Itinerarii Italiae, Germaniaeque libri IIII : ad haec iter Galliae et Hispaniae

ITINER ARir ITALIAE, GERMANI /E Q.VE LIBRI 1III. AD HAEC ITER GALLIAE ET Hispaniae*. Edente Franc. Schgtto I. CL ac Senatore K^intuerp. , Scrieni a ucrfa pag. exhibet. ;.v/ c.?. ! rf {. Np;r;|vv / COLONIJE AGRLPP1NJE, Sumptibus Bcrnardi Gualtheri, Anno CIO. JDC. xx. Permitfu fuperi orum. . « * 11 -f. Isium /e Tlnedt, Soue bjcfi', j- jtbalbtf AMf U Ttef* 7 fi r z n'6 t: i Ty> ’>crfi,nr i ti.it i on is hor..Q „f?K, Platone. • }hxn;del.e:ibu^dirf)«r3^m^ * ] t i N F. R' A rt IjV M * B E B GlCVM<& X t ER Colonia Agrippina •ytennaf»; IndeqttB VeinetfctfSfc in Twiiam. It em que via AuguHd- Vindelicorum# Venetias'&" pitauicmA t viiric*- to. K -I TJ I T A L T AH T^btil a, de ( c n f> t i o 57 1 u fi r S ta id^H^ mo vi ro B mhol. Latomo. Vk bt s R O M a- E Admiranda^*, p*k Compendium. -j' ;• ARera Vrbi6.Ro M A E,pIe_nior beieru J pino. i** 1 N E A P ’0 t r T A N f ivi &E G N.V M j V-rbs, Ager, Crypta, Puteoli, . Cumae, mukaqije mira {pedtam; 1 'i libr o i v. It rr fcuRE-oiT v s Romapei He- nimiarh Tridenrum verius,- v * \ o r o ieriP; & AHnigmaca IoGCfcgeu* .«i ms iufpndC. . , < 'V TO MO AXTE |tfe 2 Tt r -r Galli a e e t Hd$*>Av N f AB» . ... ' «« *•§ »V •* i i ,i t iti • c.> tr*} || : **&V 4 ‘mimi '\Si 1LLVSTRISS. REVERENDISSIMOQ. Scipioni Cobellvtio S. K- E. Tl T* S. S V S A N N A E C A R D I N A L I Amplifs. r R A N C. SCHOTTVS Antucrp,S.D. Nn vs agitur duo de- r vice- \ftmus,Scw\o Card. cum piculari jacro fexcentefimo Jit- pra mille fimum Itine- rarij Icaliaj libros tres * % typi* 1 tyt* <EriSTpLA 'Fiantimanis £- earum t '/"* lh rerum quas ,fim>vidijfew ? #ut.d$r niqtee legifem horis a lurufjuilis ftudiov.a- cuis. Quo anno nondu vertente, exemplaria adeo ederit er dijlrada fient , nullum ‘vt relir qmmeftet^c Vincen i- tinirecudere , alij etia in Germania fui leger e ac' laudare conaturru m ftrum cceperint.Ror- g&tas De dicat o r i A • gatus itaque denub ab amicis ijfdem quibus' mos tum ejjet getlw,» alteram adiqciersdanS i partem duxi , vt (jer~ I manis{ quifeprdteri-' tos merito quereban- tur) potiftmumgraU- j}carer y Romam Relt*- gionis ergo e Flauartcti tendentibus. Iter ita- que e Relgio noflro per' Germaniam Vienna ‘vfqueyvbi nuncQuilis * bellifaXy vt^r Fraga ' * 3 inter De Peregrinatione. briseft Platoni, quem au&orem L fequor. Aut enim de peregrinis ii t in vrbem recipiendis, pellendif- Ul, ve: aut de fu orum peregrinati- one difputarifolet*. Grasci bre- uiter &eieganter,^odjj^t«xv *«,« {«reTTi^uiat^vocabDe vtroque genere (eu capite fuerunt olim i & rapientium virorum difleh- tientes fententia^&rerum pubh inftituta diffimilia, qusetamen omnis varietas tribus veluc fini- bus contineri, at<£ue definien- da mihi videtur. Nam alios fu^ ifiereperlo, quivtrumqueim- probarenttqui neque fuos pere- grinari paterentur, omnefque peregrinos fuse vel vrbis vel re- gni vfu prohiberent. In his fa- j lxjiliam ducuntSpartaniji' quo- rum in vrbe,vt eleganter Nico- | laus Damafcenus Augufti f mp* i amicus, | hots s/xjtov ’Vx tferv, 'Vrt ZxctpTidlrxtiti fyyirim v. ' Erfi longe De Peregrinatione. longe antiquiores Iudasi non abfimile infiitutum diutiffime tenuerunt, Mofeau&ore: cuius fa cratis Legibus amne fere cum peregrinis commercium illis vetitum fuiffe, non folum ex li- bris facriscognofci poteft, fed etia ex Iu fti no, qui lib.xxvi .caue~ runtyi n qui r, ludmi, ne cutn peregri- nis conuiuerent: quod ex caufa fa- dum, paulatimin difciplinam religionemq*, vertit* non quod vicinorum more AEgyptio- rum.aduenasMofesvel necari, vel exigi vellet (nam dc ludio- rum, <fe Molis ffAfl£ev/aeiufquc humaniffimis in peregrinos Le- gibus Philo in libr* srepi ri \s<pt- %&\dfQ 67 rttc$ eruditediflerit ) led vt pie eos apud fe confenefcere aut eetatem agere paterentur. - Fuefunt ali;, qui fuos illi qui- denvperegrinari permitterent, led peregrinbs^ekxter£niflaf f¥ i k, • * y vql t)e Veregrinatiottr. yel non reciperent. quod ipjfuai inftitutum cum prioribus quo- que duabus illisgentibus magis probatum video( nam Sparta- norum nota & a multis in quas- ftionem vocata eft & Romani,quorum alioqui ma- gna hac in re fuit Licentia, eo interdum fune vli: tefte&fintLe- ges luitd&Pdptdy de quibus Ci- cero, alijque» Apolloniatas quo* que eodem vfos commemorat ^lian*Lib.-xtit.Var,Hift.ca.xvr; De Aegyptijs ( quorum etiam ^vo3crsv/cciureaccufatur)eorum# q; Bufiride, res eft pervulgata 3 & meminit Strabo li, xvri. Gcogr. ijs non |u/^our/o(^j[ed|evoxrov/«t/v quoque vfitatam fuifTe. Omni- bus denique Barbaris commune hoc effejau^oreft Eratofthenes peruerus & eruditus Oeogra - phus, peregrinos peIIere:qu€mo Pe Peregrinatione. appellar,. De Germanis ve teri b maiorib.noftris ho-c Cadar li. if. <k iv. comemorat, mercatoribus qui dem a di t u ma d eos vix fuide* ad Nerui os ab Germanis ortos* plane nullum, qui nihil paterentur vini, reliquarumque rerum- ad Luxu- riam pertinentium inferri, quod bis rebus r elanguefcer e animos , & eorum remitti virt ut cmexiflim arent :quod hodie quoque m Ghina& Ca- tayo vlltat a fertur. Alios vero aduenas&hofpites quanta hu- manitate noftriolim iint com- plexi /exponit Corneb Tacitus* Conmttibus, i n q u i t , & hofpitijs non alia gens effufim indulget. Querneum - que mortalium arcere tefito nefas ha- betur, &c.Iam qui peregrinos re- cipiant, ip/i licet non facile pe~ regrinentur, hodie quoque re* periuntur, nam Anglis accepi abfque publico commeatu non licere exteras regiones adire;* quod pe Peregrinatione . quod idem vetat Plato lib.v. de ' Legibus. • Reliqui funt qui neque pere*- grinosvrbeaut regno prohi- ber^&ipfi peregrinari confue- uerunt,vt o li m G r se c i , R o ni a n / , . Poeni, atque hodie totus fere orbis.Nam Pericles princeps A- thenienfium apud Thucydide lib.tntaciteLaced$moniosper*. flringens, de fuis ciuibus eo no- mine gloriatur',, rijvre yty nbkip xorth 7 t&gc.yojx '%k i$a ore \e~ yykyvlou, ix7r(i^yo(A.ey TfVd* Quan- quam Romani veteres meliori iureglbriari poliunt, qui pere- grinosnon folumvrbe.fedetia ciuitace facile donarent; quod Grseci contra, Spartani, Theba# ni; ipfi Athenienfesj qui ptAar- totius; inquit Dimyfius Halic. libr. ii/ roiuyms, cum nemine, ! iiw axFMtas, ius duitatis com- ftiuakabaar*, $ i c * ' i • .* * *jm | Expo-^ De Peregrinatione: Expofitis breuiffim e veterum 1 fentendjs &inftituds, reflat, vt item videamus, quae (emenda; maxime ciuitati fit falutans 5 ve- roquemagis confentanea: qu® dijudicatio etfi difficilis efi 3 rei tam controuerf® & magnse.ta- menvtinflituta hsecdifputatio perficiatur.,pr®termitti non de# fcet . Quas quidem erit facilior, fi.argumenta illorum in medi- um attulero, quibus permoti fuerint, cur hanc vel illam fen- tentiam probarent*, Qui, igitur vel omnem peregrinationem, & cum peregrinis confuetudi- nem, vel alteram partem impro banc, grauiifimis illi quoque rationibus niti videmur. Con- flatinter omnes politicos, Di# fciplina refpublicas maxime continerfiadedquidem, vt de fingulorum moribus ciulum, flatus duitatum pendeat.qtiod - i grauiter De Peregrinatione* grauitcr offendunt Plato Libr* 4.deRepJfo crates in Areopage Ariffoteles libr. v. Polit. Dio- uyC Plutar.&alij. Prajterea mi- grare Sc mutare inftituta Rei-* pub. vel minima quaeque, quam fit perniciofunr, eum omnibus eft notum, tum ab i) Idem illis afijfque magnis viris praeclare explicatur, Ad haec igitur duo dubium nemini eflfe debet, quia tam in peregrmationibuSjquam ia peregrinis recipiendis, mag- num politum fit monumecum. Nam lingularum quidem ia moribus &difciplina,quid con* fuetudo cum alijs poflit.notum vel ex- pervulgatis Theognidis- ver ficulis: , EcrShotfj pXy yaq A, 71 icrtihcxs * De vniuerfisvero gentibus pul- chre Liuiuslib. ^'. Sicut infrugH bus,Scc. Genero/ius inquit, in J ma quidque f ede t gignitur linfitumaUem urm De Peregrinationi, terra in id quo alitur statur a vertew * te fe x degenerant, &c. Maniis vi- tis cauenda ac fugienda quam- primum amoenitas eft Afiaertan* rum h& peregrinae voluptates- ad exciugueridum vigorem ani- morum polFunt, tantum conta# gio difciplin® monfque acco- larum valet. Hos vero externos m ores&in ftitu ta non folum ad* difeuntddrabibuntipfijfed do- mum reuerfi, alios quoque ci* nes inficere, rerumque pubi Jo- fiituta conuellere nituntur. Sic 0‘Iim exPerfia & AfrieaLuxuria * deGraecia & A frica calliditatem. & perfidiam v Roma feuericatem domum reportare folent-Hinc & L . Lucullus furo mus alioqui imperator, valde oiimreprehe- fus fuit; qui ex Afia aiFefto iam belloMirhridatico reuerfus,pe- regrinam Luxuriam fecum Ro- mam deportant, r©' inquit idem T>e Peregrinatione: idem illeNicolaus apud Athe- n^m lib. vi, Tpfnsiitrwns Po- fidCtoM: Qtianquatti Liuiuslibr. xtvii. Marcello tribui r, & libr* xxxtx. exercitui Aliarico, Nant deulclo Antiocho , ah hoc peregrina I luxuria origo intiebla in vrleefi,8cc. yix-tamen illajnq uir* qua tum con- ficiebantur, femina er at futura lu- xuria. Scilicet SyraculanisMar* celli fpolijs coepta Rom^au5ta» <jue pofterius per exercitum il- lum Afiaticum, ab L* Lucullo **>-• I — - tandem perfeda £uit . Quin SvU M i jano quoque exercitui culpam" attribuit Sallullius* nam^ SjU la dubius, inquit * in A fani exerci - tusRom: ibi primuminfueuitama- re.potare ; figna, tabulaspitbas, vafa calata mirari , ea pnuatim ac publice rapere, 8cc.- QuareLycurguna laudat Valer*Maxim*qUod fuos ; ab Aliaabftinuerit* Hac autem' de- caufo Anacharfin quoqtie* 1 De Peregrinatione'» .poftquam.diu apud Graecos ver fatus, domumqj reuerfus, ordKus patrias in ftitut* -mutare vellet, fuusipfumifrater tefte Laertio, interfecit. Neque vero moribustantum -magna labes rebufque publicis pernicies hinc cft metuenda, fed magna quoque rei familiaris, -magna faepe temporis fitia&u* ,ra. V.t nihil, de valetudine dica* quas tam multiplici vi&us rati- one, tot ia£tarionibusy& crebra iCasli mutatione fieri vix poteft, quin fepenumero corrupatur* Prseterea videre fcpe liceteo* rutn qui diutius peregrinantur .amorem .& fludium aduerfus patriam paularimelanguefcere* Nani vt deganrer posta, confue- tudo, inquit , concinnat amorenu Hinc & patrias tandem exiftat contemptus neceffe eft, &. pere- grinorumaut exterorum amor & / Ve V er egr insitione. qui curo ali)s rebus tfi bello fiat cla- ri.-Prxrereavt ne vitra annu fexage- firtfenap vagetur, fummii intra x.ajj- * nos •dormYreuerta.tur.Poftea d omu >i-euerfus Senatui vt exponat aliorii inflttuta&leges,fi quas melioresvd fib alijs didicerit, vel ipfie adinuenc- Sritirpfeaut fi melior redierir>tnag- 3 inis honorib. ae laudibus ta viu us/cj mortuus adiicf debebit, Siialteno deteri or,ali quo modo laudetur, tp ea qu®potuic,pra;ifiterit. Quod fi deterior fadus erit rsuerfus & coi> toptism oribus, is nemini neque acf- olefcenti nec viro fe adiungat: Qui fi magiilratikparebir, priuatusvi^ uat;Sin aute inuito magifiracu aut • /enatuipfe publicam difciplina, Ic« ' ges&inilitu ta ]a.befadtarevolet,tnbr teadfiqiatur.&lisee quidc deciuib*. nollris peregrinari vofetibus,De pe regrinis autem in vrbe recipiendis fciendum,quacuor eoru efTc gene- ra/ Vnum eft mercatorii & eoru?m, quitan^uaauespqr mare Voliceht qua;. k, T>e Veregy'mattone ¥ quxfius fere cauta: hos in vrbe reci- pi Plato vetat 9 fed infubvrbiis dorn* &fora illis deferibf iubetjvbi &mer ^ cos vd envat vel vendanc 3 & ius illis j ibide reddaru r. S un c ali> q ui ftu di o » rum tarum lartium Jiberaliu cau- faaduenfet.&. hos in vrbem recipi permirtipitatamen yt propter repla ferit horum diuerforia^uorum fa~ cerdotes curagerat,&; prqfinivTer.* tium genus corii eft qui publice ad nos legatur oratores j quorum cu- ram faji&piedQ belli pras£e$i& comrJittar^Efi 1 ^ qiiar eugenw/ed' iarius, noftris illis Speratoribus- rcfpondeatVquod genus no temere quoque in vrbem recipiendum efle air,nifi & /afannis fint maiores 3 & eoplane animo veniant, qui cupiar aliorum leges &inflituta preecla* ra cognofcere, & fua quoque no*- bi fciim co m mu n i ca re* Ex hoc aureo Platonis loco intelf ligitur,quib. Peregrinatio permit- tcnda,& qui peregrini in vrbe fine ** j reci u ^ matioMl- rtdpiediiQua ytraq*, io re qu§ gravi- ter hacaerate peccetur, ctlperie per- 'fpicuHroeite- nifi46ga-oriti©ne- ex- plicari DtVpotoCtrigiPur, v C vetys eft P hi-lofo pbt di&M V 'itity na e fr ac peregf i natio: v e a lobo mi- litia eii appellata, fic & ii Pythagora mercatui coparatur, ad qiiem vari) fpearvc%ratiac6t)emar^av?yc/e^ Gr^^hominad^vf: Laerrius refcrr 5 h i (cg ve rbis disertus 1VI.X ullius.Tu.fr eulana V.Qljeadmodu illic, ioquif, a !i) emediJ&tVendedi cro ducutufjar maxihicbrgenui opi nec ptaiilum neclucru fpeitian t, f led vifcndi caida venirer, (hoc ed, pere- grinar'tuf.)|Sic aliosijetia io peregp M d Cf)pc cu diae* (er ui re/ a 1 i-qj g 1 o r i ae VidemosCvt innotef eari! e; i a. .qWjj** getib.Raros ede qiiofda,qui csereris odinib. pro nihilo habitis reru natu- ra(peregrinado)ftudio(e imitatur* Hos vero fden res peregri n os a pp e b J-are rn erico poffis, f vfiqui difccdi ,si5t gratia proh. (di, vt olimPhiiolpphi, adexteros dojdorejv tx £ R 1 T E 3 R E ; B E L G 1 G In-.Germa.niam. ( ''Olonia Aqinlgi-anum rai!. ^ Wj Yl‘? l \ i * A Q_v .! s c- R A N 'o Trn i Vae 11111,4. msll, i TRA1ECTO LeocI; 'un 6 i liosfiaiirti-in ? * jj , Bruxali?* 17 01510 <5 AiiCuerpiAtB r ; / ai , ' "{ i?; ancofuttiira ; ! 1 T ii a 1 £ c i o A nt impiam xo. mui Dor dr a cum. f? Bruxelbs Mechliriiain Louamum A tNT .YER,P , A< G:iniJaau/B • / B: UU35 E Syluaifi ducis : .. .? : Hir!eAiunri4^ niilltf \ Vltraiedtum- ' 6 ®Q'RD;'RA-C o •<*'t-e.ydam «5 yDdphum . $ : { w -lu>ila'.o 4 aruum. .8 S 4 ,« J,° 18 H r‘ f scuu*- S C R I P T O RE S Dc Peregrinatione. Lato libro XII. .de Legibus .'Hilarius Pirikgwr & Hieronymus Turlerus , hbro finguUri., Nanber. M- Georgij Lojfi Pemgdium Mercuri j. Spira * ' Deyi&us ratione in peregri- nando. Gul. Gratar olus Med.de regimine iter agentium JTheod.Z unigenis Med.de Apo- denuca y scius ratione, .aede vartjs /ica- dem. Exempla ; & Hiftorix. lufii Lipfu Monita politica. Antuerp. Gafparis Ens Eptdorpidum It. II, Colon. Ioca, .&caftadi&eria* ILul. Pariandi Itbr i ill.eMacrobio, Mar< Uali& Ioniam. Ott ornari Lufcinij ex Epigramat, Gu- rorum. Vomitij Brufowj. Bafd. & Melancler. IT I~ I ITINERARIVM BELGICVM. Ex Hadr . Barlande de Vrbibus . COLONIA AGRIPPINA, hodie (Sto E inferiore Germa- nia quj frugiferarum aut laetarum arbo® rum ferax terra eft, magnifquc & naui- gabilibus fluminum alueis irrigatur , & quibufdam aliis finitimis vrbibus lite* ris aliquid mandaturus, incipiam, a COLONIA AGRIPPINA, quae & fitu & flumine 6c populo cla- racft, & magnificenter atdificata at- que elegans, Hic vrbe media templum videtur magnificum, vbi trium corpo- ra Magorum feruantur,qui Chrifto in lietklehcm xeccasnato munera obtu- A Ierunt , a ITINfi-RARIVM , Jerunt. Htbet Arch:epilcapum 8 qul.fit vnuse (extern Principibus „ adquose- leftio pertinet. 'Romani Imperatoris. H.betmsgtji 'Ilius Alberti fcpukhru. • Tot habet fandorum reliquias . Hic ' Vrfula idu fagi croe transverberata .cum tot virg num milibus , cum tot vidticibus turmis ad coeli palatium purpureo (anguinehuream nsfgtauit. Hic Gyrnnafiutneft liberalia artium, in quo permulti & eloquentes Scdodi '.yirrboaas lueras lunt ptofdu . A QV I S G R A N V M . 2Cfcn- D lftac hinc decem milia Aquifgret - tJKiw.mfg ic oppidum mominren- ,to ,Carolt magru Imperatoris , quod .in templo ilhc marmorea- yifituc . 'Eli Sc venerabile fandorum relsqu j-s , quas ide m.Ca coi use x, di uerli 5 iocishic c fle voluit. LEODIVM. £ut)d‘‘ - • 0 D Efcendo nunc ad Ltodtum , qua: vrbs ameeniffimo extruda locoj ,& factis aedibui.fitCanon.iconim col- Jcgus lqn«<l fuperat alias omnes, qua: .funt in noftra Germania. Ad hxcor- namenta JEpifcopum habet, quonou .alius cft locotuavqu bus impetat mui litu * •EELGi-C-VM. 3 tifudinepotcntior . Pratcipuae boni- tatis eft & vim ferax Leodinoruoi ager. T R A I E C T V M. WUtfrtiifyt, R A I E 'C T V M, quod fuperius no* 4 nunant , ad eius d.fterentiam c i* .u i tatis, qux in Hollandiacft cmfdcra nominis, oppidum & naturadocUmu* tfiitionibufque, & populi frequen- tia , <k aedificiis & Canonicorum •Collegio nobile , (pcciem pise- bet vrbium duarum, coniungcntecas ponte Jongiufculo . Huius incolar* quanquam Jbcodinis vicini , tamc» Burgundicx domui mire faticnt, NAMVRCVM. TimetJ, N Amvrcvm ad ripam Molar fitum arcem habet munittffimnm, qua bellorum temporbus in captiuisjffft- uandisvti confueuerunt Principes no- ftraies . Populus hic non dici pottft, quam fit amans Burgundionum,” pro quibus aliquandoeuam fuis miJituflc ftipcndijs leguntur . Bcxr i fodinas ha- bent & in montibus oppido adiacen- t bus vitiaria arr.ocmTfima. Horum tritici ,.Sc fifigiuis fcniliffimus ager efb. .A i BRA .4 .IT IN E RARIV.M BR A B A N TI AE Dvcatvs* Vlla eftNatio tui vel humanitate. - ^ vel bonitate cefferint Brabanti: nulla ges, qua: niinus grauefcnettutic fentiat.Hoc prarftat illis hilaritas. Vn- dc videtur, tnanrffc iocus ille: Braban- tus, quo natu grandior, hoc fuauior. Sic enim interpretor illud : jf)a boefbcttt.Horum regio tota amoenif- fima«ft,nemorofa plerifque locis , ac multiiugis ferarum generibus ab.un- dans. Aeris tanta prtefertim circa Lo- uanium & Mechliaiam oppida puri- tas.vt in circumjacentibus regionibus non raro fantjenre.peft ilentia,Braban- ti immunesa luc perfcucrent . Terra haec vbique herbida, rerum omnium ferax, qua: blandiuntur naribus, quj$ palato lapida (unt. Quaecunque ocu- los pafcunr, quaecunquc ad noftratia medicamenta conucniunt, largiffimc effundit. IOVANIVM, nunc T Ouanium caput eft vrbium Brij- "*~'bantix, caeli & aens benignitate nulli ccdcns aliarum. Hic intra mu- ros libera prata , yincse,horri fpatiofi, agri BELGICVM. <f agri, pomaria, campi,dumi,faltus,pa. fcua, paruc fyluulae, parua nemuicu- 1 a," vt merito hanc fedem ac domici- lium optimaru artium delegerint ma- iores noftri. Habet enim fcholam.qua' non alia fecundum Parifiacam numc- rofior, neque ornatior . Multa fune paffim toto orbcChriftiano Gymna- * fia, fed inalijs alia videas defide rari.' Aurefaein Gilliis folae leges Ciuiles; Pari/I/s, Theologia ,Tus Canonicum, * rhilofophiatraduntur.Sunt alia; quae* dam fi. holae, vbi fola in pretio cft me. dicina. Louanii omnes fcientiae doce- tur. Habet haec vtbs facras aedes pluri;-' mas. Vnam diui Petri, ftrudura taifi 1 cleganti,vt architectorum mdicio nul= ' Jam plur ibus locis inuenias pari pol i— tic. Econfpcdu templi Apoftolici vi- fitur domus Ciuica opcrofifsima , 8c quae non vnaxctcftctur olim floren* tjfsimam Rufie vrbem Louanium.Hac ' arnficij plenam ftruduram mirantur Galli,Germani,Britanni,6cItali.Scho* la Louanicnfis vnum habet caput, v- num principem , cui omnes parcant; liuncRedorcm vocant. Cuius offict- cium cft iusdiccre,priuilcgia tucri,5c maleficii reos fchoIafticospaMisaffi- A i «crc. 12 ITINERARIVM TOltN ACVM- Coumat). N Efcio an vllutn Tornaeo extare? florentius oppidum > vel in Flan- dria , velinBtabantia, fi noftratium quam Gillicaium fempet efle par - tium maluiflet. Cui hic afteftus qua- tum pauciffimis annis. malorum in» nexerit mos ipfi vidimus, OAocnim fpacio annorum eadem ciuitas biscap* ta, lemcldiuendita, & interim fatpius ad exterorum libidinem vexasa cft. HANNONI A. ftenntsaw- H Annonienfes populi fide, & armis erga Principem fuum nulli ali- arum regionum cedenrcs , terram & jpfi incolunt herbidam, & pafcuis ad- modum Istam. Pietas huic genti in Deum lingularis, idiortia galbeum, VC vicinis Tornaccrvfibus cft. Habitus & extera vita eadem quae 8cFlandris, qui- busfunt contermini. Praecipua Han* noniae oppida Berg* £$• V*lencenA,Vr trumqtie legibus optimis inftitutum. Nobis haec tommcnramibus, Valcn- ccnis fortuito incendio pius mille do* mus confli igrarunt pulcherrima totius vibis regione» BELGICVM. i# FRISIA. i in bello feroces , & armis exercitati, robuflis ac proceris cor- poribus. Nulla fcruiturisgensimpati- cntior . Boucs optimos alunt, quos in alias terras aba&os vendunt magna pecunia. Phryfiae planus eft ager, & multo gramine fcecundus.Igncm fhu- untex.bituaiinofoccrpite.propter lig- norum inopiam.Hos populos anno fu* periori ad Caroli C*f. obfcquium re- traxit clarifsimi belli dux Ioanncsl VvafTenacr,quemfi fata virum nobis fcrualTent, validas G.driae venifletad vrbes.Qppida Pbryfiorum magis infig- nia funt Gruninga &LewardiA i.vrrun- que opulentum, vtrunque populofum. Illud etiam valide munitum contra bolides infui tus. GELRI A N Vncdc GELRIAdicendumeft.rc- gionenon tantum adfuorum, fed exterarum quoque gentium tutelam fertili; vtintcrimfilcntio praeteream, quam bellicofum atque pugnacem ha- beat populum , fiibquc Principi valde fidelem- Vrbcs hic quatuor maxime ittligues, NoHsomagam , quod amoe. A 7 wus ac , 4 ITINXRA-IUVM nus ac nobilis fluuius Wala profer- j fluit .Ruremund* ipD h* IS dosibul nobilis. Arnbtmium, quod noftra mc- nioriaPhdsppusBurgundionum Prin- ceps occupauit.EtS«/p6«»/V ciuibus, j opificibufquc non infrequens . In his quatuor nominis vetuftatc, populi fre- quentia, & opum magnitudine primas tenet Nauiom*gum,pazt\m in cliuo» partim in planoljtum, patria ac nata- $ Jcfolum cruditifftmi.facuudiffimiqqe yirijttudtoforum omnium Maecenatis TrAR«/frCrA»««eWuC*fan Carolo a confibjs Mcshliruaw St Petri (Saniftj Societatis icfu Theologi , plurimo- rum que.- HOLI ANDI Ai Vsm nunc HoUmdietm dicimus 1 lilimHo/f/AB^snommatSeft a c*- puf,iignocurn,vt hibent annales- qui* dam. Hu«usregion k herbis & fainflis maximeeor, fitus cil ager, Frumentum». i quovtunrur.nauig .is aliunde inuchi- \ rur.Homincs hteinduflrii, negotiofj,. /impjiccs,& ad omnem humanitatem benignuatemque propcnfiffimi. Alios- videas ad parandam vel rerum, vel lin- guarum cognitionem dryetfcCh r.ftia- . JM ©S3 BELGICVM. 3* ni Gtbis adiregjrmnafiajHoIlandis ve- ro magis honoratur egregia morum' integri ras*quamqitam nec ipfa negli- gunf ftudia, praecipue literarunnrndio-’ rum.quas aliquanto felicius qua cpreri difeu r, fi -modo a teneris a n n is praecep- toribus tradantur. In vaforum nitore, menfarum lautitia, mantilium atque mapparum candore,munditia denique k rerum omnium fuperant alias natio * ncs.Mulicrum genus pulchrum & la» &cum.,aur negociaturvt virium lani* ficio,lanificar dvedatoperam.Hollan- dia &c pifcofis interluitur amnibus, & pafcuisabundat vberrimis, neque re- go efTc creditur alia inorbe,quaefimi% li fpatiotot habeat oppida, mediocri- ter quidem magua.fed apprime polita & concinna Pagos quoque reg ofum- ptu paffim aedificatos vdeas. Dolendii hanc tam nobdcra,tam florentem pro? uinciam Galuiniana haerefi effe corru- ptam. Dicam nunc de oppidis huiusxe? gionis. VmAlECTVM,. Hodie Vtvtftt. 'f | T \nc vrbem alij attribuunt Hollan- abj Himiue, flue m Hoiiadico Iole. i* ITINERARIVM folo, fiue in Phryfia fica , haud dubie nob liffimaeft,& priuatarum sedium - t pulchritudine, & Clero. Habetenim celeberrima Canonicorum collegia,, ln quibus Principem tenet locum quod cft diui Martini. Habet <5c An- tiftitem, qui in faens imperat . Hic tam diucs ac potens , vtfi quando fit neceflc, quadraginta hominum milha ad bellum polfit armare. Ex hac vrbe ^ Roman. Pontificem Hadrianum c- ius nominis fextum noftra vidit aetas. Qua; felicitas nulli vnquam cotigirali» aru qtig funt in orbe noflro. Ab Vltra- icfto nonlongedifsita efl Dauentria, quod oppidum plurcs annos floruit fchola bonarum literarum, DORDRACVM- ©erbrcc&t. V Rbs cft valide munita, negotiati- oni idonca.vnd que cinfta mari, opibus & celebritate inter alias longe princeps. ' ! HARLEMVM. TT ^nc vrbem inuenio conditam a •^•quodam illuftri viro, cui nomen' i «iduum fuerit ^(Wgcrmamcalingua^ Vrbs ’ KELGICVM. >7 yrbs hinc dici coepta #«Ctfettt8 Germanice, ftosc^dcm ratione H E R - IEMVM dicimus Latine.Eorum hic maximu.pulchrae domus, templum e- gregium. vrbs fita eft loco peramoeno. Statimcgrefsis moenia , occurrit ne- mus, in quo timidi damae ceru . que fu- gaces, lepores, cuniculi, denique fe- tarum onme-genus, LEfDA. P ilcherrimum Hollandia: oppido* rum, Aedificia habet 3 c concinna Sc frequentia. Vicorum hic cft perpe- tua quaedam mundicics.vt aliis qui- bHfdam terris plus luti ac eoeni inue- nias in domibus, quam hic in plateis. DELFVM & HAG A. r\E huius oppidi conditionedi&uin ^-'nonnihil inHiftoriade Comiti- bus. Incolatum opes amplae funt, multa inDiuos pietas.Ceruifiam con- ficiunt optimam, qua: plurima ad Sc- landosvicinam gentem importatur. Hinc paruo miliario diftat Hagncomi- Sw.ita enim nominatur, pagus &ma- gnitudincA cultu, Sc incolarum fre- quentia non paucis anteferendus. Hic cojjsi- j* ITIWER A'R'l VM concilium eft»ad quod totius Hollan* dia?, atque item Selandwe populi oc* •currunt in rebus ambiguis. amstelredam-vm. H Oc Citeris qu* nominaui, r<?- cent : us oppidum , genus homi- num incolit pecunia: ftudiofius. Quo- circa in remotiflimisetiam rerrsnC- gotiantur , hsbcnrque toto fcrean- no externum .domi fu a: mercatorem. Jtradat hase illis commoditas pot» tus. Sunt alia quadam no*n poeni- tenda Holhndid oppida , (Soricum, Gcuda, Alcm&ria, Rotcrodamum ,E* rafmi Rorerodacni vrbs uutricu « SE L A N D I /W T\E Sclandiae mere fi tu ‘extat Gerar- di jSfouiomagi ep.iflola non .ihl- Icgans . Dicit i ile totam Sehtndixm xvr, infulis ac totidemoppidis coti* •flituti , fertilem effe regionis agninis multoque ddigentius coli, quam Hol- landicutn . Quod hic naicitur triti- cum multo Separius & candidiusdfc Holhndico . Mores effe indifcretos cum Hollandisj- lingua citatiore no- fiatescfic. Portuum commoditate mercf iELGICVM. 'fr ifeercimotuofuni copia , & nauium wmrero Gerardus Holhndias pra*- fertSelandiam. Coquitur hac infula fal : dandidiff?mus.H-.b’ct Sdandia tres in* iignes in fu 'as, VunUchrium, in qua Vcria 6c Mhddelburnmm oppida mer* cimon ii s flo re n t. ScbxWam>v bi Z iri- cM-eft opulentum, Sr non inconcin- num oppidum . Suytbeuefandittm , in qua dujefunrvrbeculx , Goufa , merfuuala, Eft haec omnium Selan- dia; Infularum amceniffima . Syluas habet locis aliquot , horto-' quoque, in quibus eft , quidquid natura pro- duxit herbarum efculcntarunn , Po- maria pa! fim amplifiima. Hic men- fibus vernis auium genus lubitlire, circumuoiitare , colludere , delitiarr vmeas . Hic vel ftuderc,vcl obambu* lare, vel cum aidicula^onfabulari. Vel cibum capere, vel cufti fodalibus lufttare fumma eft voluptai . oppidulo, quod duci, vicina eft Bar- landja, locus adeo & fertilitate ac rerum copia , Scsedificii* & littori# amoenitate praeftansj vt non immeri- to de hac diccie poffim, quod dc Baiis Horatius dixies / malim' 20 ITINERARIVM JK Julius invrbelocu* Bniis pr ilucct*' amoenis. Item poeta MatiahS: Vt mille laudem, Fl*cce,verjibus Ba- ias » Laudabo digne non tamen fatis Baias, Totus locus pratjs irriguis parutfquc cin&us eft ncmufcuhs. Dignam ftudiis. Agnam Mufisic- dcmdiccrcs. ITER I T ER /COLONIA AGRIPPINA VIENNAM, In deq^. Venetias, ET IN Italiam. ITINERARII Liber. I. ExHercnle Prodicio Stephani Vtnandi Pigbif Campenjis. C onscendentes na- ues ad Rhfcni ripam , c regione Bonna:, & labore iumentorum per Rhenum afcendunt Moguntiam. Rhenoque rcli&o per Moenum aduer- fum veheris Francofurtum , empo- rium celebre Germaniae vmuerfa: Per Mccnii redta Nerimbcrgxmc onteditur. inde redla Hcrbipolim (Frcbipolim Vocat Celtes poeta ) peruenitur, Vr- bem antiquitus celcbtc fanoDianas, nane verorontificah fede, Principa- tuque imperii inCgnem, Q.ftrum ibi- dem aS ITER. NORIMBERGA j i ! - Armamenta pa publica. I ferunt. Oftenditur acernus nuda adi- pe granorum fatifeente fine folliculis, cx^uo quondam Maxdniliano pri- ^ mo Cadari peteati panis eft piftus. Vi- debis & .armamentaria cum ingenti apparatu machinarum. Se tormento- rum*. rubos ancos ftupenda: magnitu- dinis , ferratis rotis impofi to.% Se ad turres, <5t moenia diruenda paraiost porticus militarias infinita multitu- dine haftdium ac telorum snfiruftas.* ..Quaj omnia particularius hic teferre, Vrhis am longum nimis eflet. Nec pigeatvrbis bim. ambitum ocio milium fpacio paten- tem magna ex parte circumire , qua- drato ex lapide fefto ftru&as ambiti- osi portas, moenia duplicia, lataquC / & propugnacula fpaciofj , foflafque profundas pcrluftrarc , t urres afccn- dere. E quibus quam maxime place- bunt arqu s ovile quingentorum circi- ter p ifluum inrerualhs d-fpofiras in interiore pomeerio exurgentes in al- tum fupva muros Se tc&a , forma to - tundas, & magnae fp ffitudinisrutus machinis bellicis xncifque tormentis armatas, qua; tanquam fpcculas, foris valles, Se colles , omnemque victnam legionem detegunt, ne quid hod unt alicubi 'i VIENNAM. 21' alicubi in latebris delitefcar,quod non ferreis tormentorum globis procul arceri poffit. In vrbe quidem fora pla- teafque praecipuas aperiunr, ad inimi- cos concurfus, atqueciuiles tumultus repenti exortos ex his diftmbandos. Alcende deinde ad caftrumCaefareum Caftrum per fealasc petra excifas.vidcbisCala* Q^areM». rum aliquot, Sc Regum Romanorum domiciliumj Palatinas auIas,caertatio* nes laqueatas amplitudine patenteSfSc ornatu locupletes ,• Fridcrici Ot faris hortos pcnfiles, pilis lapideis impofi- tosjfacellum Cstfarcum inarce piAif* iis arcificiofis,& diuorum imaginibus augufium,putcum in vertice collis ex« cifum c faxis, tamae profunditatis, vt aqua vifum fallat , cuius tamen aqua rotis machinariis miro ingenio faftis magna facilitate extrahitur . Videbis # . domum frumentariam Sc propugna* culum in arce veteri, 6 c /peculam tc tijfimx Si- gionumin fummo colle turrim y^L^ifmundt t molis akiffirnam, Sigilmundi Impe- Imperatoris. ratoris confenfu coloci intra men- ftruum tempus fumma fefti natione, & infinitarum manuum magna celc. ritate properantium labore fufeitata, quae in ingentem caeli terramue tra- £ 3 &um Curia, Ntminis vatie* i 30 ITER. NORTJvfB-ERGA" dium vifum extendit . Defcendeiitf occ ur re» t sd radi ccs coli is 'magni fit a» Sc regia: domus, diucrforiaque (pari- ora, quce Caefaris familiam & ami- cos- magnificentiffime: recipere pol- iunt, 1'oftea domus fenaroria tantas amplitudinis & magnificentias, vt in' cadixpe totms Germania Principum,- ac legatorum comitia & conucntus^ Imperatorum aufpiciis conuocau- habeamur. R.ATISBONA* N O Ri m be R G A per Hercyv n>am filuam Ratisbonam per- uenitur, vrbem antiquam & populo-- fam , Boiorum olim metropolinv ejui a Romanis Italia pulli »in Gcr- maniam migrantes , Strabone tcfte, Hercynias partem & Iftro vicina lo- ca occuparunt , & apud Tauri fcos fedem fixerunt , Alluit autem hanc Danvbivs, quo loco ea m? Labaram- & Imbrem am- nes recipit . Ab Imbre , populari idiiomatc & f cenacula lingua Re-- gens- VIENNAM'. $i «ens pyrgum appellant : Latine au- tem Ratisbonam , quod ia illotri- lum fhiuiorum concurfu nauibus Se ratibus bonam 5c commodam flati- ©nem prsebeat. Propterea bellici apparatus fedem, maximi Principes aliquot oli.nV hant libi feccre,quod comcarus vndequ ique importandi per amnes- ibidem <on-- flucnres habeat magnam facilitatem. Quam obcauflarn in nulla Germaniae V>>be,iam inde ab antiquis temporbu-j adnoftra vfquc frequentiiora celebra ta comitia funt : fluibus etiam ipfr Imperatores interfuerunt , TiJ berium Caefarem bello Vindel co' & Illyrtco coloniam eo deduxifle , & Tiberianam nominaffe quidam vo- lunt, 5c ad cuftodiam limitum firmaf- fe ftatione conunua legionis iV.Itali- cx,3c nuncupatam propterea quoque Quartanorum coloniam . Ceterum conflat Catulum Magnum Imperato-, rem liberata iugo Longobardorum!, talia, eorumque rege Defiderio capro, cum aduerfus Taxiilontfm. Bo‘oariae. regulum, Deftdcri | generum, ciufdem- que confoedera tos Hunnos duceret ex- cicnura,&Taxilionem metu fefe fua- E' 4 ITER NORIM B ERGA que omnia dedentem , captis oblidi- bus, dementer accepifict in gratiam; Hunnos perduelleSjChriftianas religi- ones hoftes.max misdadibusad inter- necionem deleuifle^Sc Ratisbonam eo» dem bellorum turbine inuoluram vi cepiflearquc ad Chriftianam religio» nem compul ffc.Succefludeindetem- poriim vrbsilla bonis legibus confti- tuta plurimum incrementi cepittqua- uis ailrquandoPrincipum Germano- rum bellisciuihbus varie cladibus fac» litaffe&a Propter eius vrbis opoctu- nitatem & annonae facikm copi5,cre« bros omnium ordinum Impcrij con* uentus Augufti Caelares eo conuocarc folent,JSr«»r qut in vrbe vifu trunt dig- ! n a, diligenter per lufira. InprimisbafiU- ? EafiltcaS, camS.Petri peramplam &magnificam, tttri, cuius fedem pontificalem Wolfgan- gus.