Sapiêtis\pmo\s doctori Francico de Espinosa Bocanegra

SAPIETIS" DOCTORI fRANCISCO DE Efpinofa Bocanegra: . pOCTOR SIMON RAMOS SALVTEM deaderat,6cfu2B Epiftote, & Apologi» # rcfpondec. # POLOGIAM tuamdo&if.’ {imam dc fanguine mittendo m puerorum moibilis(fapientifsb me Doaor)quam mihi cu Epiftolamifsifti, perlegi totam: & quidem libenter, Ncc mepartim ipfius longitudo , partim mea?magn» occupationes pro- ^ hibuerut. Ceterum vt ex vngue Xeonem exiftimari fertur, fic ego ex prrtnis fohjs, in qui¬ bus magno ingenio 5 magnam dt^trinam locupletifsimo dicendi genere,, & politioris medici conuenienti charae, tere ornatam , profers, de toto eperc coriic&uramfeci. Recurate id /criptam eft 3 & multa eruditione plenum ,tibi4 uc de optima ftudiorum indole gratulorjqua: nihil ari dum,nihil ieiunum contineat,fed omnia copiofa, & exu¬ berantia ; ita vt multis etiam fcitu dignis refecatis, & alium locum,in alludq. feriptionis genus legitima narratio relinqui poffe videatur. Sed vt libere te cum iurc amicitia: agam,in co tuam a?quitatcm non nihil defidcraui, cum tc nimis feuerum,& acerbum praruifilTc vifus Iis in Do<5iotem Ioannem de Saauedra , virum ornnium confenfu fapientifsimum, in hac caufa, quam cog* nofcendam , <3 c iudicandam amicorum rogatu fufcepifti. Sic enim in dubitatum apud omnes medicos fupponis neminem afferere poflfc,pueros iaiutem confequutosfuif fe finefanguis mifsione apparentibusmorbiiis,atq,erup tionemipforumnunquam effe iudicatoriam # vt f olutn Dodorcm Ioannem de Saauedra teftem, & Authorem producas. De quo tuo dogmate^vt nominarim memore, 6l in id fummatim non nihil dif erC rem,ea maxima ratio se hortata cifc,qu6d in cpiltola,quam nuper,non vt inlucem prodiret, Dodtori loanni de Saauedrafsripfi, idem argumentum cum obiter tranarem,fententiani a tua diuerfam fequutus fueram,quam nunc tuis rationibus dam nare videri poteram, fi tuum Commentarium,in quo mihi milita probantur line vlla exceptione commendarem; Itaqp faucndam putaui, vt earum quas fequutus fum ra¬ tionum fummim comple&crer, & tibi meuiniuditiutri in vniuerfum exquirenti in hac parte,proponerem>vt in - teliigas me non fine magna caufa in illam opinionem difcefilfe, & hanc qp£ftionem,qu£ a te perdo<3e,perq; ele¬ ganter contra nos difputatur, in Authoribusfapientifsi* inis, & iudicij acerrimi docioribus a mc vifam fuific.' credasamplifsime Do&or, alium me videri, obfequii Doloris loannis de Saauedra, <3c congratulata eius amicitia» caufa alium eflfe sC Q nihil tam deteftabile,ac que ab animo meo magis alienum fit > quam alios videri homines quam elfe. Plane non erat nouacula: noftra? cocotem iftam icinderejfatis mc alfeqiutum arbitrabar 3 fi mea argumenta compendioft feripta folum dolori ami co Ioanui de Saauedra congrua viderentur. Non vt in lu. cem prodiret, nec vt fcudcrcntur curam; Si enim meus hic fuilfe fniffet anlmus^opcr am darem,vt id accurate diligen* ter fieret. Ad cetera enim mala quibusfama interpre tis eftopportuna,accedit librarioru negligentia, qua fi quid peccatum fuejit, boc quoqplerumque folent obtreftatoies interpretibus afsignare. Sed cum poft tuam acceptam epiflolam ha?c mul¬ tum cogitaflcm^auda^cr^ilariq, animo hoc magnu contra tuam opinionem agreffusfum iter 5 hautqua quaminni aipe,au C tenuinoftralabefccnteinduftria, nec ab argumentorum tuorum acutie animi vi