Atlas minor Gerardi Mercatoris

s u ^ V ** • * . *. T * * "z m -: l X * - * • * “ AV Aa' kiai SMM Wwm *mi*' '** C* »/V •/ • * r +* < < a l.rionaio plurimis aeneis aucfhis et illullratus : denuo additilque novis delineatic emendatus . X/ AMSTERODAMI ( Ex ofiic \ IOANNIS IAN SSONII clo lac xxxrmXr ORBIS TERRAE T Y P V S. VM ex naturx neceffitate ordo femper requirat generalia particularibus ante- ponerc,totumque parti, ad majorem ob- 4^ latae rei in telligentiam: hac cadcrn& ego devindus lege huic primo noftra: Geo- graphia ac Septentrionalium terrarum tomo,univeriak:m Orbis terra: typum, ejuique quatuor [ >ar tes, Europam, Africam, Aliam,Sc Americani, quo fe- iciusrem prolcquar,pr*Tponcre debui : Sc lingulis quo- que deinceps tomis coniequentibus,ur is etiam perledu lemper habeat opus, ac totius univerfidcfcriptionc , nec hac utili jfpeculatione privetur, qui vel fiue tantum patriae delineationem fibi ocouparaverit. Jucunda etenim cft Sc maxim opere ne cellaria generalium contemplatio , ei qui vel minimam MundiSc naturalium rerum cognitio- nem habere cupit. Si enim libeat conii derare, quis Solis ortus vel occafus, qux caufa arftatis vel hyemis, unde ln- xqualitasdierum&: noctium exiilat : quid denique Sc quo in loco natum , propagatum , adum , geftum, mu- tatum Sc converium jam inde a rerum conditarum pri- mordio luerit, id omne certe non aliunde melius, quam cx harum quinque tabularum adjunctione ime omni periculo Sc honeftacum animi voluptate didiceris. Er quemadmodum nulli , quantumvisamplamhabirano- neni nacto , iufhcit peripeetas habere iuarum xdium partes, ut iunt aurium, cella vinaria Sc penaria 3 culina. triclinium , caena culum , cubiculum , conclave , mur- icum, quo iis commode uti polii t; fed etiam in qua or- bis parte Sc platea , domus ejus lita fit, compertum iph die ncccllarium Sc commodum cft, ut hinc cognofcat ftatim , fi in civitate tumultus vel incendium oriatur, quam prope vel procul a periculo abiit: fic non minus jucundum vel ncccllarium , nolle , qua in Orbis parte habites , quos populos vicinos, aut remotiores habeas, ut graflanribus belli calamitatibus, quo mecu , quave animi tranquillitate uti liceat. Ici re queas. Denique cum Cofraographia fit lumen totius tam ecclcfiafticx quam politica: hiftorix , Sc plus ex ea difeat otiofus Ipectator, quamcxlongo,molcfto Sc fumptuofolaborepcregrina- tor,qui crebro coelum tantum, non autem animum mu- tat: parum utilitatis cx ea capias,li tabulis particularibus generales non adjunxeris. Sunt autem hx generales Ta- bula: coile&x ex magna Orbis terrx deferiptione fcujus etiam mitium longitudinis, vel primi meridiani pofitio- nem in lingulis iequuti lumus) Sc ex magna Europa mea quas Dujsbnrgt edidi. T u interim Lector vale Sc fruerc, ac huj us tux habi rationis ac tibi ad tempus tantum con- ctiTx gloriam cum PoUtaBucbamm diligenter confide- ra, qui fic eam ccrleftibus comparar,ut animos terreftri- bus ac rebus hifce cadurisimmerfos extrahat, Sc adaluo- ra ac x terna viam oftendar : Ttrcfuti A z Percipias rertmi Jit quantula portio , verbis Ouam nos magnificis in regna fuperbafectmus, P artimur ferro, mercamur Janguinefi u fo. Ducimus exigua gleba de parte triumphos . Illa etenim moles per fe jpeclata feorfim , Magna quidem : fi cumfieUati tegmine coeli Componas, puncti inflar erit, vel feminis , unde Condidit innumeros femor Gargettus urbes. Hac illa eji hominum fedes, hac illa ferarum Pt volucrum domus : hocaugufio e canere quantum Surripit Oceani terra circumfluus humor , Quique per Herculea irrumpens divortia meta, Europam Libycis late fejungtt ab oris: Adde huc claufira Arabum, quaque arctant aquor a campos Hyrcanos: huc adde lacus Uxasque paludes. Et qua pracipiti labefaciant flumina montes Vertice , vel pigris Jiagnant immota lacunis. Dumque hac vi rapiunt, hac orbem gurgite mergunt , Conditur exigua fub aquis pars maxima terra . Quod fuperefl, magno velut Infula parvaprofundo Innatat : hac etiam quantum vel fqualet arenis : Vel tumet m vafios fine fruge, fine arbore montes : Vel nimiis ardet flammis: vel frigore torpet : Velj acet humano indocilis manfuefcere cultu, Velfcecunda malis anmantum infunerafuccis f O pudor, o flohdi praceps vefimia voti ! Quantula pars r er um efl,m qua fe gloria tollit , Ira fremit, metus exanimat, dolor urit, ege fias Cogit opes ferro, infidiis,flam?na atque veneno : Scilicet & trepido fervent humana tumultu . DE M V N D O. Nomen A & cur indi- tum. Ni versit as ha:c 5 qua: ob mentis humanae facraria magis , quam oculo- rum aciem ob ver fatur, ab elegatia per- fe<5hi &: abfoluta puritate, LatinisMw»- dus dicitur.Is Plinio Naturalis hiftoriae lib. ii. cap. i. cujus circumflexu teguntur cuncta, tyuicio, admirandam omnibus machinam depingenti, qui foaetate Coeli & Terra confiat, & eorum naturis qua utriusquefunt. Idem operofius mundum ita deferibit: Mundus efi {'inquit ) ornata ordinatio Dei munere. Deorum recta cufiodia, cujus cardinem ,fic enim dixerim centrum, robufium & immobilem genitrix atque altrix ammantiu omnium habet TeUus,Supemis omnibus, ut videri pot efi, Aeris liquiditate ad tnodu tegminis fept is cr opertis. I TtraDeorum domus efi quod voca- mus Coelum, quod quidem divinis corporibus onufiu videmus, igni- bus pulcherrimis & perlucidis Solis & Luna & reliquoru Siderum, cum quibus fertur per orbe?n dieru notiiumque curri culis, agens fieU larum choros intermino lapfti , finem nulla avi defettione faftura. Ejus formam in fpeciem Orbis abfolutiflimi globatam ede,nomcninprimis,&:conienfusincomortahum Or- bem appellantium pingentiumque,fcd & argumenta re- rum docent: non folurn quia talis figura eft capacifli- ma &c fimpliciffima, omnibusque fui partibus vergit in fcfe,ac fibi ipfi toleranda eft, feque includit & continet, nullarum egens compaginum , nec finem aut initium ul- lis fui partibus fendens : fed oculorum quoque proba- tione, quod convexus undique fi| quacumque cernatur, quodque partes habeat ej ufde formaceum id accidere in alia non p olli t figura. Yt ridiculi merito exiftimandi fint, qui non figurafpharica, vel mundum , fed vel angularem , vel oralem. £jcujuatn vaJli qttv Terrarum afpteis Orbus Effit? tem > egregy picHtum opnus ^rtpftcis Te ^potius mirare ipjiim 7 Jttrtulacra videbis In te Orbis dujpltcls, 'parvius et Orbis eris . 3 E M V N D O. 5 7 ? ~~1 litminA k quious / . .. CHTtndf* Stiti!» Soli feni - 4 1 f 4^ • AFRICA. A FricA fequimr. Eahcdiccaeit,iiN/fwcre- dimus,ab Afro quodam fodo Herculis, qui eum ad Gades ufqtie comitatusefb fin lofepho dc ifi - doro, ab uno expofteris Abraha, cui nomen Afer: vel ut Teftus autumat , iGrxco (ppixy , quod horrorem denotat ; eft enim horroris expers , quum fita fit inter Tropicos. Arabes Fricchiam vocant, a verbo Earuca quod ipfis eft dividere: eft enim Africa a ese teris ter rse partibus fere diviia : vel ab ifrtco Arabias felicis Rege , quem pri- mum omnium has terras ferunt coluifle. Grseci Libyam vocant vel a Libya Epaphi filia, vel quia A etQvtj > vel quod inde Lips ventus fpiret.In Sacris litteris Chamefia , ab Ara- bibus &c dithiopibus Alkebulam , 8c ab Indis Befecath no- minatur. iTquinodtialiscirculus mediam fere Africam fecat. Tropici eam nondum excedunt : fedipfa utrim- que Tropicos gradibus decem atque amplius. Termina- tur ad feptentrionem Mari mediterraneo dc freto Her- culeo, ad ortum finu Arabico five Mari Erythraeo , & Ifthmo , qui eft inter Mare Mediterraneum & Sinum Arabicum: ad meridiem alluitur Oceano dEthi opico: adoccafum Atlantico. Formam habet peninfiil^ qua^ ifthmo , quam retuli , Afise conjungitur. Etfi vero ejus longitudo qus ab Gccafti ad Ortum patet , brevior fit Europae longitudine , tamen reliqua pars ad Auftrum tantum fele extendit , ut ei Europa vix conferri poflit: haoet enim fpatium graduum psene 70 3 Europa vero \ ix graduum 35. Praeterea Europa tota finuoia eft, Afri- ca uniformis & continua. Sed Europa,utineiusdefcri- ptione diximus, cultiffima: hxcmultislocis deferta. Illa y«m o lm nota, haec non. Quantum incolitur Africa, lernntate praftkt. Verum magna parte inculta eft , & ve arenis ftenhbusobduda, vel adfitum Coeli deferta, vd multo ac malefico animalium genere infefta. Eximia &propemodumportentofa agrorum narratur feracitas, utpote qui locis quibufdam centcfimofcenore reddant cultoribus meflem. Mirum eft quod de Mauritanis li- bertate dicitur : reperiri in ea vites , quas duorum homi- num complexus capere nonpoffit, uvarum que racemos cubitales. Arbores circa Atlantem proceritate infigni, enodi nitore, folio cuprefll. Alit & Africa elephantes &: dracones, qui ipfis belluisinfidiantur, fuoque complexu ffffZ enecant; leones, bubalos, pardales, capreas & fimias qui- r,ff *' bufdam locis liipra modum frequentes. Herodotus afinos cornutos ibi nalci author eft. Dracones inluper,hysnas, hiftrices, agreftes arietes , thores, hoceftexhysna&: lupo genitos, pantheras, ftruthiocamelos , &prster multa fferpentum genera, ceraftas & alpidem, cui pefti ichneumonem minimum animal natura oppoluit. Cer- vus autem & aper, eodem tefte , prorfus in Africa nullus eft. Bafilifcum etiam alit Africa. Qus de eodem nar- rantur , fabulofa quidam fulpicati funt, Atqui Leone Pontifice conftat ad sdem Lucis fub fornice ftabula- tum bafilifcum , cujus adflatu magnalue Roma adfecta fuit. Sunt& varia monftrorum genera, quorum diver- fitatem multitudinemque inopis aquarum adlcribunt, ad paucos five amnes five puteos congregantibus fe fe- ris. Africam Romani divixere in pro vincias lex. Procon- fularem , in qua Carthago : Numidiam Confutarem , Bac- chium ^Tripolitanam, Mauritaniam Cafarienfem , & Maurita- niam Sitiphenfem. Ptolemaus initio lib. 4. duodecim ejus Provincias ieu S atrapias numerat , Mauritaniam Tingita- nam, Mauritaniam Csfarienfem, Numidiam, Africam proprie di- ctAm,Cyrenaicam,Marmaricam,libjam]ffipriam,ALgyptumSH- periorem,Inferiore, Libyam interiore-, ALthiopiam fub ALgypto,& ALthiopiam interiorem. Leo Africanus totam Africam dirimit i? quatuor partes, Barbaria,, Numidia^ibyam, & Nigntarum Regionem. AFRICA. iz Sed in hoc deceptus efi: Iw quod terminum Atnc^ nonpofuerit Mare rubrum, fed Nilum : quofa- cturneft, ut Aigvptum & reliquam partem orientalem Ah 2 e ad] udi carit.Nos igitur praeter quatuor illas partes a u Z e enumeratas ponimusin Africa JEgyptum , JEthiopi- a m fu peri orem live interiorem in qua Abyflini : JEtkwpiam inferiorem fi ve exteriorem in qua Manicongi , & jfrryptus ab auftro in boream longo tradu porrigitur. Termini funt ab occidente ultra Nilum deferta Barcae, I.ibv\x & Numidiae, cum regno Nubiae. Ahauftroagro Burncnh & Nilo concluditur, quo loco Nilus ab occalu in ortum nonnihil fertur. Ab ortu funt deferta Ara- bia:, quae inter AEgyptum 6c Mare rubrum lita fiunt. Ab aquilone clauditur Mari mediterraneo. Cetera de AE- gvpto in lingulari ejus deferiptione explicabimus. Bar- banam hodie vocant totum Africae tractum abAEgypto ad fretum Gaditanum, qui Mari mediterraneo & At- lante monte concluditur , continetque regna Ma- rocci, Feflae, Teleuiinum, Tunetanum Sc Barcae, de quibus f ullus in Barbariae deferiptione. Nuncfatisfue- rit Ledon limites commonftrafle. Regnum itaque Ma- rccci dividitur in has provincias , Heam , Sufam 9 Gunulam, 2 ' ara a terram , Ducalam , Hofloram & Tedletem : T ermina- tur Oceano atlantico, Atlante iplo , & regno Feflae. Regnum Fejfanum ab occatu habet Mare atlanticum , a feptentrione fretum Herculeum , ab ortu Mulviam flumen, ab auftro regnum Marocchi : ejus regiones umt Temefna, Territorium Te fi, Afgara, libabat a , Errifa, G arctum, & Elchaafum . Teleufinum Regnum auod & Tremi- vocant , terminatur a meridie deferto Numidia : ab o t.u uvio . lajo.e , a leptemtrione Mari mediterra- Tv.ait.mHm complebitur totum terras tra- ’ .10 Majori adMefratas regionis amnem. Ejus neo. Re ctumihu ; regiones funt quinque, B ugia , Conflamma , Tunetanum ter- ritorium , Tripolis , ScEzrzaba. Barca Ceu Barcha a finibus Mefeatae protenditur ad Aigypti confinia. Numidia ho- die Bikdulgend dicitur. Ejus fines ab occidente Mare at- lanticum, a leptemtrione mons Atlas, ad ortum Aigyp ti confinia, ab auftro deferta Libyas. Regiones Tejfet , Segelmejfa , Seb, Biledulgerid , Dara & Tez^en. Libya veteri- bus Sarra dida , quod deferta fit. Initium ejus a Gaogse regno prope Nilum, exporrigiturque occidentem ver- fus , ad regnum ufque Gualats quod atlantico Mari adjacet, a leptemtrione Numidia regno contermina eft, a meridie Nigritarum. Nigrita dicuntur vel ab in- colarum colore nigro,velpotius a flumine Nigro quod hanc regionem lambit. Habent ad ortu Nili confi- nia : ab occafii Oceanum occiduum : a meridie par- tim Mare aethiopicum , partim regnum Manicongi : a leptemtrione vero Libyae deferta. Regna eorum funt quinque 6c viginti , Galata , Guinea, Melli , Tombutum , Gago , Guber , Agadeau , Cano , Cafeva , Zeg^eg, Zanfara , Gu- nangara , B ornum , Goago , Nubia, Biro, Temiamo , Daunia, Medra , Goram , Territorium Anterotenfe , Termonum Gia- Icfa , Onz Guinea , Territorium Melegenfe , & Regnum Benin . Abysfini incolunt fuperiorem live interiorem AEthio- piam , quorum Princeps Pm? dicitur. Ejus regio perampla , utrumque pene Tropicum contin- git,extenditurqueinter Oceanum aethiopicum &: Mare rubrum. A leptemtrione habet Nubiae & Bugix po- pulos Aigyp to confines. Ab ortu Mare rubrum , a me- ridie Lunae montes, ab occafu regnum Manicongi, Nigrum amnem , Nubiae regnum &c fluvium Nilum. Regna ei fubjeda haec , Barnagnes fi ve Barnagaflum, Ttgrmaum , Tigrai in qua urbs Caxumo , Ango te , Amara , Xw, Goyami , Bagamedrum , Gueguere , T attigar , Damur, Dancali Lacus. P lumina. Mantes. A F R Dancali & Dobas. Aethiopia biferior five exterior eft auftra- lis Africae par s,Ptolemao incognita.Ejas initium eft ad oc- cafum (bpraZaire fluvium, non longe ab Aiquatore, to- tamquccompletftitur littoralis Africae partem , ultraip- fum ./Equatorem ufquc ad fretum Arabicum. Regiones ejus quinque: A} ana terra, in qua regna Del Sc Adea: Maga- du^zMm : terra Zanguibara^ cujus Regna Mehnda^Mombaz,- zji^Quiloa^Mo^ambique^Manocmud^ Cefala,Manopotapa , Tor- ra ScButua: Cafrorum regio Sc Manicong ^ cujus pro vinciae {cXjS unde ^Pango^Songo^Bamba^B arra ^ Sc Pemba, quibus ad- duntur regna Angola^ Loangi, Sc Anahchi. Lacus aliquot immcnfi iunt in Africa, qui maria potius efle videantur, quorum praecipuus eft Zambre , cujus ambitus ad quin- quaginta mill. patet,ex quo profluunt Nilus , Zaire , Sc Cuamaamnes. Habetetiam ha!c Orbis Terrarum pars immenfos 8.uvios>Nilum ,N tgrum^ Senagam,Cambram,Zai - re^Cuamam,, <5c Spirius Sancit flumen , qui omnes inundatio- ne (ua, terram mirifice rigant,ac fertilem reddunt. Ha- bet praeterea montes plurimos, Sc maximos, inter quos principemloeum tenet Atlas, epai immanibus altifque ju- gis , e media arenarum vafbitate confurgens extollitur, utpote fupra nubes : adeo ut ejus cacumen prolpici ne- queat. Columnam indigenae nuncupant. Incipit ab occafli,ubi Sc atlantico Mari nomen imponit; inde per- petuo dorfo varie flexus extendit fefe orientem verius: ad confinia AEgypti eft rotundus, arduus, incilis rupibus praeceps ac invius, frigidiffimus , nemorofus , fcatebr is fontium riguus. Montishujus vertex altis etiam aeftate nivibus operitur : quine tiam Sc ejus dorlum incrude- fcente Borea nonnunquam alta nive arbores (uperarite tegitur, qua tam pecudes quam homines interimuntur. Praeterea mons* altillimus Sterra Liona dictus, cujas ver- tex iemper nubibus obumbratur, ex quo terribilis tu- C A* H multus Sc fragor ob continife. fulmina ac tonitrua , ad multa milliaria in Mari auditur, unde Sc leonum rupes di- citur. Montes item Luna! veteribus etiam cogniti fub TropicoCapricorni locantur,a(pcrrimi (ane ac incredi- bili altitudine,a gctibusferisinhabitati,propequos(unt valles immen£»profunditatis,adeo ut illic centrum ter- rae pene efle videatur. Sunt denique, Cantaberes Montes in Angolae regno argenti fodinis ditiifimi , <3ealn quos in particularibus delcriptionibus recenfebimus. Inltdjc autem circa Africam nobiiioreshaefunt. In Occano at- lantico eft Infula portus fanch , cdMadera , funt Canaria Sc Capitis viridis . Infula portus fanch lic dicta a detectoribus qui periculosa ac dubia ejus navigatione emensa <Sc(n- perata hunc locum fic vocari in rei memoriam voluere. Ambitusejus circiter quindecim milliarium. MaderaeL magna quas hic crelcebat arborum copia nomen acce- pit. Peridromus ejus circiter centum Sc 40 millia- rium. Canaria fic ditftae a canum , qua! ibidem erat, mul» titudine: Fortunata a veteribus olim nominabantur. Pli- nius (ex commemorat : Ombrio , lunoniam majorem , Mino - nor em ^Caprariam ^Nivariam > Sc Canariam . Ptolemms nomi- nat Aprojiium^Heranhvc 1 Autolalam,Pltutaham,Cafperias,Ca~ nariam Sc Centuriam , omnelque recta fere inSeptemtrio- nem linea difponit.Cadamuftus decem, feptem cultas, tres defertas : nomina cultarum funt , Fracta lancea , Magna fortis , Grancanaria , Tener ifk , Gomcrx, Palma , Ferro. Caput viride arboribus virentibus confitum eft , atque ex eo nomen habet. Infulse ejus occidentem verlusin medio Oceano jacent. SuntamemS. Antonii, S.Vmcentu, S.Lu - eia , S. Nicolai , Salis , Bona vifla , Maggio vel May , S. lacobi , Sc Ignis . In Oceano aethiopico funtlnfula Principis , Sc S . Tho - ma. P oft promontorium bonae (pei funt aliae infulae , in- cultae omnes praeter unam S. Laurentii* B 3 Africa 14 ASIA. Fri c^€ in mea partitione fuccedit Ajia. Ea no- men forritaab Ajia nympha ( tefte Varrone ) ex qua Sc Iapeto trahitur Prometheus . Alii dicunt ap- pellatam vel ab Afio Atyis filio,ve! ab Afio Philo- foplio# qui Troi Palladium ad urbis cuftodiam dedit: hunc, ut gratiam referret, ditionem fuam omnem quas antea Epirus dicebatur , Afiam vocafle. Ab hac autem p oilea tanquam nobiliori parte reliquus omnis traftus, Afia dici ccepit.Porro ut Libya & tertiam Orbis portio- nem lignificat, & ejus portionis partem : ita& Afiam obfervatum eft fignifi care &totamcontincntem;&par- tem illam quas intra Taurum montem eft: in qua Lydi, Cares , Lycaones, Paphlagones, Iones , Aioles, aliique quas pars diftintrionis gratia vulgo Afia minor ; Tureis JSatoha dicitur. Varro lib. 4. de L. Nam & Afia, qua non Eu- ropa , in qua eft Syria : & Afia dmtur prioris pars Aju , in qua ejl Ionia & provincia nojlra. Afia autem univerfa Semia facris Scriptoribusnuncupatur. Sita eft propemodum tota in feptentrionali Orbispiagaab ^Equatore ufqueadgrad. b o. latitudinis boreas , exceptis tamen infulis ad Afiam pertinentibus, quarum aliquot ultra ^Equatorem porri- guntur. Vnde maxima diverfitas per totam Afiam in magnitudine dierum artificialium confpicitur. Nam in ultimo e jus Parallelo, qui no longe abiEquinocftiali per extremam Malacas regni oram ducitur, longiffimus dies el orarum pene 12. Circa medium Afias Parallelum eft 1 ^ in ejus borealiffimo Parallelo perpetua uxx —s quatuor fere integris menfibus perdurat. At lecundum latitudinem protenditur i Meridiano grad. aam nonnullo T- r 4 r™ ciuc " tum P er g ra<1 - if>6. fecun- feouamnr ’ C v ^ icrcxtoris noftri deferiptionem z -y ^ fuscius Meridianus per grad. S,-^nCi,}dxzzcxmmzm Ali* minoris occidentalem oram: Sc orientalifiimus per grad. 178. Ad feptentrio- ' nem habet Mare lcythicum,a meridie indicum, ab or- tu eoum, ab occidente finum arabicumfiue Mare ru- brum , Sc mediterraneum , &euxinum. Et ut fuperio- re parte continua eft Europas , ita in parte auftrali ifth- mo Africa: conjungitur. Plinius tamen Sc Strabo, aliique nonnulli , Afiam ad Nilum ufque protendunt , totam- que dEgyptum A fias adnumerant. In Afia Coeli admo- Cati tem< dum jucunda falubrifque temperies, aer clementifti - ? cna ' mus ac mire temperatus. Non tamen omnis Afia hanc Coeli moderationem fentit: nam ejus dextera atque fi- niftra, tcfteM^ria , calore ac frigore iniqua ac intolera- bilia funt. Deliciashujusregionis tantae fimt , ut etiam in proverbium ceflerint. Terraomnis&t ubertate agro- rum , Sc varietate fru&uum , Sc magnitudine paftionis, Lf M ' & multitudine earum rerum quae exportantur , ita 110- bilis,ut facile omnibus terris antecellat. Spe&anda hic fructuum, aromatum, metallorum , gemmarum copia. Hincbalfamum , calamum, thus, myrrham, caftiam, cinnamomum, caryophyllum, piper, crocum , ligna o- dorifera, refinam , mufehum , margaritafque omnis ge- neris accipimus. Spedlanda hic animalium di veriorum varietas. Alit enim innumeros elephantes, camelos , Sc ' alia complura animalia tumdomeftica, tum fylveftria. Specftanda ingenia , divitia, potentia incolarum. Hic primum homo a De o conditus : hic prima Ecclefias Dei fedes : hic primum Artes inventas : hic lex lata ; hic Euangeliidoctrinamiferismortalibus cumfpe beatitu- dinis concefta per Dei filium lefum Cbrifium . Hic lin- guarum varietas a Deo mortalium generi immifta, in exftmchone turris Babel. Hic primum in inferiores po- tentiorum Imperium ortum eft. Hic Ismrod regnare erepit : de quo in Genefi legimus. Totius ASIA. ij ASIA. Totius autem tractus Aliatifl monarcb^frimi fuere 4hyr;i , quorum poftremus Sardanapalus , unies luxuria, pro^i* ^atiffimeque mollitiei homo, inter fcortorum gre- ges cieprehenfus ab Arbacto, nec multo poft ab eodem pr.rlioViclus ,inftructa incensaque pyra, fe & divitias s in incendium mifit. P oftea ad Perj Ca dev olucum im renum. Inter quos Xerxes Darii filius bellum a patre cceptum adverfus Graeciam , quinquennium inftruxit, copiafque decies centum millium, ftratofuper Heile- lp ontum ponte , ex Alia in Europam deduxit : quas na- ves quoque decies centum mille numero comitatae funt: fruftraneo conatu: quum is qui Deo minitari, Mari in- fukare, Neptuno compedes injicere, Coelo tenebras in- ducere , montes folo aequare , totum Orbem concutere aufus fuerat, vix, profligatis copiis, pifcatorisfcapha fre- tum trajecit, fradto hibernis tempeftati-bus ponte. Po- ftremus Perfici imperii Darius fuit , qui vidus fupera- tufqueab Alexandro , Macedonum Monarchiae viam fe- cit, qui primus eam ex Afiain Europam tranftulit.Nunc autem Afiauniverfa fecundum ejus imperia quibusad- miniftratur, nobis non inepte dividi pofle videtur. Cu- jus prima pars paret imperio T urcico , cujus origa a Ma- bumeto , ditio perampla. Sed& Mofcoviae Dux ma- gnam Afioe partem occupat, inclufam Mari glaciali , O- by fluvio , Kitaja lacu , & linea inde ducta ad Mare Caf- pium , llthmumque qui inter hoc Mare, & Pontum eft. Tentam partem magnus Cbam Tartarorum imperator poilidct, cujus fines a meridie funt, Mare Cafpium, Ia- xaiteifluviiis,Imaus'Mons:ab ortu&feptemtrione O- ceanus : ab occidente Mofcovise regnum. Quartam ha- bet rex Perferum Sophi . Huic ab occidente eft Tur- ca, a feptem trione Tartarus, a meridie rubro Mari al- !uitur , ad Oitum \ ero Indo flumine. Quinta pars conti- net Indiam tam intra quam ultra Gangem, qu^e non ab uno folo ut reliqua , fed pluribus regulis ( nam qualibet illius regio proprium iere habet principem quorum nonnulli etiam magno Chamo vedtigales funt ) regitur. Sexta habet regnum Chinae ampliflimum. Septima, in- fulas omnes in Oceano indico & orientali,varie difper- fas compleditur. Inter qua sTabrobana ScZeilan , duae lava patrum memoria a Lu fit anis de te fias , Borneo, Ce - lebes , Palohan , Mindanao , Gilolo , cum Molueris aromatife- ris , tum laponia , & nuperrime inventa nova Gumea *, de qua an infula fit , an terne auftrali connexa , nondum confiat. Veteres vero, ut Strabo 11 , & Amanus 5, multi- fariam eam divifere. Ptolemaus in 47. regiones ac pro- vincias diftribuit, cujus deferiptionem tradit , quinto, fexto,acfeptimo Geographiae libris, duodecim videli- cet tabulis abfolutam. Habuit ha^c tres urbes toto ter- rarum Orbe celeberrimas , Babylonem , Niniven , & Hiero- folyma . Habet lacus pifeof os & immenfos , atque unum Mare Cafpium in modum vaftifli mi lacus , quod ad O- ceanum ufque non pertingit. Fluvios item plurimos, inter quos clariores funt Tigris, Euphrates, quorum Mofes in Genefi meminit , lordanus , Indus , Ganges. Montes hic etiam infignes atque admirandi,interquos MonsTanrus qui totam Afiam dirimit , ab eois veniens lictoribus, immenfus ipfe & innumerarum pene gentium arbiter, dextero latere feptemtrionalis ubi primum ab indico Mari exfurgit : laevo meridianus,& ad occafum tendens, donec prementi terras occurrant maria, velut de indu- ftria rerum natura fubinde tequora opponente, hinc Phoenicium, hinc Ponticum : illinc Cafpium & Hyr- canum, contraque Maeoticum lacum. Torquetur igitur collifus inter haec clauftra ; & tamen victor , flexuofus evadit ufque ad cognata Riphaeorum montium juga, nume- Vrbes, Lacus. Fiam in a. Mantes. Cptr* fithlit*. A S numerofis nominibus < 5 c novis quacumque incedit in- canis. Imaus prima parte dictus , mox Emodus , Taro- pamifim , Circius , Cbambades iFharphariades, Chroates , Oreges, OroandeSyKiphates , Taurus: atque ubi (e quoque exfupe- rat, Caucafus : ubi brachia emittit,fubinde tentanti maria fimilis Sarpedon , Coracefius, Cragus , iterumque Taurus. Vbi vero fefe aperit, Pylarum portarumgue nomine uni ra- tem libi vendicat , quasalibLir/wmf, alibi Cafpia, alibi Cilicia vocantur. Ejus latitudo plerifque in lociseflfta- diorum trium millium : longitudo tanta , quanta ipfi- us AfisejUtpoteftadiorum 45 millium: hoc eft millia- rium Italicorum 5625. ab ora fcilicetRhodienfi ad ex- tremosufque Chinas&: Tartarias fines. Sed de his latis. Ad Operapublica tranfeo , quas fane inprimis fuperba bc magnifica habuit , atque inter leptem Orbis miracula numerata, vel merito numeranda. Inter quae primum occurrunt Babylonis muri , quos Semiramis condidit, aut (altem ruinofos inftauravit, coftili latere & bitumine ferruminatos,ducenos quidem pedes altos, quinquage- nos latos, adeo ut quadrfgas inter fe occurrentes reci- perent, turresque haberent trecentas , plures multo ha- ^ bituri , nili aliqua exparte paludespro moenibus fuif 1 fent. Cui tanto tamque portentofo operi adhibita fe- runtur trecenta hominum millia. Herodotus author eft, muros Babylonis habuifle crailitudinem quinquaginta cubitorum regiorum , cellitudinem ducentorum. Per ambitum centum portas ftabant aereas. Templum Diana Ephefta factum a tota Alia ducentis & viginti annis, ut teftantur hiflorias. Hoc autem in fblo paluftri fecere, ne terras motum fentii^t aut hiatus timeret. Et ne in lu- brico & inflabili tantas molis fundamenta locarentur, ante calcatis ea fubftravere carbonibus , deinde \e^ri buslan*. .Templi longitudo erat 4 25 pedum, latituao [ I A. l 7 iib.Columnasinco centum viginti feptem afingulisre- gibusfactas, ex quibus $ 6 erant caslatse. Operiprasfuit Cteiiphon. Fuit ScSepulcbrum quod Artemejia regina Ca- tixMaufolo marito defuncto erexit, inter Orbis mira- culaadnumeratum : cujus altitudo attollebatur 25 cubi- tis: cingebatur columnis triginta. Patebat dc auftro dc fcp temtrioni pedes 3 6. Atque hase inter Orbis miracula recenfentur. Fuit denique magnificum illud Templum 9 quod anno regni fui quarto sedificare ccepit Salomon^ non immerito feptem Orbis miraculis adnumerandum. Tri- ginta inprimis hominum millia caedendis arboribus, ut cedris &c cupreiFis,fuere in Libanum deftinata.Lapicida- rum vero extiteruntocftoginta millia. Latitudo templi fuit vicenum cubitorum j fexagenum longitudo, altitu- do fornice diftindta centenum &c vicenum. Inferioris ftru&urae materia erat ex candenti lapide. Amplitudo veftibuli denum cubitorum. Cellae erant vicenas pervio inter fe ufu,aliasque his fuppofitas.T rabes erant cedrinas, cedrina concameratio , auro illita, ut parietes omnes. Sandtior locus a reliquo templi corpore diftinguebatur muro, in quo erant januas fculptas , vela ductilia , variis masandris floribus intexta. Duo cherubini ex puro auro. Pavimentum pedalibus aureis inftructum. Januae vicenum cubitorum altitudine, ambituque duodecim. Erat &c vas asneum tantas magnitudinis, ut ab re nomi- natum fit mare , quod vituli duodecim diverfas mundi plagas,terni lingulas, profpedlantes circumflabant. Fuit vas illud trium millium batorum capax. Erant 3 c al ix figuras, quas longum efletrecenfere. Altare fuit asreum denum pedu altitudine, longitudine duplo majore.Item menia una aurea. Phialarum& aurearum paterarum de- cem millia. Sed h^c de hac Orbis portione dicta fufficU ant : ad Americam quartam Orbis partem tranfeo. C Qjf A RT Ait 1^4*1 eri c4 ftfmms vndt de - ,S A M E Q V a R t a u hanc Orbis Terrarum partem Veteribus incognitam Chriflophorus Columbus cum reperifl ct, Indiam j alii ob vaftitatem no- vum Orbem dixere : eft enim ingens 3c noftro Orbi, hoc eftEuropae, Africae, Afia^fimul conj undis fere par : uti ex ipfo tabulas noftrs univerfalis conipedu liquet. Dicitur & America ab AmericoVeJputio Floren- tino qui primus poft Columbum continentis partem ulrra ^Equatorem ab ortu detexit , in qua funt Paria & Brajilia regiones. Quando autem America primum coli coepta iit , incertum eft ; certe multis ieculis ignota latuit: nam quod de Romanis quidam fuipican- tur, facilius dicitur quam demonftratur ? 8c commen- tum illud accurate refutatum eft a Gajparo Varrerio . Senecam enthyiiaimo poetico raptum aliquid de hac in Medea ceciniffe nonnulli opinantur: fedfurorefto- pinari vel illi , vel ulli eo feculo has partes fuiffe cog- nitas. Primus poft multa 8c adhuc ignota nobis an- norum fecula Cht ijtophorus Columbus Genuenjis , auipicus Regis Caftellae rem tantam feliciter invenit ? edodus (ut creditur a nonnullis tam ciari facinoris gloriam arro- dentibus; ab Hilpano quodam nauta, diu Mari atlanti- co jadato: fidum id anno clo cccc xcn. Pofteum tenravu idem Amemus Veturius aufpiciis Regis Portu- galuej radique pramium retulfequod totus ille tradus > appellationem h.b. t. Porro itnivctfns hic Orbis a feprenurionc ad meridiem cxporreiitus eft duarum magnarum penin(h- 'tthmo connectuncur f e. rl • x* m**- RICA. ' eft fretum Magcllanicum, id eft, gr’Lir'. feptemtrionem autem verfus, gr. lxvii. furfum pleraque adhuc fune j ignota. Habet igitur ab ortu Solis Mare atlanticum, quod vulgo v ocant Del Nert ; a meridie, Terram auftra- lem Magellanicam , freto interfluente disjungam. Ab occafu, mare pacificum , DelZur : i feptemtrione, incer- tum terras an mayia. Tota crcumnavigatio eft circiter xxxii millium milliarium, ut tradunt probatiores. Eft enim tota circumnavigata , prxtcr eum tradum qui j feptemtrionem reipicit , cujus littora nondum perlu- ftrata funt. Regio in univerftun multiplex eft ac varia : Frumento initio & vino caruit : ejus loco tulit Majz^ leguminisgenus, fic enim vocant, ut vinum Chichia*. lintres Canoas : regulos Cacicos nominant. Ad fementes j faciendas terram non arant ; fed modica? altitudinis ferobibus effoftis, tria quatuorve grana in unam demit- tunt, terraque operiunt. Singulicuimi tribus quatuorve paniculis onufti adolefeunt, quarum lingula; grana cen- tum &c amplius fundunt. Maiz,ii (capus hominis altitu- dinem exfuperat , ac quibufSam in provinciis bis in an- no colligitur. Aliud etiam genus panis habent vulgo Carabi di dum. Id ex jucca conficitur : radix eft napi craffitudine, quae nullum ex fe femen fundit, fed cannas I tantum quafdam nodofas & folidas , viridibus foliis, ut cannabis. Eas cannas, ubi maturitas adeffrn taleas duos palmos longas exfec ant, quas in tumulos quofdam (Co- nuchos appellant) digeftas , terra obruunt : quoties vero id genus panis conficere volunt , earum, radicum quan- tum vifum eft eruunt , paucas tamen unaquaq; vulfione, quia brevi corrumpuntur.Duo pr^terea radicum genera funt, alteras Battatas, alteras Haias vocant, fpecfe pro- pe fimiles , nifi quod haia? minores Sc fapidiores funt . Plantamur Soli fer~ i tilttao * % AMERICA, 10 A M Plantantur autem , &: fextum intra menfem frudum comedunt : exterum (apore aliquantulum dulci, fed fa- tietatem mox <3cfaftidium inducente; exigui etiam ad- modum fucci funt,ventosque,ac fuperva&ios flatus gig- nunt. Maenam etiam arborum vim habent eas terras quas uvas quafdam agreftes ferunt. Earum acini, pruno- sum hl ve (trium (pecie qua: e (pinis & arbuftisnafcuntur, nigro folliculo veftiuntur : (cd quia multum illis ligni, parum pulpas, ineft, exiis indigenas vinum non confici- unt. Sunt &c arbores olivarum feraces , fcdquas infuavi odore , tum (apore etiam pejore funt. V anas fruduum lpecies,easqueabundehabent; quales funt Hovi, Piata - ni , Pinea , Guiava , Mamei , Guanavam. Fert prasterea ipia E R I C A. exiguis oculis, auribus patulis, ungulis fiflls, brevi pro- mufcidemunitum,utElephas: barritu adeo terribili ut hominesobfurdcfaciat : exterum carne ad efum fuavi. Aprorum prasterea montanorum, ferociflimarum ti- grium ingens copia reperitur : leones etiam, fed timidi, qui vifo homine fugiunt, 5c alia. Sunt &c pavones, pha- (iani, perdices & alia avium genera varia , fed longe ' noftris diferepantia. At de his fufius in particularibus defcriptionibusdicemus. Dividitur univerla America. induaspeninlulasmaximas,ut fupra diximus : quarum altera America (eptemtrionalis , quas tota circa ^Equa- torem jacet, dicitur : altera meridionalis, quia majori ex parte ultra ^Equatorem protenditur* licet nonnullxejus : _• \ /r 1 r ^ • *. regio faccharum , goflypium , linum, ahaque ut apud j regiones etiam circa ^Equatorem fint. Septentrionalis nos, multasque aliasarbores,atqueherbas. Habet quo- que aromata, margaritasaegemmas: & auri <5e argenti incredibili copia affluit * aliisque metallis ac minerali- bus. Sed neque boves ante habuit, neque equos, neque mulos , neque afinos , neque oves , capras , canes. Proinde mirandum non eftfl indigenas ad primum equi confpedum perculfl fuerint. Mures gliresque ex Ant- verpiana in varias regiones dividitur, quas funt , Omvira , nova Hi - Jftania , Nicaragua, lucatan , Plonda, Apalchen, Norumbega , Ng- va Pr ancta , Terra Laboratoris, & Virginia . Meridionalis partes funt multx : fed prxeipuas Sc hadenus quidem# fuperatas barbarisque erepta: hx funt : Cajlella aurea, Po - j pajana , Peruvia , Chili & Brajilia. Gloriatur inprimis duabus urbibus Cufco 8c Mexico. Cufco Americas me- nave quas per fretum Magellanicum ulteri- ridionalis metropoIisSc primaria civitas, ea amplitu- io f ^ 1 _ 1 * i * r* • i * • r* • a us navigabat , primam illic originem habuere : ex eo in tantum live loli, live animantiumipforum fcecunditate creverunt,utfaspelpem mellis, autumnique, inherbis 3c arboiibus arrolerint.Animaliavariaalitpartim notano- bis , partim ignota. Inter alia prodigiolum reperitur animal, cujus ventri natura alterum ventrem marfupii mftar affixit. Quoties demigrat, catulos in eum locu- lum reconditi geffcat. Id animal corpus &roftrum vul- ms : manus aepedes cercopitheci ; aures vefpertilionis . ^ 1 1 ... J n - » . * i dine , fortitudine ac magnificentia , ut cum pulcherri- mis etiam Galliae vel Hiipanias urbibus , invida arcis munitione, & hominum potiflimum nobilium fre- quentia, aedificiorum ferie ac di(pofitione,& litusamce- nitate merito contendere queat. Nulla in eam multi- tudo plebeia admittitur,fed nobilium,procerum, maxi- morumqueprincipum (edes eft ; qui partim intra urbis moenia, partim in villulis fuburbanis, ruri magno nume- ro degunt. Inter quas quidem prascipua funt palatia Pro- cerum quatuor, qui hujus reipublicas clavum mode- j rantu^quasliiperbiflime, fiomptu prope immenfo mar- moreis II AMERICA. moreis quadratifque lapidibus ftructa atque depicta vi- num cum parte catenae liquefactum e it. Idque cum ite- dentur. Platea cum omnes fint redtae, crucis formam rum multo crafliore catena expertus effet , res denuo plerilque in locis efficiunt,nulla autem eftper quam non priori incepto fimilem exitum habuit. Adaliatranfco. amcenus delabatur rivulus canali ductus, utrimque lapi- Supcrbahic urbium & viarum ftructura , aedificiorum tlka. dibus vellito. Forma civitatis quadrangularis, in late- fplendor. Hortus fertur fuifle regius in quo herbae arbo- re collis,exiliter atque venufle deprimitur. In clivofo 6c refque cum filis truncis, ramis , fructibus ex folido auro, difficili montis afcenfu , admirandae pulchritudinisarx ea mole flabant, qua vivae in pomariis. Fertur 8c con- fpedtabilem atque amoenam hanc urbem reddit: cujus clave regium, in quo omne animantium genus ex gem- five pulchritudinem, five ingentem aedificii molem con- mis erat,operc partim mulivo fegmentato,partim c^- fideres,perpaucaefimilesinuniverfaEuropaillis funtvi- lato , partim etiam ex plumis varie conferto. Memora- fx , qui terras quamplurimas perluftrarunt. Mcxico fi vc bile eft, Se inprimis quod de duabus viis referunt , qua- Termjhtanin Hifpanianova, Mexicana provincia, opu- rum altera per montium ardua , altera per planiciem lenta & celeberrima civitas, de qua infra in deferiptione campolqueftraracffia Or//f 0 urbe Pcruana, ad civitatem ^ovasHifpfiniaeadturifumus. Ad alia pergimus. Multis Cufio, fpatio quingentorum milliarium : cujus operisde- inclytis amnibus hxc Orbis pars irrigua , quorum pleri- cus augent ftupendx lapidum 3c laxorum moles , non que auriferi ; lacubus ac fontibus copiofa. Inlacubusac Equis aut Bubus, (nam illis caruerunt) fed humanis ma- fluviispifeiummagna copia , unum eorum genus qui ab nibusadgeftx. Via campeftris utrimque munita eft mu- Hifp aniolte indigenis vulgo Manati appellantur. Hlcpi- ; ris,patetque in latitudinem pedes quinque Srxx: intra fcistrutte prope formam referens,xxv pgdes longus, xii j quos rivuli fluunt, confiti ad marginem arbufculis, quos craffus cft, capite &: cauda bovem referens, exiguisocu- ipfi Molit vocant. Altera vero e faxis Sc rupibus excifa per lis, pelle dura Scpilofa , coloris veneti, pedes duos cie- j medios montes difcurrit,pari latitudine : falebrolisinfu- phantinis fimiles habet. Fcemina? ejus generis , ut vaccae 1 per deprcflifque vallium locis,prout regionis natura po- Mcntes. catulos pariunt,eofque gemino ubere alunt.Montes hic flulabat, adgeftis munitifque. Has vias Griinacava Rex etiam paffim plurimi , inter quos eft, ut teftatur Benfo, (qui avorum noftrorum memoria vixit) perpurgari, pa- Mons flammivomus, qui peringentem cratcrem tantos rietesruinofos rcilaurari atque exornari fecit : opusip- faepe flammarum globos erudiat, ut noctu latiffime ultra fum alias multo eft vetuftius , neque unius hominis aeta- centum millia pafliium incendia reluceant. Nonnulli tis. Fuerunt etiam per itinera difpofita diverforia am- opinatifunt intus liquefactum aurum efle , perpetuam pla,fplendida, amcena, (iph Tatnbos nominant ) quibus ignibus materiam. ItaqueDominicanusquidam mona- regius omnis comitatus recipiebatur. H-ec de quatuor chus , quum ejus rei periculum facere vellet, aheniim &: Orbis partibus generarim pro Methodi ratione fuffi- catenam ferream fabricari curat : moxque in montis ca- ciant . poftuiau eadem methodus , fpeciatim&per Par- cumen cum aliis quatuor Hifpanisafcendens, catenam tes Europam quaeprimo locopofitaeft,dcincepsper- cumaheno in caminum demittit: ibi ignis fervore ahe- ambulemus. C 3 Gene* Enerali defcriptione ( candide Leclor) to- tius Orbis terrae Sequatuor partium ejus juxta naturae ordinem methodice repetita Sc prae- mifsa , ftatuiad imitationem PtolemaiCofmo- graphorum principis ab ipfo Polo &: regionibus fub ip- fo circumjacentibus, lingularum deinceps particularum Geographiam inchoare, ut nimirum ab alto ad inferio- radefcendens,& afiniftris ad dexteriora progrediens, feptemtrionem cum auftro , & occidentem cum oriente paullatim conjungam.