman « cajo qual codo es mi voluntad fe le quente en fuligitimay herencia,yaquéta de lo que tiene de fu madre,fiyo por mi te (lamento,votra eferitura no dexare mandado otra cofa. Pretende el Dotor que cftos dos mil ducados fon dona • clon de fu padre,fuera de fus lcgitimas,como lo fon,y que afsi quedo mejorado en ellos yque el tercio yquinto de fus bienes que hizo de mejora en don Alonfo Nogucrol fu nieto, hi jo de la dicha doña Ana,ade fer en folo lo que va de los dos mil ducados, alo que monta el cumplimiento del dicho tercio yquinto,pues aunque aya dos mejoras nopuede aucr mas de va tercio yquinto folo,yen el fe an de incluye conforme a dcrccho,clagrauiocs que no fe aya hecho afsicn la partido* JEn cafo que el Licenciado Nogucrol aya podido, como probaremos que pudo difponer lo que queda dicho que dif« pufo en íu tcftamcnto ,procede el agrauio con juítificacion, Fpor
porque lo que el padre da afu hijo para gados de los cftu dios oen duda,oen cafo quelo cxprcffc,cs vifto hazcrlc donación delloj.qux patcr.50.& ibiglof. verbo comprobacur.Bart .5c alij.ff. familias hcrcifcun•U.tic ,4.parr.5.&ibiglof. finalis, ibi, quod videtur ralis libros fi donado,&donado tener ,&c I.5; tit.ij.part>6.& ibi glofa verboJos libros,Antonius Gómez in Izy* Tai*r,num.i6. q* Yaunque en eda opinión aauido algunos que qjificro tener lo concrario,pcro la mas común yverdadera rcfolucio es que losgados que hazccl padre con el hijo en fus eiludios yen comprarle libros,ygraduadores donación que dcfde lúe go cofume paree del tercióle lace probar loan Gar.de expon. c.4.num.i.Grcg.Lop.Pctr.Ducñas,Aucnd.Dida.Percz Meo* cha.y otros aquien refiere yfigucVclazqucz de Aucod.in 1. 29.Taur.gtof.3,a num-5«Y auquccs verdad queedo cieñe vna limitación,yes que fe entiende quado el padre no hazc cftos gados,con animo de contártelos ael hijo, yque el animo fe prueba va hazicodo memoria olibro dclostalcsgaflos que va hazicndo,y que aquiparecía que conftaua de elle animo, por aucrlos cfcrico el padre en fu libro:pcro acdo fe rcfponde que eda limitación fe entiende quando el padre antes de hechos los gados,protcda que los que hiziereno los hazc con animo de donados afu hijo 5pero quando la protcftacion y declaración fe hazc dcfpucs de hechos los gados, la tal declaración no tiene efeóto alguno contra los hijos,vt probatur op time in IdliudX.de colIation.ibf,nifi huiufmodi legcra dona tor tempere dona rionis fux indulge ti# impofucric.vbi Bar t. Se PaufCaílr.notantj&ad huiufmodi expenfas aducnitloa. Gart.vbi fup-d.c. 4inum<4,la razón es clara,porque (1 al tiempo que fe hazcn los gados,fe entiende fer donados,oo auiendo proccíhcioo,donado quxfcmclpcrfc&a fuit,non poteft ex pod fa&o rcuocarij.pericia donatio.C.dc rcuocan ,donación.Yaísi fupuedo que ael tiempo que cite libro ygados del fe cfcribicron ,coraoparccc de la cabera del ,cílauan ya hechos los gaftv)s con el dicho Docor Nogucrol fu hijo ,yen el mifmo punto que los hizo,fue vido donarlos,no porq de f. pues deda donación aya dcclarado,quc fu voluntad era que .*íc le