&Erharduscpifcopi, propter vita ianftitatem , & crebra miracula o- lini in Diu© tum numerum relati, nec non Albertus Mtgnus fui faeculi in lite» ris & philolophia pheenix vnicus, plu- rimum illuftrarunr.S.Emerammi mo» naftcrium vetuftate & aedifici js aug U . ftum,ab Arnulpho Imperatore muris inclufum & adornatum; in quod ipf c vittor VIENNAM & vi&oraNormannorum caede rediens, ) Dionyfij Areopagita: offa tranftuliffc dicitur.cumhbro Euangeliorum au- reis literisornatiffimedcfcripto.Vidc Danubi; pontem lapideum e quadrati! fa>£is eleganter cxftru&um , qui dui- tatem cum fuburbio iungit. Atque his ®mnibusiampcrluftratis,ad Danubi j A mriAm * ripam defeende , viratibus impofitas e & minD(i . molaru aquarias machinas, videas, ma- onx induftrix 5c ingeniola: inucn- tionis officinas , nullo manuum au- xilio, fcd aquarum lapfii, Scvcrfati-. Iium rotarum labore continuo, no- £tc dieq'ue ad nutum vnius hominis . operantes . Lignaria: moletrina: (vt Moletrin* , M . Catonis vTat vocabulo peifeo ) offendent , vt vaffi ponderis trabes, A arbores etiam immenfa: fua fponte ex vndis exurgentes in tabulata ac pontes , fefe ftridentibus fubfiiicn- tium , ac multiplicium ferrarum den- tibus ingerunt, atque in plurcs vno traftu breui temporis fpacio tabulas partiuntur . Chartaria: monftra- Chartctri* ibunt, quo pado trabium pluribus pi- moltirinA* ftillis magno ftrepitu linteorum fra- gmina tunduntur & in pultem con- tcruatm; ytque ex hac caudidifdmae £ % Cc W • M ITEU norimberga, Sc tcnuiffiinK chartarum paginae, ia quibus omnis sui memoria perma- net, facile ac fclimo labore forman» tur. Relidis in dextraripa Augufr'£ rumi?-, alijfquccaftcllis , iturad vrbem pul. chram, epifcopatuinljgnem,ficmcr- fajftftia* c ; mon ij s opulentam ..quam Paflaui. am nunc appellant a tranfitu,- vulgari Italico potius, quam Larino vocabu. Io : quod vndequaque ,proptcr trium fluuiorum concurfum _ merces ibi plurimae tranfuebantur *Nam Ocnus ex Alpibus a- meridie profluens , & partem vrbis fecans- Danubio ibidem mifcetur.&exakera ripa Niger.quem &Hicium vocant, a Septentrione pro- Siflentrfa ucn icns ex Hefcmij (altus paludibus ac montibus. Hunc infiifcisaquis fuis etiam vnior.es proferre tradunt . Qui.- dam olim Patauiam didam vrbem fu- ifle volunt, alii Boiodurum Ptolcmsi D.Stepha putant effe. Hic Diui Stephanifum- niitmllum mum templum marmoreis operibus pulcherrimum.magnificenuflimeque adornatum vifita, & alia eius yrbis- indigniora perluftra . naues confcen- dens, reda perge Viennam. Lenria ad f jpam Danubij ( yc eam vtbcrn vocai piouin- VIENNAM- f J5 proumciarum populi Rom , liber , t w Linxiam nunc vulgo dicunt ) tertias fontanus RatiuisNeopyrgumclauftralem per- Linxi*. Uenitur ad radicem Cffifij montis, qui Nttyyrgui Noricos a Pannonijs diftinguit , •& claufiralu. vina fui nominis optima producit. Eaquc de cauffa nunc Caluum, nunc Cujtus Caefium vocant; quod filuis carfis,ma- mons, iorc exparte fu cultusvincis. Oppi' dum exiguum , monafterio peramplo VCtufto,<3c Prrneipum Auftriae donari js locupleti celebre eft , & duorum mi» lium Germanicorum /pacio dumtaxat ii Vienna diftat. In montis eactiromc" Cflftrum ingens antiquum, veiuti fpecU' la Danubio imminet, & quam longiffi* me vifum in Pannonce & Noricum- protendit ;olim Principum fedcfynune dcfcrtum,ae patrum memoria machi- " nis bellicis di rutum.cum 'Vienna mU»’ niricoeptfletinc videlicet hortes barba- ri magnis faepi copijs regionem late: populabundi vaftantcs locum muni- tilfimum velut propugnaculum- fibi occuparent.' ITER, VIENNA V) VIENNA. Pannonica. -Tenna m , Pannonicam, . quam Vindcbonam veteres voca. bant,moxappellitur.Hic eft infula Da? nubianaComaricnfis.quae patet in lon- oum miliaria Germanica duodecim, m emtrii latumVII.Oppidum eft exiguum.Tur, dtferiptit, cicis populationibus faspe vaftatum: nunc tamen caftro muniuifimo nobi- le; quod FerdinadusUmperator eo loci magnis fumptibusextruxit ad vicinae regionis tutelam aduerfus barbarorum, incurfiones, pofuitquc in angulo ex- tremo Danubianae infulae.veiuti in na- Capri fitus uiscuiufHam magnae puppi,vbi duo ftu- dejerip - minis ramidenuo confluunt,5c ytram- ti», que ripam ftringentes , in formam mucronis exacuunt . Hos ramos fofla duritia lata, profundaque iungit, & a fronte caftrum ab oppido feparat, qux ponte fublicio, verfatilique tranfitur, Qno fit,vt forma caftri fit triangulari*, fed tanquam iacentis 1 in folo pyrami- dis. Cuius vc cacumen faftigiatum lon- gitudine fuperat duos inferiores an- ROMA M» $7 gulosjita etiam e tribus propugnaculis, quibus vndique caftrum munitur , v- num illud ad confluentes ramos ini- micas terras rcfpicicns altitudine lub * ltmius,veluti quoddam per fc caftcllum extenditur in medio fluminCjSc ampli - tudinc iuperat alia duo,qua: in reliquis duobus angulis oppidi latera tutantur. Eius caflri cuftodia Germanis militi- bus cftcomroifla, qui perpetuo prarfi- dio illud obtinent : ncc quifpiam ex- terus facile admittitur.ne vel ad vifcn « dum. Oppidum incolunt cohortes ali* quot rannonum,£c Vicinam ex omni parte regionem abhoftiamincuriloni' bus defendunt. IAVER A. TAvera m verius, Danubio *ad finiftram rcli&o,itur. Nihil oc- currit in eo itinere, nili vifu rrifte, atque dolendum homini Chriftiano. Totus enim ille Tannonici limitis tnaftus Turcica rabie deuaftatus eft. Agri vbique cernuntur inculti, mo- nafleriorum & aedium facrarum rui- pas frequeates, pagidefolati,& vici, P 7 P« 44 ITER VIENNA He notae lingulares per mili* paffuum vndecim ibi viam f u de mu- nitam figmficanr; vndepagns etiar» Strata fyl antediduS populari lingua €5trac&* opacus Wflfb / quafi firarae fyiuae nomen ac- vndtdi ce P iflc videtur , Neque cft quod qmf- ’ piam exiftimet eo primum tempo- re a iam diflis Imperatoribus viam illam per Alpes munitam ac duftam fuiffc: iam enim adurentis amplius annis antea, vtScx. Rufus V. C. ire* marium incrementorum Imperij Ro- mani Valentiniano Imperatori feri-' bens teftatur , fub Iubo Sc ORauiano Ofaribus per AIpe»Iulias,vt appcl* kt, legionibus iter cft facium. Atque h inc ludias appellari in eo traclu cce- pifle, piares dofti autumant , quodex GalliaCifaJpina IuliusCxfar in lllyo cum,& poftea Augudus in Noricos, Sc Pannoniam cilm legionibus faepe Cajtell*& tranfierit.Tuncpriinum Romana po- pefidia in tentia in Aipium illa parte pknari, ac Alphus fterni viat, atque etiam caftcllis prs. quemdo. fidijfque firmari ineoeperunr,quo fa- cilior exercitibus Romanis itus ac re. ditus effer. Quin etiam perhibent an- tiquitatum Rudiofi & regionum, illa, tum periti quidam, ctiamnum tem- poris ROMAM. 4? potis ibidem no procul a Carnorum !' Noncorumquc finibus in arduo mon- te, qacmCRv cis appellant incolar, MasCmem viam amplam cerni vaftis rupibus ex- cifam, quam Zielium nunc corrupta voce, pro lulin nuncupnnr.legique in , ciufdcm planis parietibus C, Iulij Cae* *Jar*s faris nomen ac titulum literis mag- rnmum !» nis, fed admodum vctuftate confum- pris, quibus fig v.ficari fcc bit Lean- der Albertus.C IuliumCaefarcm Pro- cos. viam inuiam folettia & impen- dio fuo rotis peruiam rcddidifle.Qaa- ic credendum omnino cft, ab eo dein- ceps tempore Romanorum cura vias illas in Alpibus conferuatas non fo- lum , fcd etiam openbusampliaris fa- ciliores , atque frequemiores tffcfa* das, Proficifcere ind* Saltzburgum 5 ^^. vrbem nob lem antiquitate , 5c opu- C - U(tat lentam mercimoniis . quam oltm olimHM Hadrianam didam fume quidam <• « produnt H ilorici, forraffis a colonis Tf„ mMnr g ( co deducta, Hadriam Imp. auipKtis; Co y n ^ quem Sex. Aurelius Vidor , aiijque memorant prouincias omues circum- iu llcrcftaurandarum vrbium coloni- arumque caufa ; in cumque finem fem- .46 ITER VIENNA fempcr fecum duxffe archite&oruntu fabrorum, hpicidarumque , acom. ni$ generis artificum cohortes ex- troendis moenibus aptas , &ccntu- riatas adfpecimen legionum milita- nuru. Vrrdc rtfiitutorem ipfum orbis icTYAruiwtjMt froHindarumqm , num- mi veteres plurcs appellant, qui cius Iu*»ui 4 in h onorer n cufi reperiuntur.roftca 1« Sxluburg ism \nm a vicino caftro & fl u mine ap . pdiatam quoque fu>ffc,teftantur anna- les veteres Archicpifcoporum eius vr- bif,& verfus antiqui in templo, qui le- guntur exarati: Tunc Hadriana vetus ,qu<t pofilu - iiAiua dici a, Frafidialis erat Noricis , & Eph copo digna Rudberti fedes, qui fidem contulit illis Cbrifii-.quam retinet , Saltsburgii fer avocata. Et meminerunt Iuusuite itineraria Romana inter Laureatum &Oenipon« tem hanc non femcl locantia.Rupertys vel Rudbatu? autem Epifcopus cx rc- JjN ANN ONI'AM 4 7 oia ftirpc Francorum ortus , a Duce Berchario Chrifliana: rcligonis ho- Ruperius ftcpulfus c Vangionibus , per Nori- E 'pi/copus cupi , Valefiam , .vicinaScjuc r c-p rmus giones do&rina fit vitas fandicate fi - eim i oc ^ dei noftrae ( poff vacatas diucrils cladibus barbarorum -furore Chicifti- anas per Europam vniuerfam prouin- cias ) certa prima fundamenta iccif, Heraclio (vt afleritur) imperante , ful- tus au&oritatc & potentia Thcodonis Tktod* Baioarioriim rcgisf cuidiuim fpiritus RaiearmU gratia ac virtutepcrfuaferat,,vti relidis rex, idobsjvna cum -proceribus , populiquc magna frequentia facri baptifmatis fonte religioni Chriftianae initiaretur. Abhoc conccdicurRaperto,..vt m Iu* uau ae defertis ruinis ab Attila, Hun* ' nifque ante centum amplius annos .t ,,a “ funditus euerfae, ad amnis Iuuauijri- pamfedem figeret, oppiduruquc exftru- eree , Donatur . etiam, vir fi nidus pro • nwms ' prietate territorij oircumiaoentis, qui inter ruinas,vtdi-xi,&virguita coloniae veteris coenobium, ac bafiiicam extru- dit in honorem principis Apoflolorum D.retn ,& ibidem infhtuto difcipulo- rum fdedo feminario, exq. 10 trans* ferri noudlae piant® jn vuti/ias regio,* ne? 4 S ITER VIENNA nespcfienr.velutid 1 genriffimus agri- cola vincam Chriftibrcui tempore per Noricum vniucrfum,V Icriam , Pan- nonijeque fines., &inter inalmnos popu. loslatifi-m^ prop-gau t. Quadecaufa Rttptrtus nunc etiam Germani fuperiore» R «. Satturi* f ertum Apoftoluni Bauaras , Auftrie, ApoHolut. & Stirias nuncupant . Locus fucreflit , temporum, & Epicoporum fuccdlorii prudewia inpcramplasciuitatis forma exercuit, adeo vt nunc vicinarum pro- uinciarum fir metropolis. Poftea vet6 cum luuauijfliminis nomen , nefcio quare , mutaffent incolas , Saltx.*m JLrchitpf lingua populari appellantes a lali* eoptts Ca * n j s f ort £ propinquisj tum& vrbis no- rulum tx mcn mu tsn in Salrzburgus e cepit, ttfit. Mirabitur hic hofpes augufhm as> dificiorumformam.-caenacula, porticu», atria,xyfios admodum fpaciofos.t-bu. Iis pid.is,ac chorographicis, ornamen* tijque Aiis omnibus opulenter inftru • flos: parietes acernis tabulis veftitos, fculptilibus parergis elegantibus con* fpicuos .• tc&a ac lacunaria auro St argento laqueata, pifturis, fculpmris* queartificiofis diftin&a: cubicula tho- ris, aulcis,& firaguhsexholofcricoat* flue omnigena prcciofse fupcile&iJit * fynthe» PN COM. TIR OLENS EM.*? fynthefi adornatiffima i horros a' nioemffimos , fontium artificiofis . fcaturiginibus,& diligenti arborum herbarumque culturjifpeciofis .* Ex Palatio deinde defeenditur in tem- plum cathedrale D. Petri , ftru&ura Templum operibufque peramplum , & vecu- cathedrale ftate venerandum. Monftranturdi- D .Petri. uorum Ruperti, Vitalis^ atque Vir- ‘ gilij primorum cius vrbis Epifeopo- Diuorum rum monumenta j martyrum , reliqui*. uerforumque fandorum hominum 2 reliquiaedonazia maximorum prinei- pum, auro gcmmisqucfplcndida.vc- ites facra: atque omnis feruitij diuini apparatus infignis . Inde arcem vife vitra flumen in eminenti mon- tis fpccula pofitam; ex qua tueri vr. bcm, & hoftium infultus procul arce- re poliunt. Porrocum iam ante pluri ma fxcula D. Augufti aufpiciis,& Ti. Catfaris dudu, inalpinae gente* Rati, ac Salaffi, mox vitra Alpes Vindelici, Norici ac Pannones bello molcftari 5c ( ubiugari coepiflentj locum illum Romani inter alia ad Alpium fauces vltenorcsfitu opommum ac tutum cafiro prafidioquc firmo municranu ne occludi ab boftibus . poflcnr, & ve C legio j* IN COM I T. - legionibus via femper per Alpes paf C » Itiunuw rrt in psouinciasvltcriores^Vnde prg. •vnde cliB-t fid p, anruvcjuc vicino nomen mili» tari vocabulo ex cfficio& effettu vo- lunt inditum, 5; a muandis viis, ac luuaasus arsajs. G*ftrum Iuntnjje. exrclu or.ibus caftrum luuauienCq, Scamaem Iuuauium appellatumrQui ex Alpibus ormsTenolanis per No- ricum debibens , Oeno primum , as dpinde Dmubio apudBoiodurummi- fce.ur. Videntur etiam Romani ca- ftram idem faciliore vocabulo per fy.icoycn iuuenfc nominafte. Nam in f'brp prouinciarum populi Romani legmiu-, prafectum legi oris prima; Noricorum militum Liburnarioruni cohortis quintae partis fnperiorls,il£« teadhne Imperio, ad luucnfc in pra:- fidio fu iTc , fub difpoficione Ducis •Pannonifeprim.m, tk Norici ripenfis. Subafh Augufti, vrcfiximus.aufpiciis vicina proumcia, cum Romano im- perio adfuefccre, & pace frui incepif- ‘fenvrbs inaduerfa ripa lubcafho ac- crriccrr.Sc commercio Romanorum florere fimul,5c ab ipfo fluminc;vici- noque cailro luuauia vocari coepit. Coloniam rei 6 Romanorum eo fuifie ab Hidnato Atigufto deductam, haud obfcunj T IiROlENiS EM. 53 dbfcuris argumentis Jiquetrcum quod Hadrianam quoque nuncuparim , ve* hst antea probauimus: tum quodiurc legibufqucRomanis vfi , magiftratus fuos decuriones, ac duoviros mris di- cundi more coloniarum vererumea ci~ uiras‘habuerit, quemadmodum epita- phiis, marmorumque titulis antiquis aperse conflat. E quibus vnum addu. xifle fufficiet epitaph um : quod nou procul mde ad eiufdem fluminis ri- pam in oppido JBurcufano reperitux tole. L. Bel I ICI o. L- F. Qv AR rioNi- Decv*rioni I v v a- v iENSiy m II. Vi R. Ivri s. Dicvndi. Vi x. Ann. Lvti. SAP-HA3B. Beuatvma- r ae Coni v gi.. Vi x. An,- LXII. Bell icivs. Seccio. Et Bell ici vs. ach-il- LES CVM, CoNlV G IB V S, Ex Testamento. Faci- .YNDVM CVRAVERVNT. C 2 AtqUC ^ IN COMIT- Ex antiqui Atque hoc quidem pa&o, qua: pr* tatumreli vetuftate, hiftoriarumquc inopia ob- quijs erueu liuionis & ignorantiae tenebris furit ddhijloria iAuoluta, iam l bris veteribus abolU e tf u , tis, ex qualibufeunque antiquitatum reliquus faxorumque fragmentis, quibus maiores nobis multo pruden» tiores memoriam rerum fuarum po- ftc r is reli querunt, in lucem eruere fas cft. Sic et am Irop. L. Septimij Seuc- ri temporibus vrbem lftam luttuttu am appellatam fu fle, faxum aliud an- tiquum docet cxtnm Saltzburgi j in ae- de facraD. Rupcrti, cums haec cft in feriptto: Imp. Caes. L, Septimi. Severi.Pii. Pertinacis. Av g. Ara b. Adi ab. Par- thici Max. et. Imp. Caes M. Avrei Antoni- ni. Av g. parthici Ma- ximi. Col.Hadr.Iv vav D. D. Ceterum dc yrbis huius origine Sc Cajlri tu - antiquitate iam forte nimis multa. uxuievfit pergendum in caflrum Iuuauicnfe. definitio, quod olim Attilana, Hunnorumquc Gebhard. barbarie funditus cum vrbe cuerfum, Epifcopus. ab Gtbhardo epifeopo primum exci- tari cx TIROLENsEM. ^3 tari ex ruinis fuis coepit , poft noftrae falutis annum millefimum quinqua- «rcfimum circiter, cum iam annis am- plius quingentis iacuiffet de fertum. Ampliarunt aed ficijs fucceflores eius Jocum fitu ac natura ab hoftili incttic- fione rutiffimum. Sed patrum deni- bellum que noftrorum memoria principes - rujltcumi Archiepifcopi. poft bellum rufticum quo tota fere Germania fupcriot tum quafi feruili tumultu libertatis Euan- gelicae praetextu fl-igtabat^Sc yaftabi» tur, turribus, muris, ac propugnacu» lis fpiffis adeo munierunt * V c nunc inexpugnabilis arx videatur . Vnus patet dumtaxat ad arcem acceflus, viaardua ac difficili rupem circum- amb ente, quae tandem per ligneum pontem fublicium introducit. Cmgf' . tur alioquin in circuitu prascipitio Vafto, nec a vicinis collibus aut mon- tibus propter diflantiam tormentis oppugnari poteft. Cuftoditur conti- nua militum ftationc, nec admittun- tur ad interiorem cius conlpc&um * peregrini aut ignoti : nifi vel cum principe veniant, vel ab ipfo tefleram . adferant.Admirabereantiquiffiniam ** illam pulcherrimi operis aeneam fta- q ua f u C | tuam chtrrtrfoi' 60 IN COMIT. «j. atque ptselucent ibus tsedis pei mon* tis trabibus fufpenfi cauernas, & cu- niculos vehunt ad tria milia pafiTuum priufquam perucniant ad puteos, & ad aquarias machinas. Strepitus in- •f*!**™ S cnS a quarum fub trabibus per obfcu* infodtnti ros mcatus Jabentium horrorem f«e* ] jiHXHt. piusincutit. Magna etenim aquarum •, vis per montium fiffuras frequenter influit in fodinas , atque puteos, qui. bus opera impediuntur metallica, o- perariique etiam aliquando fubmer. guntur. Quapropter ingens, & fine 1 vfla intermiffionc labor cft adhiben- dus ad exhauriendum aquam cotinue 'jlrtiStnAgi P cr tneatus varios exundantem. Ea. ftrAbemriA demque ncccffitas varia inftrumcnta, frneajftt/n & machinas cxcogitauit : quibus e maxima profunditate puteorum, qui nonnunquam ad quadringentas ©rgyas cxcauantur, affluentes vndas egerant. Cochleis ab Archin\cde pri- mum inuentis ad aquas diucrtcndas & in altum citcicndas via fuit olint AEgyptus, tcftc .Diodoro: fienunc etiam incredibiles fiunt in hunc fi- i nem impenfae, inasftimabiJcSexant* . * | lantur labores. Sed vifu imprimis di- gna machina aquaria , qua: fua faci- litate TJROLENSEM, <Si litate fuperat omnes cius generis fa- bricas, vel a veteribus vei noftro farcu- lo inuentas- Rotae bmee , quas bigales appellem, cylindrum medium voluunt (um acreuolttiit, huc i lluc alternarim con- , ^ trario aquarum flujtu impulfae, qua- rum riui vniuerfl per canales ac tubos in rotarum alas lacunatas ex alto du- cuntur. In cylindro groflo catena bis t • teruc quaterue circuuoluta duos cule- os magnos inaequilibrio inter fcmicir * culares anfas ferreas, quo facilius effu- dantur, fufpcnfpSj in diucrfum perpe* . tuo motu trahitj. Quorum quihbctcx tribus pellibus bubalis vnftis ac recco,' tibus confutus.dc ferreis circulis ia formam trochi turbinatam •extentus eft, in cam amplitudinem, Vt dolia liquoris fere fex aut feptem capiar. Trahit, inquam, in diucrfum culpos , perpetuo motu catena, plenum alte- Ct4 J et * olt ~ rum aqua c putei fundo ducens in al» tum, vacuum alterum, & efFufum fi- mul reducens in profundum : prout cylindri rotundum corpus ab vna parte catenam erigens , ab altera de- mittens, alternarim voluitur. Atque ca proportione, vt, dum cftufus ad putet fundum veniens culeus aqiiaax €z IN COMIT. haurit, alter extradus extra puteum faam effundat. Adfunt vtrimque pro- pe rotas duo lacus lignei perampli, loi feritate- plurium doliorum capaces, quibus a- res opera ftant fempbr operari; duo, qui culeos, rii dm rotas, & fluentes ex aduerfis partibus aquseduduum riuos obferuant , opus fuis quifquevicibus alternantcs.Dum enim hic in dextro 'purci latere cur Jeum exurgentem excipit , eius la- brum applicatvneo ferreo c fronte la- cus prominente , fimulqueriuos a- qusdudus vicini ad rotam vertit , in canali tabulamaquisobiedamfe mo' uer.s ; interim culeus vnco implick tusinuertitur,& fuum onus aquarum cffundicmiaeum.exindc per canalem magno cum impetu m rotam curren- tium , quae peraltos dudus eas extra , fodinas eijcit.EC- eius- interim focius & finiftris alteram rotam aqnsedudus fui contrario fluxu, canalem tabula ebturans-, liberat, vt eadem moxvacua gyrum inuertens alteram aquis o nu- dam fequatur. Atque hsecfcdulo curiU da funt apprime, vt fimul hi duofem- per laborent, & viciflim alternent o* jpera contraria, vt dum vnus a dextris aperit riuo5,& rotam fiiam aquis o* e» TP.ROL ENSEM. nerat, alter a finiftris claudat, 8ifuam / cuacuef» Ac b contra, dum hicrurfus aperit, ille 'claudat. Quo fit, n yna ro * ta laborer, altera fequaturj vnus cule- us effundar, alter in fundo putei eo- dem momento hauriat. Alioqurn con- tingeret, \rt contrariis aquarum fluxi- bus fitnul impulfae rotae non folum fi- ftcrentur, fcd etiam .confringerentur. Verum hac viciflnudine diligenter ob feruata, mouetur machina tanta cum celeritate, vsintcrdiim igneae’ fcintil*' lae excutiantur." & quatuor dumtaxat manus mira cum facilitate montfr totius concauitatcs vicinofque pute- os, in quibus lapicidae operantur, exi ficcent, rapidos fluuiorum infiar tori rentes, c rotatum canaLbus cuoluant node dieque. Qhi mox per cuniculum fubtuscius tabulata, aliofquc meatus caeco murmure defluunt extra mon- _ ... tem in proximas valles. His vifis.moji j et e ^ m Arabit fodinarum architedus, pro- extra ' femdiffimos puteos , e quibus metalli hmtu * ca faxa lapicidae malleis exfein metaU0 * dunt j & qua rationf materiam omnem hauftoriis vrais machina, sr adoria, pendentibus (. quam } IN COMIT. duo in orbem torquent) extrahant, trufilibufquc vehiculis per cuniculum cuehant. Halam itinere hirarum fere trium Hala Te' inde dt flans oppidum properandum .Hala ritUna, ' £ faliais vicinis nomen habens,duarum horarum itinere • infra Oenipontcm fita eft inter alplfinios Alpium mon- tes ad dcxtcramOeni defluentis ripam. Et quamuis non admodum fit magna, x d ficiis tamen pulchra eft, fontium aquatiimquc riuis amoena , nobilitate frequens, & metallicis negotiationi- bus diucs, Inhac vrbe prudentiffimus UJ princeps Fcrflinandus Aug. parentum Teritnad. mcmot j a peramplum a fundamentis Imf. Aug. cx ft mx itp a latium,cum templo pulch- errimo contiguo, ad virtutum gymiu fium: vbi aprimisvnguiculis in tene- ra astate filij atque inprimis fili®, quas plures habebat, ab aulica contagione femotae poflent educari , & principe dignis artijbusinftrui. Moxdcfcendi- tur e Palatio ad contiguum templum pietatis Auftriacas monumentum in* Templum {l a nc - Fcrdinandus enim Imp. Augu- J talenti Aus templum illud cum collegio Vi-» [ttmptHosit, Ci*9 ftiutlura elegantia cfaxoqua- dwt» TIROLENSEM. C$ drato valde confipicuum.fhruis tabu- Jifquc pi&is ac vitreis feneftris exi. miorum artificum , omnique orna- tu interiore penitus auguftum reddi- dit. Oftcndunt facerdotes aditui re- _ liquias, aiiaque infignia templi orna- Ornamet4 menta quaeuisjtranfeuntcfquc in cei- tmfU. mcliarchium templi , capfis apertis monftrant thefaurum facrum rerum prcciofidlmarum omnium , appara- tum videlicet diuini minifterii ditif- fimum j donaria ex auro, argento, diuorum reliquias conferuantia, gem- mis , fculptifque figuris artificiofis ornata, tabellas atque imagines pifta» ex minutiffimis plumis verficolori» bus Indicarum auium ingeuiofiffime conglutinatas, vt penicillo,, colori- bufquenon poflcnt artificiofius ela- borari . Expromunt vafa omnis ge- neris aurea vel argentea inaurata, fa« crisfaciundis dicata , cantharos, cali- ces, patinas, phialas, pelues , guttos, thuribula , aiiaque diucrfa caelatura gcmmifquc prcciofis infertis politi!» fime fabrefadta. Aperiunt multipli-' cem fynthcfin veftimentorum faccr- dotalium, artificio, materiae precio, &c varietate concinnam, quibus facra tn comit: robur. obeuntium habitus profeftorum qm’. litate mutari fubinde poffet.Proferui tur pallia, chlaenae, dalmatica:, zonas fiumei-.iles , ac brachialia cx aureo, argenteo,holofericoque panno', tex- tilibus figuris aureis gcauia,, magari- tis item ac vnonibus intertextis plani rigida. Eundum ad falinas, ybi fallas fontes e montibus vicinis per^ canti- les fupra vrbem duflos in alicha de» i riuant ampliffima • Subtus in forna- cibus ingenti murmure ftrident & Hammasexcitant folles aquaria rota * moti: atque fic ignibus excoquunt, St denfant hircino fanguirte infc&am aquam, contifque faepius motam pe- nitus decoquunt, decofturam ejxfic- cant, minuunt, atque inniuiscan- dorem red gunt = Csnftipant deindi in alucis oblongis acuminatis ‘i & in metas rotundas cfformanvSingm ifn lare ac noiium efl, videre baiulosillos qui vno humero i' cerqice tantum fuppofita falis pyramidem tteccnta- rum , quadtingentarumvc librarum ‘pondo leuiter grftant. Hinc pergitur ad Archid.ucis fabricam monetark ani , vb- nouum noftri fteculi inuem ttim formanda: monetas videtur: nk robur. TIKOXENSEM*. 67 mirum quo aurei, argenteique, je- Fabrica reique nummi non flando feriundo- monetaria vc fiant , aut malleis cudantur » fed nominueti expeditiffime pr.elh imprimantur, inquanu ’» Aquaria rota impetu magno circum- rni pralts agit machinam ferream organo ho* imprimu- rologico non abfimilctn • Confiat tur, non enim ex rotis dentatis multis fic in- cuduntur , ter fe connexis, vt fc ntutuo irnpcl' mulleis-. lant co <dse per rotam aquariam. VoJuunt autem in medio machina: iundos duos cylindros ex chalybe iit fummam- duritiem temperatos, Quo- rum vnus alteri fuperpofitus cft ; .& aguntur ambo fimul rotis ili sdenta' tis contrario motu aduerfum fefer vt fuperior deorfum., inferior furfu» femper rotetur. In his cylindris ani- . fice manu funt infeulptae nummorum format vel charaderes per circuitum» ea magnitudine Sc proportione, qua nummus iufto cum pondere luo de<- bet exprimi. Habetautcm in circuitu foo cylindrus quilibet tot formas c* rufdcm nummi fimiles , quot pro foa fpiffitudine capere porclkcafque nonnihil extantes cum margini- Bus acutis a reliqua cylindri fuperfi- de , quo poffint fuperabundans 6S IN COMIT AT. metallum c caelatura feparare, &c charaftcribus ciicere . In Nuperioris cylindri formis caelata: funt cruces, aut principum imagines cum fu s ti- tulisatqueparergts,qu£ in vno numi* fmatis latere debent exprimi . Sicin inferioris cylindri formis, qua: in altero latere, fcihdet infigma Prin- ciputn, auteiuitatum , aut alia em- blemata cum fuisclogi s,& annorum notis, in quibus illa primum monei ta formatur . Iam vero cylindri tam apte iungunrur inter Ce, vt forma: aequaliter, & fumma cum propor- tione fimul inter voluendum coniu- gantur, nummqueab vtroquelatc- ic perfefti figuram. abfoluant. Itaque nil aliud ibidem agit monetarius, quam vt laminas auri, argenti, aetis- ye, iam antea pro formandae mone- tae pondere, ac magnirudine praepa- ratas, in orbem euntibus cylindris admouear, & formis Ce claudenti- bus inferat. Mox formae laminam $ fronte fuis charatteribus vehit den tibusapprehenfum, attrahunt, dc- glutiunt , fcufimque deuorant ro- tam j& a tergo numifimta perfeclif. fimeexprefla eodem temporis mo- mento TIROLENSEM; 69 meuto cum cxcremenris metalli fu- pcrfluis euomunt, & in pelui m fup- pofitam deficiunt , Perluftra deinde tabernas monetariorii omnes, Scvide vbique Nymphas operariorum labo* rcsquofquc maximos gnauiter fub- irc. Mouent enim hic rotis aquariis folles, & flammas in fornacibus ex- citant , vbi metalla liquefiunt , Se temperantur; illic magno lumfra gore plures malleos ordine, & v>cif- fim m incudibus quatiunt j vti faber artifex nil aliud habeat quod agat, qUAmvti mecallacalida malleis fub- iicigt, •& extrahat , verfandoq'ue in incude , in eam, quam velu formam, tenuitaremque reducat . Laminas autem formis fubiicicnday hoc fere modo praeparant . Certum pondus metalli puri catinis inie&um lique- faciunt in fornacibus , adduntque mixturam.* auro argenti tantum ,Sc argento tantum aeris, quantum per- mittitur lege monctaria imperiali» Vel decreto principis, aut duitatis. c uius moneta formatur.Iam Jiquidu, ac ita temperatum fundunt incana- lcs ferfeos, & formant in bacillos bi- pedales,quos deinde, yt dixi, malleis fubiici Tabem* 1 mone tari* ru 'Varie, in , quibus op erant ur aquarii mi Ktjleria. 7 6' IN COMIT, ofus ib'dcm politam. Maximilianuj cnimCa-farPriderici Auguft; F. aba- uus ipfius, imperito ptorfus ardore, iimenilique nimia audacia feras iftas infcftando(vt cacoethes i lliid venandi' in adolefcetibus principibus pleruniqf Vehementer flagrare folet) eo loci cua- fit } vndnec referre pedem , nec vi- teas progredi poffet, nili in praecipi, tium . Stabat attonitus in abrupto Io* eo infelix ille princeps , temeritatem fuam culpans ipfe, famis dirae longa tabe, vel morte -violenta vitam ibidem finiturus. Stupebat animus, horror X tremor artus occupauerant , Sc obuer- famr vbique ttifttfftma mortis imago. Si altum refpicitj niuofa cacum ma & fdopulorum ingentes minae capiti im- minent , & Vt .Silij poeta: .verbis di- cam; • , ... caligat in altis Obtutus faxis , abeunte m rnbiU montes. Sub pedibus occurrunt, tartareus veluti abyilus, & regni pallentis hiatus Ad manes imos ,at me atra (tae paludis. pF tirolensem. . 7>7 A tergo & lateribus Marpefire cantes non ferro, non flammi^non aceto Pu- nico domanda viarum acccffus occlu» debant.Nec funes aliave mftrumenta, quibus extraheretur e periculo, ad ip- fum alicunde protendi poterant , nec femita quaspiam lapicidarum labore menftruo parari . Stabant gregarim hinc inde comites ac miniftri, confilif prorfus inopes, dominumque fuum mi ferum a longe non fine lachrymis profpedant, quem iuuarenon poterat. Ipfe aurem cum iam nodes atque d;es integros duos in tam afflidoftatu co- tinue permanerer , nec vlla falutis fpes refidua videretur efle : mortalis huius vitas cupidinem pius princeps abijccre. Se qua ratione tutius beatioris vitas coelcflemin locum .tranfire poflct, co- gitare coepit . Appellat magna voce fuos, iubetqucyt quamprimum faccr- dotes facrofandam dominici corpo- riseuchariftiam adferrent, Sc e vicini- ore, ‘quo poffent , loco fibi monftra- rents vt quando corpus mortalicibo reficere nqp , cUretur , faltem oculos h longe ment;emque immortali v’.atico ? quantum concederetur, nonnihil mu- niret , Deumq'ue feruatorem fuum D 3 . pras- Veta pro falulefttn fipi. Qui mira culofeerep Uti, n IH COMIT. jirxfcritem adoratione poftrema re- conciliare fibi poflet.Sat:sfa£lum tam pio Ihincipisdefidcrio quam dihgcn- tiffime.Scd luftus interea magnus pcir vninerfam proUtneiam fpargirur, fa* si,i tam acerbi cafus duulgata . De- plorabant parentes di ledi ai- vnici lij fortem infdtcem,& infauftam or- bitatem detdVabantur.Cucia, fenatus ac ordines vr.iucrfi crudeli fato fpei - c neimse principem adolefcentem itbi-, fnblatum maerebant, Populus omnis publice vota ptoprincipis fui falutc fufcipicbatjin vrbibus oppidifque fim gulis icmpla-atque cedes facrasjmagua vtr.ufqUc fexus frequentia fuppietf ctrcuibat.iram diuini numinis depre- cando Fle&rre ccelcftium iram mor- talia vota,piafque preccs,ycKati mira* culo quodam ntmenituit . Cum e 4 nim ; am opcdefbtutus humana Ma 4 ximilianus in fcopulo,cura fragilis vK tarprorfus abieda, nil aliud quam im- mortalitatis , Dciquefbruatoris fUi* contemplatione femet occuparet, au- . dienon procul a (e ft repi tum jcircunv* . fpicieHfque ridet arreptare per ru- pis cofbs iuuenem quendant igno* tum» habitu- ruiticum , dimoucre -f ii(oi:ensi"m, a ingentia faxi,& callem parare . Qut tum ad ipfumacceifilTct.porredadc- xtera, Made, mquir.ari inio, virtut cqi' i ru3 princeps , viuif' 5 c adeft qui te fetiu re potcftj depone metum ina- ncm,& me fequere,adutum te iivni- tioraloca traducam. Vti fol perden - fas nubes clarior emergit , ica mox anxii pedoris angore deterfoferenidr rediit animus , confident erque du- cem fequitur . Et paulo poft in pai- tentiore via pofitus , femet exOici' faucibus ereptum vider, liberator ifque fui .induftriarn non fatis admirari poa tcft . Ad dcfccndentecn deinde £?£• magnus comitum m niltrorumque nobilium concurfus , vbi inter corf- gratulantium turbas ducem luam perdidit. Pallidus, & inedia languidus .excipitur equo , domumque cum fuimmaltetitia a fuis reducitur, ludu piublico confcllirn in max mum gaudium conutrfo.Pollero die cum laeti patris cdido promulgato dux ille ybique terrarum quaercrcrur quo praemio merito pollet honorari, nec diu quaditus inueniretur , cognitum j pariter, &. vulgo creditum elt , E uangclium euitodern , bonumvc c nftosi D 4 Genium to IN COMIT.-; Genium fuifle,a Deo milium, vtado- lefccntem principem ad maxima rcip. Chriftianas commoda, & ad Auftriacae domus incrementum grande ab mima* tura morte feruaret. Quam opinionem poftea res ab ipfo pratclare geftae pluri- mum confirmarunt. Ad rei memori- am pius Princeps femttam lapicidarum 1 borc muniri, & in eodem periculi lo* co crucifixi Seruatoris noftri imaginem confpicuam e via poni curauitjvti perc- g.inantcsdiuini auxilii gratiam vbique yi s die paratam in periculis, inde co«- uo/cere nt. Hanc Maximiliani Csfaris fortunam Germanus poeta quidam.nd indocte fic attigit in Hodoeporico Huc Itinerario fuoi Pofiera rore leui virides Tithonia campos Sparferat, ad fiopulum cur fu per - uenimus altum, Hic vhi fectatus ter Maximus AE~ miliarius Alta in rupe capras , fini fiet turpi- ter anum. Ni Deus ad maiora virum feruajfet , opemque Auxilio TIROLENSEM. Si Auxilio agricola pane ipfa in mor- te tuhjfet. Meminit itemalfus in Itineris Ita, lici Hodoeporico fuo his vcrfibus: lamque tenebamus , qua Jpunrifer afluat Oenus, Ardua carpentes fub iuga montis iter. Cuius in abrupto per nocitis ver- tice Cafar Diuetuus quondam Car ule fedit auusr Aufus in aer e a figere rupe fuit. Culmen & adfcendit iuuenis te- merarius, vnde Cum vellet, potuit non r euoe are gradum. Non procul inde antiquiffimum ad flniftram viae pofit um coenobium no- mine VViltbntTnum^ ferarum luftris VVtlthai~ ita nuncupatum , in quibus fundatum mum mo abinjriofuit a quodam Haimone naflerium. moflftcofe. magni tudi nis gigaate,cu? D $ ius quando capreas , da- e bicornes Culix lite tatas. Columna miliaria <vit Roma, no. i‘N COMIT. ius ibidem adhuc ofla,& fepulchrum- in templo vifuntus inter alia vctufta» risfummse monumenta. Monftrant etiam monachi draconis ingentis offeam linguam c longitudmiivnius vlna,gladi) ancipius forma, mucro. natam. 