-quod utmihi Reiq; public^ Chri- ftianae foelixfauftumque fit,Deum OptimumMaximum precor &abteftor. Volus eft extremitas axis , id eftlineae per centrum globi traducftae, Latinis, vmnr. Hi duo funt, feptemtrionalis & wftrmus. Septemtrionalis eft , qui verius boream femper confpicitur , ideoque etiam borealis Sc arcticusdicitur.Auftrinus,quifolis meridionalibus ap- paret, ideoque meridionalis,notiu<s Sc antardicus co- gnominatur. Ac de Polis quidem hoc loco paucula ifta iufficiant. Ad regiones fub Polo anftico circumjacen- rt?niu t es venio. Quae mnt Groenlandia , Frijlandia , Nova Zem- b!a cum aliis nonnullis , de quibus breviter quantum quidem cognitae funt , agemus. Groenlandia a viriditate nomen habet , inlula ignota adhuc maxima ex parte, lita eft inter circulum A reti cum , Sc Polum ; ejulque Paralleli extremi funt auftrum verfus grad. lxv. bo- ream vero verius grad. Lxxvn.In hac infula, fi Ni- coho ZMuto qui anno m.cccclxxx, variis jadta- tiOnibus in \icino mari agitatus eft ) credimus , con- tinua h)ems eft novem menfium , quo toto tempore iDi non pluit. . neque ineuntis hyemis nives unquam ante ejus finem diffblvuntixr : gramini tamen innoxiae dtA unie ditia. CaU qua litas & fit t. POLI ARCTICI. dc T errarum circumjacentium deferiptio . funt. Infignes enim hic graminis & pabuli proventus. Mira item pecorum & lanariorum copia , ob illam pa- buli inlignem ubertatem : adeo ut ftrues quafdam in- gentes butyri Sc cafei componant , quas eo naviganti- busvaenales exponant. Duae autem tantum habitatio- nes in Groenlandia nobis notae funt , Alba Sc S. Tboma coenobium , de quo mox dicemus. Groenlandiam lam- bit mare pigrum quod Sc glaciale Sc concretum dici- tur. Eft in Groenlandia monafterium ordinis Praedi- catorii : &c non procul abeomonsiEtnaeinftarignivo- mus , ad cujus radices aquarum perennium fons , cujus candentibus aquis non folum omnia illius monafterii® habitacula hypocaufti inftar calefiunt : fedetiam panis Sccibinullo alio adhibito igni excoquuntur. Totahu- jus monafterii fabrica ex tophis conftat , quos idem mons medias inter flammas evibrat. Iidemfontes hor- tos vicinos tepefaciunt, ita , ut vario florum herbarum- que genere perpetuo rideant.Proximus etiam maris tra- di: us harum aquarum benignitate nunquam congelatur, fedpifeibus hominibulque perpetuo patet. Inde hic tantus aquatilium pifciumq; ex frigidioribus locis con- curfus,ut non folum hi Monachi, fed circum vicini etiam accolae fuaviter unde vivant, habeant. Frijlandia Infii- la Veteribus prorfus ignota: major quam Hibernia.Ma- gnain hac coeli inclementia. Incolae fruges ullas non habent, fedpifeibus vefcuntur ut plurimum. Ejus pri- marium oppidum ejufdem cum infula nominis , Re- gi Norvcgiae paret. Incolae ut plurimum pifcationibus rem faciunt. Capitur enim in ejus portu tanta omnis generis pifeium copia, ut iis multae onerentur naves, qui- busin circumjacentes infulas avehuntur ; quemadmo- dum P-.0-X--VS ARCTIC VS, rn T- - . M ZcmUa . i 4 P O L V S A dum fcribit di&us Zenetus. Idem Mare infulae ab occi- dente proximum, brevibus &fcopulisplenum,icarium: dc infulam in eo icariam, ab incolis nominari fcribit. In- fula haec hoc noftro tempore denub innotefeere incipit, idque Anglorum aulpiciis. Nova Zembla infula eft lita fub gradu y6. S umma hic inclemetia aeris atque intole- rabile & intenfiilimum frigus. Regio deferta,fterilis,ri- eida , molefta.In hac nec frondes nec gramen crefcit;in hac etiam nulla animalia praeter carnivora reperiuntur, qualia vulpes &:urfi, quorum non tantum in hac infula, fed in pleriique regionibus feptemtrionalibus magna copia eft. Sunt Sc bellux marinas: quae vafto corpore bo- vifque magnitudinem excedentes ,VValruJfchen wulgd di- cuntur : os habent leonina fpecie , pellem villofiorem, quatuor pedes, duos dentes ex oris parte fuperna promi- nentes, planos, duros, candentes, ut elephantinis precio non cedant. Freta hic Fretum VVeygats , ForbijJen& Davis. Fretum VVeygats protenditur ad ortum ufque ad crucis di- ctum angulum , deinde ad anftapelioten ufque ad diffi- dii angulum, paulo ad orientem tergentem. In auftralis lateris Weygats continente GmlielmusBarenfonius aliquos agreftiores homines reper itSamiutas appellatos. Vefti- um horum quibus utuntur forma , fimilis eft illi quam noftri pidores filveftribus hominibus tribuunt : mini- me tamen filveftresfunt,led bono intellecftu praediti. A- miciuntur pellibus rangiferprum a capite ufque adpe- j des. Vt plurimum brevi funt corpore, lata planaque fa- cie, parvis oculis, brevibus cruri bus& di varicatis, agi- lefque funt in curfu dc faltu. Rhedas habent in quibus li- num aut duos rangiferos jungunt , qui unum aut alte- rum hominem iniidentem tam celeri curfu trahunt , ut i nullus noftrorum equorum aequari illis pollit, Fretum I Forbijferi a Murtino Forbtjfero Afiglo nomen accepit , qui 1 R C T I C V S. anno mdixx vn tranfitum ad Cathajam per feptem- trionem quaerens, pervenit ad fretum quoddam , in quo reperit & infulas &c homines plurimos, de quibus pau- cula fubjicieinus. Homines ejus loci ab omni cultu alie- ni, crudis ferarum ac pifeium carnibus vefcuntur. Ve* ftiuntur pellibus ferarum venatione captarum , herbas etiam crudas beftiarum in morem devorant. Tentoria eorum pellibus balaenarum teguntur : perpetuae ibi nu- bes & frigus afperrimum. Canibus qui lupos noftros fpecie referunt, fub jugum miliis, utuntur ad res necefla- rias fuper glaciem advehendas. Arma illis funt arcus, fa- gitne &; funda. Nulla ibi ligna, cervi multi : homines ter- ram non colunt, contenti rebus quas fponte producit: venatione vivunt : potus illis fanguis ferarum eft cali- dus,aut aqua gladiei : nulli iftic fluvii, nullae fcaturigines, quod violentia frigoris terram ita concludat, ut aqua- rum fcaturigo erumpere nequeat. Homines funt magni laboris , venatores ftrenui & praefertim in aucupiis aftu- tiflimi: utuntur certo navigii genere ex coriis confe&o in quo folummodo homini locus: cui unico tantum re- mq opus eft : dextra inftrumentum tenet quo aves telo jaculatur. Hujus exemplum in Anglia vifum. Fretum Da- vis itidem a lobanne Davis Anglo appellationem accepit, qui anno 1585 3 c duobus proximis littora America, vel potius Groenlandis circium fpecftantiaa53 gradu ad 57 tranfltum illae in Chinam ferutando perlegit. Qu^ de euripis illis quatuor in Tabulis vides , defumpta funt ex Itinerario Iacobi O^xewBufcoducenfis, qui refert Mino- ritam quendam Anglum Oxonienfem Mathematicum terras Polo circumvicinas defcripfifle 6c'aftrolabio di- ! menfum efle in hanc fequentem formam fere , uti ex la- cobo collegit Mercator. Euripos illos quatuor dicit tanto impetu ad interiorem voraginem raoi , ut naves femel ingref- POLIIS ARCTICUS. ingrelfe nullo vento retroagi poffint; neque vero un- quam tantum ibi ventum clle, ut molae frumen tarix circumagenda: fufnciat. Sed haec Lacum veris narratio- nibus non abfona videntur, quando qui loca in quibus euripi illi efle dicuntur luftrarunt , euripos nullos inve- nerunt: icilicet Hollandi , qui ufque ad 8 1 Lat. gr. aper- tum mare invenerunt. Caeterum de hyperboreorum habitatione expedit audire lulium Scahgerum exercita- tione xxxvii, de navigatione ex mari hyperboreo Si- nam verfus ita fcribentem : An verbperidmareposfitadSi - tuis inflitui navigatio ; alia aliis adducta funt in utramque par- tem argumenta , varieque adfenfum ejl. Txoflra tamen hac funt . A Duvina fluvii ofliis unde curfum aujpuantur , legendum ejfe volunt totu?n illum tractum , qui umverfam ambit Scythiam ad ejus orientalem ufque angulum: in cujus flexu, feptemtnonem aut aquilonem cum favoniis commutandum . Qua de re qui ver- ba faciunt , illius & maris <& ventorum & ora naturam minus exploratam habere,certum efl.Adeo namque rari funt zephyri & fubfolani , ut pene ftnt ignoti. Aquilonum frequentia tanta, ut ilhs imperium coeli quafi legitimum a natur a commiflum e fle videa- tur. Vada infinita, caca Juno fa. Hyeme qua decem favit menfes , quafi pavimento fohdata marisfuperfiaes.JEftate perpetua caligo, qu&pomeridianis horis una & alter avix difcufla , mox redinte- gratur. Tum vero majus a glacie periculum , cujus immenfit cru - fla fluitantes, mobilium infularum inter fe concurfanttum fpeciem pr&bent. Certe nuperis Batavorum navigationibus An- no m d x c i v & iequentibus duobus in haec loca infli- tutis,lpes fadta eft, polle ex mari hyperboreo ad orien- tales Orbis oras navibus perveniri , led difficulter ad- modum propter glaciem, Schybernam no<fiem .Guthel- mus Barendfontus negabat per fretum naflovicum a Srnas inflitui navigationem polle , non iolum od g a ciem, ledpraecipue quod ex variis obfervationibus co- peritenon mare illud fed linum duntaxat efle ; inprimis ex eo quod nullum fluxum & refluxum invenerit. Ve- rum fpesilhmagnafuit per boreahflimam novae Zem- I blae partem didlam navigationem perfici pofle. Caute- rum cum indies novas navigationes illae ad Sinas infti- tuantur, tandem experientia dilcetur, utrum id perfici poffit,nec ne. Confiat autem navesnoftrasadgradum uique 81. provedtas , fk etiamnum mare apertum in- venifle : poftvero ad grad. 6 j. glacicicruftis ingenti- bus ac no<fie ingruente impeditas fuifle , ne ulterius progredi pollent. Dcftituitvc&ores Sol 4.Novemb. Anno mdxc vi:vilus iterum 24.Januariiannolequen- ti:quo toto tempore in novaZembla tuguriolo a le cx- i ftrudto latitarunt,ulq*, ad 14 .Junii,fortilIimi argonau- | tx.Sic enim jure eos appellare liceat.Nam quamvis val- 1 de celebrata fit a veteribus Argonautarum navigatio: fi tamen cum ifta conferatur, ludus cenlebitur. Quis e- nim , ante hos Hollandos,per 13 menfiumfpatium, ab omni hominum conlortio legregatus , rerum omnium inopia preflus,rigidiflimo ccclo,intcnfiffimu gelu per- tulit, lub Poliar<£tici 7 6. graduualtitudinc,invaftafb- litudinexdesfabricavitinquas fe reciperet , ut ab aeris inclementia le tueretur, in illis lpfis identidem altiflima nive lepultus , ac totis fere decem menfibus inclufus ? Taceo qux in reditu, navem delerere coacti aclcaphis non tcdlis vecti, acerbapertulerunt.Taceo feroces,tru- culentos 8 c ingentis magnitudinis urlos , atque belluas mannas, cum quibus Ixpenumero fuit dimicandum. Quas tamen xrumnas omnes , labores & admirandas difficultates, forti magnoque animo, non fine benigna Divini Numinis protectione & favore fuper arunc D Js LAN £> 1 A Ifomir.a. a quibus & cur indi- ta. SitHS. Cceli & Soli q Ha- lttd*. ^Anima- ii yf 7 % rietm. lf . , isla I St andi A inter varias Oceani occidentalis In- fulas quae NorvegiaeRegno fubje&ae funt, maxima, nomen habet a glacie, qua ex parte riget. Dicitur 3 c Snelandia , a nive: item Gardartsholm , i. Gar- darti infula. Plerique hanc voluerunt efle antiquorum Thulen. Quam &: Ptolemm Thulen vocat: cujufque me- dium ponit gradu long.3 0.10^ lat.^.o. Haec quinque dierum Sc nodtium navigatione ab Orcadibus Solino ftatuitur. Infula fi qua alia Poe tis celebratiflima , cum disjundtiffimum aliquid innuerent , quafi totius Orbis remotiffima. Hinc Virgilms , Tibi ferviat ultima Thule. Verum enimvero an Thule aliqua fuerit , dubitatSz- nefms , 8 c nufquam comparere fcribit Giraldus , ancipi- tique de ea lententia diftrahuntur do driores. Plerique Ijlandtam Thulen (uri diximus) olim vocatam ademe- runt : his tamen Saxo Grammaticus , Crantzius , Militis , loviusy Peucerus, refragantur. Sed de his faris , redeo ad Ifiandiam. Sita eft non fub Meridiano primo, ut nota- vit quidam, led o&avo inde gradu. Longitudo ejus eft c.milliarium germanicorum , ut vulgus fcrip torum habet, his addit quadraginta quatuor, ifiandus lonas . Latitudo rnilliarium germ. jC. Coelum habet incle- mens, ac pro majori parte inculta eft, proferam verfus plaga feptemtrionale, ob aufteralpiracula venti circii: qui nec frutices,ut (cnbitOlaus^ elevari permitti t.Tellus autem (ementi facienda minime idonea : nullum quo- que fert frumentum , at graminis adeo fecundum fo- lum ierunt in hac infula omnes qui de ea fcripferc, ut nili pecus a pamiio interdum arceatur, ab arvina ne fuf- toccur, periculumfit . Pr.ter equos & bo,es nullum jumentum apud h°sefie,feteniripfeZo» ( 0:bovesque& \ 3 .ccx hic omnes cornibus carent: oves non irem! Ca- ndia; „ __ tellos habent a!bos,quos impenfius diligunt. Falcones candidos magna copia : funt & corvi candidi, agnellis 8 c porcellis infeftifiimi. Vrfi item Sc lepores albi.Etiam tefte noftro fepius didto iflando , aquila albicantibus caudis: quos Plinius (ut addi t)pygargos appellavit. Prae- ter betulam & juniperum nullam hanc infulam ferre .arborem Vellem teftatur: Quare lignorum maxima per univerfam infulam inopia eft,nifi forte (quod interdum acciditjex feptemtrionalxNorvegi^ plaga arbores gra- diores ventorum turbine funditusextirpataenaufragii inftarad haeclittora deferantunquibusincol^adufum focorum, aedificiorum, na viumq; utuntur. Subeft Re- gnoNorvegfeab anno nempe 1260, quo primum hos homagium huic prceftitifle tradit idem lonas. Quara- ImpeY i um tione Rex Daniae,qui & Norvegiae, eo quotannis prae- ma i orurn fe&um mittit, qui in arcende fedem fuam tenet, eique nunc obediunt,ut quondam*fuis Epifcopis:a quibus ad Chriftianafidemfiib^rikr/tf converfi fuere. Tempo- re Haraldi Pulchricomis primi Norvegiae monarc hae, funt qui putant habitari coeptam: cum hic nempe Reguloru multitudinem expuliflet ex Norvegia, qui novas quae- rentes fedes,huc cum familiis commigrarunt, atque pa- triae defiderium exuentes, manfere.Circa annum Chrifii millefimum haec accidiile verifinjile: circaannum 874. fcribit nominatusiflandusI(?^,apudquehabeshorum Epifcoporum omniumferiem & nomina.Primum eo- rum iEpifcopum nominat Crantzaiis Ijlephum . Sub eo- rundem Norvegiorum imperio videtur fuifle ante an- nos ducentoSyCxexcerpusNicolaiZenii Eclogis, ubi legi- mus hanc infulam a Ztcbmi Friflandiae Rege bello peti- tam , fe d fruftra, &a Regis Norveg ii militibus prgfidia- riis inhac infula politis repulfum. Dividitur 1 S L A N D I A. roarj.0 £?ntei* &{ar&' ,8 ISIA Dividitur vero infula univerfa in totidem partes , quot funt Mundi cardines. Orientalem vocant Aufilendmga- J70rd«fig,occidentalem VVeftlendingajiordungJeptemtrio- n alem NortUndingafiordung, meridionalem Sujdlendinga- Urbibus carent, montes pro urbibus habentes. Fons hic qui fumigantis aquas vitio nativam reieujus- libet originem demolitun&quicquid fumi hujus exha- latione refpergitur, in lapides naturas duritie tranfmu- tatur forma dumtaxat fuperftite. Eft & fons peftilentis unda:, quem qui guftaverit , perinde ac veneno profter- nitur.Sunt latices cerealis poculi proprietatem imitan- tes. Oceanus autem feptemtrionalis inquohasc infula fita eft, tantam pifeium copiam fubminiftrat , tantarn- que Reipublics Iflandics utihtatem pneftat, ut non multorum hominum , fcd totius infula: falus & fortu- na: inde pendere videantur. Inde enim omnes aut vi- vunr,aut vi dium qusrunt.familiasque fuftentant.Hic fi velim hujus Maris pifciugenera omnia recenfere, tem- pus medeficiat. Aliquot vero rariora non abs re fuerit commemorare. Inter qua: pifcisNrfbarf/. Hujus carnem fi quis comedat, ftatim moritur : habetque dentem in interiori capitis parte prominente adieptem cubitos. Hunc quidam pro monocerotis cornu vendiderunt. Creditur venenis adverfitri.Quadraginta ulnarum lon- gitudinem habet bellua. Roider,ccatu triginta ulnarum ell. caret dentibus. Ejus caro efui accommodatiiilma gratiffimaque; pinguedo multis morbis medetur. Cetus Enr<««/ncMs, longitudine triginta ulnaru: dentibus caret, linguamque feprem ulnarum habet. Eft & maximum Cetorum genus quod raro apparet , infula: magis quam pilei limile. Infequi minores pifces prs corporis illa immani mole nequit, capit tamen illos fua quadam arte Sc a^iui. Alius item pifcis Stantus valur diclus, totus N D I A. | cartilagine 9 , raja: aliquo modo fimilis:fed infinitis mo- ' dis major, infula: fpeciem,cum apparet, pra:fefert, alis naves evertit. Sunt & Sscnaut, boves marini, colore gti- feo:& alii. Ad montes tranfeo.Iflandia: (inquit Georgius Agricola ) tres funtmontes elati in Coelum, quorum ver- jftnttu ticcs perpetua nive candet, radices fempiterno sftuant igne. Primus vocatur Hecla, altet Crucis, tertius Helga, id _ . « „ * \ i r r i • r i eft fandus. Ab Hecla non longe abfunt fodina ful- phuris, pene unicum incolarum mercimonium, < 3 c vc- digal infulae: mercatores enim naves eo onuftaseve- hunt.Mo nsipfe cum furit, ut horribilia tonitrua, iqfo- nat, projicit ingentia faxa, fulphur evomit,cineribus e- geftis omnia longe lateque complet , ut ad vicefimum lapide terra coii nonpoffit. Quinaturamcauiasq*, ejus incendii curiofius contemplaturi propius ad monte ac- cedunt, facile aliqua latente voragine vi vi abforben- tur: nam & multas lunt,& cineribus ita tedae, ut nemo fibi cavere poffit.Locupropterea vocant carcerem for- didarum animaru. Accedit huc, quod quum glacies fo- luta totos odo menies magnis molibus litton undique allidatur, horrendum fonum edat, quem incolx di- cunt animarum eile ejulatum & quiritatione. Ejuidem natura alius mons nomine Helga.Hic mons anno 15 81, teftc lona , tanto fragore & tonitru ignes & faxaeruda- vit , ut inde ad odoginta milliaria grandiores machi- nae bellicae explodi putarentur. Apud hunc vorago qu&dam, ubi ipedrafe offerunt, congreffibushominu tammanifefta,ut tanquam viventes accipiantur ab ig- naris moris illorum: nec deprehenditur error,prius qua diiparuerint umbrae.Sedhgc aut fabulofa funt, aut cercc D^monum ludibria: Ipfe lonas fabulofa putat . Crant - zius Hiandos ipecus plerumque habitare feribit, ad monriu latera excavatis manfiunculis. Quodide quo- " que jfcj Meridies I R L A N D I A, S Septentrio Apum tanta multitudo, iit non folum in alveariis etiam in arborum truncis & terras cavernis reperiantur. Scribit etiam Giraldus de avibus pras ceteris hoc memo- rabile, ex lignis quibufdam in mari temere natantibus, immi primum effluere:hoc gummi poftea in cmftam I R L A N D I A. fed \ habet. Sed de his fatis, ad alia tranfeo. Hibernia quon- dam multos Regulos habuit, nunc autem fub Angi o- <71 £> iridurefcere, intus aafei animalcula , quamprimum vi- tam, poftea roitra, pennas , alas concipiant, denique vel in aere volitent, vel aquis innatent,neque aliter genera- ri hoc animal. Sjlvefler Giraldus quem dixi , teitatur fe . _ Irnfierlttn rum regimine & per Proregem quem Dominum de-Af^n*» putatum vocant, adminiftratur. Hibernia vero fab do- minio Regis Angi orum incidit circiter annum 1175, quo Rodemus Connacias Rex , fe Regem univerfas Hiberniae nominavit, qui cum totam infulam fubjugare conten- deret,bellum continuum cum ceteris Regulis gerebat, ex cujus quidem feditione facium efi , ut alii Reguli fe iftiufmodi aves permultas vidifle femiformatas , roflro j fponte,ac fine ulla fanguinis efrufione Anglorum Regi . /-» ^ 1 • 1 T T ' /* f 11* r» 1 v T * 1 • cx teftulis pendentes, quse fi perfectas fuiflent, reliqua- rum more volitafi*ent. Sunt & aves , eodem tefte, bi- H emico fecundo dederint : & inde omnes Hibernix Do- mini didti fant ufque ad Henncum otiavum , qui Rex Hi- pedem unguibus armatum, apertum & rapacem : alte- j vifum. Quatuor in hac civitates prascipu as , Dublima Vrbe,< rumveroclaufiim&pacificum, feli que natatui idone- totius Hibernia metropolis, fedes Regia & archiepife um,naturas ludentis opera contulit admiranda, Siint& copalis , comitatusque titulo exornata. Secundas par- alias quas martinetas vocant, merula minores,in mo- 1 tes tenet VVaterfordia , tertias Limmiricum, quartas Cor- dum coturnicum cnrtx ; fed albo ventre nigroque dor- cagta. Sunt 3c alia ibi oppida ac municipia fatis magna, fo degenerant. Mirum de his aviculis, quia fi mortuas in j de quibus in particularibus deferiptionibus fufius. La - Lacus, loco ficco ferventur,putrefeere nefeiunt: & inter veftes cus quoque plurimos h xc terra haoet , inter quos lacus aliasve res locata, eas indemnes a tinea confervant. Et | efi: in Hultonia ab Lrno lacu xx. mill. diftans , de quo immutantur. Ferarum quoque omnia fere genera con- j fes relinquas , pars ea eux luto inhsiit ferrea , quas a- * -r -r 1 -* ii C/ -1 „ 1 — n y» tinet. Habet enim cervos , qui pne nimia pinguedine parum ad curfum aptifjnt:& quanto minores funt cor- porum quantitate , tanto prascellentius efferuntur cor- nuum dignitate. Aprorum magna copia eft. Sunt 8c lepores multi. Sed omnium animalium ferarum 3c avi- um corpora, hic quam alibi minora. Efi: & taxus, & mu fi: eia. Sed caret capris, damis, & ericiis. Talps nulli T ’ 1 ariiiirni; fed mures infiniti, Lupum item & vulpem quas immerfa faxea , extans lignea futura fit. Efi: & Emo lacus , qui xxx. mill. paff. in longitudine , x v in latitu- dine diffunditur; filvis opacis coronatus , & adeo pifeo- fus, ut pifcatores nimiam frequentius pifeium copiam, retiumque rupturas, potius quam defedtus conqueran- tur. Fluminibus item egregiis fcinditur & rigatur in- fula: quorum nomina haec fiint : Avenitfius , Dubel per- fluens 1 Boandus, per Mediam, Bonna per Yltoniam : per Con- Mare. Moret. •I R L . Connaciam LinnuSyScMoadus perKenel-cunilliam , Sli- cheiam , Sc Samairam : Modamm vero Sc PurnusIpQi Ke- neleoniam, Sc alia plurima. Inter omnia vero flumina Hiberni^ non immerito principatum Sjnmnus obtinet, tam quantitatisfus majeftatelongifq; terrarum excur- fibu£>qtiam f cecundiilima pifcofitate. Caeterum flumi- na Sc lacus fuis libi innatis faecunda funt pifcibus.Ter- ra inaequalis eft&:montofa, mollis &aquofa. In lam- irus montium verticibus ftagna reperies Sc paludes.Pe- core montes, nemora feffs abundant. Dcmari quod Hiberniam Sc Britanniam interluit fic fcribit Sohnus: Mare quod inter Hiberniam & Britanniam interluit , undofum er inquietum toto in annojion nifi aflivis pauculis diebus efi navi- gabile. Sed errat. Satis enim tranquillum eft,nifi vento- rum vi agitetur. Et non folum £ftate,fed etiam fumma hveme vc&ores ultro citroque navigant. Marinis au- tem pifdbus per omnia latera maritima, fatis abundat. HabetHiberniainuniverfum comitestrigintatres.Ar- chiepifeopos quatuor : Armachienfem totius Hibernis primatem: Dttblmenfem Hibernis primatem: Cafihen - feni Sc Toamenfem . Et hi quatuor viginti novem fuffraga- neos habent. Hibernia ex incolarum moribus in duas partes diftribuitur. Qui enim legibus teneri recufant Sc incultius vivunt Irisfme , Sc vulgo VVild Irisb , idcit, fy.lveflxes Hibernici vocantur. Qui vero legum pote- ftatem (anctam habet, Sc judiciis le hftunt, Anglo-Hiber- ma dicuntur , Sc eorum regio The Enghsb Pale : anglice, naturaliter Sc incorrupte loquuntur ; hibernice tamen norunt 3 propter quotidiana commercia. Hibernici pri- marios quofdam tyrannos habent , quorum imperio plures tenentur : fub anglico jure & imperio , niiili- mulate Sc quamdiu angli milites eorum territoria de- . N D I A. 37 populantur,non vivunt. Judicia tamen propter depre- dationesfxequentes,&: furta nocturna, certis tempori- bus& locis confli tuunt. lUic reorum qui accu fantur, proprium efc: nego. Si convincantur , ad litem sfti- mandam quofclam arbitros , quos illi Brchonm appel- lant, adhibent. Ifb funt cx una familia proleminati, qui quamvis inteliigentiam juris non habeant, vulgo tame propter arcanam quandam fcientiam ac moribus acce- ptam , quah diviru habentur. Militia eorum parum c- queftris,partimpedefl:risefl:.Equireshabcntequos val- de tradtabilcs,quosiine ullisadminiculis,etiamloncati inflliunr.Haftas bene ponderofas circa medium mani- bus prehenfasfupra capitainhoftem vibrant. Interpe- dires quidam funt fagati milites valde robufti,quos Ga- leglactos vocant, Sc tela pedalia fecuribus fimiha , caque gcir^na,culcristonforiisacutiora, longiufculis haftili- bus affixa gerunt, Sc totius Hibernici belli fundamen- tum ac robur funt. Secundum locum obtinent pedites levis armaturae mach^rophori , qu iKarin dicuntur, Sc neminem occifum putant nili capite truncatum. Tertio loco funt curfores,quos Dalnnos vocant, qui inermes in- cedunt Sc miniftros fe praebent equitibus.Totus autem tam equitatus quam peditatus quotiesad manus veni- tur maena voce Pbarro Pharro inclamat : <Sc tibia utricu- lari loco tubae utitur. Caenirant Hibernici magnihceSC opipare. Nam licet delicatis artolaganis minime abun- dent , nec etiam ulla urbana in epulis laurina aahibea- tur,menfas tamen habet, bove, porco, & aliis cibariis, prout temporum obferva^o exigit cumularifEnie in- ftrudas. In epulis accumbunt lectulis politis : primus in menfa locus tribuitur matri familias, talari tunica,v3c £epe crocota bene manicata amicte. E 3 Hl£2R- g Hibcrnijell. Tab.inqua Vltonia,Connacia, & Media. H 5 Ibervi a in genere defcripta , antequam ad tur, continetur, fedprecipua Lagenis parti cuIa,queFi«- ipecialiorem lingularum partium delineatio- galia votatur, Dublinio ad aquilonarem plagam finiti- nem me accingam, operae pretium putavi,pri- ma, primas tenet; Media fecundas. Mercator au te partes mum diftributionem ejus proponere. Hiber- priore diftributione a nobispofitas,quatuor tabulis lu- niain quinque partes feu provincias dividitur:inl4g^i- culenter exhibet, ab Vltonia,Connacia,Media & parte am cus ad orientem eft Angliaeproxima:C07^cw?wvel Lagenis facto initio. Harum omnium partiu, quo or- Cormachtiam qnx ad occidentem vergit: Vltomam in fe- i dineab Authorenoftro ponuntur, delineatione, quam ptemtrionali parte: dc Momoniam in auftrali plaga fitam. ! potero fideliffime proponam. Offert fe primo loco VI- Quinta pars Media appellatur, quae medio loco lita a c?- tonia.Pars h^cHibernix prima Cambro-Bntannis noftris teris clauditur. In hifee quinque provinciis alia quaeda Vltuu^ Hibernicis Cui-GuiUi , Latinis /Itonia^&c Anglis notabilia territoria ponuntur, ut in Lagenia includuntur Vljler appellata,adfeptentrionemangufto freto a Scotia Itngalia,Offalia,Uifia,Ofiria } 3c Ormundia . In Media repo- dirimitur: ab aufero ad Connaciam&cLageniam fe extedit: nutur Slama , Fouria&DelvmialnConnacia coprehenditur j orientalis plaga Hibernico mari incumbit : & occiden- Claria.ln Vltonia continetur Vnha.Antnmenia , Ucaha, ac } talis xftuofo & turbulento vaftoq; occidentali Oceano Treconcha.ln Motnonia conclu.duntu.rTrippetatia :> Keria,Cof’ contineter pulfetur.Hxcpro vincia cum fit Scotia adBo- j^aja^Definondia^Tomondia^nonnullaq^ alia.Eft & aliaHi- ream ultima, Srafir# infulis, quae dicutur Hebrides,$c ipar- bernix partitio quam in Tabula generali etiam attigi- fim in mari inter utrumq*, Regnum pofitaeftint,pr^ten- mus: haec magna cum cura & diligentia eft confideran- ditur: quarum quidem infularum Hiberno-S cotus antiqui 3rm4, da, fi quis hujus regionis ftatum cognitumac perfpedtu <$ r ryffo^fucceflor,incolaeft.Formaorbicularieft,&inl5- habere aveat.Quare obfervare diligeter oportebit, Hi- gitudine a portu Cladoagb boreali cardine , zdKibnore au- berniam in duas partes diftributam effe , in Anglicam & feralem terminum, centum fere millia pafluum colligit: Hiberntcam. Hanc germani &genuiniHiberni, illam An- latitudine autem a Black: Abbey ortivo limite, ad Calebegb glorum progenies incolit ; eaq; portio, plebeio fermo- promontorium occiduum , centum triginta & infuper ne, Angltca provincia nominatur, quod fit Angloruterri- aliquot audtarii vicemilliaria numerantur. Totius cir- toriis, quafi palis & feptis , circumfeffa. Etenim poftea cumferentia quadringentis plus minus <S c viginti milli- quam Angli Dermicmm , exadtu Regem, Hibernicis ho- bus paftuum circumfcribitur.Raro h^cRegio immodi- ftibus,armiscaftrifq; opprcflis,inpatriam atq*, adeo in cam ullam Coeliintemperiemfentit, dum<5c mobiles Regnum reftituerunt, Angli vidtores fedem flabilem celerefqj venti intenfosxftatisardoresrefrigeraq mol- domiciliacerta,inlectis Hiberniaelocishabuerut:dein- lefque ac mites pluvi^ rigidos hyemis algores mitigant, de cum inter fe& domitos Hibernos, quedam quali in- Infumma, nec gelida nec torrida zona hic dominatur, feilx divortiafecifTent,illampartem,in qua colonia coi- Nubes aerixipedabilcs&peramcenx:cumque vel im- locaran tyAngiicam Provinciam appellaverunt. Hac major puriffimxfunt,necinfalubres nec diuturnae, vetis com- lagema & Medixpars a ac Vl tonis portio que Vrilia dici- motipribus eas perpetuo impulfu agitantibus , repe- riuntur. Occin Ens riuntur. Aqualis hxc coeii temperies xn caufa eft quod - • m folum etiam varii generis arbores copiose producat, ta fructiferas quam aedificiis opportunas. Kegio admo- dum herbida Sc rei pecuariae commoda : equorum, o- jF hia, vium & boum apprime dives. Fluvii itidem duplum (ut ita dicam) vectigal Sc tributum penfitant, profunditate navigiis tam ad voluptatem quam ad utilitatem ieren- dis pares ; lidemque pifcofi , Sc propriis accolarum ufi- bus & aliorum commodis infervientes. Inter quos pri- mum occurrit Vinderins^ qui nunc The Bay ofKnecfezges ab impolito oppido munito Sc portu tuto,que AnglijDwc- fcrgesy Hibernici Caregferges vocant, id eft Fergefii fcopu- lus 3 quodnomena Fergefloibi fubmerfo invenit. Dein- de Banna eximia, ut inquit Giraldus, pulchritudinis flu- vius,quod nomen teftatur: ex lacu Eaugb fe in Oceanum duplici oltio transfundit : falmonihus totius Europae longe faecundifiimus j eo quod, ut nonnulli exiftimant, fit omnium fluviorum limpidiffimus, cujufmodi aquis falmones unice deledtantur. Eft & Logia fluvius , cujus meminit Ptolem&us , quinuncLough Folle paulo fiiperius fpatiofo oftio in mare prorumpit: & alii. Multis praeter- 1 &:us. ea Sc immenfis lacubus interfunditur , inter quos lacus Eaugb, qui ftatim ab Armach late difpergitur. Ad orien- tem Solem Kilulto , Kdvvarney , Sc Dyffrin fylv^e impedi- tiores ufque ad finum illum pertingunt ; qui angufto meatu admiflus ita fe infinuat , Sc variis receffibus ter- ram excavat , ut duas faciat cherfonefos , Lecale ad me- ridiem , Sc Arde ad aquilonem. Lecale totius Hiberniae ongiflime m ortum prominet, extremumque ejus pro- montorium quod nunc nautis S.lobnsForeland y Ptolenuo Inaniam v ocatur,forhtan a Britannico Ij^quod infimum fooat.In ipfius ifthmo Dunum floruit, cujus meminit etiam, fednon luo loco Ptolanaus ; nunc Dovven^yctii&q O N I A, fane memotis oppidum , fcdes epifcopalis. Arde e re- gione jacet tenui alveo divifa. Sunt Sc alii lacus de qui- bus in generali deferiptione mentio a nobis fadfa eft, Terra infuper immanibusfilvisumbrofa. Vtfumma- tim dicam, licet alicubi fterilior fit , lacubus , ftagnis condenfifque filvis impeditior j ubique tamen pecore pabuloque felix eft , ac omni tempore improbis &o- perofis agricolae laboribus abunde grata. Natura hic adeo nihil aut parum vel arti vel induitriae debet, ut flo- rulenta & variegata riparum fpecies,umbrofa nemora, virentia prata, colles molliter declives, agrique feren- dis frugibus fubaciione Sc cultura adhibita non inepti, indignari quodammodo & fuccenfere incolis videan- tur, quod in curia fua & negligentia omnia inhorrefee- re Sc filvefcere patiantur.Hanc regionem Ptokm<zi§t2Ltc univerfam tenuere Voluntn,T)arni^Robogdit^ Sc Erdini^qm in varias etiam hujus infui? partes fefe dirfuderunt.Pr? - cipuus in hoc tradlu locus eft prope Kalin fluvium , Arma - cha , quas licet nullam fere fpeciem prae fe ferat, fe des ta- men archiepifcopal is Sc totius infulae metropolis eft. Ab Armacha Regina fic di diam fabulantur Hibernici j fed Camdeno eadem efle videtur quam Dearmacb vocat Beda^Sc Ruborum Campum ex lingua Scotica five Hiber- nica interpretatur. Vnus hic inVltonia Archiepifcopus Armachiae fedem habens, hos habet Epifcopos fiifrra- ga.neos,Maeth ScDeren^Ardacb forte Apde , Kilmare, Clog - berjDoune.Coner^Klanckp^Raboo^fonc Ropo, Droomore. V t hujus regionis Sc provincia incolas in ordinem redacti in officio fuo continerentur, quinquagintafexcafteliis & propugnaculis munitare tuta fuit: ac mercimoniis faciendis novem oppidaquas vocant mercatoria infti- tutaripfaque dividitur in citeriorem Sc ulteriorem :ci terior tres habet Comitatu s } Louth ; Douyfn Sc Antnmme: ulterior Veteret incol*,- V L T ulterior feptem, MonahonJiroauArmacl^y Colrane,Doner- Mmks ^ gaUJermanagb, & Cavon. CONNACIA fecunda Hi- bernia? pars,aliis Comiacbtia, Anglis Connagbydc Hibernis ctnjmU. Connagbti,ad ortura parte quadam Lagcnise, ad ieptem- trionem parte itidem Vltonia? terminatur. Ab occafu, occidentali Oceano pulfatur , & ab auffcro, parte etiam MornoftuSmo flumine inclusa, & Hifpanise regno ob- verfa eliFigura eft oblonga & ad utrumque extremum tam borealc quam au/lrale exilis & angufta : fed medi- um verfus ab utroque latere in amplitudine magis ma- gisque increfcit. In longitudine a Sineo fluvio auftrali cardine ad Emi Kellmg borealem, centum viginti fex nu- merantur milliaria : qua vero latiflime patet , a Tromer orientali limite, ad Barragb-Bay occidentalem , plus mi- nus ocftoginta. Totus autem circuitus ambitus fupra *A*r. quadringenta pafluum millia occupat. Aer hujus regi- onis non ufqu e adeo purus ac lucidus ut in reliquis H/- bernu Provinciis, oblnbuvida quaedam loca , herbida ta- £ men, qu& a mollitie Bogbes appellitant, Sc pcriculola, & vaporibus craflisque nebulis oppleta. Primaria hujus vrtsCal- provincia urbs , & qua? tertiis in Hibernia vix acquie- waja. fcit } Galvvaja eft, Hibernice Galltve. Turriformis (ut ita dicam) conftru<5ta,fede Epilcopaliinfignis,& mercato- rum frequenti commeatu celebris , ftationis portusque fubjeCti beneficio, opum terrse marisque facili excam- biQ & commercio’, incolis quseftuofa eft.Nec ita longe ab ea, prope littus occiduum, £eftuariolis,finubusq; exi- ONIA. 4 r guis lancinatum & quali laciniarum, infiihsque ferie quadam di/pofitis praetextum, inliilx polita lunt Anan dieta?,que multis fabellis, quali inltilf viventium e flent, famigerantur: in quibus fcilicet nemo unquam vel mo- reretur, vel mortalitati obnoxius effet. Conmghtia Pro- vincia hoc tempore quatuordecim caftellis munita , novem oppida mercatoria oftendit ; & lequcntem in modum dividitur in lex Comitatus , Claria , Galpra Maj^SlegOjLetrimme^Rofcomai. MED I A tertia Hiber- ni^e portio , quam patrio vocabulo Mub dicunt , Angli d * a * "•* Met he, Giraldus Mjd tam tk Mediam , f ori i tan q u od fi t i n i p 1 o infula? medio. Vm bilicum enim Hibernia Killairin hac parte caftrum , quod videtur efle Ptolemat Laberus , per- hibent, ipliimquc nomen no aliud innuit: Lair enim lin- guaHibcrnica medium fignificat. Ha?c ab Hi bc cnico mari ad Sineum ulquc flumen pfctenfa jacet ; quod flu- men ipfam zConnacia difterminat. Aerem habet falubrc, adfpetftumque dei cdtabil e. Fertilis eft frumento, palcuis Solifer- & armetls,afflucnscarnibus,butyro,caleoJadtc & fimi- libusrac propter populi multitudinem,caftrorum &op- pidorum fortitudinem & pacem inde natam,vulgo Ca- mera Hibernia audit .In Media autcm,oppida numerantur, Pontana,qux vulgariter Droghedaja nominatur, oppidum Gtf*^** lautifiSmum, portum habens navium ftationi perappo- fitum, (iunt tamen qui mediam hujus oppidi parte, ni- miru trans Aumen,in Vltonia pori2nt)Moltngaria,Fourta 9 DelvmayJrimmiaiKeUefia^lsavamayAb^ayDiiUkia & Scrinia • F M O M O N I A, 4 1 Hibernis III Tabula in quaMomonia & Lagenia. Limites, Omonia, Hibernice Movvn, 3c in ufita- tiore orationis contextu PF0rv«,Latine Mo~ monia,AnglkeMounfter.Ea Vergi vio mari ad ces.Horum vero cujufque generis ingens ubique copia eft. Nullus autem Jocus halecum abundantia & captura adeo celebris eft, ac Eraugb Promontorium , quod inter murti t ^ b I „ r . n auftrum expolita jacet, ad Septentrionem j B antre & Bailatimore linum projectum jacet: quonume- Connacias parti protenditur : ab Ortu finitimam fibi rofia quotannis Anglorum & Gallorum claffis , ipfo r . 1 , r : J ^ n 1 1 -/Xl ifi+Mrv ori rMironrlrvc aipilnc rnnrlutt* £ £ • 1 1* habet Lageniam: ab occafu , tota Oceano occidentali alluitur. In longitudine, a finu Bailatimore auftrali limite ad Galvvay finum borealem nonaginta quali milliaria J V . \ 1 ii JpormA, C celtem. Selam. Veteres incola. brumali folftitio ad pifcandos etiam afellos confluit. Primaria hujus Pro vincis urbs Limiricwn , Hiber- Omiru nis Loumeavb , divifo nobilis fluvii Sinei alveo circum- ctm Mo- collieit Qua vero latiffime ab ortu ad occalum fe ex- | fufa eft. Sedes hsc Epiicopalis eit,totiusque Momoms ca P *t. pandit,' fcilicet a V V at erf ordia portu ad Benten portum, j emporium. A Raimundo Crajfo Anglo primum expug- centum millia palfuum continet. Totius circumferen- nata , ac poftea a Duvenaldo Hibernico Thuetmonk Regulo tia , fecundum promontoria finusque & reeefliis ducta, incenfa. Deinde interjecto temporis intervallo , Plu- quingenta plus minus & quadraginta pafliium millia lippo Berofo Anglo in fcudum (ut dicitur) data,& a loanne occupat. Forma ipfius quadrata five quadrangularis eft. j Rege caftello munita, quod ipfe ibidem exftruijufte- - ' • - - — 5i tus hujus oppidi, fecundum Mercatorem , in latitudinis 5 3 grad. & 20 minut. longitudinis autem grad.9 & min. 34 ponitur. Iuxta fluvium illum qui Ftolemao Daurona & Giraldo Cambrenfi (pauculis literis immutatis) Sauranus & Savarenus dicitur , qui e Mus - 1 J^ereja montibus profunditur , Corcagia urbs Epifcopali Corca*u dignitate infignis,cui & Clonenfis altera cathedra adjun- * rt5 ' da eft,fedet ; qus Giraldo Corcagia , Anglis Corbe , & in- digenis Corcach appellatur. Hoc oppidum feditiofis vicinis ita circumfeflum eft , ut cives five oppidani qua- Coelum mite & temperatum , nec nimis frigoribus ge- lidum, nec retorrido ardore plus jufto calidum. Solum alicubi in montes aflurgit , filveftribus collibus aviis & folitariis caput exerens: fubjeds vero valles campis ar- visque frugiferis diftifiguuntur;& ut verbo dicam, regio univerfa & adfpedu amoena , & folo fertilis. Provincia hsc omnis in duas hodie partes dividitur : Momoniam occidentalem & Momoniam auftralem. Occidentalem antiquitus Luceni, Velabri, & Vterini : auftralem Oudia five Vodi&y & C oriondi ; Velabri & Lucem , authore Orofio, eam regionis partem que maxime in occafumprojeda & ad fi perpetua obfidione cindi continenter excubias agere CantabricumOceanum vergens Gallitiam Hi(pania pro- • cogantur. Iidem quod filias in agrum elocare nupt£m — 1 „ jd... • 1 a__ * T" • < .... . 