fe le contaíTcn,pudo hazer otra declarado enperjuyzio de cfta donación. Ycontra cito que cfta dicho no puede Madale naCapata,ni fu hijaninicto,ayudarfcdcla prometía de no mcjorar,hechapor el dicho Liccdciado,porque cfta fue mucho dcfqucs de aucr hecho donación de los dichos gaftos de cftudiosjibros ygrados que el padre hizo con fu fojo, cuyo derecho no le quito ni pudo quitar fin fu confcntimiento, ex rcgul.ius noftrura fine fado npftrp,&c. Yen cafo que fe pufietíc duda en cfta conclufsion, que anueftrojuyzio no la tic nc,entramos cnotraduda,quccs veril pudo el Licenciado Nogucrol en fu teftamento mandar como mando que ael di cbo fu hijo no fe le contaffcn los dichos gaftos ,porque Madalcna Capatay fu hija ynieto pretenden que no pudo por auer otorgado enfauorde ta hija,elaicura de no mejorar, cuyo pado pretenden es valido por lo difpucfto en la l.ai.de Toro, ^Yvaliendo la donación que el dicho Licenciado hizo al dicho Dotor,vltra de fus ]cgicimas,cn la fJi^ha cantidad,es confcqucncia ncccffaria que ade valer en razón del tercio y quinto.y que fe ade contar en el para que ael ni aotro hijo, ni defendiente no pueda mejorar mas de lo que en mas valic ic el dicho tercio yquinto,vt exprefle difpofitum cft.in Uc. Taur. €Toda la dificultad defte agrauio confiftc en ver fi pudo el Licenciado Nogucrol hazer al dicho fu hi,o la dicha mejora, fLos reos rcfpondcn que no pudo el dicho Licenciado Noeucto! hazer afu hijo la dicha mejora en fu teftamento, porque en cierta eferitura en fauor defu hija yy«no,dixo que por quanto a! tiempo que concertó de cafar ala dicha fu hija con el dicho fu yerno,prometió de no mejorar al dicho Dotor.y que haría eferitura dello,cumpliendo fu palabra la otor ga,y hizo promefa de no mejorarlo,ni darle mas de fu legiti roa yafsi dizen que por cfta eferitura ypromefa de no mejorarlo pudo mejorar al Dotor ,en la cantidad de los dichos Fidos
dos mil ducados,fendandofc en laUi.de Toro ,que acerca dedo habla. ^Pcronoobftantclo dicho, dezimos que el dicho Licenciado Nogucrol pudo muy bien mejorar al dicho fu hijo en la dicha cantidad *ex mera iuris diípofitionc &permifionc. q* Lo primero,porque el dicho paito de no mejorar al di*^ cho Dotor,fecho por caufa de matrimonio ycafamicnto de fu hija,como del confia,es mejora hecha en ella por via de matrimonio,yno valió ni fe pudo hazcr,y la dicha promeía y eferitura fue ioualida, yde ningún momento, ytotalmente prohibidapor la prcraaricadc Madrid,qu*cftl.i.ric.2.lib* recopilar .que totalmente prohíbe que direfle ni indirc&c no fe pueda bazer mejora en fauor de hija por via de cafamié- to,y afsi por la propia cfcrimra en quela parte contraria fe fue* da,ade fer conucncido. ^Pruebafe lo primero,porque la dicha prcraatica de Madrid^xprcíTamcncc diíponc que por via de dote,ocafamicn- to nofcpucda bazer tncjora,tacita ni cxprcíramentc,cn fauor de la hija,yquificron apretar tanto la relación de la eferitura de no mejorar al dicho Dotor,cn pcrjuyzio Luyo ,que por el mifmo cafo la echaron aperder pata fu intención,yla otorga ron demanera que cuidcntcmcnte es inual¿da¿ porque noíc contento el Licenciado Nogucrol con dczir que no mejorana al Dotor fu hijo,quc fino dixera mas que cfto ,libertad le quedauapara dar fu hazienda,porque iguales partes entre el yla hija del feguado matrimoniorpero confinticndo con las perfuafsiones de fu mugcr,madraftra del dicho fu hijo,yven* cido de ellas paíTo en la eferitura adclantc,y fe obligo que no dexaria al dicho fu hijo mas de fu legitima,quse plcrumqj 6- ciunt parentes ciica fanguincm fuum inferentes iuditiumno bcrcabilibus de lincamcntis inftigationibus, ve corrupti qux fun verba clcgantia.l.4.fiF.deinoffi.tcftam.dcfucrtc que obligandofe de no dexar ael hijo mas de fu Icgitim^tacitamcntc quedo obligado adcxarlc todo lo demás afu hija,y por el cófiguren-