1 Quam beluam in vicini* fyl* uisHaimonern illum occidiffc ferunt, eamque hifloriam elegiaco carmine deferiptam oftendunt . Plerique fa- bulam autumant, St marini monfiri fpinam acutam,vcl Xiphiae’ pifeis ro- ftrum mucronatum efle volunt; quem naues co perfodere, in Oceano nauigantes’ a c mergere , yt (ub- merfos deuorare pofllt , Pliniuscx Trcbio Nigro referr.& Olaus Mag- nusinhiftoria rerum Septentrionali' . um confirmat.Ftdei arbitrium penes k&orcm maneat. Vifu etiam dignus cft calix inauratus argenteus, cum pa- tina ciufdem operis ec materia:, fculptura vctufta & indigni , multis vedibus myfticis infcriptus,quos cx* feriptos fibi communicari multi pe*- tunt.Stat-columna miliaria ante por- tas coenobi j infculpta literis antiquis, quas doccnt,viam militarem ex Ita- lisfcpcc Alpes Auguftam Verfus, illae du&ajn TlROt ENSEM. *j, du&am dlim fuifle.Sc anno vtbis con dita: dcccctv-L, Annio Fabiano, Ac M.Nonio.M.F. Muciano confulibus, Vt tituli demonftrant Impbratoium» fub Septimid Seucro reftauratam iti illo montium tradii pit milia paf- fuurn c x.ex cadcm inicripuoue cufi gtiofcimuSiqoastalisdl? I’m'p. Caes. L. SEP riMiv f' Severvs Pivs Pertinax. Av g. Arabi c v s Adi a be- N ICV S; P ART HIC VSMAX* PONT. MAX. T R I £* POT. vitii. im p . xir. cos, ii. p. P'. IRO. COS. ET IM P. CA ES. M.A V R Et I VS» AN TONIN VS' PivsAvg. trie. pot.IIIL PRO. COS. ET IMP. P.SEPIIMIVS. GETA. ANTONINVJ VIAS. ET Pontes, rest. ab. av’9-- MI L » PAS. CXt ty-g; Htnc Cogrejfus ditor u fra- trum 1?»- peratorum S 4 IN COMIT. * Hinc per iugaRhstica , profun* dafquc montium valles iter facies , & ©d Pyrenaei montis radices’, videbis j n via columnam cum aerea tabula ereftam , in qua pulcherrime fcuip. tura reprasfentatur duorum fratrum maximorum Imperatorum eo loci congrdTus laetiffimus, Caruli V. vi. delicct per Italiam ab Africana Tu. neti expeditione redeuntis in Ger- maniam ad Imperij res poft longam abfentiam conftituendas; Sc Perdi- nandi Cadaris, fratri defideratilifime». quem a multis, annis 'non viderat, cupidiflime obuiam occurretis. Men- tionem huius etiam columnae facit Germanus ille poeta in fuo Itinerario his verfibus: Hicpofi longa duo congrefii tem- pora, fratres, Car ulus Hejpenis vittor, Fer (to- nandus Eois: Cum patriis caperent, propellere finibus hofiem ifmarium , atque Ducum longas componerelii.es. Poftea. T1R0LENSEM. Ss Poftea tranfcendcs vaft» Pyrenaei fal- tusac fcopulos , Brennerum montem gyremus nunc appellant Germani.* mons. Cui niue tintta coma cfi , glacie riget ajper a barba. Vt idem ille poeta cecinit . Glacieac niuibus perpetuis horret femper, Sc eius cacumen fcopuli e nimbus pro- minentes acuti cingunt in coronae fpeciem. Metallorum omnis gene- ns cft ferax , nec accolarum crebris iodinis poteft exhauriri . Exupcrato Pyrenaeo, SterzingumStiriacum no- Stiriacum. nulli vocant, oppidum argenti fodi* nis celebre hd minus quam Suadum in Oent valle venitur» Inde fontes A- . , ~ thefis fluminis a fimftris relinquens, f n ^ S qui non inde procul oritur ex lacii ™ et * Grauenfi, Teriolas prasrcrgrcdere,ca- ftrumoiim regale, veluti Munfterus annotauit, & antiquiffimum , quod ditioni acprpuincia: Teriolcnfi no- men dedifle videtur . Stante adhuc Imperio , Romani perpetuo te- nuere locum praefidio , atque in po» ftrerna proumciarum ordinatione . legionis 1 1 1 . Italicae tranfuedtioni fpecicrum deputatae prxfedtum cum 1) 7 * - tnbun® 9 Z itinerarivm alcae turris furfum propellitur , atqutt inde permiriores canales, certa men- furatn loca publ'ca & priuitorum, qu$ eam fibi compararunt , ades di- rigitur. Fons longe pulcherrimus ex marmore candiditfimo , cumftatua senca Augufti Imp- pereoregia Seal, ta confpicUur^auff&etH^Strlt?) vt vocant, prope curiam , ad quem ve- tufta & rudi Minetua depi&a eft cae- des Quintili j Vari & legionum eo ipfo in loco , quem hodie Vocitari diximus , corrupte ita dicto j ab ipfo Varo: qui Karlberg.vt non- nullis placuit i quorum opinionem refert nec improbat Ocho Frifingcn- fis nobilifs. hiftoricus . Concha na- » tiua in venis marmoreis, ficuri & in columna, quae m aula curiae maioris» fignum Leonis mira; conditionis. ( Ipfa curia olim Cybeles’ templum fuifie perhibetur. luxta eam eft turris JBadina ( tdt SSifildf? ) vbi certus eft in vrbem introitus mira arte 8c in- genio faftus. Conftat exponte filici*, bus ftrato, penfili fere nullifque co- lumnis fuffjlto,' fornicis ad inftar. Per portas iturquatuor, quarum lin- gula: certo pondere artificio & facili du&u ITALI 2 E, 9 % da&u ( dirigente ea lanitOTC in fu- periori domus contighationc ) qua: fponte fua ordine aperiuntur. Se rur- fum occluduntur. Aiuntfaftum efle commoditati Maximiliani I. Impe* m. qui neportas (Ibi aperiri neceffc cflct.iter rc&um hac vianoftu intro- iuit; hodie femit commoditati cu- iufuis , qui no&urno tempore equus Sepedes vrbem ingredi cupit, depefo exiguo ifagogico. bibliotheca Senatus in fchoJa D. Annaj.mqua praeter i mprdJos' libros oprimorum authorum , bona copia afleruatur manuicriptorum antiquif fimorum & pulcherrimorum vitiuf- que linguae.Ems Indicem Graecorum manulcriptorum quibus abundat, e- didit Dauid Hefchelius virdoftus. Societatis 1 es v collegium am- plum 3c eapax cum vicino templo, quod fplendide admodum exornatum eft, ex munificentia potiffimum Fug- gerorum. Nofocomium infigne , idemque Gerontocomium, in quo valetudina* rij Sc fenes vtriufque fexus ( qu.bus ita placet) difhndis inhabitatiuncu- li« iiuc cubilibus honefte , dum vi- uunt ITLNERAJUVM ijunt, tradantur , aere vt .plurimum publico. Templa complura pulchritudi- ne Se antiquitate fpedabilia, quae in- ter primaria videntur tria: Templum Societatis Iefu , de quo paulo ante; TemplumCathcdrale ,, vbi ex fupre- ma chori parte fufpcnfum videtur vexillum Carolt V. Imper. eiufdcm' que inibi repofitus gladius, fceptrum & corona aurea, veiuti pacis troph*a, eonftituta eo loco anno CIO. io. l v. ‘Templum D. Vdalrici, cuius ibi lepulchrum, cx quo terra quae de- pronvtur, praedita efl vi Sc facultate pellendi glires , vti ptxdtcant; atque ideo pcregrcaduccantibus portiucula eius donari folet.ita vtionge latcque afporremr ad prxdidrxm riredum De eius certitudine non eft quod dubites liquicfem vere illi acceptum fcruntAu- guftani, qui glires penitus exvtbc fua exigunt. S. autem Vdalrici vitam ibi- dem euulgauit Marcus Velfcrus no- bilifs. mxta &dodif(tmus, itemque S. Afra: Martyris, cu Notis. Hac in ae- de monumenta (unt egregiae familiae Fuggeroruni, Chorus marmoreus^e- .pulchram ;x T A 'L I ^E. pulchrum Chrifti ad modum. Hierp- folymitani comparatum. Turris hu « iustcjnpli noua&alta, ex qua in y niuerlam vrbem patet elegans prp- eftus. ©ie tfaggertq locus in media vr- bcfeparatim adinfbr oppiduli alteri- us minuti excrudus a Dominis Fug- geris , qui domunculas inibi paupe- rioribus opificibus, vili locare precio confueuerunt. Horti eorundem Fug- gerorum extra vrbem fontibus artifi- ciofifiirnis , item vm-iriis axium pif- ciumquc St, omnis generis herbis ex- oticis ornatiffimi.cum palatiis fuper* bis, vbi cornua ceruorum paffim pa- rietibus affix3 miras magnitudinis & ad inftar ramorum arboris multipli- cata confpiciuntuf. SIT VS VRBIS. O ITA eft autem haec vrbs in fer- “ cili, Sc amqena planitiead fiuui- um Rycum, diu.es populi & rebus o- mmbus abundans . & frequentibus Imperij Comitijs celeberrima, Alit continuo qo o, milires , , quprurw prasfidio in libertate fu» , prouidefe tuetur. Vcne- 3 6 ITINER ARIVM Vcnctias verfus mouens o£tidui fpacium in itinere confumes, ScTc- quentialoca, pagos, oppidula, & ro- bei intermedias habcbishoc ordine, LANSPERGAM. C^ 2 (nep<rg, oppidum Ducis Bauarij, *"quoddiftatfexto Iapide. hac itur ptr pa»cua, & prata 8c planitiem fpa* tiofiffim.ini , qu$ ab alluente •& ad Bauaros properant es Lyco, vulgo di- citur ( bas £t)ferfdt. ) Habet fon- tem pulcherrimum &limpidiffimum fcaturginc multiuaga, 8: arcem in fummitate montis. Item colleg-unt Societatis lESv.ibi cxftru&umcum templo magnifico. SCHONG AVIA. 0 £fj0KjCUUJtt>/ quatuor miliaria a Lanfpergo diftat /elegans op- pidum Ducis Bauariat, in quo omnis' generis inftrumcnta Mufica confici' unrur,inprimiscommendantur tefiu- dines ibi facta:. Hinc MONTANA incidunt, Ottvertfurg/ 0djUu?a> pagi. Item 2finnur3flt!tt)( cui nomen a torrente Ammor ,qui fgpius periculose exun. dare ITALU. 9 f ' dare folet ) patfcnEirdj / fctMJaft toni) ®er fdt / vbi templum Diuo Ofvvaldo confecratum, Sc in co faccllum ad quod mira deuorione maximus fit peregrinorum concur» fus, propter miraculum ibi editum, cuius ha:c vere eft narratio: Anno t $ 8 4. 'Quidam Ofvvaldus iMilfer,ex nobili ortus profapia,tem- , pore Pafchali ad factam Synaxmac- ccflurus, petijta Sacerdote , vt fibi tanquam nobili -ma’orem hofliam daret. Sacerdos Ofvvaldo obfequcns ipfi maiorem hoftiam porrexit. Vbi vix affumpta in buccam holi ia , nobi* lis attonitus , Sc quali fulmine tadus in* terram concidit, Sacerdos confe- .ftimhoftiamipficx ore exemit, eam* que fanguinolcntam: vnde poftea vi- tro crylbllino inclufa, 6c aurocom- prchcnfa , inqueprard/clunrlacdlum repofita fuit, inaudita exinde edens miracula. Nobilis monafterium in» greflus, biennio poenitentiam cgillc, Scinibi mortuus fertur . Ad altare, quo in loco nobilis ftetit, vcftigia pe- dum in filice miraculose imprefla oftendunt. JS 'Cl t9 % IT-1NER A-IVI VM CrRELLVM ^t?r|«/paguseftf(jb ditioi.eTiroknfi.Montcm habet vi- cinum a fc denominatum (Oet gtyfl. -Nra) ad c i uctn xo " UCIuall ° pro|reffis--a pago monftratur ad fini- eram in al^ 10 & prseciplti .eius iu°o, excifus loculus quadratus , in QUO ioco ercfta im?go lignea Saluato- tisnoftri Iesv Christi (quam conflat quadraginta pcdcsaltam efle, fcdab imo cernentibus. Vix bipedalis apparet ) in memoriam liberationis, qua M x m. P. Imp. filius Fridcriri --CctfiuiS prsfentaneum&omnium i ; u- ditio .piufqinvm certiffimum vitae dif- -crrmcnditnnitus euafit . Cum enim quodam tempore calide nimis, &r iu- uenili impetu damas pcrfeque£ettu,in ' j n To montejmpmdens ia Ulum lotu I peruenif.ex quo neque progredi vite- -'rius nequereferre pedem vila ratione potui -t itaque defper4ns.de falute Tua ib; dciitun.-Elapfo 'iam-bidui-Sc btno’ .diali fpanc.infperatoja iuuenc quo<Ja -ignoto; ha bi tu rufi ico, ingentibus f* xjs remot is iiwum reduttus & iema- tusfuitjuuenis vero ille poftea iterum viius non eft»vt.ange!u fuifle appareat. Jimc potio deuenuur ad domum ve- 3 nacp* ITALIAE , n tutoriam Archiducis quondam , Fer- dinandi.Ad hacdepi&a effigies Maxi- miliam I.a praetereuntibus videri pq- teft;Hmc verfus vrbem occurrit Vi- narium ferarum X ber •cum- prastonofiue palatio. OEN1PQNS 3«e&ru‘ct* , vrbs, quafi Ocnifl .pons,eft i n fignts,bene ac- tiificatajmcliulhabirata.optime mu* nita,Merropolis Prouincias Terifta. nat.-nomen forti ta ab Oeno fluuio >pra:terlabcnte ([vulgo der voca- tur) Scparuit Arch duci Ferdinar». doolim defuncto Hinc pbferuata nobis fuerunt,- Acx fiuepalatium ip. ‘flui Archiducis.,vbi in fpactofo quo- dam coenaculo Auftriacaftirps,in ta* .bulis,Titiani periulfimi pictoris ma- ,nu depifta*. Armamentarium- Archi- ,ducis;Francifcanorum vicinum pala- tio monafterium ,cum templo pulchpr rimp.in quo monumentum Maximi* liani JLauguftum Scfumptuofiffimum, i nepotibus Garolo V. & Ferdinando Impp.exftru&nm , ad quod res ipfius gcliae datui belloque defcriptae funr s hoc modo; • . E i . IM* s©0 1'Tf'K ER. AR.FVM Imperatori Maxim i lA- ano pio, Felici, Avgv. sto. Principi tvm Pacis T v m Belli Artibvs Omkivm Aetatis svae regvm Clarissimo, S V B C V i vs F E L 1 C 1 Im P E Suo | Inclyta Germania dylcissm-a ipsivs Pa. | tria,Tam armis Q_v ak Littera rv m s t y d ii? plvsqvam anteha.C Florere c a p v t q^v fi S V P E R ALIAS N A T I o N E*S EXTOLLERE COEPIT, Imper. Ferdin AND V S,, PlVS FELIX AVGVSTTS, A N r M O PATERNO p E R QVA M C O L E N DO , ET BENE MERITO PII. TATIS AT.q^yB GRA- T I T >V D I N I S ERGO. . P* Natus-eft iy. Marti j annoi ^. Obijc vero anno Domini iyi^. ,Menfc Iunio. ITALI 2E . w i , ( JMatrimonio cum CMa - ria potenti fimi Burgundu Ducis Cxrolt filix contracto , epulent fimipBelgarumj Se- qu anorumque dit tones *^siu- flriaca domui adieBd* h Fufo ad Guinegatum vi- , cum Gallor umfiui ex trigint ta millibus hominum confla-' bat ) exercitu , magna pars Hannonid vna cum Imperiali vrbe C amer aco recepta. 3 . Atrebatum CAtthefi<& • CMetropoliSy qua, ante G aliis ' armis ceffir M , egregio fir a- t agemate per no B urnas infla dias deceptis hollium cufio - dqs in pol e Hat em redaBa. 4 * V tuent e adhuc Imperatos re Friderico II l* lmper . a fi eris Roman . Imperij ' BleBo- £ 3 ribue io8 ITINER ARIVM fm immenfitm vim of pugna- tium Gallorum ($* ^ ancto- rum firenue defenfa. In eodem templo aeneae ftatuse ab Vitaque patie collocatae funt, cum In- icriptionibusiqqaslnfcriptiones leges in Deliciis itinerum Erane. Succnij' | Ancuerpiani. i E t\ coenobium, fecundo fere ab vrbe i O-miponteJapidead viampofitu,. aferaruluftris itadenominafiiApar^ ter’ab Haimpne eius fundatore, qui magnitudinis mSftrofas fuit.cuius fla- • tua in pariete ibi depicla,&loga n.pf- der.quse ire fla tua eius lignea produftg ftatute ibi rccubit.Qupeda praeterea vi- fu dierna ibi a monachis monftran fo- lent viatoribus^ interque, alia lingua Draconis , quam Imp. Carolus V. 6- lim&fibi tranfeunti ifta monftrata, maioris cextjtudiivs gratia cum cul- tello nonnihil conffi^it. ibidem an- tiquiffimus cyathus argenteus facer nonnihil inauratus. in agrp intci.arau-, duma ruftico repertu^adiquotab hinc annis , & ad rem facram poftliminto icucr- ITALIAE. io 9 rcucrfus . Ante portas Ccenobfi co- lumna, miliaria denotans , cx cuius infcriptioneapparer, Viam militare, cx Italia per Alpes Auguftam verfus, illic apertam olimfuilTe, L. Annio Fabiano, 8c .M k Nomo M. F. Mucia- no Coff- & deinde iub Impcr. Sepr. Scuero reftauraram per millia pa(- fuum, CX. Poft 3. mil. hinc fequitur ©d^Olfi 6trg/ pagus, Item Maltora., inde tia- fitui ad, ©teiiiflffr oppidum. . A L P E S. H inc pergitur per Alpium fumma mga ptofimdafquc valles , & in via regia paucis paffibus cft dmerfo- rium£tl(fg: ad radices montis, a la- tere dextero deprehenditur colum- na cum tabula asnca , ferreis muni- ta cancellis , qua: vt Epigraphc docet, feruit memorias congrcflus fortuiti & inopinati fafti eo in loco inter Carol. V. Imperat, redeuntem ab A- fricana Tuneti expugnatione , <8c Ferdinandum eius fratrem an- M. D, XXX. Apraedi&a Caupona Lueg per pa- gum r £8cUib poftea tranfeendendi E 7 luiit 1,0 ITINERA R-IVM funt ingentes fcopuli & (airus vafii montis Pyrenaei: propter extremum frigus, cui perpetuo oppofttus tfl, per annphrafin ficdi£tus(«D6r 35fCniUr)' Cui niue tintta coma e jl, glacie viget a(j>era barba. Aiunt tamen hunc montem omnis generis Metallorum efle feraciffimu.' • Hoc fuperato, fequitur S T I R I A - cvm, (^ierfiingwv oppidulum; Hfc prope afinifVro latere in montium iugis nnfeitur flumen AtHJESIS, quodpoftmodo nauigabile efficitur, Vcronamque Itali* celebrem vrbem diuidit.GcrmanicebU lStf$V&vicina regio taaS£f|cJ>erla»&t / appellatur,. Prope quoque adeft caflrum antiquum t Teriftts,quod prouinebe illi nomen dedit . Item duo vici , 3*11 ,®ac£ & JttnjQSriffrr^ad finiftram vix in cam- po iacet ingens faxum concauum, per quodinftinctu comitum, itineris pre» cmm,mercat6rum cx folemnt- mo-rty. rependunt qui liac iter antea nunqua feceru<i'r,& inter peregrinandum loci caufa vd vapulant vel madefiunt, ex - itu illi* Aonnihilvtximquc • pratdufo, • * BRI. ITALI W m* Bili X I A. O In cBR I X I A , oppidum Brixen , ^*tjuod fliiuius Ifachus(tj< , alluit.Epifcopusibt reh^iet.©it 2tla«- f< ianguftdm habens tranfitutm^So- (j t\\/ vtbs fiue municipium magnum & celebre nundifiis anniuerfarijs , ad t quas mercatores cerratim ex vicinis Germaniaz 5c Italiae partibus conflu- unt. Territorium habet fertile . Etfi enim inter Alpium montes podium eft, tamen quia htc laxiores & diflfull- orcsdlc incipiunt , culturamque fa- cile admirtunr, redduntur pafhm fer- tili ffi mi , & feraces non vini fofum • optimi, fed etiam fru&uum ipforum, qui Italia: potiffimum & locis calidi- oribus peculiares cfTcfolent, Opcratpretium eft, paucis hic cdm- memorarc, quse cAufa fitjcur Bozewes : vix fefquimenfc abhinc jocus &£a- bula vulgi tfle coeperint . Cauctur k Statuto ipfomtn, vtqui occiderit fera aliquamvcbeftiam.cx his , qute vineas jnfeftarcconfueueiur, praemi-u fcu pe- cunia accipiat ex publico.Acciditergo - yt MololFus, qui in deliciis hero erafa , f , 6tvrd , I j 2 itinerarivm & vtfi perquam fimilis , a viatore quopiam in vinea fua fotte fortuna confpiceretur. Qui ratus fe vrfurn c- prchendfle.conuocatis vicinis, mag- no conatu m canem irruit,eoque pet* empto mercedem debitam a Senato- ribus depofcit.Hi eam libenter pcrfol* uunt , canem bancVrfmam inter fe difl:ribuunt,Vt ferinam lautp in coena ablumant,caput pedefque ex recepta confuetudinc, valuis portarum publi- cis affigunt . Dominus occifi canis re cegnira. Si damno iniurja dato, illos conuenit,6c fatis faftionem facili ne- gotio impetrat, Rogatus infuper fi- lentio yt rem.inuolueret. Verum iam in ore erat omni populo.de ex .nundi- nis paulo poft fubfecutis, longe late- que difTcminata fuit, a mercatoribus exteris, quorum nonnulli ita faftum cxpofuerunt,etiam - in illa ipfa vrbe: nec hofpes contrad.cere quicquam poterat. No v v m Forvm oppidum adNeuefum amnem.^pnp- fp pagus . Non longe* hinc duo lacus, cx quibus Meduacus feuBrenta prola- bitui, Sc iuxta in colle aix vetus & 116 habitata ITALI Mi 113' Habita ta,propter lcmuium vexationes & prteft gias. TRI D ENTVM. Tr IDENTVM CHetJf t vrbs in Alpium nnguftijs ad Athefin fit£, ma* gna.fed modice pulchra,celcbris Con- cilio ibi habito,?) nuo i^tf.aurhorita- te Pauli j.Pontif.Max. Caftellum Ha- bet feti arcem bene munitam,ibi Car- dinalis Madrucius commoratur .In a:- de D.Pctri monftrantur pueri a Iudaeis crudeliter imrrempti,Sc in Catalogu San&orum Mari yrum a Pontifice re* ~ lati,qm ob miracula edita , fimfte Sc icuerentcr coluntur , Sc eorum tefti- monia in faccllo plurima: funt votiua: tabula: , & cerei argenteique pedes, brachia Sc id geniis alia . Ibidem ptoelium fuit com- miffum inter Venetos & exercitum Sigifmundi Arihiducis Auftrta:,anno 1487 . de quo Petrus Bembus. ©cpfatf</ locus in fummo alrxf- fimi tnont jj apice anguftus & pra:ccps valde, conflans ex lapide glabro fiue laeui: vndein abyflum lubricus & fa- cilis cftddapfus .Hinc multi reperi. untur, i?4 ITINERA R'IVM' utitur, c,ui metu periculi rchfta hk' Via per Tridemum, qua pra-dichis Jo- cus eft traafeundus , maiimt in- lillendo aliam Viam tranfeeneiere ali- um quempiam ainifiiinum montem, magis quidem afpcrum , fed magis lumm.^crfoi Caupona in eremo fe- re pofita , miliari vno ab' vrbe Tri- * demo didat. locus mire anguRus.Srarxj in ipfis Montis yifceiibus excifa,, forti pratlidio & rebus omnibus nc- ccffsriis munita,- bene inlhuda & in- expugnabilis,- pedibus iumcntoiiTad- iri non poteft , fed rtfti attrahendi funt ingredi eam cupientes, Scegref- furi rurfum eodem fune demittendi funt . Eft fereniffims domus Auftrk sex t Accurationem deferiptionem ' huius loci vide apud Peu.Bembum in . hifloria Veneta. PRIM VLANV M Oppidtllum, vbi incipit ditio Venetorum. B assamv © ppdum ; Item Cas-tello- FRanco oppidam: vtrutnqucVC' 1 netis paret. Hoc ad amnem M’ufoni- um pofltumcft H ne progrediendo, wlidis fupcratifque iam Alpibusj £V* r I-T' ALIAE: EvG ANEI CoLLES Vi t i feri r oculis fefe efferunt , & amoeni Gal jire Cifaipime campi & finus.Adria* ticus cx longinquo ( e oftendunt „ Tftivisi , imgrM, elegans & mu- nita ciuita$,fubic£b imperio VenetO' rum , diuidiiurafliimineSilo . Ter- ruoriocft fertili & plano-.- corrupte- dicitur Trungi , qui a Taruifio, 5 c in- cola: eius apud veteres dicuntur au- tliorcs, Tarwfditi? ' Mn.STRES, MESTRESrvM, oppidum ad Mufonis ripam , quod' opulentum fu iffe ru n*e eius luculcn* ter reflantur. Non longi hinc perue* nitur ad aggerem, Mageram, vbi Mu- fo fe profundit in flagna Venetorum, per quem poflmodum' itmeic 4.,; tnill. Itaiicorum itur Ve- neti as.. • i venetis' ii <5 VENETIA. IN venetorvM vrbem Iacocvs Sanna 2 a- rivs. T fiderat HadriacisV e n e r a m Neptunus in vndis St ure vrbem, & toto ponere iura mari: Nunc mihi Tarpcias quantumuis luppiter arceis Obijce,&tlla tui moenia Martis, ait? Si Pelago Ttbrimprafers, vrbem a- Jpice vtranique: Illam homines dicas ; hancpofuijfe Deos : Pro his lingulis verfib. a Senatu ac- cepitpoeta centenos aureos, vtin eius vita Italice a CnTpo confcri- pta leges. DE VENETORVM SIGNIS. Idem.. Ro- IT ALT M. 'II7 Omanas aquila pofl:quamh~ quere cohortes , Magnanimus turmas ducit' in ar- nia leo. Aliud. ,Quis rurfusV E NETAE miracula proferat vrbis, Vnainflar magni , qua jimul orbis habet? Vna Italum regina, alupulcherri’- i | ma ROMAE Aemula,qua terris , qua dominaris aquis. Tu tibi vel reges ciues facis , 0 decus , d lux Aufonia,per qualibet a turba fumus. Ter quam barbaries nobis non impe~ rat,&Sol Exoriens noflro clarius orbe micat. De nomine Veneriarum, Non dea vel Paphia, aut Citherea efl nata mannis Fluctibus, heu, Venetum proflat invrbe Venus. VENE- •NEAPOLITANA. r*; ? tum etiam ornantur aliis rebus ver- miculatis ,-gorgonia, margaritiferis, ac hetb:S,qua»um feminahumore nu- trica , inter medos lapides pullulant. Necurrii quoque aqua- e fontibus in hortos per eanalespauimenti , quefd mvmoreum plerumque eft,- vel ex refi ferulis conftruchim, frd nihil laedit pa- urmentum. Sunt Sc ipli canales ampli ac patuli, vt tam pifeibus conferuau- dis, quam refrigerartdoporui infetui- ant. luxea fontesauiaria funt, in quas ex canalibus atcificiofc profilitaqua, quamcormuediffime excipiunt auicu- ]<c. 'Continent autem pulcherrimas fl- ues peregrinas ac foaoras. Inde deam- bulatoria , fic-in -bis topiaria, naues, nidificia, Centauros aut alia genera ani maliu reprasfentantia. Extra hac varia: h«b<e,shquanrfo in modum Libyrui- thi politae, I>aureta,Cupreflera, Vineas; Non taro Labytimhic buxo.hcdcta ac Myrco, prteterea Palmas quatum fru- ctus funt dactyli, ac alia arbores rar*. Nenique:(vc nihil dicam de flatilis 5c monumentis ) ea adeft copiafeleftifit- naorunyfruftuum , is odor , ca volup- tas, v: ne in Hefperidutn qu : dein hott -tiSiVUa maioraut gratior dfe-potue ' Igitur ab eo templo monachorum ad montemPaufilypuan.pnedia nobilium & horti ad urbem vfque protendun- tur. Ea fira ed ad (Inum maris Titihc* ni. forma triquetra , duobus angulis mare rcfpicientibus.rertio mantcs.qut non magno intcruallo ab ea diftant.. Infidit autem folo vel bafi marqualb quali b fida , aedificiis paulatim aflur- gentibus. Inferiorem parte illius catores feicac plcbei/upenorcnobiles incolunt. Itaque in ea palaria pulcher- rima reperiuntur.inter quae prascipu» funt Principis Salernitani, Vrfini.Prin- cipis Sulmonis, 8e Thoma: Cambij, multis datu s ornatum, habenstcasnam fupra portam cum infcnptione Io V i Xenio. Fontes & flate a. I Llud deinde meer prascipuas dotes e- . us vrbii connumerandum arbitror» quod lingulas propemodum domus fontes habeant copiofaac falubctrima aqua (caturientes, neccft vllaaliavrbs in vniucrfa Italia ([ quod ad aquarum copiam attinet) quae cum hac conferti poffit Plateas vero anguftas habct,ex- ccptis tribus, qu* vt fatis latte , ita mi- rae NEAPOLITANA, v 9 ' 1 rae longitudinis funt. Superior ex bis ' la Victuri * dicitur, altera Capuana.tet- tia eft i reg one;arcis Pt ad forum vfque pater. CapurnaCapuam ducit, qua: vrbs inlurc ciuili valde celebris eft , max - meih materia contrafluum. Nam Sc primum Praetorem peregrinum ha- buit.Sc obmfloruit mercatura. Vnde folutiones in eam fere concipi folc- ban^aut Romam, aUt Bithyniam, Afiac Vrbem.In porta huius ‘platea: monu< menta plurima confpiciuntur,tum co ftrufta cum per eamCarolus Qaintus Romanus Imperator,& Neapoli Rex," primusomnium mortalium ingrede- retur : id quod in fimili porta ad S. '' Georgij dcincepsAntverpienfes imitati ’ funtlAritc portam Oceanuseratfic Thc« ’ tis , demde per plateam ipfam com- modis in IocisHercuIes, Atlas, Perpe- tuitas, Rehgio.&alia mult'a,quae in tri- umphoNeapolttano commemorantur, Forum & templt. pOrum vrbis praecipuum forma qua-' * dratacft , fpacibfuth admodum, non tamen liratum lapidibus :in me- dio illii)sfurca5c profceniumijscxtru- K 3 £tum «o VB-BS fh,m qui vltimo fupplicio p! fit Tendi fiintr pratrerea facellum, c cuius regio- ne fons labrum capaci/Timum habens. Ad forum multa diverforin fed 'vulga* naj& el 1 Neapoli magna penuria mun dorum hnfpitiorum>licet popinss infi» n> laeadfiiK, TEMPLA.' nr E ri pia habet non multa fed pul J cherrima, e - qu'btts f lcg*ns efi Ca a tlxrdrale, vc vocant, S’ Clar=e, nefci» an etiam illud quod tfiUo Isicio d ea > tum, cum' rencBtofum admodum /it. O.matifflftttim cft S. Maria: Prxdieai rorum, nam' Sc in ansoenT/imo prie.i !< 'roque vrbis loco fitum, 8c intus totunf fere marmoreum iricru/Vatumcjue.an- gufbmv tamen.. Frequenriturreligidi ne templum S. Matrix di Carbons, mntrftcrum nomprocul a foro.vnde ingcnrcm copiam rabularum vouua- rum, Scduo fiscella rriarmobea iuitra aram primariam continet. In ipfa au- tem ara tumba cft, in qua corpus Re- berti Regis Neapolitani &coniugis il- lius quicfcit,admodum pompofa . vt fama fit nullam magnificentiorem re>' " periri NE AP.0L1TA NA, 2 zi petiri inwiuerh Europa. Egovero^ . . non pratftantior cit, parem certe hii^ . G. . , cfle puto illam qua; GuHielmi Crod ' & euiftjtreconiugiscerrpus habet in INI- 1 g co , prope touanium adjrc-em Hcf' friam; praeterea fepulchrum Mhuritij a Skftoris Saxbniae Friburgi in Hi.rn 3 duris , & illud in quo coniunxipfius 3 quiefeit 7'inar ,ias in Turingia , illud denique quod in memoriam p.ihrini 4 - Ejeftoris Hetdelbcrgte cxtruAum-eft. Sane haec quatitor iepulcra praei pua fuurex his, qua vel in Italia y;di, vel ‘rtsr /Galbis, aut Germania", Vtfenani ' A tigna, nam in JffTpaaiitnoh fui inter illa, quae In llis regmmbusex aAe.' vel aurichalco conflata cernuntur.meg ’ judicio creteris omnibus pratftat He:t- rifiVlI, Anglorum Regis , apud $.< Vveftmonafterium, vi vocant, invite •I:oftdmarufh,cumK;!c inPeriptiohc; ’ Septimusbic fitus est HenricuS^/ft- ru Regum cunttmm , ipfius qmtempcjhrts fuerunt y ingemo atque opibus, gejlarum & nomine rerum: Accefferequib. natur adon* benignas, K 4 Frontis ij 2 VRBS Trontis honor, facies augtifla, Heroi - - caforma, miliaque ei fuavis coniunx, perpul- chra, pudica, it facunda fuit , felices prole pa- rentes, Henricum quibus Oiiauum terraAn- glia debes. Tota tumba deaurata, vulgatioribus gemmi» vndique corufcat.haber etiam muJta raffyfutret.Sf ad eam proximi accedunt monumenta Regum Galliae, apud fanum S.Dionyfij. *Zrco», <_ yfrees tres $ armat mentarium. CVnt pnetcrcaNeapoli quatuo r goetl, ‘“ 7 Vi Graeci nominarunt, quadratae for. ms, circumcirca fcdilia habentia, qua- lis ille locus eft Antuerpiae,quem Jiur- fam vocant, StVcnef i js U pmxt.» dei ri > voaltoln hisigitur £cot,f£,ccrtis anni temporibus publici conucntus haben- tur.Conuenmnt quoque in i|'s merca- tores lingulis diebus contradhium cele- brandorum caufa. Arces NEAPOLITANA »j Arces tres numero habet , quarum Wu,e ad mare fita: funr.vetus fcilicet ac noua.tertia in alciffimo monte vrbi in- cumbente Jocatur. Vnde adeo munita efl,vt qui eam tenet, vrbi facillime im- perare poifit.quantumuis ab hoilibus occupatat.Eft paulo infra illimmo- nafterium Carthufianorum, templum habens Diuo Martino-facrum.i quoa- moeniffimus profpetftus eft, cum iu vr- bem,tum in ipfum mare.In arceautem veteri ad viam Capuanam fita , anti- quilfima aedificia, ac. 'piaturae cernun- tut,i3ccft in ca armanicntarium,in quo inter castera afieruatur ttmozsXIa Trancifci Grlliarum Regis, qua indu- tus ad Ticinum vrbem capiebatur , e- legantiffima , & ex optimo ferro fa- btefadfa, finevllo tamen ornatu aurh jEx arce deinde tranfitus eft in amplifll- mos hortos •>.- in ipfa vero arce hortus penfilis, fcd ispraeter amoenum pro- fpeftum nihiMhabet. Arx noua ad m- grefium urbisfita eft, extru&a ex lapi- de Tiburtino, forma quadrata. Ineo- olimfuit monafterium Praedicatorum, quod nunc inalium vfum translatum eft. Ambit autem hanc arcem , ex ca parte qua vrbem refpicit , admo* ji-z v J dam profunda foda, qiiafi duplex.Nam priorem foffim ingtcffus, tandem ar. cem ipfam vides , quae fimditerfoffa ac moembos rurribufcjiie munita ed, & diuo infidit . Portam interiorem pulcherrimam habet exmarmore, in aream fpacrofatm quadratam obloit- eam. Ad finidram ingreflm , aulula quadrata ed , in qua Regni illius con- uentus quotannis celebrantur : Se qui ei retmo prated, folet in ea fingulis fe. ptimnnis iudicium exercere ,• Denique iuxta hanc aululam in turri quadam pratampla.afleruantur regia ornamen- ta hac: Sceptrum aureum in fuperio- ' ie patte margaritis maximis ornatum. Enfis habens capulum & vaginam au- , ream, gemmis ornatiffimam . Coro- na vel diadema regium , gemmis in- credibilis magnitudinis rutilans.Crux aurea quantitatis vn i us palma:. Ingens poculum-autcum vndiquegemmis or- naium magni prccij. Vnioncs maxi- mi, Sc praecipua genera prccioforum lapidum : Breuiter tbeiaurus qtii vix aeftimationcni re- cipit. NEAPOLITANA 115 Antiquitates , Academia , & proprietates Neapolita t na: V yTltum vero quanta copia antiqtirf- <*M*iimarum‘ ftattiarUm confpicialut iu vrbeNiapolitana, etiam in priua- tis aidibus.puta Bacchi, Mercurii, Hir - culis,[ Bntti , & totius veteris militi* habitus . Adfunt &'ftatuae togata, & maximum equi caput asheum , magha arte conflatum , cui fimiie vide.ur Komaein palatio Cardinalis de Valle. Sed de his omnibus ddigentiffime feti, pfit Gyriacus quidam AficoniranUS, huiusenim eft maior pafs illius operis, / quod Apianus SeAmantius in hac tria- tcria Aut iquiraturtj ediderunt: etfico*' fifta pleraque continere Afit. Augufti- nus docet Dialogo vhimo jAfttiquit Hifpan; Fundauit 1 in hac vrbe Academiam Fridericus II.Rom.Imp.qure hodie ad- huc floret. Nobis ifthic commoranti- bus monebatur in ea Simon Fortius, Simo» '’ infignisPhi-lofophusac Medicus, Nam PortiHS, 1 - & pister eum libellum, quem de incen- dio agri Puteolani edidit.yt alibi adino- , nui, fcripfic de anima, de fenfibus.de co • r ~'" K.« loriiut • 316 V R B S laribus , de puella Germanica, & mul- taaha. Clarchat inter iftos MarceU Ius quidam Senenfis , vir inprimis, doflusdc facundus.