1 T" T v 1 „ ^ ^ I «s. m />1 1 d s~\ 4» /A a;^ mfat* mirttnc w m n c Q 1 1 m 1 _ o x cul fpedat,incoluere.Ac quidem Hibernis qui a Lucenfiis Galhtu & nomen &c originem traxifle viden- tur , dc quorum reliquis qusdam etiamnum fuperfimt in Baronia de Lixnavv , (edes fuas , ut creditur , in locis Commi ~ Siuco flumini vicinis habuerunt. Commoditates hujus - r * Pro vincis m genere funt frumentum, ligna, lana & pif- non audeant , contradis inter fe nuptiis omnes aliquo affinitatis gradu fe invicem contingunt. Gubernatur hsc Provincia a Domino Prsfide , cum uno Adfeffore, duobus Iurifconfultis legum peritis, & Scriba , qui eflet vindex temeritatis , & moderator officii , ne forte a fide & obfequio difcederct. Quinque firmis caftris munitur Occidens* MOMONIA ET LAGENIA, Larem a. O Limites. M OMONIA E 4*t munitur Momonta , fex etiam oppidis mercaturam facit, ac fequenti modo dividitur : Limbicum , Kerry , Corcagia , VVaterfor dia, I)efenonia 3 S. Crucis in Twpeum. LAGENIA, indio-enisZeg6»igfe,BritannisI^iw, Latine Lagerita, in anti- quis" fandorum vitis Idgrw , & Anglice Leinfier dida ; ad ortum tota maritima eft , & fecundum Hibernicum mare prasjacet : ad Connaciam occafum verfus Sineo flumine continetur : boreale latus Luthenfi territorio, & auftrale Momonia definitur. Regio hxc objacet Anglii, £,rma. uuMomonia & Connada Hijpaniam pro {pedant. Forma triangulari eft, lateribus non multum inaequalibus. Ab or tu hiberno ad occidentalem apicem interfunt odo- ginta quafi milliaria ,* inde autem ad occafum folftitia- lem fi ve seftivum , plus mirius feptuaginta. Maritima autem , ad ortum 8c fecundum mare Hibernicum , ad Bdoginta etiam protenditur. Totius ambitus quafi ducenta feptuaginta millia paffuum colligit. Coelum purum, mite, & temperato habitu placet, neque calore nimio,uti nec frigore excedens, temporibus anni, &in- fito continentis ingenio refpondet. Fertilis & frugifera ut plurimum terra eft, carnibus, pifcibus,aliisque ciba- riis, butyro, caieo, & lade dives. Frumento omnis ge- neris, pecore & pafcuis fatis foelix : multoque fertilior ciict, fi ad regionis ipfius invitamentum agricolae acce- deret induftna* Fluviis commode irrigatur, & maxima ex parte filvis probe veftitur , unum fi excipias Dubli- Calum. Solum. r-K i * tm : s f o - or/t/M Yndh* j. A r 'eres amentum vel cefpite biturninofo &pinpui,vel foililiex r! i 1 jCI _ . * * i ^ i • ^ >U 1 live 1S ^ ' r 2*ttes>M.empiii Qauc i , Atque ab his Blanis T LAGENIA. fortaffis deduda& contrada funt recentiora illa& mo- derna (ut ajunt) n o min a, Lein y Letghmgh , & Leinfier. Me- napii, ut nomen ipGim quodammodo innuit, arguitque, a Menapiis GenteBelgica live Germania inferioris qu^ ma- ritimas oras incoluit , oriundi funt. Brigantes autem qui StBirgantes nominantur, F loriamus dei Campo Hijpanus nul- lum non movet lapidem ut a Brigantibus {ux Hijfiania de- ducat, a quibus urbs antiqua in Hijpania , Brigantia dida, nomen cepit. Sed a Birgo flumine potius quod circum- coluere , denominationem luam defumpfiffe verifimi- iius eft ; nam ipfum nomen fere hoc periuadere valeat. Hujus Provincia commoditates in pecore, marinis avi- Commodie bus,& pifeibus confiftunt. Equos item optimos & ge - tAteSm nerat, &alit ( HibernicosHobbies vocamus) quibus non idem qui ceteris in curfu & greflu gradus, fed mollis al- terno crurum expiicatu glomeratio. In hac Provincia multa & opulenta oppida reperiuntur. Primum occur- Vehium rit Kilkgnny Neoro appofita,id eft Cella five Fanum Canici , qui antiquitus ob vitas folitarias fanditatem hoc tradu maxime inclaruit. Municipium eft nitidum , elegans, copiofum , & inter mediterranea hujus infulse facile primum.Inferius ad eundem Neorum fedet oppidulum munitum, Anglice Thomas tovvne , Hibernice Bala mac Andan , id eft opppidum filii Antonii, utrumque nomen ab extrudere Tbonta Fitz,- Antonio Anglo inditum eft, O cujus hseredes etiamnum hujus domini agnofeuntur. Eft etiam hoc tradu antiqua illa urbs Rbeba , a Fto- lernto memorata, quas nomine etiamnum farto tedo Rbeban dicitur , fed pro urbe funt pauculas cafulas cum propugnaculo. Nobilem tamen virum X.de S.Micbaele Baroneti titulo exornat , qui vulgo TbeBaronet of Rbeban appellatur. Eft & Lechhn w,Hibernice Leighljn , regium oppi- nomma. * MOMONIA 1 oppidum a BeRinghtfmo iUojnobiliifimoProrege,patrum memoria caftro munitum. Hic etiam Menaptam urbem ftatuit Vtoktoxm , ad oftium Modonx fluvii. Verume- nimvero cum unum folummodo flumen hoc loco (e effiindat quodnuncS/^/tf dicitur, &: adejus oftium ubi ftagnat, urbs fit germanico nomine VVejsford totiusCo- rnitatus caput : & Slane Modonam, quae Elemmgos olim Ba- rones habuit, & VVeisford Menapiam fuifle confidentius, inquit Camdenus , conjedarim , eoque magis quod hoc nomen fit recentius,& ab illis germanis impolitum qui Oufhnami Hibernisappellantur.Cxterumetfi non pri- mae magnitudinis urbs fit, eft tamen cumprimis memo- randa , quod prima totius Hiberniae in Anglorum fi- dem, Stephanide duce fortiflimo oppugnante fe contu- lerit, Anglorumque fada fuerit colonia; unde totus hic ager Anglis eft refertiifimus , qui Anglorum antiquo veftitu &: idiomate etiamnum utuntur , ita tamen ut Anglo-Hibernice plane loquantur.Eftprxterea in Co- miratu Ktldartenji , Kildarta, Epifcopalilede ornata, cui etiam honori erat in primis Ecclefix Hibernixincuna- bulisBngida Virgo, fanditate 8c virginitate Tua venera- bilis ; ut qux Sandi Patricii illius antiquitate Sc nomine famigerati difcipulafuerit. V rbs autem quam prae eun- dis aliis vel urbibus vel oppidis non Lagenia modo, led &c totius Hiberniae, jure luo fama celebrare poflit, illa eft quam Angli Develtn vocant , Latini Dublinium &c Du- briv/iam^CambrobntznniDitLisDiilinjScH.ibecniciBaLn- feigb, id eft oppidum fuper crates; iubjedisenim, ut in paluftriloco,cratibus,cum primum condi coeptum eft, fundamenta jada ferunt, uti Hiipalis Hifpanix, quam iic nominatam tradit Ijiiorus , quod in paluftri lolo fui- T L A G E N I A. 45 fixis profundo palis locaretur. Regia haec Hiberniae urbs 8 c ledes eft, moenibus &c munimentis valida , aedi- fidis Iplendida, magnitudine multis aliis urbibus par, civibusfrequens, &:emporiu mercaturis faciendis, co~ meatibus & commerciis admodum celebre. Infubur- biis ad ortum , Hernicus II. Anglorum Rex, ut refert Ho- vedemis , palatium libi regium curavit erigendum. Et Hernicus Lotindres archiepifcopus Diiblmienfis circa an- nu Chrijh 1110 armamentarium extruxit. Nec longe ab eo collegium pulcherrimum fandx & indi viduae Tri- nitatis nomini conlecratum (pedatur, quod far lici (li- mae memoriae Eh^abetha Anglorum Regina privilegiis academiae dignata eft. T cmplum fando Patricio (aerum iloanne AnglixRege plurimum dmplificatum, Iobannes Comptus archiepifcopus Dublinicnhs, Eoveshamt in An- glia natus, mftituit primus prxbendariorum cllc Eccle- iiam, anno Domini 1191 , ac noftris temporibus deca- num,prxcentorem, cancellarium, thelaurarium,archi- diaconos duos,& prxbcndarios viginti duos fuftentat. Hxc civitas olim ad politicam Reipublicx adminiftra- tionem,pro lumino magiftratuPr^pofitum habuit. Sed annp humane redemptionis i409,utMajor& duoBal- livi quotannis eligerentur, conceflSt Rex Hernicus IV ; utque gladius deauratus Majori in perpetuum prxfer- retur. Ballivos etiam, ut audior honorisfivedignitatis cumulus urbi accederet, poftea in Vicecomitcs Rex® Edouardus VI. commutavit: nihil ut jam quod in floren- tillimaurbe defideres * deefle videatur, nili quod por- tui plurimum officit arenofus cumulus reciproco maris meatu in Aven lifnu oftium aggeftus,ficenim prxfluen- tem fluvium vocant, id cftamnis Lijrnus. Britan- SCO? ^ Ritanni^ infulas borealior pars Scotia dici— NmmA. I J tur, olim Albania. Atque etiamnum ab incolis 1 J qui avitam fervant linguam AlbainiSc ab Hiber- n icis Allabany , quafi altera Hibernia (quas a Bar- idis Bantto dicta eft ) vocatur. Hiberniam enim Scotiam Maj orem, Sc Scotorum in Britannia regnum Scotiam mi- norem hiftorici-appellant : Ttolem&us Britanniam Par- vam JJiufus Secundam ,Tacitus afilva Caledoniam vocat. Vi- dentur autem Scoti fic didi a vicinis quafi Scytha.Quc- admodu enim Germani inferiores Scytbas 8c Scotos , uno nomine Scutten,id eft fagittarios appellat, fic etiam Bri- tannos utrofque T-fcot dixifle e Britannicisfcriptoribus obfervatum eft. Id fane conftat eos a Scythis oriundos ex Hifpaniain Hiberniam &: inde in hanc partem Al- bionis,quam nunc tenent,pervenifle,&:cum Pidisin Situs, unam gentem coaluifle.Hasc de nomine, fequitur fitus. Termini ejus auftrales Angliam verfus , funt Tueda & Solvejus fluvii : ad feptentrionem eft Oceanus Deuca- ledonius,ad occafum Hibernicus, ad ortum Germani- cus , ab aliis partibus undique eam ambiunt Oceanus & mare Germanicum. Longaeft lxvii milliaria Ger- manica, hoc eft Anglicai 57 , latam Germanica, five tenes*'"' J 9 ° Anglica. Regio temperatior quam Gallia^remiffio- nbus frigoribus, caloribufque, ficuti 8c Anglia : cui ta- men in fertilitate asquari nonpoteft. Terra magna ex : ferti- parte fulphureaeft<Scvifcofa,atqj ob id pabulum ignis, prasfertim cum ibi defedus fit lignorum. Tantum ta- men hiccrelcit frumenti quantum incolas abfumunt. Profert etiam terra varia metalla. Habet aurum,argen- tum , argentum vivum , ferrum , plumbum &c cuprum m^gna copia. Habet in Drifdaha aurifodinam , in qua etiam laturam invenitur. Habet & gemmas, prasfertim Situs. r I A. gagatem qui in aquis ardet & oleo extinguitur. Fafcua item optima quas omnisgeneris nutriunt arme ta: unde carnis,ladis,butyri,cafei,lanas abundat copia.C^terum imperium Scoti cumadPidos in Britanniam acceffiflent,quam- ma i or "**> vis Anglos praeliis, &: praedationibus continenter lace fi* ferent, non tamen res eorum ftatim adolevit , fed in eo quo appulerunt angulo, diu delituerunt;nec,utB&^ in- nuit, per annos plus cetum viginti feptem, contra Nor- danhumbrorum regulos figna efferre aufi, donec uno eodemque tempore Pidos fere ad internecionem de- le viflent,& N orthumbri^ regnum inteftinis malis,Da- norumqueincurfionibns confedum,corruiflet. Tunc enim omnis feptentrionalis Britanniae plaga in Scoto- rum nomen conceflit , una cum citeriori illa regione citra Cluidam , & JLdenburghfrith . Scoti in bello fortes ac Minor» ftrenui milites ; inedia , vigilias , algoris, p a tientiflimi. virtiiS ' Primaria Scotiae urbs eftEdwburgum, vulgo Edenborrow, vrbe Ptolemao Caflrum alatum. Sedes hasc Regia, & metropo- lis non tantum Laudonias,fed etiam totius Scotias, fitu editiore inter montes,eo ipfo Prag^Bohemorum haud abfimilis : longitudine ab oriente in occidentem mille paffi porre da, latitudine dimidio minore.T ota urbs ex monte dependet. Hic ad occafum altiffimus, verfus fe- ptentrionem pr^cipitio munit urbem, extera ad orien- tem & meridiem funt muro circumdata: diftat a finu maris & oftiis Portlu palfibus mille. Ad orientalem urbis partem eft Regis Palatium , quod Cathedram Arthuri vocant. Ad occidentalem , rupes eft praerupta, &in rupe arx maxima j quas Scotis vulgo Caftellum puellarum dicitur : quod vere eft Alatum illud Caftrutti Ptolemd . Sunt & aliae hujus, regni urbes Sc oppida infi- gnia quae fuis locis in particulari deferiptione adpone- mus. L&CHS & TltfJTJtna. Mare* Tortus. Montes. Silva. Opera fu llic*. 7 Ati) -fe- hemandi. SCOTI A. 4 S mus. In vallibus plurimi fimt lacus, paludes, fonteiq; & fluvii pifcofiflimi , quorupars maxima e monte Gram- pio ontur, de quibus in defcriptione proxima mentio- nem faciemus. Mare ipfum,oftreis,halece,corallis,my- tilis , conchifque diverfi generis pleniflimum. Multos etiam Scotia pafiim portus habet & aditus marinis a- quis pervios; inter quos leffofpdrtus commodiflimus. Re^io ipfa afpera &montofa admodum eft ,& in ip fis montibus habet aequatam agri planitiem pecori pabu- lum ubertimfuppeditantem. Inter montes maximus Grampius , qui mediam Scotiam mterfecat. Hic vulgo Grafebaim feuGratzbameM eft mons incurvus dicitur : is enim a Germanici maris littoreadoftia De& fluvii per mediam hanc regionem in Hibcrnicum mare tendens ad lacum Lomundum fiftitur , qui etiam Pidorum olim, Sco torumque regni limes erat. Ad Aberdoniam mon- tes fiint (ilvofi. Hic creditur fuifle Silva Caledonia , Lucio Tloro SaltusCaledonm in immenfum fpatium diffufe,pro- cerifq; arboribus invia, Sc Grampio monte divifa.Sco- tos autem non poftremos i nten Europaeos fuifle qui Chriftianam Religionem amplexi funt,eamque pr? re- liquis fervaverint 8c c6luerinc,non iolum fcripta Sano- numenta : verumetiam templa , coenobia, monafteria, xenodochia, Sc alia religioni devota loca teftantur. Eft SeEdimburgiPalatium regiu de quo fupra, valde fiipcr- bum &magnificum,& in medio urbisCapitolium.Ha- bentque Duces , Comites, Barones & Proceres Regni in ipiaurbelua Palatia, quando ad Comitia vocantur. Vrbsipfanon eft conftruda ex codis , fed naturalibus quadratis lapidibus, ut etiam Ungulae aedes magnis Palatus poflint comparari. Sed de his latis, ad reliquas partes tranleamus. Populus Scoticus in tres ordines dflpefeitur,in LccleJiaJlicum^Nobilitatefn^dC P kbem,lcclejt4 - JlicusotAo duos habet Archiepifeopos, S.Andm totius Scotiae primatem,& Glafgoenfem. Archiepifcopo S. An- dreae odo fubfunt Epifcopatus, Dunkeldenfis,Aberdonien - JisMoravienfis,Dtmblanenjis,Brec¥mnJis,RojfenJis , Cathanen - fes>& Orcbadenjis. Glafgoenfi tre$>€anduU tafi, Lifmorienjis fi- ve Argadmfes , Sodorenfis , feu infularum , videlicet Sura, MuUjCky&e. Nobilitatis ratiahaec eft : ut primum locum obtineant Rex filiique Regis, partulegitimoeditfquo- rum fi plures funt,natu maximus Princeps Sc otiae, reliqui abfolute Principes dicuntur. Rex autem cum publice in- auguratur, populo univerfo fande promittit, fe leges & majorum ritus veteraque inftituta fervaturum , eo- que jure quod a majoribus accepit ufurum.Secundum locum obtinent Duces ; tertium Comites: quartum illi No- biles qui apud alias nationes extra infulam non vigent Sc a Scotis Mj Lords appellantur. Quo d nomen tantam dfe gnitatem in fe contine t,ut e tiatrriliud Epifeopis,Comi- tibus Scfummis Magiftratibus honoris ergo tribuant. Hofce,magnates pofles dicere. Quintum locum Equi- tes Aurati aut Barones fibi vendicant,qui Lords' dici folent. In fextum&ultimum locu rejiciuntur illi, qui nullo cer- to honoris titulo infigniti, fed nobili familia prognati vulgo Gentkmen appellantur , utfunt fratres & filii Co- mitum, Dominorum, Equitum auratorum natu mino- res : qui innullam hereditatis partem fuccedunt; fiqui- dem ea tota in filium natu maximum confervandarum familiarum caufa jure Scotico devolvitur.Piebs autem omnes qui divitiis affluunt, quique hofpitalitatis Se cli- entelarum nomine bene audiunt,hocfere titulo (Gmt- lemen) femper decorat. Ab his autem Nobilibus infimi gradus totum fere belli pondus pendet. Pkben vero ci- 6 ? ves - » - - * * T •- - • SCO res partim lunt primarii opibus infignes qui magidratu in fuis urbibus funguntur: partim mercatores: partim opi- fices, qui omnes eo quod a vectigalibus aliisquc oneri- bus fmtimmimes , facile apud eos ditefeunt. Ne quid • autem gravius in aliquam civitatem in publicis comitiis (fatuatur, permittitur a Rege tribus aut quatuor ab u- naquaq; civitate evocatis civibus , ut cum reliquisduo- bus ordinibus fuam fententiam de rebus propofitis li- bere interponant.Ecclefiaflici olim decrctomm dc con- ciliorum authoritate continebantur, nunc autem ut cx- teri legibus , quas Reges defcripferunt , aut Regum vocc confirmatas , tres ordines fixeruntjreguntur, Li- ber qui leges municipales lutine ficriptas continet, ti- tulum ( Regiam Majefiatem ) habet , quod ab illis vocibus libri exordium ducatur : reliquis legum libris Scotica lingua Comitiorum (quas Parlamenta dicuntur) Afta in- fcribuntur. Magiftratus fiunt in Scotia , ut apud alias nationes,complures & diverfi. Inter hos proxime & fe- cundum Reeem^egni Procurator (quem Gubernato- rem appellant)facile princeps eft.Huic provincia Reg- ni gubernandi incumbit , fi refpuhlica Rege forte or- . betur , aut fi Rex per statem regni negotia non poffit obire. Eft & ibi Senatus perpetuus Edenburgi ex Clero & Nobilitate ita conftitutus , utlarcorum femper nume- rum sequet pars altera ecclefiafticoram. Quibus adjici- tur ex ecclefiafticorum numeroPr<e/^,qui in dicenda fe- rendaque fententia principem locum obtinet,nifi judi- cio regni Cancellarius interfit ; ei enim in omni Rcipu- blicse negotio Scoti primas deferunt. Qui capitis judi- cio, magnum Iufticiariumrqui rei nautici, Admir alium: quicaitris figendis, Marefcallum : qui delictis inter auia* t i ai ’ ^ j fiepta vindicandis prseficitur, Conncftabilem appellant* Sunt quoque in lingulis provinciis , quas Vicc comita- tus appellont,qui prarfunt 1 m^uli,quosViceco mites an- I tiquo vocabulo vocant. Horum authoritas in his rebus, ] qus ad civiles caufas & capitis iummam pertinent , de- cidcndisnon aliunde pendet , quam a jure quodam he- reditario, quo etiam illos fibi Vicecomitatus vcndicant. Vt ii Vicecomites non a Rege creati , fed a parentibus nati jure quodam dici poffint. Habent quoque civitates atque oppida fuos PrsfeCfos, Ballivos ac id genus alios . Magiffratus, qui cives in officio contineant &ipfarum ! civitatum privilegia tueantur. Ita fit ut Scotorum Refi- pubhea ordinum apta difpofitionc , Legum fianefa ma- jeflate , & Magiftratuum firma authoritate , floreat 3c fummam laudem mercatur. Nomina autem Duca- tuum , Comitatuum & Yice-comitatuum Scotis hec fiunt : Ducatus, Rotfay, Albania. Comitatu s. Carnes, Suther- %**?** lant, Rojfe , Moravte , Buchqtihan , Gamjacb , C armor an, Mar , '4 M Httt Merms,Angus,Govvry } Frifie,Marcbe,Athole y Stratherne,Mcn^^ mm4 * teitbyLevenox, V Vagton,Douglajfe, Camire, Cravvford , Atman- daUyOurmotitb , & Huntlej , Vicecomitatus , Bcrppjl^alias Nortb Bervvjk ^ Roxburgh , Selkjr^ Twedale, Dunfnfe, Sid- difdale, VVigton , Are , Lanarhe , Ditnbretten , Stervcltng , lou- tbean , lanionia, Clacmanan , Kiuros, Fijfe, Perth , Angustier- nis , Aberdcne, Bamph, Fores , & Invemes. Vniverfiitas, S.An* drea, 8c Aberdoma: quarum hec ab Alexandro Rege Sc fiorore ifabeUa multis ornata cft Privilegiis circa annum m c c X L : illa fub Iaccho Rege inaugu* ta , Anno M c c c c xi. Quibus additur -Glafigomfis. Ingenia ; Scotorum vivida fiunt, excitata, ignea ; lapientis capefi* lends maxime idonea* G Genera tixc SCO T I A M E G EnerATim quas dc Scotia dicenda habui, abfolvi : poftulat methodus , ut fpeciatim dc per partes eamperambulcm.Dividitur autem Scotia(monte Grampio mediam fecante) in auftralem five fuperiorem, & in borealem live inferio- rem. Dirimiturverbab Anglia primum Tueda fluvio, Zeviota monte altiilimo , & qua mons deficit, vallo - non adeo pridem fa&o , ac deinde Efca dc Solveo flumi- nibus.Citrahos limites a Mari Scotico ad Hibernieum regiones hoc ordine jacent. Prima eft Marcia vel Mer - cfc/^ficdidaquodlimitanea. hascfiniftrum Tuedada- Vrhitm tus attingit:ad orientem Forthas adtuario,ad meridiem nomina. Anglia clauditur. In Marcia Bervicum oppidum, quod Angli tenent.Eft & hic Hume caftrum, antiqua poflefiio Dominorum de Hume, qui a Comitum Merchiae fami- lia oriundi, in amplam dc infignem familiam funt pro- pagati. Cui vicinum fubfidet Kelfo, monafterio quon- dam celebre, dc antiqua habitatione Hepburnorum qui Bothvvellias Comites, & hereditario jure Admi- ralii Scothe diu fuerunt, qui honores per fororem lacobl Comitis, loanni filio naturali Regis lacobi Venup tam, ad Erancifcum ejus filium nunc Bothvvellie Comitem defeenderunt. Inde Coldingham ccmimr,Bed& Vrbs Coi - dana & Coludi urbs,Ptolemao fortafle Colania. Ad occiden- Tevtotta. tem Marciae ad utrumque Tuede latus eft Teviotia, a Te- vioto amne nomen adepta. Teviota monte dirimitur ab Anglia. Poft hunc regiones non magne Lidalia, Evia , & Efaa a tribus fluminibus cognati nominis Lidalia , Evo dc Ejij nominate. V Itima Annandia^dcipCa ab Annando am- ne prope mediam dividente appellata, qui fecundum Sol v eum in Mare Hibernieum decurrit. Jam ut rur- ms ad Fortham redeamus, ea ab ortu Lothianam clau- R I B I O N A L X S. 1 dit: Cocburni faltus , dc Lamirii montes eam a Marcia fe- parant. Contingit deinde paullum ad occafuin inflexa Lauderiam dc Tuediam : alteram a Lauder a oppido; al- teram ab amneT ueda mediam fecante. Tuediam ad meri- diem, & occidentem contingunt Lidalia, Nithia, Glottia - na. Nitbk Nithus amnis nome dedit per eam in mare Hi- bernicnmhbcns.Lotbiana a Lotbo Pnftorum rege nomi- nata. Ab oriente^eftivo finitur Eortba five mari Scoti- co. Vallem Glottianamfpe&at ab occidente hiberno. Hxc regio humanitatis cultu, & rerum neceflariaruad ufum vitae copia ceteras longe praecellit. Quinque am- nibus irrigatur. Tina, utroque Efca,(qni antequainmare cadant in unum alveum coeuntj Letha dc Almone. Hi partim e Lamiriis , partim Pi&landicis montibus in Fortham defluunt. Oppida habet Dumbarum, Hadmam vr^um vulgo Hadintonam , Dalnetbum , Edwhurgum , Letbam,Lem - namna - • nuchum. Magis ad occidentem jacet Glottiana, utramque Glottim Glotta fluminis ripam complexa, quae oh longitudinem nA ' in duas p rade dturas dividitur. Infuperiorepr^fedtura collis eft non admodum editus, aquointriadiverfa maria flumina effunduntur: Tueda in mare Scoticu ,An- ti*™*. nandus in Hibernieum, in Deucaledonium Glotta. In ea urbesinfigniores f\mtLanarum,dcGlafcua.Hzncabocci - dente hiberno Coila contingit. Vitra Coilam eft Gd/w- GaU J^ dia. Eafeparatur a Nithia Chidano amne, tota fere in meridie vergens, ac ab littore ejus reliquum illudSco- tiae latus tegi tur.Vniverfa pecoris, quam frumenti fer- tilior. Amnes habet plures in Hibcrnicu mare decurre-* tes Vrum, Devam, Kennum,Cream dcLujfum.NuCqnz fete in nnmim. montes attollitur,fedcollibus tantu frequentibus intu- m efeit. In convallibus inter eos aqua reftagnans innu- , meros prope lacus effidt,equibusprimis ante ^quinoc- 7 '^’ tium Occidens SCOTIA MERIDIONALI S epzS reurts 'Ss*>tr0nieto 'Knyufr in reij +ALcere tmi Scotia: Meridio ; hILanoc Jpcjy l 'Z^KyitroJ . JSLerjy cd‘~~~ % ak vVv -A- -Z> imltajfl 2 ^r er ^0fat5.J>iinbriy eiuis te r vcUr s> <rla%uo V ’’ » 1 i^f» riifflrtmlir • "> *E&t&urir * = *l^Xx^E*^iT4JLlfurt/v fl l-*-' ^4 * r ySL^etTay r> tau /” V , ^ J^otvir^a^y^* trcLcafb ER IfavaL ddz m \r<s^^mi t unAranci : antbur^h cos c XJ M 'o&etcos ettuitatL fhit harrtc PARS Ztf 1 2 ^^r*j£altu;efel Anglii par 5 rE X>T£ J €&ricfd- S*li fer • Ut a*. Ceiln. Sstfii. ^ SCOTIA SEPT tium autumnale imbribus rivi augentur , unde multi- tudo incredibilis anguillarum defcendit, quas accola naiiis vimineis exceptas iale condiunt, ac non modicum inde qiraftum faciunt. In hac provincia lacus eft Myr- toun dictus , cujus una pars aliarum aquarum more gelu hyeme concrefcit^altera nullis frigoribus congelari po- teft. Extremum lateris eft N ovantum promontorium* fiib quo in oftio LujZi fluminis ftnus eft qui Ptolemao Re- grionius vocatur.Ei ex adverfo influit ex xftuario Glot- tx furas vulgo Lacus Rianus , Ptolemao Vidogara. Quod inter hos ftnus terra procurrit, incola Rinum,i d eftGal- lovidra aciem appellant. Ab eiftlem N ovant umpnula, id eli,rcftrum fi ve rictus nominatur.Tota autem regio G al- lovi jia(nam GaUovid prifcorum Scotorum lingua Gallum ftmificat) nominatur. Infra Vidogaram a terao Gallo- vidise leviter declinat ad Glotti leftuarium Caricta. Eam duo amnes interfecant , Stinfiarus & Grevanus : uterque multis amoenis villis cingitur.Inter amnes qua in modi- cos colles tumet pafcuis feeeunda, nec infelix frumento eft. Tota texreftribus maritimisque copiis non modo fihi f afficiens, fed vicinismulta fuppeditans.Dums amnis eam a Coilafeparat, ortus ex ejufdem nominis lacu, qui infulam compleditur modica? arcis capacem. Sunt in Carici a regione ingentis magnitudinis boves , quorum caro tenera iuavisque efueftj pinguedo liquefada fe~ mei nunquam concrefcit, fed olei inftarfemper fluitat. Sequitur Coila, quam a meridie Gallovidia claudit , ab ortu sftivo Glottiana attingit: ab occafu Irvinus flu- \ilis a Cunigamia diftinguit : mediam Aera amnis divi- dit.Ad eum fita eft Aera emporium non ignobile. In u- ni^ erftim legio eft feracior virorum fortium,quam fru- gum aut pecorum* tota quidem tenui & arenofo folo : EMTRIOHALH. epix res hominum induftriam acuit, &parfimonia vires animi & corporis confirmat. In hac Provincia haud plus decem millibus paffuum ab Aera oppido faxu eft duo- decim vix pedes altum , xxx cubitorum non amplius fpiflitudme,* haut immerito furdum appellatum. Nam fi ingentem fonitu vel voce edas, vel feloppo , vel quo- vis crepitaculo ,* is qui ex adverfa parte erit faxo proxi- mus, nihil audiet, qui remotior melius, qui remotifiimus optime. Cunigamia poft hanc ad feptemtriones procur- rit, & Glottam fubmovet , ac prope ad jnfti amnis mo- dum coercet. Nomen huic Regioni Danicum die con- ftat,quod eorum lingua Regis domicilium fignificat : quas res indicio eft, eamDanos aliquando tenuiffe. Proxi- ma ad orientalem ejus plagam fita eft Renfroana , ab op- pidulo in quo conventus ejus celebrari folent , appella- ta. vulgo Baronia dicitur. Mediam eam fecant duo am- nes quibus utrifque Carthus eft nomen. Poft Baroniam eft Glottia ad utramque Glotra ripam protenfa , & ipfa $fa*i** in plures jurifdidiones ob magnitudinem divifa. Am- nes nobiliores fundit : a lxva Avemuim , & Duglaffum , qui ' * in Glottam decurrunt : item a dextra alterum Avernum, numina qui Lothianam ab agro Sterlinenfi dividit. Hi duo flu- vii communem omnium appellationem loco proprii nominis acceperunt : quemadmodum in Vallia diverfa .diale do is, quem Avonam vocant* Sterlmenfem agrum a meridie feparat a Lothiona Avennus , ab ortu arituariiim fj. j Portha, donec is paula timfeipfb minor ad juftam fl umi- nis magnitudinem redadus prope Sterlinum pontem patitur.Secat regionem fluvius unus , qui memoratu fit dignus, Canon : juxta quem aliquot vetufta fiint monu- menta. Ad laevam Carrontis duo terreni fiint tumuli hominum opera (ut res indicat) aedificati: vulgo Duni pa- 'LevinU. Situt . Lacus, SCOTIA SEPT pacis appellantur. A dextro Carrontis latere ager fere ce- tera planus in collem paullum prominet, medio fere {patio inter Dunos pacis, Se aediculam : ineo ad ipfum v anguli flexum modicae urbis veftigium adhuc apparet. Sed murorum fundamenta, &: vicorum deferiptio par- tim cultu ruftico,partim eruendis ad propinquas ditio- rum villas conftruendas lapidibus quadratis confufa cft.Hunc locum diferte Beda Anglus Guidi vocat*, atque in ipio valli Severi angulo collocat. Multi praeclari feri- ptores Romani ejus valli meminerunt : multa vcftigia cxftant, multi lapides inferip ti eruuntur , quibus aut te- ftimonium falutis per Tribunos Sc Centuriones acce- ptae,aut lepulchrorum inferiptiones continenmr. V Itra Sterlinenlemagrum eftlww/^,aRenfroanapnefedhi- ra Glottstj Glafcuenfi Kelvino amne divifa-,ab agro Sterli- ncnfi montibus, a Taichia Fortha 'dirimitur : randem in montem Grampium delinit, ad cujus radices per vallem cavam Lormwdushcus fe explicat 24 millia palf. longus, 8 latus,quifupra24mfulascomple£Htur.Praetcrmulti- tudinem alioru pilcium habet Sc fui generis efu non in- {iiavcs quos P^f^vocant.Tria autem de hoc lacu me- moratu digna referuntur. Pifces pinnis carent, grarifli- mi alias faporis, Aquae nullo interdum flante vento ita concitantur,utvelaudaciflimos nautas deterreanr,quo minus folvant.Deniq*, infula quaedam gregibus armen- tifque pafcendis apta , natat , ferturque quo ventis im- pellitur. Sed redeo ad lacirm. Tandem erumpens Meri- diem verius,Levinum amnem, qui regioni nomen de- dit, effundit : qui prope Britannodunum arcem , eo- dem nomine oppidu inGlotta ingreditur. Izviiih par- tem extremamGrampiimontisiiltirnicoJesattoliunt, flnu maris exiguo, quem Gerlochuni a brevitateappcl- EMTRIONALIS. 5> lant,inrercifi. Vitra hunc eft imus mulco amplior, quem Longum vocant,a Longo qui in eum cadit fluvio. Is linies eft inter Lcviniam <5c Covaliam.Ipfa Cevalut , Argasheltd , feu potius Ergahelia , Sc Cnapddha multis iinubus anguitis ex xftuario Glottae infulis, in multas panes dirimuntur, V nus inter ca:tera infumis lacus. Finis vocatur a Ftno Hu- vio , quem recipit. Is ultra fexagmta millia paffuiim in longitudinem porrigitur. Eft&rin Cnapdalialacus A- vus, in quo eft exigua infula Sc arx munita. Ex eo fluvius Avus eftunditur , qui unus in illis regionibus in mare Dcucalcdonium exit. Vitra Cnapdaliam ad occiden- tem hibernum excurrit C.rwrax<f,hocett regionis caput, Hiberniae occurrens , a quo modico heto dirimitur. Ipfalongiorquam latior, adeo ar&isf aucibusCmipda- liae con jungitur,ut vix mille pafliis expleat, idquefp ic um nihil aliud quam arena fit : adeo humilis urj erean naviculis tradu&is nautas plerumque navigandi co pendium quaerant. Hanc attingit Larm Argathelie 1 d* jacens Sc ufque ad Abriatn perrinens: regio plana nec foecunda. Qua Grampius mons humiliorcil , Sc mag-s pervius Braid Albm regio vocatur, hoc eft , quaii aln -li- mam Scoriae partem dicas, ac ubi maxima pars illa at- tolliturDnwi Albtn^\\oc eft, Scotiae dor (um vocatur: nec omnino fine caufa.Exeo enim dori o flumina in utruni- que mare decurrunt, alia in leptemtrionem, alia in me- ridiem. Ex lerno enim lacu Icrnam fluvium in orientem hybemum fundit : qui in Taum illahitur ad tria millia pafluum infraPerthum. Ab hoc flumine cognomen ac- cepit ad utrarr.qne ripam aflula vetere Scotorum lin- gua Strathiema diclra ; Strate nira regionem ad flumi- num decurfum jacentem appellare folent. G 5 Taichia;: Ut ha r ia IjHantte lianti amitti’ ah caft c jgBS tnhlctan oj|fe> tutfhil urj caft joW &l™™ & c ?/ 1 &SjfWS£oh.et I latui 'ctherui^toiv caft yattcll caft tttmouth cai A^uintharnt- ^jSjps Muuli Hscrma utk ISftJeremonth R citam ara toti ~JS^~ J rtlep o te C&s** fi Hat 'te ? Chilton % lirtcfc- tarltttai Kihan 'mnanitrati'. Shtphittt Melmeftey fflohiii flur e V o 'Thruftkc *S . Grillttuf caj j JIcHsma ftot '~xr A N G rrmlcfcas irrogatas vel pignoribus ablatis, col!igere,&; rario inferre,judicibus prxilo adelle,&: eorum manda- ta exequi : duodecim viros cogere,qu: in caulis de facio cognofcunt,&: ad judices referunt/ judices enim apud Anglosjurisfolum&rnonfaCli funt judices} condem- natos ad fupplicium ducere & in minoribus litibus co- gnofcere. In majoribus autem jus dicunt Jullitiarii, quo sltinerantes & lujlitiarios ad Afiifas 'vocant , qui quo- tannishos Comitatus bis obeunt, ut de caufis cogno- fcant,& de incarceratisfententiam ferant. Quod adEc- cleiiailicam jurifditlionem attinet , duas nunc habet Anglia provincias. Archiepifcopos item duos : Cantua - Ltrfs & rienfem totius Anglii primatem 8tEboracenfem. Quibus tnjhttt.a. fubluntxxv Epifcopi: Cantuarienfixxn , Eboraccnh tres reliqui.Angliae tribunalia live juris fora,quas etiam curias dicimus, in triplici funt differentia. Alia enim funt Ecclefiallica, alia temporalia , & unum mixturn, quod Parlamentum vocant, &;extribtis Anglia? Or- dinibus conflat & totius Anglia? corpus reprxfentat. Hoc a Rege pro arbitrio indicitur , fummamq*, & fan- £lam authoritatem habet in legibus ferendis , conhr- mandis,antiquandis,interpretandis,& in omnibus qu$ adReipublicaefalutemlpedlant. Fora temporalia funt duplicia,jurisfcilicet,autxqui. Juris funt, Bancus Regius, Cuna camera ftellata , Bancus communis , Scaccanum , Curia VV ardorum & Liberationum, Admiratu, Afiifd. alia qua? ob- fcurafuntjomittimus. Bancus regius ita diclus quod Rex ipfeineo praeliderefoieat.corona? placita traclat. Ca- mera ijlellata, five potius Curia coiilii regii,in qua trafta- tur criminalia , perjuria, impollurx,dolus malus, dcc. Bancus communis , quia communia placita inter lubditos ex ju^e Anglico, quod commune vocant ? in hoc diice- L I A. 61 ptantur, nomen habet. Scxccarium a tabula quadrangu- la, ad quam affidebanr,nomen traxit, in eo omnes cau- fa? audiuntur qua? ad filcum pertinent. Cuna VVardo - rum , a pupillis , quorum caufas traclat , nomen habet. Admiratu Curta res maritimas tractat. Afiift , quas dici- mus^n quolibet Comitatu bis anno habentur, in qui- bus duo Allifarum Jullitiarii ad hoc deputati cum ei- renarchis,hve pacis Juflitiariis, 6c de civilibus 5c crimi- nalibus cognolcunt. Fora aequitatis lunt Cancellana , Cu - riaRequejtarum , Concilia in limitibus Wallice, exparte boreali. Cancellaria a Cancellario , qui ibi prarlidet , no- men traxit. In hac exaequo & bono judicatur,^ lum- inum jus quodfumma crux videri folet , temperatur. Requeftarum Curia pauperum Sc regiorum famuloru#i cauflas audit. Eccleliaftica fora praecipua funt : Synodus , qux Convocatio Cleri dicitur, lemperque limul cum Par- lamento habetur : & Synodi Provinciales in utraque pro- vincia. Academia in hoc regno dux funt nobiles, Canta- SeboU. bngienfis & Oxornenfis, quibus additur tertia Londinenfis. Ingenia producit Anglia noninfelicia neque Herilia; MoreSm virolquedodlos& omnium facultatum 5c fcientiarum peritiflimos plurimos habet. Gens procera flatura, ve- nufla & candida facie ell, caefiis ut plurimum oculis, & ut fono linguae Ifalis perfimiles , ita corporum habitu ac moribus ab illis pene nihil dilcrepant. Vicius maxi- Y iism 0 ma ex parte incarne coniiflit. Cereviliam ex hordeo conficiunt,po tum fapidum,gratum, jucundum. Hic in ^ exteras etiam regiones aip orta tur. Veftimento non multum abhmili gallico utuntur. Atque ha?c quidem de Angliain genere diclafufficient; reliqua in particu- laribus deinceps tabulis exponemus. H 3 Anglii y,'»rtirH ktUtm U:*t. ANGLIi II. TABULA. Continens KorthumbrUm , Cumberlanatam Comitatus, Dunelmenfem Epifcopatum, VVeftmcrlatidiam,cr CManiam Infulam. 1 ma~ G En er atim que dicenda habuimus de Anglia ahfolvimus : poftulat methodus, ut fpeciatim &perpartes cam percurramus. Britannisab fe debellate citeriorem partem in provinciam redactam, Romani varie diviferunt, ut Itipra diximus. Saxoncs vero pro pentarchia Romanorum fecerunt heptarchia : in ea {\\nt Cantium ^Suftexta JLdflangltaiVVeft- fexia^s orthumbridjidft-fexid , & Mercia. Hodie in Comita- tus , quos vel Conventus vel Pagos proprie & Latine vo- ces, (Angli pecubari vocabulo Shyres appellant) didri- buitur. Acpnmum anno a Chxifto nato 1016 Ethelredo regnante tantum xxxi i. numerabantur: deinde fub Gui- hdmo I. xxxv i. Podcatrcs in numerum additsxxxix Comitatuu numerum compleverunt, qui hodie inAn- glia obtinet. Quibusacccduntxiii.plurcsin \Callia, qftorum fex fuerunt tempore Eduardi I, reliquos Par- lamentaria authoritate condituit Henncus VllI. Hofce autem Comitatus feu Partes AnglLe cum nonnullis infulis Mercator noder fex tabulis luculenter expreflas exhibet. Harum omnium tabularum , quo ordine ab autnorc nollro proponuntur, delineationem , quam potci imus hdeliilime proponemus. Oifertle primo lo- co Scrthumbria , vulgo Isortbitmberlant , trianguli fednon arquilateri figura quodammodo inclufa jacens. Meri- dionale ejus latu sDervventus in Tinam influens, & ipfe Twa cLuidit, qua Dunelmenfes fpcclat. Orientale la- tt | IS mari rmanieo pulflmir. Occidentale vero quod a °,°^ Ca d Druma ^ in ortum xdivum protrahitur , pri- mum concatenatis montibus, inde Tueda fluvio Scotice OD vertitur, regionumque limes ed. Terra ipfa magna ex pa,te aiperacft, ac cultu dura. Ad mare & Emam Flttmiipi, adhibita mediocri culturafatis edcolono grata, alibi vero multo ingratior, &quafi horridior :plurimifq; in locis lapides illi Lith anthraces , quos Sea-coales Angli vo- cant, magna copia effodiuntur. Edin Northumbria Vtia, urbs NevvcaJUe^orm nobilis, quem Tina efficit fua pro- funditate naves valde magnas admittens, &:itadefen- dens, ut nec tempedatibus facile jadtari, nec vadis affli- Clari poflmt. Ed&: ultimum Anglix, Sc munitillimum totius Britannis oppidum Bervvickj quodnomenaBe- rengano Duce, quem fomniarunt, deducunt aliqui. Le- laridus ab Aber , quod odium Britannis fonat , u tAbervvic vicum ad odium fignificaret. Vndecumque vero no- men habet, litulongius in mare porrigitur , ita utmari ScTueda fere circumvalletur. Fluvii hic flint Tina au - Jlralis & borealis. (qui fle di dius quod in ardlum coeun- tibus ripis conftringitur ; hoc enim Ttn Britannica lin- gua fignificare affirmant nonnulli . ) Auftralis ex Cum- bria editus, prope Aljlenmore , ubi antiqua edfodina se- raria, cum aliquamdiu fc in ieptentriones pro volverit^ in ortum converfus, recla cum muroPidtico procurrit : Tina borealis e limitaneismontibus , fociatusRedo fluvio infeflo; qui ad Redfqmer proruptum montem effufus, Rhedefeale.idctl^valkmRedflaudaniTimomm veli tu altri- cem rigat. Infra Collerford , uterque Tina confluit , qui jam au cius , fubindeque auctior, uno alveo urget ad Oceanum itcx.Tueda Angliam a Scotialongo fpatio di£ eludit , limefque orientalis dicitur. Hicfluviuscopio- fafcaturigine e Scotis montibus erumpens inter limi- taneos equites , diu tortuofiis errat. Vbi vero proxi- me Canam vicum accefferir, multisaquis convalefeens regnorum collimitia difcriminare incipit , ac tandem Ji3o mcn f OnJzem. cu Ccnmkca trtvmt O Simsnkjrm A Niwsrlh rtir.l.it^y ** PjterMile Veiun o Ktrkfar fijt-njr./ ‘4f\ H+rilev v O r/nJrqiJ* zy* Vbct o £JUDI£J Hxrwrick /- C O T I 4. \ rmrjU J\j9.