contaberacta-nec me perterret,quod a p aucis hucuft que \xc opinio ex inftituto,aut fubmethodi lege fue¬ rit accepta, pertractata: imo hoc quidem animum jmpn 1 meum, vt onus hoc graue, & forte vitra vires meas libenter fufciperem,iocunde ampledfccrer. Nec minus vt tanto Do<5tori Ioanni de Saauedra, cui non minimum ob multa honefta officia debeo, grati ani i • mi fignificatione fatisfaciam.Nec adha?c omnia(ingenue tcftor) ambitio, aut nouitatis ventus, feu aura: popularis indaganda gratia,animum meumconcitarunt 5 f ed veritatis folura caufa, quam omnibus laudi, bus, acdiuitijsfic anteponendamcenfeo, vt merito cum Galeno diccrcpofsim ; Ego ven haud/cio qua ra . t:?ne ab ipfa "vfqi adolefcentU ^erijxce^fiue infpiratus^fiue furore percitur , five quomodocumque dixijje libet 5 & ^IgifarKamcontempfi^&yeritiittsftictitqi fludiu flagret tti,nullam efic hominibus nec hone^iorem , nec diurnarem popefitonem ratus. Hanc igitur fic difccre,atqdocere fatago, vt poft habitis cum docendi inuidia, tum difcendipudorc, nunquam excidat bradteatim illud di- u,m Baflll J I n c I n(to , la ^ vita in folitudine a 2 enda,diccntis 3 Man^nin de an efefibudos , de di das chi*,*’* pRonossheitiparetera de redatti miepi criptin, os per ef*- Hetongmeconaa no\u ip 0 balcmine , ala chiripnen nomo- A a ' 3 .meiho {<& & mVton patera fwhga.Hoceft difcere finepudorCjdoccre fine inuidia,&fi quod ab alio dodu eft non ocultare. Sed ad rem veniamus, & exordiamur queftionem. yerfum e indubium magnis concertationibus Hifpa lenfium dodifsnnorum Medicorum. Ytrum morbilis apparentibusfanguis in pueris mitti deleat . T Nqua qu&ftione affentiunt multi,negantium paii ^ ci reponuntur. Sed vt referre excufer eorum parte qui affirmant, videat qui volet perotium, dodifsima apologiam dodoris Francifci de Figueroa,hifce diebus Hifpano Sermone ia lucem editam , in fine eius: in qua viginti Medici fuifinet nominibus firmatis,tan ti Dodoris opinionem confirmant. Sed vt clare dilucideq; procedamus in hac re, Ope re pretium iudicaui in duas hanc qureftionem rcfecarc , & in vna quaque difputare, an hoc remedium in pu eris fit vtilc. Prima pars erit. Ytrum expulfio tnorbtlorum fitlvtin plurimum, critica,ty in taliexptdJionefanguis fit mittendus . ^ Ecunda pars erit an hoc ita concedo quod aliquado fic fymptomatica,ftatim nulla interpofitamo» ra in ipfo cxpulfionis impetu idem fit remedium fa* ciendum. (Circa prirc? am partem relidis multis(nc videar an daba-f i 'dabatarum more aerem ferire ^ aut cum lanii lunare) noftram admoueam a nemine hucufque negatam ex feriptoribus noftri temporis,qua? fequens eft:. ExpuKio moibilorurn in pueris fepifsitne eft critl ca,& in illa nullo modo (anguis eftcnittendus.Luftreinq? nunc hancconclufionem, & ad hoc faciendum,' declarari neceflario debet,quid (ignificet crifis,&co tuplex inueniatur. Veteres impofuerunt hoc nomen, omnibus fubitis eucntibus,qui fiunt cura pugna. Sed cum hxc ad quatuor fpccics pertineat, prima ad faiu temdecunda ad interitum,tcrtia ad commutationem inugnem in mdiorem ftatum, quarta in deteriorem; Illatantiim.qu^ adfal utem attinet vtporc qua? optr ma en,vocatur a Galeno crifis (impliciter,reliqua? vc* ro tres non (impliciter, fed cnm adiectione eriles vo~ cantur.Qua: ad interitum fpe&at,didturcrifis mala> commutatio in mdiorem ftarum crifis bofia s Fed