( An Marc.Talin • lenius qui heroice carmine lufit de hia- tura poft Lucretium.) Theologia V ero Sc in monafteriis docetur,& in Acade- miis, yt in tota Italia feti. Neapolis hyemem v'X duobus menfibus fentit,. puta mcnfe lanuario.Se Februario. Frequentes habet pluuias , fine niue tamen, atque inatftatcfrrucntfrfimum atftum , vnderara ibi funt «cdiumte- fta, vtnoAufuper aedificiis obambu- lat* liceat corporis refrigerandi cau- fac Vocant eam vrbem vulgari lingua It/tliiA Gentilem, hoc eft, nobilem ; vt Romam vrtM ' amplam, Venetiam diuitem, Florenti- am pulcram , ad imitationem , ni fal- lor, Graecorum, qui ipfi quoque prx- cipuas vrbes epitheto aliquo decenti ornare folebant . Nam Athe n *usc6- ferens aliquot ,air, Alcxandria cVi/tee- rea , Antiochia xetWcviJ, Nicomedia TSltKtt/hijs , Athenieniium ciuitas Actyu-zfff orares (ipn jfdKiSjifh izsi* Romaorlis Tojuyi •? mVfx^s, Credo autem Nea- cempendi. polim vocari nobilem , prepter multi' um, v tud*: de agro NEAPOLI TANO' 'Gap, III* N On defcribam accurate totum tra- chimagriNeaptflitini.quem pro- prio nomine Campaniam feli cem vo» cantjnam boc ad officium Cofmogra- plti pertinet :fed cafiantum annotabo,' qux Antiquitatem fapiunt.Sc prae ca- reris admirationem -aliquam* haberifr. Quare etiam tlJa non per capita diftirv- guam.fed gfata veteris memoriae rendt- uatione» -indicabo co ordine qucra no- bis coufpeftafunr-, fine omni verboru fuco aut rerum falfitatei Tum qu6d orationem veritat'5 fimpliccm cile de- ceat, tum quod ipfa narratio hoc. requi- rat ,Si.]Vtrital hiftoriat fundatnenui fic^ Portus Balanus. C Vm ig'tur ad-fextum lapMemab cr»- be Neapolitana venetis, videbis lo- cum, quem Upefcina mirabiUvocaml' tali Ingrediebamur -molem quandanv» in xdificinm grande oblongum > qua- drangulare acfornicatum,vt ita dicant, & templi formam prar fe ferens. Habe- bat id-in longitudincquatuor ordincj- colum- a ,4 DE AGRO' columnarum quadratarum , quibus * fornices fuftiucbanrur, Jc qu libet or- do continebit columnas 'Xll. vt ef- fient numeroXLVUI. diucrfae magni- tudinis & figurae . Quod cum.mirum vidcrcturhis, qui vnaniecum hasait- tiquitates pcrluffrabant: nihil mirum eft, inquam, cum grauiffimi autotes literis mandarint , Dianse Ephefinae templum C X X 1 II. columnas habu» ifle, quarum quaelibet pedes L X- ait* cilet. Ddcendebimus autem, duobus gtad bus.vndique continuis, fcdfcne- flrae nullae aderant, nec vllum aliquod illarum indicium , & lumen Solis hinc inde per rimas incidebat: alloquin*- djficium ipfum fatis integrum, erat. Itaque ne diuindre quidem licebat’, in quem vfum olim extrusum fuiflet, multo minus affcuerarc.Sunt qui putat fu i fle pifeinam, cum ex forma illius loci, tum ex Plinio , qui feribit ap ui Raulosw parte Bajana, pifeinam habu- ijfe Hortenfum Oratorem pro murenis, quarum vrtam, adeo perdite dilexerit Vf 1 ptertuam defl-.jfe diceretur. Blondus Lu» culli domum fuiffe exiftimat . Ahj fetibunt Antoniam vxorem Drufi, mutatnis illud aedificium , extruxifle. Quanti -NEAPOLITANO, rijj ' Quanti autem pifcium viuaria , & in primis murainarum a veteribus adii" mata fuerint, ex probariffimis suto- ribus Intelligi potcfl , Sc conieauram nobisaugcbar, quod in ipfo monte feu colle potiuSjilla adhuc con fpiciebatur, qua: apud eundem Plinium leguntur, cum air, ver eres , vt Lucullum & Hol- tenfium, montes fummis impendiis ex' cidijfe, quo mure admitterent. Centum selU. H Ac mole egreffi peruenimus allej ccntt camerelle . Qui locus ex op- pofito prioris eft.fic diftus quod nihil aliud prajtcr cameras vel rellulasinfe contineat, vna fubmdc in alias ducen- te. Situs cius in cellc efl hodie An au- tem olim quoque fuerit, dubito prop- ter minas & tornices.quorum aliquot feiunfti funt a reliqua flruduta adifi- cij, Vt vetoflmile fir multo capacius fuifle aliquando & elegantius. Has igi- tur ingredi ruinas , iterum perucni- tnus ad aedificium amplum , quadratu ac columnis quadraris ordine quadru- plici conflruflum ; ad quarum vnarn foramen erat ,pcr quod dux ird pctti.o- nis huius antiquitatuniile demittebat, vt nos : a 4 « de AGRO ( vtnos in eo exciperer , &defcenftrr« opem ferret . Tum vero in ambitum quendam veniebamusplenum cellulis, Vt voc.inr.qua: ipTa: quoque oninesfoi- ma quadrata eraiu.fcd aliae alijs capa- ciores. Inde in alias cellulas Sc ambi- tus patebat via r 'diftiiigutbarurenim pluribus anfrafl bus ipfum aedificium. Erat praeterea adeo intricatum propter fimilitutfinemccllularum, vc nonfine caufa quida putarinr olim Labyrinthi! fuiffe, e quorum numero cfl: Antonius de Rudis Calaber: quem tamen ex fti- mo forma potius commotum vt ita fentirct , quam aliis circumftantiis. Le.indccRononicnfis putat fu flccifter- nam fcu locum, in quoaquaferuabacur apud veteres . Ego vero nullum argu- mentum vidi, ex quo vfurn illius con- ijcerem,nulla cardinum veftigia in cel- lularum foribus.qttas humiles 3c angu- ftas habent, mifqua-m 'fcneftrx erane, aut illarum loco aliquid, Intus autem omnia gypfo albicabam, Jcpaffim re- .pcricbatur terra .congeda alc'irudiric ,lemicubiii,ycin antro Sibyllae,» de quo paulo poft dicenuis, *• 1 Mons JUU ouinr awsss uerno % 'NEAPOLITANO. Jj? £ LMons Canit a. Rgo hoc loco ct i am reli do, ingre- diebamur cymbam , quam habeba- mus in promptu, Se p retcrr.au igaba- mus montem Canitadi&um Itali.-, -ux- tt quem in-. vicino fcopulo motitem adequante feparato tamen ab eodem, arietat miro irigcnio extruch, forma, /itus rara.ad cuius rad>ccm ampliffiuia ®d ficia cernebam ur/fcdobveiuftarcHi magna ex parte collapfa in his fcniqt oJim habitationem Tullii t fui fle.. Lacus\_Auerni. A Ppulimus ; dcindc ad 'littus Saiatju, *^&naui egreffi , iuxt-a fequen ti (fi- nias ted.ficiotu m, ruinas deanibulaba- nius, vepribus obductas vfque ad lacum Jutrfii. Is vclitt in-feceffti quodam cft, collibus verius quam montibus feptus, •figura: orbiculari : jurt^magniuidinis, ' irt quo nautas negant fundum reperiri poffe. Accepit autem nomen a grauif- limo exhalationum odore qui ex ipfp afcendit,& atii6us pemiciofiiftiiius eft, Vt V irgilius annotatu r,cutu ait i Inde ) iit DE. AGRO rtde vbi venere ad fauces grand- ientis Auerni, Tollunt fe celeres, E. piulo poft; Quam fuper haud vlU poterant im~ . pune volucres Tendere iter pennis , talis fefe hali- tus atris Taucibus effundens , fuper a ad con- uexaferebat, Vnde locum Graij dixerunt nomine aOfVOVt Ad colles illius funtaed ficia noftrae tetatisferc, faris pulchra, fed prope- modum thermas. Plinius annotauit iu- xta hunc lacum Cimmciiocum oppi- dum fuifle, quorum lahor erat vt me. tallaecauctnistetrae tffpderent , nec vnquam confpicerentur a Sole, Home- ro tcfle. Ego vero non aufim affirmare ruinas, quae in hoc littorecernuntur, inde reflare , etli nullum dubium fit, quin eo in loco oppidum aliquando fuerit. Sunt autem Aucrno vicinae, Sc vt Vergiliusait.cft ad finiiham harum minarum, iuxta lacum. Ex- NEAPOLITANO, ijg Exctfum Euboica latus ingens rupis in antrum. Quo lati ducunt aditus centum, ofti* centum, Vndc ruunt totidem voces rejponft Sibylla, Defcendendum ad «dicem montis, ! vbitenebrofusingreflfus infpecum.in quem nos funalibus acccnfis ingredie- bamur Mercurium noftrum fequen- tesi Etatisingteflus initio (atvs latus & altus, poftaliquantofitbatangu- ftior , tandem rurfum fe dilatabat in planiciem , cuius longitudo L X- paf- » fuum fere.Iatitudo X Inde via in con- camerationes aliquot , miras Sc cen- tum illis fuperioribus protfus diffinit- les . Nam maiores lunt & altiorcs. Pratterea alio ordine, & inatquali folt planicie inter fc diftant, habent aditus nunc aecliues nunc decliues, parietes vetuftate corruptos & fqualidos, vndc 1 totus locus afpcftu horridus. Eft inter has, ftue cellulas fiuecdcamerationcs, vna quam Sibyllam inhabitaffe perhi- bent, quadrata forma.olim Mufiaco opere ornata, vt Bacchi templum iu- xta Romam . Ac licet tcfierul* em- L hiematum 5 - 4 ® D E A G R 0 hiematum omnes propemodum inde tscmjjt® fint.ab IvsquicognoJccnda- rum amiquiiatuni Audio ifttc lucret confpickintut tamen inea adhuc paf- (j 0 i vcftigia qu*dat» veteris ornatus; quo atgumemo moti Sitylk eSm tri- buunt ; quia omnium clegaiujfflma loco Aucrni vicina, Vfidiqne tontinua cattens cellulis .vnicooftio- lp patens, £ regioncaurcinoftii arcus cftin muto vel pariete, ea.farma ac D caminus ftnfler , qui tamen eo in loco effc non potuit. Pono ex hac cellula it.ur in,al:a4 concic-ue, qtiafi m aulula qu:tndjm,cu,us latitudo pafluum o£to, lemtutudo circMer viginti duorpm. In quieum tantam copiam .ycfpenitio- num i iiticni ternus, ,vt glomeiatim pa- rietibus adhaererent , & confpefto fu- pali nob.sTnolefli e flent , pedem in- fle rcrr*fenc cogebamur, cademejue via reuerti , qua ingreffl eramus has /lue cellulas .flue concapierationcs. M rumautem quantum illse iud.cium ipeciatavum perturbent ,.vt vix ideanp. aliquam totius huius atdflicij mente concipere poliis. Sunt in ijs interdum jjanetes mtermedij,. in parte fuperiore ajp«ytti,& m aliquibus illatum reperiitjt iubiiide NEAPOLITANO. fubinrdc terra congcfta, vt in aliis 100. cellulis , de quibus fupra dixi. Ani- maducrti quoque noftrum in eas in. grcflum, recenter iauemum die, nec tamen alium vidi, qui o)im in vfu fuif- let,& funthie cellulae omnes medio n monte extruite, nec lumen vlium ca-li habent. Iuque «ulla.eoniethira, nui s argumentisallequi potuimus , quidni li quando fuerit totum hocadificium aut m.quem vfumconftrudium. Academia Ciceronis villa , & Thema- E Xtra h*c montium aut collium re- pta', qUSE Aueini locum ambiunt Puteolos verfus, Academia Ciceronis vdia alim fuit, porticu & nemore in~ fjgnis, nunc eo id Joco lunt Therrm t ciufdem' Cicetonis nomine celebres. Coeperunt aurem hae poli obitum illius fubAntiftio quodam fuccejlore in ea- dem villa; 5 c verfibus eos celebrauit Laurea Ciceronis libertus in bonorem patroni, vt Plinius fcribit.lcali.vocant l fogm di Tritoli. L s ' Sitw DE AGRO na!i tantum progrediebamur in ea, quantum prat calore poteramus . Ac inrio quidem tantum teporem quem dain fentiebamus , poft vltcrius in e* prcgrcdicnics calorem magnum , qui cum fuperiora peteret, mire offende- bat caput, atqueeo magis quo pregre» deremur longius , vc hiimi aliquantifc per repere cogeremur. Cum igitur fu» do re propemodum d fflucremus , licet omnibus vcfhbus exuti , ac funale ni- mio atftu liqucfccict, pedem retrofer- recogtbamut : 3c eadem via reuerfi qua mgreffi eramus , in inferior 1 partishuiusmontisbalneis nos ablue- bamus, de quibuS paulo ante diximus, Fotis marinus & vi* {^tttellan** pOtro intra hunc locum 8c Puteolos * duo alia v dimusdigna qua: anno- tentur. Alterum ctar fons marinus .al- terum via Attcllana, vt votant . Pro. iilit c mati, viua ac limpidiffimaaqua, fcporc dulcis, altitudine duorum pe. dum, magnitudine capitis humani. E« ilis caufam exiftimo fubterraneos quof datu meatus , qui illam aquam ex Vicinf NEAPOLITANA *4® vicino lictore deducunt in cum locum vbl erumpit. Idem cenfet Lea ncf er Eo - nonienfis, virdoftus, & quo nemo diligentius Italiam defcripfit , meo quidem iudicio. Ficti tamen potuit, quod olih), cum ,fte loeuseflet conti- nens, ex alio quodam loco ab incolis huius per carnales pulucris Euieqlani, aqua viua deduclafuerit , qua illi fon- tis vice vfi finr, poftea vicinum mate eruperit, ac totam eam occupauerit terram , vnde adhuc fons hic fuperfir. Eijcit autem aquam tanta copia , V-t longo intcruallocandcm fluentem c<>' fpiceremus.ab aqua marinadiftinftam, quod effer purior & fontana: iimilior. Sed pofttcmum hoc antea videram ad Dordracum Hollandixoppidum , vbi Mofa(ni fallor)fimili impetu in Occal- «um Germanicum fertur, latitudine trium fere perticarum, rhniuaannotauir.in Baiatio littore alicubi aquam calida e mari profilirc,, de quo ego nihil compertum habeo. De -oh» MttUans feiendum , cffccam abvtraque parte plenam collapfarum tabernularum, quarum forma partim quadrata, pattim rotunda ; Cc-funt ia, his tabernulis tettudmes vel L 6 at cus »50 DE AGRO arcus in quibns loculi & yrniu confpi- ciuntur.vt conijccrcmus illa cEdific ia olim fepulturaideftinati fuiffe.Quam- uis accola illius loci in cum vfum illa exttufU dicebant, vctcs venales in ifs haberentur & ex ea perfuafione vul- gari lingua vocant il mtrc*todiSai*t»< Certum enim eft , demortuorum ho- minum corpora apud veteres combu- ri lolita, Se cineres m vrnas recondi - tos. Illud miruni,quod quid„m e focijs noflnsex vrna quadam eximebat par- tem cranii capitis humani,mira: denfi- ratis, Nam indicium erat, non cineres tantum,verum offa quoque cadaucrum aliquando hifce loculis conferyatafu- iflc.poilquam caro illorum aSarcopha* gis confumtaeflet, Erat hxc cranii por tio.contaftu initio fatis dura, quampri Jnum vero acrem fentirct mollefcebat, Sc tandem in pulucrcm refoluebatur. Sed relinquamus mortuos, nec oflibus inferamus bellum. Tritis autem quam Puteolos venire- mus, incidimus in eos qui alumen con ficiunr, Hi eyicinis collibus excifoS lapillostn fornace coquunt, quibus eo- accruatis per dies aliquot fuffundunt •quam e puteis luuftam , vtin e* macerentur K fi *\ mja i Vmj |«' Vr/dttJ t &**.'*& f jn r SMHmm ? NEAPOLITANO. 2,1 I icerentur initer calcis, & in cineres /digantur.ronoex his cineribuslixt. /ium faciunt , quod vafis ligneis in- /undunt. Id vero circum oras vafis fc in denfitarem colhgir,atque adhatrendo 'vndequaqueconercfcir j n morem gla- cici;Tandem certis inlhumenris illam materiam inde eximunt, ac v(ui refer- iant Non iongc ab hoc loco funrTher- ae, quas Itali vocant, / bagni d‘ 4 g. «o.qu* licet cafas humiles habeant; ifalubritatem tamen valete commcn- tntut: Sc certum eft quotannis eas ve- e nouofrcqucntari a Prorege Neapo ,itano&alijs proceribus illius regni. Hfl in ijldem collibas & Jittore piopc has Tbermaslocus,quem Itali vocant j hgrotta dei can.nos Antrum cAninum poflumus reddere, fpecus plenus letha- lisaeris.Sc qui nullum animantium ge- nus viuufcrat.Eius altitudo pedes VIII- , aut IXlatitudo circiter VI. nec vitra f paffusIIII.in i pfum collem protcndl- tur,ae deorfum paulatim decimat, ca- f lidumhumidumqucfpiritum exhalas; quod vel manu immifla deprehendere licet. Accepit autem ex eo nomcn.quod quicunquc illuc veniunt, experimenti caufa canem aliquem inillum protru- t, L j derc t~ii 13E AGRO dcrc foleanttqucm cum mortuo (init* lemconfeftim extrahunt , 8c aqua per- fundunt i vicino lacu fumta, vitas & vi- gori priftino rcflituunt.Nos praitcrca- nena ranas quoque in funi projcicba* mus grandes adu quoniam non ftaciin rcfilictv. tr vehenofo illo halitu necabantur .Plmiusait in Suefi. fano Putcolanoquc agro reperiri fpe* cus.quosfpiraculavoccnr.alij Charo- neas ferobes, mortiferum fpiritum ex- halantes, quorum hicvnus effit potclU Forum Vulcani. XTOn procul ab hoc loco planicie* * 'ampla confpicitur figurat circula- risffiulphure tota flauefceas , quas ipCa quoque lacuna peculiarem h.bet , fcd non magnum . Gum ergo f oli illius materia ex mero fulphure conflet , ca- demque accenfa ebulliat! Strabe cum locum forum Pw/rainiappellauit : ali; tamnum 'dhlegri nominarunt, ve Virgb lius, Prope lacum cernuntur tuguriola aliquot e frondibus conftrufta.&iuxta «a fornices in quibus fulphur coquunt Ah bis fi ad lacunas ipfa6 progrediaris (vix enim njeicntui «omen latus) vi- } ulatrn ‘PatGafis torum atara ,>, *»* •WKm JMF •TWrgKBp.it ^ "WM » F*B '*”- * Lg^ • » - .# . . V '3iiiif j i ***» NEAPOLITANO. t S3 des illas dcnfiffimum fumum euapo- rare,& aquam feruentKfimpm ebulli, re. Fama eft, nec a veco difffnrit.fiani- mal aliquod in eas proijcias , & par- ua mora interpofita , idem inde rurfum eximas , prteter ofla nihil xepenri : ferunt etiam de ouis nefeio quid* Confpiciuntur autem circa haslacu- nas, infinita: cruccsligneae.quas in ex- trema illarum ora , quafimetas quaf- dam inftar c 0 ]Umnarum Herculis, po- fucruntquid im , C um acccffus ad eat valde peticulofus fit. Nam quocunque incedas , percipis auditu fubterraneam concauitatcm , c qua ex improuifo interdum erumpunt fulphurea: flammae , & pcenam fu- muntdeaudaculis iflis. Qu' a leuis Sc arida eft illius foli fuperficies , nccv- bivis inca exfpaciari licet. Scio Pii* niurn naturalis hifloriae feriptorem multis fufpedtum , quod Graecorum more, falla veris mifcucrit. At nos vidimus ifta.Sc ideo maiorem fidem ei adhibemus,'dc his aut fimilibus rebus diilerenti, Vcriffimum enim eft quod ilk.aiieqbi praedare ait , diffu/aro D E AGRO per omnia naturam fubinde alter lifr. t. atque aliter taquani numen quoddam Xttur.hifl erumpere. Futcoli. C AV. V- C V M ex hac ampla & profunda planicie in collem redis, v des in radice ciufdem amoeniffimum locum. Se ad littus maris Puteolos. Putant au* tem Puteohs a puteis dictos, quod olira magna copia illorum ibi edet , flue iLattnnm deriuationem fcquamur.uue jtalicam. Pexxa enim puteum fonat 3 talis. Vel ciiam a graui odore aut foe- tore , qui ^vicinis mineris , fulphuris fcilicet & aluminis euaporat, Vcmfti P lin.libr. 3 . fcriptoresDicfarchiurn appellant hoc (lf r oppidum. Et quinquam aliqui de fitu illius contenderint, puearintque eo in loco olim f u fle , vbi nunc lunt ruinar, nimirum in radice cohis, vel paulo re- motius, tamen deferiptio veterum errorem hunc conuincit; Severius cft incollefuifle, in quocnam hoc tem- pore funr pncipuaaidficia: quaquam licti poteit caitctas rumas partem -ali- S a«i illms fuifleiVel Uibutbii,aur loca ambio vicina . In ipfo oppido mhil ‘ ’ fere •^ryrT^^VTT T*T*+r 9*. V*4 * ' • V Mare .Cvma, 3NVM 1 v. Vf iienu* •Hiwrnar Pr&mo/itJ rium H is mortuum 1MAR EfiSlfiii a*» • •« •>• i«'.n.v.< lV .v PVTROLANVM fJMariJ Citum PVTEOLl S.SaTr uatoru ARX M3M. prjmrntonum ft«A» i' -\ • ARV.S rorrvs ntoida LACVj»:.- . 0 * 0 * * ' » *0 *\ * * * • ANIANVS NEAPOLITANO, jt, tus autem imminuitur aliquantulut» jft.i altu titio, deflat urant trtum homi- num' non excedit. -Eft autrmffuc tv ons fumnta induflriaexcauatus, lateribus Vtrinque piatus & aqualibus, fornica- tjm coeuntibus , habens ab vuaque parcefobiiigrcAum fpramcn,pc) quod luirjcnSol s aucj/Jit» ftfb, medium luce c,mni caret, vnde ntoris eft , cum dua limul plutcfque equis vel cutribus eo in locafln inuicrm..occurtunr, vt*U* motu.igna, vel alit mxtina d»m itent; hot rlT, montem vel mare verius , vl quifquc illonqn ferat tn quam fertea» declinare debeat. Vulgo putatur, " quis :n hoc (pecu occidat riiquem, cum nuiio modo polle egredi , ldque \iu compertum aiunt . Dum ex boc ipccii egrederis Neapolim verfus , offerunt feduo lana diua Virgini dicata, quo- rum alterum recens exi rudium dona- rii clarere incipit , propier Dtuafft Virpmm, pattuSj Vcfltocanc,.piiracuUs inligncm , aucrum fere -negliguur. eunt oiim celeberrimum cilct , .Quod ideo fieri intelleximus, quod giadu* per quos in vicinum montem afcenffs patebat, hodie in inferiori patre abiti' uti Init. i«i DE AGRO lima piimum faccllum aut fanum fcpulchrum Vergihj Maronis nion* ftraturjalif putant in hortis mon.ifletii, fupra montem extarc,cum hac infcrip* tionc: Mantua me genuit , Calabri rapuere, tenet nunc Tarthcnopc, cecini pafcua, rura , Du- ces. A tergo iuxta Paufilypi pedem ad Vibcmverfus aedificia multa fplcudida cernuntur, Ck inter extera, quod lacob Sannaz artus cxuuxn: AUr^ul.mtmwl' gus,dotti Mergidinas vocant, vbi cum amicis doctis conuerfari ac rulticari quandoque 1'olcbat. Id moriens habita- tioni religiolorum aliquot reliquit, 4c dicauit. Efl etiam aliud ibi fratrum Seruo- tum Mooaft#rium,8e sedes S.M/tru M psr/e , inquaActij Synccri Sannazarij Jcpultura Sc monumentum manno- reum.cui infculpia funt varia inllru- menta Malicx,lingulaltngulorutnfuo* rum opufculorum pocricoru indicia. A dextro latere ftatua Apollinis c.vmar- morc^a finiiko 1’alladis liuc&lineiuae: NEAPOLITANO. atfj (id praidicti rcligiofi profanas ftaruas /oto facio runi non cowicimc indican- tes, D.uid.s & ludilh® nomina illis fubfcripfcrunt. Epiraphia ibi duofunt : alterum quod ipfcSannazari- us fib fecit, tale eft: Attius hiejitus eft, cineres gaudete fepulti , 1 'Jam vaga poft obitus vmbra dolore vacat. Alierum ipfi fecit PetrusBcmbus: Da facro cineri flores: hic ille Maroni SyncerusMufa proximus,vt tumulo . , In eodem templo D.omtdisCaraffas cum huiufmodi Epigrammate iepuk- [ rum exrat: •Car afl a hic alibique lacet Diomedis imago: Mortua vbtque <acet:viuaque vbi- que manet. Sed redeamus aiCryptatculgolaGi ottx H* c per intima motis vifccra faxo mi- j rabili opere excifo,tranfitumdiretftuns prxbct per denfas & perpetuas tene . 4jras,quxinipfa fpeiunca funt j vndein ea luminis eft nihil, excepta partedere- ft.i /Jueapert a, qux in longum i;oo. pe- des habet, fed ex longinquo in iplis o- ftjjsm ingteffu lit/nen refulgens tanqua M. ftella ,S* DE AGRO NEAP, ftclla apparet iter agentibus, longa cft perfectum Se integrum m liare Itali- cum: eius latitudinis , ve tria plautlr» obuia commode fitmtl ptocederc pof. {inc . De aurorc fiue fabricatore huius fpeluncte nib 1 certi hibetur; quidam j citu origmem adfctibuntmagictsartL. I bus Vergifj i quidam Lucullo, qui» dam Cocceioarthuc&o : vtvt Iit, opus certa: cft fumma: adniirationis, immcnli fumptus,& infint». ta: vttlitatis. ITINERARII I T A L I AE Liber IV. ITER SE V REDITVS Roma ter Hetrvriam Tridenivu VERSVS. OPPIDA ROMAE ADI A- coitui ob antiquitatem JJ>e- ttanda. K OSTIA, TVSCVLVfl, PRAENESTE, TIBVR, ExLaurentij Scbraderi Monumen- tis It A HAE. OSTIA. Ppidumab oftioTiberinO /5 appellatum, ab Anco Mar- i tio,coloco,vbi aEneas pri- mnmeallra conftituit con- ditum, in iffo matis Tyrrheni ScTjr- M 2 bris ,266 C ST I A bfif 9uuii confinio , vt tofus mundi opcril*» vc!utrtn«it»«o vrbts hofpi- no tciipcremur. Aerem graucm ha- bet &ptttil$tucm: ohm mpximrsa:- d fici :s omasum , nunc in paucas fle ex yuas v Jias abijr . Turrim habet cutr» propugnaculo a MartinoV. ex- Ktid-im , apufl eam duobus orti js ^Ti- beris in mare influit’, fcd vno maxi- mo, Se impetuofiorc. Ruinas Se verti- gta portus, celeberrimi vidimus, cuius tunoameiJtaadhuce mari ipfo emi- ueyr.Vuii vmmi e.c operibus admiradif quat.vnquaiu Romani extruxernt.Eius forma habent apud Tramez num, Pyrrho Ligono iuuentorc . Lazarus Bpiirnicusdiperc XoJebat ; Omnes Ohrftianprum Principes non pode ta- lem extruere. Fu. e dirutusa Gregorio Ppiit f. prop er matum Saracenorum* ne e flet ad iliorum irruptiones recep- taculum. Suar prope ruina; niulrorum a-dificiqrum , & inaxunc Camerarum qu •rundam, qua; quidem ampla; iunt, fcd valde. humiles, quarti nec formam complecti, nec numerum inire potui- mus m rartta. vaftirare. -In ijs rcpoijta fu fle ea, qua; ex nauibus exportabatur, pchfmstkeft, Ty- fvSCVLVM. iSr T V SCV LV M. ‘ ? 'i!go Vrgfctct*. oppidum Sabino! rum,a¥elemath'oViyi7is filio con- di tum, di&um que qua (i Dyfcolon.c \ ucd aditum habuit difficilem : m dorfo e- nim Albani montis fitumYCatouurh nacalibus , & Villa Ciceroni» celebre, 3c coniun&ione cum Friderico X 10 - barba Imper. nunc pene defert umefit in humiliorem montis pariem trans- latum, loco aniotuiffimo, falubti, & aquis abundante ; verfus Orien- tem montibus circunrlatum ,. cateris partibus planities & Cj4u*-. Nuncin- flaurata a Paulo Ili. Pontif. Vno in- de milliario monafterlum S. Minae cryptx ferrata:,qijod inhabitant bona i jies Calabri imitares regulam X>- Bafi- lij,PcGra:corum titu facta facientes. In horto tria fepukhra antiqua, in quo- rum vno homines infide-rar Elephans, ' Camelis, 5 c Leonibus,& bfiscutn vi- rorum muli crumcjuc imaginibus pul- cherrima. Eoln loco M. Tuli i Tufeulanu fuifle nonnulli auftores ruiit.StraboTufcult collem foecundum aqu s 8t regiis audi - ficiisabundaflc rcfcrr,& continua el- fe loca , qus ad Albanum vergunt M j montem- t6 % rn^NEsTE montcni, eandem tum virtutem, tum, apparitura magnificum habent a. A- quam Virginis , qui hinc via Prntne- ftma ad vili- millure Romam perdu. rinu, in villa Luculli hic intremam, Riondus .licuerat. PR-cENESTE. VTvlgo Vtltfiriun, oppidum Sabino- " rum in declini monte fitum , vel i natura loci nomen habens qirod prse. fiet montibus, vt Sr.v. Pompeiusjvcl quod iliceta ibi fuerunt, vt vult Serui. Uj'j vela Pratncfte V : yiftS nepote , vt Sohnus & Martianus Capella j vela Carculo Vulcan filio,' vt Virgil, Nobi. litatum ctode Mari), ac templo Syllic, quodin eo fortunsdicauit.cuiusapud S, Agapetum hodie ve fi: gia extanr, & .eius etiam Lithofitati de quo Plinius meminit. Fuit amem tanto fumptu artificioqs fartum , vt fimile illic non viderim; & vt confici potcft.rcs a Syl- la gella: in eo repratfentatae fuerunt. In domo Epifcopali multa: imagines an- tiquas, & fimulacrum Fortuna: mar- moreum , cum inferiptionibus ab alfis notatis. Alluitur Vcncfhi flu- sio. Mons in quo conditum cft oppi- dum zG9 pr^neste. (ium olim Aucntinus, vt SequcRcr a i r, nunc, vt Lexica habent. Aretmusdi- ftuscft. In radice montis, cuiquafi.tf- fivum cft oppida, caileilum fuit aquae, cui fornices nouem aiti & amph.fin- <mli quatuor habeures ofttae , cer- nuntur. Ante ingreflum Cafleili xx(. fencftcJte funt, quibus ftatuas imagi- num fuarum veteres impofucrunt. Fuit in Fratneftinis montibus Ho- rati) Poet® villa, vbi nunc Ecclefia S. Ioannis in Campo Horatij, vel vr ali; dicunt, S. Mari» ia villa. Fratneftmce etiam via in fyluis proximis non ob- fcura apparent veil gia * Arx (urtimo monti impolita eit , cuius domi- nus Stcph. Columna, r M 4 <*• *»0 T I B V R. TIBVR. V Vlgo T i v o i i, oppidum Latu n monte (itum , a T.burro Argi- lio londitum, & (Liliis primo euer- frm , mo,« inft.turatum & auctum . Horatii Poeta: (cccilu cantatum, loco filubri 8£m-piimi« amoeno, proptet cataraftas Anienis, qut in montibui Trcbanorum oritur, eo locoqui nunc vulgo delGtz.z.o dicitur, cxaltilYimo monte T burrtno prateepsin profun- dam vallem decidens , tanto impetu, vi fumum agere vik) i videatur. luxra Tiburincipit cflennuigabilis , Se per viridem planitiem placidi labens, Ro- manos S.binofquedillcrmiiiar; terti- eque ab vtbe nitlliario in T ibcrim in- /lu e , a 'pefhi pulcer, potu dulcis, in- grcdicntibus primo frigidus j mox calcfrtits , dentes atque cbur immif* (um candidius facit. Powes quaiuot habet, fed infign iores Mammneum, a Mamraea Alexandri Irnpcr, niatte diftum, fornice vno ingenti, Sc duo- bmparuis; dc Lucanum i Planco fa> Aum quatuor fornicibus t iuxta v- trumque , Jnfcriptiencs antiquae le- guntur , qua: ab aliis relatae . Antcin- gtcffiua ELORENTIAM. tjj S. QVIRIC V S. f \ Ppidum eunt arce iuxta Of- '“'fennam montem. Hic memoran- dum ell illud , Florentinam Rempub. niagno fumpur alere plurimosleones. exquibus fi vnus centefimum Scvnum annum fitpcrvixerir, ad cumque mon- tem & oppidum fit perduftus , tum Scnenfes veteri quodam iure futuros in Florentinorum potcftate. MONS ALCINOI. XTvIgo Mm-Alciir. Celebris ob vi- * na optima, qu;e producit, eo no- flra artate prxcipu* Senenfcs fami! tat, cum earum ciuicas 3c domicilium a Carfarianis & Florentinis obfiderctur, commigtarunt,5cmonte vndique mu- nito contra omnem Principem Ita’ Id®, acrpfamCarfaris potentiam,' fub Gallorum Regis patrocinio tamen 0 fele tutati funt.Iam magno Duci Hetruria: cum Senis parer. . SINdE,.. ITER ROM A senae. ijl <t> Vlgo Srwt.Hct rut iaevrbs noli iM- V q ma & arr.osniffinia, -ad Atbiam fluuimn.de cuius auctore cft inter fcii- ptores conterno' - Alij enim & Gallis Senonibus tempore Brenni annoCCC LXXXl L.ante Cbri (Ium natum condi, tam; abi a quodam Pontifice adifica- tamefle fcribunt. eunhqtie ineam fex vrbiumdiceccfes contui fle, inde Setias appellatam . Fuit & alia Seu* vilitatis numdro, in Picenis Rom.Colonia.Hu' ius , de qua loquimur , vrbis opes, ex interitu Clufij & Rufcellatumcrti- uerunt Eft inedito loco fita , flexu fi- niiofo propter montis dorfiim , la- teribus angiiftior & proclmior - Tria- quafi cornua habet , quorum illtfd quod meridiem fpedat , 'latius cftijs qu* funt ad Ortum &Oecafum.Nam ta vrbis pats, quae ad Septerhrtioncm cft • exigua prae ceteris SC plana . Val- Ics 'intermedias fere hortis occupan- tur. Gcelum nox js' infertum ven- »is, ager inter flcnletn & feracem me- dius-, Strata latere coftili , aedificijs ffleti- FLORENTIAM. s?* fplendida, alia turribus , plateis refla 5c longa , formis puellarum 'inlignisj ciuium humanitate erga extero lauda- ta , domefticis tamen fariion busdifi fenticns, Otcupauit & tenuit enim il- lam olim per vim annis- aliquot Pan- dulphus lVtruc/us : quo extinclo, in libertatem ft vindicauit , & opibus & potentia fecundum locum • a Flo- rentia habuit , nomen libercatisag- nofcens. Forum amplum , & multorum la- terum, adeo vt propter angulorum in- Kqualitatem f orma eius certa dici non poffit , in medio profundum erectum, elateribus , vt pc.n file videatur : cui dignitatis non • parum addit fons Brandus ex marmore cum multis Sanctorum imaginibus : patet X II. accefiibus. Turrim habet quam, vulgo Roccabruna . vocan t . Palat iu m tali , vt be dignum. in qUO.praet.os vtbit- cum Op- timatibus habitat. In eoglobus Geo- metricus maximus & excellens ,con- claue cum. hiltorijs Romanorum 5c- Sensnfium .• Ex palatio in turrim- illi admnftam afcenfus eft per gra. dus CCXI IX. vfque ad carnpanas, inde ad iumnium ahj gradus L, • Aeadc- t*0 ITER- ROMA Academia a PioH- Pontif. mirum ia - jnodum aufta atque exornata multis claris vnis celebris eft. Is quoque por- ticum faftigiatam fua: genti. Senis fla- tui, & patentibus fplendidum Epita- phium marmoreu pofuit cum inferip- uonc qum ab abjs refertur. VOLATERRAE. 'ITEtuIliffima & natura munitiffima ciuirasHerruriae.ad Cicina amne, LydorumPrjfefto anms.C.antevrbem Romam condita; pofitp in praecipiti Sc fublimi monte, Rom- Colonia a III. vi- lis dedufta, & prima ititer XILHe- truriatcimratesquifidemChriftianam fufccptr,au£l:ore Romulo D.Petri difei- pulo.Anana labe poftea afpcria, a D, Iufto Africano presbytero rurfus eft expurgata, vexata a Vvandalis&c Hun- nis, ab Orthone I. inftaurata & admini- ftrata cius nomine longo tempore fuit, Dcrnu a Floret inisoccu para. Patria Per- fij Poetae ScLini Pontificis Rom.&Ra- phaelis fetiproris Anthropologix . Ha- b'et multas antiquas inferipeiones , quse aH.alijs collediSc relauefunc. CER- FI.© R ENTIA M. a|m CERTALDVM. a Ppidum Hetrutiae in colle fitum, loan. Boccarfj patria , alluitur a De- na fluuio.poft hoc fe offert cafteJlum Florentinum A Elfafluuius in Arnum Iabens,ncc inde procul Arnus ponte lacericio fuperandus, cum tribus ma- gnis fornicibus, LABRO. 'yVlgo£««r»o portus XVI. mill. a Pilis, cui adiinfhim ciufdem nomi- nis oppidum. Celebris quidem porrus, fed paucarum nauium capax Cc non- dum profunde effoffus Iure antiqui- tus V olarerrarum fu i (Te,P i fafque alium habuifle nunc dcftrudum, recentiores feribunt: & accedit eo Ciceronis fen- tentia ad Q. fratrem bb.4 Epift.j, . Anreeius portus ingrefium turres quatuor in' mari, tres a Maxmiliano Imper-dificffae, quarta iam renouata,& impofita ei cuftodia eft. Arx in infula forma triangulariA rebus neceffarijs ad dcfeniionemjmiJitcquc prasfid iar io inftrudta . Eft c regione M.pafl. in fcopulo ITER ROMtA fcopulo a continente alia nirm.qmtn' Vbnviam vocant , quas noftUttAjm lu- men prasbet.ex infulis finitunis naui- gantibus, In pbrtu vnaquatque nauis foluit tres coronatos, pto portu vnutn, pro lumine alterum, pro tota aoccl iio ne tertium. Dectmoa Labeone msiliar. Anti oflaueft magnum deimpetuofum. PISAE . V RbsHcttutiatantiqn ff a Pelope Grteco anteTroianum bcllu con- dita, Numerantur autem ab interitu Troias vfque ad natum Chriftum anni M CCVI, Primum Alphea difta,int’er. Arnum Sc.Ifarim fita.-loco plano , Se Tyrrheni maris Jittori propemodum inferta, Frugum copia,faxoru operibus, lerenitate 3c falubritate caeli clara, o- lim florens & felix, nunc infrequens 4c deferra, Tantum pene hortorum quan- tum aedificiorum infra morria habens, Virorum forriumaltrix , & Saracenis olim inimica, cie quibus etiam victorias fibi pcperititantge qtibquc potenti*, Vt cen tum familias centum naties roflra- tas priuato; suptu.xdificarinr.Sead bel- lum maritimum exornarim. Pofteaqua vitro inElorciuijiorutn potcftatcm ve- FL-ORENTIAM mi nit,Sc nobilitate & opibus tft exhaufl^ (Venit autf .innoChrjfliM CCCCVP) Pifani quib- belli fortuna pepcrcit,in 6' nesltali$partesdifpedi>multi inNeapo' litana ditione, plurimi inSicilraehibitat* Arnus per iptam vrbem fluir, & tti- ijutponcibus eant iungit, quorum not Hunafunt.Spinaerfornicu quatitor; Ve- tus, fornicu ttiutMaris /fornicu quinq;. -Gymnalmm fupra centefimum ab- hinc 5c quadragefimum quintum in- choatum, vna cum.vrbis-fortuna colla, pfum & derelidtum , inllaurate coepit Cufinus Medtcps.domo <ed ficata 6c ac- cedito Alciato & Currio.-XL. item c,a- meris excruclis, in quibus Tufci adole- fnemes.Florentinae ditionis, fex almi* foucntur liberaliter.pcrfe&ifqb ftujhjs» ad Ducis aibitriq, gubernationi verutn publicatu vel fecus, proficiuntur, Ordo cius oeconomicus optimius, iibetalita* Principis fummj,fubminiftrat»ts oitt- nia neeeWatia cx decimis Ecciqfiaih- . cis^PontificeRom.concedeptc B bliorheca apudpoiviiriicanos Catis bona ,XXXli,puIp.5c hprologiu artifi - q osft fonans.hymmi quenda, Poli hep monaftcriu excellit corirquiS, Anconi.) Pe Padua regula fcquuuiui Au.bac vrbe puho 2*4 ITER. ROMA • Ottho primus Imperator feptem Ger- manorum familias conftituit, quas& honoribus & facultat ibus ornauir. Cala: martaJ.Orlandi.Vicecomites, Cratana.Ripafrada Gufcnarij, Dodi. Templum cathcdralc interioris ae- difici; magnificentia., inter tria illa Hetruria: memoratum ,cuins ambitus DXL.pafluum cfi.tr ibus porrisasneis.in quarum vnaH.ftorias factas, fed nullo arnficiojquaria iublata & fubftituta lignea : maiori impolita: columnas multj, quarum numerus in altum, quo- niam tcdifiuum contrahitur femper minuitur. Intus IV. columnarum ordi. nes.m exterioribus duobus XX, in in»" tcribribusXVlll . cum pilis duabus m2gms: deinde per tranfuerfum in a* lijs ordinibus XXiy.adchotum vfquci in quo alias octo funtfigitut m vniuci- lum LXX. quibus fuperne aliae impo- fir* ,fed multo minores fubipfisfene» ftris.qua rationeetiam ampliffimutn quoque templum Romge asdificasum. Fauimentum ex quadrato marmore circa chorum,& in ipfo tcffulatum.Scc pta chori marmorea & tabula ingens poft akare : Item Baptifterium , cuius fii»i)evix exrat m Europa, cum vafc a- quas FLORENTIAM. tS- s , qu* confccratae Scduobus pulpitis.Sug- gcftus fuftentatur columnis in orbem pofitis quatuor, quarum durefolo, duae Leonibus nituntur, inter quas al a; qua- ruor facris im. gimbus ; in medio vir- go, cuius Bali Phdofophia Regina curo feptem 3fCi.bMSdiberal.ibus. Tabu- la templi venqieulato opere , cum quibuldam hiftoriis; duo candelabra criftallina maxime perlucida . • Ccc- rniteiium moenibus dcporticibuschu» fum* ‘i C4MPTS SAN-C T. V S r- ( hoc nomine fepuhurae. Jocum appel- lant)long. pcd.CCCCLXXXVl- latus pedes C L X. fenclhg L V I. & in vna quauis colunelJgrres extreme teretes, media maior ceteris plus parte dimi- dia; ianuatfex. pauitnentum ex nigro alboque marmore , ordincfepulchro- jcum apto Sc mirabili. In pariete de- pi£be veteris nouique tcftamenti hi- ftorig. Iu medioCampi, (ubdio arca herbofa, inqua aliquoiantiqua fcpul- chra cernuntur. Dicitur Sanciat, pro- pterea quod eius terra Hicrofolymis Iis sranlportata , mortuorumcjuc ca- dauera vno naturali die contreman- tur. Ante tiS ITER ‘ROMA Ante fores templefummipulcerri- imx columna; marmore® ad motem 'Hebrsum exlculptae, {upra quasftatua Dauidis polita cithara ludentWjpcrPi' fanos vidores Hierofolyma itemaf* portata. Turris pendula U inclinata, habens odo columnarum.ordines ro- wmdos.quorum medijTcjrapertifunt, & m vnoquoque columna; triginta* infimus St fupremus muro complexi, & in hoc columna: XII. in illo XVI, ab ingreflu ad fecundum vfque ordi- nem gradus X I V. ad tertium XXXl, ad quartum 6c quintum X XX. ad fex- tum XXXU.ad reprimunt XXXVI.in- de ad campanas.X L 1 I. miro artificio exftrudt Sunt autem niagnatcanrpainc fcx.fk duaj.patua:. Hofpitqle reliquis vrbis ornamenti* non cedit, nam & prouentus copiofos haber, 6c omnitim infirmorum necel- fitatibus patet . Sacellum S. loannis Baptilbe rotundum Se ingens quatuor ponis, totidem veritis expofitums in- .tra lingulas portas feneflcll* fex, -E quo baptdantut infantes , conceptus fons eft , itidem ex marmore vario/bafis quoque marmorea, cui -a-neaBaptillte imago impoliia, Pauiincntu cakquile templi FLORENTIA. i** stireotii millia in fex menfib. expendit ampla & plane regia a- Syilanis militi- bus.xc.anno anre Chii (lu naturfi con-t dita.Romanoruvt Cotendunt nonnulli Colonia,8ca Triunvuiris dedu&a . A Totila Gothorum Rege, vt i pfius An- nales loquuruur.diruta.a Carolo Mi- gno reparata & amplificata ex ruinis Pbefularum . Hetrurii facile caput t factionibus, tumultu populari finiti- moru armis faepiusagitata, k quali !o - co (ita, filice quadrato (Irata t templ S auguria, ornata pahtiis.fplend da pia- - teis, negotiationibus diues, opibus arrf •' pla.viftu moderata.veftitu gran is.tofil magnifica, frequens Scexculta ."Viri iri ea facundi.muliertspulchrx.