-rktm Diuwmt *W? &*ri fTl JWr 3*unJrjnjiu£ i o 1 St ‘ -i«EET-._il r>4, St? m. Se /' M Ltju. Vrbet. J.ACUt . % , ANGLIjE II. T A B V L A. 64 U" Tillo r eccpto in mare Germanicum fe exonerat. Sunt & Montes hic conferti me tallis gravidi , inter quos mon- a!: i.t: t Cmrj.cda 3 AUi:nni< J Blithiis,& WanJpeth,o L uos omitto, * tes Dervventfels vocati, in quibus adtteyvland aeris venae ad !c eundam partem tranfitum faciens. Ea e fiCumbria opulentae non fine auro & argento noftro tempore funt repertae. Hic etiam invenitur terra illa metallica,live fa- xum induratum & micans , Angi isBlacke Icade di&um, quo ad ducendas lineas , & monochromata p idores u- tuntur. Superiorem hujus regionis partem interfecat, qui nullo modo tacendus eft , Murus ille celeberrimus, Romanae provinciae limes five claufura,cxxn. millium pafluum longitudine, Severi opus : qui ut ait Orofms p ar- tem Infuh a uteris indomitis gentibus vado difiinguendam cura- vit. Eum Beda odo pedes latum & duodecim altum fuiflefcribit,redaab ortuinoccafum linea: cujus non folum veftigia fed etiam fragmenta in longa fpatia por- reda 3c tantum pinnisnudata extant , hodieque con- fpiciuntur, ut teftatur Camdenus. Epilcopams Dunel- Epifcop 4 - menfis,vuHo theBisboprichofDnrhamSivc Durefme.Ebo- ttis . - *~ r raceniibus ad ieptemtnonem conhms intriangulifpe- demefformatur,eujus apex ad occafum coeuntibus ibi feptentrionalilimite ScTeifis fontibus figuratur. Ad au- ftralem partem fere qua flumen fe reducit, cathedralis Eccleflafurgit, pyramidibus 3c alta turre confpicua,in medio eminenti tumulo imponitur caftrum quodam- modo intermedium inter duos pontes e faxo, quibus Vedra fluvius hinc ad ortum, illinc ad occafum conjun- gitur : acaftro ad ifptentriones patet forum, 3cS. Ni- colai cernitur templum. Sunt hic prxterea oppida, Standrope , Derltngton , Hartiepcle , Btnchejler & Chejier upon thefireete, cum mulus vicis atque arcibus. Numerantur inhoc agro& Northumbria EccleiixparochialesiivS, j prxterfacella plurima. Flumina hic funt primum Tees, Fimi™. vuHo CumberUnd : haec Weftmorlandiae ad occafum pnejacet, ultima in hac parte Anglix provincia, utpote qux ipfam Scotiam ab ardo attingit, ab auftro & occi- dente Hibernico Occano pulfata,ab ortu verofuper \Ceftmorlandiam Northumbrix contigua. Nomen ab incolis traxit, qui veri <$c germaniBritanni fuerunt,<Sc fe fualingua Kumbri , <5e Kambri indigitarunt. Terra au- tem quamvis ob leptemtrionalemlitum frigidior , 3c ob montes alperior videatur , fua tamen varietate per- iti Arantibus arridet. Poft verrucolas enim rupes, & co- fertos montes, quibuslacusinterjacent , fucceduntpa- bulofi colles gregibus referti, quibus rurfusfubfternun- tur porrede planities frugibus fatis foecund^.Eft in hac Provincia optima &c oportuna politione urbs vetuftif- fima Carlile , a leptentrione profundo Irtunx alveo, ab ortu Pcterillo,ab occafu Cauda munita, & prxter hxc naturx defendentis munimento, firmis moenibus e faxo quadrato , caftello & citadella , quam vocant , armata. Sunt <Sc alia oppida Kefvvike, V V ir!Jntori 0 Bulnejfe^ Perith,u t vicos <Sc arces (Dentio praeteream. Atque hic ager pa- rochiales Eccleliasnumerat.Habetprxterealac^ om- ni volatilium genere abundantes. Fluviositem,inter quos lrton amniculus, in quo conchxciim rorem, quem *>cliiri maritum appetunt, olcitatione quadam haufe- rinr,huntgravidx,margaritalquepariunt, quasaccolx cum refedent aqua venantur. Eft &c Derve?nio , Cokarus, * 11 vc LUnu > tidcrtzt que alii, pifeibus abundantes. u Lxc Oceanus, qui ad litus alliditur , pifeiumopti- * I • * ^ — — £- — — i"'* *v wv j. jlm vv ^ *w»i*i*ii*» a a w*i***A*c* w iwxi t A. ii ii XJL X VvJ ^ n^obr^r C ? L 3 ^ ne ghg c ntiam accolis quali ex- Latinis Tei Jis 8c Teifa , Tolydcro Athefis , Ptolenm Tuetis ap- p ' * - juow* irinus gn^viier pifcaturam exerceant, pellari videtur Camdeno, apud quem librariorum incu- ria ANGLII III. TABVLA. xiacxularc cxiftimat. Hic Fluvius c Fixero ilio St/ostw otc erumpens , raptisque fecum multis undique torrenti- bus , per rupes fluens e quibus ad Eglcfton marmora cxduntur,ac deinde multa loca alluens, tandem amplo oftio inOceanum fc ejicit,undc trianguli bafis ad oram maritimam inchoatur. Item Vedra, Gauri lejfe .Dervven- . tvm. VVeftmorlandia ab occafu & ardo Cumberlan- nirUn- dia, ab ortu Eboracenfi agro terminata: ficdicla quod magna ex parte inculta fit. Parsauftralior, anguftiori fi)atio inter Lotium flumen &c Winandermcrc conclufa fatis ferax in vallibus , licet fuas afpcras glabrasque cautes oftendat , & Baronia de Kendal dicitur. Dein- CC P S ^ u P ra L° m fontes latius fe explicat regio , multis- que gyris fk flexibus montes excurrunt , quibus inter- jacent alicubi convalles praerupta altitudine , crebris locis fpcluncarum in modum fubruptis. Oppidum hic primarium Aballaba> nunc Apolby. Eli etiam frequentif- fimum oppidum Kandale , lanificii gloria 8c induftria celeberrimum. Atque in hoc Comitatu 1 6 parcrcix numerofic habentur. Fluvii funtLonus, Ituna>&c Emotus . Mannia. Mannia , Cafari Mona , Monorda Ptolemao quali Mon eitha , ideft, Mona emotior, ad alterius Monae differentiam, h:mtna. diicimr.Monabia Plinio , Menavia Orofio 8c Peda , apud quos tamen Mevania perperam legitur,E/^t?;/wGild^,iMt7w«r r Situs. Britannis , incolis Mamng , Anglis Tbejle of Man. Jacet autem medio libramine inter boreales Hibernia & Britannia: partes; afeptentrioncin meridiem xxx. plus minus italica mili. porrecta , latitudinem vero qua maxime patet vix ultra xv. miil. qua minimc,vni ex- ferti- tendit. Linum Sc cannabim abunde profert , paicua A m ' &: arva habet uns ficta ; hordei, tritici, fed prxcipuc ^5 , ' avenx ferax eft, unde avenaceo p&ne maxime ve fcun~ tarincolx; pecorum ubique mulnrudo, &numerofi ovium greges, fed cum oves, tum pecora minora funt quam in Anglia. Cum autem filvis fit indiga,bitumi- .Awmn- nofo ceipite ad ignem utuntur, quem dum effodiunt, firpenumero in fuftoflas arbores incidunt. Britannos hanc infulam uti Britanniam tenuiflc in confcflo eft:, fed cum a feptentrione gentes tanquam infufi nimbi, Ma> * T4 ’ has auftrales plagas inundarint, in Scotorum potcfta- tem devenit. Inter oppida hujus infufic prxeipuum c n tdA - ccnfctur Rufon ad auftrafe latus fitum,quod a caftro ubi 9 prxfidium habetur , vulgo Cajlletovvn appellatur : fed frcqucntiflimumcftDi/gI«, quod Portus fit optimus, adituque facillimus, ad quem Galli , 5c alii exteri cum fide fuo marino commeant, coria, lanam rudem, &: car- nem bubulam fiditam ab infulanis emcrcantes. In oc- I ciduo autem infufie latere CuntBalaCun ubi Epifcopus plerumque agit qui Eboracenfi archiepifcopo fubeft, tk The Pyle munimentum exigua in infula politum , ubi etiam non pauci funt milites prxfidiarii. Ipfi vero au- ftrali promontorio modica etiam infula The calft ofMan dicta, praetenditur, marinisavibusquas Ptiffins, ana- tibus illis e ligno putrefa&o enatis, quas Angli Berna- cies , Scoti Clakes , 5c Soland Gee(fe vocant, referta. In me- dio Mannia montibus denfius attollitur, e quibus edi- tiffimusSceafell , unde fudo ccelo Scotia , Anglia 8c Hi- bernia profpicipoflit. Controverfiasjudiccs (Deemfters vocant y fincfcriptis<$dmpenfisdirimunt.Incole omnes bcrnAt ^^ a furandi 3c mendicandi oftiatim confuetudinc funt alieniflimi , ac mire religiofi. Supercft Anglefej infula, de qua fuo loco agemus. I SEgVES- 66 ANGLIi III. T A B V L A, Imr 4 - jf rM, JV'i /irr- I d**S. £ £ jj) yEN*TES C O N T IN ENS C 0 AI IT A'T VS , LANCASTRIA Ad, C E ST Rl A Ad> Camxr z&m, Denbigh , Elinthy cMerionidh , CMontgomery, Salo fiam > Cardigan , Radnor, Wioormam & Infulam ^Anglefey, L Ancastria vulgo Lanl>ashire , ^ Owwfj Palatine of Lancajier , quod lit Comitatus Palatini titulo iniignis. Sub montibus, qui per Ancdiam mediam procurrunt , jacet ad occa- fum: inter Eboracenlcs ab ortu,& Hibernicum Ocea- num ab occafu itaincluditur,ut ab auftro qua Ccftren- fes refpicit, f a quibus Merfcio flumine dirimitur Jfit la- tior, fonfimque in boream procedens^ quaW^eftmor- landiae confinis, coardetur. Ibique maris finu abrum- pitur , fuique partem non exiguam ultra linum habet, quae Cumberlandiae adjacet. Vbi in campos aequatur, hordei 6c tritici fatis eft fertilis , ad montium radices avenae fertilior , ubique folo tolerabili , nili uliginofis quibufdam, & minus falubnbus locis, qui tamen haec (ua incommoda commodis refarciunt uberioribus. Abrafi enim fupcrficie celpites ad ignis fomite, & non- nunquam arbores, quae diu defoflae jacuerunt, probent. Inferius vero margam ad ftercorandos agros affatim alicubi fuppeditant. Boves proceris cornibus&com- poiito corpore excellunt. Adurbes tranfeo, inter quas primo loco occurrit pervetus illud oppidumMancbefler, Mmcumum & Manucium variante le&ione^/zfowhw.Hoc circum vicinis oppidispraecellit fuo ornatu, frequentia, Lnihcio,foro,tcmplo<Sc collegio. Eft dtOrmesbir be mer- cacorium oppidum , iepultura Stanlcvorum Derbien- fium Comitum infigne : <5c Lancajier praecipuum regio- nis oppidum, ut alia taceam. Atque hicparoeciae $6 : fed v aluepopulofs rccenlcnnar. Plurimi iunt lacus «^pa- ludes: inter quas Merton palus , & lacus totius Anglii maximus,nunc VVinandermere,piCcc fibi peculiari, acco- lis Chare dido, fcccundus. Fluvii Merfeius , lrvvellus,Du - Flumina, gleffe , Ribellus, VVjre, Loccus , & Lonus. Montes hic plu- ju on t< t . rimi,iiqueeditiffimi, inter quos illi qui Ingleborrovvhill, Penigent, Pendle hili. Ceflria fequitur , vulgo Cheflhire , Sc c e pu. The Countie Palatine of Chefler , quod ejus comites jura Palatina habuerint. Ab auftro agro Salopienfi, ab or-^ ;n *' tuStaffordienft & Derbienfi , a feptentrione Lanea- ftrenfi,ab occafu Denbingenii Sc Flintenft circumfcri- bitur,ad circium vero cherfonefolongiusinaltum abit, quae inter duos linus conclufa utrinque infinuantem Oceanum admittit , in quos etiam finus omnia hujus agri flumina conveniunt. Regio farris Sc tritici jejuna q**- &c inops,pecoris & pifeium ferax. Vrbs hic clara quam ltt "' Ptolemaus Demam , Angli Chefler & VVeftcbefter vocant. V rbs haec quadrata forma, moenibus quae plus duo mill. pafl. ambitu colligunt, includitur : adlibonotum, ca- ftrum eminet prope flumen aComitibus conftrudum, ubi fora Palatmatus bis quotannis habentur. ^Edificia funt nitida, & projedis maenianis porticus utrinque per primarias plateas ducunt. Sunt praeterea oppida Pm~ borrovv &c Condate , nunc Congleton . Habetque paroecias plus minus 6 8 hic Comitatus. Fluvii hanc regionem in- fi*» in*. terluunt. Deva, Anglice Dee, falmonibusadmodum fe- rax, e duobus inWalKa fontibus enafeitur,unde deno- minatum credunt. Praeterea VVever, Merfey , & Danus- Qarnary ambire , hiftericis Latinis Smudma , fkArvonia. Latus CCIDMNS r ^f-^Hen 'tanf'^^ \s*ty41 anch e (fp V y nuis WeaLt •Arkelow chettJU ^^JJ^h> £ juvclfyr t ') Zibcttdjio y th ^ oletforen Mznti iSi */. (fl i t thtm- Cfftd». jhema*. /*• Sum. /*/. «M* Air 4«. Gflsd*. flm * §tS*9. A M *? # /i 4114* btm. ANGLIiEIII. TABVLA. vomic & reforbct aqua s.Merionitsbire, latin eMarvinid, a Montgomenco pago ad finum uique Lunatum & Ocea- num pertingit, quo ab occafu ita pullatur , ut nonnul- mthU, lam ejus partem abripuifle credatur. Ad meridiem Sita:. Devo flumine a Ceretica dirimitur, ad feptentriones Carnarvaniam , &c Denbighiam attingit. Ip favero in- SoliqH ^ ter montium conglomerationes omnium totius W al- Uras. lix terrarum hifpida magis &c horribilis. Oppidahicra- oppida. tZjHarlecb autem caftrum eft munitiflimum , atqj hujus notu: hia & Mongmma^b ortu Coflri.i Sc Salopia circum- j regionisprimarium : funtque aeftuaria duo celeberrima Traitb maur, 8c Traith Bocham , id eft xftuarium majus, &c minus. Montes habet altiflimos, ardos tamen &; in Montes, modum arcis acutiflimos,necrarosquidem,fedcrebcr- rimos,&: tanta aequalitate confertos, ut in flammis eo- ferrilitate,& I llubricate vere faeIix,inquaRtf/7;«/nTiaxi- rum verticibus paftores conrab iilan tes , vel convitian- mum eft vallis emporium. Deinde territonum } Britan- tes, li concurrere forte ftatuerint, a mane advefperam nicc M.ulor Gjmratg , AnglisBromfield, lxtum admodum vix conwcnizcni.Montgomerysbirc ad meridiem Ceretica plumbi ferax. Primarium hujus traftus oppidum & Radnoria,ad ortum Salopia, ad boream Denbighia, ”** M * De»%/4 3 vulgo D t / btgfhSc Cltnda fluv rns. Flintenlis Pro- & adoccafum Meronithiacircumfcripta , licet monti- Suus, \ mciola, Anglis ]7/^n7;/;v,Denbighienli agro ad fepton- bus plurimum emineat , convallibus tamen grata foe- Sohfertu trionem longior quam latior prxjacct,Hiberiiico ma- cunditate,cum ar vis, tum pafcuis utiq; foelix eft,lauda- tiliU ' ri, feu potius Deva xftuario ab ardo pullata , ab ortu tillimorumque equorum foecunda olim genitrix. Pri- Ccftrcnli Comitatu, ab aliis plagis Denbighicnli fini- marium hujus regionis oppidum Montgomery^ furienti C; Haec non quidem montana, fedcolfium promine n- faxo, cui amoena plamciesfiii^am, I BahlJno limitis ^ tia aliquantulum furgens, qux leniter in fertiliffiinos Wallici prxfedo conftrudum.Eft&L*;? vethlin.ovm- agros rclupmatur,qui prariertim qua Mare profpiciut, dum mercatorium. Hic eft Sabrina fecundum a Tarnefi Latus ferrcntrionale &c occiduum mari objacet, au- ftralc claudit Merionithia, & orientale Denbighenfis aqer Conovio fluvio interlabente. Qua mare profpicit Hcba eft fatis fertili, oppidulis redimita. In hac prx- tcraJia oppida eft Bangor fides Epifcopalis. Interiora hujus Comitatusmontofa, afpera,clivofa. Dmbigenfis a^cr, Anglis Denbmhin >\ nterius a mari recedit , 3c in or- Q 7 U O f tum uique ad Devam flumen procurrit. A borea ali- quandiu mare, inde Flmtmfis rcgiuncula,ab occafu Me- cingunt.Pars occidua ftcrilis-, media qua in vallem luc- cumbit, foecundifllma; orientalis ftatim a valle natu- ram hbi iniquiorem,ad Devam vero multo aequiorem fentit. In hoc autem aero eft vallis CluicU , amoenitate, *uu»clt qui maris imulus flari, ~ vms > : prope quem : ditansin Sabrinianum fietu ie tandem placide exone- mpoabusiuas 5c ic- 1 rat. Hic etiam Piinhmon mons in eximiam exurens ai- 6- mone, titudi- Oppida. Ocelum. St lum. ANGLII 1] titudinem,qui Sabrinam flumfen,de quo modo diximus. Salvia, effundit. Salopiafive Comitatus Salopienjis , AnglisSbrop- Siruj. ffyjre , ad ortum Staffordienfes, ad occafum Montgo- v merienfes,ad meridiem Vigornienfes,& ad feptentrio- tiittas, nem Ceftrenfes attingit. Ampla regio, fertilis & am or- na ? oppidis Sc caftris undique ftipata eft frequenti ffi- cp^ida m i s > u tp°te qux limitanea fuerit. Inter quas hujus agri urbs longe clariflima ex antiqui Vriconii occafu exorta, quam Angi i Shrevvsbury dicunt, latini Salopiam. Sunt 8c Bishops Cajile } LudloWi Sc alia. Numerantur hic paroeciae Cardig&n. pj us minus 17 o. Fluvii Temdus , colunusdc Terna, cardi- gan , Latine dicitur ceretica . Hujus omnis circumferentia Ocelum, centum tria millia paffiium colligit. Coelum patentius Stium. ^ aerfrigjdiufculus & penetrabilis. Solum monti- bus afperum & reliqua allice inaequalitate confor- me. Ad mare tamen xqualiuseft , &c magis campcftrc quam vel in ortiva vel occidua regionis plaga. Nam praeter ingentem illum &c cxcelfum montem Phnljmon 'dieftum , perpetua feries minorum collium exporrigi- tur, qui in fubjectis convallibus cum pafcua laetiilima tum lacus ampliflimos efficiunt , qui rivulis e rupibus vicinis fcaturientibus aucHoresfa£li,diffunduntfe tan- quam venas , fuofquemeatusinipfum mare frugiferos faciunt. Commoda quibus quaertum faciunt hujus rc- gionisincolx,con(iftunt praecipue in pecore , marinis avibus &rpilcibus. Frugum illis quod faris eftluppetit, I filvarum vero quaedam indigentia eft. Ad Tflvvith au- tem fluvii fontes , plumbi habentur venae, mercimoni- um non parvi momenti aut pretii. Primarium hujus | Provinciae oppidum Cardigan moenibus &c caftro fatis valido firmatur.Di vi ditur autem haec Pro vicia in quin- que Centurias , in quibus quatuor oppida mercatoria, &:Ecclelix paioeciaies fexaginiaquatuor numerantur, 1 ConrnodU t&tei. L T A B V L A. Rxdnona Comitatus aere utitur fub tili Sc frigido qualis TUduru fere per omnem VVaUiam eft,quod nives fub umbrofis illis editioribufque montibus ac rupibus prominenti- bus diutius infolutx fubliftant. T erra ipfa jejunior eft. Solum. non tamen omnino fterilis : qux autem ad orientem & auftrum pofita eft , reliquae omni prxftat. Cxtcrx partes alperx futi t 8c immites, xgreque ullo cultu ac la- bore improbo mitefeunt, adeo ut opes tam borcales quam occidentales in rei pecuariae fcEturapotiflimum po fitx Iint.Loca potiffimum in hoc agro memoranda fimt Radnorta,undc regioni nomen. Situ peramoeno fub colle politum eft hoc oppidum, cui etiam colli amplum & munitum caftrum inlidet. Oppidum frequenti fo- ro celebratum , in quam 8c elegantiam &: frequentiam nuper emicuit. His proxime accedit Kmghtona oppi- dum Sc ipfa mercatorium, cui fiibj icitur Clavidoffa li- ve Offaefoffa, mirandum fine opus , quod limitem efle voluit ad disjungendos a luis Anglis Britannos Ofjlt ille Merciorum Rex. Quarto in loco luccedit Raihader Govvy oppidum, ubi mercatus die dominico habetur, quod hic offendiculi causa annoto. Pagus ifte fex Cen- turiis diftinguitur,in quibus tres laltus live f oreftx, qua- tuor oppida mercatoria, fexcaftra , 8c quinquaginta duxparcxciales Ecclelix numerantur. Vtgormenfis Co- v, £ ar **** miratus Provincia eft & opulenta, & incolis frequens, dalH1Kt coeli temperies adeo grata & propitia , ut appetentiam labori , dixtxfive vicrtui &: quietiprxbeat. Solum ve- Solum. ro ita fertile , ut nulli totius Anghx cedere videatur. Vrbs Vigomia primarium Comitatus qui inde nomen ducit oppidum , amceniffimo loco polita, frequenti commeantium commercio celebris, <5c opulentis ad- modum civibus culta eft. 1 3 Cork v- ANGLII IIII. T A B V L A, - , hifina comium , Cmubu, DtviU , Somtrfem , DcmftrU.VVilMU, GUafir», 1 [ Mmamthi, Git mirinn, Caemiardtit , Penbmi,lSrimtki, & Htrrfiriu. C Ornvbi A,qux ComvaUid , Britannice Ker- navv , a meridie Oceano Britannico/afepten- trione Hibernico, aboccalu Antiveftxo pro- montorio < 5 c Gallico Oceano clauditur, ab or- s i tu Tamara flumine a Devoniaiejungitur. Regio gleba UlMm faris fertili, ac metallorum divite vena abundans. Fru- gum quoque licet non line magno agricolae labore , fe- rax.Nitethxc regio &inprimis ora maritima creberri- mis oppidis. Ea (unt Haljton oppidu lignandi ltanni pri- vilegio cclcbre . Perjn celebris mercatu, Arvvenak^Truro, Granpound,Forvy, Lelh{tbiell y Lesberd^Bod/nan^Saltafbe,SAie$, S.Colombs^PadfioWyStovv , Strattonjamerton, Latijlupbadon &Saltash . Suntqucinhoc Comitatu parcecixi^i. Flu- Httmtnd. vii lunt ValeiFdVvejjLoOjLiverusJIaileyAlan & Tamara.ln- portm , ter Portus hujus regionis celeberrimus Valonoutb , Ce- menti odium Ptolem£0,x que nobilis aciplum Itali^Bru- JDct $nn m dufium,naviu capacillimus <Sc tuti ilimus.Dmww, vulgo Devonshire, fcquirur. Terminiejus ab occafuTamara flume:abauil:roOceanus,abortu Dorccftria dcSomcr- (etus,aleptcntrioncSabrinianumfretum. Hxcut ma- jori latitudinis incremento utnnque quam Cornwal- lia excurrit , ita utrinq*, Portubus accin&a commodio- ribus, nec minus ftanni venis dives,pratis diftindta lxti- oribus,lilvis veftitafrequcntioribus,glebaaute alicubi r ' * ^ perinde exili. Vrbs primaria Anglis hodie ExcefterJLui- uis Exonidy Ptolem&o Ifca, Antonino ifca Dunmomorum . Sunt & oppida plurima , ut Ptimmouth quod fuperiori feculo exviculo pifcatorio in oppidu amplum, civiumq;frc quentia urbis aemulum excrevit. Hinc fu itFrancifcus mc Dracus eques auratus in gloria navali noftrx memorias faede princeps. ltemlAdfton } Plmpton 3 ModberyiDertmoutb, Exminfler <$c multa alia.Parcccialesecclefias 394 conti- net. Fluviique (unt LidjTeavus y Plmius 3 Dert 3 Totnes 3 Teignus, lfca,Credenus,Colu?nbus,Otterey,Fx>Tovvridge y Tavv , Ockys ^ & Lortb Eure . Somerfetenfis C omitatus (equitur, vulgo So- Un f ls merfetsbire . Termini ab ortu\^iltonia, ab auftroDor- ceftria,ab occafuDevonia^aleptentrione Sabrinianum fretum & Gloceftria. Ditis hxc admodum foli, quam non ad fruges aut pabula eximie fertilis, atq; ali- tit*. bi etiam adamatum admodum foecunda, qui (plendo- reindicos provocant, duritie cedunt. Vrbsprxcipua y r y e$ & Briftoha, pulcherrimis xdificiis, gemino flumine & mu- ro, portu, exterorum commerciis, civium frequentia il- ladratur.Oppidahabet,Theodorudunum 3 nuncVVelles,Ba- thoniam , vulgo Bathe. Atq; in hoc agro ParoecixjSj nu- merantur. Fluvii Ivell,Ereme,Pedred, Th onus, Avona, Somer, , . Bms,VVelvve.DoneJlria,Dorfetsbire,zb ortuSouthampto- T>ont. ' nia,ab occafu Devonia,ab auftro Oceano Britannico, ^ ri *‘ a boreaWiltonia&Somerfeto terminatur. Gleba vero eft fertili, quaieptentriones ipe&at, filvas & faltus dif- fundutur, unde crebris & herbidis collibus, quinume- rofos ovium greges paicunt, gratis pafcuis adlitus u£ quedefccndit.Dftr«oi’4ra,quodDft7?7i#;M 3 c Dunsum Pto- I letmo pro exemplarium varietate dici videtur , nunc Donbejisr, ANGLII IIII. T A B V L A, 7i aruL 4 ^ 1 tujuca . > tturrc- ^Ey.e/hohw Vtbler cajt ’nttarth£ca£L 'IVermpted j>otnr~ Ujtuot’ S.jyonerj 1 ***) Tdiltanta, Glocestna , W<Afonumetha y Glamoryat |< Caermardetiy Penbrok jdartlatuui yoiut 'Ufelcemb^ GUt ttiummb cM S tCH' * SjbrJ j 'U/iltctv 'CcJamtetCr r cn r itnt° ttiattfe Oriens Tbammd TVUt*> * .c./: f.rti- O * II Tt' II' tpn.U. T lumina §W fins. nm ;r.a ANGLII IIII. T A B V L A. > ' p ”. J t - r> primarium totius conventus cenfetur oppi- Sabrmiano aeftuario, in quod illa flumina una cum Ifca ^ VercDejur p • r — mediam regionem mterfecanre, evolvuntur. Rebus ad tilitas, vicium neceflariis no iolum libi fufficit,*ed etiam lup peditat.Pnmarium regionis oppidum Monmontb , ad fe- ptentriones, qua fluminibus non defenditur, muro & fo fla prsfccindum eft, in medio proxime rorum cafteliu protendit. Item Cbepjlow , Abergevemly , Antonino Goban- nutm , Nevvport , & urbs I/i Antonino Legio 1 1 di da, nunc Caerleon 3c Caer Leonar Vfc Britannis. HicSaxonicahe- Imperium ptarchia 'W' aliis montanis paruit, qui tamen ut inlegi- bus antiquis videre eft, fub occiduorum Saxonum im- perio erant. Normannorum vero primis temporibus limitanei duces graviflime afflixerunt, praecipue Hame- ebule, ( : v, Chtppenbam i fpru 1 ridg , Saruburj Sc Marlcbor - { limis Baluu,Hugo Lafcy , Gualterus & Gdbertus Clarenfes Stri- r<?rr. Atq; lue Comitatus Paroecias 504 compleditur. } gulia* Comites didi, 5 c Brienus Wdllingfordenfis j qui- Fluvii funt ifis , Avon a, Wilkyboiirnc , Adderbourne , Ellan &c bus cum donaflent Reges , quicquidhoctradu,devi- Kcnnct.GloaJirtayMilvo Glocejhrsbire , ab occaiu\V r alliam, dis \Callis, occupare potuiflent , hi fuperiorem /gri «ilcptcntrionc Vigorniam,abortu Oxoniam,a meridie partem, illi inferiorem, quam Netherwent dixerunt, in \\"i Itoniam Ipedat. Regio amoena & fertilis, ab ortu luam paullatim poteftatem redegerunt. Glamorgania Gimot- arfByo in occafum brumalem exporreda.Habet& fer- 1 Anglis Glamorgansbire dicitur. Regio* tota eft mariti- gama ' n lodinas. Primaria hujus Comitatus urbs Glocefter , qua ma, minus lantudine,quamredaregioneporreda,Sa- Antonmus Clevum 3 c Glevum dixit, vulgus latinorum Glo - j briniano freto a meridie pullatur. Qua terram vero $***& renuam , aln daudioieftriam . Antiqua lane urbs, ac aRo- fpedat ab ortu Monumethenfes,aborea Bredinochi-,^^^ maius condita , Sabrina fluvio exporreda imminet, enles,ab occafu Maridunenles adjacent. Parsfeoten- qua flui ninc non alllll nir . miiril<: firmillimnc nnnnm- rrinmlic mnnriknc pjr ; m j UOTUJii^! J r . r L dum, nec magnum tamen nec Ipeciolum, moenibus jam oiim Danorum furore nudatum. Sunt <5 c alia, Birt-port , 1/r7fTi vvcfmouth, Poole, VVarham,$hibume, Sturminfier& VVmburm, atque hicComitatusparoecias 24 S numerat. Fluvii C\mt,IjmJreutm,Carr,lttell,VVejySturiis,Alentts,Va- rta latinis,Fnftf , vel Brome faxonibus. VVUtonia a prima- rio olim oppido VVilton denominata , vulgo VVilshire , tota eft mediterranea. Terminos abortuOxbniam& Southamptoniam, ab occafu Sommerletum, a lepten- trioneGloccftnam habet : regio pafcuisdc frugibus u- biquchrta. VVilthon oppidum olim fuit totius agri ca- put , cui 8c appellationem lecit.Sunt &c Mamesburj , Cre- ntrt f — 1 f* r T“ ii t a n 4 a 1 l^icioiuiemes titirre, includitur a fepten trione Munou flu. qui g i qui Gloceilrenfes,ab oc- centes i:jungit,&ab auftro ,aD ortu Vai ui Glam iwmzBamniuSy Taffus , Nidus, & Lo- ghor. Huj us Provincias ab ipfa expugnatione domini fu- erunt a Titzbmmcm recta linea defeendentes Gioccftris Comites , clari & Sptncsri, inde Mtcampi , & NtviSus unus ANGLII I aerium unus Sc alter , Sc per Nevilli filiam e Spenceris oriun- m*\*T*m. j am Ricbardus III. Anglii Rex; quo interfecto, Henri- ctis VII. hujus agri hereditatem acquifivit , Gajpanque Bedfordix Duci patruo luo concellit; quo fine prole defuncfto,ad (euniverfiim jus Rex revocavit. AgerMa- caermar- ridunenjis , Anghs Caerniardenshire ^ continetur ab ortu tUnshnc.' G lanio rgania Sc Brechinia, aboccafuPenbrochia, a feptentrione Ceretica, intercurrente Tivio flumine, Sc ameridie Oceano. Hicfrumbus fatis fertilis, smeqibus abundans, foliiliumque carbonum alicubi ferax. Vrbs fypida j p r i mar * a totius conventus Caermaerden, Ptolem&o Mari- dunurn , Antonino Mundtinum , pratis Sc fil vis amoena , an- tiquitatefiilpicienda, co&ilibusmuris,ut inquit Giral - dus , partim adhuc extantibus egregie claufa fupra nobi- lem Tovium fluvium. Eft Sc oppidum Kidvvilly vetus, quod nunc vetuftate quali defertum fatilcit. Incole enim Vendraetb Vehan fluviolum tranfgrefli novum Kid- vvelly fiibftruxerunt , portus commoditate eo alledbi, lumina. q Uae j am tamen teniis objecftis, fere nulla eft. Fluvii lunt efanfo Vendraetb, VehanfTovy, Vtoknuo T obius, Sc Taf . Penbrocbicn- £omn&- fis Comitatus i Anglis Penbrocshire^ undique mari urgetur, nifi ab ortu, qua. ager Maridunenfis,dc ab aquilone qua pars Ceretice obtenditur. Regio ex Hiberniae confi- ’ Soiiftr* nio aeris fiilubritate temperata, triticea, vinoque venali u,iXA " copiofe referta. Principale provinciae municipium De- metieque caput , eft Penbro, Anglis Penbrobe , in faxola quadam Sc oblonga rupis eminentia litum. Nobilia etiam hujus tra&us oppida lunt Tenby , Harfordvvefi , Sc Flumina, Menevia Anglis hodie S.Davids. Fluvios hic non nili duosreperio. Eft hic Portus quem Mdford-Haven Angli V. T A B V L A. 7 $ vocant, quo non alter in Europa aut nobilior aut tu~ . tior. Hujus regionis I. Comitem Gilbcrttim Strongbovv meorum, fuifle lego, cui Stephaniis Rex Pcnbrochix Comitis titu- ! lum primus contulit: llleRicbardo Strongbovv filio , Hi- berniae domitori reliquit. Hujus unica filia lfabellaGu* helmum Dominum de Hempfied , Angliae Marclcallum, ; maritum eodem adauxit, virum belli pacisque artibus florentilTimum: filiiqueejus v. luccellive Penbrochiae Comites fuerunt. De reliquis Comitibus lege Camde- nutn . Brechinia , Anglis Berchnocsbire , a Brecbanio Principe Breehim* ficdidla, utexiftimant \Calli. Haec ab ortu Herefor -Sit*. dia, ab auftro Monumethia Sc Glamorgani 3 , ab occafu Caermardinia terminatur. Regio in montes denfius confurgit, convallibus tamen palfim faecundis. Pri- marium hujus agri oppidum Brecnoc in ejus fere umbili- °P? ld ** co politum. Sunt praeterea Bueltb Sc Hay. Vaga borea- Flumind lem agri partem alluit, ifca eximius item fluvius me- diam percurrit. Herefor dienfis Comitatus, live Herefor d- Herefor* sbire , forma quali circulari, abortu Vigornienfibus Sc Gloceftrenlibus, a meridie Monumethenlibus, ab oc- cafu Radnorid & Brechinia, a feptentrione Salopia de- ! finitur. Regio eft amoena, palcendisque pecoribus Sc Soiifkfi- ' alendis frugibus mitiflima. Herefordia nunc urbs hujus & | Comitatus prima, pratis gratiflimis, arvis uberrimisin- opppu. terfita, fluminibus fere incincta, ad feptentrionem Sc occafumanonymo , ab auftro Vaga qui e allia huc accelerat. Sunt& Lemfkr^Webleta,Ledbury^Roffe. Nu- merantur hic Paroeciae 175. Flumina hic funt exirfiia, Vaga>Lugus,Munort Sc Donis. K Succedit 74 ANGLIi V. TABVLA; Bos continet Comitatus, Eboracum, Lincolniam, Derbiam, S t affor diam, 7 \C ttinghamiam, Leicejirtam, Rutlatidiam, & T^orfolciam* Vcccdit explicanda quinta tabula Anglix,inqua vulgo Lincolnsbire 9 Regio ampliflima,per fexaginta fere primo loco AgerEboracer.Jis , vulgo Torcsinre, totius milliariainlongitudine jacet,latitudinemalicubifuper Anglix Provincia longe maxima , occurrit. Ab ! triginta extendit. Ab ortuOceano Germanico pullatur, occalu montibus , Lancaftrcnh agro &\Y eft- afeptentrione ad Abum xftuarium pertinet , ab occalu S‘t*i- $«lt nuA- m. morlandia, ab artfto Dunelmenfi Epilcopatu termina- tur : ab ortu Oceano Germanico, abauftro primum a^ro Ceftrenfi 3 c Derbienli , inde NottinHiamienii, & poftca Lincolnienn. Temperatx hxc cenfetur uberta- tis.Si hic laxola vel arcnola iit fterilitas,illic lxtiftima eft Notringhamiamfpettat , & a meridie 'W^ellando flu, a Northamptonia difcluditur. Regio alendisfrugibus, Soli ^ & paicendis pecoribus mitiffima, frumentariis campis alibi, & palcuis admodum laeta. Prima & praecipua hu- jus Comitatus civitas Lincolma,Anglis Lincolne : Ptole- Vrhes & arvorum fxcunditas *, ii hic lilvis fit nuda, illic den filii- \m£0 & Antonino Lindum. Vrbs ipfa ampla & celebri s°PP*& u • : I I * ri > . ii* i r • r i i i 1 • L r i A ~ . Opftda, mis nemoribus obumbrata^itaprovide temperante na- tura , ut ipia regio etiam fua varietate gratior & lxtior Vrbes & videatur.Eft hic Eboracum, vulgo Torfauibs totius Angli$ fecunda, hujus regionispulchcrrima,quxuniverixiep- tcmtrionali parti, 6 c prxiidio & ornamento eft lingula- ri. Amoena, ampla, munita, xdihciis tam privatis,quam publicis exculta, opibus civibusque referta. Hanc Vrus, qui nunc Oufe , interfecat, & quali in duas urbes di vidit, qux lapideo ponte vaftifllmo conjunguntur. Sunt Sc Kingfion vpon HuU , Dancajier , Hahfax , Pontfreit ., Shirborna , V i ttherbj , Kingfion , Vatrtngton, aliaque oppida plurima. Oppida enim triginta novem &c paroecias 455) in hoc Comitatu numero, quibus fubfimt plurimafacellama- giys parcrciis incolarum multitudine comparanda.Po- nora flumina funt Danm,Calderus,A r us 3 VVerfus , Nidus & Ou a, qux ex limitaneis montibus exorta, locis potiori- o u s aliu nduimir. S unt & alia , Cokfrtu, Tojfus, Dervenno, Fou.nefcHu^.sJ nfe,DorvMeM Qc VVtfcus. Linclnia, f 1. collis dorlo inlidet,ubi'W ithama in ortum le defle&it. Sut praeterea oppida Stanford,Grantham,Ancafler,Crouvv- j land,Spalding,Befion&cz\h. Suntqueinhoc Comitatu Paroeciae plus minus 6 } o. Crebris haec regio fluviis ri- f/ gatur,qui iunt VVitham luciis foecudus, Lud,Trenta, VVd- Undiis, Idle, Danus. Sequitur Provincia Darbienfis,v ulgo tw ». DarbUhin, qui a meridie agro Leiceftrenfi , ab occalu cia 'Dar - Staffordienfi, a leptentrione Eboracenfi, ab ortu Not- ^ tmgamien/i clauditur , forma quafi triangulari, fednon xquilatera. In duas partes -Dcrvcntione flumine inter- currente dividitur. Pars orientalis & meridionalis cul- ta, faecunda & vivariis frequens ; occidentalis tota pe- troia, montibus &afpretis fterilefcitj plumbi tamen proventu opulenta , & ovibuspafcendis fatis commo- da. Vmverii agri caput Darby , oppidum celebre j uridi- o n u*- cis conventibus pro univerfo agro,&cervifia quam co- quit optima, Anglis Ale difta. Sunt etiam alia: 5 Diacre VVorhefvvorth & Baker vul. Atque hic Comitatus Parce! cias Occidens ANGLII V. TABVLA, 75 Durham fhire lAukhnd. -o Orcdtam. c ^ . “ \£-atwley\^ i Atoktoii F. r ' LDarlmq I caJl T £°K hboracum, Lincclniii, Derbia , StaffbrdiOy j^Totin ; jhamia y Leccfirid R.utlan dia „ / ^ Tfarfolcia. > Clayhton, ‘arbrcugh CPhtlpr briJye *Mu/fsn ^j fFUmboreuph htad ^JpftriJhrujton ^Aborti ChappU. WFarmislpn 1 Shwfc&. '^jj Alhvuk Hotttfea. ^^M apktpn, ‘Hdburflh \ ^ G-arfan oV Waxhdni > <4 Jbimmhun. tutrefbttr <it Itnire j>C\Rittc>ri Skiptpit ^J^Clztao 'C\ ^TV vWcrhnv lcaiter^v* „ .A^x^ Oxton ^Xzt/wvk. { leve^jr/ev ffullX ff^adcm zdzs Z>*-’er\ fPottP Suathc icfrAzt Stmtfti d^cfell V^w-iyt djkr €£, ’ an kyFij}yc a^|/'‘ inthorp -o Le Manlryd^% ^X.A s ,d o JBtf/cn»' o IV 00 vFcntou rtm Feitpfton, '\P arn v l Q- *"*+ ^"^^idieller cha, K&mtn Stojforl T? Caftkton. SVi Vy* A /A * 1 c 7 O V n * O/ 'Af 11 1 r M* ,J tZ- n cAltcn ca/Ld&frtybbortt i ^ ° \Storu ) " <. iiablethprpe N^Sultan. F > tlumby Chappel ot ‘Injjltntes V * o EiiVtntborp (fekUjhalt °\ f Siaffbrt .0 \ TVtllirtftjjn ^f^o) j 'Ftouhtcrhii Wi, 3 PW ,0 - Jiou ylSmtshjin 0// 0 H , a//hjnt\ 3 ' iTSJWflKlt -V o « |A , IS o r r> <• J/? J a o vakj.-^ i, pi^ r ' ^Dswnehxm Td’M^n ° L °fi s n / rl ^kt^R ?*!**/ "^ioik S, hlirUJkrJF^ , t - iU vrtnt° 1 jFilLiton Coveijtrc<^/ 7 6 't0i,,9r- Cl.HS. Sili au* i lit 44. ANGLII dis io£ includit. Fluvii Trenta^Dovus, & Derv emo. Pars occidentalis hu j us Provinciae qux tota collibus eminet Tt 4 ^dicitur ; plumbiadmodum ferax. In his enim mon- tibus lapides plumbarii feraces,ut vocat metallici,quo- tidie magna copia effodiuntur , quos in colhbusfavo- mo obverfis,obfcrvatis temporibus cum favonius flare creperi r, magna lignorum vi accenfa , excoquunt , & cffoflis canalibus quibus defluat , in maflas conflant. Necplumbu lolum, fed etiam ftibium (vulgo antimo- nium vocant 'hic in propriis venis rcperitur,quo in tin- gendisciliis Graecae mulieres olim ufae leguntur. Lapi- des etiam morales hic ex(cinduntur,cotes etiam ad fer- ramenta exacuenda 6c nonnunquam fluor quida can- didus in fodinis reperitur , qui per omnia cryftallo efl fimillimus. Sed de his fatis , ad Staffordiam rranfeo, Stajfotdsbrre : quae ab ortiva plaga ^ r arvvicenfibus &C Derbienfibus,a meridiana Vigornicnfibus,ab occidua Salopienfibus praecincta quafl rhombi forma:ab auftro infeptentrioncsprocurrit, medio latior , & extremis fe anguflantibus. Pars feptentrionalis montana Gemi- nus lxta, media Trenta flumine perfufa latior, filvis a- micb,arvis&pratisvariata;uti&meridionalis,quaee- tiam carbones folliIeshabet,& ferri venas. Totius hu- jus agri caput olim erat & nunc efl Stafford , cui maxi- nuun tamen decus a Stafford caftro adjuncto, quodBa 7 toties uc StatFord li hi i r» iprlpm reruur em, uv. md lobus fontibus cffluens,(uo quali jure um inter Britanniae flumina vendicat. V. T A B V L A. tibusnon magnis leviter intumefeit; qui hincexom.ut n, nus , Apenninus Italiae , per Angliam mediam perpetuum dorfum perpetuis jugis elatum ad Scotiam ufque, no- mine iaepe mutato agut.In parte hujus agri media Need- vvood filva Ipatiola, vivariisque repleta diffunditur , in qua circumvicina nobilitas hilares venandi labores gnaviter aflidueque exercet. Comitatus N ottinghamien- Ju,AnvlisNottinghanishire,ab ortu Lincolnienfi confinis sitm* * efl, a fepten trione Eboracenfi, ab occafuDerbienfi, a meridie Leiceftrenfi , terminatur. Partem meridiona- lem, orientalem Trenta flumen nobiliffimum ,influ- entesque rivuli frecundant; occiduam autem partem f altus dc Shirevvood longe fe porrigens, totam occupat. Hanc, quod arenofafit, The Sand : illam quod argillacea, &£ fW- The Clay,v ocant incolae, Sc in has duas partes, regionem lnM ' fuam d.iftribuerunt.Vrbsprxcipua,quaenomen Comi- Urbis catuiprebuit,N(?m^/;^/w,Iociingemo amoena: hinc e- °M tdA ' nim adflumina fpariofa procumbunt prata, illinc faci- les confingunt colles:omnibus etiam qu§ ad vitam per- tinent, copiofa. Hinc Shirevvood lignum in ignis alimen- tum, illinc pifces Trenta large fuppeditat. Amplitudine denique, ftiucfura, uno 3c altero elegante templo, foro longe pulcherrimo , &munitiffimo caftro efl fanefpe- ciofa. Oppida praeterea hic funt SuthvveUe , Nevvarch , Mansfeld,Blitb,Scrobi,3c VV orkenfop. Atqjinhoc agro i £8 Paroecial es E ccleliae vifuntur. Flumina Trenta , Linus , Flumini Smtejdle. Nottingamiaea Meridie confinis eft Provin- cia Leueftrenfis , vulgo Utcefiershire , ab ortu Rutlan- .7, dia & agro Lincolnienfi , afeptentrione NottinHia- mienb, & Derbienfi , ab occafu 'Warvvicenfi ? - SiTM ' Pandus. Pars feptentrionalis a me- ridie Northamptonienfi pmxingffur.Tota campeftris, irUPlP”^ /XJ /T1 — ; • 9 uQtijirn gious opima, fed filvis maximam partem iridis. - m ° n ' Pnmana t0 nus agri urbs Ugeafim , Uog m , Ugeoafter, 1 Ut AS. rbrs (T o -/ - Cfpidfi. ScLei- Flttmrna. %tftUn. dia. Sitm. Solifer-], Ulitas. Oppida. "2 Nortfol- CIA, Si-ttA. • Soli q<M- ln*$. ANGLII V. ScLeiceJter apudauthoresdi&a. Haec majorem ve tufta- tem quam dignitatem prae fe fert. Eft &c Lmghburrovv , Luttervvorth, Hinckly & Bofvvorth . Atque intra hunc agru Parceciales Ecclefiae 200 numerantur. Medium hunc Soarus flumen Trentam petens alluit , orientalem vero partem VVrckus Auviohis qui Soaro demum commifce- tur, placide pfererrat. Rutlandi a ^vulgo Rutlansbire , Leice- ftrenfi agro quafi includitur , nifl a meridie qua VVellan - do fluvio incumbit , 3 c ab ortu qua Lincolnienfes attin- git : {patio eft multo mitiori,utpote totius Angliaepro- vinciolaminima. Forma enim fere circulari circum- Icripta , tantum circuitu colligit, quantum expeditus eques uno die conficere poffit. Non minori haecregio eft foli ubertate Sc amcrnitate , licet {patio fit minori. Eft in hoc agro oppidum Vppmgbam , non ob aliud me- morandum, quam quod totius agri primarium habea- tur^ fcholam elegantem oftendat,quam,uti etiam O- kehamiae , ad puerorum ingenia bonis litreris excolen- da, laudabili inftituto R.lhonfon Verbi Diviniminifter, non ita pridem pofuit.Eft & Ohehamia cujus modo mo- tionem feci. Ecclefiisautem Paroecialibus 47 ornatur haec Pro vinciola. VVasb live G vvdsk fluviolus , qui hunc agrum ab occafii in ortum quali medium intermeat, in duas dilpefeit partes. Reftat Kortfolcta breviter expli- canda. Ea vulgo Nortfolkf, id eft, fi Latine interpreteris, borealis populus. Termini ejus a meridie Suffolcia, a euro Scftptentrione Oceanus Germanicus, a zephyro O ufe flumen. Regio eft ampla , fere omnis campeftns, ni fi qua faciles aflurgunt colles j admodum opu euta, ovium gregibus refertiflima, cuniculiique inp rimis e rax ; aquis irrigua , filvis non omnino indiga . o um TABULA. 77. pro locorum diveriitate varium , alicubi pingue, luxu 42 rians & fiicculentum;alibi tenuedeve & fabulofum, ali- bi argillohim & cretaceum. Inter urbes hujus Provin-Fr^er cix primam occurrit vetufta illa quam memoratiore- ^ ldM * nimis urbs Sitomagus , nunc Tbedford. Raris haec nunc eft habitationibus,licet latis ampla ; olim vero frequens & celebrata. Eft etiam in hac Provincia Norv vicus urbs ampla & celeberrima, Anglis N orvvicb: &Yarmoutb por- tus oppidumque elcgantiflimum,loci ingenio, & foler- ti opera permunitum. Quamvisenim aquispenecir- cumvalleturj ab occafu flumine, quod verfatili ponte infternitur, ab aliis partibus Oceano, nifi ad ftptetrio- nes qua continens eft, moenibus tamen latis firmis, quae cum flumine formam quadrilateram oblongiorem ef- ficiunt , pulcherrime includitur. Item Apjellvvel-Thorp y Dis y Sbelton,Skulton , Attleburgh , VVauburne y Ljnne r Svvaf- fbanijNorth Elmeham y Dereham y VVmdfwn , leborovv 3c alia. Oppida enim mercatoria 27 , villas & pagos lexcentos viginti quinque haec regio exhibet,&Parceciales Eccle- fias plus minus 6 6 o . Fluvii eam irrigant Oufe,Thet,VVa- rlumtHU veney y Garienio,AnvlisGerne,Iere&VVentfu5. Etutdemari akquidetiam addam, e regione Yerm outh halecumca- taus. ptura totius Orbis eft uberrima &tjuaeftuofifiima. In- credibile enim videatur, quantae 8 c quam frequentes .nundinae hic ad feftum Michaelis habeantur,&; quanta vishalecum, aliorumque pifcium diftrahatur. Porro foli hujus provincia bonitatem de qua fupra loquuti fumus, vel ex eo colligas, unde Varro colligere jubet, quod incolae optime niteant, uttaceamingeniaverfii- tiflhna,& in j ure Anglico municipali acerrima. Sed de his fatis copiofe,ad tabulam fextam tranleo. K J . In tS ANGLII VI. T A B V L A, h: au.