iraperfera,in deteriorem crifis mala imperfe&a. Id autem commune eft omnium , vtfubito fiant, 1 & cum pugna, fed (impliciter, & fine adie&ione cri^ fim appellant medici illam, qua? ad falutemfpedat, vtiex Galeno diximus. De hac igitur crifi fola nofter erit fermo, & primo naturam eius inueftigabimus, & finguia,qti£ concurrunt ad ipfam efficienda.Ea igitur quibus optima crifiscontinetur funt tria,primo nem¬ pe, vt terminetur ad falutem,fecundo,vt fit tuta,tertio vt ht fida. Confiat ergo elfeoptimam quam falus fpnfequitur. Hoc autem eft primum quodaboptima crifi nqiun diximus, A (terurn.vt (It tuta,hoc eft,quod penculo vacet. Nec habeatfymptemata illagrauia, 1 m° c a>& periculofa,quse folent tunc fuperuenire:ve uti vigi ia diuturnior fomnus grauior,vertigo tenebii cofa, fpkndor ante oculos, fonitus aurium, difficilis fenfu^dqlor capitis, & ceruicis, ftomachi, & alemus partis >irifatiabili$ fitis > a?ftus intolerabilis, anxietass funthsc figqa crifis iam inflantis, fed in interitum, aut in deteriorem tantum terminanda?. Tertium, quod exigebamus erat, yt effet fida: hoc efl,vt falus illa,qua? fequitur 5 ftabilis maneat, ncc re» uertatur morbu$,vt interdum folet,cum a?ger relcuatus rurfus ingrauefcit.Sed nunc refipifeas, quadb.doc tifsime Do£tor,duin aisfequentia. Veluti fuadet nofi taxaris terfangui jugus fium omnem morbilor UM exitum crifim efie h*c. affirmatae quo fi atim Ant creaprxdifta conturbatio, &ac~ demutifaltem aliquorum congeries 5 tam intima eftcrifi, & eo y/que necefiaria ad cnjis c 0 n fi lt m ionem^quodplures medicorum hanc folam ex tribus parribus integrantibus cri fim efie vdluemt^c immeritorum crifis fit pugna qu*da> natum cum morboMxc ais cum reprehenfione aduerfa xij. Sed 'ftatuamus optimam crifim,qua?falutem arfert fine pericuio,ac fine metu ne morbus,reuertatur.Mcdicus autcmcum optima crifis fieri d ebet, inftante/n praeuidet fine graaitate fymptomatum pr^fentem, moxque terminandam ^d falutem, & nuper fac¬ tam,ficlam,futiiram, fine redditu morbi • necfpe&at dum totum id tempus praetereat,vt fenfu eunda pre¬ hendat. Multa enim colligit cum cernit ca concurrere qua» ad optimam crifim efficiendam ncceffaria funt: Et quanto in no&e ante accefsionem,accidentia mi¬ nus grauia,& minus terribilia fuerint 5 t anto maiorem fecuritatem , & crifim meliorem futuram iudicabit. Habent enim iudicatoria fymptomata, non fempef ftabilem>ac firmam poteftatem,non ergo in morbilo rum exitu, vtperfe&a fiat crifis conrurbationes, 8c accidentium terribilium congeries, qua? tu antecede¬ re neceffario ais reperiri debent,nifi cum morbus ter¬ minabitur in interitum.Nam quod commune cft o ; ra nibus crifibus,vtfubito fiant, & cum pugna^ Som¬ nium Snium optimam e fle illam diximus quam falus perfeci ta confcquitur: & hoc erat quod fecundo locoexpofi. ccbam.»|,fcilicct,vt fuiffet tuta,hoc eft, quod pericu¬ lo careret.Euenit interdum, vt cri fis quarnuis ad falu tem terminetur, non facile feratur, fed periculofa fit propter fymptomata grauia,ac molefta,qu£etuncfuperueniunt ) & quanto plura, & grauiora fuerint, tan« to deteriorem ipfam reddunt,& magis periculofam, quanto vero pauciora,& leuiora,tant© tutiorem.Lo¬ ge igitur tutior erit illa cum qua grauia, & terribilia fymptomata afsignata non copulantur, & quae fac-- ius to eratur 5 namq,fi hoc ita non fuiffet nullatenus