ílguientc fue cacica mejora,por via de cafamicnto *contralo queja dicha ley diíponc. quando nofuera mas dcvnpaéto ,opromcra (ímple de no mejorar ,cfta virtualmcncc es mejora ,namaducrccndum cft,&c. fNam aducrtcndumcft,quc mejora íc dizc por fer venta ja en vno de los hijos,rcfpcto de los dcmas,& inde dicicur me liorarcaIiqucm,id cftmclioris condicioniscum faceré hoc cft mejora lo que vn padre da avn hijOjdcmasdcíoquc tiene prccifla yncccflaria obligación de darle por lcgirima,conforme adcrccho^dcmancra que como no tiene obligación de darle aningún hijo mas de fu lcgitima/acado el tercio yquin tojo que le diere demas de la dicha legitima es ventaja,yaué tajarle de los dcmas,y aunque no diga que loauenraja conforme ala naturaleza del derecho es mejorarlo,cíto fe prueba cuidentcmcncc,j urib us &fundamentis fcqq. íLo primero,porquepuede vn padre difponer del tercio yquinto,ygualmcntc entre fus hijos,fin aucntajara ninguno deI!os,& nihil ominu?,por darles mas de la legitima for^ofa y ncccífarÍ3,dicirurcos racIiorarc,itacuriofifsimíc aduertune Dc£torcs nofttiregnijVt Cifucotcsjn h8*Taur.nura.3.&.ibi PalatiusRubcus,nu .j.Antonius Gomcz,nura.t. TcllusFcrnandczfc numci.Maticnzoinl.Zttic.^.lib.í.rccopilat glofo.n.i. &fequencibus. qPrcccrea,cl quinto que el cofiador manda,ypuede mandar al extraño,también entonces Ce llama mejora,ve habetur cxprcflk.inl.13 .Taur.ibi(o qoando mejorare en el quinto á otra perfona alguna,qusfc intclligicur de raclioratione fa£ta ex tranco per omnes Doctores,ibi,& fie manifefte patct, que la mejora no fe dizc mejora por fer ventajare vnos hijos aotros fino porque es lo qle queda al padre de qpoder difponcr,aue tajando alos que quificrc de fus hijos, dándoles mas ventaja de la legitima que ncccflariay naturalmente tiene obligado de darles,cita docrina fundo yaduirtio confuma atención, y Gpm-
Uttif.dc las mejorases wco|iilatjo#gbCu.num.i3* qYporque cerca dele dicho en efte agracio fe podía can en d&e 4#$ qucu tOglffeífUtas ytrcyiua yfeys cnil fcyfcicnyochentatólfiúedís^y co la partición que fe hizo en Qgcoea/efeaze mcociori quclfcuoen dote ícys mil ducados que fon dos quentos ydecientas yáoqucnta mil maraucdis¿ aque de lo qncfwos dezimos alo que dízc la par* lición,yin dediferencia ochentayfeys mil yleyfckntos yo* dhcntluiaiaucáis^fe faje de cfta cquiuocacion yerror, có yes 3b caita depago de la dicha dote,que otorgo Eugenio Cene* jila de Pcdra^a>nsat ido de doña Ana por la qual parece que loquerecíbioveidaderamente end©tc,fucran los dichos doa ^uent0S|trccicntas ytrcynta yfcys mil fcyfcientos yochenta m&ifáifctTifeí fue error de lapartícío^dezir que auia licúa 4& mdote fcysmil ducadosjporquc demás de que confia do fedicha cana de pago queíceíbioJadíchafumajaduiexte cftc ctrorde qucora,y fuma luán Nogueral Contadorytíode las paitcs^cn cj capa,de fu dedauciotu 0* 7” 'J» .. ^^••eS y, 'lÁ agrauío. fAgraoiaíe el DotarNogueral,que no fe aya hecho cuerpode bienes de fctccicntos ducados,que efia probado que fu ¡padregafio en la Capilla de fama Cruz, que efia preciada en «líos; parece porvna claafola del teftamento del dicho Liceo ciado,que mejora cncltetcío yquintodc fus tienes, adon Alonfo Nogueral fu nieto, hijo de dona Ana:ypor otra clanfulamanda que la dichaCapílla fea vincolo,yfuccda en ella el dicho don Alonío Nogueralfa nieto,con el tercio yquinto* Los Contadores no hizicro ncuerpo de bienes defia Capilla, ni de los dichos fctccicntos ducados de fu valor.y de los domas bienes de que hizicron cuerpo de hazienda, (acarón enseraincttc c! tercio yquinto,ydemas defto le adjudicara vía cda^íi lj dicha Capilla,demás del dicho tercio yquinto, fiic agrace) manifiefto,porque aunque el Licenciado Nogueral