-, hi Ce mi ut tu , Warv vicum, Ne rthamftonia^ Huntingdcnia, Canta, brigia, Suffolcta, 0 xenia, Buckhrgamia, Bedfordia, Hertfordia,Ejfexia, Barcberia,Mtddelfexia y Southampto- _ ^ . P _ . ^ i ji P ’ W /*/» » C /1 //i 4/»/ V K vi. Angliastabula eft Warvvicenfis pagus, Anglis VVarvvikshire , ab ortu Leiceftria & via militari , ab auftroOxonia&: Gloceftria, ab occafiu Vigornia, & a fcpten trione Staffordia finitus: qui in duas di- • « * /* * i • /% i « t • i n * nia,Surreja , Cantium & Southjexia cui & nomen dedit tam fitusfulgorequam fui decore. Sunt & S.IveSjS.Needes & Cunnington : Paroeciasque 7 8 in hac regi uculanumerantur.FluviusF/i,quemfaspe dixi, ElummAi eam alluit 5 <Sc Avona. Quartum in locum venit ager G*«- ! 1 • _ :i tantobg^ W&rvvt cum. AV f/jJM' ftanui. Yrhei & O.pide. Tlnmir.u. Hi cn’ 0 *.?. gionem campcftrem & nemorofam.Pr^cipuum totius . agri oppidum VVarvvikg- Sunt praeterea Leamington , Vcbindon , Harbury , Mancejler , Coventry , Stratford&c alia; contincnturque in Comitatu Paroeciales ecclefiasi5$. FIiimina^^vrjLr^m^^mrr^/ew/w.SequituragerN^r- tbamptonenJis,\ ulgo Northamptonshire , qui ab occafu bru- mali qua latior eft,fenfim fe contrahendo in ortum ^fti- valem proteditur. Ab ortu Bedfordienfes,&: Hunting- donienfes,ab aurtro Buckinghamienfes&; Oxonienfes, ab occalu \\ arvviccnfes,&: a feptentrione Leiceftren- Ics, Rotelandenles, &:Lincolnienfes VVellando flumine dilcriminati ledent. Campeftris regio eft , foli admo- dum ditis, live arva fivepalcuarefpicias. Vrbs hujus a- gi 1 Xo/ t f) awpton^oppidaBraJzeley y Torcefter,GraftonjDaven- ^n^^edon^igham^Oundale^fnborovVyVVelkdon.Atquc ad hunc agrum Paroecias 3 2 (/pertinent. Flumina Vfa>A- VOfU ' 1 1 ^ landliS - Tertium locum tenet Huntined§nia,v\il- go Hunrmgdonshtre eo fitu locata, ut abauftro Bedfor- dicnk-s,ab occalu Northamptonicnfes, uretiamafep. & ab ortu Canta- ® rf * V P Ct * Re S 10 fcmenti &tis apta, pafcendo qUa Paluftns Cl1 > «ber P rima P , ubique p r fw COiL Jm apriatate,& nemorum opacitate amoena Prxapuum tonus Comirim. IC amc£ na. r os comitatus oppidum Huntingdom , WV a i v L/ V. V * i Vi. i wi C/ vuti Vi V.iiu AJ. 1 ix C *** v-+, w.w-w v** **** w) vv r v / • v/ U-U.1. LUill XiA IV/ CUI XX I CiUl ur VA 1 - * O f ] ftinguitur partes,Ft 7 ^;i (cilicet & FFW/<*fld,ideft,inre- tabrigienjis , vulgo Cambridgeshire , qui in aquilonem pro- ninnflm /~Amn/j|TrAtn Ar nom Arri A iv» D r/armnnm t-^n ti c /4n<0-nr> "M .-vi-*- I /-» « ,Vt Cv« 1 L « A /\«> /» i-V-% /^4*4 /Ji /1 /N4.« b E ^ O # i A A du&us Nortfolcias & Suffolcias objacet, a meridie ori- entalibus Saxonibus& Hertfordienfibus , ab occafii Huntingdonienfibus, a leptentrione Lincolnienfibus Sc Oufia flumine , qui ab occafiu in ortum tranfverfiim interfecat, in duas partes difperti tus. Inferior &auftra- lis magis culta,magis confitafideoque latior, non per- librata planitie,fed exigue planajplurima,imo tota(nifi qua crocum copiofe progignit)frumentariis jacet cam- pis,hordeumque laudatifllmum affatim effundit. Vlte- rior &: feptentrionalispars , paficuis uberrimis perviri- dis &: lasta. Vrbs in hocComitatu Catabrigia Angli^ Aca- demia, imo fiol< 5 cociilus,clariflimaque bonarum litera- rum Sc pietatis officina ad Camum fedens. Sunt pr^- terea Roiflon^Rech, Burvvel,Elye. Paroeci^eqiie 1^3 in hoc Comitatu continentur. Fluvii Camus &Sturus. Suffolcia SutfoMa, fequitur,ab occafiu habens Cantabrigienfes, &auftro Sturum fluvium qui eam ab Eflexia dividit, ab ortuO- ceanum Germanicum , afieptentrione duos fluviolos, Oufe minimum , ScVVavenn, qui ex eodem quafi fonte in diverfa fluentes,aNorfolciadifterminant. Re^io fatis ampla folo,nifi ad orientem, admodum pingui 5 utpote ex argilla & marga compofito , unde betiflima ubique arva , & uberrima fiaginando pecori paficua, cafieique magno numero conficiuntur. Eft tecSudkry 9 idclCau- firalh So 'i fer - it litas. Cainz.ey . ANGLIi VII. T A B V L A, Normannia, Sc Hifpani Caefareauguftam in Hilpania. Garzjej enim illi indigirant , ut Cherburcb pro C&faris Bur- go ^Saragojfam pro C&faraugufla dicunt. In hanc olim da- mnati relegabantur. Vr&textatus enim Epifcopus Ro- thomageniis huc relegatus eratj Papthufque Majfonius in- fulam litto ns Conftantini vocat, quod Conftantiae an- tiquae urbi objacet , qua z Ammiano Caftra Conflantia dici videantur , & fuperioribus faeculis Moritonium . Infula haec triginta plus minus mill. pali', ambitum colligit, cautibus & brevibus ( quae vadofafunt loca naviganti- bus infidiofa) defenfa. T erra fatis fertilis , variis frugi- bus & gregibus abundat , oves habet multas , 3&cx iis plurimas quatuor cornibus confp icuas. Multiplici hor- torum viriditate, acpomariis ridet:unde vinum epo- mis hic conficiunt, quod Siferam incolae vocanti An- gli Sidre, Cum autem exiguum ignis alimentum ferat, pro lignis alga marina, Frat vocant, utuntur: quae fucus marinus Plinii e fle judicatur, adeoque copiole his f co- pulis provenit , ut filvae condenfae eminus videantur. Haec foleficcata pro igne eft : cujus etiam cinere agros verva<5taque laetificant, uberrimofq; faciunt. Villis fre- quens eft, paroeciis duodecim exornata , &c caftro mu- nitiSimoMontorguelcolli impolito tuta, cui pro Anglis praefe&us conftitutus,quiuniverfaeinfulaepraeeft. Vi- ginti hinc milliaribus ad occafum aeftivum altera abeft ’ infula , qu x Antonino Samia , Anglis hodie Gamfi 1 appel- lata, cytharae quafiforma ab ortu in occafum projecta, CxCzrcx quam dixi, nec magnitudine , nec fecunditate adaequanda : paroecias enim tantum io habet : in hoc tamen praeferenda , quod nihil venenofum, ut illa,alat. Naturae munimentis tutior, ubique praerupta cautium corona quoque redimita, inter quas imyrislapis dtiril- fimus , & afperrimus repcritur ( Angli Imerill vocant) quo gemmarii lapillos expurgant , fcinduiitque , & vi- triarii vitrum diffindunt. Haec etiam infula iicuti prior hortos virides 8c pomaria variisarboribus conuta ha- bet , unde vino e pomis facfirio plerumque utuntur. Portus autem commoditate mercatorumq; commea tu multo eft celebrior quam Garzev. In extrema em fere ad ortum parte, fcd auftrali latere, lunato finu P ' tus admittitur, cui adtidct oppidum S. Vitri , longa n tea,& angufta produci um, bellico apparatu pletmn , mercatoribus,cum bellum ingruit , frequcntiflimu Portus aditus utrinque caftris munitur ; ad fi ulTr vetus eft caftellum j ad dextram alterum Conutt vot e regione eminet in rupe fatis edi ta,& mari c Incolae Utriufque infulae funt origine vel vel Britones, Galliceque loquuntur. Vtrobique Vt>. Ia pro ignis eft fomento , velfofliies ex A igiia carbo- nes ; & pifeium utrobique maxima multitudo. Spera- runt olim hae infulae cum aliis circumvicinis ad Nor- manniam , fed cum Hcnricm I. Robertum fratrem anno Chrifti iioS dcbellalfet , NormanniamS: has infulas Angliae regno adjunxit, ex quo tempore Angliae firma fide adhaeferunt, licet Gallus (proferipto loanne Anglo) Normanniam occupaverit, &cHenriats III. fuo in Nor- mannia jure, paifta pecunia fumma, <5 c Aquitania pof- fe fll one, cefle ri t . Garnfeiam tamen regnante Eivvardo IV. Galli occuparunt, fed opera Ric bardi Harlejton vaLeli de Ccrona ' uteo tempore vocarunt illicxturbati,6cRex N 03 ipii indignitatis praemium infulae & caftri praer detulit. Atque haec de liifce quatuor infulis, de Hia tam generarim quam fpeciatim dicta fuftiaant. curam iiiS, aeque An* B RITAX' 8 <? N O R W E G I A ET SIIECIA, Trimum & fecundum -^Arctoi Orbie Regnum. gt*. CosTt £r $olt qua- hiat. * ^AntrHa- » t/ viet at. 1 m.ert icrti ma,cru; , Ri T anni A ,qua potuimus fide perluftrata/e- quitur in methodo noftra Orbis Arctous , quem Scandiam & Scandinaviam veteres, officinam gen- tium , & vaginam populorum incomperta, magnitudinis Plinius vocat, vicinus extremo ad boream Germania? littori 5 intriaRegn2fNorvvegia?,Sueciae&Danix,mul- tis jam feculisdiftinftus, Occurrit ergo nobis Ncrvve- oia primo loco lu&rznda.Norvvegk etymon minime ob- lcurumeft. ANflftfenim quod (eptentrionem , &c VFeg quod viam fonat dicitur , quafi feptentrionis via vel ie- ptentrionalistra&us, Hxc ad auftrum habet Daniam, adoccafum Oceanum : adortum Suecia , Lappiaque ad feptetrionem terminatur, a quibus excelhs^c afper- rimis feparatur montibus perpetua nive obdudis. Tra- ctus omnis occidentem verius (copulis acutifque pe- tris avius e (t , atque etiam verfusmeridiern(axofus,ea praecipue parte qua: Cimbrorum Cherlonefo objacet; unde 250 milliarium intervallo diffidet. At tradus ille omnis tam ad occafum quam ad meridiem Coelo mitis eft; non enim mare congelatur,neque diu nives durant, fed terra ip(a non adeo fertilis eft,&: ad fuppeditandam alimoniam incolis neutiquampar. At abundat haec re- gio pecore 8 c teris , in quibus albi urfi fiint mufitatae magnitudinis : (unt <$e caftores ? & innumerae aliae. Fuit NorvvegiaRegnum aliquandiu admodum florens,im- penumque tenuit per Daniam, latequc per infulas ma- ris , donec domefticum imperium per haeredftariSfuc- ccuionemadmimftratum fuit. Poftealub inter re eno Procerum inftitutumeft v VJ X X L w iil LX m mi Chrifiiernum ultimum. Reges interveniunt 45. Eft vero nunefub poteftateDanorum. Quinque in ea in univer- (um hoc tempore iunt Arces Regia: , totidemque Pra:- fedturse pr?cipu?:quarum prima & extrema verfus me- ridiem c&Babufia.Ei fubjeda oppida, in penin- fula fcopulofa litum, & halecum pifcatura nobile; & eo oblcuriora Koengeef , Congel forte prope Babus , & Odde - vvoldfiih ht Oclvvad . Secunda Arx eft Aggerhufiafi n cujus provincia celliffimi mali navium , &afteres querni& abiegpi, lignaque ardificiis idonea ingenti copia in Bel- gium & alias regiones quotannis evehuntur. Oppida huic fubjiciutur Ajloja Epifcopi (edes : qua: inprimis co- litur ab exteris, ob Curiam ad qua ex univerla Norvve- giacaufe deferuntur: item Tonsberg feu KoningsbergyErid- ncbfiad , Saltzburg &Schin\el Schon , ubi fodina: cupri & ferri fant,itemHammaria major & minor, regiones oliin Epifcopales,nunc Afiojenfisinfpedioni commiffie, 8 C (inuMoliano interlabente divilas. Tertia Arx eft Ber- gerhufia , fub ea (unt B ergi vel Berga & Staffanger civitates. Eft autem Berga totius Nor vvegia: emporium celeber- rimum &c horreum, prafecliRegiiacEpiftopifedes.Ibi pileis ille nobilis & delicatus venditur , qui fecundum littus Norvvegia: captus, pifeis Bergenfis dicitur, pro- pterea quod inde in multas regiones a mercatoribus di- ftrahatur.Silnt ibi Vandalicarum &jnaritimarum civi- tatum famuli , qui cum ibi mercandi cau(a totum an- num perdurent, partem unam urbis occuparunt, quam incola: pontem , exteri vero tabularium fuum vo- ut Reges per cie- eant. Portus hic etiam eft optimus atque tutiffimus. r^ iCntur * A Sutbdagero autemieeundo ad Staffanger civitas, etfi eundem cum Berga Pr^fe&um habeat. Vrbs & Offuia. 0 c cinBMf NOR W E G I A ET S II E C I A. rman Carruru' «r, \htrh\ MtV ^ Capihinei Uertf' aurmji J 7 o\ *V> L urjtif NORVEGIA et Svecia ru LrtrnLtnu’d. lCliin 24 a re. 8S NORWEGIA habeat, fuum tamen peculiarem habet Epifcopum ibi- tkm acentem- Quarta Arx eft Xidrofia a Nidero fluvio rofa, quod templi nomen eft, fic dicfta , vulgo Trund- f/; t 7 m,olimTro»ifo»,metrcpolis totius Norvvegiae, nunc ia viciformam redacfa. Sedes olim Archiepifeopi & Kc^ni , amplifllme patentem Dicecefim'habet , in qua plurimus pifcis,Bergam poftea ad emporium divectus, & pelles preciofe colliguntur. Extat hodieque tem- plum cathedrale, argumentum priftinae felicitatis , cui magnitudine $c cadorum lapidum artificio vix aliud in Orbe Chriftiano (imile eft.Crepido circum altare cor- repta incendio eft, anno mdxxx. cujus incendiidam- num oeftimatnm eft feptem millibus aureorum. Quin- ta & ultima verfus ardum Norvvegite & Orbis Chri- ftiani Arx eft VVardhufia parvs inlulas \S^ardie , ipfa q u o q u e p a r v a & o b fo 1 e t a , h o c t e m p o r e i n fi ft e n s . Qja x ^nulla lingulari munitione , ac nec turri quidem vel ca- ftcllo infignis,opidulum tame adjundurmhabet, quod plicatorum cafeftipant. In hac arce feu potius cafa. Praefectus Regius aritate habitat & ampliftimum illius littoris Norici tradum m zona frigida ufque ad Rufliae fines gubernat. Porro occidentale Norvvegiae littus { quod imperferutabilis profunditatis paflim perhibe- tur) verno tempore balenis admodum infeftum eft:ad- verlus harum impetum habent nautae caftoreum aqua dirutum, p radens remedium : nam limulatque illud in mare effufum eft , confeitim immane illud Nerei pecus diflipatum ieie in profundum abdit. Copioia hic in mari \ ici no captura pifeium , inprim is aiellipifcis frigore induratum &z infuftes extenfiun mittunt m reliquae Europa: Regna : eumpifeem StocJ^vifib vo- c ^n.^audatnhma litorum captura eftmenle Januario; E T S U E C I A. tunc enim ob frigora facilius exficcantur , &mareip- v fum copiofiores opimiorefqueillos praebet. Petuntur inde praeterea pelles pretiofc , fevum, butyrum, coria, adeps balaenarum, pix liquida , trabes quernae, robora, mali,afleres magno vendentium quadtu. Incolae probi Mores, funt,fimplices,exterorum am antes, hofpitales j praedo- nes, fures,pirarasuon habent. Svem Regnum vetus eft; meminit cjusTlinius: habet adoccalum NorvvegiarmadboreamLappiam&Both- niam : ad ortum Firdandiam, Bothnico finu diferetam, & Livoniam mari disjundam,ad auftrum Gothiam. Regio eft omnium aquilonarium fertiliflima : agrum habet uberem ; maria, lacus,flumina,pifcium variorum proventu facunda : metalla etiam plumbi,ferrfaris &: argenti , quod circa Slaburgum eruitur purum. Silvas xAnim** feris refertas, & mellificio nobiles. Creditur duplo fu- perareNorvvegiam amplitudine, fertili tate,agriq; bo- nitate. Quibufdam tamen locis afpera eft, &falebrofe. Efac per indigenas & domefticosReges fortiter & feli- citer defenfa dcamplificata cu aliquot faeculis eflet,tan- dem adDanfeReges devenitifub quibus,annis amplius centu, jam aliquantifper obtemperans , jam eofde prae- textunonfervatarumlegu in coronatione jurataruex- cutiens,miruminmodu flucfuavit.Hodieauteadfuos indigenas iterum defeivit , & ex illis fibi Regem confti- tuit.Provinciaehujus Regni variae. Alie Gothicam Oftgo- Vrfcs. thia , cujus Lincopia metropolis : VVeJigotbia lacu ve tere ab orientalifejun&a,cujus ScaraEpiicopi&des.Auftra- lis Gothia feu Swalandia y Tuifiia,Verendia , cuj us Vexio prae- cipuum oppidum eft. Mermgia <3 c infula Oelandia, arce Borgbolm munita. Alis Norica feu SuecU funt, ut Oplan - dia , cujus VpftUa ad Salainfira, in centro Sueciae ii des - exftru&a.EtSfw/jo/wM emporium nobile &(edesregia, ' arcricum porrecl:us,i Fjnlandia ampliillma pcninfiaia munita tum natura tum arte: fi ta eft mpaludibus mftar dirimit: cujus apicem^/^w infulse verfus meridiem & Veneriarum , nomenque exeo habet quod palis funda- j Abo Epifcopi fedes; at verfus boream VVtburgum tenent, taht. Aditus ad eam ex mari Eoo per anguftas fauces DividiturFiw/^win notiam & boream , quibus Nata- Melen prof undiiiimo alveo patet: eaque capacitate ma- gundia fuperior & inferior, Savolofia , Tavajlta, Finno niae roadmittit, ut naves oneraria pallis vehs in portum fa- j regioneslatepatentes adjundlaefunt. Inde trans Fi n ni- cile invehantur. \ erum turris VFaxholmiadc e regione cumfinum CarehaicujusHexbolw^Kexbolm forte, mctro- pigna,itz ingreflum arctant, ut invitis Regiis Praefectis, polis eft. Et meridiem verfus VVotichoma , in qua Lovati ibidcexcigibantibusnullaeingrediaut egredi naves pof- fluminis Novogardiam allabentis,quem Sy accolae vo- fint. Meridianae Meleri rip^e Sudermanniaeoppida Tolgo , eant, oftium : lupra Coporam cujus lamagrod, 5c Strengenes , Epifcopi fedas &c arx Gripbifkolmia adjacent. S olonfeia^cuj uslvanogrod e regioneNervse,arces funtprae- Neria* Orebo arx praecipuaeft.Occafum verfus VVeJIman - cipuae. His contigua verfus meridiem luntLevontcaEfi- riia regio &: urbes Arojia (ad quam argenti metalla funt , /J0/2&W provincixaNerv^adRevaliam &: Prcnoviam uf- praeftantillima : adeo ut artifices ex quindecim argenti 1 que pertinentes. Allantacut>ai\us Nerva; VViria, cujus libris unam auri extrahere dicanturj &. ^r&^lacuiin- VVeJemberga : FFicfew,cujusH4i^Epilcopiftdes&infu- cumbunt. Inde verfus occafum aeftivum Daha occidua, laD^r^.Quie regiones trans Finnicum linum pleraque Eoa&cSoliesDalia> a lacu Solionfic denominata, jacent, omnes, loannis tertii Regis virtute ac felicitate regno quae tresProvinci^ una cum majore parte montanarum j Suecorum noftra memoria anno M.D.Lxxxi,primum Provinciarum , fub Epifcopi Sarofienfis infpedtione ! accreverunt, cum Re valiafponteEnri? xim Suecorum tinentur. Ibi venae miucrales, quae ortum verfus ad Regifefubjeciflet, anno m.d. lxi. Aquis gaudctSue- >althicum , & finimdelfingi^&Giofienfesfefe ; cia pifeofis, rivulis plurimis regionem perlabentibus. .unt, occafum verfus per Wermelandiamad O- Inter fluvios aute,L#£tf,D 4 /etar/^.Terraipfaafpera,m 6 - Tiwn-mt.: m occidentalem fere nufquam interrupta, quin tibusfilvisquefrequentiilima. Subditi funt partim ec- s JMm metalli aliquid , argenti , cupri, plumbi, ferri, cha- clefiaflici,partimlaici,eiqueautnobiles,autplebeii.In*' i .^ r ^ * r r i i • rr a \- ^ ^ ^ t 1 . J r n \ r» _ _ r I _ _ JL w X 4. lybisfive fulphuris effodiatur, porrectas funt. Oplandi^ verfus boream finitima Geftricia , inde Heljingia , poft Mi- delpadia > ulterius Angermannia , borea & no tia.IndeNcr/'- Botmain VVeJl-BotntamScOjl-Botniam diwi£i,longo terra- rum tractu diffufe Provincia. Tandem boream verfus £crkfinnia 3 LappQnia ? Bimma. Has proprias Regni Sueco- ter nobiles fummus eft eques auratus , a Rege virtutis m. ergo folemniter creatus. Praefecturae per indigenas ad- miniftrantur .Incolae porro fi cum Germanis conferan- M ' jrei ' tur.civilitatis minus,induftri^ certe ingeniiquefortaile plus habent. V tpote quovis eorum ruftico, omnia pe- ne opificia,artesque mechanicascaliente. A M ~ Da ni a DANIi REGNI PO D ANIA regnum amplam 3c valde populofum, vulgo Danenutrcbia,quzfi tradus live regio Danorum appel- litur. Qnx autem horum Danorum fuerit origo, ne Danis quidem ipfis latis conflat: nifx quod quidam a Dano ipforum Rege primo: & aliqui a Dahis Afix popu- lo eam reperant. Dudo autem de S.Qmntino fcriptor antiquus, Guilidmo Camdeno referente , eos e Scandia in Cimbrorum ve- teres fedcs devenifle aflerit*, videntur autem ab aquis didi:quia aha apud illos fluvium fignihcat, &ipfife Daneman , quafi viros aquaticos & fluviales vocant. Eflfane totaDaniapenin- fularis,nt defcriptio oflendit. Diflinda autem eflin univer- fumDania in Pradeduras centum odogintaquatuor , quae haeret vocantur, &: a totidem Pradedis legum Danica- rum peritis admimflrantur.Habet Regem magisex procerum elcdione, quam ex nativitatis fucceflione.Ejus eligendi vetus mos erat, ut cum fuffragia ferrent , in aperto campo lapidibus infifterent', eo fado nempe fubjedorum lapidum firmitate conilantiameledionis dengnantes. Jam vero coronant arRe- <zcs Hafniae in Ecclefia D. Marias ante altare , $c in Eccleflam o _ J praididam a Senatoribus Regni ducuntur, infignia Regia illis praderuntur,ut luntenfis, globus, corona.Nequehecfunt pro- priis familiis attributa, ut in reliquis fere regnis, fed utquifque virtute.ac dignitate pr£cellit,eimuneriadhibetui\ Pofteaco- giturRex jurare, articulos praderiptos qui in ufu ante aliquot temp ora fuerunt , fe ftride fervaturum , & Religionem Chri- ftianam, jura ac confuetudines Regni defenfurum. Deinceps ungitur ab Epilcopo Roefchildenfi , & ab omnibus Senatori- bus primo illi corona imponitur , quiMajeflati (use tunc jura- mentum prae flant , fi ante coronationem non fuerit facium. Rex pokea ex nobilitate & proceribus milites aut equites au- ratos^eni pcrcuilioneenfis delignat,quianteain bello autpace egregiam operam pr^iluerunt.EtficmajoresDanorumopti- iiHim poli tue ita tum & monarchiam conlfituerunt, nec ulla L I T I C U S STATUS. unquam natio illos plane fubegit,vel patrios ritus & privilegia fuflulit. At contra populi feptentrionales , ut Dani, Sueci , ac Norvvegienfes, totam pene Europam devaflarunt,innonnul- Hsque locis regna conftituerunt.Notaefl enim omnibushiflo- riographisCimbroruminltaliamexpeditio, GothoruHifpa- | nix fubadio,Longobardorum regni in Italia conflitutio,Nor- mannorum in Gallia habitatio, regni Neapolitani & Siciliae ere£tio,Gotfridi contra Carolum Magnum in Eri fiam eruptio, An- glorum per aliquot annos fubjedio. Canutus etiam Magnus quinque imperia tenuit:Rex enim Daniae,Suecte,Norvvegie, Anglii, ac Normanniaefuit, nec non Henrici II I Imperatoris focer,unde hi verfus exflant : # Define mirari quos garrula laudibus effert Gr acia, quos jactat Roma fuperba,Duces . Danica non ulli veterum virtute fecundum Edidit, hiberno terra propinqua freto. Facta mihi Magni peper erunt inclyta nomen: Qmnquefub Imperio Regna fuere meo. Me fibi delegit focerum,qui tertius orbis Arbiter, Hernicus nomine fceptra tulit . lujlitiapmlam eram , Regesque potentes Snbjeftos docui legibus ejfefuis. Ex quibus conflat , ut etiam ex fequentibus bellis, ovaria Reges ex Oldenburgenfifamilia, fummA cum felicitate «reiTe- runt, gentem efle bellicofiffimam, & terra marique in profli- gandis hoftibus feliciflimam .Liberam habueruntfemper Pro- ceres ac Senatores Regni poteftatem eiigendt Reges, ut adhuc habent, ied plerumque hilum primogenitum Rems defitma- runt, nificaufis Afficientibus impedirentur: nihilominusta- men a familiae Regum linea non deflexerunt. Regnum dividi mh coacti aliquo anteftino baiio non permiferunt. Juniores filioS D A filios aut fratres in alias Provincias ablegarunt,cum participes Regni fieri non pollent. Inde tot expeditionesfufceptx,cum etiam nobiles ac plebeii omnes in patria honeftum locum ha- bere non poflent,vel utloca aptiora 8 c oportuniora adipilce- rentur. Septentrionales enim populi fu nt multarum prolium, propter fanguinis abundantiam ac caliditatcm , pugnaces ac rixofi: plurimum comedunt & bibunt, (aer enim frigidusjap- petitum excitat) optime concoquunt, propterea etiam diu vi- vunt;formofi,long£ ftaturae,fagaces ac fidei tenaces.Hos viva- ces efle argumento eft, quod reges ipforu valde diu regnis prse- fherut, multi 30 annos,nonnulliultra40,aliquiadhucdiutius. POLITIA. Quinq; funtStatusfiveOrdinestotius Reipublic^Danicse. P r 1 m v s, eft Regiae familia. Sicvndv s,Nobilitatis.fed fciendum inter nobiles hos nullos efle Comites aut Barones : fed omnes longa ferie majorum nobilitate demonftrarepofle. Clypeosgeftant (implices, quos mutare aut augere, dedecori eOTe antiquitati illorum putant. Vivunt adhuc nonnulla fami- lia quae adfuerunt tracftationi inter Carolum Magnum 8c Hem - mingum Danorum regem fuper Eidora fluvium fa£te,ut V r R e n & alii. Hi poflidentfua bona cum minori ac majori (hvec a- pits) jurifdi&ione : liberam etiam habent venandi aucupan- diqte poteftateminfuis bonis , quemadmodum Comites in Germania.Bona illorum non funtfeudalia in toto Regno,fed haereditariafive allodialia. Onnia Caftra,praedia ac bona, tam mobilia, quam immo- bilia, ^parentibus relicta aeque dividuntur inter fratres : ad ea fororesetiam admittuntur ex Angulari pnvilegio,ita tamen ut frater dias partes , foror vero tantum accipiat unam, filiisque arces aceaftra cedant. Sic multa praedia ad primogenitum ve- nire non jofliint : fed dividuntur. Et nonnulli ex bona tamen familia pr> gnati & virtute praediti,poflunt per matrimonium, Regibus atjuvanubus 3 ad amplas poftefliones promoveri. Ex n i a; 91 | hoc ordine eliguntur Senatores Regni, quorum numerus 28 1 raro excedit. Senatoribusomnibusdecretahoneftaalimenta a Rege & regno ; finguli enim arces habent, tantiiper donec Senatoriamobtinentdignitatem,dcquibusnihil Regi contri- buunt,fed tantum coguntur aliquot equites alere pacis & belli tempore,&quandocunquea Rege vocantur propriis lurnpti- busRegiin regno pr^ftbefle. Si Legati extra Rcgnu ablegan- tur, honefte illis providetur cxfilco , ut tanquam Regii legati Principu more in itinere vivere poflint. Reliqui nobiles edam habent fuftentationem honeftam a Rege, live in aula regia vi- vant, five ab ea difcedant.Nam habet Rex praedia, que Danico idiomate virlehninge live beneficia vocantur: his provi- det bene dele Regnoque meritis ad vitam, aut aliquot annos. De his coguntur alere aliquot equites, &fifco certam pecuniae fummam lingulis annis dependere, eo tamen modo,ut pro la- bore & propriis fervitiis etiam aliquam partem lucri accipiant. Eft etiam falutaris conftitutioinRc<mo Daniae,cua Rex bona immobilia prohibetur emere a nobilibus , ob eam caufam, ne aliqua diflenfio inter Regem & Proceres regni oriatur. Rex enim alioquipoflet quadam loca caperc,qu£ nobiles vendere nollent: proinde per hanc conftirutionem huic rei a Proceri- bus regni oprime provifum eft : licec tamen Regi permutare bona cum nobilibus ; contra nobiles nulla bona poliunt eme- re a regiis rufticis. Nam aliqui ruftici habent bona hereditaria 3 c fere libera,ut antea dichim eft. Sequunt ur nomina familiarum pracipuarum nobilium , qud in regno Danico inveniuntur . D.de Kaas, D.Guldenftern, deMunc,deRofencrantz, dc Grubbe, de W r alkendorp, de Brahe, deSchram, de Pasberg, de Hardenberg, de ViftandjdeBingjdeBclovVjdeWTpfert, de Goce ,deSchefeldr, de Ranzow,deSchelcn, de Freie, de l Iuljde Bilde, de Dreilelberg , de Green, de Brockenhufen,dc M 2 HoLke, D A N I A. ke.dc Troile, de Knutzen, de Biorn, de Scheftede,de Ien-j ° de Sten°e , de Martiefle , de Lunge, de Banner, de Luc,de ' - •'orp,deKruIen,deFalli,deLindei'nan,deSuuon,deStant- , ._ c ^ e ’ Quitrovv, de Lange, de GeHchut, de Glambeke, de irlbbe.de Marizer,de Kragge,de Achfel,de Bec,de Rurhede, x T C o-c!,de\V A iifelt,de Split,de Ofren,de Appelgard,de Iue- ca,de Poldcflem.de Reutcr, dcPodebuflen, qui fuerunt quon- d mBaronesex ducatu Pomerania: quorum familia adhucibi i ivenitur.De Vren qui vixerant Caroh Magni tcmpore,de Blic, de Galle, de Wogerfen, de Bafli, deSolle,de Daae, de Bax, de Baielich,de Wenfterman,de Hoken.de Lindovv.de Bille, de Ruten.dc Hundertmarc,de HeiderftorperjdeXMolde.de Pa- perhaim b,de Spar, de Falfter, de Narbu.de W orm.de Bilde, lc Bocholt.de Budde.de Svvaben.de Santbarch.de Gram.de d G Lutken.dc Vhrup, de SpegeLdeBammelberg.de Rofenlpart de Duve.de Hube.de Schauugard.de Muft.de Gris.de Falcke. 1 Bmne, de Laxman, de Duram, de Baggen, de Norman.de ois.de Matre. deRofengard, deTotten.de Ronnouu.de Krimpen.Ex hac nobilitate eligitur Fr^fefitus, fi ve Magijler auU, o hiem fere cft tale, cujufmodi major domus in Gallia? is enim plerumque relidet Hafmiae , tanquam vicarius regius,& dirigit res a Rege ad fc deftinatas. Deinde Manfchalcus tempore belli de pacis ea quae ad expeditiones pertinent procurat. Aclrntralius naves aedificat, veteres reftaurat.de fingulis annis ea ordinat, qux ad tutandum Oceanum Sc res nauticas pertinent. Habet dc is iub ie conftitutum adhuc alium admiralium.&in fingulis navibus praTecfum cx equeftri genere prognatum. Cancella- r/:*> regni , aci hunc ex omnibus provinciis ac infulis appellatur, acuo ad Regem & Senatum regni appellatio viciffim devol- vitur. Sin« lac provincia; divife funt in HARET ut vocanr, dioecetes, iub quibus multi funt paroecia:. Ibipn- n:um de jure diiputant, fi rixae fuerint iavtcem orta:. Hinc r • 'I V c licet appellare ad judicem’ terrae iftius. Deinde ad Cancel- larium, poftremo ad Regem ac Senatores, ubi finalis lenten- tia promulgatur. Habent jus fcnptum . compilatum a y& r oldemaro primo , Epifcopis ac Senatoribus , legi natu- rae valde congruum , & non multum a Romanis legibus diferepans, fed quo vigore hujus multo citius lites finem aflfequipoflint . lataque lententia paratam habeat execulio- nem. Primi judices fi iniquam tulerint fententiam, in dimi- diam partem bonorum condemnantur , quorum Rex capit dimidiam , & laefus fe utentia injufta alteram partem. Senatoribus adhibuit Woldemam primus (ni fallor) Epi- fcopos, quos rurfum Chrijiianus tertius propter certas cau- fas ac rebellionem amovit. Cancellarius Regis , qui plerum- que in aula Regem fequitur , habet fibi adjundtos leptem vel ocfto nobiles lccrctarias& feribas , & omnia negotia tradantur a Rege ipfo. Si autem aliquid magni accidi t.ut de pace aut bello, item de foederibus ineundis , de finibus defen- dendis fit deliberandum . Concilium Senatorum a Rege indi- citur. Nec licet Regi ullum tributum imponere regno acno- bilium rufticis . ablque conlenfu Senatorum & Procerum. j£rariiite?nVufecius,qui omnes totius regni redi tus, tam caft ro- rum, quam praediorum, nec non telonia tam in mari , quam terra colligit, rationes audit, examinat, inquirit, quitartias pecuniam offerentibus reddit. Hic habet adjundos duos ex nobilitate, &fcribas multos ex plebe , pro quo labore tabet annuatim ftipendium. Tertivs , eft ftatus Ecclefiafticus , in quo fierunt Epifcopi leptem , ut Archiepifcopus Lundenjis , Ep.fcopus RoefchildenJtSjOtthonienJisyRipenJisjVViburgenJis^ArbufenJis & Slefvvi* cenfis , ad quem caeteri etiam canonici referuntur. H habent decimas in regno : quae tamen in provinciis diverfr? diverfo modo dividuntur j dimidiam partem decimarumpercipiunt Epifcopi.dimidiam Lex, aliquam canonici, paftore§pars etiam ad aed D A N I A. ad aedificandas ecclefias contribuitur : & quantum ad ponti- ficium jus attinet, femper in hoc Regno quemadmodum et- iamin Gallia, nominationes &: ordinationes praelaturarum Epilcoparuumque , a Regibus ad hoc uique tempus collatx fuerunt , ut etiam ex refponfo VVoldemari primi regis Danix, ut arbitror,quod hic annectere libuit,conftat. Cum Pontifex romanus a Rege hxc & fimilia poftularet , fertur refcripfifle Rex, regnum habemus a fubditis, vitam a parentibus , reli- gionem a romana ecclefia , quam fi repetis , remitto per prx- fentes. Vtque Caroli V . prudens decretum laudatur, quod in pofterum Ecclefiafticxperfone nullam rem immobilem coe- mere poflent , abfque principum conlenfu : fic Chrifitanus III. seque prudenter conftituit , ne Ecclefiaftici aliquidvendanr, abfque Regis exprefio mandato. Alioqui religiofi funt opti- me provifi in toto regno a Chriftiano III. pise memoriae , Sc fcholx particulares multisinlociserectx,velutetiamin Iflan- diaduae , ubi etiam habent propriam typographiam. Dux funt in toto Regno Academiae: una Hafniae,quae fundata eft a C briftierno primo permifluS/xft Pontificis, anno Chrifti 14.70*, quam Fredericus II. quanquam bello Suecico feptennali erat implicitus,tamenlocupletavit,< 5 cejusproventusLx.millibiis thalerorumauxitialteraSorx in eadem infula. Qvartvs , ftatuseft Civium Sc Mercatorumi n urbibus ac oppidulis habi- tantium. Hi habent propria privilegia , quibusfruuntur , & his attributi funt agri proprii ac filvx limitibus circumducte. Hi etiam mercaturam exercent in agro & mari in omnibus partibus Europae. Ex his ut & ex rufticorum liberis , eliguntur epifeopi, canonici, paftores&fenatores urbium, feribae in ca- ftris & arcibus,magiftri ac gubernatores navium, aliqui etiam horum prxficiunfurteloniis.Iudicia omnia minora ex his co- ftituuntur , prxfide interdum uno ex nobilitate. Qvinxvs, ftatus eft 'Rupeorum, horum duo funt genera. Primum vocant Freibunden , id eft, Eberi coloni. Hi poilident agros hxredita- rios, paullulum tamen inde fingulispenduntannis. Hi etiam mercaturam &c pifcaturam exercent. Servitiis praeftandis non opprimuntur , nec tribura pendunt , nili confentientibus re- gni Senatoribus. Alterum genus eft eorum qui non poflident bonahxreditaria,fed a Rege,nobilibus aut ecdefiafticis per- fonis ea conducunt, & fervida multa inde dominis prxftare coguntur, prout cum domino agri convenerunt. Hxcfere funt, qux de Politia Danica exponenda mihi fuerunt, ex quibus patet monarchiam Danicam , plerumque fuifle opti- me conftitutam , nobilitatemque liberam eledtionem Regis femperhabuifte , attamen ex familia regia , utantea jamdi- dlum eftj unde hoc commodi conlecutum eft, ne Daniinte- ftina habuerint bella ac diflenfiones,nili qux ortx fuerunt in- ter Regiam familiam , quas tamen cito compoluerunt, in- terventu aliquot nobilium , prxfertim cum Regum filii nullam capiant Regni partem. Deinde cum omnes hnc tantum nobiles in Regno , & baronum &z comitum du- cumque nomina 3c titulos ignorent , nullus tantis affluit o- pibus, ut iis fifus fc famil ix Regum opponere audeat , eo quod inter filios 3c filias femper dividitur paterna hxreditas. Ita habent reges Danix optime florentem rempublicam: qux facile ab externis hoftibus defendi poteft, cum lubditt unanimes cum Rege ut naturali fuo domino, terra nlarique hoftibus refiftere queant. Huic Regno florentiflimo hoc no- ftro temporeprxeft Christi anvs IV, quemutcum om- nibus Senatoribus 3c nobilitate totius reeni incolumem ^ O Deus Optimus Max imus conlervet,eique tranquillam &- p 1 ' citicam concedatgubernationem 3 exanimoprecor. M 3 Dania D ANU REGNVM Arctoi Orbis tertium. D Ania duobus tantum locis continenti juncta eftjeamaplagaMundi occidua OceanusGer- manicus, abortufolis Mare Balthicum lam- bit Sclittora pullat, adfeptentrionemNor- vvegia & Sueeia , ad meridiem Holfatia, Megalopolis & Pomerania obtenduntur. Eain creberrimas infulas Ca[i um - disjunCHifimas diftribuitur. Caeli temperies, una cum r sc Vfer - falubritate aeris, Danos blande, ut lo.Coldingenfis verbis ti Ht as. utar,refocillat; terr& ubertas nutrit; volucrum fuavif- fimus concentus recreat ;fil varum nemorumque varia materia oblectat: in quibus porciinnumerabiles ober- rando, nunc glandibus quercinis , nunc fruCtibus fagi- nisa d voluptatem faginantur. Multiformes fimul ani- ricta*. malium fpecies&florida prata delectant.Maris affluen- tia & penuconfertiffimum Danos cum magna Euro- pae parte alit ; & quo ad vitae ufam carere nequeunt, na- w Z 1 ™ tura Danis minime invidit. De imperio autem majo- rum (cnbitMunJlerwiDanum quendam multis anteChri- ftum faeculis in fua Dania regnum primum tenuifte , a quo Regum Danicorum ftemmata , ceu quodam de- rivato principio , fplendido fucceffionis ordine proflu- xerunt.De huj us autem fuccefforibus ac reliquis Daniae regibus Munjlerum vide fufiffime differentem. Nunc Danorum omnis regio maris faucibus intercepta con- ftat multis partibus , quarum praecipua funt lutia , F io- n:x , Zelandi* & Scania , praeter infulas fingulis partibus adjacentes. ' “ ‘ - lutia, quam nonnulli Gothiam appellari volunt, quon- dam Cimbrorum fedes,apudhiftoricos dcgeographos Cimbrica Cherfonefus dicitur, & in Iutiam meridionalem & feptentrionakm dividitur. Hujus feptentrionalis lutiae defcriptionem vide fecunda tabula Daniae. Meridiona- lis lutia olim. dicta N ordalbingia inclytum ducatum Slef- vicenfem complectitur , cui Holfatiae ducatus nunc quoque fiibjungi poteft;horum ampliorem declaratio* nem fuo loco, videlicet tertia tabula Daniae invenies. F ioriia particularior quoq; defcriptiofequitur , quar- Floni *' ta tabula Daniae comprehenfa. Zelandia , quae Sc Sialandia^inter reliquas Danix infu- zeUndU. las eft maxima, Codanonia Mela, ut cenfent Olivarius & Or- telius. Hanc alii Zelandiam quafi maris terram, quod un- dique mari incinCta fit : alii vero quafi feminis terram, eoquodfuafponte abfq; annua ftercoratione fegetum omnis generis ferax fit , diCtam volunt. Longitudinem habet haec infula itinerisbidui, atque latitudinem fere aequalem. Quindecim civitatum, duodecim arcium re- Vrl)eK giarum capax eft. Inter civitates aute Hafnia five Copen- hagen eftpraecipua totiusDaniae metropolis, magnitudi- ne, opulentia &; maxima portus commoditate mfignis, quem & incredibilisprofuriditas &obje<ftusinful^qua Amagger vocant nautis tutiflimum facit, Habet Acade- miam , ex qua paffimEcclefiis ceu perpetua feges doCto- rumatq; eruditiftimorum paftorum tam in regno Da- niae quam Norwegiae fubminiftratur atque fufficitur. Supra 3 ZC D A N I A, ?J Xeoi-vsegh * vJjrHuer, Ttmmerlay t 'l&nift vanNumet iXprVh ? c lf , n<n / V t U ‘ D A Stan t a , nuli^arx Heljinbmb cum oppido ejufdemnominisre- fpondct.lbiZelan^a 8 c Scania prominentibus utrimque promontoriis ita prope coeunt ut vix parvi milliaris inter fe relinquat maris fpacium quod de Sund vocatur. Ad hunc locum omnes naves orientem verfus curfum inftituentes , velut ad centrum coire & Regi vedigal pendere coguntur : cumq; in utroque littore arx polita fit,Rex,quando id neceffitaspoftulat,fuis in medio col- locatis navibus, ita has fauces occludere poteft, ut qua- rumvis etia numerofam claflem ab ingrelTu vel egreffu prohibere queat. Hucfepeunodie 200, &peetia 300 naves ex variis Europse partibus convenire contingit. Eft & h icRoefcbildia fedes olim Epifcopi. ibi multorum Regum &Ducuminfignia monumenta confpiciuntur; nunc autem ad tenuitatem perduda , quod cives urbiu confiii munitionibusfoleantinfolefcere.Sub Zelandia autem fequentes funt infula z^Amigria, Huena VVeen , Moe- neflandyin qua civitas St ego a 3 c plures alia?. Habet Zelan- dia unum epifcopatum, cujus profui Roefcbildia fedem antiquitus,utdiximus,habuit. Scania inter regni Danite provincias magnitudine & opibus admodum infignis cft regio atque cumSuecia continens.Hac alii Scandina - i J ^?pro Scondaniam , id e&.amoenamDaniam, alii Scaniam atque ali iScomngiam dixere , vulgo Sconen. Plinius eam tu Scandiam 3 tumScandmaviam vocat, fed in eo fallitur,quod vijulam di e putat incomperta magnitudinis. Sed. Ortelius hac Pawi Scandiam & ScandinaviamnonScaniam,fedeam ^ liniulam efle, que hodie tria ampliifima regna Nor- " S itin h Sueciam , < 5 c Gothiam, aliafqj regiones com- J I A. prehendit,autumat,utfupra quoque diximus.Vndique cingitur haec Scania mari, prseter unum terre brachium quodporrigiturinboream,acinderecurvaturinorien- tem ubi Sueciae jungitur : fed intercedunt profundi fal- tus alperrimaeque rupes , per quas e Scania m Gothiam 5 ueciae partem iter agitur tam difficile , ut fere levius fit marino diferimine vitare terreftrem laborem. Regio Sotif er « coeli beneficio,telluris obfecpio 5 portuum emporio- rum commoditate,maritimis opibus,lacuum &flumi- liuu. num pifcatione, venatione nobilium ferarum, auri, ar- gentfiaeris & plumbi inexhauftis venis, oppidorum fre- quentia, civilibusinftitutis,nullicedit beat^ regioni : unde 5 c Schondia illi nomen manfit,tefte Munflero. Hasc quondam in duos ducatus, Hallandiam , & Blekingiam di- vifa,nuncPraefefturas viginti tres& civitates quinde- cim compleditur.Ejus metropolis eft Londa fi veLondia, yrbn% ubi Regni Archiepifcopus fedem fuam fixit. Eft etiam hicMalmogia y qi\x &c Ellebogen dicitur, infigne emporium 6 praecipua totius regionis civitas propter nundinas Scfrequctes negotiationes, quas ibi provinciales exer- cent. In Hallandia eft arx VVarburgum altiffimis mon- tium jugis