P e r . C C a cri “ s npnnnari poterat,cum aliquando in intwii u:n propter grauia accidentia terminaretur.. Upponis quoque alia noftrce do&rina? in tua apologu , & quarnuis ajquofponte currenti nihil opus fit calcaribus,at tamen mihi indefeffo calcaria addisiti inebo tamen ne fenilisequs,vt ait Oratius. Teccet ad exrenwm ; & r ilia ducat.. Quod iterum opponis cfl,quod non potcftfaluaripec fecte cri fis nifi fubitanea fit,& breui tempore exerci¬ ta,id eft,intra diem naturalem, vel paulo plustaddifque quartum diem, fiue alium imparem ante feptimu decretorium non effe,quia nec materia tam cito conquoqui potuit, nec critis antea indicatiuum habuit. Quantum ad primum fateor ingenue itafuturum fore £' Pf rfc f' f sllnacnils enentura fit, & per feptimanas fidla: hoc enim mfinuat Hippocrates inhisv<!rbis; ?[* * cc 'f Uon ' m gr*»is, qnt vero fubfequitur levior fub^uuur. Hoc verum afteura in die vere critico. & radiuli euenent, &qu*i n his diebus bomecrifoebtingunr.folum ad diem naturalem extenduntur, & no tashabentindieatmas.Eiufujodifunttres/eptenarij, iepti- ^'.pronof &lib.de mrbis pipulari* & Gal 4 . apho. fcptimuS deciniuifquartus;' & vige fimus I quilibec enim horum feptenarius, tuum habet indicem: feptimus habet quartum decimus quaitus vndecimum, vige fimus , decimum feptihmm. Et hi tres vere,& abfolute critici, ac principes dici debent, & inter hos feptimus principalior eft. At fi non per fepti manas iucficia fiant,fed propter materia; tenuitatem, & benignitatem in tertio,autquarto,autquinco:tunc nec ita breuiter vno folo dic indicabitur morbus, nec indicatiuum habebit. Quod vero tertius, quartus,& quintus fint iudicatorij probabo. Dc quarto nulli du¬ bium eft, omnium enim medicorum confcnfueftde cretorius,vt videre eft apud Hippocratem, & clarius apud Galenum,in his verbis.N«»c verb d n . rt ; 0 incipit y qui anticipat quartum in brevioris,temporis tpo rbi Si &poft huc quintum fcripjj >, vno die quarto tardiorem ejjefpe enim in omnibus exemplaribus invenies cum quartus dies in apho rifmo no ndum e jiet afcript us , quamuis bicdterfir primus iu - dicatoriiis^ verumtmen ipfum nunc prxtermifsit , vdipfe Hippocrates, vel qui primus librum fcripfit. Si vero omnino Hippocrates illum pr<£terijt:hanc obeaufam ipfum exifii - mo illudfecife,quoniam morbi plurimi peracuti ^qui cum fu dove indicantur: tertio &* quinto die magis quam quartum Mitium fufeipiuntpariores enimfunt qui die quarto indi¬ cantur.Hactenus Galenus, qui diem qurrtum , primu decretorium fcripfit, & ita illum decretorium facit, & propter ipfum tertium,& quintum decretorium ap pellat: quia fi tertio die & quinto iudicationes contin gunt,nonob aliam caufam contigiffc Galenus tradit, njfi quia quarto diei propinqui funt.Inquit enim cum crifis quarto die futura eft, &humor fua acutie ; a c rnul iitudine,vcl mala qualitate naturam concitat,prope¬ ra tur crifis. Properatur etiam propter benignitatem & fimplicitatemmateria:: iiiamaie& inpernitiem ^ 1 ; fopius faeplii? terminatur,ha»c bene In fa!utem,vt ait Wwp.sinfUcif n m £ febret figvisCBnfirmAi t fecunfsimis 4 die , avtfitias defi - m»t, dettrrim*. vero , figniijs canfirmat* deterrimi* 4 .die , aut fttius interimunt. Veruntamen hanc controucrfiam apertius dirimitipfc Galenus,cum inquit •, Huius rei gratia tertius, &* ottitrius merito decernunt y n on ex lunari circuitu decernendi poten¬ tiam fortitijed(jttidob violentam acceflionem tertius cfifint^uar to die futuram peruertit. Vultitaq; duplicem clTe erilis natura, ynani qua: euenit ob radicem fupernam,hoc eft,ob luna? mo turri; alteram, qua: fcquitur infernam, videlicet metum, & agitationcmhumorisjpirmacbnuenitomnibus feptanarijs, fecunda intercidentibus vocatis, puta 3.5.