dize en fu tcftamenío,quc manda quefea vinculada la dicha Capilla,con el tercio yquinto,no pudo aunque quificíic man dar qla dicha Capilla fe dicífe demas del dicho tercio yquin to,vc íq I.i8.Taur. Yporque todo lo que monto la dicha Ca pilla yfu valor,que fueron los dichos fctcciccos dacados,quc Fue mas del dichotcacio yquinto,es legitima del Dotor, que es vnico heredero de fu padtc,y en ella no le pudo poner gra - uamcrí ni códicion,ni diminuytfcla.l. quoniam in priorib.C. dcinofficioftcíí2ím.vbiomneslatc,y demas de comprobarfe por las dichas claufulas de tcftamcnto,y partición,yproba ^as,lo aduierte el dicho luán Nogucrol,Contador,ytio de las partcs,cn el ¿.cap.dc fu declaración. Quinto agrauio. ^Hizofele agrauio alDotor en la dicha partición,en no fis carie precipuos del cuerpo de bazienda de fu padrc,mil yícyf eicntos reales que ti le auia entregado al dicho fu padre para que fe los guardafc,comobienes,quafi caílrcnfcs,Cuyos que auia ganado en vna comifsion.El hecho defte agrauio confia por vn teftigo que dize que vido que el dicho Dotor dio al dicho fu padre viniendo de la dicha comifsióncl din ero,ydo ña Ana Nogueral declara en la puficion i8.quc viniedo el dicho Dotor de la dicha comifsion ,vido que le dio afu padre ciertos dineros,no fabcquantos,y Madalcna (¿apata dize lo intimo,yque fe los dio para que fe los guardafc:y conHelia en la dicha poficion que eran ochocientos realcs^dcmanera que cfta baftantcmcntc probado que le dio los dineros que gano fiendojuez de comifsion,por el dicho de vn teftigo,ydeclara cion de las partes,la cantidad que tanta fuefle no cfta proba * do,vnade dos,ofe le ade deferir al Dotorjuramento in litera circa liquidationcm quantitatis ,vt probat Ofafeus in decif fioncPcdamcnt.¿9.&cxpIutibu$probatParlador.lib,t.c,i8. ,num.io. Alómenos fe ade tener por probada la cantidad de Soo.rcalcs qur declara Madalcna (¿apata^uc es la parte in terciada en cfte pleytory fiendo bienes quafi cafiicnícs ,dados aguardar,como ella mifraa lo dizc,cs cofa llaua auerfele I*de
dé dar prcciptíós^vtirtl.! §ticq- CaftreñfifF. de colht.bonor. i.cuttt\opdtfcct.§¿éxccptís,&. §cadena óbfcrímido Cde bon. qtóliberador»dé la gloíá,y Ió$ Docórcs conuiencri <¡uefemejantes bienes que fe gañán ctt oficio dé juez,fe dizc qUafi cáftténfési fFue agramado el Dorof, en que lá dicha MagdaLna <¿apata citando el Licenciado Nógucrólíu fnari do cri Madrid, preftó aPablo de Eugenio fu yerno, yadona AnaNogucrol fu hijatos mil ducados en díferétes vezes para labrar vnas ca fas principales que labraron en la dicha ciudad, ylos dichos dos mil ducados fe dcuicrpn poner por cuerpo de hazienda por deuda que los dichos Pablo de Eugcnio,y doña Ana Nogucrol deuian aclla.aunqucfuc notorio entre las parces,rcfpc to de que la dicha Madalcna papara fe los dio aín hija yyerno oculcamcncc,ycon animo de cncubrirIos.no aauido ccfti gos con quien próbarío,y afsi fe leadereferuar fu derecho al dicho Docor,pues las partes contrarias no an tenido otra defcníafmo el falcarle acl dicho Dotor probanza, i, ;.LIíib d!. Sétimo agrauio. j** .*íkL .^^I^.'»' *¿*7w^949 *#*«* *** W•»•* t fEnefteágrauiode trecientos ducados quo el dicho Li' ccnciado Nóguérol preño al dicho Eugenio de Pedrada fu Jrerno,y doña AnaNoguctolluhi;á,paráyr ala jornacía que bizieron anueftra Señora déGuadaIupe,rcfpetó dé qué fe loa dio aellos fin cféiitúra ni rccaüdb n'o fe apodido probar¿débéfele hazer la miíma rcfcruaal dichoDótoñ fEfte agrauio es cuídente yfnánifieft<>,y digno de fárisfa cion.porquc el dicho Licenciado Nogucreí' yMadalena capa ta íu