fiiperftmdra.EamaSuecisanno aidlxy ca- ptam iSdmpofito pr^fidio munitam cum Daniel Ranzo- v'm)\xSxi&c aufpicio regis Priderici II. ardaobfidione premeret , ut tandem fe dedere fit coada, globo ex tor- mento ^neo per caput trajedo peremptus eft anno mdlxix vir virtutibus & laude bellicavaldeilluftris. Adjacent huic regioni infulae Landoe , Hannoe , Bornholm infula famofain quatuor praefedurasdivifa, & tres ci- vitates ac unam arcem continens. Gotlandia, in qua an- tiquum emporium VVisbi aliquando valde florens, nunc autem D A N jnawa. flumina. Mare. CpeTA ftilltca. autem ad alias civitates mercatura tranflata, viris, opi' bus que attenuaram jacet. Pr^ter frumentum ,caleum, butyrum, variasquepelles,etiam abietcsproceriffimas, quarum frequentes ibi lilvasfimt, malis navium fabri- candis, & praeterea lapides ad ftrudluram utiles, nec non calcem copioie emittit. Flumina Daniae luntJEgi- dora , vulgo Eyder , Cbalufus Ptoleimo : hicFriliosaDit- marfis dirimit acie in Oceanum Britannicum exone- rat : dc Stora pileolus &c navigabilis fluvius, qui in inti- ma Holfatia ortus, aliquot oppida , & nobilem illam Ranzjvtanam domum Bredenbergam alluit , pofteaquc fe in Albim effundit , & alia. Mare BalthUum quod ad or- tum terminum Danias fupra conftituimus,nunc accola Belts, Germani Oofinee indigitat,a baltheo,ideft,milita- ri cingulo nomen haufit, quod cinguli inftar utramque cherfonefum ambiat ac comple dlatur. Pigrum a Tacito nominari videmr,abeffe£tu ut putat Ortelius, quod non Ut cetera maria moveatur, nam asilus ejus vix depre- hendi tur, ut teftantur illi qui illud laspius navigaverunt: continuoque fluxu ex oriente verius occidentem de- fcendit. Heljingora ad fretum Sundae , arcem habet re- giam Croneburgum^rxfidium extrema infula Zelandi- caeorae. Hanc arcem Fredericus 1 1. Danite rex maximis Sc innumerabilibus demerfis laxis , interque compacla Sc fiftucata robora concluhs,acloco fundamenti ftabi- litisfirmatisquc , ex iplo maris fundo immani lump tu eduxit, tanta operis firmitate,ut immanes pelagi fluclus magnisprovolutos procellis,atque ad vallum murosq*, horrendo boatuillilos , citraulliuspericulimetum de- Ipiciat. Eft in urbe Lundia horologium in quo ars mira elucet, Laurentianum dictum: litum id in interiori tem- pli parte Jrlic tabula parieti affixa yilitur circulisahquot variorum colorum diftineta. In haeper certos rei indi- ces, 8c annus, Sc menlis, ac leprimana, dies quoque An- guli, ac horae , in quibusagunt homincs,liquidilTime monftrantur,eo etiam indicato li felium celebretur leu fixum feu mobile. Item quis luminarium Solis ac Lunx ra otus, quaque horum in Zodiaco loca diebus lingulis, 3c inter le habitudines. Atque hxc quidem foris: intus autem,machinisquibuldamadid fabrefactis res agitur* Quibus illud additum eft,velut Parergon , fed & id arte fadturn , ut quoties publice lignum datur horas elaplk, fupra tabulam iplam duo concurrant limulachra(equi- tes dixeris cataphraclosj qux tot fele idibus petunt, quot ligna dat campana major in turri fulpenla , quae horam indicat. Quod vero magis mirandum,in hujus tabulae medio velut in throno collocatu eft limulachra virginis Maria: linu tenentis infantem. Ad latera huic ollia duo, ante pedes velut theatrum lemicirculi forma» arcuhujusfpedlatoribusobverfo. Intus machina cum fimulachns trium magorum , quorum lingulis Unguli famuli additi. Machina mota ad ejus cui hoc negotium datum cll,arbitrium,prodeunt limulachra. Ante alios veluti caduceator minitabundus,gladio vibrato pulfat ollium finillrum. eo aperto proceditur,buccinis limul duabus fonantibus quas inflare videntur buccinatorum limulachra. Qui primuseftmagorum,magnificopro- dir per theatrum inceflii. Ad Virginislimulachrum ubi ventum eft, reverenter ad hanc verfus inclinat fele ma- gus, velut adorabundus.Faciunt idem reliquimagi. Fa- muli horum immoti procedunt , nulla edita reverentia lignificatione.Horum poliremus ollium dextrum clau- dit , ita quidem ut 3c clarior quidam lonus, eo occlufo» ad aures lpeclanrium perveniar. Sed de his fatis . N ' Occidua 9 * D A N I £ SECVNDA TABVLA, Quae lutia? Septentrionalis partem comple&itur. Juti/t S(f %e ut nona ks. O Ccidua pars Dani^&: praecipua eft lutia> vul- go I/*r/^«df ? quam Ptolemaeus Cimbricam Cher- fonefum, Plinius Cartrin vocat. Haec in icpten- trioncm in modum peninjfulae a Saxonibus inter duo Mai;ia 5 Britannicum& Germanicum procur- rens, ntinauftrum Italia, porrigitur. Ejus terminus auftraiis cft fluvius Ejdera , patetque in longitudinem lxxx prope mill.pafl.ab Albi flu. boream verfus. Latitu- do ejus ubi maxima xx. mill. paffl Eam duplicem efle diximus , Jeptentrionalem ] & meridionalem . lutia Cim- 'faicafeptentrwnaliscpaxhactabula deferibitur, Norvve- 'giam verfus fe extendens , juxta Scagam, ob fyrtes & vadofum iis in locis mare nautis celebre oppidum , in cuneum coardtata definit.Habet autem h^c Regio cir- ca Aleburgum emporium maximam latitudine m: ibi enim finus Ljmford illapfus , ac totam lutiam occiden- tem verius penetrans , exiguo relido fpatio VVenfullam ditionem a reliqua parte divellens, pene infulam red- dit , ac vafto tandem alveo dilatata aliquot infiones in- fulas fuo faciens ambitu , multis linubus feu ramis di- midis, varias provincias fuo interlapfu diftintmit ac li- mitat. lutia feptentrionalis frugum, tritici,' 'filioinis, houlei, ac fimilium ferax. Pafcuorum etiam aheubi ubertas iumma eft,atque abundat tot boum armentis, tam Leta vaccarum parens ac nutrix eft , utad externas piovmcias armentorum incredibilem pend copiam autem reliquae aquilonis regiones. Ex hac Cimbri ante natum Chriftum annis 150, in maximum terrorem Italiae velut procella ieeffuderunt.Hi enim adjunctis libi Teutonis, Tigurinis &Ambronibus,Romanum Imperium extin- guere conipiraverant. Et nec primum horum impetum SyUanrn , nec fecundum Af<?Ki/»#,nec tertium Coipio fufti- nere potuerunt. Omnesfugati, exuti caftris. Adum- que erat nifi Marius illi iaeculo contigiflet , ait F lorus. Duravit autem hoc bellum Cimbricum a Syllam con- fulatu annos odo, uique ad confuhmm Marii quintum, a quo tandem ad flumen Athefin deleti iunt reliqui ex- ercitus Cimbrorum , Teutonum & Ambronum. Sed quoniam hoc loco in Cim brorum mentionem incidi- mus quorum in hiftoriis nomen celeberrimum , paulo fufius de his libet diflerere. Cimbri didi videntur a Gomero filio Iapeti. Sed quoniam vir eruditiflimus I unius dodiflime de his diflerit , ejus verba hic non gravabor apponere. Conflat exMoyfe, Iapeto natam efle mafeu- lam prolem, nomine Gomerum, fi ve cognata litera Co- merum , qua voce apud Hebraeos perficiens & circulum ambiens fignificatur. Ea vero vocis genuina fignifica- tio, feriptoribus Cimmeriae lingua; imperitis hadenus ignorata,quod nemo eam caligine difcuflerit, meridia- no fole clarius elucefcet me duce,fi crate didionis mol- liter diflolvas. Quid enim aliud in ifto idiomate ionat Go om ber disj unda , rurfusque in compagem claufa ea- dem voce, Goiner, quam in orbem ambio,& curfum per- ficiendo abfolvo : Hinc di da eft &Gomera orbicularis illa difciplinarum feries , quam encyclopediam grxei feriptores, orbem dodrmaeF^;«;nominavic,quod nul- lo-fine, nt annulus , circumfcribatur. Jure igiturfelix iftud Ma]oYum vinuu D A N I £ II. TABULA, 99 Maris J&WJeaf Wcj tzrhjjlmj >ucn ^potterjf OtterhSli S <-mftfLrdc "irtrcr Leitm Torino ° C9VPC 5 * ' . (O K wufaarj tltluria. Ocrnuvticu. ITJTIA Septentrion alis D A N I JE II, T A B II L A> iftadnominisaulpiciamfbboli Iapeti obtigit, quas in orbem circumiit , & uti prx fe fert appellatio , curricu- lum datum praefcriptumque forte abfohitj ab ortufolis lu b Uratis terris ad ufque ejus politum , terras omnes emenfa. Nemo namque hiftoricas cognitionis tameft riidis& ignarus, quem lateat Gothorum & Vandalo- rum 'qui Cimmeriorumprogeniesfuere)armis Helpe- riam utramque occupatam pofleflamqiiefuiile. Quare quum conlentientibus calculis e Gomero propagatos efle CimmerioSjOmnes fateantur, qui quum principio interiora Alix penetralia tenuiflent, a Scythis pulli , & lemper ad occidua tendentes , in Scandiam , inde in Cimbricam Cherlonefum trajecerunt ; quod conve- nientius vocabulum gentis Cimbricas audfcori Gomero, vicillim genitoris lui nomen retinenti populo aptari potuent,quam a circumeundi & circumquaque palan- di iludiOjiionperfpicio. Qux namque gens una majo- rem terrarum circuitum confecerit„haud facile legendo didicifle quenquam arbitror: id quod aperte ac diligen- ter explanat Iojephus Antiquitatum Iudaicarum accura- tus Icriptor, qui Gomeri pofteros ex Armenia profedtos ad T anainufqiie amnem excurrifle, inde per Europam univerfam extremisGadibus tenus terras omnes multi- tudine inundallefcribit.Clariilime vero propagandi & conficiendi curlus lui ftudium ea in gente Plutarchusin vita Marti explica vit 3 cujus verborum lententiam fclum appen lam latinis auribus , ne citandis Grxcis lectori oal i lumpanam, chartasque odiole prolixus onerem, Cimbros (inquit) praedicant, quotieslocofe movent jnutaustedibus , non uno impetu autailidud, fedquo- lemner tenrl 1 r ? m P eftat “ ^'° vet commodi tas,prorfum apprrrli n ^ °’ P roximas quasque regiones bello * J3ted '> S uum 9 uc varia inter illos populoiiunCm no- mina, comuni appellatione Celtolcythas agmen fiium vocare. Alii referunt Cimmeriorum, quos ab antiquo graci cognoverunt, non magnam fuifle univerfitatem, ledexules potius quofdam, autfeditiofos aScythisex- aclos , a Marotide in Aliam tranlmififle, ductore Ljgda- mi : longe vero maximam 3c bellico fiflxmam gentis por- tionem in extrema maris Oceani ora conledille , ac re- gionem opacam, nemorolam,& propterpnecellas (pii— iasque liivas ad Hercynium ulque laltum pertingentes, Soli macccllam colere. Hadtenus fere verba illius uteii- que reddidi. Vnde vero Cimbros Germanico etymo R lu tardius , aut Gallico Tejitts Pompeius latrones ac lub- feifores dici probare queant, nonintelligo, nrfiprola- ' tronibus milites condudkitios accipiamus , autnifi vi- deatur Plutarckus idretulidead peculiarem genti mo- rem belligerandi , ut qua: clandeltinislatronum more infultibus finitimos opprimeret : atq; ita memorat im- petuofo illorum incurlu perculfam Italiam dmuille, quum gentem neque de nomine genitaliq; lede notam, repentina: nubis initat firis cervicious ingruere intel- lexille t. H actenus limius. Jutia haec in quatuo r fedes E- pifcopales latiffime patentes divifa <?lt, in Ripenfem, qure Ripx, Arbiifienfem quae Arhufii, Vandalicam qua: Aalbum, Viburgenfem qax V iburgicontidi t. Ripenfis duscefis, Pro- fecturas triginta , civitates leptem & regias arces de- A cem habet. Koldinga: , regina Dorothea Clmftiani tertii v ' dt! & ‘ 1 vidua , lcholam luis fumptibus inftruxit. Arhufiems , ^ Profecturas ji, civitates leptem, & arces quinque ha- bet. Arbujium, live Arbufia, emporium elt celebre ob portum, quem ingens illudPromontorium Hellenis ef- ficit, quod ab arce regia Kalloe , per ditionem Mols, ufque ad altilfimum montem, Ellemansbergb,a.d duo p-.i 1 - Earrapro tenditur, & tam fuo, quam infularum aliquot 1 objecte. ICI r M&re t D A N I i£ II. T A B V L A. objectu, placidam nautisxquorefficit. Sub hac Dice- cefi infulae funt Samfoe , Hielm , Tuen 3 Hiarnoe , Gm/o forte, Hilgenes &c aliae plur es. Vandalica quae & Burglavienfis di oe- ceiis, Prxledturas tredecim Sc civitates fex habet. Par- tes ejus maxime illuftres funt VVendfyjfel , Handharetjhy- Und^&Morfoe. VVendJyjfeljCwe Venjilia^id eft , Vandalorum terra &fedes , Praefecturas fex , oppida tria , &: arcem u- namhabet.Hic eft: vnonsAlberg,inquo gigantum mo- numenta conipiciuntur. Adjacent infulae Gnsholm , Hertz,bolm,Tydshholm & aliae. In Handhaereteft rupes vi- fendae altitudinis , Skamngklint didta , & in oris ejus fyr- tes,quas Sandores & Braccas vocant. Et fubfunt infulae O- Und&Oxeholm. PraefeCfuras quatuor, oppidum unum nomine Thyftad , ubi Chnflmnm III. lcholam juventuti primus condidit, & arcem unam Orumnam habet. Sub ea funt infulae Han$holm,OftholmJegen , Ofland^Egbolm^Bo- dum.Morfea > PraefeCturas tres, unicam civitatem N icopim, & arcem unicam Lundjlod habet. Infula ei adjacet una, Ageroa . VViburgenJis dicrcefis Praefe&uras fedecim , civi- tates tres totidem arces complectitur. Viburgi ge- nerale concilium triumvirorum nobiliffimorum & fa- pientiflimorum,de caufis civilibus cognofcendis & di- judicandis , toto fere anni fpatio continuatur , nifi ubi inquietae funCtionis moleftiis defatigati, fe in praediis fuis paullulum recreant vires recolligunt. Huc uni- veriae CimbricaeCherfonefi cafus , querelae de finibus Sc haereditatum controverfiae, omnefque capitalium caularum animadverfiones, cujulmodilunt cxdes,ad- ulteria,furta &veneficii crimina,deferuntur.Ad VVevf- ham peninfulam,ubi in conum definens,paullatim fe ad Solis ortum aeftivum inflectit, eft ille Iutiae angulus , ob pericula nautis adeo formidabilis.Nam ingens dorfum iynibuslongiffimeie in mare protendit , ut, qui tuto & citra periculi metum efle volunt, non propius duo- bus milliaribus ad littus accedant. T ale eft omne Iutiae littus occidentale, ut qui in Norvvegiam , vel ex Ocea- no in orientem navigare intendunt, longo circuitu lu^ tiam evitare cogantur. Sunt tamen quatuor omnino montes in hoc littore, ex quibus nautae habent fias ob- fervationes& indicia. Incolae hujus tractus plicaturam exercent.Cum autem portum, fidam navibus ftatio- nem non habeant,naves fuas ex alto vementes,cortvo- catisinfubfidium fociis 6c vicinis, ex mari in li ttus per- trahunt, ufqueeo,quoflu£tus maris tranfcenderc,eaf- que levando, tundendoque, laedere minime poilint. Copiofiffima hic in mari variorum piicium, atque in- primis alecum captura. His expofitis non alienum duxi Mtres coronidis loco adjicere^uod incolae harum regionum feptentrionalium fuerint adhuc lint frigidi iicci, procerae ftaturae, faciei pulchra?, boni coloris, jucundi, lxti,fufpiciofi,callidi,ac in negotiis providi,fani,fuper- bi, amantes iliorum, multum comedant ac bibant, be- ne concoquant, ideoquediu vivant , fangume abun- dent,mores feveros habeant , Sc propter cordis calo- rem, fint pugnaces dc rixoli , ament pericula , venatio- nes &:peregrinationes,iuarum opinionumlint defen- fores, nihilominus juftitix memores , in omnibus lin- guisaddifcendis adprime dociles, mufarum amantes, & padta & contractus fancte obfervcnr , multos habe* ant liberos, & quod foeminx iplorum difficulter pa- riant , fintque formofe & inadminiftratione rei fami- liaris tenaces &£ prudentem i ex cathairo autem , morbo reffio, angina, pleuritide, fiftulis, aqua mtercute \cl phthifi plerumque moriantur. Achilles Gajfarus teftatur hic inventa fuifle i monacho tormenta bellica. TsJ 2 * H^C 3 102 , Danix tertia Tabula, in qua Slciviceniis Ducatus pars & Holiatia 'u'*'ui c. ri- tu. px?er, tsermi. CpfidA. JEc de Iutia {eptentrionali ; fequitur Meridio - jw/»,quae veteribus ? quod a reliqua Germania per Albim fluvium ad boream divulladit, at- que interclufa, Kordalbingia eft didfca. Ea duos ducatus Slefviceniem deHollatiae compledtitur , de quibus ordine nobis efl: dicendum. Ducatus Slcfvi- cenfls a metropoli de pervetufto emporio Slefvico nomen habet. Olim hxc regio Ducatus Iuti<z dicebatur, quem VValdernarus Abdis regis Daniae pronepos primus in fcudum accepit ab Erico rege circa annum 1280. Ex- ftincta autem regum ac ducum ftirpe mafcula , de duca- tu Slefvicenfi cum regno in unum redintegrato ac con- folidato, Margarita trium regnorum regina Ducatum SlefvicenfempermifitGmmiflcomitiHollatiae, hac co- ditione,ut a regeDani^ collatum beneficium recogno- Iccret. Cxterum civitates Ducatui Slefvicenfi fubjedhe quia iifdem cum Danis gaudent privilegiis , eodem quoque jure cum iis utuntur. Subditi a fententiis^Ma- giftratuum cujulcunque loci ad principesaceorum Se- natores poflunt provocare de non ultra , ut privilegiis cautum efl:. G eneralis autem gubernatio horum Duca- tuum regi Daniasacduci Holiatue incumbit, de per vi- ces ab uno ad alium transfertur. Proinde cum ad Re- gem devolvitur , regias fux majeftatis nomine per vica- rium regis adminiftratur. Praecipuum hujus Ducatus oppidum Slefvicum vulgo Schlefvvich^, Germanica origi- nisnuncupationem habet,obiitum,quem adSliam,in mans Balthid finu obtinet. VVic^e nim de oppidum, ^ incurvum maris recefliim, live finum; de vicum etiam pnicis Saxombusfonat. Quemadmodum Beemus, in filis Gotodanicis obiervavit. Crantzaus de qui Saxonum confcripfere hiftorias,aliamSlefvico appellationem at- * tribuunt , quam etiamnum apudDanosde Frifiosufiis retinere videtur. Hi enim fua lingua hoc oppidum Hfi- debui vel Heideba nuncupant , eo quod a quadam Dani^ regina , cniHetlu nomen , dicant primitus efle condi- tum. Efl: autem peroportuno ad negotiationem litu, portum habens ad exercenda commercia commodii- fimum. Non procul ab hoc oppido Gotorpia arx fi taeft. Teloniumhic celebre, ubi compertum , fertilibusan- nisexDania 50000 boum in Germaniam abadtave- cftigal folvifle. Eft in hoc ducatu Elensburgum oppidum celebre; hoc inter montes excelfoslittorimarisorien- talis a djacet,in quod e jusp ortus fe extendit, tanta com- mo ditate , profunditate de fecuritate , utfingulifere ci- ves ex domibus fuis naves mercibus implere, de eafilem rurfiis exonerare poflint. Sunt de Hufenum, Haderflebia. Habet unum hic Ducatus Epifcopatum Slelvicenfem : capitula duo , monafteria tria : caftra tam principum, quam nobilium varia. Ordo autem Senatorum, cujus %****' jam aliquoties fadta mentio,plerumque conflat nume- ro xxim perfonarum equeftris ordinis , quibus adhi- betur generalis Cancellarius , nec non nomine uniufi cujufqueprincipisduo juris dodtores* Holfatia Ducacus. Hol futium a filvarum laltuumqne frequentia , quibus Holfatia, commune cum lignis nomen in lingua indigena eft, ('nam de filvam de lignum pro mifirue Eolt Cimbri ac Germani inferiores dicunt) nome obtinere arbitratur. Eft D A N I JE III. T A B V L A, 10 } ‘Petrus ‘JCznuj C cftiuit ~4rmbolt TZ S f*rn . >Trna \ I • *SiaUc ^Hilfod vt\ Zt l AS\ e (Z 'ufrnsh.f: ‘E&flukm; 'Vrrm/j ttrmborch L S AT IA ucatuj. 2,0 'sHeridus. 4° Ortens II o BORUSSIA SIVE PRUSSIA. - “T|“^ OrVs si a MuItiiruE Germania orampa Boruftis vendiderunt 4.7 6000 florenis. Quum autem Maria- populis nomen obtinere , Erajmus SteiU author ni obedientiam Regi recufarent , tamdiu utrimque I J-cft.Hi,teftePn^m^0,adRipha!osmontes,ubiin vario marte dimicatum eft, donec univerftis trathis ^ feptentrionem fufius excurrunt, nec longe qua Alberto Brandeburgico ultimo crucigerorum magi- Tanaisexeiserumpit,confederunt : &ledium Tuarum ftroceftlt , quietiam Cracoviae a Sigifmundo Poloniae peaarfi, valida manu,fe in h^c loca effudere, &: a iuo no- rege princeps fecularis&: eques auratus fa&useft. Di- minc Boruliiam totam regionem dixere, quee nunc una vifam autem fuifte Boruffiam tradunt in duodecim iitera extrita & altera mollius exprefta, Prupa dicitur. Ducatus a Venedufo principe , quorum nomina haec: Boruffia a Viftula amne , quem ad occidentem termi- Sudavia , Sambia , Natangia , Nadravia , Shvonia , B artonia, num habet , incipiens, finumque maris Balthici qui fe- Gahnda , VVarmia , Hogerlandia , Culmtgena , Pomefama & ptentrionale ejus latus ambit,percurrens,ad ortum Ah- Michlovia . Sudavia , prorfus a crucigeris ita vaftata eft, ut C* iitrr> - nos habet, ad meridiem Hamaxobtos. Aere fruitur amce- ex nobili Ducatu hodie vix ieptem pagi, & quidem vi- £ , no,( d frigidiore. Regio omnis eft foecundiftlma, &c fi- les, in Luptavienfi tyritorio fupcrhnr. In Sambia funt vrb{um nitimisprovinciislongebeatior: ager frumenti feracif- civitatesplures, Lebenicht,exft rudta an. mcclvi: Kjiey - nom,nA ’ fimus, quodPolonicu& Lithuanicum bonitate excel- backjai. mc c clxxx : Regius Mons mc clx. F ifchujia anno Iit. Abundat meile & apibus seque ut ceterae regiones mcclxix : Lecbjlet an. mcclxxxix. Mulmelburgta an. feptcntrionales. Eft in ea quoque pecorum ingens vis, MccLxxix.InN^taHg/4,civitates funt Valdoma , Girania , multa ac copiofa venatio. Ingentes enim vaftasque fil- centia 5 creneburga , Heihgenbed , Pridhndia , Schippenheilia, vas multa ferarum genera alunt. Quas praeter urfos, Brandenburga. In Nadrovta vix aliquot cafie& tuguriola U apros, cervos, quibus abundant; proferunt uros excel- fuperfunt:c$tera vaftata (um.lnSlaaponiafmRagnetaJtlfa % lenti vi &c velocitate, vulgo Bubalos vocant. Gignunt Renu i Liccovia :) Salavia^Labia } TapiajVintburgia y cbriJlad£rdery bizo ntes jubatos, e boum filveftrium genere. Equos et- Bajtia^Cejlia^lsorbeitia , Venfdorf ’ Angenburgia & Dringofor~ iam filveftres,quorum carne incolae veicuntur. Gignut dia . I11 Bartoma funt N ordenburga , lobansburga , lurgburga, & alces quos vulgo Elandes vocant : ac iftides vulgo Inferburga , Rubtenerder , Bartoma & Rhenum. In Galmdta im-eri: m inartes. Ufque ad tempora Friderici II Imperatoris ple- funt Orteleburgum , Rajlenburgum , Key burgum, Pajfenhumia, * nA P r,rn - rique boruftl idololatrae fuerunt, quo imperante anno ( Drefcblovia, Lucta & Lu^enburgia. In VVarmia funt Rejftl, mccxv crucigeri ordinis teutonici eos vicere , reli- Streburg yBifchof[}ein y VVartenburg^ AllenftejthMdfatia^ Help gionemque chriftianam docuere. Poftea provincia &c bergia , VVermeditum & Gujladta. I11 Hogelandia luntBran- civitates Boruftiae anno mccccix crucigerorum 1110- denburgum , Tolkiemit , Munhujia , Scorpovta Lc omnium ti avaritia 3c ferocia, ad Cajimirum Poloniae regem de- maxima Elbtnga , in iittore maris exitrucla, fplendidis fecerunt. Poft annos triginta octo repetita defecftio- civium opibus Sc mercatorum frequentia celebris. In ne Madcourgum cum aliis caftellis & urbibus reei culmigeria iani>Torunia nobile emponu exftructum ad 5 j 6 Viftu- BORUSSIA SIVE PRUSSIA. Ul ermaituiv L jmmunui Raitqrtti- f ^V : fL 44 ldsLUi L%/ FRISC& TVAfN G Injerbera SchSnbilli Curitat 7^ ‘Bifchjkm ff ^ *#£AV. i S trade . <S SehwnbrmA. Jiaiarcdt 'A \&,*L>r 0 emaat 3 fogtei* q**ydZ-' ^ £ crl ; j.Qf^V Pafsenhnm_.r&L .- *kiJr\&a M «a* ; 2 , u/kach ? 7 T :&> ...a JlUildanbtrf -$~^%*** , 'sltfeidfz i.% Pars tvk Po ; Brambera ia .// Y< jjjfs <? v/A’ Maio 15 'P^J? 5 Solitz^ !^Si Jj Mar e I ift V,y LrJUrlJfn y j\ ; Prei-Mkel/S. j/ frirFO-' \^riSchroeafiea f f) 7) oY% 5 K 7 ^ \ AjSarJrn £ , \ Clu?^ -_Y ttJw/HudU* - j Jr^aL Jiz BORUSSIASI Viftulam anno mccxxxv: patria magni illius N. Coper- nki. , Culmina , Wentfl 'avia , Aldujta , Gaudent *, , Gugeloburga , Schpnfa , Stesburga , Bartoma , N eum ar ckt , Rogo fiia, Papama, pridec b , Lippio, Lefna, Golba, Luben , Red en, Rergelavia , Eant er- gurgia . In Pome fatua eft Maruburgum , civitas ampla , ex- jftrucfca anno mccccii: Menticba,Stum y Cbnfiburga,Pref- marc y Salfold,Merimc,Holand,LuhJlMa,Ojlerroda,Rofenbur - <r^ Manenv ver der, Garnejia , Enlonia Germanica , Lebmulia,Ho- henjlein , Schonenberga , Culenburga , Neunburga, Salavia. In Milcblovia omnia deftructa & vaftatafunt, praeter unam Sfr^tar^w.Regio omnis importationibus exportatio- nibufq; variarum mercium apta, propter frequentiam rumina. fl um j nurn5 finuum, portuum. Fluvii praecipui funt, Fi- k ement, Cronon , Elbinga , , Pajfaria , Alia , x*»-» PregoljOjfdy Vrebnic Ltca &Lavia . In quibus, ut & in la- commoch' cu k llSj( Bves pifcatio.Mare etiam incredibilem pifcium foeturam 8£ copiam fubminiftrat. Porro in littoribus Borufthe ad Mare Balthicum , Succinum colligitur, quod incolae vocant Barnflein ab uredo, & ^#g/?d«,quod oculis profit: graeci electrum vocarunt, quoniam Sol vocitatus fit elector , refpicientes nimirum ad fabulam Phaethontis . Servius in odtavam Aineida dicittriaeftee- lectri genera , unum ex arboribus quodfuccinum dici- tur ; aliud quod in terra invenitur : tertium quod fit de tribus partibus auridc una argenti.Latini fuccmo dede- runt nomen a fucco, quod & Solnms indicat. Plinius feri- bitd Germanis appellari gleilum a vitro , cuinondiffi- mile eft , quum utrumque fit pellucidum. Atque inde Gieilariaip ia regio a Romanisdicta. Ejus genera plura iunt. Candidi odor eft praftfantillimus ; pretium initio vilius fequuntur fulva 6 c cerea.Fulvis major au cftori- V E P R II S S I A. tas <5c quidem tranflucentibus modico fulgore : imagi- nem enim igneam, no ignem inefle placet. Sunt in qui- bus deco tli mellis lenitas probetur , quae etiam ex eo mellea vocantur. Visluccini ufufque in multis. Attritu caleiacfum paleas dc folia arida attrahit, ut magnes fer- rum. Habet &:Boruftiafilvas caeduas, unde vis ingens SH»*. lignorum, & ad navalem ufum,& ad domefticum con- vehitur; teretumq; arborum ad malos navium accom- moda, quae inde in remotiftimas oras deferuntur: ha- bent & filvae praeter id fuas divitias , unde quafi iponte compendium non mediocre incolis provenit : apum fcilicet,dequibusfupra diximus, 3c ferarum. Dividitur Ttgthg** hac noftra aetate in regiam & ducalem. Poloniae rex,u- hern * ndl ‘ tramq; Viftulx ripam, ufque ad illius oftia hoc tempore immeditatepolTidet. Infula quoque Vi ftula&: Nogato conclufa , Sc omnia ad recentem linum oppida arces Elbinga, T olhenit , Fravvenberga & Brunsberga, ulq; ad Palla- riae oftium : Sc tota VVarmienfis dioecehs ditio , ad meri- diem ampla, tk oppidisagrifq; cultiilima, veficaeinftar media in ducali Borullia pendens, in regis foliuslunt poteftate.Etfi autem haec Borullia regi immediate fub- jedta, eodem cumPolonis regno contincturrtamen pe- culiare Confilium publicum, leges, judicia, (i quibus tamen ad Regem provocatio eft ) aerarii $c belli gerendi rationem habet.Confiliarii hujus Borullia: quatuorde- cim funt.Duo E p i fc o p i , V Varm icnjis q u i ledem luam ha- f*‘ hetinBraunfburg,<Sc Culmenfis . Tres Palatini, Culmenfis, Maridiburgenjis & P omer amcus. Tres Caftellani, Culmenfis, Elbimenfis & Gedanenjts , Dantzackyvilgo ; totidemq; Suc- camerarii , Se rres primariae civitates , Torunta , Elbinga , Dantifcutn . Hi bis quotannis ad deliberationes Se judicia conve- BORUSSIA SIVE PRUSSI A, ir, co nv e niunt , m enfe ma j o A larie bm viMargenburgiadSii- ditionisculpaadregiemajeftatis Polonie patrocinium chaelis,Graudeti. Capiranefiieupratfecfi arciu Sc redi- ; confugere , Sc vi pactorum inter regem Sc .ducem ini- tuum regioni octodecim funt : Marieburgicus, Sc in Pala- ! torum, defeniionem fuorumprivilegiommabeopo- tmzixiiSttim£,Giiev&,Mev&iStargardi&. InPomeranicoS/0- j ftulare. Sunt etiam in ducatu Boruifiatduo Epiicopi. cbovi^iupraTuchGiajuxtzBroRu.Sue^Tiichok^Demia- Sambienjis quiRegiomonte, vulgo Koning fperg, Sc Pome- Mentes* fa, Sc Pujci in Culmenfi, Brodmca y Graudenri } Rjtdm<£y Reden fanienfis qui in Marienvverder fedet, quibus jurifdictio forte, nili fit Sc Raden , Colha, Rogofv.dt , Rogenbaufen , & alii ecclefiaftica integra Sc non impedita. De religione Sc tres. Ducalisautem Boruilia olim fratrum crucigero- ! ritibus veterum Boruflorum mira narrat Meletius epi- rum teutonici ordinis propria , fub Alherto Branden- ftola io ad Georgtum Sabinum. Coluerunt Dsemonia burgico ordinis magiftro in hereditarium Ducatum pro diis, atque etiam nunc multis in locis occulte co- converia,& ab imperio Germanico avulfia, in Polonie lunt. Immunda quaeque animalia, ut ferpentes, colu- Leges & regis fidem Sc clientelam anno m d x x v conceffit. bros perinde ac deorum famulos nuntiosque religiofe tnjhma. £j us p r f llce p S primum ac proximum regi locum , in venerati fiint, quos intra domo^ nutriebant , iisque ut Confiliis, Comitiis Sc aliis Conventibus apud regem diis penatibus litabant. Deosinfilvisac lucishabitare Polonie tenet. Si lites inter regem Sc ducem exorian- dixerunt; illis, ^ iclimis ibidem ut placarentur , immo- tur, a confiliariis regis juramento novo ad juftejudi- landumefle: ab his folem pluviasque expetendas. Feras candum obligatis , Marieburgi aut Elbingae dirimun- omnes, alcem praecipue, has filvas incolentes, ut Deo- tur.Nobilesautem feu alii contra ducem actionem ha- bentes, coram ducis vafallis a duce ad judicium depu- tatis, eam inftituunt, a quibus provocatio ad confilia- rios regis Sc ducis Marieburgi conftitutos libera per- mittitur. Caeterum unusquisque in judicium ubi bona fita fiint vel domicilium reus habet, vocari debet j nec ad extranea judicia trahi , aut a redto detineri poteft. Judicium aulicum quinque originarii nobiles Sc tres jurifconfulti adminiftrant. Judices in provinciis ita conftituuntur,ut ex tribus a qualibet provincia nomi- J plerasque alias habuere. Barbari Sc literarum rudes o- natis,princeps unu eligat : qui fecundu jus Culmenfe Sc lim fuere, adeo ut nec credibile putarent, fi quis diceret conftitutiones provinciae judicet. Si contra privilegia, homines inter ie polle aperire qus lentiant Sc velint libertates, j ura , aut confiie tudines princeps faciat,nec beneficio literarum. Sed de his fetis , plura qui volet ad preces fubditorum facium liium emendet j liberum petat ex Irafmi StelU de Borufiiae antiquitatibus libro clt Ordinibusprovinci^e ablque ulla rebellionis aut le- fecundo. ' P Bokyssi am rura lervos veneranda*s efie lenierunt , ideoque ab eis abftinendum. Solem Sc Lunam deos omnium primos crediderunt. Tonitrua ac fulmina ex confenfugentiuni adorabant, tempeftates avertendas citandasque preca- tionibus dixerunt. Hirco in facrificiis ufi funt , ob foe- eundam animalis iftius naturam. Praecellentes arbores, ut robora, quercus, deos inhabitare dixerunt. Quare nec ejufmodi arbores caedebant, fed religiofe ut numi- num domos colebant. In eo numero Sc fambucum Sc 7,egi*. &itW* Solmt. +Ar.ima— hiv/i v& viet eu* L I V O N I a; S I V E L I E F L A N D, B o R V s s i A M in noftra methodo fequitur Li- r onia,five Levonia, vulgo Liefland , de cujus nomi- nisorm, nihilcerti afleverare aufim-, de eo au- tem ficlcribit Altbamerus. Fieripotuit,inquit,ut a Lemoviis progrefli fint Livones,feu Livoniipoftremi Germanorum ad littus Venedicum , ad parallelum Scandinaviaeinfulae, quae Gothlandia dicitur-, habitan- tes , quos tamen ab Efluis mallem derivare, vocabulo vulgari nonnihil fiaffragante, quo Eyflender vocantur. Levonorum etiam mentio eft apud Rtolemaum lib. ii. cap.xi. Et paullo poft ubi de zEftiis fermo fit,inquiens corruptam Trifile itionem reftituifle Beatum Rhenanum , qui repofiierit zEftiorum gentes. Apparet enim, inquit Rhenanus, in archetypo fuifte y£ (tuorum pro ditio- rum, ex quo alius fecerat Eftuorum , nam u pro ii vete- res librariiponebant. Si vero archetypus habuit (in- quit Altbamerus ,) Eflups , aufim jurare Eyflandios ab illis nuncupatos, vocabulo p aull tim variato. Hi populi etiam Sudini dicuntur, Sc eorum regio Sudina, Pruffiae cohserens. Leiiunnos quoque eodem reponere placet nonnullis,a quibus fieri poteit, ut nomen derivatum fit. Livonia autem ad mare Balthicum five finum Venedi- cum porre fta eft longitudine cxxv.mill.Germanicoru, latitudine xl. Eam cingunt Boruflia, Lithuania&Ruf- fia,caeteraLivonicus finus lambit. Regio omnis plana, ac fertiliflima eft.Frumentum tanta copia profert,utin annona caritate vicinis quoque regionibus opem ferat. Abundat etiam lino optimo , ac armenta alit plurima. V rios praeterea infilvis habet, alces, vulpes, lynces, marres,ze bellos, hermelinos Sc caftores. Leporespro anni rempeftate colorem mutant, haud lecusatq;apud Helvetios in Alpibus.Hyeme funt albUAate dnericei. Eftqiie ferarum tam frequens ubique venatio, ut ea ne rulhcis quidem Jicet crudeliter a nobilitate habitis, un- quam fit interdicla. Brevi , Livoms nihil deeft eorum qux ad vitam humanam fuftentandam neceiTana funt, excepto vino , oleo Sc quibuiHam aliis qux mitiori caelo lubjectis terris concella divinitus: quae tamen ex a iis regionibus abunde advehuntur. Livonia ante an- nos cccc opera mercatoruBremenfium, &;praecipue 7na]efHf>%0 militum teutonici ordinis ad fidem Chrifti adduita, cum multa periculofix tam externa quam inteftina bella & bellorum calamitatespertuhilet, Sc vicinis iuis regi- bus Sc dvnaftis quodammodo praedae eiler, tandem an. m d lix. lub Gothardo Ketlero ordinis teutonici ultimo magiftro in fidem & clientelam a Sigifmundo Augufto rege Poloniae tanquam membrum regni Sc magni du- catus Lithuaniae acccpra eft. Cum autem die quinto Martii an. lxii , magifter ordinis Gothardus in arce Rigenfi coram Polomae regis Commiffario Nicolao Rackuvvihopahuno Vilnenfi ordinem fuum refignaflet, & primum 'crucem , deinde figillum , poftealiteras Sc diplomata omnia , quae ordo a Cxlanbus Sc Pon- tificibus acceperat : praeterea claves arcis Rigenfis Sc portae civitaris, officium Commendatoris, jus cuden- dae monetae, veitigal piicium Sc omnia alia fua, Sc ordi- nis fui jura Poloniae regi ceffillet ac tradidiilet : ftatim facta refignatione Gothardus a praediito Palatino no- mine regiae majeftatis , dux Curlandiae Sc Semigalli^ publice proclamatus eft , eique e veftigio nobilitas Curlandica& Semigallica vehit hxreditario Domino juramentum fidelitatis praeftitit, Poftndie etiam dux Curlan- F igniarii VJortntcz \rfanset s-fa ivotiuc 'Tfo InUn. jL >/ ' — l $jk.*t#rt?nha 1 _L AIN DJ> fMMgSjfo / G-roturhrf fk/Wanui «. - Wrbes. ll6 . LIVONI A, SIV Curkndi£>&mmus regix majeftans locum- tenens 8c gubernator Livonix in curia Rigenfi publice renunci- atus , & claves arcis Sportas civitatis recepit. Nobili- tati vero & civibus omnia fua jura & privilegia reftituta Sc confirmata funt, prout in literis apud D. Davidem Chytraum videre licet. Dividitur autem Livonia in tres nartes locis & linguis diftindtas videlicet in Eftiam , lettedm & Curlandiam. Eflorum provinciae funt Hama, cujus metropolis eft Revaha aquilonem verius ad ma- re Balthicum lita , nihilo Riga inferior a Voldemaro j condita & portu celebris. Cives jus habent Lubecenfe, monetamque cudunt quadrangularem. Vina , in qua VVeifenhurg , Talsberg , Borcbolm , epifcopi Revalieniis fe- des ^ Allantakia,nbiNerva ad fluvium ejuidem nominis, habetque ex adverfo arcem Mofcorum Ivanovv Gorod & Kt fcbloz. Fluvius hic Livoniam a Mofchorum ditione dirimit, Odenpoa , m quate/tf, iive Topatum urbs epifco- palis & mediterranea, VVernebec,Helmede,&Ringen. ler - w, ubi VVittenftem,Lais, Overpolen,Velhn. V Vicina, ubi Ab- feel,Leal , Lode & Parnovia. E ftisadj acent infulae O//^ geden,M.ona,VVcrmfe , VVrangen , te, & alixplures, in quibus partim Eftica, partim Suecica lingua utuntur. Lettcrum urbes funt, Ri^t, Kohenhufen ,VVenden , VVolmar , & tota dioeceiis Rigenfis. Rig* primaria totius Livonix civitas eftadDuinam, quifein finum Venedicum exo- nerat. ColoniahxcBremenfium eft, muro fortiflimo, propugnaculis, turribus , & bellicis tormentis contra omnem vim inftructa , foflis infuper duplicibus & acu- risftipitibusmunita. Arcem habet inftructiflimam, in qua olim magiftri Livonix (ordinis fratrum teutoni- corum) fedem habuerunt : eam ante paucos annos Go - tbardmKetlerus de quo fupra, regis Polonix feudalis no- mine regio adrainiftravit; fed in civitatem lpfam ni- E LIEFLAND. hilufurpavit juris. Adminiftratorem enim five capita- neum aliquem cives libertatis adfertores ftrenui non patiuntur, tributafolum regi Polonix & obedientiam fideliter prxftant , in exteris jus municipale habentes. Praeterea forum hic eft omnium fere mercium {epten- trionalium, picis, lini , cerx, cannabis , lignorum, aha- rumque rerum iftiulinodi. CurUndu oppida &: arces funt, Goldingen , Canda, VVinda , qux Polonis dicitur Ktes, nobis VVenden , celebris jam olim ob aulam magiftri or- dinis teutonici, in qua etiam comitia celebrari folita: nunc Polonicis prxhdiis obicfla eft ; Durbin , Srunda , Grubin , Pilten , Amboten Sc Hafenpot . Scimgallu, Mitavia, {edes aulx ducum Curlandix , Seleborcb, Baffcnborcb, Dfl- bltn ScDalem urbes iunt. Scmigalliam vero & Curlan- diamaLcttorum populis & reliqua Livonia , fluvius Lacf4u Duinadifterminat. In Livonia permulti lunt lacus, in- firmior eft Beibits, qui in longitudinem ad 45 milliaria italica porrigitur , atque vario pifcium genere abun- dat. Fluvii funt Duina , VVinda & Beca ac nonnulli alii. Flumina. Dana ftve Duinn Vtolcm&t , Rubo Pcuccro , ex Ruffia lon- criflimo tradtu per Lithuaniam & Livoniam manans duobus infra Rigam milliaribus in linum Livonicum & Balthicum mare tandem infunditur. VVmda in Bal- thicum itidem mare exoneratur, non longe a cujus oftio maxima eft maris profunditas , ac locus penculoiilh- mus. B eca, incolis Einbeck^, uno fertur alveo in ocea- num; qui cum de proruptis fcopulis praxipiti lapfu ruat,idem vicinioribus accidit , quod ufu venire hani- tantibus ad Nili cataractas accepimus ( inquit Leuncla- rwYuu nimirum panllatim furdefeant. Regio Une montibus , nemorofa , ac filvis in lmmenlum denia. Atque hic Hercynia: ingentia brachia. Ad oitium Du:- nae mari proximum, eft DimmumU,zzx inex pugnabihs. Cpe''A gHbiicd* 'Ritiii & mores. V< 'itus, L I V O N I a; S I V duobus a Riga milliaribus, prseficiiis Polonicis munita: j ad quam omnes naves extera tributum pendunt. E it & medio intervallo Blokans ,-pvxCidmm regium, ad quod naves iterum excutiuntur. E ftScFelinum ar^rnunitiffi- ma 5cdvitas inEftlandiae ducatu; quam ftipendiarii mi- lites Germani una cum ultimo Livonia: magiftro Gui- Itelmo Turjienbergo memorabili &c deteftanda perfidia, Mofchorumduciprodiderunt.Tm 7 ey?wwetiam,quoda- lii Taurum vocant, arx quondam munitiffima fuit : eam ante a Mofchis captam,Lithuani duce N icolao Rad^ivvi- lio palatino Vilnenfi cuniculis adis &c fuppofito pulve- re nitrato totam dilliparunt,anno mdlxi ; 3c alias. Cau- terum in Livonia permulti adhuc gentilium ritu vi vut, vera Dei cognitione deftituti, alii Solem adorant, alii lapidem ; funt etiam qui ferpentes dc dumeta. Mortu- um aliquem terrae mandaturi, genialiter circum cada- ver epulantur defundumque invitant adbibendum, cottabo etiam fuperinfufo. Poftea deponunt in fepul- chrum,adduntque ei fecurim, cibum, potum, & num- mos aliquot pro viatico : indam antque , abi m alium orbem,Teutonibus imperaturus,quemadmodum tibi tuiique imperarunt; Sub Triderico imperatore chriflia- nam fidem primum admifere. Labori apud eos operam dare, vitio datur. Mulieres in regione natae , magnam prae £e ferunt pompam , alias aliunde adventantes con- temptui habentes. Nolunt mulieres , fed dominae ap- pellari, ac nullo labore muliebri occupatae, rhedis i\e- me & navibus aeftate circumvagantur. Genti potus ^ medo, ce re vilia, & vinum , quo non nifi imponato Sc ' exotico ditiores utuntur, videlicet rhenenfi. Fceminae pulchritudinem corporis dehoneftant larva veftimen- torum. Merces quae ex Livonia in Germaniam alia qu v * E L I E F L A N D. 117 regiones devehuntur, funt cera, mei, cineres, pix arida &liquida,quam Teer vocamus,linum,varise ferina: pel- les, coria .Item illud frumenti genus, quod iecale La- tini, nos rogge appellamus, magna copia quotannis hinc ad nos adfertur. Elis autem de Livonia expolitis , rem me ledoribus non ingratam facturum puto , fi non- nulla de Lycaonibus qui hic frequentes cfle feruntur, coronidis vice fubjecero. Scriptores qui fide digni vi- deri volunt , inter quos Olatis Magnus, homines quof- dam in hoc tradu quotannis in lupos converti affir- mant. Ejus autem verba non gravabor hic apponere,' ut narrationis inauditee novitate animos legentium nonnihil recreando taedium levem : ita autem feribit libro xvm.cap.xlv. In Frufita , Livonia , atque Lithuania, quamvis luporum rapacitatem per totum pene annum incola haud exiguo cum damno experiantur , quia eorum pecora ingenti multitudine pafinn in filvii , dummodo exiguo intervallo a grege aberrant, dilaniantur , ac confutuuntur : tamen hoc difpendtum non adeo magnum ab illis reputatur, quam quod ab hominibus in lupos converfis fuftinere coguntur. In fefto enim nativitatis Chnfii fub noctem jlatuto m loco , quem inter fe determinatum habent , tanta luporum ex hominibus diverfis in locis habitantibus con- versorum copia congregatur , qua poflea eadem nocte mir a ferocit cum ingeniis humanum, tum m utera animalia , qua feram na- turam non habent, favit, ut majus detrimentum ab his , ifhus re- gionis inhabitatores , quam unquam a veris & naturalibus lupis accipiant. Nam uti compertum habetur, adificia hominum in fil - vis exiftentium,mira cum atrocitate oppugnant, ipfafque fores ef- fringere conantur, quo iam homines , quam reliqua animantia ibidem manentia confumant. Sed quantum his infit verita- tis,ad tribunal Theologorum ac Philofophorum diju- dicandum relinquimus, & ad Ruffiam pergimus. P 3 Rvssia n$ RUSSIA, SIVI -r^ Us si A 5 quae etiam Roxolania dicitur , gemina j 1 J p efl:, nigra & alba . Illa Polonix contermina elt, I haec Mofcovix pars. Porro Mofcovia a Molcho amne haud dubie iic dicta , qui 3c regiae urbi, quam intcrfluit,fuum quoque nomen indidit. Ejusim- penum longe lateque extenditnr,ac mari glacialia fe- ptentrione terminatur j ab oriente Tartaros,a meridie Tureas de Polonos, ab occidente vero Livones 6c Sue- c ix regem vicinos habet. Quo omni tradtu amplas di- tiones continentur; itaque Molcho viae Dux hoc titulo fere utitur : Magnus Dominus Bafilius , Dei gratia Imperator ac Dominator totius Rtifita , nec non magnus DuxVVolodimi- ri £ , Mofchovia , Novogrodia magna , Fskpria , Smolenskia , Tbvveria , lugaria , Fer mia , Viatblfa , Bulgana } &c. Domina- tor & magnus princeps JSJovogrodia inferioris terra , C^ernigo - via^RezAma, VVolochdia , Rfovi^Bielloia, Roftovia, larojlavia , caitem - Foloc^lfa.BiellozAeria^doriafibdorjayCondimiaque^clm- s ‘ moderata in Mofcovia &alp era aeris temperies,adeo tamen falubris, ut ibi ultra Tanais fontes feptentrio- nem & orientem verfus nulla unquam peftis feviat, eth morbum haud difiimiiem habeant quem Calorem vocant, qui inteftinade caput adeo infeftat, ut paucis Soh fnti’ diebus pereant. Regio in univerfiim neque vitem neq; oleam , neque paullbfuavioris pomi frugiferam arbo- rem prxter melopepones Sc cerafa producit : quum teneriora quaeq^gelidiflimisborex flatibus exurantur : campi tamen tritici, liligims,milii,panicique,<5c omnis generis leguminum fegetes ferunt, fed certa mellis in cera & meile confidit. Silvahic Hercynia immanibus feris plena. Ea in parte quae vergit ad Prulflam, uriin- gentes & ferocifllmi , taurorum fpecie , reperiuntur, ruZt* fl aos bif&ns vocmx. Itemqae alces cervina effigie, & i M O S C O V I A. cum carnea probofeide alti fque cruribus, < 5 c nullo fuf- fraginumflexu,Ia«i a Mofcho vitis, a GermanisverQ Helenes appellati. Praeterea urh muhtatx magnitudinis & praegrandes lupi atro colore formidabiles. Venatio atque etiam avium captura nufquam gentium felicior. Nam venaticis canibus «Se plagis omnis generis feras capiunt ,& afturibusatqueialconibus , quos mirificos regio P ecerra probet , non modo phafianos 5c anates , fed cygnos <Se grues confedlantur. Cxterum Ruftta ieu Mofcovia regiones ampliilimxfunt. Ejus omnia, civita- tmpjiz, tes, oppida, arces, pagi,filvx, agri,lacus, flumina, unius principis , quem incolx magnum C<ar , id efl: regem, feu imperatorem vocant , imperio 5c nutui iublunt, <5e quidquid flngula commodi ferunt, in unius Prin- cipis fifcum congerunt. Duces ac comites,qui domi- nium utile in bonis feudalibus liberum pollidcant, & ad hxredes eadem tranfmittant , nulli funt. Addicit quidem pagos 6 e agros nonnullis,fed rufticorum ope- ris nihilominus utitur,«Se rurfus cum libet adimit: adeo utabfolutum infubditos omnium rerum imperiu ha- beat, <Se viciflim tanquam Deus a fubditis colatur,eique obedientiaomnibus.mrebus , abfqueulla recufatione prxftetur. Caput totius regni metropolis efl: urbs Vrht ** Mefhovia vulgo Mofchkvva, tum fitu fuo oportuna,qui regionis medius e fle exiftimatur,tum inflgni fluminum frequetia celebris, &c domorum amplitudine numero- que & muni tiflimx arcis robore. Oblongo enim aedi- ficiorum tradlu fecundum Mofchi fluminis ripam ad fpatium quinque milliarium extenditur. Domus in univerfum funt ligneae , diftindx in triclinia , coquinas Sc cubilia, numerus earum fertur efle fupra 415 00 . Hs fere omnes &rad ufum olerum, & ad voluptatem priva- tos i e rcd 3 dofuriua Lairnnarcle Conklor. el HStrbttrj, JDtmtfravt. vu fyurcdy n \ritJenJ 1 ~ . CtschL-W cerctmfsi Xackfaaac *£i-\ Tc tu f ch \ccremitfi WjraW f”T l Ur&Att Jfc: I eufimrryjMc V Zzs&z—- &%££**£%**'>& <U/ Tui ;? 