&feurto-' ilis elegantia fletrufeis ceteris pratft an- tes. Villa: fubutbani magnificetiffimai & flos quafiltali*. tot enim cafldla tlt> bil;u,totmona(feria Religioforu.Sc iii freq,uetiaintmicipiamcrrcuiiu,vcv a| l * o mnis qui a mo n te Pbefulatu in Pi" ftoriefem, agrii extenditur, vna ciuitas videatur aliquot millium cafarunv ccnfeafur.vtapud Fiftot Iu attigimus. Per ea Arnus fluit.quatuor pontes ha- bes,&ia rapidus.vc aduetfo amne non poffit nauigari . Moenia alluit Murtu»’ Phefularum amnis, N 4 Hic TLOR.ENTIA H*c vtbs a Rudolpho Imperatote Ii* bcrtatcm pecunia cmit,& adRcmpu» blicatn adminiftandam XII. viros «e- auit, cum artium Priore, vt ipfi nomi- nant, £$• tufi.tU vex llifere. Rurfusa Carolo V. adiuuantc Clemente VII. Pontifice fubada cft, fle Clarif. Me- dicca: familias.ciim filiam Margaritam Alexandro elocarer, conccfla.cui nunc familiae paret. B bliothec® VI. Prima S. Lauren- tij quae Medicea appellatur ,in qua li- bri coaceruati quamplurimi .aller- uantur, ptiuarim dodorum vtilitati- bui feruiente. Multi in ea Audorej praefectim G caeci, qui excufi non (unt. Secunda S. Macci .Laurenti) Medicit, & Nicolai dc Nicolis libcralitate ac teftamento iriftruda atque auda.Vna latina, in qua pulpita LXIII.in altera Graeci, Hebraei, Armcnici libti,pulpita XIV. aliquot item 'Theologorum Graecorum opera nondum excufa.vel exprtffa.Tcrtia S Benedidi.hbros La- tinos optimos habens pulpitoru xxx- ei adiunda itidem Graeca , fed exigua- Quarta S.Ccucis, a Sebafliano dc Bu- ccllis in litteris politioribus auda, pulpitoru L.& librorumDCCLXXXI. tota FLORENTIA t 9 $ tota Latina» St fane ptxclara. Qumta in domo Epiftopi Latmoruna Au. ftotum , pulpi ta X L 1 V- Sexta Ma« ij® Nouella: > tota Latina , pulpita XL V. Hofpitalia fex: S. Matiae nouae, S. Maria: annunciatx, S. Bo.nifacij, SS. Innocentium. S. Matihaei, S. Pauli, quae nomina, tur propter magnificentiam: Minora enim alia funt XXXllI. EcclcfixParochiales X L III. Coe. nobia tam virorum quam mulierum L XXVI- Collegia feu fraternitates puerorum IX. totidem virorum, vel etiam plura. Palat ia infinita.Campi odo,S.Cru- ci$,S. M.arci,S.LaUrentij, Delia Signo- ri?, Del prato, S. Matiae nouellae; Mercato vecchio, Mercato nouo. TcmpIuCathcdrale cognomento S. Marix Plotidae magnificentiffimuin, & inter tria Hetrutiae nominatum.fo' iis incruftratumnjarmorealbi, nigri, rufique coloris . Portx a fronte tres funt, ex quibus media fculpca.Sccete- risornatior eft , fupra tamen rudis; tum aliaedux ab vtroque litcrc , vna quatuor lata facella habet , .alterum ^ { - altui l9 „ florentia. alteri praeminens , adeo Vt in moduns crucisfa fita videantur.in quibus illud miraculo fimiie.quod lua. difpofitio- nefiut flabilia, nullis-enimm- pilis aut contignationibus fuftentantut. Intus parum ornamentorum habet, Jc ofto' funt pii* ingentes- in duobus crdini> bus , Lithoftratum.partim ntarmo* reum, partim latericium . Templum longum pedts GCXXX. Latu LXHL amplum.DCXVIU. Circumferentia exterior DCCCX.ScriBit Albertinus latitudinem CCC1 V. pedum efle in parte crucis,eorporis vero CXLVIIfi longitudinem ped. CC.CC. altitu- dinem C X L. Hiibet in fuperioribus fornicibus tres ampliffimos ambitus» vfquc ad.priniUjin quo Sc intus & ex- rra ambulare poteft, gradus CXLVIIL vfquc ad fecundutm , Gradus XL IV. ad tertium totidem , ad quartum interiorem intra duos muros gra.> dus XV III. ad quintum qui & i ple interiorfub ipfo tefto, X.LV, ad Sextum LVIII. ad leptimum, qui fub dio eft, LIX. Sunt igit ut in vmuetfum gradus CCCCLVT. Inde per ferramenta in turri ytra- que « parte, muro, inferta gradus XXXli; FLORENTIA. t97 JfXXII. tum poft alios gradus. X I V . peruenitur ad fuperiorem; tutns- partem , cui globus amcus de- auratus impolitus elt X V 1. fortafle hominum capax , cuius haec eft in» feriptio:- Tfi M POR E B A RtHOlOMAJl' Chirogani Vbertine operarum. CGCLXV. B Vius operis tam admirabilis ar- chiteftus fuit Philippus Biuncliea Tlorcntinus , Turtis quadifara tem- plo proxima marmore totamcrufta- ta.alra cub.CXLIV- pedes. tft ait A'I- bertinus.CCLXXX, adfcenfus irt fummurnpergradusCCCCVl. e X dcfcnptionc tcfti in altitudinem tan- tam edtuffa/ Sacellum S; lohannis Baptiflat.opu® vrbisantiquiflimum,olim Marti dr catu.nd omnino rotundum, fed potius fcxangulatc , ex nigro, albo-, viridi- que marmote . Extra pilas habet VI. quibus Ungulae binae columnae interpofltae: viridis marmoris, ni- gro affimilantis, vbi altare fummutn rjflj aliud eminet veluti facellum qua- ' N 6 t«K- t 9 s ELORENTIA tuor Uterum ) portae ttcs sene* dem» r ax praeclari operis.cum Sacris hifto* r i'is 6r imaginibus Sanaorum. Limi-- na item snca , teftum marmoreum. Intusin orbem pofit* columnae x vi. totidemquepil* , fenefttas xx. Septa rhori ex nigro alboque marmore tef- ftllata. Baptiftcrium, altaria , paui- menrum ex marmore . Ad portam qujefti regione maioris Ecclcfiae.bt- «x columnae Porphyretica. quasPi- fani Florentinis parta dc Sarraccnis vi&oria honoris caufamilerunt. Ab. fente ervim Pifano populo vibs cotum contra Lucendum rincurfus virtute Florentinorum eftdefenfa, vtferibit in Pafcbalis II. Pont, vita Platina.Alij alia de ijs fabulantur. Sunt ante idem templum imagines aliquot renej, qua- rum vnaCoenobi j Epifcopi in co loco, in quo olim vlmus arefafta frondes foliaque produxit, dutn corpus cius ex S. Laurentij aede in Badljcam defer- retur, Arcadio & Honorio impcran- tibus. Palatium Rtipubl. ( quod ante amittam libertatem tenebant optima- tes ciues,) nunc habitat Magnus Dux ttcttuti<e,5c in miram exornatur pul. chritudinciriiilla pnefertim pau quam SCARPARIA. J99 Vutao vocant le StsutM nuoue. In ea tnim conclauia artificiofflfimedepi- fta Ct imagines quorumcumquc da- torum vitorumque in omni fcientia- lum genere noftro hoc fcculo claru- erunt. S C ARPARI A. /“vPpidumin valle Mugellana inter '•"'motes, PefulanosSc Apenninum litum,! Florentinis dcftru&o A&iano Caftello, quod Vbaldina: gentis fuit, fubClemente V- conditum, plenum fabris ferrariis. Anno MDXII. die Iuli; tertio, terrae motu qualTatum.flc labefadatum cum locis vicinis. Efflu- xit ex montibus fonticulus fulphur olens, fed diebus paucis exltccatus, ter- ra: motu ceflante. Prope efl: Seba flu- uius/quipec lapideum potitem trans- eundus cft, DE LAVD1BVS FL €> RE N XI A£. Pella quidem es: meritollorentia bel- la vocaris, JSr 7 Itali* joo rLORENTIA, It alu exigerem fi vit<e tempus ineris Hetruficis peterem fiolum confidere itt aruis Atque ego ni dulcis patris, teuocarer amore, Hanc cuperern fejfe portum reqtii-- emque fenetta. In templo Beat* Matia: Reparata Synodiis habita florentina, in qua Grxci ad concordiam cuni Latinis addu£tipraefcnte,rmper.Gdft.& Patri- archa. Hic fepulcbrum Ioannisxtfi V. PP. feu Balthafaris Coffae. Ducum item Etruria Ioannes,Go(ini,Laurenrij,& Pauli Iouij. In aede Sanfti Marci, Marfilij Pici* ni & Ioannis Pici MirandulxGomi» tis,fui Lccuh Phoenicis; Io ann b s tacet hic Mi k a Nm- l a.c at er a norunt, it Tagus, & Ganges, forfan‘& Antipodes. Obijtanno C IqCCCCXLIV. Vixit annos xxxn ; > .* Dantis FLORENTIA, 3®i Dantis hic quoque Epitaphium legas, vt & Politiam. P o l i t i a n v s in hoc tumula 'meet An o e l v s 3 vnum capat,& linguas ( res mua) tres habuit., Obiit anno C I o.u.tx.Septemb.xXiV. A n g e I. v s hic claujiit cineres va- t ria arte Politus, Vt .vix intteniat Aufonis ora parem. B. Remigii Dominicam corpus in S. Maria nouella, & IoannisBoccatip elegantis Etrufci. In S. Cruce cenotaphium Michaelis Angeli Bonaroti, fummiarchitedti,, nidoris ac fculptoris. FLORENTIOLA. /'"VPpidum elegans Jtlautumin radi- cibus Apennini, ad amnem quem dam fitum,& a Florentinis conditum, quibus paret . Sunt qui velint olint Wiiientiam diQiim , 5c Fonnttola pro EidentioU nunc corrupte proferri. Ad P. pafs. hinc Bononia aduentantibus ad lasuam mons altui cft, qui fumum emittit. ,<i t bo;noni;a emit tit > atque magnas etiam flam* mas.pratfatim cum pluuia vchcmen- tiot cadit. BONONIA. V Rbs-ffimulia: ampla 5c populofa, vctufta Hctrufcotum fedes, Ro- manorum Colonia, Antiquitus Tblsina, a Boiis Hoionin , poftca Bintma appellata fita in Aponnini ra- dtcibus.tota Orienti cxpofita , catlo non admodum falubri, loco Fertili 5f vbcrrimo.potensiiobilitatc , atdibus magnifica, frequens porticibus , Ad meridiem montibus vitiferis & fxu- biferis; ab Oriente Rheno amne , ab Occidente & Septentrione planicie omnis generis frugum ferace : vnd« filix appellata . Nec procul ab ea cft Sauenna fluuius, quem alij Sapinam nominant : Apola torrens mediamur* bp.m intcrlftbitnr ; Murorum pars ex lapickifpccjdaei fuit,qui:in fundamen- tis creber adhuc repetitur. Incircui tu V,1 1. milliaria complebitur , portas habet X 1 1. Turris altiffima intra vr* bem .AfinelU vocatur.ad quamafccn- fus cfbpengradus ligneos c c ce * t vuir. $t iuacracaRi alia inchoata maior, & .invitaro FERRARIA. jo® ftrata no.neft coque coftili ; AEFficia non ampla,fed mediocris & fplendida tamen. Arces in ea 'bina;, vna ad fl u- men, airerae reg'oneS Georgii.qutc aDucc bab i taba t ur,vtra que m un i 1 1 f- fiina. Amehanc fhtua: equeftres a:- nca; dua; Ducum veterum . Hortus Principis & donvus ad dcleftationem fafta.cum fylua , monte, fle pifeims, vulgo,/# Mcntagna. Bibliotheca apud Garmelitas, in qua magna antiquorum librorum eo» pia, viginti pulpita, & fex in pariete, r multi etiam libri in cillis inclufi. Quemadmodum iuxta hanc alia eft aedificata noua. Gymnafium habet florens Imilpe- ritorum apudS. Francifcumj Mcdico- rum.apud S. Dominicum; Fhilolo- phorum Attiliarum apudS.Gcorgium Inftitutum hoc eltaFriderco Il.Imp. in contemptum Bononienfis Acadc- mia:,i5crenouatum ab Eflenfi fami- lia praeclare, ia quo multi yiricxcei- Itatcs claruerunt femper. Anno MC GGqXXXVIH. Eu. genius IV. 1’ontifex hic Concilium eclebrauit, cui Graecor. Imperator Iohannes Palreologus, Sclofcphus 3‘a- • uiarclja fI0 fER.RAB.JiA triarchaConftantinopol.quifeqiuente anno Florenrix obiit. interfuere .. E.a Synodus Anno MCCCC XXXVIII» Fiorenriam translata eft, pefte Feru» lix gr .flante.-vbi de ca eft infciiptio, Afy lum etiam invtbeab Hercule Duce conftitutum» Extra vrbem vitra Padum infula eft Calopfis , vulgo ii BshWsre.quinque mill, fpacia conti, nens, angufta & in longum protenfa, cuius feceffu maxime deleftatusfuit Dux Alpbonfus. In ea rota eft, qua aqua extrahitur in vas xncum, & in* de in omnes partes domus deriuatur. Balneum cum ponte.pet quem incau- tius ambulantes in aquam decidunt. Fonticulus, fylua arboribus in quincu- cemdifpofitis, hortus, vinea, ambu- latio; alia fylua feris dicata. Videas ibi afinosSardoscorpore minimos', fcd nofltis valentiores : itidem gallinas .Indicas,& alia animalia rata multa. Seddehac vtbe quidquid dici po- teft, id multis in locis eiegantiffimis i vetfibus fcripfetunt Titus & Hetcu- ' les Strozzte: & Nicolaus Rcufncrus. Parentum memoria grauite^cotjcuf- fa eft tertas motu , 6c mifere bidui fpatio deusfUta • Anno videlicet MDLxx. FERRARIA. ,,» MDLXX,' & intra X L. horas CIA', terra, motus pcrpeffa, aedibus factis, publicis Sept-iuatis plane concidenti- bus.exquo vafta Faftaeft , quae alias erat frequentiflima Hic Epitaphium in cathcdrali templo, Vrbani Papie III. LilijGregorij Giraldi&in a:dc S. Stephani,B, Leonis Papa: corpus re- pertum. ApudDommicanos BibliothecaCslij Calcagnini,5cc. Nic.Leoniceni Vice- tini, Francifci Sacrati. ApudCarmelitas Lud- ArioftiPo- etj Epitaphium verfibus legitut. Pto- fa vero Ioaunis Manardi medici cxcel- len tis: & lacobi Aluatocci Iurifcon- fulti.'& IoaimisBlondiFlauij f. Ina:de S.Pauli fepukhrum Ioann. Eapt. Sacrati I. C- ScadD. Francrfct Mncx Vici Parmenfis Antiquari) in- dignis: ScM. Antonij Antimachi ho- minis Graece doftilfimi. In aedefratrum deRofa conditusBar. tholomaeus Ricctus eloquentiae dedi, tus. GAROPHOLVM. p A DI traic&us, quifluuiusaGrat- cis Eridanus , a LiguribusBiwn/iwgwf, quali vado carens dittus cft* trigtnta O au Itu 5 Ii RIIODIGIVM audhts amnibus, feprem oflijs in mare Atlriaticum defertur, cafu Phaetontis Grtecis Latinifquc poetis celebratus. Aurum A-defttum vehere dicitur cir- ca fontem Piceas,in reliqua lipa popu- los arbores nutrit. De quo multa Pii- mus libro J cap 1 6 - Qftia, inter CIu- gias.&Rauennam harefunr. 1. Brundulum, vulgo Brondolo, quod fitcencurfu Padi.Athcfis, & Tigofom iluuiorum 2. Phihftinapfcffat, quod nunc Etiffa- na dicitur, quidam cile Athdis ttaie- dium volunt. 3 . fornaces fortalle Carbonarias, Plinius, 4. Gorum, j 5. Volanepiim Olane 6- Capraliat.vulgo Mangtct vaccti. 7. Spincticum, vulgo Premiera , I Spinavrbe qusepropefuit , Per hoa Claudius Ctefar naul maxima de Bri- fannis Triumphans, mare Adriaticuip cft ingrtffus. RIIODIGIVM -f)Ppidum, Veneriarum, vulgoRortya ^ locofertiliffimofirum.Stab Athe- •fi i.n infulae modum circumdatum- Lu.* -douici Casii; qui jLcdhones antiquas PATAVTVM. 3-j fcripfit & Bartho!om®iRouorellae Ar- chiepifcopi Raucnnatis natalibus ce- lebrius, & nunc AnronijRiccoboni Rhetoris Paraumt. PATA.VfV M. V Vlgo P«i/«a,Venetorurn ciuitas ab Antenore Troiano condita. Nome neque avoeeauiumvtnonnulli opina, tur, videtur habere, neque a Pado flu. uio.quoniam ab cct.pluriirmm diftac. Olim populofa adeo,vt *CX:X. millia armator» emifilFc feratur. Floruit ma- xime nobilitate, Sccenfos in ea quin. geiiro.-Equcftrisordinis viros, Leander AlbertusiefcrtyCiuiumq; XLV. Alii). Sita locofertili& plano, triplici cir- cumdata muro, Coeli clementia, boni- tate, Euganeorum montium amoeni. tate.Alptum marifque vicinitate, flu- minum iaomncspartesnauigabiliur» oportunitate.foflse amplitudine, mu- rorum & propugnaculorum firmitate Sc copia, loci quoque ipfius (pacio,om« nium finitimorum facile ptinceps.Pofl: lapfum Romani Imperij, primum ab Attila Gothorum Duce incenia , a NarfeSe deinde inftaurata , crema- ta iterum a Longobardis , & ab iEcclino Tyranno viris & faculca- O 2 tibus 4 t + PATAVIVM tibusexhaufta, 5c mifcrcaffl ch fuit. Tandem inCarrariorum potcftatem dcuen.it , qui ca plus minus centum annis potiti fune * Nunc ab an- no MCCCCVI. Venetis paret. Circuitus eius eft VH. milharium. Extra moenia nulla arbor , nullus col- lis, qui hofti commodus & vtbiaduer- (us e (Ict. Anno enim MDX1 X. tria millia domorum, X. monafteria, VI, templa , & VII. Xenodochia qu® in fubutbiis connumerabantur, aVeneti* diruta fu.nt , nc ex i/s ciuitati, bello Maximiliani I. contra Rempub. ge- fto, damnum inferri poflet . Maior cnimeiuium pars lanificio dedita clY, propter lanae Euganea; copiam , 8c praefiantiam , Vberrimis Cartarienfis collegium quoque lanificium amplii* fimum donauit priuilegijs B blioihc- ca Gf®<is & Latinis libris infliudta, apud Sanftum loannem in viridario, altera apud Sanftam Iuftinam , tertia apud S. Antonium, cuius etiam tem- pium orn3ti(fimum , praefertim cho- rus 6c faccllum , proptet fculptutas ex marmore , Sanfts luftinae, olim Mar- ti dicitur factum fuiffe . Id de nouo ,*dificauitn in infignetn pulchritudi- nem PATAV1VM. ji* i «em & magnitudinem , adeo vt ambi' tusciusrwllecontinear paflus , incu' ius etiam fundamentis fepulchrum Titi Liuij, cum antiquis infcriptioni- bus.inucntum. Sandti Auguffini tem- plum PrinciputnCarrarienfium fepul- turisinfignc cft. Monaffetia Monachorum viginti tria, vtpotc, coenobium D. Iuftin*, Prateolae.Ioannis in viridario.Sanftf Maria: Angelorum, Diui H erony- xni , Ctuciferorum , Hercmitarum, Anton>i Viennenfis, D.Benedi&i.D' Auguftmi , S. Matia: in Vantio, Sara- £te"Maria: Gratiarum, Capucinotum,* Diui Autonif, Diui Francifci, Eremi- j tarum S. Matia: Magdalena:, Carmo i litarum, D.ui Pauli, Mariae feruo- i rum, Iefuatorum.S. Francifci paruu- li: Sanfti Saluatoris & fratrum Ale- nianorum , nunc facerdotum Societa- tis lefu. Ccenobia Virginum XVIII. Paret' cbiales deinde XVI. Xenodochia IV. i ^Edes praeterea Illuminatarum, Pupii • loriim,Orphanorum,&Expofititiotu: itidem Camera pauperum inEpifco. pali palatiOjM-ons Pietatis, & Collegia' ,^aicorum XXVIII. ' O 3 Hxtra PATAV1VM. Extra rrccnin in territorio temp ! a & eoe robia aliquor.magnisopibus Sc praeclaris aedificiis ornata; inprimts ccenobum B. tvfarias montis Ortoni: Danitl» in monte: loinms Baptirta:: Mones VendaetRipeviae: Rhose: Marig carcerum :Michaebs Cnndanae; Car- thulien/ium: Lazireta duo. Poritt vrbis Leptem, Coalonga.Por.' teUo.Liu ana.Sanda: Crucis, Sarrafi. nefeas Sanfti loannis, 5: Sauanorola. Palatium vrbis , quod ab Hcnrico Imperatore cum Ecdefia Cathedrali flrtuftum efl.in quo jus dicitur,tota I- taba nominatiffimum, nullis colum* ni; fulcum.nulU contignatione fuften> ratum. Ornatum pidruris , te&oqitc plumbeo. Huic adiunfta: aedes Praeto- ria, populari tumultu atque incendio (bruta: ac confumpt8E,atque inftaurari toeptae -Domus Prafcfti olimCarrari- enfium PrinCtpum fedes , cum ceteri» rebu.magnifica.tum concinui quodam pi&o.cum Romanorum htftorijsvirif- que dodris . quos Patauium habuit; prscipuevero horologio,inquo Lunae fignorumquecoelcflium fecundum an* nt curfum mitifica defesiptia. Forat f ATAf IVM 31/ Tora maxima quinque.-pnmtim con' greffibus Scclcamluilai ioni Nobilitaris ac ciuiutn dicatum, alterum olitorium tertium frumentarium, quartum ligna- ram, polhcmum palearium, Porticus ampliffim*,area:l'paciofiffjm.T , atdes Nobilium ita fplendidae, vt plurimum honeflatis & Antiquas frugalitatis prae fe feranr. luter omnia autem vrbis decora eft illuftre Gymnafium Frider c i. Barba- rofe Germani Imperatoris aufpicii^ feliciffime excitatum an. 1178 quo nui' lum (ludiis propter quietem apt «:> nullum in Italia magis freqiKntarunrv nuilum denique quod magis floruerit ingenijs, & in 0 nui litterarum arti-- umque varietate doftiflimis viris. A' lioqu in collegia ad fuftetnandam in o- piam ftudent um multa funt; Forb Iu- liciifrum, Jeltrefium.Spincllium.R-id. dium, Campionis, Neapolitanum, Br.t-' ji i a noru,Grascu,& Raucitate philologi. Horrus Sphaericus Francifci Bonas fidei, 3c alia asdificia infignia. Per vrbem fluit Mcdoacus, vulgo U Srenta, qui etiam interiora & anti- qua mania abluit , & non longe d Fatauinis muris amne , Bacilionc e Vicentinis motibus orto augetur .Eius O 4 affluxi* 3 it r ATAVI VM affluxu 8c commoditate vna dic , vel nodte commodiffimc nauigio Venc- lias itut Se reditur; paludes tamen in- cipiunt adcatataffo*, vbi falfa & nia- rinaaquaa ftuuiali difpefcitur. Arcem habet vcttiftam niag's quam ornatam. De I rudibus, fitu .antiquitate A ftatji toiius vi bis, nec non viris Sc^familijs praeclaris exea ortis, in caque fcpuliis ceterifque omnibus fcripfit iuftutn volumen Bcrnardinus Scardconius,' Canonicus PatauinusA nuper Anto- nius Riccobonu5,IUiod , ginu8 .Rhetot Pa tau mus. Infctiptiones recentes praefertim lurcconfultorum.qui ibidoftrina flo- ruerunt colleg.it idem Bcrnardinus, Sc nuper Laurentius Schradaeus 1 ib.i. Mo- numentorum Italias.Infignium maxi- me virorum nomina alTcr bere non p gtbit.vt viaior ipfemfpiciat.defcri- batque Francifci Z .barelli Card. Pilei PrataeCard. HenriciRegisBatauiA Bettatcon- iugis,.qui Ecclefiam S. Stephan' do- tarunt IN- IOCA SERIA ET AENIGMATA Iter agentibus accom- modata. I o e a Ex Macrobii Satum, lib .* il. cap.ir P Oft Mutmenfem fugam nonnul- lis rogantibus.quid ageret Anta- nius, dixit qu dam familiaris. &uo damis in Mgypto, fugit (jo bibitj. 2. Publius vbiMutium inprimisma- leuolum folito triftiorem vidiflet; Aut jMi/tio , inquit , nefeio quid incommodis Mccejfit.aut nefeio cui aliquid boni. Cicero nis difteria. 3. Laberius Miimus in fenatum iCas'^ fare leflus.cum a Cicerone ad confcf* fum non reciperetur, dicente; Recipe' rete nifi anguth fideremus-, nimis mor- daciter refpondit; Atqui /olebat duabut ftllii fodere. Qblicicns tanto viro lubri- cum fidei, fed id quod Cicero dixit; nifi angutlefederemus, fcomms eratinCae- farem, qui in fenatum tum multos ad- mittebat, vt eos quatuordccimgtadui capere non poflent. 5*6 APOPHTHEGMATA lnconfuhttum Sentilij. 4 M. VoltaciliusPitholaus , quum ScimPuiduos taqtumdies conful fuit - fct. Ante flam!nis,\nqa>i,mtnc conjules dutUs Jiunt. In Lentulum. ij M- Cicerercum Lentulum generum' Tuum exiguae flaturae hominem longo gladioaccinftuni vidilfct,<2)«»j,ioquit, generum meum alligauit gladiol In Quintum Tullium f ratum. < Quum in A fia,quam rexerat ille,Ci- cero vidiflet clypcat.- m fratris imagi- nem, ingentibus lineamentis vfquc ad j pctflus cxmorepittam ( erat autem Quintusftaturae paruae) Frater meus, air, dimidie maior efl , quam toto. Re- fpextt adProuerb. illud'; dimidium f lus toto, I In mfuUttm Vatini]. 7 In Confulatum Vatinii, quem paus- eis diebus geffit , fi c Cicero iocatur. Magnum, ait, e flentur» anno Vatini j fatfnm, quod illo confule , nec bruma, net ver.ntc aftas.nec aut unus fuit.Quc- ltnti demde Vatinio quod grauatus efle» AP.OPHTHEGMATA. 3 z 7 «fiet domum ad fc aegrotantem venire, rcfpond i t : Volui in confulatn tuo venire, fed mu me comprehendit . Eiufdem eft illud; Vigitantijftmus eftnofler Conful, qui in Cofulatu fuofomnu oculis non vi- dit: de Caninii Rebili vnius diei Con- fulatu : quem locum Macrobii bisca- -ftigat Taulus Leopardus MifccHan. lib. n.cap. xvi J. & xvti i. Dion lib. 45. loca Augufti Csef. Ea; UAcrobij lib. u. Satum, cap. Itll- t, Aiacem Tragoediam ipfe fcrfpfe. 1 at, eandemque , quodfibi difplicu- iffer, deleuit. Poftea Lucius Idus gta- uis fer ptor Tragoediarum , rogabat cum quid ageret Aiaxfuus, Scille; In Jjiongiam, inquit, incubuit- Alludens ad Aiacisnecem gladio incumbentis, in furore,ad Troiam, vide Sucton.in Au- guft. cap 41 $. Qucndam Fraefedlura equitii fum- motum& infupet Talarium poflulan- ton.diccnteq'; ,’non lucri citufa duri mi- hi hos rogo, fed vt indicio tuo murtus vi- dear impetrafc , & itu officium depofu- iffc, hac dicto Auguftus repeteuffit. Tute apophthegmata. Tutt areipitft apui annes affirma, ©. ego iediffis me non negabo. to Gilbx cui informe g'bbo corpusc- ta(, agenti apud lecaufani,3c frequen- ter dicenti: Corrge in me fi quii re- prehendis. E go te, tnquit, monere pefi fit, n, non corrigercj. h. Exceptus a- quodam ccena fatis parca, & quili quotidiana , poli epu- lum inops acfinevllo apparatu difee- dens valed centi hoc tantum rnfufut- raitit ; W en putabam me tibi tam fa- miliarem. ];. Vatinio in prima fua aetate ele- ganter inkiltauit. Coafufus illepoda- grae, volebat tamen videri vitium dif. cuf(iirc,Scm'lle paffus ambulate fe glo- riabatur j cui Aug. Cxfar. Non miror, inquit, dies aliquanto fiunt longiores, JEtufdem infiliam, tj. Iulia mamre canos habere ccepe- rar, quos legere fecreto folebat. Sub- itus interuentus patriis aliquando op; preflit ornatrices . d ffimulauit Au* guilus, deprehcnlis (uper vefteai ea- rum canis, & aliis fermon ibus tempo- porc extratlo . induxit «tatis menti» «rem, inter rogauir que filiam, virum poH APOPHTHEGMATA. m p»fi aliquot annes cana effi mallet an calua, cumque refpondiPfet , ego puter cana ejfe malo , fic illi mendacum ob- iecit, quid ergo i fit. ttcaluam tam cite faciunt.,? Cafetij dtftum in Vatinium. 14. Lapidatus 3 populo Vatinius, cum gladiatorum munus ederet, obti- nuerat vt addes edicercnt,ne quis, in a- renam , nifi pomum mififfc velier, fottj his diebus Cafelius confultus a quodam an nux picea pomum eflet, fi in Vatinium, inquit , miffitrusts , po- mum tfl'. Eiufdem. Ii r, Mercatori quemadmodum nuuem cum rociodimderetimerroganti,A 7 <f« nem . 1 n q u i t,Jidinidis,r>tc tu. nec /onus habebis. L&lij ditium in Galbam- 1-6 Iu Galbam eloquentem (ed defor- mem liclufitLadius. Ingenium Galbi male habitat-,. i%0 apophthegmata. Ex Fabio Quintiliano lib- ' 6. ca. 2 Jnftitut . Ora- toriar. Ciceronis in Hortenfuuu. 17. Cum Ciceroni tefte in iudicio Verris roganti dixiffei.HoircnfiusrNe» tnlelligo hic migmata: atqui debes, in- quit, cum fpbingcn domi habeas . Ac- ceperat autem a Verre Sphingen neammagnte pccunip. lS. Demofthenes a Legatis Milefio- rum pecunia corruptus, vrin cutia po* tttidic contra horum poftulata nihil diceret, prodiit in concionem fingenj fe laborate anginpmorbo,atqj ideo io- ! qui non poffe. Tum e tutba quifpiam, cui morbi fimulatio fubolebar, excla- mafle fertur: Nati anginam pateris , S Tdemojlhtnes , feil urgent anginam . A, Geihus lib- xt- Noetium Artic.ca. p. Ex Suetonio Tranquillo.. I Vejpafiani Imp. iocus. it). Meflrium Horum Confularctti.ad- momtus ab co pltmjira potius quam i (io- ! APOPHTHEGM AT A. 35» pbflra diccndum.poftridtc F laurum fi- lucauit. E iu/dem. jo. Reprehendenti fi! io Tito, cur et- iam 'vr in* vectigal commentus efiet. pecuniam ex prima penfione admouit ad nares, feifeirans num odore offende- retur , & illo negante, atqui , inquit, e Utut eft- Iuuenalis; Lucn bonus ejl odor tx re Qualibet- Ex libr. fecundo M. Tullij Cic. de Oratore adQ, fratrem. 31. Sp.Caruiiio grauiterclaudicanti ex vulnere ob Remp,accepto, 5 cob ea cau- fam verecundanti in publicum prodi- re, nmerdtxit : Quin prodis mi Spurii vt quoticfcutique gradum facis , toties tibi tuarum virtutum veniat in men- tem. 32. Ridicule L Porcius Nafica Cen- dori Catoni, cum ille : Ex animi tui fententia tu vxorem hales i Non htr- eule.mcpm, exanimi tui fententia. 2 } . Cr.iflum apud M. Perpennam pro Aculc- APOPHTHEGMATA Aculeone diccntrm odtofe L. Lamii Hrluius deformius interpcllauir; Au- diamus, inquit. Cr.-flus, pultheHumpu- rum . Cum tfler arrifum , No» potui, inquit Lamia, mihi formem ipfe finge- r t, 'ngenium potui-Tum hic , Audiamus, inqnnjifertum. i 4, Scsuola Srptumuleio ( cui pro Gracchi capite erat autum repenfum)' roganti fevr in Afctm Praefectum du- ceret.' Quid tibi vis, inquit, infantA 'Santa malorum e/i multitudo ciuium, ve tibi ego hoc confirmet» , fi Romt tnanferis, te paucis antiis ad maximas pecunias cjfe venturum- N.,(icacumad poetam Ennium ycnifler, ciqticab odio quxrentt En- nium, ancilla dixtilct, domi nonef' fe , Nafica fenfit illam domini luilu •dixifle , Si illum incus c(Fc : paucis polt diebus curri ad Naficam vemf- iec Ennius , & eum k ianua quere- rer , exclamat Na/tca,fe domi nonef- ie. Tum Ennius, Quid! ego non cog- nofco vocem, inquit, tuami Hic Na- lica, Homo es impudens: ego cumtes qusnrem ancilis tus, credidi, te domi horsejje, tu mihi non credis ipfit AfOPHTHEGMATA. m 2 tf Cum C. Fabricio P- Cornelius homo auarus «e furax , fed egregius Iijipcrator gratias ageret quodfeini- Hiicu&ConfuljSfeciflet bello i3 grauis Nihil e(t quod mihi gratias agas , ait, f, malus comp iltsri quam vanirtj. RECEN TIOR VM. A CTI V s SyncerusSannazari- us rati poeta ingeni; , & ad- modum ipfe facetus , eunt 'H confpcflu Fnderici Regis 'Neapolita- ni tfter quasftio. Quid potiffimum oculis conduceret , aliis fqeniculutn dicentibus, aliis chelidoniam aut ru- tam , aliis almd : Inuidiaro, inquit, aio . Mirantibus aliis vel ridentibus, aittquia Inuidia maiora omnia videri facit : Ouidii illud continuo profe- rens; Fertilior [eges efl alieno fetnpcr m agro. Vicinumque pecus grandius vber habet. PAN.. , n apofhthegmata DANTES Florentinus cum Se- nis cxfularet, cogitabundus menfa: cu- bito innixus nefeio quid fecreti feru- tando .acccffit quid petens impottu- nus quidam. Tum Dantes : Dic mihi, inquit, que maxima omnium belluaS At i!le tclpondii. Elephas. Cui Dantes; 'Elephas, fint mt maiora •verbit tuis cogi- tantem . Noli effe moleltus. luuenis nobilis haud magna: pru« dentias amico narrauit, peragrandi Or- bis vniuerlitatc cupiditate, mille fe flo- renos velle expendere t.vt quantus cflet nofceretur. Tum alter cui probe notus etat, Satius efl > inquit, duo millia sx- pentlas,& des operam ne agno [caris. Vtl vt tpfete «wt.Vuxta illud Delphicum oraculum , quod e caelo dc- fcendit; yyafit ftcLVlb//; Nojce tetpfuny AD- SE RIA Hi- Vite. Non funi ctntta comis vUisfnec crini - bm ornor. Intus enim nubi funt crines , quos non ridet vllitc* Meque manus mittunt manibus^ re- mittor inauras. Spongia. lpfagrauU nonfumfed aquimihipdn'- duc mh&rtt Vifceratotatument , patulis diffu-' fa cauer nis Intus lympha latet , [ed nonfefyont# refundit * IX ALTHELMC’ De N-vbe* V trfi color fugiens ccelum terram - que relinquo; Non teUureiocus mttit.mn in parte po-’ lorum e fl, 'ExiliunuRus modo taerudele veretur^ Sed madidis mundum faciofrodefcerc guttis. P 4 < Sali» I O C O* Salamandra. Ignibus inmedijs yiuens non fenti» flammas (ftixo: Sed detrimenta rogi penitus ludibria Nec crepitante foco, nec fimtillate fa- uilla , • ( pefcunt Ardeo,fedftamm<t flagranti rore te- Myrmfcolon. Titulum copofitis ego nomen ge flo figuris Vt Icofic forniic avocor fermoepelafgo, . Tropica, nominibus ftgnans prafagia dulcis Cum roftris auium. nequeant rcfijlere roflro. Scrutetur faptens gemino cur nomine fingar. Gallus gallinaceus. Carrulus iit tenebris rutilos cetinijje [olebam Augufia lucis radios, & lumina phcebi 'Remiger exfpeclo , populorum nomina fungor: Arnnferens pedibus , belli difcrtmini] faxo „ • Serratas capitis geflas in vertice cnfias QV A- iter agentvm' coiloqvia, • Eoncjla, ac lata, non impia (ifitp CONSILI V M. TAQRA E littera* Paulus in- •tprimis ac Petrus Ecclefisc poft CHRISTV m CquPiie omnt'o- tiolo fertndne exiget in Tudifcio' ra-'. tionem, Macth. fi 17. & 1*. 36,) ab omni ifulto termone & detradlionc dcterrenr.Epbe7.4.i<ji Sr^-S-CoIofTj. J.l.Petr.i.io.Aduerfus vero murmu- \ f rantes 3 R.om.i.v,3o.j_Corinrb.ii-20j 1 ,Pctr.»:i.&r tx-E,t lacobus ca.^.v,.»,; Nfl IfteJetraHere alterutrum, fratres.. s' & tuiti at legem.’ Igitur 'ad euitandas per viam de- titadiibnes defama proximi • aur* de Princ-ipiim exirtiinatione t ad anfam pi J *eide4a tie: fcurri libus, pra: nugis, p ju T&co: ineptiis, quaeque ad rem nihil perti- nent, agendi.-ad tollenda occationem' conuicia iaciendi in clerum , . mona- chos, Iefuitas, Canonicos & Epileo-- nos: Suadeo- in Domino, Prudentiam' adhibere Ipiritalem , vt nc itirgi.a-v caiiunniar, conuicia, & odiaenaican- turjfermonem malum tanqtiam fi-* lum ab'rumpendo,alioderiuato cal-- lide colloquio. Sic nemoiure. indig- mbitur,fed tacite quifque reprehen- fiis officii admonetur : nolld ie- alie- nis participare delitlis.£>eli$a quit: wtelligfr? ait vates Regius Pfal.i i. ij. ab alienis parce feruo tuo. Silentium < j^aqueleruandum potius 3 qiianT-vta- lieiiis peccaris participes . Denique:' ad hatreticortim moleftas-&':infi‘ugi- feras dilputationes in itinere aut in* • ter pocula (vbrde Verbo Dei fe tae- diant etiam-mulicrcular) quia milito.' hinc frudtusfed amarulentia maiul-- queexitlit odium poli conuiciajcol- Jegirons pauca dcannumerabHibus- quibus via? longae taediuip fallere que * assunt hillorica.tum Philofqphica & Phiiologica.Leg^jfi.fotteprofintr SSRIAV tw 1 H 0 Idtl NIS AE TAT E $' ad annum vfque cente fimum & Proprietatis cuiuf qtl<LS. io. anni Tutritia'.' tJifciplTna. Stolidus ' | *6.annij44i»/«/ift««-A , alarft r a.Ciymnaftw^ | jo.anni.KiW/KaetasiBtpcditioncs.M les. • 40 .anniS«« 5 «*-ludicium.eon(iliarius' jo anni.Coftans; Grauitas.Crudiis fcnex : io.anni.DecrefcehSj Quies, Senex. 7 d.anni.Confidera futura. rigtitia. Deere * pitus- Sb-anni Ridiculus. Tabes , Silicernium.' jfo, anni Qui lud ibtio habetur .Deli riutn. Bli puer.