tafumuger,dieron corno arriba cftadichtf en dore alos dichos Eugenio de Pcdtacja^ doña Ana Nogueral ,los dichos dos qoencosjtrccicntas ytreinta yfeys mil ycantos marauedis que^quedan dichos, las docientas yvnmil ydecientas y quarenta yquatro que adoña Ana le auia mandado por fu te* Uamcnco luana <japata fu tia,co la mitad de vnascaías,y lo demasío dictoti de fu hazienda.cn que yua la otra mitad de cafas,corrcfpondicncc ala pofada.Pidio doña Ana alos conta dores,quc la dicha mitad de cafas de la manda de fu cia era fu ya, en virtud de la dicha manda,yqucafsi déla hazienda de ftí padrefe le auia de pagar el valor de la dicha mitad de ca fáá de fu tia jos contadores inconfidcradamcncc.o fundados ¿ñ que el dicho Dotor Nogucrol no auia menefter hazienda, por querer fe entrar en religión ,que es la razón porque dizc Iúan NogucroltofttldOftqifc fe le hizicró los dichos agrauios Je pagaron la dicha mirad de cafas dos vczcs:porque auiendo él Licenciado Nogucíbl dadofdas en doce con la otra mitad, .coróo contia de la fegunda partida de la carra de dote,ytccU bo della: yfiendo ioóficiofa como cfta dicho en el tercero agraíupjén ciento yveymey hete mil ytantos marauedis que ella ade bólucr con fus frutos,como confta del dicho tercero ágrauiódos qualcs dichos ciento yvcyntcy fictc mil ytantos fon dcfcontadoejvalor de Udicha mitad de caía,como dicho es,no tolo no fulos mandaron bolücrpcro facatotvdela dicha hazienda ymonton della, docientas yvi^mil ydociéutosy qüatcnttf; yquatro rnaráucdis,y en lo mjejor ymas bien parado de la dicha hazienda,porq fue en cpfas de plata labrada ,y fe los adjudicaróala dicha doña Ana,como aacreedora de fu drc:dcmanera que auiendo licuado en dote la dicha mitad de cafas por fuyas,como legado de fu tía,yauiendo en lo que fupadrelcdiódefüpropriopanimonio licuado en dótela* dichas ciento yvcyníc yfíete mil ytantos marauedis mas de loque le pudodar,yperteneció de fu legitima,le dieron las di chas docientas yvn mil ydocicncos yquarenta yquatro ma* raucdis,fin juíticia ni derecho que para ello fe pueda imaginar,pucs ya fe cftauan dadas las dichas cafas en dote ;elle agrauio fe juftifica con la dicha carta de dote referida ,ypor la adjudicación de contadores que le hizicron de las, dichas nII do*
decientas yvn mil ytamos,ypor la adueñencia ydeclarado de luán Nogoeiol.cn el cap-4.de fu declaración ,ytambién fejuftifica la malicia deftc agrauio con euidcncia, pues le die ton la dichafuma auiendo renunciado la herencia de i'u padre como confia de Ia tenunciacion. Agrauio nueue. rEfic agrauio que fe le hizo al DotorNogucrol, cambie es euidentc.y parece por vna cédula que Eugenio de Pedraca dcuia al Licenciado Noguerol, quarenta mil yquinicntosy treynta yocho marauedis:y afsi fin contradicion de Eugenio de Pcdraca,ni de fu contador que afsifiicron ala particion,fe hizo cuerpo de hazienda de los dichos quarenta mil yquinic tos ytreynta yocho maraued¡?,cftos no fe Tacaron en hijuela de ninguna de las partes,yafsi no fe cobraron de Eugenio de pcdra<;a:dcmis defto Madalena «japata propufo que le deuia elLiccciado Nogucrol,a Eugenio de Pedrada,dos mil yí'cyfcictos reales,yque tenia rcccbidas cien fanegas de trigo yfe le reftaua dcuieodo,cinqucnta mil ynouccientos matauedis, facofccfta cantidad délos bienes ycuerpo de la hazienda ,y adjudicofe aMadalena ^apata,pata que la pagafe aEugenio de Pedralescuidcntcfcomo dixc )eftc agrauio en dos co* fas,cn que no fe cobraron de Eugenio ,las quarenta mil quK nientos ytreynta yocho matauedis,que por ccduta dcuian a la hazienda,yen que fin aucr recaudos por donde parccictfc que el dichoLicéciado le dcuicíTc nada,fc facaficn lascinqucn tamily nouccientos maraucdis.deucíTc mandar en mandat eftc agrauioen ambas partidas,que motan noucnca yvn mil yquattocientosy treynta yocho matauedis. Eftc agrauio fe juftifica por el pliego de deudas,yla dicha cédula que en el fe zcficre,y por la declaración del dic ho IuáNogucrol,cn el c.7, Agrauio diez. a1’-•;.• fElle arrauio es aucrfe Tacado del cuerpo de hazienda,do 3cientos