& 9-in quibus ac cutorum morborum accefsiones folentauenire. Fit autem erilis in die quo humor ad accefsionem mouetur,vt Galenus docetjqui reddens rationem, cur fudores tertiani quintani feptimani, & nonani boni fint:inquit, ob id bon$s elfe quo¬ niam morbi peracuti primam ftatim accefsionem vehemen t iis imam habent& reliquas illi proportionales per diem ter¬ tium ,& addit j Vicimus enim tjtiod in vthem entioribus aecefiioxi. bus Mitia fiant'. H&c Galenusifeptimus vero quoniam vtrurn 4uc principium fequitur,fcilicetfupcrnum,Sf infernum; id eo frequenter,&potctifsimeiudicat,vt pote duplicem vim iudicandi obtinens. Praeterea diximus iudicationes quinto dic contingere , quia ea qua» futura erat in 4 .erilis, non potuit in ipfo propter imbecillitatem perfic ere:in 5.perficit, & Sait. Hj: enim qua: ita contingunt dicimus diem naturale prorrogarej cum inceperit natura in quarto, commouens can fam a no&e ante quartum ,in quo futura erat. Ex quibus licet colligere, male tu feri pfilfe, dum ais,qua' cumq^crifim vitra diem naturalem non pofle extendi,male te etiam dixilfe indicari fempercriiim necelfirio dcbere*Na hasc duololummodo in erilibus perfectis, & in diccricico ia dicali inucniri licet. Vtrumq-, magis probatum inueniemus in Galeno, h is ver bis -,Etft t imen nullo indicoprini lueito chji: fidito contingat ..nor attinens diestdnmt has res : pfensiWt<ng n f piiIlim %.dedie bus de¬ creti; « 3 .decri fibus 4. &4- a [ hu. 36 * t .de die b*i </<*- cretorijs 8 * dixit Galenus fanguinis mifsione non curari.Sed vt ad nofhu infticutum de morbilis defeen damus, erit fanguinis mifsio in illis proficiens ii afanguine & non a bile ortum habuerint:cau fantur enim plerumque abde , vtbene fatis probatum cft a Dolore Ioonnede Saauedra, fi autem aliquando atenuiori fanguine & propter ea vaquatio illius poftulctur. Dicimufq; hoc ita faciendum foret fi non addeifet aliquid, quod irnpe» diret; impediunt vcroill* ad cutim eflorefcentiax nam cum, natura motus quidam fit, maximam in euaquationibus fa, ciendis earum efle habendam rationem ex ijs conlh^qa* fupra abunde docuimus: hoc fuit natura motum Ipectare, quo finito poterit exerceri. Ad tertium fere idem rcfpondeo, nam fi motum natur* non fpeft aremus,fanguinera mittendumfore nullus, excepto Erafiftrato negabit.-Cu videlicet morbus fit magnus morbilo rum febris, & ad iun&a quandoque habeat fanguinis abun¬ dantiam. At in ipfo motu quando feminaria Iatifsime diffun¬ dit natura,& vndique diQ>ergit,nulIo modo conuenircabua: defatij probauimus. Huic operi vltimam manum impofuimus 5 & tuar corregio ni, fapientumquefubie^umefTc volumus, equidem adeas caufas quas tui cognofcendi defiderabam,hanc quoque quod ad me tuas litteras mifiefis accefifle letor .quaie,etiam fi tuis decretis opponor,femper me tua? laudis fautorem,tuiq, amap tifsimum cognofces,reliqum igitureft,vt aliqua detur OCcafio,qua meus animus erga te vt maxime cupio illuftror appareat. Y A L E.