1 ?*** ft 7 *?*#* fUc/skCu/a lS ft litti I1Q RUSSIASIVE toshabent hortos : Ungulae regiones fingula habent fa- cella. Arces prasterea duas hab et quarum una K itaigorod, alter Bolfigorod , appellatur , quas hinc Mofchus , illinc Ne^linna alluunt. Porro in univerfa hacRuffiae parte funt plures alii tracfus. Voldimma ducatus , cujus titu- lum magnus dux libi vendicat , nomen habet ab urbe primaria , lita in ripis Clefmae amnis, qui in Volgam e- volvitur. Provinciae autem hujus ager adeo fertilis eft, ut ex uno tritici modio faepe viginti modiiproveniant. Jsovogrodia inferior illi paftione , agrorum fcecunditate nihilo cedit. Vrbem habet ligneam , didam communi cum univerfo ducatu nomine Xovogrod, fitam ad V olgae Sc Occx confluentes. Haecfiimmam femper obtinuit dignitatem propter incredibilem aedificiorum nume- rum,Iatiffimique &pifeofi lacus oportumtatem,& ve- tuftiflimi ac venerabilis apudillam gentem templi fa- mam, quod ante quingentos pene annos Byzantmoru C telarum aemulatione, S. Sophiae dicatum fuit. Arx hoc loco memorabilis,fummis unpenfis a Bafilio duce ex la- pide mfcopuloexftru&a. Diftat omnino urbsaMo- fchovia 100 milliaribus polonicis,adRigam vero pro- ximum littoris portum, paullo minus quingentorum milliarium iter eft. Rheauin provincia eft inter Occam fluvium 6 c Tanaim, tritici, mellis, pifcium, avium ferti- liflima: urbes habet ligneas, Rhez^n ad ripam Occae fi- tam , &c Corfiram , & Collugam &T ullam , juxta quam Ta- nais fontes confyiciimmr.VVorotinenfis ducatustribusa Cclluga miliaribus civitatem habet , <$e caftrum cjufdem nominis. Severia , duca tus eft ingens 6c rebus omnibus adfluens; vaftos habet Sc defertos campos : oppidaco- plura, in ter quae praecipua haec funt Starodub , Novogrod , Sicynrski & C^ernigow. Silvas hermellis , aipreolis dc M O S C O V I A. martibus abundant , mellis quoque copiam indentem ex apibus ftibminiftrat. Gens propter aflidua curn Tar- taris bella armis adftieta eft,&t manu prompta.Swo/cnry£ ducatus ad Boryftenem litus urbem habet cognomi- nem , quam parte una Bryfthenes alluit , parte altera cingunt alte foflarum indaginesacutis ftipitibus arma- tae.Sunt & ducatus provinciaeque MofiiskU , Bielskja , Bieletezioro, VVo- lochda, Vftiugajarojlavia, Roftovv, Dvvma.Sufdaii.VViathka^ Per mia. Sibior , lugra , Fetiora , &Novogrodia magna , quam illi vocant NovvogredPFiel^i jin qua urbs cjufdem no- minis amplifllma, ipfam Romam magnitudine fupe- rans. Fetiora nomen habet a fluvio quem utrimque montes & inviae rupes muniunt. Sunt 6 c aliae regiones magno ducivedtigales ad feptentrionem longo tra£fu terrarum p orreiftae , ut Obdor a , in qua eft idolum Zolota Baba , hoc eft aurea anus , Condor a , Lucomma , &Lappia . Sunt in Mofchoviamulti&magni lacus, I/wewRuthcms limer , Ladoga, lacus albus incolisBieleje^ioro . Flumina Tumna. j etiam ampla 8 c multa funt : Boryftbenesw ulgo Nieper& Ne/ler, vel cumadjedlione litterae Dmeper &Dnefter ap- pellatur. Turuntus,is eft Ptolemzo qui Herberjleimo eft Rubo, incolis Dvvina. Rha Ptolermi nunc Volga & Edel. Tanais Ital isTana, accolis Don . Ora fluvii caput eft in provin- cia Mfczenek. MontesRiphaos de quibus PZ/jzj/tflib.q.cap. Mw**» ii. Mela etiam lib-. 3 , baro ab Herberflein in fua Mofcho- via feribit, in fola Mofcovia videri j qui, quia perpetuis nivibus&r glacie rigeant , tranfiri facile non poifint. Hercynia filva magnam Mofchoviae partem occupat, ipfaque paflim politis ubique aedificiis incolitur; jam- que longo labore hominum rarior facfta , non eam fic- utiplerique exiftimant, horridam denihlimoram ne- r merum russia; s i v : morum impenetrabiliumque laltuum faciem oftendit. Habet Mofcovia templa innumera Sc fumptuofa , ac monafteria valde multa. Gubernationis negotia &z jnltitixadminiftrationemdux, per duodecim conlilia- riosaflidue in aula prtefentes obit. Inhos,prcefedurte arcium civitatum in toto iMolchi imperio difEioutae funt : qui literas & libellos fiipplices principi inferiptos accipiunt, ejufdemque nomine rcfpondent. Princeps enim ipfe nullas cpiftolas accipit , ncc ullis ad fubditos fuos,vel alios etiam principes fere, literis manu fua fub- fcnbit. Epifcopi ex monachis quorum monafteriafre- quentiilima in Mofchi imperio, omnia tamen ejufdem veftitus & ordinis, (cujusD.BaJilium autorem referunt) velut fandioris vitae hominibus, deliguntur, &c funt in univerfo Mofchorum imperio undecim , quos VVladic- cm illi, id eft,ceconomos 8t dilpenfatores fua lingua no- minant. Sacerdotes vero & presbyteros , Voppos feu Arcbipoppos. Horum metropolita (qui a Conftantino- politano patriarcha olim confirmabatur , nuncafolo magno Duce deledus per duos aut tres epifeopos con- fecratur,ac cum libet Principi, removetur ) Mofcuae fe- dem habet. Huic metropolitaefubjedi funt duo archi- mo ' CSt epifcopi, alter No vogardix magnae ad LovvtamRu» alter Roftovii. Nec Academiae vel Collegia in toto Mofchi imperio ulla exiftunt. Religio Mofcovitisgraeca: quam anno Domini cio c lxxxvii admiferunt. ItaqueSp. S antium tertiam fandae Trinitatis perfonam a iolo Patre procedere arbitrantur. Sacramentum Eucha- riftix celebrant pane fermentato, calicis ufum univerfo populo concedunt. Nullis facerdotum fuffragiis , nul- laque propinquorum aut amicoru pietate juvari mor- tuorum manes nutant, fabulofumque credunt purga- M O S C O V I A. i2 X torii locum.Libros facros fuo idiomate Iegunt,eorum- que ufum populo non denegant. Ambrofium> Auguftinuin > Hieronymum atque Gregortum m linguam lilvricam tra 7 dudos habent*, ex his aut etiam ex Chrjfofiomo , Bufilto, ]$az,ianz,eno homilias publice pro concione facerdotcs legunt*, neque enim oratores cucullatos, ( verba funt lovii) qui advocato populo condonari 3c ambitiose ni- mis atque fubtiliter de divinis differcre ioliti fint , ad- mittere fas putant *, quoniam rudes imperitorum ani- mos fimplici potius dodrina, quam altiifimis arcano- rum interpretationibusdifputationibusque ad fandio- rum morum frugem evadere arbitrantur. Matrimo- nia contrahunt \ bigamiam concedunt, fedvix legiti- mum matrimonium efle putant. Adulterium nonap- pellant, nifi quis alterius uxorem habuerit. Gens artu- ta & fallax , magis fervitute quam libertate gaudens. Omnes fe Principis fervos fatentur. Mofcovitae domi rj * * opipare potius quam laute vivunt j namque omnium fere cibariorum genere quaevelaluxuriofiffimis delide- raripofluntmenfas eorum & parvo pretio inftruuntur. Gallinae fiquidem & anates lingulis fepe argenteolis tenuibus nummis veneunt. Venatione <Sc aucupio, uti apud nos , nobiliora obfonia parantur. Vino nativo penitus carent : itaque utuntur adveditio, fed in Crtis conviviis duntaxat. Habent &cereviiiam,quamaefta- te injedis glaciei cruftis infrigidant. Sunt 3c qui in de liciis habeant luccum ex fubaufteris cerafisexpi ellum, qui perlpicui dcpurpuriflantis vini colorem jucundilh- mum Sc faporem non ingratum refert. Nobile linum, 3c cannabim in reftes , multaque boum tergora <Sc maf- fas cerae ingentes , Mofcovitae in omnem Europae par- tem mittunt. O Moscho- 122 . MOSCOVIA. Nornen. Sohfer- trlitM» Os chovitarvm nomen recens eft, quamquam de Mofcbis Sarmatarum affini- bus Lucanus poeta in Pharfal. meminerit, & ris feris 3c avibus abundat. Capitur quoque avis fub- nigrapuniceis fuperciliis 3 magnitudine anferis,que pul- parum laporephalianorum iuperat cLgnita^ Mofco- vitici lingua Tetrao nuncupata , qua: Plmio Erjth raitio vocatur, Alpinispopulis, 8c maxime Rhetis cognita. Mofcoviae dux in omnes pariter jus vitas , necisquepof* fidet , ac Mofcovitae opiniones fui Principis etiam in religionehabentpro lege immutabili. Voluntas nam- que Principis , voluntas Dei habetur ab omnibus, cla- vigerque , cubicularius , atque exfecutor voluntatis di- vinae e fle exiftimatur. Atque hac de cauda nemo refra- gatur ullibi voluntati Principis , etiamfi nocitura non modo fibi,fed toti regno ac genti praecipiat ; cum ejus nutus didta atque fa6ta,aliquando nefanda etiam, detc- ftanda & execranda adorent & exofculentur , quod o- mnes juxta politicos & eccledafticos , dundima fervi- tute fibi fubditos atque fubjedtos habeat. Uxorem au- tem dudlurus , coa&is e toto fuo regno praeftantidimis forma & corpore puellis , quam vult uxorem deligit , Sc caeteras principibus & nobilibus uxores collocat. Mo- fcoviae urbium omnium longe clarillima ea qute vulgo Moskvva, vel Mofco : ledes patriarchae , ac Magni Ducis regia. Adipium urbis caput Neglinna Huviolus , qui frumentarias agit molas, Mofchum amnem ingreditur, peninfulamque efhcit , in cujus extremitate arx ipfa cum turribus ac propugnaculis admirabili pulchritu- dine,Italorum architectorum ingenio conftrudtaeft.In fubjeclisurbi campis capreolorum 8c leporum incre- dibilis multitudo reperitur,quos nemini plagis & cani- bus iedlan licet , niilprinccps id ad voluptatem intimis familiaribus vel peregrinis legatis indulferir. Tres ferme Uwn va. cl pretiofi lapilli veftigium, Gmnisgene M O S C O V I A. ojMor it scikatfckck. °Jr> Vttllfirod & 3nj/enJ Tj Kackfciptc Wdl ttsvef' rtne/skC*fc> Mvrawic) ,,, M O S C x ~~r ferine urbis partes duobus alluuntur fluminibus, reli- qua vero latiffimafoisa 3 atque ea multa aqua ex iplis amnibus corrivata,praecingitur. Urbs etiam ab adver- fo latere alio flumine,quodL^w/idicitur, munitaeft,id pariter in Mofchum paullo infra urbem evolvitur. Di- iiat InecaCracoviaPolonie metropoli milliaribus 320 . Eam vero anno cmmLxxxi TartariPrascopenies to- tam funditus exufferunt, magna multitudine in tam po- pulofaurbe fumo exftinda, inipfa dominica afcenfio- nisdie. Domus ejus univerfim paullo ante illud incen- dium ad 41500 fixere numeratae. Sunt porro in Mofco- via praeter metropolim de qua jam diximus, urbes, duae quidem archiepifcopatus , ododecim autem epifcopa- tus dignitate nobiles. Archiepifcopales luntR^om^- (lovv)dcNovogrodia. Haec non multis ante anriistotius cxiir^o Mofcoviae caput fuit. Perpetua quali hyeme & tene- brislongiflimarum noftium premitur: nam Polum ar- dicum ab horizonte fexaginta quatuor gradibus ele- vatum videt, fex fere gradibus ipsa Mofchua ab aqua- tore remotior , qua cceli ratione folftitii tempore pro- pter exiguas nodes, continuatis fere Solis ardoribus ae- ftuare perhibetur. Epilcopales funt Corfira>Rez*iriia, Co- lumna >Sufdalia,Cafanum( Canaii) in V olgae ripa a quo Ca- zaniorum horda nomen duciqdiftat a V olgae oitio Ca- fpioque mari quingentis millibus pafliium. Volochda , Tvvena , Smolmslao , Fleskpvia , Stantia , Slobodo , larojlavia , YVolodimirta, quae urbs quoque regiae nomen adepta efl:, eaque ad ortum Solis ducentis amplius milliaribus a Molchua diftat,eoque fedem imperii ab ftrenuis Impe- ratoribus neceflaria ratione tranflatam ferunt , ut ex 0 V I A. propinquo, quum tum bella continenter cum finitimis gererentur, paratiora prasfidia adverfus Scytharum ir- ruptiones opponerent, Mofaysko, urbs S. Nicolai ( S.Nica^ las ) Sugana , Vftiug 3c Gargapolta. Emporia totius reo- ni celeberrima (unt^Ajlrachan ad mare Cafpium,quo mer- ces Perfarum & Armeniorum deferuntur: & urbs S. Ni- colai ad quam Angli & Hollandi navibus commeant,ac pannos aliasque merces important , qux hinc Volog- dam transferuntur. Efl: & fupra Cafanum centefimo 8c quinquagefimo milliari ad ingreflum amnis Surae Sur- cicum oppidum, a Baftlio conditum, ut in ea folitudma mercatoribusac viatoribus , qui derebusTartaricisac ejus inquieta: gentis moribus proximos fimum praefe- 1 dos certiores reddunt,certa &c tuta manfio cum taber- nis hofpitalibus ftatueretur. Sunt 3c al ix urbes ac plu- rima minorum gentium oppida quae brevitatis ftudio omittimus. Laetatur Mofcovia fluminibus plurimis ; Fiumin*. inter ea agmen ducunt Borjftbenes , cujus iontcSyHerodoto ignoti , funt ad pagum Mofcoviae Dniepersko in filva VVolkonski , unde per Lithuaniam & Rufliam defluens, Smolensko oppidum SeKioviam praeterlabi tiir:poftca circa Chmielmcco recipit fluvium Bog, ac tandem in Euxinum Pontum exoneratur: longitudo ejuseftplus ecc milliarfum Getmaniconun.TurunttisquidcRuboac Dvvtna : hic haud procul a fontibus Boryfthems ortus, ad Rigam Livoniae fe in mare Balthicum exonerat. Rha qui 6c Volgo 3c Bdel\ ortum habet e lacu cognomine,qui xxv milliaribus a Mofchovia abeft verfus Lithuaniam. Hic cornutis errans flexibus , multisque receptis flu- 1 minibus, in mare Cafpium oftiis jlxx innuit. Tanais M O S C vulgo Don , hic a feptentrione ruens magno impetu, Ni- lo opponitur. Ejus fontes Herodotus ponit in paludibus; Mela 5c Lucanus in Rhiphasis montibus. Fuere qui per mare Cafpium eum labi arbitratifunt, quos etiam fe- quutus eft in fua periegeh Dionyfius. Sed errant : nullus enim fluvius ex mari Calpio in Masotim paludem, aut in pontum Euxinum decurrit. Oriturautem Tanais non in Rhiphaeis jugis, led in filvae cujufdam ingenti la- cu ivvanovvo lezdoro gentili lingua di<fto , non longe a T ulla urbe, ex quo etiam lacu Scad amnis in occidentem fluens nafcitur. Occa qui multa praeterlapfiis oppida, in- fra No vogrodiam inferiorem Volgam ingreditur.Mo- T^tui & fcovitae illyrica lingua, illyricifque literis utuntur,ficuti worti ' & Sclavi, Dalmatae, Bohemi , Poloni&Lithuani. Ea lingua omnium longe ktiffima cfle perhibetur : nam Conftantinopoli Ottomanorum in aula familiaris eft. In hanc linguam ingens multitudo facrorum librorum, induftria maxime D. Hieronymi Cyrilh tranflata eft. Anni apud eos non a natali Chrifti , fed ab ipio Mundi O V I A. ii 5 initio numerantur, qui non a menle Tanuario,led a Se- ptembri incipiunt. Leges toto regno habent fimplices, fummaPrincipum Sejuftiflmiorum hominum aequita- te conditas, &-proptereapopulisvalde lalutares, quo- niam eas ullis cauhdicorum cavillationibus interpreV tari atque pervertere non licet.De furibus, ficariis &z la- tronibus fupplicium fiimunt.Quum de maleficiis quas- ftionem habent, reos multa gelida aqua luperne demif- fa perfundunt , quod intolerandum tormenti genus ef- (e perhibent. Nonnunquam obduratis Sc contumaci- Vefiaus] bus , ut confcflio criminis exprimatur, ligneis cuneolis digitorum ungues convelluntur. Tunicas oblongas Mofcovitas,fine plicis,manicis ftridfioribus, Hungaro- rum fere moregeftant : ocreas fere rubeas eafque bre- viores , ut quas genua non attingant , folealque ferreis claviculis munitas habent : ventrem nequaquam fed femora cingunt : atq; adeo pubetenus, quo magispro- • mineat venter, cingulum demittunt. Lithva- Lithuania Ducatus : Samogitia* Ruflia, &: Volhinia. T It h V A n i A m a lituo , i d eft, cornu Sc tuba ve- natorum , eo quod regio illa frequentes vena- tiones exerceat , appellari voluerunt. Quam CcntcntiamMatthias a Mkhou rejiciens,aliam de Lithuania: etymo lentendam ponit , tradens: quofdam Italicos ob Romanorum diflenftones deferta Italia Li- thuaniam ingreflos , regionem Italiam , gentem italos dixi (le : eam vero per paftores Litaliam Sc gentem Lita- loSjlitera praepofita ccepifle nuncupari. Ruthenos au- tem&Polonos eorum vicinos majore immutatione fa- <fta,ufque in hodiernum diem regionem Lithuaniam, gentes veroLithuanos appellare. Regio amphflirnaeft, Mofcho viae proxima, habetque ad ortum illam partem Ruffiae quas magno duci Mofcoviae paret : ab occafu P odlaffiam. Malo viam , Poloniam; &: aliquantum de- flecfensadfeptentrionem Boruifiaefit contermina' : re- fpicit vero a feptentrione Livoniam Sc Samogitiam : a nier | c j- e podoliam Sc Volliiniam. Coelum hic in cie - men^hyemsalperior.Multum cerae ac mellis quod fil- s.hm. veftres in fil vis apes conficiunt, atque etiam picis \ fru- mentum quoque abunde praebet haec regio , leges vero raro ad maturitatem pervenit. Vino non nifi importa- to tuitur Sc exotico : ejus enim proventu caret, ut Sc fa - lisrn v l le , quod ex Britannia venale accipit. Animaliaomnis generis, fedparvaproducit: in filvis etiam quibusregio operta eft, uri, alces, bifontes,equi fil veftres, onagri ,cer- vi,damae,caprae,apri,urfi,martes Sc reliqua genera fera- rum magno numero ftabulantur. Et ut avium Sc inpri- mis ficedularum copiam tacea: eft in Lithuania Sc Mo- Ichovia animal voraciffimum Kojfomak ’4 dictum , ma- gnitudine canem , facie felem , corpore Sc cauda vul- pem referens , colore nigrum. Fuit gens Lithuanorum Imperium annis, fuperioribus adeo oblcura Sc contempta zpu.d ma ^ rm ' Ruthenos, ut principes Kiovienfes ab ea fola perizo- mata Sc {ubera ob egeftatem Sc foli fterilitatem in fignu fubjedtionis exigerent, donec Vithenes dux Lithuano- rum ftimptis virium incrementis , negaret tributum, quin «Sejugo principibusRuiliaeinje&:o,eosadegeritacl tributa pendenda. Hujus pofteri hoftilibus Sc fiibitis incurfionibus finitimas gentes invadebant & diripie- bant: donec cruciferi teutonici ordinis eos debellare Sc opprimere coeperunt , tam diu donec ad Olgerdum Sc Keyftutum duces Lithuania fucceflive pervenerunt. Poft vero lagiello dux magnus Lithuaniaefa&us eft , qui poftea Sc Vladijlaus appellatus. Hic a cruciferi-s Sc Chri- ftianorum exercitibusfepenitaero prefliis, Deo mile- rante ad Polonos declinavit,6e chriftianam religionem amplexus baptifmatis {aeramento initiatus , duda in matrimonium Heduigi regina Poloniae , rex Polo nise faiftus eft.Terram vero Lithuania germano luo Shirgel- lorii tanquam ftipremo duci Lithuaniae regendam com- Vf y es , ; mifit. Lithuaniae magnus Ducatus nunc in decem Pala- tinatus leu Provincias praecipuas eft divifiis, quarum metropolis Sc caput hoc tempore eft Vilna , indigenis Vilenskj , Germanis autem vulgo die VVilde : quae ad Vi- llae Sc Vilnae confluentes anno mcccv a Gedwuno du- ce condita , nunc eft {edes P alatini inter Li thuanos pri- mi,&Epi{copi romanae obedientiq,Leopolienfi Archi- epifeopo fubditi , Sc metropolitani Ruffiae : quifeptem fubleEpilcopos graeciritus habet , Folack, Volodimiri<z y Luc£ m V olhinia , Lucz>kp 5 Finfca , ad Pripetium flu. Kio- vk y Frmijlk&lepoli . Eft autem Vilna copiofa, ampla &cele- LITHUANIA. U 7 ruta. Q^-Siva/LyLit, RcfJcmL U U/ftttt J?opi rt & SrezodrohcpxQ ^cm^atCr. ^rachcberg nemon ,. v ' <2^''4ir S '•^- \ o I ^ /o J ^Jj>ri)hsl>ic* jjggfA ^ / O^anicxd. ' ° S ' l ^(yn ^ / ‘ ^rafiuctc C alent d; ^ /' ITH U AN IA // tymnic* /> uy ae - r C . SKaniuniec ^ ' t ^dL*p>tvijckhcrpc S ° Sc&epaneMcC' tAlilutruL Ztthvamca commuriS L I T H U A N I A. & celeberrimi nominis,muro cin&a & portis,qu<^ nun- quam clauduntur. T empla pleraque funt lapidea, quae- dam etiam lignea. Elegans efl: Bernardinorum coeno- bium, fe&o ex lapide, venufta flxu&ura clarum.Quem- admodum Sc Ruthenorum aula, in qua ipfi merces fixas ex Mofcho via allatas diftrahunt. Secundus Palatinatus eftTrccenfes , cujus oppida fiint Grodna ad Croniumflu. ubi Stephaniis rex Poloniae obiit . Lavvna ad Croni & Vi- liae conflue ntes,Kovvno,Lida&Vpita. Tertius Palatina- tu seftMinfcenfis , ibiMmskp civitas & arx Keidanovv , P^a- doshovvice , Borijfbvv , Lohoiskp , Svvifiocz , , Bobroukp & Odruczko. Quartus Palatinatus clhSovogrodenJis , in quo ISovogrodeck civitas ampla & lignca^Slomm^VVolkoviskoj Mfczdbovv 3c alia oppida complura. Quintus Palatina- tus eit Breftienjts a Breftia civitate ampla & lignea fic de- nominatus, & in hoc civitas Prnsko. Sextus Palatinatus efl: Volhnm , in ogaaLuczdko , Epiicopi fedes , Volodwiiria , Krz,emenefia . Septimus PalatinatuseftKwfe, qmcurbs quondam ampliffima Sc vetuftiflima , ut ruinae quae ad fex milliariafe extendunt, facile indicant , fuit ad Bory- flhenem fita. Ibi funt Cinafs, Kamcvv & Mofer oppida. O&avus Palatinatus Miecijlavienjis adSofam tk Bory- fthenem in finibus Mofcho via: , ibi Miecijlavia , Dam- brovvna, Copyfz ,, sklovv , comitatus, Mohilovv , Bychovv> Reczycza , Sm/rn oppida cum arcibus fitafunt. Nonus Palatinatus efl: VitebfcmifiSj in quo V it ebsk civitas ad Dui- liam fluvium fita , 3c Orsha ad BoryAhenem. Decimus Palatinatus efl: Bolocenfis , qui a Poloczko , adPofone Duitae confluentes inter Vitebicam Livoniam inter- jecta nomen fortitus : ib i Difna , Drijfa & Druha oppida cum arcibus vfiuntur. Hifceexpofitis demus Lithuanie mos amnes. Lithuaniam a parte orientali terminant Ofcol , lugr a , minor Tanais . hi&plurimi alii in Tanaim defluunt. Eif & in dominio Lithuanorum Boryfthenes qui ex terra plana Sc paluftri ortus , per Ruffiam dela- tus in Pontum Euxinum tandem exit. Sunt <5c Vilia , & Niemen:hic valde flexuofedecurrit.-navefquedeferens & merces, tandem in mare Prutenicum fuas aquas exo- nera t.Bvvma, alii, quibusut&lacubus «Scftagnisirri- gua efl:. Omnes autem ifti fluvii lacus maximam pifcium copiam fubminiftrant , funtque pifces optimi ac gratiflimi faporis. Efl: praeterea regio filvis operta, qux admodum magnae funt, decem , aliquando quin- decim milliarium.Provinciarum autem Lithuanie Pa- latinosdc Caftellanos Sigifinundus Augujlus Polo nix rex in comitiis Lublinenfibus in unum Reipublica: cor- pus, cumPolonis uni vi tj& certum fingulis Proceribus, Epifcopis , P alatinis &c Caftelianis Lithuanis locum ac ordinem in Senatu regni attribuit; ita ut ex univerfo regno Poloniae omnibufque Provinciisilliconjundis, fint in Senatu Epifcopi quindecim , Palatini triginta unus,Caftellani majores triginta,minores quinquagin- ta^ qui officiales regni nominantur , Marfchalci regni 3c curia: Cancellarii ac vice-Cancellarii ac Thefaurarii 2 , de quibus in Polonia latius.Solvuntur apudLithna- nosfacile matrimonia mutuo confenfu, iterum at- que iterum nubunt,& inter fe matrone palam concubi- nos habent maritorum permiflTx, quos connubii vocat adjutores : contra pellicatus virisprobro datur. Cum c]uis forte capite damnatus fuerit , de feipfo, jubente domino, fupplicium fumere , fuifque manibus fe iuf- pendere cogitur; quod fi recufaverit, tantifper minis & verberibus exagitatur, donec mortem fibi inferat. Armenta vidum praebent, multo lade utentibus.Panis vulgi Flumina. Silvio Senato » re Mores* VifttK, erca v-Zaceru. -Fticruehi Camtra. JiS Saneorfi Or^aiear SZ e nervus Titan. 'CarecendameL f Tauri c a' Cherione bv • -fi-ts A Inkerme ^Aiilutria. Germanica, eam.. TAURICA CHERSONESUS. 'PyS vero a Tureis ab annis plus centum Genuenfibus erepta fuerat , chriftianiltali in anguftum ita redacfti funt, ut exi<mx Sc obfcurse admodum eorum reliquiae in ea fu- perfin*: civitas priftinum fplendorem magna ex parte amiiit. Templa chriftianorum romanaproftrata, aedes dirutae , muri Sc turres, in quibus Genuenfium plurima infignia Sc inferiptiones latinae viiuntur , collapfa ja- cent.Turcis,Armenis, Jud^is,Italis, Sc Graecis chriftia- nis pauciftimis habitatoribus referta, negotiationibus, portuque univerfie ej us T auricae nunc etiam nobilis eft. "Vineas , pomaria Sc hortos fere infinitos habet. Ac praeter hanc fiant Ferecopia a veteribus Graecis Eupatoria , Fompeiopolis , Sacer Lucus, Dromon vel curfus Achillis fieu Gm- cida , Heracleum vel Heraclea , appellata : Cojlovia, empori- um non ignobile : eft Sc Ingermenum, quod arcem lapi- deam , templum Sc fpecusfubarce, &:exadverfo arcis, miro opere ex petra excifos habet : nam in monte ma- ximo Sc altifiimo fitum ac inde a ipecubus Tureis co- gnomen retinet. Oppidum quondam non ignobile o- pibus refertum,celeberrimumque exmit.Cberfonefus feu Corfunum urbs Tauricae antiquimma. Han cSaci Germe- num , quafi flavam arcem Tureae vocarunt , nam folum quafi flavum ille tradhis habet. Quae,quodluperba,di- ves, delicata, Sc clara quondam Graecae gentis colonia fuerit juniverfeque Peninfiilae urbs antiquiflima , fre- quens,magnifica,portuquenobiliflimaextiterit,admi- randae illius ruinae manirefte teftantur. Iambohieu Ba- lachmm arx Sc civitas : Moncopia feu Mangutum , ( ut T ur- cae vocant ) arx Sc oppidum : Cereum oppidum cum ar- ce. Crernum, feu a Tartaris crinium dicitur civitas Sc arx muro antiquiilimo , maximo ac praealto, magnitudine ac celebritate reliquis civitatibus Tauricae Gherfoneii mediterranea (nam eam Ftolem&us ita nominat) admo- dum diflimilis , Ftolemao fortafle Taphros , Fliniove ro Taphra. Ac in extrema hujus regionis parte Tanas , civi- tas, ad oftia Tanais fluvii : Rutheni vocant A-zac,efi qj nobile emporium, ad quod mercatores ex diverfis Or- bis partibus commeant,ubi cuique liber patet acceflus, ac libera emendi Sc vendendi facultas : Sc al iae. Fluvii in hac regione plurimi, non parvi admodum ex mon- tibus decurrentes : Inter quos praecipui Boryfthenes vulgo TCieper altifiimus &'rapidiflimus fiuvius,qui a fe- ptentrione labitur in Careinitum linum feu fluvium, atque in Pontum Euxinum penes Oczaco viam influit. Don,Ariel , Samara , cum multis aliis, Bdjphorus Cimmerius ad quem ufquehanc Cherfoneftim protendi diximus, fretum efi: quod Europam ab Afia difterminat , duo- rum millium pafluum latitudine, per quod palus Mseo- ^ tica in Pontum defluit. Hic Cimmeriusa Cimmeriis, qui partem ejus frigi diflimam incolunt, dicitur : vel ab oppido GimmeriojUt vult Volaterranus. M&otis palus efi: prope Phafidisoftium: recipiens Tanaim. H xc Fonti mater dicitur Scyth.is,tefte Dionyfio , ob id maxime quod multa inde in eum affluat aqua , diftrafta potifiimum ex Cimmerio Bofphoro atque ex multis aliunde locis, quas adeo ex omni parte paludem replet, ut non poflit inter fua labra contineri. Haec qsia plurima recipit flu- mina, pifeibus abundat. Pontus Euxinus itidem , cujus fuperioraqua dulcis eft, inferi orfalfa. Hic cum prius Axenus, imo fecundum Sophoclem Apoxenus , vel quod na- vium eo non fieret appulfus, vel propter barbaros Scy- thas accolas, qui advenas trucidabant,diceretur,poftea Euxinum figura quam vocant Euphemifmum , dixere. Alii hoc ad Herculem , alii ad lonas retulere. Pontum vero dixere .TAURICA CHERSONESV-S. dixere tanquam alterum Oceanum ; putabant enim eos qui illum navigalfient , eximium quid & memorabile pradlitilTe, &ob id inquit^^perexcellentiampro- prie Pontum appellatur , quemadmodum Homerum Montes poetam. Montes horridi atque ardui, inp rimis ilL qui Cherlbnelum mediam lecant. Sunt & alii maximi ce celebres. Maximus vero omnium, altiflimus elt, & in Ttatiogur lummitate lacum lane non exiguum habet. Sed hac bem&ndi. hadfcenus : deinceps reliqua videamus. Jus vel juftitia Mahometicalege apud T artaros adminiltratur in civi- tatibus vel oppidis Chani, &c reliquorum Sultanorum. PresbyteriCadii vel Iudices in pagis,Begi vel Prarfie&i, quiinjurias particulares audiunt & decidunt, perpetui gmatt- habentur. Veruntamen capitis, fianguinis, furti, quas res ' civiles caulas nos dicimus , Chanus iple cum Conlilia- riis hiis dilcernit. In quibus exponendis caulidico-non egent, fiubtilitatibus juris , calumniis , excufationibus, nec dilationibus utmitur. Extremae enim conditionis Tartari vel peregrini coram judicibus & Ghano iplo, a quo lemper audiuntur, &: celeriter expediuntur, inju- rias fuas ipli per fie libere admodum exponunt ; omni- Schol*. bus enim lemper ad illum aditus patet. Filios a primis annis Arabicis literis inltituendos: filias vero domi non alunt , verum propinquioribus fanguine curandas tra- dunt.Filiosadultos ChanovelSultanisinminifterium, filias nubiles infignioribus ac nobilioribus T artaris vel Mores. Tureis dant in matrimonium. In aula principiis infigni- ores Tartari ac nobiliores non adfialtum vel fuperbum luxum , verum pro neceilitate & honeltate latis Iplcn- didi & civiles lunt. Cum in publicum exit Chanus 5 mi- 137 lerrimaefiortis homines non excluduntur,aChano vero conlbe£ti examinantur , videlicetutliquidopushabe- ant, referant. Legibus obeclientiam magnam Tartari pradtant : Principes luos deorum loco ipli adorant &C venerantur. Judices pro lege Mahometana perpetui 8c lpirituales,pro divisfindubitataeque omnis aequitatis dc ‘integritatis, fidei & opinionis viri inter illos habentur. A controverliis, criminationibus juridicis, jurgiis minus neccllariis <Sc particularibus, invidia, odio, tetris excefi- fibuSjOmniluxu & ambitione , in victu dcamidfcupror- fus alieni lunt. In aulaPrincipis,nec inter fiuos,gladios, arcus, nec alia ulla arma illi gellant, exceptis viatoribus, vel peregrinis iter facientibus,in quos admodu humani &holpitales Funt. Nobiliorespanem , carnes, cibum, vinum igniefiquatum &C mullum potum habent, agre- lliorespane carent, verum milio concufio,la6te &aqua diluto , quem Cajfa vulgo nominant, & caleo pro cibo, pro potu lacte equino utuntur. Camelos,equos <Sc bo- ves oneri inutilcs,veljammoribundosjugulant, ac ovi- um carnibus non raro velcuntur. Mechanicas artes ra- r illi mi , $c in civitatibus vel oppidis pauci admodum cpfci * . mercaturam exercent , & quicunqne artifices vel mer- catores ibi reperiuntur, vel chriftianorum mancipia, vel T urcas, Armem , Iudaei, Cercefin , Petigorenfies qui chriltiani fiunt , Phyliltini vel Cyngani obficurae & ex- tremae conditionis homines fiunt.Sed deTaurica Cher- fionefoac regionibus leptentrionalibusquae dicta fimt ha£tenus,lufficiant. Ad Hilpaniam,cui in noltra diftri- butione princeps locus deinceps tribuitur, quod felix faultumque lit,eam lulttaturijtranleamus. S Hi sp an ia Tifpe» t , 8 descriptio H IspaniA nobilis Europa: rcgio,primaque continentisterre pars, ab Hijpano rege, ut no- tat I#/?i»/#>di<fta eft. Alii fic nominatam volunt ab Hijpaliutbe nobihflima, quam hodie Seril- ium appellant. Abrahanius vero Ortelius, vir m paleftra Geographica valde operofus , quum Iberiam Afiere- gipnem olim Paniarn a Pane , quem Iberis Dionjfius , vi- dtoria potitus, prefecerat, inde vero Spaniam abjunio- ribus vocatam fuilTe , legiffet apud audtorem de Flumi- nibus & Montibus , fidem fequutum Sofiherm lib. m. rerum Ibericarum: feriptoresque fere omnes animad- vertiflet primos Hifpanie incolas ex Iberiaufque deri- vare: addu<5tus eft , ut ab Spania potius illa , quam ab Hijpano vel Hijpali nomen regioni inditum , crederet. Sane Spamam nominat D. Paulus epiftola ad Rom.cap.xv. Spaniam etiam vocat alibi D. Hieronymus , ac multi alii. Quam autem Hijpaniam latini Icriptorcs , Vtolenmis , Stephaniis 8c alii ljpaniam vocant , rejedta adipirationc, temporibus antiquillimis iberiam & Hejperiam nomina- tam memorie produnt Strabo , Plinius ,aliique. iberiam quidem ab iberia Ahe regione , unde primos Hiipanie incolas non pauci deducunt. Alii Iberiam ab lbero rege trahunt ; alii ab lbero flumine; Avienus ab Ibera Baeticae oppido. Hejperiam vero , ab Hejpero , ut quidam memo- rant , Atlantis fratre, vel ut Horatius putat, ab Hejperia Hejperi filia , vel potius ab Hefpero ftella occidentali : I quia in Europae continente nihil eft hac regione occi- dentalius. Quumque & Italiae nomen idem eflet , Ho- ratius hanc Vltimam canit. Celtiberiam quondam fuiile nominatam tradit Appianus: quae tamen pars Hiipanie (quam Celticam olim dixerunt tefte Varrone j potius HISPANI dE. cenanda. Sepharad Hebraeis dici notant Gulielmus Pojleh lus Benedictus Anas Montanus in Abdiam. Atque haec de nomine: fequitur quantitas Sc qualitas. Quantitas con- fiftitin finibus & circuitu, quaeque inde quafi nalcitur, forma vel figura. Quod igitur ad fines : alluit Hilpaniae duo quidem latera Oceanus ; Aquilonare Cantabri- cus; occidentale Atlanticus; tertium , quod ad meri- diem , ubi fretum Herculeum , mare pulfat Ibericum, quod & Balearicum ; verfus orientem Pyrenaeos habet montes, perpetuis jugis ab Oceano, ubi Flaviobriga, hodie Buentarabia, tendentes ad mare mediterraneum; duobus infigncsPromontoriis,uno,quod Olarfo cogno- minatum, in Oceanum projedto; altero, quondam a Veneris Templo, nunc vero ab S. Cruce denominato, in Me- diterraneum. Hiipanie longitudo maxima milliarium Hilpamcorum cc , latitudo qua maxima cxl, qua mi- nima l x.Ioannes Vajkusin Hifpaniae Chronico memori^ prodit, Hilpaniam ad Pyreneos tam anguftam efle , ut cum per eos-iter faceret, inmonteD. Hadriani, Perdi- nandoColone rerum iftarum peritiffimo commonftrante, nifi fefellerit adlpe&us, utrumque viderit mare: Ocea- num fcilicet , cui pertgrinantes erant proximi, atque eminus , quoufque oculorum acies ferre poterat , albi- cantes maris Mediterranei flu&us. Circuitum autem d c mill. ftatuunt , Sc amplius. Strabo,Ptol. & alii Hilpa- niam comparant cono bubulo humi protenlo : cujus partes ad collum pertinentes in adherentem ipfi Gal- liam porriguntur. Collum inquam, quantum protendi- tur mons Pyreneus ab Mediterraneo mari ad Ocea- num Britannicum : inde dilatatur ad brachia, ab nova Carthagine ufq; adCantabros: Crura a freto Herculeo Situs. C alitem* feries. Sohfey - ii litas. DESCRIPTU ufque m Gallaeciam &mare Britannicum: ultimu corii, ad modum caudas,PromontoriuSacrum, hodie S.Uin- centii, quod extenditur in Oceanum Atlanticum , longe ultraomnemHifpaniam.SubeftHifpaniamedioquar- ti,totique quinto,parti etiam fexti climatis : ubi optima ad res omnes temperies.Nam neque ut Africa violento fole torretur; neque,ut Gallia, ventis afliduis fatigatur: fed in ter utramque media, hyeme Sc aeftate temperato • Soleperfruitur. Hinc magna coeli falubritas per Hifpa- niam,tefte luftino , aequalisque aeris fpiritus nulla palu- dum gravi nebula inficitur.Huc accedunt marinae aurae undique aflidui flatus, quibus omnem provinciam pe- netrantibus,eventilato terreftri fpiritu,pr£cipua omni- busfanitas redditur.No eadem tamen Hifpaniae paflim qualitas.Qua