- i loo.anni-Quicfce feHcrtcr.Sepulciu:Quad " (vitam- fcquiinturcogil». ' I KATIONVM. PROPRIETATES' j & Regionum Mu. | Cavtio. f : . ..... G a v e putet qui haec leget, odio, * aut eoniiiciandi libiUinc har^col i Jieij iedideO , ne quis aliorum de' - ’ P : < " " gente 54 (y IO'C Q.. gente quoque iudicia ignoret nec ( jpfeneifciat abalijs obferuatajeaipfe qua potes , fugias vitia ac declines. Nemo enim fine crimineviuit , & funt gentilicia quasdam vitia. Socra- | temfapientifl. Zopyrus ex faciede naturaiplius faciensiudicium, tnul*. <• torum criminum reum fecit: nec ille | infriabatur quae dnfta effent vera ef- | fe, nifi illa honefti exarcitationee- | m cn daiTetj.Ph i 1 o fop h ias id feres a c- ceptum,nos Deo Chriftiaui attribu- mus. nam Cuiuispoteft accidere quod cuiquafilet : i ajtmimus Publi; Syn, 8 c S. Augufti- nusH6mil1axxiM.Iib.40. Homil. 2s Tullum, inquit ,pcccatutnfacit homo* 1 j quod non faceret alter homo , fi defit r edor per quem fatlus efi homo.. Hkc hadtenus. His p a n I .Confulti , bellicoli , , graues. ITALI' ingcniofjvindidte cu- pidi.. Galli' Mobiles, i n tetn perqn tes/ Bjut a n n i YerfipeIIcs,negoci?to* SERIA • 347 BTE l G A'E delicati,.neg6ciis 3 linguis dediti' CE R M a N i bellatores,, fimpJices, benefici. Exitis Francones fimplices, rufiici. Ba v A RljftitnptupiI, ‘comti natores. . ; Sv e v ijleues, ioqtia. ; ; ceSjglbriofi. MIsnbns es; magni fici, locupletes. SA X o fj ESy VePlilti, contumaces Rheni accola?; frugi. Jio fpitales, operti, Bb E M l; inhumani, pradatores, fe- ditiofi Ba.n n o n e si vulgo Hungari, a» fperi victus inaareololo,. v .• j ii Nvmerorvm mysteria ’ AimgfnMicepropvfna : 31 E faris litteris! Prouer.ca3i-& Ef- clefajitci eap.tj. | Vn v M. VijusDeus» Vna fides, VnunvbaptMma: Ephef. 4. v. 3. Vna Ecclefia Catholica & Apo- llo! ica. Vtia via ad yitam,C H R I s T v ®. jj'y o petenda 3 1)eo cum Salomone Rege.Prou.30. ver. p. vt in vita copleqiiaris j, Vt longe abiit inanis iermo & ma- ledicentia. . v.' c ropulen- * fcd fingit' * SsL. Ilis . con- vel nimis ^ in0 p emj 5ferri vi- clui necefTaria .- ne in abundantia fpernar Deum, aut in egeftate furtu comitiat, aut impius inDewexiftat. 'jJVo a&ionum genera aegre fine fa- lutis iaftura obiri pdlluntyaic Si~ jacidesjEcckfiafi, ca.xxvl . ver.ts* , S E RI'A. q j-. Mercatura finedelifto', fi. vitia non praedentur.- % Catiponam-exercens fine peccato; . fi fraudes. &c. XjEl I A' in faturabilia, quartum atirera expleri nullo modo poteft ; . Pr©> nerb jo.v.ijif *' u. Infernus,, s; Mulier intemperans 1 ' 3, Terra ficca, . 4 ’ ignis omnia deuorans, nec latis vnquam alitur, - XRT A Iciri non poflunt,& quartum- comprehendi non poteft.-Prouerb, XX Xi V. 18. _ , - 1.. Veftigia aquilae volantis: a,, vialerpentis luper rupe 3. Semita nanis in maritimo curfii, * 4, Grefiiis adqlelcentisad. iuuencu«_ Iam- : , ^vatv o R funr minimain terra,* lapientia^ tamen fnperant omnes- fapientes.Prou.30, 14. i. Formicae-, quae- parant in se- date alimentum ~7 " *. CHji tio i o co: g! C H I R O G RY L i l 3 gcnusinua- lidum, habitans in rupibus. 5 . loc v S T a fijflne R'eg£, volitant tameil ordmepulcro, quali iub Ti- gnis. 4V Ara n e Ag qua; texit telam; , &' habitat in domibusreguni..-- . D v o augent peccata , & tertium j . prouocat iram. Ecclef. aj; v. ,it. j. Anima feruefls tanqua ignis vr es. i 3 v Adulter in carne corporis lui. i 3, Vir transgrediens le£frun,&r mu- lier deferens maritum fimmjSrc, Tri a- fpeciofain oculis Dei atque hominlim.Ecdeflafh if. v.i, i,- Concordia fratrum a. Amicitia inter vidnos » . 3;- vir&mulier i» fide mutua perle^ uerantes. •* • ? ; TR i a omnibus odiofa ac? molcfla.- Eccl.as-J- ' | Ji’ pauper, fuperbuj.,- ; A .i j a; Diues mendax, 3; Senexadulter, qui caret intelleftu 1 Dvo perturbant cor meum, &ter. tium irame afjfick,;Ecd.a 4 l.y»j* ' .j ' i.BeI- SERI A. • 2 . Fulica , qu* forbendo dputnan* capitur. • . Qui gloriatur fe cffc virum For- tem, & caret vulnere: 4 . qui dicit le aegrotare , & multa paflum,& bonu retinet colorem., f. Virgo vituperans J egit ime nup- tam.autnupturam. «5, Qui deplorat, ea qua? aliter fieri nequeunt, & petit quod infeitura fieri nequit. Scyphi quotbibendi. Bacchus apuchEubnlum in Atlienato. T R e s tantu ego fanis crateras mifceo . V nii valetudinis & huc primu ebibat. Secundum amoris: at {aperis , tertium. ©cfjfiupbroticf. Quo qui [aper e folet eitthauflo domu. piant quartus haudefi amplm craper mejSy&c. Vide & m Sympofiacis variorum,vc Stuckij. INANIA, K T INVTILIA multa exvulgifernmc, &Adagtjs. Loquicumfurdo. Nutu carcum aduocare, ' H 35 8 IO CO* InTdua pifcari. Semen in mare fpargere. Sterile (oltim colere. Viidas aquarum numerare» Ventos vrri includere velle Caluum tondere: Laterem latiare: Camelum ducere per (oramea acus: Hircum miilgcre: A dium agere: Bibere ex vacuo poculo. De calculis polentam facere. AEchiopem lanare. Et; Mola ad molendum inutilis. •Fornax fine igne- NauiSj turrisjfe ciuitas, tmv* Expers vir orti, qui frequentat inc oU. iuxcaS.opfioclem Tragicum, qui 8c alibi: . , $j>ov«v SiSchrxifv burn ’yx ivtst v£?j. Deure mentis impotem fapicntum, w\ s.voA' . TJIIA SERIA. TRIA VARIE. Exwpta eGripboTerntirij numeri Au- fonij,& AritbmologM Carne- rarij- Qua: in coetu proponi quali Aenig- mata litteratis poliunt, fallendi temporis gratiam dminati laus fit &- planius, aberranti flbilus, velquid aliud. Tres M ul* prilctes Melete, Mne* me, Aoede. poft nouem Mulae numeratae. Tres Sibyl!ae,Cumaea, Sardiana , E- rytlirtea. ' Ali) etiam nouem numerarunt. “ Tres Gratia: : Aglaia, Euphrofyne, Thalia, Tres Horte: Eunornie: Dice s.Irene. Tres Parc*:Clotho,Lachelis, Atro- pos. Tres Furiae:Ti/iphone,Aledio, Me- gaera. Tres Harpyis-.Ocypote,AeIIo, Ce- lamo. Tres ex ouo nati: Caftor , Pollux, Helena, Q. Tres IOCO Tres G >rgones: Srhcno, Euryale, M-dula, Tres Syrene?; Thdxiope, Molpe, Aglaophona. Vel vc alij: Leui- cofia^Ligia, Parthenope, Tres fi lij Saturni: lupirer, Neptu- nus, Pluto^ p on denique filice; Vella, Cer e s, luno. rCalliope,Orpheij Tres M«fe,qu.O rerpfichore,Rhe- filiospepererut~) flm SrSirenastres, '"Clio, Linum. Alcmaeon, Tres matricida.’ J O refles, (, Nero Imp. Charybdis indies teraquasemittit, teique re (orbet. ' --A.egyptius,feuLybi- Tres Hercu- \Tyruis; (cus Jes SGrtecus, Thebanus C' a uc Argilius. TresIVicides vates, Arcas, Atticus, Boetius, de quibus M' Antonius Muretus Vanar.ledt.iib i^ ca. i<j. Pec.Vittorms hb.1c.ca.16. Gul, Cauteriis lib. 3. Nouarumca.i^ Ter« SERI A.' Ternarius in Ie. Christi paffionc: Ex ^Anafiaurofi fambica. Hadr. lunij* O . Mira vis Ternary Oua occurrit hicfrequentiusl i. Coniites in hortum tres legit, 2. Ter dormientes excitat. j. Ter orat-, armatas humi 4 , ! sternit cohortes ter potens: S . ’ Criftatus ales ter canit , 6 . Toticfque Petrus peierat. 7. Tres indices primarij. 8. inpublicumterfiflmr. g. Ter Pontius virum probat, , 0. Ter in crucem dcpofcitur Ii. Tres innocentiam approbant. Patient utejlis latro, Qj * 3 6 i IOCO SERIA. Vrafes modefliA, atfuo Scelere agnito ludas reus. 1 1 Contexitur lingitis tribus Titulus crucis: tres per crucem 1 3 Confregerat , Mortem , Stygem Tetriiijj Mortis prajlite. peccatii, i 4 Treis longa mors producitur l f Hor.as: tribus fu figitur i <r Clauis, cruce in medio trium: i ] Triduum fepulcbro conditur. plura dejsrumerisjitemque Exem. pia Centuria 3. & 4 . Exemplorum Fra nc.Sc hotti Duadedit, anno Domini M. DC.VII. ' AENIG- 9 GRIPHI Antiquor tm aliquot'. P H N G Is Ainiguu dtHA m r- PT fi, quod Oedipus diflbluit,- & Sphinx fe praecipitabit vc refert Palarphacus’ . libro» Auststei* Tnc, ita diffugies dmno fa per iaiU lethi: Quadrupes cfl animal , bipes binc } tn'«’ pes inde pererrans, Otiando oritur Phoebus, medio flat in axe,caditque Atque gradu ielert vocum variante figura. ' Graece apud Athenaeum Iib.io.ex- /lat. Aufonius vero in Gripho fernarij numeri, ita; Q^i SUf' 3*4 I<5C Q Oui bipes, & quadrupes foret, & tti- pes, omni a [olus Terruit Aonia volucris Jeo, virgo, tri- formis, Spbinx, votueris pennis, pedibus fera, fronte puella. < Ceterum de forma Sphingis, bi- \ 1 formi & triformi inulta Defide- riusin Adagijs, &Kadr, Iunius Ceutur.y. Adagiorum, tdemque ad Emblema LLI. ^APPHONIS POETICAE, De Epifiola.apud AntJphanem in Athenso lih. x. i 'Feminea quadam natura foetus fuit I finttfuos Serunt: tj vero muti clara voce edut. Tum per aquoris fluctus, tumperton- tinentem Vninerfam: quibus placet mortalibus: Luet autem etiam abfentibus. Quamitis furdu auditus fensu habeat, illos attdtre Alij vero d e Cantate non tpifoU interpretat i i uur, THEO- h SERIA. ! T H E o D E C T ES de nofte.&die. Vna dia 'gignit , gemina funt namqut fotores: (gnitur-ipfa. Quafpr itu genita ejl,niox rurfumgi TEVCRVS deCocIei, apud Athenarum tib, x. A6/o?iv Animal fine pedibus, fine (finis, £%os,teftaceo tergo , Tulongis oculis, deorfumfeflettetib. Surfumfofe attollentibus. Pac v vi deteftudine,apudCif. i. de Diuiriat- Sanguine cajfa, domiporta, terrigena traditur, Quadrupes, tardigrada, agrejl is, hu- milis, afpera. Homero propofitumapifcato» ribus de pediculis. Heioioc* in- eius vita. Oiiod captum eft perijt ; fedqiu non cepimus, adfunt. VIRG ILII Eclopalll. Dic quibus iri-terris infcnpti mniind regum, Nafcdtur pres,&prmiafolus habeto Q. 4 Ibi- 3 es- TOCO- Ibidem. D k quii ui in terris, & enmihi ma- gnus Apollo, Tres pateat cali ftaciumjm amplius vivas. Vi ie Seruium > Donatum j- &Phi- Jargyrnm, • . Amir. Alciatum , Parergis, & Pe. Crinitum lib j.dehonefta diici. plinacap. 8. &Lud.aCerdain 'i?i rgj 1 i iim .enarratorem opr. AEaigma in Athenaro lib.io. j- Quid eft quod ne femus., & doce- mus amnes ? % Quod idemnufqtwn &vbiqueeftt 3 Quod tdeincedo, terra &nurt ejl? Solutio» T. Animus Athenso, vel. Medicina. 2 Tempus eidem Atlien. Deus aut infinitum Cafaubono. 3 Canis, nfus,ferpens, aquila. Plura Sympofius & Athelmus verfibus coIlegere.Aenigmata. E I N I s. I N 1> j 'jellanii* >4 Horatij villa 269 Marti Neapolitani 2\6 Humana omnia fragilia. *4 i r. I atitra, Ii ab, 3 ? lacokutf refectus Neri- nus v Jacobue Sannazarius 162 intendis agri Neapol 258 Infui* in mari nata 259 Joann.hrmius Viterlkn- Jis 174 ftan Bapt.Confalonerius 20 } jfachusfl. »11 It i arx 2 74 Junonia 4 < 5 - S° U L abyrinthus apud cen- tum cellas 236 Labra Lago d‘Anguil!artj 274 Lanfperga 9 6 Laureatum 38 Laurentius Se hr uder z 6 $ LauacrumNexpolita 2S9 Leander Bpnonien Jis 235 Lentite Js Letdium 4 E X. Leucepetre e Leyda Liris /?. Lithojlratum Liuerno portui Lengula opp. Lenonium Luca Luculli domus 11. jyt '7 1 97 168 281 27 * 4 188 M aUmoco n<s Marcellus Balinge- nitts. 216 S. Maria delpartomenu - Jierium 261 S, Murie crypta ferrata. monaHerium 267 Martuli Neapolitani 217 Matthaee* CurtMed.x^y Mauritij Saxoni* Eltffo- ris Jepulcrum 221 Maximiliani I , hnp. ft. pulcrum 71 eius resge- fia 100 MazMc an vinum 205 Mechlinia 8 Mediolanum 141 Meduxcus maior fl. % 6 Mele hior Zobeless lz Mercato di Sabai 1 5 x Merguli» a villa 2 60 Mtt- INDEX. Meflrefium tt$ Ojkualdue Mi! fer Mintttnti 1 57 p_ Monetario. fabrica 67 Monlalciaopp. 277 Padus fi. Mons e tenaerampens 2sy Padicfiia Monte Viafeen l KlugeUmavallu Muliach Murena Horttnfij Murantem Mufi {L N. XJ amttrcum NeapoJti 97 3 1 ' ;<* 2JO 274 Paleopolis 299 TandulphmPetrucius 279 ?3 Pajjauta 34 3 j4 Patavium <36.147 15^ Patauiunt pf 11^ Paufifjpus mons 26« Pelttn Mons ij S Petre oleum 25* 5 Philipprh Decius IC. 2S7 — < s- * 21 'I 'Philippus Brubelte: ip 7 Neapolis unde extruUa philiilitufofa jU 2 4 S Phlegram Campus 251 Ntopyrgus elaufiradis » pieira bianes palatiS i 31 JiloflerCffett&urg 33 284 . Neri tum ripenfe Norimberga Nouiomagum Notum Porum Nymphta quid O. A tm-InfuU 0 enipons Oleum petra Oropytum Oranto OJlta U' ' ‘ J.* 39 Pifctna mirabilis 23} 2 2 Plinius a mendaci/ fiujpi. J 3 cione dcfenjHt 251 1,1 Plinij mors 2j 0 2 i' Pompeianumuinum 230 73 P9 P«r<«i OHiertfis Pnntfle Vrila fi P rimulanum Putei rogales 21 Puteoli ' r yrhaurhs Vi 2 66 26* 2 75 »4 11? »34 It ^«/7- i' *r D E' Q. Sibylh antr a~ 227 >*7 ili St er ungit gy tto Sto e Neapolitani m "?T” ^ Strata (ylun pagus 44 Xebertt Neapohtans Re- /J &‘>fcf u rrurn ait g Ul j ator j um j n , t p^. Reccabruna turru 1 J 9 , & Romi Admiranda i \<i Rortu Rnccmia 205 "f. Romulus A matius /4? , .... BauatiiApo- Te ^, w { Ruremunda S. Q. Jtngen S-QuiricM oppid. R. Retitbona- Rhodighsm Siculorum ingenia wiM.wa.vulgoMt "““T - ... „ A Samo 'P miw 2V7' Ssnuejfa /7 Spiracula 30 J‘2 1 s 9 11 o.ii‘5 X erminuiflatua 2515 * Theoc/oBasoarie rex 47 Thtrmi 218-2.46; S ahaticus lacus: 174 Therme 'Ciceronis ifa Salsbwgum 45 Theros infula Sarcophagi miri naturi T hornas CdmbiM 150 S carparia Schongauil 1 Siriptor es Italii Siba fi Sclandia Sena Seni z;S> ' n 8 ISO 1 P 9 170- 7+ J‘l ? 146 Trebanorum montes 170 278 Tridentum 113.311 Ifrj. TtiperguU . 2 S7 Trium Theren infula 2p9 Tiberis fi 96 Tibur iji T irolenfes Comites- 299 Tornatum 18 Truiecium , I N D E X' Trikm Mdlgtrti corpora t Vienna ;6 T'oex.envrbs ijg Italica qualia io) Tulit* habitatio * 37 Vinum Grt cum 2 i o Tufculum a £7 Virgilijfepttlcrnm i5a Tuf culanti Ciceroni* i 0 7- Virginii undecirn millia i y Viterbium Vltreitettum 15 Vadimonii lucta tf) Volat en * iSo Valetudo quomodo Rotru-Vrbts It alie* 155 tuenda lOiVrbiuslttm 27^ Venefterfl. l 6 & Vulcani ferum 252 F>«e//2 Vulfiniu zy.g Vefuuimmons 21* Wtlthetmum St.ioS Vetulonia - 27$ . Uerl mons f eu via 4 $ > I»* '"f - 1 : . 't-l&J ": 4 ‘ * •; IN SBC VPTDAM PARTEM Itinerarii Index, GathaUaJfiliffis.^l Sancus rex AllobogS 47 6 ? eo ./V jtgathopolit Jlgie 'Sicut jlginnum jUbtgenfium htrefis jlllingaunum jiibinnmilium Allobroges Abes 33 B rianfontt 31 Burdigala 90 C, 5' femottopp. uS I?J ^ Car oli Regie Sicilti E- i| 1 pitaphium \t% 47 Carpent oracftj 4$ 57 Carthago ncua ioj Alpine gentes pars Gall. 3 Cadmus fimaragdinusGt- St? mta 1 Ancon Gallia &1 nua Andreola de Calanirino C.hielanum vicus Nicelai y.VP.mattr 131 2 ) Chrifiint corpus Angoulemcj 3 ?. Antomj corpus Antipolis Aqua Sexti 4 Araris fi Araufio opp. Arelatem At [ia fi. Auenio Atcgufioritum. Atax fi B. B tremo Bttirri. Solo opp. lirae ha quid J40 <)3 IJS> lt» 'V S* lop 0° Cincilha opp. in Citrit arbores 118 Clanius fi. 114 Complutum 4‘ C orni promontorium iso 5 a Cofmus Medices 1 5^ S7. -0 1>. 5* p\E Iphinatus 4 5 Delphinus cur Fracia 8 S Princeps dtcatur 4 6 27 Ii 8 Doriasmaiorfi. Domne pagus 111 Druentia fi. 31 E. 113 Tp Lias Vinetns so ^ dbrodunum 89. 4' 9* 61 Ebufut j kd n, tiuduinf. F* F I narium Florentia forum Vomit i j Forum Iulij Fo fit Mariam Frititricui Frtgofui Fufetium G. {-14 .llkiTwiJi» ^ Genua Itl Reliquia ntS&Jeq, Majfa opp. 141 134 Majfilia 100 /54 Mtdtceorum familia ;ys J 3 Melanhorius campus n 4 U7 Mtntonum oppidum ijz 42 Merula fi. 13+ lqj Monnizomom ^3 153 Mom peffulanus 9 4,110 Murgitana duitas ibid* ?i Myra opp. 33« >35 N. H. 'fcjtfritf i 5 . 93 .hg t t Rr culis perlue qttu 1 3 1 ^ Naulum opp. 134. HtUriut epSjt.YiS .%9 Ntmaufus 36. 95. Hirnea opp. t <3 S. Nicoki corpm 13! I. Nicta opp) nS I acobiu Sndoletue 45 NouaUfa pj S .lod Bapt. brachiu 114 O. 5 loann. Neapol Regina 43 A Celum opp. 67 lofepbus S caliger 97 Orunge opp, 30 lfarafi. t>9 Orobiusfl. uj> L O fla opp. «5t>. X lguria ijy Ours opp. 6j Limonumvrbs gS . P. Luca 17 1 p F.nuini motes do.&fe. Luehuicue a Corduba Peralada opp. nz SueJJtDux 10 p Ytrpiniamm 113 M. Vbo cois 100 M amillari» 9% Vicfauium tS B.Marit Magdalen, Yytiuft injul, ut R. IUi- £ i- n p t , x: R;. Scrga fl flaimunc/suMar'.ia»us 7] Stramita opp. tj Sufaopp. 38,!’20 T . UVZ T Alltvd opp. Rhodanus fl Rhodope o\p, Rhutttba fi S. Rccbm- tRedor/afo Roma Re/pa G allita nm Romani r eligi en U flantia S R-mrslus opp. Rofmaiinhs' •e Ruftinofl fi I )S <k> io rji 13 l ^ The(ir,e_: jj Tolofa T 1 $0 fagum rj'2 Tricaflmi 7 -S Tttjory Mi 77 Tnphea Kttgufti ,- > con- TropbimusAteUt. Epifc. 80 ) io r>3 T urbia vicus , Ip 54 T tironum vtbs 3.7 n 3 . V, ' RllftSte@F‘giSK S a 5 «»' ‘ «'*• *S S. ' V avt 1 C at Mna opp. ** Snuona opp, Salo opp.. Sal/uU opp. Stcwafl. ‘SiguSuna Seni Setius mons' Stgius mons Sttigomagftm Raras fl ibid. 1 10 V aflo Vocontiorum 58 135 Vefilo mons l»4 Vsenna Gallia IiS VillaVranca lio VintimsJia 67 Viuifci lyj V icontij 3 4 Vocontium forum ibi. Volcarum TeBofugum 92 6 7 V ulflnium opp. ji 5 o »30 134 jz 70 WEN- MENDA OP ER A R V 'M ' SI C amchgmluiriememU: ' In I. IMkth. Tag 5-vetf,3 afine.legfc officium. p, 9 liberi,l.Ii- ini.ia ,7 a Hne.l trinftjtui. pag ut ,v«f; iv njpnn. meritum l.roohientoni. xdificijsnj, 5 a fine demonfttSnt 26,9 feliciorum 4« 9, a fineEpi-' {copo. 4S, inmatg. dei». Atchiep. Catulum ex- cipit 57. 17 cuderint,. 03.. ta. v», 1. vt.64-. ts.ad, l. ac. 66. 10. 1. in ahcnaj, non aliena. 71. s_. to- gr.bis,& pcnult. modcftia:.79 vit i. Euangelium. ur.s.Lcarncm huieyrfmatxt .1.34, fic cajjiga tmm- proii4 v.i.ad hnc.l ab hoc. rX. ita cafliga nutri, pro :68 tSp.v. t/.l palati. Intnarg deleMasitn.re- ponellaccus. iss.v.iitlege, •KjStcSla.t its.vlu 1* triginta 176.1t.dtg Gr-egorioXin, delendum- r- iium X is. 5. a fine, 1 cUuis. .27- 14. alant, Se m. jt. veteres. 371. .9, 1. tabula , non fabula. 17?. alta turribus, veif. 3 exteros 281,18 Icg.lib.IL epill. 6.385. 17 columella:- v -. i. fine,fit,pto ii 3 , 2 x, 2- - 4.1. Ponti® 2pj> 4.1., virorum, qui in 300. 15. l.lo- annis. 305, 13 . 1 editiffimc 07.18 1 dcdicatatn. 313 » i. & fine, facUi.3' 4.19 1 . lanificum jit.* ®ai«uii, 4 . Patauij. 3 4 n caitigatifunt n- 3 a fine,ta nuil- tot 317.9.I e'Dione.334. 13.I expendere, Se v.tj.l. y vSlSr. 339. 2.auet,I. aura. 357 7, a fine,meas,l. me- ,us: 6o-3.Sirencs 4 Leucofia ia.Eiby.cut v-4 afi- jie,BcEotius.,6i. 5. lege Sf HI N G I i. 373.15 1 tno,- .liretur. 377. r- lege, sixti V. nnn Vl.&penul' qua- .tuor.iSi.r i.S M. A tilio, dele i', 384 r - 1 . fuit. ,28.1 .circuitu ,74. 14 I ..iaipccraub: .404 7,1. fine. fuge- rant. trr At AStcttndd partis Jlc corrige. j> 3 ,.;o tf. Hanc 1. Hae.+r f. malacum, lacum , l oppidum. 46 . 10,1 Pontificia, st- 9. afine, Dunum lucem Gall. S9- y.tfiaa, ijs quas, 1. qui & v s.afi p I0< l’ ,am ’ < l ua: 67 ' quo’6«. vlc. lin.corroptamcuiautcuftm.ji.s.i fine certe, 1 refte. 77 , 3 .yeri,viii, 7 9 vlt, admittant Si- 7 . in extremas. 8+-i8.J. Hilaiins, 93 j.l.XU. M r ,7.9.4fin«l.x*r * w * -I r*rriie« nopium iS- eisj.eris, m, s. a fine: I' Oyrici. m.rj 1. r.scful.ut'. 9, a fine; 1. editiore, pi. 13 afine, dele a!rerumaarcin)i34. s l.peruenimW i s.s;.l offa pro offa, i+s- 9- a fine: fulo, ]. lufo -verfum . in.». 4 fine.l.feftosnen faitos. 1J6. 8 ,a fi. 1 , duitatis, j.ibi 1 pecuniaiwm.U7i j, a fine. I, buius.iSS. i.Epigratu. mi. -usp '-V 1 ' • -» V Dedicat. 'EPrrr.. mts Itineris f actindus ,vehiculivicem fota - menque viaprabebit.Sed quo fine edis, in- quiestnimirum,vt hos T ibi recens honoris ergo-Titulos AL BE RT i Principis Opt* beneficentia ffionte oblatos ex animi mei fententiagratularer. Deinde vt- parentis T/si.tfcnnci Kinfchoti j fummi quondam in Patronorum Collecto Bruxeliis , dum rixfcAduocati>gratammetneriam y dum m illius harerem xilamplm annis contu-- hemio, libenti animo reuocarem. ittudw- terimTe obteftans x vt illius optimi patri* dotiifiimique lureconfulti, quibus de lin& rejpondit lucubrationes, vetufiate tempo- ttfque longinquitate intercidere ne patia- ris, (edin hominum manus obfiemcanu Genio, peruenne finas: vt non ignaue vir- xiffepofierttas vigili} s leitis intelliganfe - que tali dignum patre filum, tali idoneum magifiro difcipulumtamgrati animi te- fiificatione oftendas,& aqualibus praeas- } SicTibii , tuisque qua opto , eueniant feliciter, Antuerpia, II. Kal. , Iunif.CID. ICO. XX, IN AMPLISS. FRANO ScHOTTVM REIP •„ Antuerpienfi* Confulem* S I quis imaginibus, /mobilitate pa- 5 rentum. Clam ab antiquo fiemmate iattet mos/ Quem fugit infigni celebres ab origine SCHOTTOS, Gentis & auctores /anguinis ejfe tui? Antiqui celebrent reuerenda fronte Gt* tonem : Cenfura es maior, nec gr duitate minon tfoftu tuo felite regitur res-publica nutu-, Gmniaconfiho fant/ cadunt /Tuo. Te dicente ferum ponit di/cor dia ferru: Proijcit & /duas Mania turba fac es. flacfat erunt, cunctas fatagam fi prome * re laudes j litas e fi operis longa futura mei. S D A GAL- f ' 'fi - 9 GALLIAE DIVISIO I'X antiquis reeentiaribufyferiptori- bm ) vcterilm > m>uifqued>ftintt(t- nominibus» pR.ANC.rjE regnum prius Celticum,. poft Gallicum, ac ladero a Germaniae populis Franconibus fuba&um, Franci- cum nuncupatum. Co MATA G A L LIA in «ia po. pulorum genera a lulio Caefare ac Geo- graphisdiftinguitur . Belgicam fcilicct, Celticam & Aquitanicam, (qUK antea Aremorica eft dufia)' amnibus inuiccin flumimbufq; d/ftinfta.A ScaMectenim ad Sequanam B E L G [ C A, «Belgis ci* uitate vocata prouincia; dequa nos fu* pra egimusiparte altera.cu Germanici», A Scquana.iiem ad Garumnam vfque CELTlCA.qu* & tugdwunjis.cauxs populi Celti &Lugdunefes vocari; quo* rum finitimi Hifparii Celtiberi (hodie Aragontnfes)(ant nikupati.Di&i amem Ce/ra.tefteAppiano.a Celto Polyphemi filioifeu.vt ali/»a Ccltcciufde regionis rege.Indc ad Pyrenaei montis excurfum AQVITANIA eft.vulgo UCafcognt _ A J i« ITINER ARI VM JkG «re«»*:fic vocata ab obliquis aquis' I.igcr i flummis.vidtMelam .li.j.dc fltu orbis c.t, Plinium bb.4.ca.i7,& alios Narbonensi s Prouincia iN«r£*- ne ciuitate^quae olim amplffimum fuit Salliae Btaccatj emporium, tcftcStrabo- ne bb i v.Gf ogr.hod ie tutiffiiTium,vt fi- nitimum Ga-barum aduerfus Hifpanotu’ inrurfiones propugnaculum . Ceterum Narbo Martivs dltRus, a Martia leg'oncC*faris in coloniam eo' dcdufta, vt quidaopinantuttaliia Q. Marcio Cof, colonia eo deducenrejtefte Velleio Pa- rerciilo.Agrippa.tefte Plinio li. + ccJ.Sk rr» Narbonenfem hanc prouinciam noa trbuit Gdliar.vt &a!ij nonnulli , Stra- bo 1 bt. it, qui H fpaniae adnumerari volunt, tairquarn ad Vafconiam, itcnujt HTpaniam, pertinentem. Citcumfcribirut GALLIA' fecun- dum eundemS-iabouem.ab ortu Italia 1 , H.beti -1 ac Geitnania j a Meridie mari Gallico jaboccafu montibus Pyrenae's3b ©.cano Aquitanico „ A Septentrione mari Smaitnico.Suntautem h* praeci- pua commemorata: Prouinci*: i. Acvy i T a n 1 A.vcteribui.vt dixi, Artmorie *, hodie Cuienni <$• Veitou, ». LvODVNBNJI S.Lefxyfd- Ah 4 ** CALLIS. 12 duuergn e.& fembUbles. j.JiELGJC A ,Le pays d’JrrM, Reims, Normande, Bretngne, & Vtcardit 4. Narbonensis leu Occuania, Ltpays it Lnnguedoc, P rouence, Diufhine & Harum ProuinciSru populi hi prxcipuj numera ;ur,cxl'6pou:oMcla.li. 3.ca I, Plinio libr. 4 . c. i 9 -& 1>tolcmaco J ' c '7 Strabonc&CifareinComnicnt. belli Gallici Jk Abr. Ortelio inThcatrodr,- Thefauro Gcogr. I. AQVITANIAE POPVLI. TiBenes, Peftones fcuPiaaui ,etu xdeP*i~ flw.fubquit». & B rimes coprehedua Limoncs, Lei Limefins, ( cur - Santones, Liberi, Vbifci.feuVibifci.woe deXsnitngu. k Bituriges , feu jBnuriccnfes.Sc Vocontij, ctux de Bourgts , & Au Bourdiloie * Civitates vero Aquitania: celebriores? Auguftoritum ieu Piftauum , Ptitiiers, jM.ediolanum.in Orduicis Britonum po- pulis, £*Br4/?r«- Neomagus feu Muomagus.aut Niuio* magus ad M.a<c\Um,NHm*gf»,Njort ! , i San Suluator, Burdigala ad Garumnam, Sourdeaux. Aqu* Auguftx, apud Tarbellos ad Pyre- iwses montes, Bdm*, *" - A tf Vcfiiua» u ITINERARI VM Ve fu U a rctiocoriorum.PcnjrDrtj. Ducoiia.CatuciumQuacitania.Cij^m en Gjutrci- Varicum fcu Auaricum, Chaflenu muf, en Viaron tn Bcrry Aginnum Angelefme^> Tafta, D’ax Augufta Ncmetu,fcuNcmefum,NeH«' 1 ,. Roueffium Alucrnatum, Sun Flour. Gergedunum apud Ruranos, Rbodez. II. LVGDVNENSIS GALLIAE r o p v 1 1. . j Venelli, fcu Vnt\li,Ferebirons. Lexubij, feu Lexobij, Lijteux. vbiLexo* bienfeBenediftin. monafterium, Caletae feu Caletes. ceux de Caulx. Ofifmij, OEfini , Sifmii fcu Tirmj, ai mare Britannicum,***,* deLadrtgute. Veneti item apud J?firones,aIiaSCyan- tes difti , ceux de Vannes eu Vennts. Andes, Andicaui, Andegaui, ceux dt Andes oti Angiert. Vcilocalfii, ceux de Nantes JEi ui, feu Hcdui, ceux deAutuns, vbi Auguftodunntn,. Garnuti, ceux ds Churtres . Boij, ceux deBeurbonncis. Senones, ceux de Seni; en Bourgcgntj. Aulc^ifiuc Aliocri, deRouen, de Sureux G AI LT IU. 1$ Surtux ouEunux. Difti ii Eburoui- ccs.Antuci,Eburn ici,ybi Aurclianen» fis vtbs, ceux de Orleans. Cenomann', ctux de Mans. Trecg.Trecafles.Tricar/InijfeuTricifijiV tcuxdeTroyeaiCbSpaigne, inter quos* VtrcfertAb. Ortciius, Parificnfcs i nonnullis commemorantur, quos ta- men Ptolem. diftinguir, De bis Per, ' Pirhccus lib. ll/ Subfeciu. cap. r. Rhedones, ceux de Rhcnts,en BretagnO* Car/ofudires, celixdt Cernueti Ile, Diablindi,Diablindse5, Draulitte , feu Diablintes, ceux de Leondcl. Civitates aute Lugdunenfis Gallia:: Neomagus Lexubiorum feu Vadicaffi- orum, Ntmaurs: quo nomine Scaha in Aquitania. luliobona, Calecorum vtbs, Honsku, Vorganium Oflfm iorum, fcuOfifinoru, ad mata Britannicum populotu vrbs: Verguet eu Vetmes tn 'Landrigutu. Ncodunum.Lwniftfw/, apud Diablintes. Kotomagus, Bayeux. ,A > IuJionisgus apud Ccnomannof,Zem4»f~ Vindinum.apudCcnomannos, Limans; Condiuincum,apud Namnetes, Nantes* Mediolanum feu Aurelia, a Ligeri flu- uio ad Sequanam Aulirciorum feu E- bureicoxum , Auieliancnfiuihve po- A 7 pula t 4 itinePvARIym: pulotn vibs,Orlea»s' penes quo? Au- rclianenfes lUXtaLigetim: Rhedonci, quoru vibt ptaecipuaConditc,KA<B<j. Agedicuro, apud Senones opidum,quod SeAgendicum dicitur, S»»j, Autricum Carnutum ftu Carnutaiunv vtbs,CW/w-. Lutetia, Parilius feu Parifi j, Paris, iuxta Sequanam in Senonibus, tofiusdal. liatcelcberrimumopptdumivbiRegi» aula, emporium negotiationis, Bebo- naium litterarum in omni fdentia* ' rum genere gy mna fi a; Auguftobonaapud Tricaffiot. Catlarodunum apud Turupios. Caballinum leu Catalaun \im,Ch*l»n. Lugdunum , huius Gallia: Lugdunenfis prouincia: vrbs ceieberrima;acjua no" menProuincise datum. Lyon, III. BELGICAE GALLI AS 9 0 P VI 1 Reeenfcbimtut, qui Franeiam hodie at- tingunt} alibi deFiandrids egimus, & Germaniciseius populis & vrbibua. Morinij cetsx dtCaln.k Caldio oppido» Atrebates, leu Bell oli. ici ,in Rhemcnfi prouincia , cmx dc Ii: sumis, Ambiani, etux i Amitns, qui & Sa- maiobriiu & SenobxicAfcNj&v N€S" GAttijs. iy JJeru i i fe u Torn ace fcs trux de 7 ournay- Ithctn .Pchcmcnfis dicci'cfis populi» Mcdiomatr ices, etuxde Meti, quos' 3t Mctcnfcs diwit Flau. Blondus; fub- quibus & Iieuci Tullenfes compre- hendi poflunr.vulgoLotharingi „ h$ Lcrramou.&x, IV. NARBONENSIS GAILIAE Po P vl I, Anatili , vulgo Prouincialcs , ceux dc- Vroutnccj Commani/eu Comonnf,f««a* de Come „ eu Conve, au long de la cofledt lumtr' Uers Merfeille & Freim. Deciam, Dtceates.& Ericnnates 1 , ttux' de la eenttee de Ragni. Volca’,Volga:,Volfci & Volci , ceux /»>' Centei' Auigntm, & Frhcipaute /f Ori- £«,qui Auemenfei & Oraufienics di- cunturr A'rccomici,S ArIcomiffii,N;tiobriges c i JJemaufenfcs.VallisNaiadcj&Mons-' peffulani,«M* de Aulbigeois-.d* iJif- mes Montpellter,& Vaulnage- Allobroges, Delphi nares. .Brtflani fipSa- biudi.eeux deDabyhinl Ilrejfe.&^tttoye' Tr icaft i n i , teux dtpUtpaysdeLdguedtc, &' dulengdu Kkofne fnsl’ embouckeur i. Ab Vibc Augufta Tsicaffmorum, cuius* menti* k 5 ITINERARIVM meminit Ortclius poft alios Geogta. phos.Vulgo Aitnxrguev. alias Delphi. cu ccmplu.&OsRhodaniMaflaliaticu. Cauati & Cauatii.ab vrbe Ciuaro, ceux dtumCh abet y& VMcigny.Yioi aliqui vocant Catarts.yt Strabo.' aiij Cunn- us, vt Mela Pomponius. Mcmnij.qui & Gapenfes Sc Dionenfes diruntur,««x de Montagnes du D au- phint.vcrs Gap, Die & Gngiuandan. Voconti; ,ceux duvaldcVifo,onGapifoii. Tcftofages ,ceux du i' OtviwgMM, quorum caputTholofa.dc qua moxerit agedii. C.i y i T K X B s vero infigniores! M6fpeflulum,M«»^«///<r; putatur .olim AgathopolisSc Agatlia fuifle didta, fcdlvxc corrupta nonnihil voce.Agdf diftahodiCjMedicisclariffima. Tholofa/Teitofaguvibs nobiliffima,vni de TeclofagJ/roliftobogaj&Toli/lo- bia vocata^tofte Ortclio: luris ftudio* maximecelebris.Vbi ScConuetus fcu fenatus illius or 5 fupremus,qu j vulgo LangUedos dicitur/vrbs vero Toloufe-. Sunt & Narbonenfis Galliae tres con* ucntus.vt cadem prouincia tripartita reperi t ur, fc i I, Lnnguedoc, P rmence, & Daulphine, addunt quida Sabaudiam. il. Alter conuentus inora prouinciali fupremus in Aquis Sextiis fcu Sexti* •t anis. 0 AIUX 2J NARBONA, hodie Nar fames. N ARBO Martius exffifpnniaitet facienti vibs prima: aqua N.irbo- ntnfis denominata Gallia: Ciceronis de ea elogium hoc in Fonreiana. 'Eflin ea- dem proumcia N AR BO MART1VS, colonia noUrorumciuium .Qccula populi K mani. ac propugnaculum iflis ipfis na- tionibus oppofitum & obieUum. Ec Pom- ponii Melae nb.tv-de (itu orbis: Ante flat omnes Atacinorum Vecumtmorwnquc^ colonia : vnde olim ijs terris auxilium fuiti nunc Contmen & decus ejl Narbo Martius . Aulonius Gallus veriibus de ea canit: Nec tu M a titi e Narbo filebere, nomme cuius Tufa per immenfum quondam prouin - cia regnum , Obtinnit multos dominandi ture colo- nos. Sed vnde Martij aut Marcij cogno- men adhalem yo e produum . Raim. Marlianus Indice ad Cafaris Commen- tarios, putat a Cafare occupata illa Gal- li ,li«. „ s IT1NES. AR I Vftt 'j; a a Marti* legioni» 'b' collocatae aut d -uuEe in coloniam nomine ficdiftam ' bem , nullo interu» laudato cius rei lcruvorc i (ed refellit Velleij Paterculi avrVritaf , qui antea longe fic diftat» 4 O Mucio Confule coloniam rclctt . N A R. B O, inquit , M ARCI V S in Galli* M- Vortio.glManbCeJf Mine „„„« circiter C LUI. deducia. Coloni * e f) Confi.lnum autem Q. Marcus Rex cum M Porcio Catone geffit anno poft R im.ccnd.DCXXXV.a quo Cof.Nar- lonem Marcium deducia Colonia cft ante C. Jubi C*fa*is*tatcms coloniae- oue inditum nomen vetifis cft quam a drcim? leg onc , Marti* cognomento fiib Calare , qui ca legione ob fortitudi- nem tefque prarclare m Gailico bello oeftateft vius . Qisresfortccur non & u collega Porcio Veret * Iit appellatace- lonia. autvrbsNaiborEft quod rcfpoii- . deam . Sortiebantut Rom* Confutes Proutncias. quxqueinijs gererent *dt. Jjearentvc de fuo quifque nomine appej. labat, vt Rom* Appi* viet, itemque jlttrinia dicta, ab Appio , &Flaminio: i5r JEmili* ab jlmilio Scauro.tdic Stra« no.ii. Rurfum Aqut Sexti * in hac ipfa Naiboaenti G..llia;promncia,A Sextio, ta GALLIA. 2 7 Jc Maritwa Colonia a Mario. Sicinqua Manius Narbo aQ. M ircio Roge Coi. nona Porcio collega Porcia neque A legione Mare adifta vtbs . Accedit Se Eufehij in Chronico calculus, quiOly nr- piadeCLXVI. coloniam dedufVam 3 tNaiboncm ; itcriimque Olympiade CLXXX. Ciftr, inquir, Lujitaniam (!>> quufdam infulas in Oceano capita. Erat tum Hifpan ite Praetor Cclar, vt opinor, pofl commiflu illi Gallia , vbi decem totos annos rem bene geffir, cum Narbonam dedu&am coloniam jfalfo autumat Marlianus. Narbonenfh itaque hinc Gdlia denominata a Metropoli 'Narbona -.ilOti &JJ raccata Galliapcifcis Geographis, a Braeeis vcftrnm genere fluxo, villolo.Sc colore variegatocuius meminit ex DiodoroSiculo Laz Bay- fius.de re veftiaria,ca. 20. Ad orientem folem Narbo Alpes attingittqui montes ab Italia diuidunt.Varufque fluuius, no- men hod eq; retinens, natus e monte al- pino, quem Cernam Plinius 1 ibr j.Nat. li.il. ca 4.no.minat,& m mare ad vicum 0 alline SanUi Laurentii didum , quar- to a Nicia lapide fertur . Ad Boream Rhodano Fluuio, laeuque termina- tur Lemano . Hodie Narbonenjis B z Galli* 5 g -itinerari vm Gallia has quattuor in partes diuifi, noramibuscji diftinfta, quia Languedo- ci.ini, Subaudiam, Dtlpbmatum.ac Vro - uinciam G.ril i a:, excellenter hoc nomine ornatam: quae fola ora vetus pane no- nien retinet , Pronensta ab incolis didta. N AR-B O.Languedocias ef), colon i a olim Decumanorum: hoc enim nomen Langucdocix fudum vel ex Occitania, vt ilL» difta regio cftjvel a Gottica G.il- j. a & longojvt opinatur 1’aulus jEmili • u s, Vtbs in planicie muris cinfta, nui- nitaquevt non alia in G.-llia Italiaquc manis . vt non immerito munimentum decufque regionis Mela appellet,. Foliis enim altis vallilque tuta ab hollium i m- pctti, tonncntifque bombaidarum exi- ftic.Hjmc flumen Jabitur Ar.** nomine, inqmlini Aride mutata nonnihil voce appellant, quode fic Mela: Atax e Fyrc- nto monte digreffics, ni[s vbi Narbonem attingit, nufeuam natiigabihs. 1 , acus ac- cipit eumKubreJfM nomine, &c. Strabo quoque Ccmeno monre , qui ,8c iple in Pyrenatis eft, nafei affirmat, tcnditque in mare medir.fluuius altero inde lapide ad Ventites pagum, lacunique Ferincha no aut Vendres, quem hic Mela RuLnJfie nommat. Altero rurfutn miliari lacus JSaget diftus, Sc 111 portu Ncuella nuncu- pato g a l l r vST. irj pa^o, nauigjs maioribus merces aut importantur aur exportantur : quibus mercibus fl atu llr N trbonem Auloni us G.llus m Vrbibus ii c reflatur: Te nutris Eoi merces &lberica ditant' Aequora, te claffes Libyci Sicitliqtie profundi, St quidquid vano perfluminaperf re- ta cur fu Adtichitur, toto tibi mitigat orbe ca- taplus. Tritici, olei, frugumque ferax Narbo- nenfe territorium; aefertile ad montes Delphinatium, Sc Sabaudorum , vt di hocvere Plinius libro 3. capit. 