cientos docados,ydadofelos aMadalena $apaca ,pos deuda que dezia dcuctfe aPedro Sánchez Mercader :pretendemos que qo fe Je dcuiao,ni íc pagaron,yque afsi fue agrauio facar los ydarfelos aMadalena $apata ,probamos que no fe le de* tsian por el dicho ydeclaración delmiímo Pedro Sánchez, el qual prefentado por el Dotor Nogucrol en efta inftancia de* clara que el Licenciado Noguerol al tiempo de fu muerte no le deuia marauedis ningunos ,yque para dczir cfto amirado fus libros,y recorrido fu memoria,yhalla que no le dcuia al* da.juntafe con cfto el dicho de otros ccftigos ala pregan ta,quc dizcn que el Licenciad^Noguerolno era hombre que dcuia nada anadic,y porlacl 'ifüladcfutcftamcntocllo di* zc ydeclara afsi,folo manda pagar voa partida de t4, fanegas de cenada que dizc deuia.Demas defto declara que no deue otra cofa,yafsi luán Nogucrol contador,en el cap.S.dc fu deciaracióndizc que fue agrauio facar cftos docicntos ducados pata Madalena «japata ,&titulo de deuda de Pedro Sánchez, porque nohuuo recaudo alguno por dondeparccieíTe dcucrfelc:y afsi (i ay cédula ocarta de pago,con que aoraMadalcna ^apata quiere juftificar efta partidla fidoAmulada entre ella yel dicho Pedro Sánchez,porque fi fuera verdadera, la huuie ra,y fe moftrara al tiempo de la dicha partieron. Agrauioonzc. CFaeagrauio facarfc en la partición del cuerpo de bazieo diíícfcnta mil ytrecientos yquarencayva maraucdis,que fe dieron aManalcna <japata,pata quepagafe la cera del cntict:«• to.efto fe dcuicrafacar del quinto quelicuó doa Aionfo No-* gaetol,y no del cuerpo de la hazicnda,ya&ilo aduícrte luán Nogucrol en el cap.?.dc fu declaración. fNoobfta dczir que efta cera nofue del entierro,fínc que la áuia mandado traer eo fu vidael LicenciadoNogucrofpof que cfto no fe prueba,yvnacarta de pago que dizcn que ay de figurado efta autorizada,ni reconocida,yquando lo cflu* 'uiera,fueramenefter que fe probara primero dcucrfe, para Kque
que fe pudiera facar por deuda lo qualnoay,y afsi el agrauio notorio. Agrauio dozc. X« tTjC •«. fQucfacaron quinientos reales,yfe entregaron aMadalena $apáta,a titulo que fe dcuianávn vezino del Cadillo de Garcirouñ6z:el agrauio es notorio aporque ni ay probanza concluyente,ni ccdula,ni carta dé pago que fe deuicflc ,ni el Licenciado Nogucrol en fu tcftamcnno dize dcuer tal , yafsí luán NogucWl contador,en fudcclacion,cnclcap.io. declara cftc por agrauio,ymal pagado. •» *• *—•*> %*• •' >' *y-’ -*51 ,.ll iZ¿ÍZiS 1V"•- * Agrauio trczc. q* Qucfacaron del cuerpo de la hazienda veyntc milraarauedis para pagar ala cofradía de laMifcricordia vn legado y manda deluaná $apata,cl agrauio es notorio,porque fncron herederas de luana <japata la dicha Madalcna ^apata,y María ^apatafu hermana, yafsi el legado ymanda del tefta mentó de luana (¿apata,fc dcoicra facar de la hazienda de fus herede ros,y oo del cuerpo de la hazienda del Licenciado Nogucrol, pruebafc cftc agrauiopor el teftamento de luana ^apata ,en que haze la dicha manda,ydexa alas dichas por herederas ,y porque fe faco del cuerpo de la hazienda, enteramente la herencia de la dicha luana <japata,yfclc adjudico aMadalcna ^apata,como confia de fu pliego,ypor vna partida del pl iego dcdcudas,conftaaucrfc facadoeftos’vcyntc mil marauedis por deuda de la cofradía del, del cuerpo de la hazienda del Li ccnciadó Nogucrol,no fiendo deuda fuya ,yafsi lo aduierte por agrauio el dicho luán Nogucrol, en el onzeno capitulo de fu declaración. Agrauio catorze. fQue fe faco tres mil ydocientos yquacro marauedis del cuerpo