enimar&onfpe&at, plerisque fcribenti- bus,frigidior effnonnulliusq; afperitatis;Oceano fem- per obnoxia,interiorum aquarum indiga , malignaeque mde habitationis: quin etiam rupibus,faldbus,locisque fllveftrxbils pleraque obfefla.Qua montibus fere perpe- tuum intercurrentibus , in auftrum dechnat, tota felix, tota be*ataj ut multis magnisque fluminibus irrigari, lic tempeflivis pluviis, quantum fufhcit, recreari folita, Sc hinc omne genus, ea praecipue parte , frugem : anima- liumque non benigna foium mater , fed Sc nutrix folli- cita. Admirandam eorum, cu quae ex terra proveniunt, tum quaein terrae vilceribus generantur Sci atent, ferti- litatem ; animantium item , quae terra marique nafcun- tur,praefl:antiam;quis digne,utq; flngula flagitanncom- memorabitrlncredibilisper omne Hispaniam frugum ubertas: & plerique agri tantae funt liberalitatis, ut pro accepto uno tritici modio triginta plurimum colonis HISPANI AL 139 reddant: flepe etiam quadraginta. Herbarum cum fati- varum, tum voluntariarum, quae citra fementem erum- punt, quibufque infignes funt &peculiares vires, paflim, cumprimisinmontofis locis eftferaciflima:ubifiiidif- {imilis,inquit Pomponius, linum aut fpartum alit, fru&us etiam arborum numero plures, formaque grandiores habet. Quid mala referam? Interea melioris notae funt duo, camfium Sc Regi/fwz.Quid pira? Iniis fupremae claf- fisquatuor, quae odore guftuque fuaviflima : Apianum quod Mufcatum vocant omnium pyrorum minimum, Vinofum , Pintum , quartumque , quodHifpanis Sine Re- gula nominatur. Quid olivas ? in harum numero pri- mas obtinent Hifpalenfes, quae magnitudine juglandes excedunt. Quid de reliquis dicam fru&ibus? Plene de- cantata funt non paucis mala Hefperia vel citrea: cydo- nia, quae vulgo Afc;;;&n#0*,granata,fuis etiam coriis me- dicinam facientia. Quid vina commemorabo,optimi faporisodorisque? Paflim quidem generofa admodum leguntur, aliis tamen Sc aliis locis praeftantiora. Hifpa- ma etiam dives quondam univerlim , ut nunc quoque variis in locis , precioflilimis auri , argenti , aeris , ferri, plumbi,aliorumque metallorum thelauris. Quid jam dicam de falinis?SalinHifpanian6modo coqui, verum edam plurimum effodi , hoc efl: Sc fieri Sc gigni , tradit Solinus. Fit in multis Hifpaniae locis ex aquis puteanis, ut apud Seguntiam Sc alibi ; unde regibus magnum ex- igitur ve ddgal. Sunt Sc montes Hifpaniae, fifidesiVI^- nn&o Siculo , nativi falis. Efl: Hifpania praeterea pecoris omnis generis dives ; gregibus Sc armentisplena: adeo ut mugitu, balatuque nemora, filvae, montes, prata, ^imrnd' campi, faltus ubique refonent. Equos alit optimos: S 2 caeteris r 1 i DESCRIPTIO HISPANI JE. ' r j al o * .. g^ticaplures, Afturia fortiores, Ajlurconesinde j kt^ue dominarentur & pleraque fub ditione fua ha- Leones autem’ camelos& elephantes non novit, berentPceni , aliique Africspopuli, contra eos primi al f °jrn reste aliunde advectos. Ad venationes extinau- omnium cum armatis exercitibus ab S. P. QJEG mifli lantcum aliarum in montibus, vallibus, filvisque,da- funt Cn. & P. Cornelii Scipiones, belli Punici ii initio : qui ms* cervi, apri, rufi, lepores, cuniculi. Ad aucupia feptimoejusbelk annofuntcsfi, QJulvio Flacco ScAp . invitant cumaves aliatum aquilae , ardeae , accipitres, Claudio Fulcro C*/.Submiflus anno fequenti patri patru- atta<renes,eo nuper ex Sicilia allati. Itemgrues,anferes, oque P. Cornelius Scipio Africanus major multa profperd percSces-palumbi, torquati didi, anates iilveftres&ci- geflit , primusque ibidem provinciam fecit y Q. Cacilio cures.Sedde his ktis,ad imperium majoru venio, quod Metello ScL. Veturio Philone Cojf. anno V.C. ioxlii. Hic caput in methodo noftra proxime fequitur. Nonani- Afdrubale & Magone Carthaginenfmm ducibus, aciead iwT mus hic mihi,receniendis cum ex aliis, tum Infimo , Dio- Baetulam urbem (quae quo loco hodie in Andalufiavi- foro, lofepho , E ufebio, Hieronymo , fuppofititioque Berofo, & funtur Baeca & Vbeda, fuiife creditur) fugatis,atque inde interprete e jus Annio Viterbienji , antiquis H Hpaniae regi- ex tota Hifpania pulfis , vindicatisque armis Hifpamis, bus , rebusque ab iis domi militiaeque geftis , lectorem amicitiam cum Syphace Maflylorum (hodie Biledulgerid) morari. Nugari hoc eflet& ineptire cum multis. Tubal rege, i do foedere,hrmavit. Paullo poft rebellantes Hif- non in Hifpania neque in Europa, fed in Afiafuit. Huic panis populos ad deditionem compulit, faedereqj cum qui foflidiintar, Iberus, Iubalda,Brygus,Tagus , Battis & alii, Maffaniffa Mafsfulorum (foerunt ubi nun c Regnum Tre- re^efnecenfendi ? abiit : niiiquis fluviis aliisquerebus miffentim) rege & Gaditanis fado, provincia L, Lentulo SC inanimatis nafei tunctemporis folitos reges concedat. L.Manho Adimo tradita, Romam reverfuseft. PoftSd- Qmi fidum illud agmen iequuti, non melioris funteon- pioneni Hiipaniam L. Cornelius Lentulus Proconml obd ditionis. Incerta omniamt &c vix certiora,que fucceffio- nuit; qui rebus bene feliciterq*,geftis ovans itfbe rngrei- ne quadam geftifle feribuntur inHifpania,regibusquafi fus eft, an. V.C. idlix. Triennio poft C. Cornelio Cethego , exadis, varia f ortuna,multisque&:p6pulisa ie feminatis Minucio Rufo £off. Hiipanis primum iuntterminais,atq, & oppidis, Lydi, Thraces , Rhodii, Phryges, Cyprii, in eas duo novi Prstores miiTifC .Sempronius Tuditanw m Phoenices, dEgyptii, Mileiii, Cares, Lesbii 3c Chaldsi. Citeriorem, MMelvius Blajioin Vlteriore.Vix duonus e ap is Exploratiora cenferi folent, qus ab Carthagineniibus, annis,quum tantum gliiceretinHifpania bellum,ut jam Romanis, multoquepdft Gothis, Vandalis, Alanis, confulari& duce & exercitu opuseifet, M. Porcius Cato Suevis , Hunnis, eorumque regibus patrata, memoris Conful citeriorem fortitus,beilo abEmporiis(retinetur produnt icriptores,qui partim rebus gerendis aftitcrut, hodieque nomen in Ampuriis ) coepto, rebeilante ita pa parrim ex fideliftima aliorum cognoverunt relatione. cavit,ut Proconfulex ea triumphari t, anno io lx. Hic ta,paucis dicam, iic habent. Quum inHifpania longe eft ille cato, q^i miro ftratage mate multarum Hiipanis r ' *>• y urbium DESCRIPTIO HISPANU. urbium muros uno die diruit , fcribente Livio , Sc aliis. Pod Catonis viSloriamHifpaniae varie poflediefaepeque nunc hic nunc ibi amilpE, ita ut Cupra xxx triumphipo- ftea ex his relati memorentur. S tipendium pendere no prius coeperunt , quam Augufto principe : qui cum Hi- fpaniam omnem,debellatis Cantabris & Afturibus,qui omnium di utillime reftiterant , multo varioque marte perdomuidet,univerfam in tres provincias divibt,B<£d- c am,Lufitamcam, & Tanae onenfim. S ingulis inde fui funt attributi conventus : Baeticas xy , Gaditanus, Cordubenjis , Aftigitanus &Hi[oalen/is.Lufitania rres habuit, Emeritenfem, Tacenfem, & Scalabitanum. Tarraconenlis denique vii, Cartbagmenfem^Tarraconenfem , Cafar-Auguflanum, Clumen- fem,Ajlurum,Lucenfem, & Bracarenfem. V idendi Plinius lib. iii, Strabo lib. iii, & alii. Sic rebus fubinde paullum mutantibus,provinciaenobiliflimaeRomanisparuerut ufque ad Imperatoris flonorii III St Theodofn IllConfu- latum,qui incidit in annum fallitis ccccxciv. quo te- pore Vandali,Suevi St Alani,ab Stiliconei n Gallias e vo- cati, quum eas, Rheno ttajedfo , omnes pene occupaf- fent, & in iis jam immanium barbarorum more debac- charentur : ab Gothis, Adolpbo St Vallia regibus, quos ad liberandas Gallias Honorius Imperator milerat , exadti, tranfgredi Pyrenaeos montes, HifpaniamRomanis ere- ptam multos annos obtinuerunt. Poli Gothi, Galliam incolentes, abFrancis bello petiti inVandalos vice ver- fa arma movent. Franci Gothos ex Galliis, Gothi Van- dalos St Alanos exHifpaniis e j iciunt: S ue vis ad interne- cionem caehs.Quo tempore Vandali St Alania Bonifaclo in Africam,cuipro Imperatore praeerat,evocati Hifpa- nias Gothispodidendasreliquerunt.GothiHifpaniam, R omanis pnehdiis omnino expulds, quum fui juris £e- cillent , eaquefub luis regibus longo jam tempore fuif- fentpotiti: tandem ingenti bello abSarracenis Arabi- bus prodigati,rege Roderico occifo, Hifpaniam fere om- nem amiferunt.Bello fuperftites quu in Afturum, Can- tabrorum, Se Gallaecorum montibus fefe muniiflent, paullatim amihasregiones,uAes St caftella recuperare coeperunt : Se poftremo quum Sarracenorum res inB^- tica Hijfpama fe contraxiflent , omnemque Hifpaniam Gothi re cup eradent , iis etiam ab Terdmando Aragoniec rege cognomincC4r/7(?//ro(quod hereditarium deinceps ede coepit fuccedoribus) victis,atq; omniHifpania cum Mele, qui fe Granati regem fcribebat,exturbatis,univer- fa regio dominis antiquis eft redituta. Quum autem Maurorum temporibus a quinque regibus, Caftellae, Aragoniae,Portugalliae,Granatae,StNavarrae,Hifpania fuerit podeda,folus hodie imperium in eam exercetP/??- lippus lll,Philippi magni F ,Caroh imperatoris termaximi N.Divifa olim vane fuit. Romani primo diviferuntitt Citeriorem & Vlteriorem. Citeriorem dicebant * quae Prin- cipi Urbi, Imperiiqueterris,proximiorerat, inter Ibe- rum dta fluvium St Pyrenaeos montes : Vlteriorem voca - bant,q‘uaercmotior,ultra Iberum , ad Oceanum ufque extenfa. Sequentibus temporibus Hifpaniam in fex fuide diftributam pjfoyincias legimus , Tarraconenfem , Cartbagmenfem ' , Lujnaniam , Galiciam , Baticam , St trans fretum in regione Africae Trngitanam. Maurorum tempore regnafucrunt in Hifpania plurima, quaepo- fteriores in quinque divifere,Cafteil£, Aragonum,Por~ S 5 tugalhfe ,,, DESCRIPTIO HISPANIA. tu^allise, Granatae 8c Navame. Partiuntur autem nova j inter quos nobiliflimi Scgovis & Alcantars. Aliialiis diftributione totum imperium in tria regna , Aragoniae funt nobiliores. Iberus Vtolem&o , Lbro hodie , erumpit a» fcilicet,Caftiliae Sc Portugalliae. Sub Aragonenfl regno pud Cantabros ex Idubeda monte, duobus fontibus, comprehenditur, praeter Aragoniam, catalonia, Valentia, quorum dexter in {&mAucct£(Mo»te<t6ca 9 )(im{ker ad Majorica, Minorica. Sub regna Caffciliae comprehenditur oppidum, quod incolis Fuentibre. Inde magnis crefcens Fifcaia,Leon,Ajluria, Galacia, Ejlremadura,Andalu[ia, Gr ana- amnibus, primo Calaguritanis exceptus arvis ( calabor- t a, Murcia, utraque Cafhha, cum accellione canariarum in- ra) Iuliobrigam &Tudellam petit, Navarrae oppida;Iu- fularum.Sub regno PortGgalliae comprehenditur, prae* liamque Sc Cellam; inde Caefar-Auguftam alluit. Illinc ter Portugalliam,Algarbia. Vrbes in toto regno penelunt digreflusin auftrum,& mox verfus euronotum,labitur 'urbium innumerae.Inter eas praecipuae, Hifp alis,. Madntum,T arra- per Laletaniae populos, qui nunc Catalanij&Dertufarn nwina. ^Q^^Q^^Qy^yiat a, l 3 ampilonia } V alentta, Parcino vulgo Bar- opulentam urbem praeterlabitur. Poftremo plurimis za dona , Legio v 1 1 Germanica nunc Leon , S. Lucar , Corduba , fluviis audtus , peradfco quadringentoru iexaginta mill. Nebrtjfa , compoJlella,Toletum,Salamantica , Complutum, Fin- palT.curfu,inMediterraneum,cognomineipfl,pelagus, ' tia,C*[ar ugufta nunc Saragojfa, Aftunca Augufta, aliaecfue tam violenter duobus oftiis ingreditur , ut L. paffusin Lacui, plurima. Sunt hic lacus admirabiles. Prope oppidum mare profufus,dulcis hauriatur. D«n «5 maximus ( con- Bqaram lacus eft non utilis minus quam admirabilis;qui currentibusin eum tot amnibus quos enumerare lon- & turtures, pifces fubnigros Sc excellentcs,gignit,& fu-s gum eflet)Hi /panis fluvius ex Idubeda, ubi nomen illi turam pluviam turbinemque, te&e Mannao Siculo , ma- Sierrade Cocolohcumnens, Vecflonesab Afturibus, Lufl- gno aeris fonitu praenunciat ; adeo ut ejus murmur tanos ab Gallaecis veteribus difterminat. Turrem Sul- quafl tauri mugitus fepenumero ad duodeviginti mil~ lanam, (Tordejillas) Salabrim, Mirandam Sc alia oppida lia palf fuerit auditum. In fummo Meritu Stella cacumi- contemplatus,decimo quinto fere infra Lamecam mil- ne lacus qui d‘am eft, fcnbente Vafzo , in quo fragmenta liari, apud oppidum Portugallis,quodP0m^dicitur 3 navium fubinde reperiuntur , quum tamen a mari plus rapidiflimo curfu, occidentali fe milcet Oceano , Dow, xii leucis abflt : quin quod exsftuet Sc tempc-ifcates ibi Ptolemao, Durias Straboni,Duero hodie.Tagus,Ptolemao,cx- audiantur,adfirmare incolas, quoties intumefeit mare, terifque , nafeitur in altiflimis Oroipedae jugis, ftadiis idem notat. In Cantabris lacum fulmen decidifle , Sc quinquaginta ab oppido parvo , cui nomen Tragacet, repertas duodecim Iecures,ait in Galba vita diligentilli- haud procul ab urbe Concia nunc Cuenca. Per Carpe ta- mus feriptor Suetonius. Amoenum Stagnum elt apud Eli- nos lapfus Soletum , Regalem urbem, petit , ponteque lUmbux. mum 1 na tur. hiftor. cap. n i , haud procul Valen- accepto , T alaveram , Auguftobrigam, Alcantaram a- tia : hodie Albufera. Sequuntur flumina. Hifpania mul- liafque urbes non ignobiles alluens,mediam fere iecans tis paflim irrigatur fluviis. Sunt qui centum Sc quin- Portugaliiam, ultra Oliflpponam in occiduum fe exo- quagintanumeranr,&iniis pontes ultra feptingentos, nerat Oceanum, oftio bis millium, ut quidam notant, quin- DESCRIPTIO HISPANIA. quinquaginta paifilatitudine. Accolis hic fluvias hodie- que Tajo , Lufltanis Tejo. Tagus auriferis arenis copiofus reliquis Hifpaniarum fluminibus, uti teftantur Solitius in Polyhiftore Sc ifidorus lib. xm Etymolog. cap. xxi, proferebatur. Auriferum hodieque,ut Sc alios multos Lufitanio fluvios, efle adfirmat apud Ortelium vir fide dignus TLmanuel Enricus. P ifcium item, oftreorumque fe- raciflimum, gemmafque generantem memoriae prodit Pomponius Mela.* ^^.datinisgrascifquefcriptoribus fatis notus, originem habetex vaftis ftagnis , inLaminitano a aro , urfcribit Plinius lib. m Naturalis Hiftor. cap. i , hodie campo de Montielydrca oppidum , Hifpanis cagna- manesdi&um: Oretanos proterlapfus ad Metallina, ubi qaftrafuifle Vitelliana docent antiquo ejus loci infcrip- tiones,’terrofe penetralibus condere putatur : (nam ex v^ilgi opinione magis quam ex veritate hec efle teftis efb apud Ortelium oculatus Georgiusab Auflna propofitus Harlebecenfis:) mox poft aliquot leucas, quafifopius nafci gaudens, inquit Plmius,ad Villartam eruptione fa- (Sla, Auguftam Emeritam,ubi longiflimo ponte lapideo tranfitur , Pacem Iuliam , Sc auftrum verius alias urbes protergreflus adcaftrum Marinum in Oceanum evol- vitur: Hifpanis hodie Pio Guadiana recepta ab Arabibus voce : iis enim Guad fluvius. Batis Ptolemao , oritur prope Caftaonem exOrofpeda mote, ut fcribunt Strabo &Ste- phanus , qua parte Sierra d^Alcaraz. nominatur. Ab fonte inoccafum vergens, Cordubam aliaq; oppida proter- lapfus,ad Hifpalim in auftrum declinans, oftio fatis am- plo(unius enim leuco eft)fed quod vadofius,haud pro- cul Gadibus in Atlanticu mare fe exonerat. Hicfluvius nobilis auro veteribus eft, &: olivetis j Straboni etiam Sc i > P au fama Tartejfus nominatur. Livius Circen ab incolis no- minari notat ; quam appellatione aliquamdiu retinue- runt,fcribente Mano Nigro,Hifpania potiti Afri; quibus tandem Guadalquivir , vel ut alii fcribunt Guadalchebir , ta- quam fluvius magnus fuit diSkus.Miniusfriifpamx Tarra- conenfis fluvius,ortum habens fexto fupra Aras Sextia- nas, quibus hodie Lugo nomen, milliari, adoppidu vul- go Calftel Ver de , Portum marinum fecans. Pontemque Belfarium Sc Orenfem civitate perlapfus, fa<5to ad Va- lentiam cum Avia congreflu,fex milliariaprocurrens in Oceanum fe precipitat. Sunt Sc alii,Lethe, Turius, Limaa , Sic ores, Chalybs, Aufira , atqfalii minorum gentium fluvii, quos aliis explicandos , ne prolixiores fimus, relinqui- muS.Mare nos vocat,& quas cum eo cenferifolita,finus m T1a- Sc portus. Oceano undique Hifpania &mari Mediter- tat™. raneoconcluditur;pr£tereampartequs montibusPy- renadsSc Aquitania? cojungitur.Quiorum beneficiopa- tentibusgremiis,univerfiOrbis tam novi quam veteris commercio oportuna,tanquam ad juvandos mortales ipfa avida in maria procurrit. Qux 8c marinorum pi- fcium genus omne abunde fubminiftrant. Inter quos cetejbalama^congrfimuramtejthynnfifavalfilampetne, Sc alii, tum oftrea, conchyliaque. Sinus Hifpanite cele-^ berrimi funt tres, omnes ad mare Mediterraneum , Su- cronenfis , iUicitanus , Vir git anus. Omnium vaftiflimus eft Sucronenfis , magno fatis ore'pelagus , inquit Mela,accipi- ens, Sc quo magis penetratur anguftior. Medis magnis tudinis eft Illiatanus nunc Puerto d’Alicante. Minimus eft Virgitanus, ab oppido, ut fer ibi tMela, Virgi^hodie Vera vel Bera. Corrupte apud Ptolo. Vrce vel Virge : nec emen- datius apud Antoninum Vrci, ut nec apud PlmumVrgi , Nomi* i I44 DESCRIPTIO Nominatur & Gaditanus finusMeUlib. iii ab Gadibus. Hodie Baia de Cadiz,. Inter Portus , quos Hifpaniaha- bet, primi eilloci qui Magnus veteribus, inter Nerium & Scythicumpromontoria,Cora««^ hodie. Sunt ScAnm- balis Tortus , apud Pomponiam ; Albor hodie in Algarbis regno : Amanum^Plinio \ nunc Fuentarabi*, ut Villanovanus , xclBer meo, ut Moralis ceniet: Gaditanus , MeU & Antonino , circa Gades :Tarraconenfis , de quo Silius Italicus lib. x v. Veneris denique MeU nominatus ad radices montis Py- rensi.Sedde finibus portubufque,eorumquelat;tudi- * ne & profunditate multis feliciflime icribit Lucos Auri- garius in fuo Navigationis Speculo , chartis , quod ad Hifpaniam , decima , novemque fequenribus. Succe- ' AUmct ' dunt montes: inter quos Py retiam principem obtinerio- cum , Hilpanos ab Gallis dividens Pyrema Ptoletmo &c reliquis; Stephano Firena,Tibuilo Vjjrene ; Livio & aliis Sal- tus Pyrenaus *, Hifpanft los Piremos univerfim : nam pro ratione locorum varia iortitur nomina. Dictum vo- lunt plerique ab igne : vel quod crebris fulminum icti- busferiatur; velquod ejuslilvs ( lcribente Diodoro lib. vi) injecto a paftoribus igne , quondam liniveris con- flagrarim. Silius Italicus denominationis honorem tri- buit Pyrem puelis , Bebrycis filis , ineo monte ab Hercule comprefls ; ibique quum ab feris laniata cflet, iepults. Pyrensus , ut ab ortu in occaium ad promontorium uiqs Celticum prolatatus, Hilpanos di vidit in cifmon- tanos & ultramontanos, alium ad 1 beri fontes montem protrudit verius meridiem per Hiipanis latitudinem. Nomen illi Idubeda apud Strabonem 6c Ptolemaum ; Saltus Aucenfis vulgo ,Mmte dOcahodie vocatur, ab Auca urbe Veter # 5 CL1 ? US ac ^ ^ Francam , vigehmo iupra Burgos milL veitigia monitrantur. Orojgeda Idubeds pcoles H I S P A N I JE. S traboni, Ort ofpeda Ptokm&o. Toti hodie certum non eft nomen : nam qui Alvaro Gomecio cenfentur Sierra Vermi - gia,Flonano Sierra Mollitia, Clujio Sierra Morena : partes e- jus funt. Oioipedsadcenieri folet Calpe. SicPtolemao ahiique mons vocatur ad fretum Herculeum ; qui Gi- br altar vulgo. ^ Orofpcdsitempars rupes prscelia, qua; cx Hifpalenfi urbe Granatam eunti prope Archido- nam ie conipiciendam offert. Nomen habet famam- que meretur ex memorabili , quod in omne aevum eft duraturum, amoris exemplo. Hiipanis dicitur, la Pen- na de los Enamorados , Amantiam Rupes. Paullinus Bimarem nominat. Reipicit enim duo maria, internum 3c ex- ternum. Strabo Calpen montem efle, ait, circuitu qui- dem non magnum admodum, altitudine autem ingen- tem <Sc arrectum, ut remotioribusinfuls formam prae- ferat. Vnam Herculis Columnarum funt qui fabulari- tur,alteramque exadverfo Abylam in Africa, laborum Herculis metas: addunt unum fuiife quondam montem, ied ab Hercule pertottum, atque ita mutatam rerum fa- ciem. Ex Alcaraflum Mariani montes furgunr. Sic no- minat Phmus,qui fingulariter Marianus Ptolemao , & mons Manorum Antonino : hodie Sierra Morena. Radices ho- rum montium alluit ad laevam perpetuo fere ad Ocea- num ufque nobiliilimusfluvius Bstis. Juxta Barcino- nem mons eft quem Mont Ivi vocant accols : funt qui interpretantur Montem lovis ; alii vero melius Montem ~ ludiorum, qui quondam illic fepeliebantur, quorumque plura adhuc ibi fepulcreta & figna. In vertice turris eft, unde ipeculator die quidem linteo velo, noiftu vero fa- cibus, navigiorum adventumBarcinons civibus often- dit. Silvis,nemoribus , arboribufque fingularesferen- SlLv<t ' tibus fruiftus^ubique eft plena Hiipania.Longum eflet omnia 9 Opera pttl>hca& privata. T{ettio gu- bernandi, Ser.atc - rei. H I S P omnia commemorare. Nemus eft apud oppidum, cui ab Monte Majore nomen, in quo quercus , caftaneas, ili- ces, nuces, corylos, cerafos, prunos, piros, ficus, labru- fcas, Sc omne genus arborum frugiferarum fola natu- ra plantavit , altitudinis ingentis & latitudinis. Haud procul oppido Bejerano nemus eft amcenisfimum, ubi caftanese arboris ambitum fe menfiim fcribit Luctus Ma- rinaus Siculus pedum circiter quadraginta. Silvas etiam oeduas complures habet. Quare & materia abunde praebetur ftruendis navibus. Quid* jam de operibus publicis, quid de privatis dicam ? Plurima hic magni- fica templa , plurimas abbatias , coenobia , monafteria, xenodochia Sc nofocomia. Multa regum confpicua palatia , multae magnatum Sc equitum magnificae Sc pulcherrimae aedes , innumera denique alia &?publica & privata asdificia. Rex vero Hijpaniarum nafcitur,non eligitur : inauguratur tamen, populoque facramentum dicit & ab eo accipit. Liberi regis Infantes Hifpania- rum appellantur. Inter eos primogenitus , omnium procerum , civitatum Sc populorum jurejurando rex vivo patre defignatur , Sc Hijpaniarum Princeps dicitur. Quamvis autem regi ftiprema fit in omnes S c omnia poteftas liberumque arbitrium : nihil tamen fere de- cernit, nifi exxn-ViRORVM (qui totius Regni pri- mores Senatum Regium conftituunt ) confilio. Ibi gra- viora, quasque magni momenti , plene ventilata termi- nantur : quas celanda , in Secretiore Confeffu difcutiuntur, quem faciunt ipferex,Di 6 tatorLegionenfis,Pr£fes>ter~ tiaque Confilii regii portio. Quaead Indiasearumque gubernationem pertinent, trabfcantur in Senatu, quem Indicum vocant , ab uno Prasfide , xii vero Confiliariis. Bellicam Senatu Militari peraguntur : quem ftatuunt l N I A. 145 xii-viri Senatus regii,di<ftatoresitem Legionen fisSc Caftellanus, cum aliis. Praster hos etiam tres in Hifpa- nia funt luris Prafettura , quas Audientias vel cancellarios appellant,una quidem in Caftilia, altera vero in Grana- ta, tertia in Galastia : unicuique prasfes eft & x 1 1 fenato- res: ab his , fi litigantes fibi minus fatisfacftum arbitren- tur , controverfias ad Senatum deferuntur regium. Eft denique T hefaurarius Caftellanus fub fe quatuor habens Qmftores-j quorum omnium eftpecunias regni trabtare, earumque habere reddereque rationem. Ducum in Hifpania, Marchionum , Comitumque ingens nume- rus. Praster Principem Afluriarum Sc alios , Duces in- venio circiter xxiii. Sunt illi Frienfis , Medina-Rivi- Sicci,Alva,Alcala, Albuquerqua , Scalona , Ofuna , Averi,Befari y Gaudia, Seffa , Infantafgi , Medim-Ccelt , Medina-Sidonia , Ma- queda , Maj ara, Rena , Segobia , Sonna , Villa-Formofa , Verra - gua, Paftrana, Franca-vida, Sunt Sc alii, quorum nomina non occurrunt. Quibus omnibus annuus cenius eft axLadc ducatorum millia: Ducibus Infantafgi ScMe - dina-Sidonia fummamfiiperantibus: quorum hiccxxx, ille c x x habet millia. Marchiones hi fere , V ida-Nova y Aftorga , Aquilaris, Denia , Mondejaris , N avarefi , Pliegi , Savia , Vedena, Comares, Aiamontis,Altamira, Veladra , Vearma,Car - pij,Camara{fa,Cortefii,Montis-MajorU,Guardia,Montis-Clari y de las Navas, Pqzjl, Steppa, Fanar a , Villa-Franca , Drada, Ca- vietis, Falcis ,Fomefta, Molina, Ceralva , Valefis, Vallis, Zaara, Ardalis,Tarifa, Alcanifa, &:alii : potiore parte reditum percipiente ab x ad lx millia ducatorum. Comites re- cenfentur plus minus lxxx , quibus annuus reditus eft ab x ad xxv ducatoruga millia : inter quos principem obtinet locum Benavetiti, Alva,Miranda Sc Oropozd. Lon- gum effet le&orique tasdiofum,quxrere hic Yice-comi- T • l4 <? H I S P tum , Baronumque numerum : longum Vice-regum, Gubernatorum , provinciis marique Praefectorum : longum denique magnorum Magiftrorum, Equitum- que variorum Ordinum , in Caftella quidem S. lac obi, Alcantara > Calatravd , &c Rbodmiftum Or danis S. Io annis : in AragoniaCataloniaque Ordinis Montefa: in Portugallia Ordinum , Militum lefu Cbrifti , (cujus magifter ipfe Rex eft,amphftlmifane , ut qui annexas habet provincias o- mnes in Africa, Aha, Americaque inventas) S.Iacobi,c jus qui de 4vis dicitur, itemqueRbodienfiumD.Ioanms. Inter familias veroHiipaniae, ut hoc obiter addam, antiqui- tate prima eft Pacieca , quum Hirtius in Commentariis nominet L. luriium Paciecum , ubi de Corduba agit : ejuf- que etiam mentio fiat apud Ciceronem hb. vi. Epift.ad Familiarescpiftolaad. Leptam. Non minus iliuftresfunt Mendona, Toletana, Cerdea , Cardonea , Larenfis , Velafiea , Pi- mentelLt ;S tunica , Henntica , Orofia , cordubenfis , Lrmenjis , Gufmanea , Mondragonia : alias alii addant : & parcant no- bis Senatus illi, li ordinem violaverimus. Deadmini- ftratione Ifatuque politico diximus: lequitureccleiia- fticus. Primatus Hilpania: andquiftimis temporibus inHilpalenii fuit Ecclelia, inde vero Toletana, ulque ad excidium illud Hilpanias funeftiftimum. Toleto enim in barbarorum poteftatem redacto, Bracarenlis Archi- epifeopatus ea dignitate elt fundus , docentibus illud ecclelix Bracarenlis archivis. Recuperato chriltianis Toleto , quum Toletanus amillam dignitatem repete- ret, Bracarenfis autem iemel acquifitam retineret, con- tentio orta eft, quemadmodum legere eft lib. i. Decre- tai.adeo ut adhuc l ub j udice lis efte fcribatur.Qui porro a temporibus Romanorum Sc Gothorum inHilpania ruei int Pr;efules,doce t in Chronico luo l.Vafuus cap.xx. A N I A. Poft ereptas rtirfum barbarorum manibus Hiljfanias» Epilcopatus cum antiquis luiscivitatibusluntreftituti, tum quidam in nonnullis recens inftituti. Septem ho- dic A i c hiepi 1 cop os Hilpaniam habere legimus, iisque lubefte Epilcopos circiter xl fuffraganeos. Primus eft: Toletanus , Caftelle Cancellariusjcuipoftregesremamq; piolcm nullus vel dignitate vel fortunas amplitudine lf eundus. Parent illi Epifcopi, Burgenfts,( cui ledes olim fuci at Auiar, unde Auritanus , & corrupte in quibufdam Conciliis aliisque Adis publicis Auxitanus dicebatur, tranftatus inde Burgos , Caftelhe veteris metropolim,ab Alphonfo v i, eo, qui Toletum chriftianis reftituit audo- ritate Vrbam ILP.M. anno cioxcvii) CuemvelCun- quenfisj Ci nq uenea vel Ciguntenftsj Oftn& vel Oxomenjis (per- peiam fti Conciliis Oxovienjis : ) Cordubenfis , (Epilcopatus hic antiquiftimus& propter Ofium epifeopum celebra- tillimuSy laenenjis , Palentinenfts vel Palentinus ; Segovienfts. SecunduseftHi^^/f^/ij'. Subeo quondam xi, hodie nr, iunt Epilcopatus : Malacitajms , Gaditanus & canarienfis . Tertius Compoftellanus. Epifcopatus hujus ledes ohm fuerat Iria Flavia, unde lnenfts y oppidlim Galsecias mari- num, Padron vulgo. Tranllatus autem poftea Campo- ftellam , dici deinceps erepit compoftellanus , vel S. lacobi . Ejus aulpicialequuntur corienfis , Placentinus , Aftuncenfis , Gamorenfis , Salmanticenfis , Orecenfis , (qui Sc Aurienfis <3c Aunfmus , Orenfis item) Tuienfts, (velTudenfts , & Tude Cive Tjde , oppido Galascise ad Minium amnem lito vul- go) Badaiocenfts, (hodie quoque Pacenfis) Mindonienfts (cu- j us ledes olim Ribadeum , vulgo Mondonnedo.) Quartus Granatenfts.Ad ej us nutum funt Prasfules Almena & dicenfis vel Guaditanus, olim e tia Accit anus ; nam qux olim Accit ana Colonia , hodie Guadix nuncupatur. Quintus Valen- 'fiaiana C&nunna l gp* Q, a2F| ^^Jjacan iAlartin Vita na. Ff»ri Calati atut /^Vy / e.KS Z tESJ "?V\ Lajrurila '. * Ledon t£0 j Cehlu ® £ ‘Tarrasona^x rcFjyr^H £ / HIA^ 8 vjr*- -#,/ ‘ r/ f 0 |v % 6 ^ aivetro kj C^HtmJem. ^^ihwJaX \*£arhnsjM ,$> fi&tS iL/Vttkrro ® Taracan 1 @ « 7 » a X ] i aitulaii , J*. ‘Vtdonrd (Tajo yw»v/ iJaias. Cilatrava. ®^“* r £X?* M tb DTr K?<lt C-f Ca ^ rElpadia/S )-4&%& k --OP V C * rsnH* sSJgi r w^fiTonutr Y\Trmel: ]Ccar**%ft ^7k >jictvmenjts Sinus mcitanus Sintis 'illa nava, Guijjntz CS Vinrmtri Wfrirttanus Sinus ypanicaL ‘Petrus enus. «Aierithes i 4 8 H I S P Valentinus : cui fufFr agantur carthaginenfis,Origuella , Sego- bienfis ('vel Segobricenfis a Segobrica , quae nunc Segobta) & Balearium Majoris. ScxtusTarraconenfis : obtemperant illi Pradules llerdenfis (vulgo Leridae) Der tofinus vel Torto fi, jferlit& yBarcinonenfisyGerundenJis, VrgellenfisSc Vtcquenfis. Septimusdenique Cafir-auguftanus: euminfacris agno- fcunt P ampil onenfis-^ Calagurritanus , Ofcenfis & Balbajhenfis. Nulli fublunt Leonenfis & Ovetenfis. Habet &c tres archi- epifeopos Portugallia, Bracarenfem , Olifiponenfem 8c Fun- chalenfeni: fubque iis epif c opos Eborenfcm, Vifcenfem , Gu- ardenfem , conimbricenfem , portenfeib, Lamecenfem^ S U venfem, Ceptenfem , Lerienfem. De reliquis Epifcopatibus confu- lendus Vafius, loco quem indicavi. His omnibus,ut &C abbatibus,monalleriisque quanti fint annuatim redi- tus, notant curiofe L. M: armatis Siculus , Damtamsa Goes , &alii. Adftatum Ecclelialticum pertinent etiam fidei Inquifitores , in Sarracenos, Maranos& Judaeos pri- mum creati qui lapfu temporis vires fuas & auctorita- tem extendere coeperunt in omnes quibus alieniores ab Ecclefia Romana mentes.Habeat & locum hic notatio yAt&dt' acadenuarum*, qiUE in Hilpania circiter viginti duae nu- merantur: interque eas primi loci Salmanttcenjis, complu- tenfis, Conimbncenfis, Pinctanenfis, Saguntina , Ofcenfis Sc ller- denfis. Hilpani felices ingenio,infeliciter difeunt; femi- docti doctos le cenfent. Sophiltarum altus plus latis ' amant. In Acadenuis Hilpanice magis quam Latine lo- qui gaudent ; voces etiam Maurorum non paucas ad- mifcentes.Suosfoetusingeniique monimentaadpoile- ritatem raro,rarius adexteros,ob linguae defeftum pro- ducunt. fuerunt tamen,limtque hodie non vulgariteil do6ti, qui praeclara eruditionele&ifiimisque Icriptis patriam illufirarunt, variisque operibus apud remotif- A N I A. fimos etiam clariorem fecerunt.Si Theologipoftulan- tur : prodibunt Vigilantius , presbyter Barcinonenfis; aquilius Severus ; Prudentius , epifeopus Armentis : Ofitts Cordubenfis,^vir«r presbyter, Marcianus , epilcopus item Barcinonen (is,Paulus Orofius 9 Padanus , ejusque fi- lius Dexter , ^Xudentius, ifidorus , Apocalypleos interpres, Iufiinianus , V alentinae ecclefiae antiltes j Leander Hilpa- lenlisepifcopus; Martmus,pr3eCal Mando venfis; Ful- gentius, epifeopus Carthaginenfis : Eladius, archiepifco- pus T oletanus : ifidorus , epilcopus Hilpalenfis : loannes , Gerundenfis praefui : Eutropius , Valentinus antiltes : F rancifctis Ximenes Cardinalis Sc Archiepilcopus T oleta- nus , academhe Complutenfis pater, qui variis linguis lacra Biblia, Complutenfium appellatione notilfima curavit imprimenda i & alii. Si Canonici juris periti : Bernardus Compofiellanus : Rajmundus de Pennja Forti : Hugo Barcinonenfis. Si Jurilconfulti : calixtus ni Pontifex M. ForturnusGarcia , Gomezius, Didacus Covarruvias :• iilen- tioque minime prxtereundus ^entonius Augufiinus, do- mo Caelar-augultanus, xii vir Roma St. Iit. judican- dis, inde vero ex Allifano 8c Ilerdenfiepilcopo Tarra- conenfis Archiepilcopus, vir romanarum antiquita- tum 8c meliorisliteraturaeperitillimus. Si Medici, licet non patrii , led infititii : aderunt „ Xvicenna , ^ Cverroes , Rafis, Almantor , Mejfahallab. S i Hiltorici : Trogus Pompeius , hifiinus , & alii. Si Philofophi, L.^Cnmus Seneca> ejusque filii , Seneca Novatus & Mela , L. Imitus Moderatus Colu- mella : C. lulius Hyginus Sotion : loannes Vives Valenti- nus. Si Mathematici : Pomponius Mela , Mirabamus Zacutius , ^clphonfius rex Calteilse, Henricus infans Por- tugalliae , Henricus M archio Villenenfis , ^Xrnoldus Villa- novanus 5 ejulque dilcipuius Raimundus Lullius, Si Ora- tores : Mores, H r s p tores : p raster Smecam y Portius latro Sc M. Tabius Quintilia- nus. Si denique Poetae in medium producendi :ilflent fc sextilius Hena , LL.Anmi Seneca Sc Lucanus patrueles, M. Valerius Martialis , Rufus Teftus Avienus , Aurelius Pruden- tius , Damafus Pontifex M.Iuvencus , Arator , Sedulius. Juniores,ne taedium pariam , omitto. Hiipanis natura calida e ft&iicca: color fubobfcurus, cui juvando fae- minae collyrio plurimum ex ceruila minioque utuntur : duriora Sc bene compacta membra. Magna mortales omnes fuperilitione fuperant , ad ceremonias , adula- tioneSjamplostitulospopulis aliis duces. Animicon- cepta dexteritate lingulari tacendo , fimulando ’, dilli- mulandoque celare nortmt. Gravitatem fervant cum adfedata quadam ie veritate : quae facit ut odium fuili- neat nationum omnium , gravillimum, quemadmo- dum ipfe Mariana praedicat , atque individuum magno- rum imperiorum adieclam. Mulieresnon admodum fcecundae paucos pariunt: priicas Romanas £Emulan- tes , vinoplurimum abilinent : raro fe conipiciendas praebent. Advenas inhumaniter excipiunt. Apud exte- ros alter alterum colit, veneratur,laudat, extollit: nobi- litatem, plebeio etiam, ii quo poteft modo, concilians. Juftitiae cultores maximi : iumrnis, mediis, imis xquale jus adminiilratur. Facit Magiftratuum induftria , ut pauca, imo nulla ibi iint latrocinia. Plerorumque ma- nus purae ab caedibus aliifque flagitiis. Neminiimpune eif ,qui vel facroiandas leges, vel quemcumque, etiam minime loci, violare fuerit aufus. Inquietimagnaiem- per moliuntur. Pullis inteftinis hoilibus, profligatifque Saracenis,potentiiIimas Orbis terrarum partes fuis re- gibus acquirere ftudent. Ybiduo trefve convenerint. cujufcumque loci & conditionis , de Republica gravif- iimifque rebus diilerunt , ad enervandas hoftium vires vias quaerunt,ftratagemata excogitant , mille machinas fabricant, iuiique ducibus, ii quid utiliter inventum , a- periunt.In caftris famis, fitis, laborum patientifTim* In acie confliduque major illis ars quam ferocitas. Levi corporejevibuique armis induti hoftem facile fequun- tur , facileque , quum opus , fugafibi confulunt, nuf- quam non , nunquam non militaribus operam dantes meditationibus.In conviviisdomi quidem frugales,fo- brii,paucifque contenti, foris ciborum,'praeiertim deli- catiorum,appetentiores. Scitis & commodis utuntur veftibus nec male formatis. Hiipania autem larga ma- nu confinalibus fuis aliifque remotioribus populisin- iinitacum apud ie nata,tum etiam aliunde adveda fub- miniilrat , fericum ,' lanas , pannos omnis generis , ial, faccharum,mel,mala medica,citrea,granata,cydonia, olivas conditas,cappares,uvas, ficus,prunapaila,amyg- dala , caftaneas, glycynjiizam, anifum , cuminum , co- riandrum , oryzam , crocum , oleum , ceram , alumen, fmegma,minium,purpuram, thynnos, balaenaique fali- tas, baccas laurinas, frjidus di verforum generum iac- charo adiperios, alabaftrum, coralium, aurum, argen- tum, ferrum, chalybem, ftannum, cuprum, plumbum, rubiam tindorum, argentum vivum , goilipium , gem- mas item pretiofosque lapides Sc aromata cum ab aliis, tum ab Indis accepta. Pro iis autem omnibus grata quadam commutatione certatim ab Europaeis, Afri- canis/Aiiaticis, Americanis accipiunt eas Hiipani mer~ ces, quas natura coelique Sc foli genius ipiisnegare fo- let. T 3 Hacte- JMerces, * Hifpama fartitio. Tortitgal - Lia. IJO PORTUGALL1A H AcT^NVsingenereHifpaniamdcfcripfimus: nuncpoftulat methodus , utfpeciatim &per partes cam perambulemus. Varie a variis fuiA fe divifam,in generali defcriptione diximus. NosVero partium Hifpanias , quo ordine methodoque ab Hondio delineantur , deferiptionem , quam poteri- mus fideliflime, proponemus. Eam lex tabulis abfolvit, hoc ordine. In prima deCcnbitm Portugalha , in fecun- dari/?^, Guipufcoa & Legio. In tertia Cajlella Vetus & Nova. In quarta Andalujia , ub i 8 c Conventus Hijpalenfis & Gades. In quinta Valentia. In fexta Aragonta&Catalonia. Portugalham , quee primo loco fe offert , Lufitaniam vete- res dixere. Lufitama autem Ptolemao & aliis , quae Appiano Lifitama , nomen impolitum tradunt M. Varro & Plinius , ab Lufo Liberi hlio, Lyfaque cum eo bacchantc : Lufita- niam enim dici , tanquam Lufe regionem. Marcianus pu- tat Lufitaniam appellari ab fluvio cognomine, quinunc forte Tagus . Portugalliam quidam iic nuncupatam vo- lunt a Portu Gallorum. Andreas Refendtus , cujus fenten- tiamfequuntur alii dodi,P ortugalha appellationem ma- nafle notata Portu Cale. Caeterum Portugalha hodie, fl terrae latitudinem a meridie fepeentrionem verfus (pe- demus , major eft quam vetus Lufitama :*linaboccafu In ortum longitudinem , minor. Portugalha veroliQc aevo verfus boream excurrit fupra confluentes Minium Aviamque,ad oppidum ufque Ribadaniam, in Avite ri- pa pofitum: quaparteGaLeciam fpedatrdudaquehinc in ortum linea ad Mirandam ufque , ad Durium collo- catam ; inde vero meridiem verfus recto fere progreflu tacto ad oftia Anae fluvii , quo latere Caftellae, Extre- madime &c Andaluziae eft confinalis : ad notum 6c oc- cidentem Atlanticum refpicit Oceanum , adeo utam- ET ALGARBIA. bitus ejus cenfcatur efle iocccxxcmilliarium. Optima in hac regione aeris temperies , ac caeli ferenitate atque ubertate p radat. Abundat vino , oleo, malis aureis, ci- Frit£{ treis, amygdalis, meile, cera. Ac frudus quos haec regio producit bonitate antecellunt fere omnibus qui in lo- cis finitimis nafcuntur. Et quamvis incolae non tantum frumenti ex agris fuis colligant , ut ipfis ad vidum fuffi- ciat : tamen ex Gallia Sc Germania quantum opus ha- bent, advehitur.Plurima alit hxc regio animalia: equos inprimis magno numero, tant^ velocitatis agilitatifque, ut vento conceptos fabularetur, imo crederet, antiqui- Irnver i um tas. Portugalha Regrium primum circa annum cioc i^i- majorem. tium habuit. Ad id enim ufque tempus fub Hifpaniae nomine cenfebatur.PrimumregumLufitanorum pro- genitorem falli commemorant Hernicum ducem Lo- tharingiae, comitem Limburgium , virum animo ma- gnum, mafiuque promptum : quilaribusin Hifpaniam tranflatis, Tjrefiam duxit Alphonfi vi Caftellae Legionis- que regis filiam, acceptain dotemea Gahecfe Lufita- niatque parte, quas nunc Portugalha: quam non ita pri- dem ipfemetfua virtute ex Saracenorum &Maurorum fervitute vindicarat. Defundo circa annum ciacxii, patri fuccellit Alphonfus , quiPortugallias fe ducem ap- pellans , regis titulum ab exercitu accepit anno ciac- xxx ix , vidoriamconfequutusinagro Orichienficon- tra ifmarium , 8c alios quatuor Saracenorum Mauro- rumque reges : quinque fcutoruminfignia fadi molli- mentum polleris relinquens. Succeflerunt huic reda fere linea S aridius , Alphonfus 1 1 , Sanctius 1 1 , Alphonfus 1 1 1 , Dionyjius , qui primus Algarbiorum regis titulum ufur- pare coepit, Alphonfus i v, Petrus, Terdmandus.loannes, Eduar- dus, Alphonfus v Africanus cognomine, loannes 1 1 , Emamie f loan - [Document text truncated for crawler view.]