4. pras- d carit, Italiamveritts quam G tiliam ap- pellandam videri; Narbonenjis, inqitir,' proumcia agrorum cultu, virorum moru • que dignatione , ofum amplitudine nulli prouinciarum poflponenda, breuittrquej' verius Italia quam prouincia . Iremque Sidonius Apollinaris in Panrgyri his- veriibus S Alue NARBO potens falubritdte, Vrbe & rure (imul bonus videri , Muris, Ctuibus, ambitti, tabernis. Fortis , porticibus, foro, theatro, B i Dela- JO ITIMER.AR.rVMf T>eluhris,Capitolijs,tnonetis, Thermis, arcubus, horreis, macellis. Pratis, fontibus, infulis, /lilinis, Staauisfiumine, merce, ponte, ponto Tau; qui. yetierere me dtttos Lentum, Cerere, Palem, Minerali, Spicis , palmite , p a finis , trapete, &c. Pluribus enim verfibus regionis feriili- ratem vicinusipfe Aruernorum Prtefttb defcribir . Ciucs vrbs fere ter mille munerar. Domus lapideae funt .Forum triplex, Sccuiquefons irriguus, aquis ex- tra vibem deriuatis Aedes ficra Cuhc- draliji rff.brc aedificata, eademque Mc- rrcpolitana , XII. millia fcutatorura olirn Arcbiepifcopo pendere folita. Virginum monarteria fex , monacho- rum quatuor, Carus Imperator Augu- ftus patria Nitbonenfis fuit : fed qtio magis glocietur, hic natus S. Scbaliia- nus creditur, cui St templum inibi, fed humilius Martyris meritis ; cuius cor- pus tertio ab Vrbe Roma lapide qui- flcit in coenobio eiufdem tituli, quod ad Catatumbas iflic vocant; vna cft e feptem Ecclcfiis Romae, quae ab incolis 8t peregrinis hominibus religioseindies frequentamur. 21TER • 6 A L L r M. ji BITERRAE, Galli» Befiers. Q Vinqiie fefe l'<iic ; s id oppidum ab- (t/crfesEpifcopalis. Reditus ei bis nulle auredrum , Blitterrxs Mela no - minat, Plinius item , ac Ssrabo . fic e- nim libr. 4. Gaogr. S upsr ahera /tolltJ ciuitAi admodum munit* xfttd Nar fa- nem fitxeft Bl, terra, h*c ille. I A tabulis Ptolemaei & Antonini Itinerario leni, (ur Be{em, & &Attrff, nifl Irrtefuio ecv dirum. Ad collis radicem flumen cis Obtu, vulgo O.b. S c enim «dem Me- la tSecundfim Bip erras obrisjlwt ; Ar j iiernic ninrrum e monte , qui ah ip<(V Pomponio Sc Caefare Oebennt nanv.nzn- tdrj JfStrabone fi rcftfc excuditur, Qtmr tneni, pro Gebennicis , qu* fpeiftanr ad Pyreneos Templum in es modicum kd laute cxfl'ru£tum. Opp dum cmes (eu familias amplius miHe hebtc ; muris cinctum , fed antiqui operis . H c ort;l credtur Albigeujirsm htrefit > quibus - vxoreseranr, vt inficVa Platonis Repub; communes, qnicjiic corporum negarent iefurrcftionem,& animas extingui cum corporibus, -aut in pecora edam m grar £4 recu in . 3* ITINERARIVM re cum Py bagoreis impie credebant,- neque pro vita fun£tis orandum , lati, templa omnia profanabant autcuerte- bmt. Regnante tum inGiliia Philippo II. Augufti cognomento, ficlnnocen- tio III. Pont. Maximo.qui Dominicum aduerfus hos feftarios cum fuis Euange- lic* predicationis gladio pugnare iulfit, & vtilem in Gillia operam annos ipfos decem nauarut. Verum in errore perui. cacitct obdurantes, cetum amplius mil- lia ab o£to Catholicorum- millibus du- ce Simone Monrfartio Comite Chrifti- Jiniffimo adinterncciop.ecaefa.cii Petro Tarraconenfium Rege, & Momellino Afrorum Marochi tyranno, ad Chnfti annum M CCXII I.Sic incenfis Biter- ris extin&a & hrereliis „ in Caluinianis. hodie repullulauit , vc fcriptoiesconi'- pltrres oftendunt facri, nuper jn Magna Patrum Bibliotheca Coloniae edita. Alij a Gothis fub iugum redaftas Biterras memorant , &a Catolo Martcllo folo aequatum oppidUm. S. Huberti pagus tertio abeftmilliari. Antonino Augu- llo CeJJera.cH vel Araura, a vicino fl. Araurione.dequo idem Mela libro M. cap. if. Tum ex Gehennis demijfut Arate - rioiuxta AgathxnMic quoque vicus A- gathan , hodie curtato vocabulo Agi indig, GALLIA; 35 fndigitatur, vnoquc amari diftat lapide feu miliari- Flumen aurem E rxut iflblgo 6c Straboni Rauraris «ft , ex iifdem pro- manans Aruernias montibus, quos, vt dixi, Cxfar & Mela Gebennos nominat. Ccjferon vero Antonini videri tx ipfo colligas inreruallo Sic enim ille in Ici. nerario.^i Araura fine Cejfarims milii a pafs,X. qua» tres prope adaiquant leu- cas) quibusBIyterris S. Huberti fanum abeft Adiacet fexto etiam milliari Fa- bricat, quem vicum efle Eorum Domitij Antonini e paffibus difeas intcriedis, cffque altero a MoniepdTulano lapide. MONS-PESSVLANVS; hodie UKontpellter. S VNT qui Montem etiam puellarum ..o mneut, noira enim appellatio vi- detur a Monte dufta , neqtie veterum quifquam ita nomjnat.Qnod cftim Vo' latcrranus Agatb^polin ( quafi bonorum duitatem dicasjantiquitusdiftam vtbe opinatur , fallit & fallitur, nifi quid iu . dicans erro; E Pomponio etenim Mela iam docui Agatban iuxta Ataufionem' effcfl.qui hodie Ene«rdiftus eft,diel:um- que mutato nonnihil vocabulo, - hodie E 5 A gi Aij.*.vel' J*gd oppidum. Situm adhaic AoKfhopolis ‘ n PtolemreiT.ibulis obfer- ujii.i.Ta.j. inNarbonefi Gallia. Quate cum Ataurio per AgathS audore Mela, nonpef Montem ptilulanum decurrat, noneft Aguhopolifiqu® vtbs duobus a mari miliaribus abeft, Lez verofluums V no inde miliari fluat, cuius ponte Ledu idem Mela nominat lb. .-.de litu orbis cap. s- Montem cui impofita vrbsS«/wr j tft Ptolemaeo, SiglW Straboni : qua; ab incolis forte corrupta vox, vt fit, inPe- fum aut PdTulum.satalia dccaufa fum- praappellatio.cft. Gerte Lud Viues Va- lentulus, libr. i.decaufis corrupfarum artium, Nttiobtiges illic firum olim ha- tmifleopinatur.Ciuitasfcdes eftEpifco* ( pi,loco & nonunc minimi yetusi moe- / mbus bene vallata , domos habet refle arcbiteifatas, vt non melius Earcino in Hifpania fit aidificata, lateribus coftls ckquadiatis, quib. tota illa veitur regio. Templum duplici ornatu turri, Epifcopo pendit tria fcutatorum millia annua, Quinque monachorumcocnobia.velata- rum Virginum duo.Eamiliaeciuiii olim bismille. Academia eft legum Cselarci atqticGanonici luris , tu maximi claret Medica: artis profefforibus edfilJcftiscfi. «ali dementia,,. tumidi fertilitate, ci- GALLI Idcirco, opinor, quod (vt Catfarlibr. ' belli Gillici.air) lent-e adeo hic feratur» vt propius artans quam in partem fluar, iudtcarevix queat, adeo placide labitut etiam per Lcmanicum malacum. Miftis itaque fluminibus . vulgo Lugdunum Sont Rhine appeliitanr , vt eiufden* Ammiani M-itcellini temporibus Ara- rim F. Sauconnam nominarint, vt te- ftatur extremo libroxy. H ftoriarum: Etpoftin Sine degenera rit . Lifaram etiam recipit Rhodanus , quam Ifaram ibidem Plinius, ac Geographi nominat. Altera inde leuca Druentia, vulgo Dru- enzr , de quo torrente mox pluribus. Altero fupra miliiri Sorga fluit, quem fluuium S ulgam Strabo libro ty. no- minar.eftque Petrarcha: decantatus ver- fibus. Huic quinto exinde lapide nafet- tur, Valdtifitm fuam { quali elufam ru- pibus vallem dicas ) irrigans, vicinufqj Csbricri vico, vbi eius Lauru verfi- bus toties celebrata matrona domicili- um habuit, cumque eius Sorgs flumi- nis antiquum tiomen Petr. Eembus ig* notaretm Ep ftola quadam Leonis X. Pont, (cui a Iceretis fuit ) Legato A- uenionenlt fcnbens, mandat Antonio Thebaido Poetg , vt illa ferebant tem- pora, non indo&o , iura vctrtigaliaque pontis •4* itiner ari vm! jontls flaminis Sorgas tribueret, Sarge* i xm vocans, cufo vocabulo vtcumque La- tino citu, quem Stflga a- Strabone dixi- mus nominatum. Fugit idem etiam ve- tus nomen Petra rchim. Rhodanus ita’ que ( vt ad mc redeam) duplici oftio iit ! Unediterraneuns' Ce mare exonerat pri» tiro Pecai, ad Aqiias mortuas, quat a Ge- rioraph sFtiJJit funt Mariam difbc; de hinc in Thoi de Bcco, decimo Auenionfi lapide. Decurrit autem vt diximus, raJ pidocurfu, ingent atque amoenus: pi- fces etiam generans, quibus finitimi pi» fcando nutriantur. Ponte Aueniomtm intrabis percelebri, qui omnes omnino vincat elegantia,- pamuimcftmiii«cen- tum aiefeptem. Inadituturris c-(l praei, alta noui opidi , quod cft Gallorum Regis, cuius & pontis pars maxima cfV,- ®ctcra Pontificis Max. Romani iuri cum opido cedunt. Vrbs antiquo ritu lapideis cirifta muris, Epifcopa-lis fedes efl. Domus affabre findi* gentis morti, Langucdocenfis architediur* . Palati* nmCard. Villanouani item a Pontii! 1 - cibus extrufium, dum annis amplius le- ptuaginta quatuor hac im vtbe Pont. federcnr,ia inde a demente V-vfquend Gregarium XI. ^des facra Catbedralis aiodicaeft ,Epifcopum bis miiie aureis iocu G' A L L I M. .+3 Wupletat. Septem in fe res habet, qua i'fi vnaquarqtie fepte Miascontmet.Sepie Pa- latia, Parochias, Xenodochia , Monafts- tia Vi 'gi num, tot idcrr. que Monae horii , Conuentusfep'em,feptcm portas. Coe- nobium etiam hic Canhufiaiioruro.ciM par non eft in vnitierfa Gallia. F amiliis oiim oopidum quatuor milibuscenffare viYum. in has epulet i mercatores &o pifi- cesvariigcneris-Iudatos quoqj alit cenifl amplius po. qui & vfuns negotiantur. Legatus hc Fetificis nomine Epifcopua refider.qua Legatione np-aliq Ipfendidi- ot iedisApoftolicae exiflere creditur.Ec- clefisc vero quomodo dflerit.brcui refe- ia. loanna Leo nomine Neapol s Regi- na, improbii aufa facinus, AndtcaRegcm coniuge aureo a fe cotorto fune apia fit a guhuit .Clemcn ti itaq; Vf . Auovonetn precio xxx.avjreoiu millib. vedidit anno itf2. vt cius interuentu regnum ipfa ab 'Hungaiias Rege occupaturo , reciperer; detrart.i ex hac, emptione pecunia quam fienderepto Neapolitano regno fendall rure intermiferant- Pontificum exinde fedes , vt dixi' , fuit. Ecnedtdo etenim XI. morte fublato, Clemens V. Gallus Papa renunciatur.qui Burdigalenfis erat Archiepifcop.Iuffit itaque Cardinalium collegium Lugdunum co-nuenirc. Exin- de annos feptuaginta , & quot excur- runt. 44 1TINERA.IUVM' runt, Auenione fedem fixerunt Ponti. i ficcs, pleriqixc Gillicae gentis s cum Francorum Regum gratia, tum vtpi- trium folum illuftrius redderent. Mor- ! tuo iam Gregor io XI. Romim fedes denuo translata. Populus Roman. cum armis in conclauc Cardinalium ( qui de elinendo Pontifice de more roieia ) concurrens , iUTiiiutin ei gi , aut laltem Italum cum minis iubent Pon- tificem. Secutum hinc fchifma diutur- num, annorum prope XL. ad Concilium vfqueConfhntienfe: cum MirtinusV. Papa renunciatus Chriftianis principi- bus obedientiani ei deferentibus, ceffi- uit fchifmatis longi faclio atque tu- multus. Hicin monafterio Minorunv ’ oflenditur fcpulcrum Lauras illius Pe. j t rare has verfibus decantata: : ctfi Ale- xander Vclutcllus alibi in Suig* Fl fu- pradidi infula in eiufdctn ordims cce- nobij templo conditam euincere cona- tur. Multa certe hic in eius laudem c< pigrammata Etrufca,Larina,& G dlica, etiam Gallorum Regis Francifci I. ap* pcnf.1 leguntur. -longe tamsn pocrce il- lius, nafcente iam Latinalingua , vet- fibus celebratior virgo illa manfir, ac perdurat Fama perenior ledis Petrarcba: Odis luauiffimis iuxta & elegantifs, Dignw 4 s itiserarivm occ.I. habita, CarpintoraSenJis difla.’ Septima inde leuca Malae ena oppidum trecentorum inquilinorum*. & arx, vbi ditio illa Pontificia Comitatus Aueni. oneufis leptern miliatum longitudinis, latitudinis vero nonem , terminatur, ceteros enim vicos pagcfquc praetereo. Secundo inde lapide a Malaccna Del- phmatus inchoat, finitque Languedo- cenfis ditio ac Pontificiam , montuofi ad Italiam vique regio. D ELPHINATVS: Et cur Francias Princeps Delphinus nomine- tur. S lngnlattm fle didtus , curn pnrteali' qua Sabaudix , quxoiim Allobro- gum pars clariffima, Catfari in Com- mentariis Gallicarum rerum, Hiftoricis atque Geogrnplvs, ob bellicam forritu- dinem , nulla Gallica gente , rcltc Li- nio libro x x i. ab vrbe condita , opibus autfatna inferior exftirit . Hac etiam regione Hannibal in Italiam iter ha- buit. GALLI JE, qy buit, rege tum Allobrogum E'snco, quem frater natu nainot regno pepu- lerat. ratitorum itaque dux tranfiens p cuius cfTet ius regnandi difeeptati vo- lens , Brancum in regnum reftitr.it; quo nomine hic eius exercitum annona ac veftibus iuuit/dum Alpium rigo- rem rtaijcerctcnt Barbari - Poft ia Romanorum poteftatetn Allobroges armis concefterunt , tefte L . Floro, Itbro terno Hiftor, Roman. capit- i T armis, inquam, Cn. Domitij Alieno* barbi, &Q. Fabij Max<tmi, annovrbiS condita: , Cexcentcfimo nicdimp pri- mo , qui i piis quibus dimicaueninjt . in locis faxeas erexere times, &. de fu- pet exornata atrois hoftihbus tropha:» lixete: etii hic Romanis mos inulita- tus fuerit . Nunquam enim ( vtor F^ori verbis ) populus Romanus holii- bus domitis fuatri vi&orium exprobia- 'ijit . De qua eius erga yiftos populo? Ifumanitatcfic canit Claudianus: Manis nondomina ritu , ciucfque 'tocauit Quos domuit j nexuque po longin- qua reuinxif, AS 4* 'ITINERA R.IVM Ac i jdem Allobroges iugi moximpatic' tes per Legatos fuosCatilinaria: colura- tionisfocietatcm inierant, M.' Tullio St C AntonioCofl.anno poft Ro.Cond; I3CXC. vtSalluftiusidemque Florus initio libri IV. reflatum reliquerunt, quorum tamen erga Ro. fidem conftan- tiamque Cicero Deorum prouidentia; potiusquam genti refert accepia, orat. III. in Catilinam. Et Cacfar libro 1 .belli Gallici , poft principium, de Heluetiis fic refert : Allobrogibus fefe vel perlita- fures, quod nondum bono animo in popu- lum Romanum viderentur, exi [limabant, ' vel vi coali uros, vt per fuos fines eos in pateremur. Quare ("editionibus idonei Vicinis etiam populis tum vifi>& Hora- tius Fiaccus Oda XVI. Epodon fic ca. nit; Notii [que rebus infidelis Allobrox. De quorum etiam fidei lubricicare idem Tulbus Orat, de prouincijsConfulati- bus, Se ineaproM.. Fonteio. Sunt ta- men qui de vuiuetla Gallica gente Ly- rici illud capiant; de qua Cadar Com- mentario III. St I V. belli Gallici, om- nes fcribit Gallos rebus nouis ftuderc folitos, & ad bellum celeriter, mobili- terquc.vt & hodie, commoneri. Belli, cola itaque natiofuir, fcdStraboli.IV. Geogr, 1 GALLIA. 49 <5 *ogr, fuoa”tto(qui Auguft' ac T lieni a-quahs, hoc, cft, cum pax nato Cbrijtt toto rcn.mtm orbe Fuit ) armis poliris agricultura; Te Allobroges dedflcafic- niar. D elphin it hs a u t e m a pp c lia t i o c u r P r 1 n . cipi heredi Francici regni arrribui toc.ie- tit fic accpe. Cum effet Delph narus a corona fcureuatus, vt 5t JSritoncs , Bur r> o , - . gundi ac Normanm , ccllit legtnno mre Delphuiatus Vmbcrro ctrd mi , re- gnanteinFtancia Philippo Valefio Icxto cius nominis- Qu>, quodl bcr.s carerer, monafticam vitam Pratd calorum eri- mlnibus anteafbx vit.s expiandis , eft complexu;, Pontifici ditionem illam precio, quod pus impenderet oper bui, vendere paratus : renuentes verodyna- ftte, vc Regi Gallorum potius relinque- ret auttores fuere, vt contra Satuudum, qui cum femper bella gefliflet, regia tuta retur auctoritate . fiacuic Vniberro confilium : verum ne neminis faibque apud pofleros exciderctmemoria, tabui is hac lege tranfcriplit Regi dicionem, (I Princeps regni Franci* cius fc titulo ornaretjqqi mos ad hancduraqaetate.vc primus, incfcs regai uomiacw Delphi nut, Inligma autem ditionis duo delphi- ni pinguntur , vnde & natum nomen C atbitian , &9 ITINER A R1VM arbitramur. Caput 'autem Ceu metropo* lis Delpbinatum Vienna cft Gallia:, Epi. R-opi quoque Cedes ) qute Sanftos St e* .pteqio' tulit viros, dofitrina etiam claros{ vt Ado V enne.nfis, hiftori* & Matyro- ] 0 mj auftor , quod Adoni Trcuircnfi fatfo attributum: Decimo feptimo mili- ari Talart occurric , interjacet tamen Mawf/w.cuius int.ol® fubditi funt O- , angi* Ptiucipis, quas Oyangia Geogra- pilis”, Melae lit» i. ac Plinio lib. 3- cap. 4 , AraufiftfiStcmdamtum.T: A L X. A IU> autem optdum ab antiquis Geographis Tricolorum diftum, flumine tamenaliui/ tur Druentia dtfto, hodie Durent* elt, cuius & meminit libro xxr. ab V.cond. T Riuius . Hic fl alpibus dclapfus ad Attemonem Rhodano mifcetur, indeque in mare delabitur. Paret nobiltFranco.cu arce, quam idem Druentia flumineambi endo munit egregie, vix vt par illis terris munimentum apparear, duos principes -hofpitio accipiar, adeo )axa arx cft.aris, facrifq;Catholico ornata jtitu, armis quo q; omniquetelorii munita gcncre.Cetera npti perfcquar,quod bellis Galbsc ciuili- bus vetearne cuerfa multa fint, qua: de. formant ruinis florenti/Iimum illud Ga'I lia: regnum. Hinc Ebrtdtmum miliari» pdiQ interie&a ft*nt. EBRE, GAL L I M. <jl E15REDVNVM, vulgo Embritn. E Erodunt, vel Ehoduni vocabulum Galli decurtarunt in Ebrun, poftitt £f))brim . Verus cninifvrbs fic a Geogra- phis nuncupata; ct(! Strabo, nili mendfi fubc(liI , b.j,Gcogt.iph.£pctrorf'HM«/« no* minet.Vlinius lib. $,ca. 4. & to-Ebrodii- tios mcolasj inConciliis vero EbredunS ner fecundum vocalem feribunt, Anto- ninus in Itinerario .metropolim 'facit montium Alpinorum , Vt Uclph na'es .omnes fere Alpino gentes didbe. Archie- pifeopus eft Ebtedtmcnfis dice.efis qui facris pracft, annuumque cetafum h bet ejuatuor millmm coron. Antifteshico- lim Gubelmus Ebredunenfis Archicp. Quifextum Decretalium iufiit Gon facif oftaui collegit , vttcftaturea. facrofan. Rom.Dcfumma Trinit.di fidcCa* tho. bb vi. Decret, In Caholoncnfi prouinciali Synod» Galliae fubfcriplit Ztkeritu Epifctput Ei- reduncnSs. Conditayrbs in rupe, male materiatis domibus , vt in montibu» alfolec, templo medm, & vix Collegiati Ecclefia, nedum Cathedrali ac metropo- lnanadigno.lMmiliae pl.mi.o£Hngentf: erues optimi.didtoque audiEtcs Magifha tui sut, Imago hicB.VirginisEbndunefii C t aut ITINERARIVM Tyrrhenum mare : vtraquc nimirtrt» vallata a mariProumcia.Hinc& peninfu- fulam Geograph' vtramque propemo- dutn vocant. A Varo fl- Alpes incipiunt anpdlarijnomenquc inLiguria retinent, nominata; ex parte a Geogra pliis Vatia Seb*tia,vt audtor cft Strabo, Qita regione nunc Sauona eft ad Genu* littus , defi- nunrquc in Iftna Itali* ora , ad Alfam fl, quem, Arficm, Gcogtaphi appellanti- Galbam aGermania feparando. Diftant- quehasc flumina paffuum millibus qua> dringentis quinquaginta , cfficiuntquc leucas centum duodecim . Intcruallum niaris vtriufquc nominibiK diftinftum vaii^.qtia: nomina quam Geographifo- lent.ccrtiora proferam. Ad Sufam dui- tatem Alpes Cottiae (unc ,vnde initium «fle Ammianus Marcell. iib. XV. extre- mo auftor cft. Eius verba, nequis alibi litas opinetur, apponan l i \Vnde ad Solii ortus attollitur, aggeribus cedit Alpium Cottiarum, quas rex Coitim perdomitii Callis folueinangulUjs latens inusaqucj totorum ajperitate cortfifus, lenito tandem timore in amicitiam Olhmiani receptus princtph, molibus magnis txtntxtt , ad •vicem memortbilis muneris , cornptndi»- ritn& viatoribus opportmat , mediat • mtp ITA Ll M- & interdias Alpes vetufisu Stiper quibis comperta pau lo poftea referemus . In hi • Alpibus Coltijs, quarum initium a Scgu • fano oppido efl, prtcelfum erigitur ito- gum, nulli fere fine difcrtmene penetrabile'- Segufio ergo ad Genu* vique ripam 1 Coctiio nominanturalpes.vr & Plini; pa. Kcauftotitatelib.ui. cap. xx, Cottian&\ i'nqillt , duitates Caturiges , (fit tn Caturigibus orti Vagient Ligti'- rts.Gr qui montani vocantur. Capillato . fumque plurageneraad confinium Ligufii’ ci maris Ibidem Augufti trophajuni de- fcribir.de quo mentio a nobis Habita cum de Emerita Hifpanice verba facere- mus, quoddcfubieftira mari ad maregert' fibusalpinis pofi ii, Ex his deuiftisgcn- tib. ibidem nominatis xu.cxcepitCotda itas, qua: hoc Helio Romanis ni mime. id- Uerfabanrur. Erat enim Auguflo Cot- tius addiftus, atque amicus , teftc Mat- celhno , iis quas iarn attuli vetbis, alijquc idem auftores.vt AurcliusViftor,- tedantur . Ab Sufa itaque . quant Sc- gufia cft , ( iuxta quae Cottij exfta- tc monumentum idem Ammianus ait ) ad Genu* ripam Cotti* fune Alpes nominatae . SyS A- autem 1 C 6 , ad‘ta> i 6o ITINERARIVM. ad r dicem fit:i montis Sinifii, qu 'vulgo Monjims d'dus , Quo monte alteroque Mengmeb a nqminaio , non procul a Morilin sm G Iliam via ducit , atque in H (pardam, Ebrcduno nimirum, Carpcn- toracli.Sf Aurn(one,8ec. Vlira Graij Pennini montes funrjpcr jtlfes Gra ,|i 0? qi)''dem lV i’evulgi opinione Plinius U&Vi* 0 , fm ocar, ttanfitt Hercules Gracus.- per wiw. hos vero Poeni <5c Hannibal. Verum e- nimveio de iranfitu illulkium ducun» pev hos montes &an inde appellationem fortiamur, commodius mox difputabi- tur. Ad Eporediam, 5c Auguftam Prae- tonam SaLflbrum vrbes, hae pertinenrt Alpes- quarum alicra vulgo Hiureet no- minatur, altera Ofia (cu Aug"ufta , lo- culque Vxtlu OlU.Val de ofia: iugavero hodie Mens S litrnardi, a Bcmardo quo- dam templi quondam Augiiftani Auhi- «kacono, fandilfimas vitae, qui nontan- «um montium hie incolas ad Cbridi li- d?m prsed cando Euangelium traduxit, Vtrum etiam daemonem pepulit, qui lisec loca lat rocinando lufcderat. 1’oflca mo- nachus coenobium exxd ficauir, ibidem* «jue (aridi (fime cxfpirauit , nomenque monti tclrquifj vr Graiac aipes mons mi- nui Sindi JBernardi appelletur, qua Lug. duuum ITALI.®. 6 1 (Linum iiercfl, finitirmc]ueadIoca, Dein alpes incipiuni Rhetiorum , qua ducit via Trideimim atque Vennonnm . S ce- nimStrabolibr. 4. Geograj h a: : Supra Comum , quod e fi ad radices ; Alp um fi - tum, habitant verfus orientem Rken (fi Vermones , ad alteram partem Lcpontij , Tridentini,Stoni (fi alit complures gentes . Hodie Sanfti Gothardi montes nuncupari- tut, qua: via ducit 111 Tyrolerifem comi- tatum Sc in Germaniam. Fetutinas autem Graiafcjuc Alpes no- mon fortttas ab Hercule 6c Fcenis illae tranfeutjribus in lt»liaro,qui itTerat vidi neminem; Plinius tantum vulgi ifl-ius aaui adiert opinionem, nullo alio( vtaflolet in talibus commornorand s) auclorc lauda- to: hac vfus voce, m/momnt, in Ius v«- bis, libr . 3. cap. 17. Salajfiorum Aagufta Prttoria , ktxt a geminas Alpium fauces Gratas atque Poeninas, His Poenos, Graiis Herculem tranfiijfe memorant-' Sempronii nihil adfero, quod fuppofititius fit audior, Vt alibi docuimus, non verus ille Sc anti- quus hiftoricus i prifeis laudatus ; fedne ille quidem Herculem nominat de Gratis alpibus agpns. Certe Titus Liuius, audior ‘Plimoantiquior, aliter longe fentit, imo cos admiratur qui Poenino monte trafiffc C 7 Aturti» «s* I I N E R, A R I V M Annbnlcm, ab eoque nomen inditum fu fle afferunt. Nec 'enim venfimile vi- deri Alpes illas iam turri pbrmaspcd.blis fuiffe m Galliam Verfusj quiri claufas po- tius aSeinigerman s, vtVricat. Adhaic Veragros incolas montis illius Poanini negare nomen a Poenis dedudtimi , fed- potius a Pennino quodam confrerato in lummd montis Vertice fie appella- tum. Liuij verba libr. jf, abvrbccond. apponam . Exipfo Hannibale atuJiffcj (fcL. Cincius AJimcntius refert )pofi- quam Rhodanum transierit, triginta fex millia hominum , ingentemque ntimtrum equorum, dualiorum itmontorum ami- fijfe in Taurinis, que G allii prox ima geris erat, in Italiam digreffo . Id cum inter omnts conftet->, eo magic miror ambigi, qudnatn Alpds tranficrit , & vulgo cre- dere Pennino': atque inde nomen etiugo alptum inditum, tranfgrejfum . Ccelitcs fer Cremonis iugum dicit tranfijfe : qui ambo f a Itui eum non in Tatirtnoi.fed per (altui montanos adEibuos Gallos deduxi f- fent . nec venfimile efl tutum ad Galli- am patwjft itinera, vtique cum ad Penni- num ferant, dofepta gentibus femigtrma- nUfurjfint . Nec Herculem montibus his {fi quem forte id rnouit) abtranfiiuPas - muta 1 ITALIA 6 , narum vllti, Veragri incoU iugi ritu na- runt nomen inditum , ftd ab eo quem in ; fummo /iteratum veniet Penninum mors- \ fani appellatiCj . Hic Liums, qui fi ve- ra narrat-, incolas verius etymon nomi- nis dcd.fle, curat- Poenis deciucnms! aut eum diphthongo cur feribendum videa- tur i Deceptis igitur hominibus nomi- num, vr fit, affinitate, Poeni & Pennini, verior Liuij fententia cft Taurino rran_ fifle Anmbalem in Italiam. Male itaque Itaph. Volaterranus, Taurinos per quo* Annibalcum exercitu tranfiit.cofdetn effe cum Graiis ac Poeninis Alpibussvo- lensquafi Plinium cumT, Liuftbquod hic fieri non poteft, conciliare , Clare enim hiftoria: Ro. parensait non Pen- ninis ittgis, fcd Taurino, excretum di*- ftaffe,quod,nifi diucrfa effent, non ex- tuliflct. Volaterrani Iu nt harc >' Ad et» igitur quattuor aditur vite, vita per Ligu- res mari proximas altera per Taurinos, qua Annibal & Herculis tranfmijer.cj v quorum gratia tcenini & Graie. appella- i tt, Liuij opinionem Strabonis hic locus ‘ confirmat 1 ib . 4 .Gcogr. viam per fum- mos illos Foeninos montes iumentis m- acceffam effe, vt Annibal tranfire inde Sjon potuent . Si« enim Gcographus.- g 4 IT1NER;ARIVM §lu' ex Italia proficii montes illos funera- re vohm , ijs iter per eam e fi conuxllem'. deinde in duas fcinditur v:ru : quarum’ que per Poeninas fauces tendit ad ftim- mitxtts Alpium , iumentis efl inacaffai altera per Centrones magis efl occidua. Hic vocis e ymon.co fasculofoncinsm- ditum.non artigit.fiue a Pennino (a quo <5c Apenninus vicinus mons Italiam pro • pcdifpefcens.d ftusefie videri poffei)fi- uca Pcenisac Punicis: idem tamen poft «Poiybijaufloritatc T.mrino tranfifle eum copiis Anmbalem ita teftatur, extre- mo iib, 4. Quattuorjncpsv, tantummodo' Alpium tranfitusnominat Polybius : Per lAghres .proxime Etrufcum mare i per Taurinos, que Annibxl vfas :per Salajfost & quar-.um per Rhctos: cofque omnes ait efje precipites.JLMem vias,vnaeti amad- icfta, M. Varro togatorum dbftiffimus reccnfctapud Seruium Honoratum mi- tiodccfmi aSEneidos, Vnaejl,\nc\w,tux- ia mare per Liguras. Altera. qua Hanni- bal tranfijt.Tertia,qua Pompeius ad Hi- Jfanienfe bellum profeBuseft ffjtartaqua Hafdrubal de Gallia in Italiam venit-,. Quinca, que quondam h Grecis pojfejf, efl , que exinde Alpes Grui* dtgf a * Habes hic aliud Gt^iaiun» A4» Uin ety. mon IT ALT JE. «q mon Varronianum. Meminit idem Li- lii us Se Herculis per Alpes tranfirus, nar- rans JB.llonefl ciufquc fratris Sgon-efi £ Gallia in Iraliam expeditionem , genti' bus excitis G)ll'«e Sic enim bb.v. ab v. conci. Alpes, \nc t ivt, inde oppofta erant) qitiai inexfuperabilesvifas haud equidem mirer, nulla dum via (quod quidem eon. tinens memoria fit, nifi de Herculis fabu- lis credere libet') fuperatas. Quse cum ita flat, efficitur neque Hann balem 1’oeni' nis iter babuifle iugis , neque nomen monti inditum fuiffeab eius Poeni tran- fitu.Ac ne ab Herculis quidem tranfitu, qui plane fiibulofus ex liat: neque Sra- bo vol Pomponius Mela Plinio vetufti- ores.ac ne Polybius quidem meminere: Imo Gratas ac Poeninas Alpes ab Het* cule denominatas, vei & Poenis T. Liuius negat :cum fit Polybii aufloritas grauif- fima,ytl!omuus aacuraice dihgentia*, fummique mdicij : quem non imitatus modain H ftonaLiuius,fcd ad verbum in pleri Tquc exprtlfiu quemque bonum nominat auitorem M-Tulliusin officiis, Hic de feferibit ingenuc.non aliafecau fa Africam, H fpanias , Gnlliafquc lu» ftrafle.quam vtrei gefi* in his prouincijs veram narrationem adh bitam tfle de- moniTra *C mNERAjUtM' monfttarerjScipioni etja AJmiliano, fub quo Dux militauit, carus acceptufqutfac perfamiliaris fu it. In Africa ena digni, tatibus ab eo.cohoncflatusir, ea tranfiit comes, Huftoriam meditatus, vt audtores oes peruolutafit hoc nomine appareat. Quidni igitur Herculis &Hambalis<Sra- iatumqt Alpium mcrainiflfcr.ft inde traf- mififfe illos nomenrj, montibus indidifle exiftimaiTctipratfcrnm cii AnniBatis c>c- peditione belloPceh/co fecundo confcti» pferit.In qua narratione nihil horu atti- git. nili Taurinis ingreflum Poenum in ftaliamjvtexeo Idu us commeniorautt. Equide nefeio cur a Poenis potius- quam Jp rcnnmofeu Apennino mohre.qtii Ita- liam fere diuidit media, nome deriuetur: Vel hicAPennmi iugidclcedcritnommt. Alb. Leander dum LiuiumcuPlinio& Sempronio idem fentire opinatur in Pe- nini nomine, quafi a Poenis manarir, 3c de Pennino in vetttee dedicato, vtde re. dubia dicit locuu- videri, fallitur. Pti- musenim vulgi duntaxat refert opinio- ne/amaqirc pubi ica-fine audhHc.A'liae& Alpiu vi*,vt perLepoiuios,quoru popu- lorum Julius Catfar menvimrritcm Iulfo Aipcs.dc quibus T!Liuius,Cum,Tacitus, ScAmmianus Marccllimis verba faciunt; fed noattingo.mfi tritas 5c irerhabetib. nwgrs obuias,a Geogcaphifquc antiquis- «ole. ITALIA 6 7 «lebratas c quibus cetera peti iubeo. Redeamus nue in via.Brianfona ad Mo- gcnetram milia rriajindcque Scgufiana, qux nunc S«*&»S*/i»B*,di£l!a,l'etu:a di- ilar.Hunc DcJphinacus pagum Strabone Stmgomagum nominare putat iionaucn- tura Caftdionius . Altera rurfus leuca Owrrabeftjqucni victi Ocellum^, aiusCas- ftirluliusnorninet.li.i. belli Gallici. OCELLVMin Csrfare, hodie Oitrs in Alpinis videri. O VRS inDelphinatuincolaruni fa- milias habet forte CC. Modicu ergo oppidii. C. Cxfar primo Commentario Gallici belli Oce//w appellare videtur, 1». tine cufa voce e Gallico; de qua quide lo- co varix funt&repugnates interpretum fentetiae.Quida enim Ocelli Caelaris cfle opinatur, que victi Ofcellam Lepontiis Ptolemaeus nominei ( quod AJg.Tfcudus | refellit) in hac dedu&i femetta no modo vocabuli cognatione, fed &Cxfans hilcc yerbis j Ipjein it ului magnis itinerib. eon- tedit.etuafque ibi legiones cofcnbit, & tres qut circi Aquiletam hiemabat exhibentis dedutit.&qua proximi iter erat per Alpes tnvheriore Gallia ci hie quinqi legionib • it» contendit . Ibi Centrones , Qaroeellt, & Caturiges locis fuperiortbus occupatis, itinere exercitum prohtberej conantur. C»m , /4 . IT IN ERA R I VM legendum ccnfco: ex ali Jfque loei«mS- d.iWum.etfi Manut. ad epift. penult.hh, x.foconium 3c Voconi) p r referat . An. rnninus enim Aug. in 'luncraro , itet Roma Arelatum verfits in N ubonenfi 6., Hia, x.i i- tnill.paB Foro Iui -j ad Vo- conii numerat -j -plancus vero apnd-C- ceronem a-iterum tantum Foro I uli j ad Vocontium forum. Vocontium itaque potius emendandum , vt fua etiam cpi« ftola Lepidus appeHat:&in Voconti.jshi populi, ynde FotumVocontium oppidu. H .c Durias fi labicur, nunc DoiramU ner appellatus, quo dc flumine alibi du- cendi locus erit. ITA LIA ET R O M A- protnneia non in Europreismodo fcd & A (i a nas i-ntr.r atque Afrcanasce- lcberrimaiquibus.Si Romani aliquando reiulumrr a potiti longe lateque impe- ratunt.Nomina eius varia.no ex Ffeudo» JJtrofo ( adiun£tifque ab Annio Vnerbi- enli coiifitl is fer i p t o r i'hus coi I na in pra: "Feris, fcd breuitansvcritarifquplludio, 6 ,p lutis optim f,probacquenotse audori- bus, G A XX I M. y S busiind catis poiius digiroque oftenfis quam (icfcriptjs Jocis. IT ALIAM enim 'Parte prima Itinerarij,narte etiam ait •> ta deliqeauimuf, atque vtina pro merito (atl.itid.iu flcmu./voluimus qu dccenc. Beroli enim opufcula ill.i doitis ccioni fucum fecifll-.fefelliiTrquc 'Augnftmum Eugnbmum .Leandrum Albcrrumjr.a- ncm' DrTdom-m Theologos, 'Sc Antou, Nebriflenfem h ftoricum, aboJque nic- tito Jane dolemus . Duplex ei nomen darum principio moneo, vr S/ttrtrniapd- inum.ab aduenru Saturni ad I mum, vc- fti cymba rudi, profugi e Creta, 6c agri- culturam primo mortales, rebftis glan- dibus, docetv is. Huic IT A LI Adifta, inomenque perpetuo .retinuit. Dt- Satttr- .ni» M. Terentius Varro togatorum do- fttl(imus,Fdfus.Pompems , & Plinius: B onyfius quoquelib. i.Antjqutt.Ilom. M no denique; Salue magna parens.frugim.Sattmm tellus. Macrobius adhirclib r.Saturnal orum: multa qualia in Commentarioqui Au- relio Victori inferibitur, Qr go gentis 'Romani , plura legas , animumque eum Halicarnafl. l.b* i. expleas licet: qualia ,6c m Fdlis Guidius commemorat, rus- ,/,umquc Virg 1 us: D a. Mane ; 7& ITIN.ERA.RIVM Hmc Itumspat er, hanc Saturnus con- didit Vrbem, imculum .huic, illi fuerat Saturnia nomen * Hmc a Uno Januarius metifisdi&us.j v t December Saturno faeratus ; quo 8c Saturnalia fcft.i, fertus liberafunt infti* tutatde quibus copi.ofe Macrobius idem, J ibro criatn id nomen tribuens , & in Cronofohne Lucnmus fophifta , verfus- que.L, Arti) apud illuni , Et Maro no- fter; Primus ah athereo venit Saturnus. Q- lympo. plur bufquc qui infequuntur , verljbus decem; & nomen po fuit Saturnia tellus. IT ALI Ai fucceflit appellatio, qua de Ageiliusi.br xi.'No£kium Arricaruna cap. i. DionyfiusHalicar. de Aborigini- bus differens, e M.^orctj Catonis Ori- omibus, quae interciderunt, ctfi confin* xerit qusdam, Vt diximus, Annius Vi- terbienfis , fed credat ludius apella. Oenorrij etiam OeucrWa dederunt cog. nomen, tefteStrabonelib. v, & vi-Gc- c-Bgcaphiae. Dionyf. lib, i. ScPliniobbr. 