cuerpo de la hazienda, yfe adjudicaron aMadalcna papara, para que !os pagafc aEugenio de Pedrada ,atitulo de que el Licenciado Nogucrol los dcuia aPcdroVnbcy,quc por el los auia de aucr el dicho Eugenio dcPedra^c! agrauio es notorio.porque ni confia de vcrfc,ni caula ni razón porque fe deuan,y afsi lo aduierte por agrauio el contador luanNogucrol en fu declaración,en el capitulo xa. ^Eflc agrauio contiene dospartidas.La primera, de fcyfcicnros reales que fe Tacaron del cuerpo déla hazienda, yfe dieron aMadalcna papara,por gaflos en la enfermedad de el Licenciado Nogucrol, La fegunda partida,es de docicntos ducados que el Licenciado Alonfo Nogucrol traxo quando vino de Madrid enfermo de la enfermedad que murió, prctc de clDotor que no fe dcucu facar del cuerpo de la hazicnda,y quanto alos docientos ducados,fc dcuicra hazer cuerpo de bienes deltas. ¿x*f?. .. *\. vGf.-JS n q* Cerca de lo primero de los fcyfcicntos reales,el agrauio es manifieílo,porque la razón porque fe facan yíe dan aMadalcna <japata(duc la particion)quc es porque los trecientos fe dieron alos médicos,ylo demas fe gallo en la enfermedad del dicho Licenciado Nogucrol, ella no es razón concluyente para deucrfc facar del cuerpo de la ha2icnda, porque Ci fe gallaron en las medicinas,yen pagar los médicos,feria yfue lo que fe gado de la hazienda del Licenciado Nogucrol ,no que al tiempo de fu muerte fe dcuicffcn alos médicos,ni alos demas gados de la enfermedad,yafsi no huuo porque facarfe del cuerpo de la hazienda ella cantidad, pues no quedo por deuda al tiempo de la muerte,ylo que fe gado fue de la miftn ahazicnda,y tanto menos huuo en el cuerpo de bienes, ^Lofcgundo,fuc impofiblc gadatfe tanta cantidad en el poco tiempo que el Licenciado Nogucrol cduuo enfermo, dcfdc que llego aQueca,hada que murió,porque parece que Kivna
vnacédulaque ayen el pleyto del alquiler déla litera en que vino de Madrid,que esfu fcchaa20.de Iunio,de 91 .cafoque aaitiefie au«a«.llego en quanro dias aQuenca, que tanto e* racneftct.detnancra que fetia a14.0 aiG.del dicho mes de luoio.y porla cabera del inuentario,parece queya era muer» toafeysdelulio,dcmancraquecftouo enfermo en Quenca ocho onoeuediasten los quaies fue impofiblcgaftar fcyfcico tos reales,/ quando fe gañeran comoqueda dicho,fue de fa hazle .'*,y alsi nofe deuieró Tacar del cuerpo de bienes, ydar los aMadalena capara ,yafsi el agrauio es notorio, comolo aduiertc luán de Nogucrcl contador,enel capitulo 13 .de fa declaración. CQuantc aios dichos docientos ducados,aunque el Do* tor los pufo pos faber que el capitulo es verdadero ,no pudo aucr probaba,porque quandofu padre los entrego aEugc* nio de Pedrada,el dia que partió de Madrid cftauan Tolos el dicho Licenciado,el Dotor,yEugenio. Agrauiodiez yíeys, qQgefc Tacaron del cuerpo de hazicnda.quatro mi! ma* tauedb para dar aPedro deValcra Clérigo,por guflo de Madalena {apata,fu color quefe auia ocupado en mirar los pape les de la partición,el agrauio es claro,porquc noay ocafionbi joñificacionparadarfelos:y los papeles los miraré loscontadorcs,yel Pedrode valcra ni fabia de papeles,ni tuuopara q mirarlos,ycomodixe foloíuc querer darfelos de montó Ma^ dafena {apataporque era fu Capellán. Agrauio diez yfíete. qEn que fe Tacañea del cuerpo de la haziends ,docientos ¡reales para alimentos aMadalena <¡apata,miétras duro la pac «icion,juftificafe elle agrauio,porque efta probado en la preguntaai.que al tiempode la muerte del LicenciadoNogue- 1'rol,
a? 2¡I roí quedo fu cafa muy prpucyda de mantenimientos ,de mgo,harina,accyte, y;Ocra&cofas,y es muyYcrofimil cjuclo aúna en cafa de petfona tan rica,ytan concertada comola del Licc ciado Nogucrol,como lo declara IuanNogucro! en el capitu lo 15.de fu declaración,yauncj quedo lofufo dicho,no fe pufo nada dedo en el inucntario¿antcs cfta probado que fe lo licuó todo Madalcna $apata,y afsi no fuejudo facar,m darle prcci puos docicntos reales para alimentos de la fufo dicha,porque de los miímo$ bienes comieron ella ylos demás herederos, párantela partición, CEftc agrauio es manificño que facaron dclcucrpo de ha zienda para Madalcna (¡apata quatro partidas ,vn monjil de jaíojvnjubon^arina.micly leña de rio ypor ellas íczy reto milquatrocicncqs ydiez yocho marauedis >por dczir que c aaia de auct de vna m^uda de luana papara fu hermana ,ca ^rauio fe mitifica,porque cito mifmo cftaua facado por mayor porque primero auian facado todo lo que monto ac Vencía que dcxoluana c¡apata,quc fue ciento yvcynte quatro mil yquinienros m;raacdis,CQrao parece por vn apartí a, c p„, m?no, ,poiquchie paS..lo domas jfc «taro f luán Nogucrol,contador en el capitulo diez yfcys cu claracion. Agrauio diez ynucuc. «Foeagtaoiofacar, del cuerpo de Uhazienda diczy fictc .spo.ladilporicio.d.1.1 _«> ',rid» fono obligan mas de en quantoiepi^wa^ .c. 10 no 0Diioau .icus S.uar.in prohcmio fon, n. tTuroVlíjs Do&otibus huios tegni quostefeit D. Valdefius, L
:lv% trfo'U'ht/*' 1*¡ % * que huno en los dichos aprecios por los dichos haudes, ycb lufiones falca de folenidad de traerlos en venta^onque fe roa nifieftan compete al dicho Dotor el remedio de la dicha lefion,y en ellos yen los demas agrauios defta partición fe le deucn enmendar yrcílituyr todos los marauedis en que ella defraudado en ellos,coa frutos yrentas, pues cílos vienen in rcftitutioncrei hereditaria, de que el dicho Dotora cílado dcfpojado,vt in l.item vcniunt.§,itcm non folum, &in I.fed fi lcge.§.confulüit.íf dcpetit.hcrcdit .mayormente atuendo las prrtcs contrarias tenido cílos bienes ,con tan gran dolo y mala fe fuya,pues cfta probado cuidcntcmcntc en las primeras preguntas del interrogatorio que fe hallaron prefentes al hazerfe la dicha partición yagrauios dclla,y folo el dicho Do tor no fe hallo por ciliar muricndofc en vna cama. fY.Dcncffe en todo cafo confiderar,que de 23y.ducados que monto la hazienda del üccnciadoNogucrol,y demas de 30. ¡que montara, íife taflara como fe auia de tañar, no fe le adjudicaron al dicho Dotor mas de poop.maraucdis ,fiendo vn hijo folo en quien quedofu cafa ynombre,yque le ayudo aganar la dicha hazienda afu padre: las quales dichas poojj. marauedis agallado bien cumplidamente en tres años de plcyto,y el vnodcafsiílcncíapcifonalcncílaCortc ,con la coila ygado quevn hombre hijo dalgo yprincipal dcue tener yque la dicha Madalcna papara fe al<jo con todo,yafsi fe le an de mandar pagar coilas proccfalcs,y pcrfonalcs.Salua in oor Dibus D.V.ccnfurai — /s< 2stX) cC Qyy\. Cwiacjl ce k.'/V'T 'Lcc-vo (X i <icLfisv yus ^Q-Cc> J' C'O , '"y*'**** fn.nv^~ y7¿3<u*L.&> CA c-3^ *