3, cap. 7. Ariftotcles quoque libro vu’ 1’oliri G Atti JE. 7 f Politicorum commeminit hilqilc veril- bus Maro: Oenot rij' caluere veri: nunc f 'met mi- nores Italam dixi fle, ducis de nomine gente. Et; Ejl locus , HeJperUm Graij cogno- mine dicunt. Vta Grxcis H Iperia , Vr & Hi fp.inia ab' Horatio, fed- vltimaftt dicti . Hc enim ait; nunc Hejperia folpss ab •vltimx, A V SO N I A quoque Italia appella a: & Vituha- fcd plura nohrolligimi De fitu. Tabui* Geographicas irtfpiciendae! r.niij iiutie fumptu minimo nulloque J^tfculo ; Vt illa apud Pf operti um cai nif, | Cogimur e tabula pictos edifccrc mure - " dos. Ptolemaei quoque arlbibend*,& Sirabo V. libro Geognph. Ita denlq'ue Plinius Jibr. 5, Natur, HUtor. cap. <j. Volfarum p ollea littus & Campania , Picentinum inde ac Lucanum , Brutiumqus , quod lingijjime in Meriditm , ab Alpium pani lunatis iugis in maria exetirritj . Forma vero eft Italia-, Vt (o) o qticrno non fit abfimilis, aut potius tibiae humanae u* mdis ; longior enim quam latior., & D } P« 7 s m»rtAR'lV«I : pcsertirs Sicilia, prius continua, vr fabulantur , auulfa. Sic Solinns caP- Vi i i.Poljrh ftor'S- Trita: Anvx-mi® comparat Marnanus Felix CapdJ.,: vt H fp an ara corio bi bulo, feu terro bo- uis confert Strabo 1 bro xu , G egr, rui totam adeo Europam conftmilem fingit D'onyfius Aifr , de orbis fit u« Sed his Yirnilia expleat And. Sihotuis l brol- Obferuat. humanarum cap.27'. De recent onbiM aiutm Italiam lau* dant Volaterranus, Blondtis, & Lean- der libertus /Jugulari volunune, qui- que a neb s Earre Itinerarrj prima al. lati (untac rccen/iti. Si Poerarutn de, licia' delc£bnt,V |r g'lius Maro facile o ntnium princeps bb. \ Geoigicon feu Rer. ruftic.a vec.ljd, vcdibusXL.cgte- g-e laud.it; . Sed nec Medorum filtut, ditiftim*'- terra, Afcr&umque cano komanaper oppi* da carmen: R OM.A hiceft imperij ReligionifquC caput, vtque poeta canit Celriberus, Terrarum dea gentiumque claret', quam vrbem laudat , ad eamque gentem I?. JJaulus Doftor gentium feribi t. Sedem hae « a’ r, l r ,r. ?9 . hic Pontificis Mutum facrorum <ih voluit D£V *,qu' c H*R JS1*i in t«- ris vicarius» Pctfque fucet flat ,3gnofci ; lur. Cui gregem .p.o-um fidelium |»i- fCendum commifit, Se cl.iues regni coe- lorum aperiendi atque claudendi cre- diditjquem «xt^ctAorliodie vt-liemcn- ter oppugn a ni hirrcnc 1 : nimirum tri- plici Belfo.Pfimo.vt fine'capi'emu'ua- quccovordia citius oues conficiant, vo- rentque vt Jupi, qui olim, referente De* nioflhene apud Pluiarcflum» cum on i* busftipulati pacem cohnpromittunt fi canes latrante! paftorefqucd. mitterent» Vulpes' quoque Topica, cauda amiffa, eodem adducere ik reliquas (augebit:. Vulpes denique Samfonis, in caudis cotv- uenientes luas quaeque vias ingtefli in- flammare Dei fegetem nituntur . Ca- put. itaque auferre Cuholicis fcditiofs illi praedicantes ftudent j C btim quo- que, vt fame enecent, extorquete (tutica laborant, negantes verum Chrifliin Eu- rbariflia M il-equc facnficio corpus ac fanguinem lAnarcbiam denique rerum» que publicarum confufionem, quantum in ipfis cft, inducere volunt, pro Hicrar- chia Eccldiaftica; velamen praetenderes Libertatem ,vr principes nominetenus- «hnittat , q utbtis leges praeteribant, toi 1 - 0 4 *o ITINEUARIVM ] an {.cum 1 bitum fuerit, terraru Orbem anT ,isfeditionibusquerohcutiant,indu- Mnl q';atHeifmum impiMc Turcifmofe atoue Europaeos inuoliiar. Dica merito cum B- Folycarpo S- Ioannis dilcipulo’ apud Eufebiumlib.v. Etclef.hift..ca. i 9 , Bone Deus, in qut, nes tempera referuaffi, vt htcfatiamur-SeA tua Wlajquici dubi- temf yox . cft Veritatis: Porta: inferorii non praeualebunt aduerfus Ecclcfiara fupra petram flabili tam D/xifti: His ego nec metas munifice tempora: pono:. Imi p eri v m fine , fine dedi. Viger.vigebiique Romana Religio, fi- dtfque miiorum ac pictas: ( rumpant»- tur vt ilia Ct! uo: jNatce nimirum aeter- na in vrbe tot tantarque Religioforum' Hominum familiae: Pontificia nimirum' auftbr tate-comprobatae, fimul & pro- u-giua: Iienediftina familia in occidite antiquiffima, in Italia ortum, progvef- fumque Romae habuit. Beati Francifci quoque Minorum ordo , &Prit’dicato- rum S/ Dominici, hic excitatus £cclc- fiam nimium quantum aduerfus haere- fes iuuir. Mininiorum adha?c-S. Fran- cifci de Paula fodilesIialiam,Hberiam,. ©illiamque peruadunt . Hieronymiani .GALLIA Si in Hifpania clarus ordo originem ex Italia repetir, clarefcitque . QuidiDucc B. Ignario Coiola Societas 1 esv Romg primum orta probataque ,fufa cft qua paret Europae finibus, pro Ecelefia Ca- tholica Romana , fanguine etiam fufo, propugnat, & tn extremos vfque Indo- rum oras, Sinafquc toto diuifosorbe Fi» dei Chrifhana: propagandae, non auri & argenti gratia penetrauir. Subtecta tloha qiu plaga torrida t eruebat aflu, nunc Aquilonibus ( Tulfata naturam remittit, Ef patulo bibit ore nimbos. Claudam vetillLtiia Procopij Cacfarien- fis verbis; CHEiSTIANAE Fidei ' dtfiip Unam Ji vfquam alibi 3 R o m a - w i nacipuefunt venerati. D 5. GA L- ©ALLIAE DIVISIO Ex Aldo Manvtiq Xte qutfnis per EpiftoUm. Gal- lia CCdpadana - /"Citerior, & Cifalpi -^'Tiafpada V na.quat&Togata C na r * Belgica . <\Coma-\ ( /Aquitai A '""nica. . /Erachat a . qux& v. NarbQncnfis. ^Vlterior, ScVComa-L Celtica. Tiafalpina _/ ta L S JE I> E legendo, incurrimus inbasc, tria G.illix cognomina, Togati, Comutt, Bruchuta ncc tamen omnes,’ quae fit earum d fferentia.nouere, quod oftenderc, bteui definitione propofita, veterum teftimonio.conabimur. Defini- tur Gallia, vd regione, vel ab hominum cultuja regione fic,G tilia vel Trafalfina eft.q u$vlterior et ia dicitur; vel Cifitlpm* . quae citerior, vtraque diuiditurm du-as. i Tranfilpina inViarl/onenfem &Comata; Cifalpina in T ranfpnddtla &Cifpadana, Rurlus it cultu definitur hocmodo-Gallia Wl Comat* eft, vel r Btachata,ve\ Togata. Coma-, cl Aliti M. ty Comata eft omnis Tranfalpinaprastcr N irbonefem. Bradiataiqu'® pofka N tr- boneniis dtifojTogata.eiialpina omnis; pe Comata probat Piintus I bioq.cap, 17, Gallia:inqii\t , omnis comita vno no : m-ne appellatas in trta populorum genera'- diuiditur, amnibus maxime diJUncla , a ' Scalde ad Sequanam /hlgianfo co adGi- rumnanr Celtica, ejdemquc Lugdunen- fis; inde ad Py renaei montis cxaitfum, Aquitania f, Aremorica tuite diitn . Ap- paret N.trbonenfem omitti.de qua fepa- ratim lib. 1 1 t.cap, 1111. tam Jocutusc- rat, OpinOr nutem, adtiqtiitus G tiliam' 0’rrinem tranfAlpinam Comdtam futffej poften verof?iirbonen(em , in qua fhere Allobroges, prouinciam a Romanis ta- ftam, Romanorum hominum coofuem- dinealcre comas ddlifie. Intonfascnin) gentes vocat Plinius Alpinas quoque gev tes, quarum nonnullas Narboncnfis opi- nor Gillite partem frnfle; hb.xt. cap. x'xx v 1 i- Nomina inquit exeo capillatis' Alpium incolit, Gallis Cernat* , Er qua n“ qUam reliqua quaque Gallia a GCtefire in prouinciae formam eft redadtnjqma ta/ men Narboncnfis prius prouincia* fatt* fuerat; ideo P rouincis, nomine, quod ho.- diequoq, reciner/epcr appellata. «liqua ; ycioG>H‘ a vetusc;<y»rf##cojj«om6 tenuit "V '• P 6 jftpoid I f 1N‘E R Alt V M' 2>b BVRDlGAIi tioufdeiux. A D exitum vero G-Tumna^ conf|>e- ctui fe otKrrr Turris, la TottrCordm d cta . Ei ex- Dorico opere iivanimsme- dnulliodc orc quodammodo Occani, Vndofo,v< d ximus , inud-ficata atque excitata dt rubere, nodhirno natuum cuifui ignes-eminusoftendif ad piauum- cianda vada flummifque introitum. Veteres huiufmodj tiKros Huc fpeculas Hharos dixeeea A- G ;i N N V M, vulgo- GENNVM inde ventum eft,eo' que pcrluftrnro . fecundo amne Burdegalain defcend mus . Hio, prae- ter ca qtiarin verfibus Atifoimismcmii nit, haud filentio praetereundum , efTe ibidem infignem ftudioforu frequent a : Academiam, diftamquc eam per ex- cellentiam G^mnnfium Aquitanicum, quod' in nulla alia Aquitania omne Artium liberalium genus publice trada- G' ; A £ I IM ®s tradatur . Porro quod Viuifci nomini* Capitolinas atdes nodem loci oftendl re- ferunt , accipiendum de lpf < JB Hrdtg*l», qua: caput Biturigum V iuifcorum.Vn.- de Aufonius Burd galenfis defemctipfo: JUc ego Viuifu ducens *b or/gene gentem .. Et v fiturhodicquc in area ib dem Ca- pitolina eiufmodi , necalns praeterita Infcripiio. A V G V sto Sacrv m Et genio Civitatis Eit. Viv.- plura de Inc Aquitania: fc hola vrbnqtie Elwt Vinctus, eiusquondam perurilis Gymnafiart ha,cumComm. in Anfoui- um a feillufttatum , tum G illice dflfc- mit, E cuius ludo , vr ex liberatis oliixv» mtilu doftiOimi viri prodierunt,. THOLOS A Teflofagum,. Toloufe. T HOLOSA flrouincite N.irbonenfis metropolis cft , v^imque G dliearft poflLuteti 5 p*nedit 5 prgcipua>ScdI 6 gJ: quam pI > ITINERA RIVM' quam illa nitid ot ama:i\\ot(\uf,Atchi- epifiopatu- hodie infign s efh farUmentc quoque, quod celeberrimum cfl. Acade- mia quoque Athenamque perquam ma- gnifico frequenti iamolim inclaruit.Et qua um ex vrterum memornscolligere licet, etiam prifeis faculis Mulis dicata facraquefuit Tholofa' • Na m PallaMa Martiali, ni fiillor, nuncupata; 5cin ve- hibus claris Aufonius altricem fjnm profdlitscli: Illius in vmuerfum & fitus ppti/fiaium, ob Garumnam, commodi- tatem, vel inde etiam conijcja?, quod capi Theodoricus Gothorum Rex eiufqj filius Tocismundus fedem elegerant, ra- quani uiui-ia irruis opuientiiiimam, vni- ccque-accorrimodim arnplificandocom' feruandoque Imperio. Vade & ipfos tuc Romanos inomnem euentum hinc ope foladumqne praecipuum fperare, cx Sidonio tnteliigerc cft, qui fic ait; Si quosParrhafis vrfa fert tumultus Theodorice tua manui rogantur, Vt Martem validus per inquilinum Defenfet tenuem Garumna Tibrim. Plinius olim Volcarum TeBo fagum appellatum innuere videtur . Aurum quoque, quod Proucibio nomen fecir, Tho-' GALLI ,M- Tholo fanum originem hinc & occatio- nem accepifle ex Trogi abbrcuiatore Iuftino., rem eam prodcivc colligas, legefque in Adag orum •Cbiliafte JBa- tauo. NARBO MARTIVS. NarbomfW. ARBO ob id Martius n uncti pa- -*-> cus, quod in eum C:efji D. elator colonos ex Martia legione milites dc- duxiffftj, .Cicero Speculam &propugH*-^ //*/'< appellauit.Phn us ait Coloni» fu fi e decumanorum 1 & Mela infupar, yl.tacinorum.Sita cftenim ad oflia Ataci* fluminis XII. imp. a mari diflnns , ho- dieque «c munitiffmu & pulcherrima ciuitns j tum & Arcieptfcopali fede aliifque ornamentis claraiOlim quoque pulcherrima epitheto afteceratMarnalis, qui & Paternam dixit, modo codicis manu exarari leftioncm ftquamur i Petro SrriflrroBatauo indicatam: Docti Narbo Pat erna V otieni Vtilg 0 enim editur.- Docti Pai rta Narbo V otieni. Quam leihoncm firmat ifta inferiptio yetus: COLi 34 ITINER A-R-1'VM COL. lVL. PA TER N A Nare o. Tnfeiiors a;ui fcrlprores , inter quos Ammianus Marcellinus, Clufa hic me. irrins-ffij^reperio . Air Ammianus ; /» N arbaner.fi Cla r a efi, Nar, bona Toloft, que principatum orbium tenente. MONS PESSVLANYS, CMomjxlhers* Onreni pcflulanum firu.ameenica- te, ftudijlqiie & potiffimum Me- dicina: celebrem, faris viiqne exiilimo notum. Libanotidis fcu rofmatini tanta co- pia ibidem cnafcitur, quamaapud nos mniperorum fturiccs.Quocirca & Stra- boni feriptum: tV: Sii txuravs iy.pt- f‘-‘ M-^avs b N«j. (Wrtj dlnuLtra. , 6)7n$ n VtaKIa. Profert Narbtmenps G alita omnia fruticum genera qua Ua- lia. EtPl nioJib.4i.cap. Thymo etiam lapidei campi in proutneia Narbenenfi • referti funt, hoc pene flo reditu , e lon • rinqws regioni jus pecudum millibus G A L iL I JE. rp.5 emucnitntibus , vt thymo vefca» - tttr. Plinius quam Agatham Majftlienfem dixit, dc Monspcho pleri que interpre- tamur, lacobo Cuiacio Mons; elumi, qqompdo nunc efferimus., ex G .lluo idiomate. deducere placui r , quali tnan- tpm ligniEcct .puellarum; verba eius lunt in 1 bris ObfetuaciQnum. •N E M A V S V S. Nimcs. TwJEMA VSI magnifice admodum J-N meminit Strabo : Caput , uiqtut» jirecutnirnrum tft Ntmaufus . Longos inferior Narbone fi pcngvimm .& mgoti - antrum turbam fpeller , fitt rer?, publicam, multo pretiarum Nam vigirtti quatitor habet pagos popularium prafiantes viris, anibus & hatij tus , itu tvt Nemaufi in- (tentas Romanos qui Aed litatis & qua- ftun honorem fint conjecuti, eamque oh caufttmgens eacumprafedis Roma trujjfis nihil halet negorij. ltcm.de vrbdiu* Ste- phaniis : Ms/xtccurox 7toh; FctM/m; dira ve^.rtutrcuMfcn.xXAy. us oranti \ios, to t0vt;c^ \tjaa.vtnos 1 \spM tjtTt~ yos^tkT&Aj' ^‘ 0U111C Aegia :hudic , 5 s BTINER AIUTM hodcque adhuc integra propemodum fpedarur. Nam «amefie., quam vulgo -Capitolij nomme mfigniunr.pcrfuafumi habemus. Bafiliiam rppellauit in Ha- driano Spartianus. Per idem , inquit, tempus in honorem Plotini Betfiltcam apud Nemaufum opere mirabili exftmxit . At veni* Infcripno, qua; Aquis Sextijs, non Rafiltczm ied M iem Sacrani dicit. Ei fi non fida cft Infcriptio/fic incipit. P L o t i w a T.r a i a n i V x o K; Eftquc in Opere InfcriptionumL Gru- tcri, dodi viri ; verum ego omnino ge- nuinum aut prifeum efie prteftarc non aufim. Eacit ad Nemaufi infuper decus 3c dignitatem locus ille Suetonij capito decimo tertio in Tiberio j Contemtior indies 'Tiberius & inuijior; adeo <vt ima- gines eius & flatuas Nemaufenfes jubuer- terint-i. Amphitheatrum, ibidem eft, quod Antonini eileplcriquesfientiu>ur,i Vipocecui, tefte Capitolino , pater- num genus £ Gallia tranfalpina, Nemau/lnfe fcilicct. ARELA V GALLIA ARELATE, vulgo cArlcs. A Reiatem GaWcam 'Romam appcl- laun Aufonius.dc q.uo ita m Ledtr- onibus Aufoniams Scaligcr : Arelatem non immerito Gallicam Romam •vocat, quod effit & celeberrimum &. obptrtmif- Jimum emporium, Quibus commoditate, bus imitatus Fl.Con flantium (jfr.vwus, qui tempore Honor ij limioris imperator tn Britunnijs declaratus fuit , Arelate fixit feiiern imperijfui , [anxit que Conflanti- nam urbem vocari. Preterea vt in ea f,p. ttm protnneiarum eminentiis agerentur^ hoc e fi, Vtwnenjis , vtriufque Narbone» fis vtriufque Aquitanis, Nouempopulunu,^, Alpium maritimarum . Vndetmptrum illud Septimania vocabatur . Quare gfi, Xct/ VcfXfAVNarbonenJium proumciam in veterum Martyrum hrfltria Sepsimaniam vocatam (spernemini &>d Sidonio Apol linari Eptjl,\.lib m Hfc loiephus, A Plinio [extariorum Colonia d'£h, quoniam ex Sexta legione coloni eo de- du&i funtiqno pertinet lapis Roma: eru- tus . D 1 V A B Fa V S T I N A E. AV G.SEX T A N 1 AREL A TE N- E SES , 9 $ TTINER-ART VM S E S'.luliam q\ioc\<te patcrnamColoniam nuncupatam ex ifti infcriptione.C OL. IVL P - AREL, (ufpicatur idem 'Sciiuer'us,s]uia & Narbo in alia infetip. tione Colonia Julia Vattrna nuncupatur. jDcqu» vbetius ibi. Sed admonendum hic; AuienutrqFe- flura in libello De ora maritima Arela- tis quoque rocmimflc, £t ita meminif. k vt qp-u Mamili a r i a » kd M A M 1 1 X. A R 1 A verum nomen. ex- jftimem: atque ita nos cius folius ope ad veri nominis cubilia peruencuros. Ait dufttm A relattm incolis olun Grx- cis Thcliaen .quod quid aliud quam Ma- milUria.Q-jhx ed mamilla, Cute papilla» Hinc Thelme erit mamillaria . Verius Auieni hi funt. Ar elatus illic c 'tuitas attollitur 'Vh eline 'vocataftib priore fecula Grato incolert- te,h Mamillaria ergo/iuc Thcline cum a{- tracontrouerfiam.doccnte Auieno , /it appeliataAce/«r,fieri potuit vt inlnfcrip« tionis illa vocula M A M < X. L A'- Rl a aliquid aut erafum aut faucium aut liquidum minus eilliterir, imo St l, pro pro L. quod in iftis rnaiuiculis chara* ictibus admodum pronum (It, legenti- bus apparuerit.atque ita ptamxmillm <*» ' rnitmiUmaptodictitiproquo , (i per fi- gillaria.vt inquit ille, in nuftione vaeni* rct.nequc Afranius nauci daret ., neque ciccum ftium 1 * 13111115 offerret. Hifeevduti emblema addendum ert, Phauonnum, cuius farpenumero meu - tionem facit A. Gellius , A reUte 'natum . De quo ficj lilauius l’hi* loffratus in libris Sophiflarum to/j y&Qofftof) rop ptXocropop >) iu- yAo-fl/ce iv toIs tr opticus fatigui ]tp, ix. (Uey.yaji rSv laariftutv Ta,\a,rSSv Suros 'A^eAarij^rffAeoJ ij fcr/ P ,06 Luna* LVCA. Fufetium. Flor, entia,. Sena. Aquila. Vulfinium r Mons Falifcorunsu' Vi T E R B1 V M: Ciminius mons, S.QM A, IACOEI 1 07 I A C O B I LOPIDIS St v n i c A E ITINER ARIVM ab oppido com- Pl VTJbKil TOLETANAE RROV1NC1AE Vltmoris Hijpanu, V S Q_V E AD V R B E M i Ro M A M AD IOANNEM STVNICAM Eratum Vntu lac oh: Auratum Equitem'. VM'ot Hifpaniaiii Italiam proficifcercmur, ea praecipue caufa, Vt Romanam curiarrt Is vifercmus > >llud'in primis animo infeciir, ne iter petfunftoric age 1 - remus (quod pleriquc mortalium fatere folcnr,)ad metam tantum properantes,,' fcil yt rationes ipfas yrbinmque fitus- a <? lutruna ,'oj ITINER ARI VU fummadiliaentiacontetnpiames.fi quid 1 a d pietatem atarquitatemve pertinens noftrisfcft oculis obi'er obtulifletjn lit. tetas mineremus . Quarcumque igitur nnnotatu digna eo itinere nobis vifa funt,breui libello colligere decreuimus,. B.ique ad te, frater amantiffime mittere, quod rerum eiufeemodi non ineuriofu» tflcfoleac: cuius rei argumento funt va- na Ep grammata & Antiquitatis inda- gines, qua: ad nos , fi quando peregre proficifccbaiis.domum rediens deferte contucuifti. Leges itaque Itinerariumhoc noftrumeo vultu,quo_ reliqua ab inge- 33:0 noftro ptofefta legere foles, reditus- que in patriam noftn fimiles commen- tarios cxpcclaro, qui longiores fortaffe erunt, & accuratiore ftylo d.gtfti» Haec enim intranscurfiij&qu.ifi aliud agen- tes celeriter confcripfimus.bifloricajpo- rius vernari quam eloquenti* feruien» res.Quanquam ipfu rerrarum Jocorumqj. defcnptiofacundi* munmc capax,ora- r.ionem noftram fi minus ornata quam, exprftabas m medium prodierit ,. facile «xcufabir, Vtrum autem aliquid opera; pretijhocfcnptionis genere fecerimus, ex. narratione ipla quam flatim aulpica-Jt bttnur, potens tudicaiCj-quar fien nequa . ^ st;vnicae. -cy, qtiitri ootcft ne plurimum voluptatis & ttb' affcrar,& reliquis, Sjui var arum ig- uotatumque rerum cognitione dele- ftantur. Igitur Compluto Toletanae Eeelcfi® ComphitU. oppido percelebri difcedentcs, Cartba- Carthago ginem nonam deuenimus tertio' no- nona, nas Septemb anni Do. M. D' x x. Erat Carthagini Uluffriffimus princeps Lu- douicus a Corduba .Sutffanus dux , cum pr.-eclariflima faeminarum Geloya vxo- rc.Confali Fer rantis, magni Hifpanorum Ducis filia & herede.in Parthenophasunr regnum ad dotales ciuitatts vifen.das claile ad id parata proxime traic&urus.. Qua exre portu Carthaginenfem mari i- ter adluri prarcacteris Htfpania: portpbus delegimus, quo & tantum comitaremur principem, fimul etiam vt piratarum incurfiones, quae Marcnoftrum infe. ftum frequenter reddunt.tutiffima na< u gatione deuedb fteile poffcmus deui- tare.Quam vero honorifice a Ludomco Ducefucrimus cxccpti.quata libcralitate ac munificentia nos fuerit profequutus, tu ipfc optimus tcftis eisjqui eo tempo- re ab llhbcritana civitarc.quo ex regii cuna fueras profc&us.Canhag nemad eundem Principem vifcndum falutan- £ F dumquc Cincillia Murgi. Secura fl. no' ITINEU A RlVNf dumquc venifti.Gompluto autem Car- thaoinem vlque nihii membratu dig- num vicimus prasterC inciUmm vrbenv loc o ed i t i ffi m o fira m, Sc Murgitanam a- uitatem in pulcherrima & amcen Ifinia- planicie sedifiearam.quam amnis SecW- ra k Meridie priEterlabirur, Portum au-- tem CartHaginenftm,vrbis,fitutniami> quitaris monumenta, qua; plurima ad* hucexaanrppfe mccum patitereonfpe- xifti, veraque re ipla probauimus qua; &S rabo & Livius d eCarthagine ntvct prodidere- Ad orientalem vrb-s partem theatrum pe nittis iam call.ipfum per* fpeximusr.ad oceafum vepo vcfligia ion-- gtffimi aquacduftus. Rurfus ad orien- tem Ipacio piffuum nulle , Romano* rum fepulrraivid mus. Turriculae erant pyramidum inftar Fabricata: ( quarum yna integra adhuc Vifirur ) albis ac ni* : grislapidibus opere ulTellatio fabrica* t* , inquarum fummiraubns morma- Ium emeres feruabantur Vidimnsprs- terea marmoreos lapides complures E- ptgrammat bus infculpto» , partim in* tegros partim etiam confraftos.fcd ille pras ceteris memoria dignus nobis cft Vilus, quem ponat arcis eiufdem vrbis, profugenon lumine pofteritaspofint* ST,'VNICAE, ri, Lapiseft oblongus clariffimis ac nulla vetuftate confumptia litteris ad hunc modum infiriptus: JL, MMILIVS M. F. M. NEP- Qv l R.. REgtvs Domo ROM-. Q_V I ET. CARTHA- GINENSIS ET SlCEELI- TAN. ET As SOTAN. ET Lacedaemon. etArgi- vvsEt Bastbtanvs Se R I B, Q_y ESTORIVS SCRXB. -EDfLICIVSClVIS Adlectvs ObHqnorem aedilitatis Testa- mento s yo Fieri Ivs- s i r. Es Carthagine autem lolventesquin- toCalen.Oftob. triduo polt Ebufitanum portum tenuimus . Eft autem Ehu- fmquam vulgus luifurn vocat; altera ex Fytiufis infuhs/vnicum eiufdcm nomi* n is oppidum habens loco editiflimo, & a mari paf/ibus quingentis di/fonti fi- tum.Indcegreffi Balearicum mare per- legentes ad littus Barcinoncnfe perve- nimus.Graflabatur eo tempore Barcino- , nefsuiffiraapeftis, quae nobis impedi- ' " ' memo Rhodopen. Perttixd* Imcatia,. r ; t ITINERAKIVM mento fuit, ne rotius H (pania: vrbenv nob'l ffimam, nob' saboqui fatis cogni- tam demio vif-remus. In Barcinonenfi littote quatriduum peregimus , maris tranqu lliiatedetenti: quo tempore vix duo pafluum millia progreffi fumus. Ad • venientibus deinde ventis tum fecundis tum etiam advetfis per mare d-.fcurren. tts.KhodoptmmAcm Emporienfium op* pidulum applicuimus-. In quem locum taedio longa: & inutilis nauigationisfdi- es fiquidcm quattuor Sc viginti in mari fueramus) Ludouicus Dux cum Gcloya coniugedefcenderc decreuii; equos, fu- pclleftitefn , impedimenta denique om- nia.maximam quoque famulitii partem mari Neapolim promittere : nau<gatio- neque dimiffa, tametfi vix tertia itineris- pats fuerat pera£i : a,quod reliquum tatnen erat pedibus peragere. Ego vt ab initio- inftitueram mari alioqui infenfus.terre- ftrt itinere Ducem volui comitari. Rho* dopats quattuor & viginti dies curandis corporibus nanticplabprp afl-eAis in- fumpti funt.Inde quarto Iduu Novcmb. difctdcntcs per viam qux ad Pyrenaeum Pcruladam oppidum pervenimus* Ex 1‘eralada ad vicum qui I«Bcvs/-/a- dici- tur vciuuru ell.Eft autem Umentia ad ra- 5TVNICAE. i ig dt res Pyrenad fita.Pyrenxum inde tran- frendentcs.pervias arduas aep^aec ipites, in oppidum deuenimus Bolonem in pia Solo n'cie ev altera Pyr-naei parte politum. Ex Perpini/t %a\ot\eTerpmianwn,r\uod oppidum ma,- num , ximum ac pulcherrimum cft Rufcino- nenfis prouinciat.atque adeo Caralonras totius, Barcinone, excepta , concedimus, Eli autem lVrpin'anum in d ceccll Ei- ! nenli, uberrima quidem regione frumen- | ti,vmi 3r olei feraciffima asdific.num.di- ftata mati leucas tantum duas,eftque o- j riencali phgacforum expofirum. In edi tiore vero oppidi loco occafum vihfus, 1 arcem h bet rnunitiflmiatrvum prasfidio armatorum hominum centum ac quin- qiMgirra. Alluitur praeterea Perpinianum infigni flumitse ad orientem , quod vul- | gus Lafef vocartpuro-auiem id' effequod aCofmog.raphis Kw^WtjediciturjVnde & Rufcino fl. provincia nomen accepit.Fiumini impo- fituseft lapideus pos milJepaffuuni lon- girudinis.Diftai a tuncaria Perpinianum leucas quinque. In Perpiniancnfi oppido multa memoratu digna confpcximus, fed illud lenge memorabilius , quod fla- ti m referam. Monaflerium eft Pr.xdxa- torum fratrum ampliflimum templum habeas;, m cuius lactario, inter alias San. diorum' ITINERARI VM dorum reliquias manus fimftru curti' pute brachii Beati 1omnis Baptiftte ma- ximo honorc(ut par eftjaflervatur, ante annos ducentos cafu quodam inopinato habira. Pete°tinus quidam fuerat ex o- ncntis partibus ad laeobi Apofioli limi' nam Compefieila vifiranda iter habens; is Perpinianum vemens beatiffimi prs. curforis prodictam manum cum pacte ! braclm, quam in capfa quadam lignea fc- ; cum ferebar, cuna longius adhuc reflaret j ker priedictis fratribus aficruandam dedit ea quidem legr.vt nemini le uuo excepto aliquando redderent-quod fi ipfumredi- lencrn contingeret, ptafato monaflcrio abeo tempore muneri obruht.Vifus am. pliuspercgrinusnon efi , Furo in itinere conceififfe creditum. Capf.) illa in qua tantusithelauru? fervabatur, oblonga efi, in cuius operculo depida vdetur-ima- go Ioannis Btiptiftae , cum alis ad mo- dum Angeli, figuram capitis ipfius pra:- curforis manu tenentis finiflrai in manu vero dextra formam habentis libri a- perti, Graecis inferipti Iit teris maiulcu- ]is:(upr.i caput veto & fubrus pedes alias '{ Graecas lirters ma miculae depidae viden- i tur.Quae fupra caput funtadhunc h a bcnt i modM oi rcaccwsji' o , i d efi. j S«b- i STVNICAE- fltfl \oxnnts Martyr. Qiisvero in libro dcfcript»apparcnt,quem manu pricdi<fta imago geftare videtur , fic ha' benr, g>0V« OTfaSfOju©- 1 u7u^,T)\s “S Aoyy, Merctvo«/j Swxvc/tnpycrr// fipa ] erctv Senari (unt veificul),hecadveibum To- nantes. ! clamat prae ur for mimficr verbi, Tanitere nionftrat naturam huma- nam. Qua: vero fubrus pedes funt Iitterx jn b inc /nitelinam leguntur t J< re , Wf Of iJrjfjV- 3 ay yEAo/J, dvcpoXof / 4 ^afrufot,; id e ft Ouid te vocabimus, prophetam, Angelum, A- pofiolum,an. martyremlLa fronte ve- roprswh&e capisc iequtntes fenarioli ]itcns,& ipfi m.aiufcu)js,Gra:;c inlcrip» t i vifuniur. &ibs xbLrevrtf/ c-h' (3f>oa «it/ truryfl&ffC XlPOibSt xtipu^riS rfa.vmcLj rc/j Xbyov, A c ' zwju r «v 8ccu/ua.r&' TtiXa, f M r<V yivvrjcr/^ o-y lia- h; ITINER ARI VM fficntem verfus , Erclefia cft St n- a-i Honorati , Arelatenfis Prae- fulis.vbieiufdcrn corpus requiefcit ;cor- pora praeterea fandiorum 'Virgilii & Hi- lani eiu(demvibis-Epifco.porum. Eftdk j n w dem Ecckfia oratorium in hono- rem Bear* virginisMaria:, i fandlo Tro- phimo conftrudhim , vbi idem Ttophi- mus primum fepultus eftjindcque invt- bem progreflu temporum translatus,cu. iusEpitaphiumEiegiaco earminc con- feriptumae Iapidi parieti eiufdom ora- torii affixo infqulptum nos legimus. Eft autem huiufccmodi. Tropbinmhic colitur Arelatis Prafu- lauitus, Galli a quem .primam fenfit Apofitr- licum. En hunc ambrofum proceres fudere nitorem, Clauiger ipfe Petrus, Paulus & egre- gius. •Omnis de cuius fufeepit Gallia fon- te. clara falutifera dogmata tunc fi- dei. I STVNICJi 12/ Jllwf confiant er ouans cerulcem Gal- lia fidi it Et matri dignum pubuit obfe - quittm. Infgnisque claret ingens cum gloria femper, , Gaudet Apoffolicasfe meruijje vi- ces. . Ante praed : £hm Ecelefiam Beati Ho- norati arca efi ingens , fepulchris anti- quorum Chriltianorum plena : Japidca monumenta funt magnorum, vt appa- ret corporum capacia . Remanent adhuc eo in loco nonnulla Gerttilium fepul. clira cum Latinis inferiptionibus maiori ex parte vetuftateconfumptis, Sed illud nobis memorabilius vifum eftjquodante portam exteriorem diflrae Ecclcilae S .Ho- norati addextram manum confpeximus. Marmorcaeft vrna muro adhserens, i* cuius fronte tale inferiptum legimus x- pigramtna: D, M. Dvecissimo st Innocen- tis s, F a FU I® S*Id. Melenbo rtuscam- fHS. jtqrufc# tu. Jl4 JT,I N ER A R l'VM jF/ /.IO TA N.NONIO, Qvi VIXIT An ff . vr. M .Vi.D VI, Tannoni.vset Valeriana Parentes Fi li o Ca rissjmo Et omni Tempore vitae S y A E DESIDERATISSIMO, Ex Arelate profefti Salonem Arela- tenfis Ecclcfiae nppiefum perucnirmis. E> flat ab eadem vrbeleucasfeptem. Inter Arelatem & Salonem campus ille eft, quem Melaxiorium Strabo appellat, quemque, vt ijffe ait , ventus vehemens, terribilis 5c violcntFfimUs procellis in- /cftat.Quod & tios . dum ijlac.mn.firc- mus,rc lplaexptttifLinius , tanta vento- rum vi.cado alioqui fereno, exagitati, vt yix equis infiflere po.fTcmus : ab i.ncolis- que didicimus frequentdfimani ifl.fi lo- cum ventorum tehipcftateni infeftare, •Intra Saloritm Ecclcfia cbllegiata e/l di- uofiaurentio fa.cra, vbi emfdeni bracjbu- ,tim oftenditur. fix Salone ad Aquenfetn ciuitarem .conrcndimusjcucas quinque .diUanteni, fjaec yrbs , Aquit-fextit a Cofmographis nominatur: quae inde fortita eft nomen, qiiod eam SeptifU dux, vt Xi vius refert libro fexagefimo primo(fi floro abbre. uiatofi srvNIC^ *MT uiatori credimus ) redaflis in pmeflUy tem S/iIliii »vbi calidi erant aqui fimul a; frigidae acdificauit, atque a nomine fuo ita appellauit.Eccleilam Habet Me- tropolitica dignitate infignem, tituli 3- Saluatoris.in cuius (aerario eaput vidi- mus Sanci i Maximini foci i S. Mariae' Magdalenaf,qui fuit Aquenfis Ecdcfiae primus Praefui. Corpus praeterea Beati' Mithrii.qui in eadem duitate proCbti- flo martyrium pertulir.BracHiuro iterrj* Mariae MagdalenaS. Caput vn useX d<T.- cdw mil bus Martyribus. Duo capita vn’-' decim millium virgmuni.CoftamVnunSi S.Scbalbani.Tres veras fpinas deeoT<3tyS> Domini noftri Icfu Chrifti.Duaspotti-' unculas de ligno Crucis.In eadem Ecc-ld ita in'nvaion cHoto admanum dextra® fepultus eflCarolusRex Sicilias , Sc Cbv mcsproutncias, cum huiufmodi Epita- phio: tbttaifjiu lilia Fr ancorum cdejlia rimer a Re- c ^ r J u ] [[“, gum, git. tielliqtttas veteris Andegauaque do- mus. Occulit ifie lapis,cdataqUc marmora; claudunt: F f ObrutA Vtf ITINER A R1VM' Obruta fic fatis Regia fceptra ta- cent. Bieruftletn & Siculos, &,Ji per fata liceret, Ar agones poterat nofira tenere manus. Sed fortuna diu noflros ne ferret ho- nores. Accelerat mortis tempora dira mihi. Qui legis hoc trifti confcripttm mar- more carmen, Vic: Tibi fit requies, Car ole , pax- que tibi. ExAquenfi ciuhate ad oppidumS.Mat- 5. Maximi ximini, quod di flat leucas lex, periteni* ai oppidis, mus.Eft autem in dioccefi Aqucnfi fitum' monafterium habens Jocupletiffimum' Praedicatorum fratrum , in quo Ecclefi» cft permagnifica Mariae Magdalcna: di- cata.Erfclefiam intrantibus, ad finiflram manum capella fefe offert, intracapcl- • lam fpelunca efliaiquam gradibus def- ccnditur ferreis clatri* munita equo iq loco caput Beatae Mariae Magdalcna: im armario ferreo multis ckuibus obferaro fumrua cura adferuatur. Facies ipfa , ta- metfi Se. ST V N I C j5?. hf metfi tanta vetuftatc fere confumpta. Venerandae tamen mulieris fpeciem prxt fefect. Habet & infronte peilcm adhuc cum carne ;• quo loci a* Saluatore noftroiaftjm ferunt, cum in die refur* reftionis eidem dxit; 1 Noli me tangert. Nodum enim afiendiad patrm insum In- tra tandem fpeluncain multa Sandlortim corpora rcquitfcunt.vr apparer ex tabula, in Ecclefia pendente, adhunemodun» in<- feripta Inprafontifacra Ecthfia futtt «r- mutata fepitm corpora Sumi orum de-So- dotate Domini no Jit i Io fu C hrifih Prime* fuit tumulata Beata Maria MSagdaUnc% Deinde S. Maximinus .Vefiea SrmihesC* 1 - denius acus a n/ttiuitate, fed iilummnm-.it d Chrifto. Sancta MarcelU, qua ‘dixit Chrifto Beattos venter, qui teportauit, vbtra qutfuxifli. Saniia Sufitntta difei - pula fancUMartheqtu tdgendo fimbriam- vcflsmenli Chrifli, f emuta efi ab infirmi- tatejua S.Elafius (fi-S Si f rodus, qui am- bo fuerunt difcipuli S. Maximini, (fi mul- ta corpora faniiorum requiefeunt in hae /atra Ecclefia. Exfanfto Maximino per eaftella qua- dam ignobilia ad F orurnlulii perueni Eorum 1 mus, Fregrxs hodie voeant.Ciuiraseft E Itdsfi pifcopaiis in ora Natbonenfi polita ab F 4, occafu lis ITINERARIVM occ.iru.ingensThcatrummax me ex par- te collapfum habens: ab oriente vero a- qua’du£Ium long ffitni traftus pluribus extantibut adhuc fornicibus , pro loci ottal tatenunccelfis,nunc etiam depref. fis, Superato deinde mome difficillimo circuitus leucarum quatuor.Canoam op. Artupelis. pidulhm.atqueinde Antiptltm contendi- rnus.Seruar adhuc nomen oppidum , ab rncolifquc ^»f«pe/voeatur,e regione Ni- cats: in littorefitum,& ob eam rem A»- tipelis nominatum. Hoc in loco nonnul- la Antiquitatis veftigia confpcximnsjSc irr primis Theatrum ad occidentalem oppidi partem penitus iam collapfum. Ex AntiptU Nictant couccflimus mari timam &.’pfam ciu itatenij.qpae tametfi sJradices Alpium fira efl : quia tamen' vitra Varum flumen eft pofita^in Italia cenfetur. cftque fub dominio DucisS»- baudiat. In editore vrbis loco ad meridi. , em arxreft mumtiffinia mari imminens. Arci vicina eft caibedrilis Ecdefia, in qua corpus S. Hofpirii Abbatis eximie colitur .Ecclefiam Ccarecm murus qua- drato lapide conftiuctus unico ambitu . circumdar. „ ’ Ex Nxxa egrcf/i Alpes fiatim confecti- ut dtmus.perque iter arduum ac prarrup tum stvnicaj: ha ' tum Turbiam viculum in cacumine Al- pium fitum deuemmus.-Dlftat is locus a' Nicga paffuum mill ia noucm.Hic ille cft locus.quem Gofmographi 'Xrofhntt- Au- gnjli vocant , corrupi umque iine dubio apparet nomen ,• vt ptoTrophia Turbi- 4»l barbara appellatione vfus obtinuerit,- Extat adhuc in arce ciufdcm loci illa ip- ia Trophti infeript io, cu ius 1'lmius Se- cundus libro tertio Naturalis Hiftoriae' ad verbum mcminit.EfP autem huiufce- » modi. ImP. Ca es arx di vi Fi 1 1 & Avg. Pont- Max. xuii, Tribvniciae Potesta- tis S & n at v s d o p v - XvSQi ROM ANVS QV O D' ElVS DVCTV Av SPICI IS- q_v b Gentes- Al b-in a e OH i.N ES QJ AE A M ARI Sv- P E R o- A d In E erv- # P ERT i- KEBAN T. SVE IM PERI O' PoPvtI ROM. S v N I RE- DACTAE. Turbi* M'wo;ci : pofiutn Sf pppt &****•- 4,Ujn d^ff C^imps Peniniula e(|t F 5. exigui- tso irlNERAlUVM exioui ambitus, a radicibus montis , itr quo T urbia eft fita ortum habens haec portum efficit paritum qudem illunn neque magnis nauigiis accommodum». Eft 5c in ea oppidum cx aedificatum, cum- arce mumtif/ima magni in eo traftu mo- menti, & qua haud facile inuito loci do- mino nauigarc quis poffit.Neque igno- r ramus platrofque cfle,qui Villum fran- Vtllapm- cam ^ jj |c;ca yj-ijc duobus paffuumm iib bus adorientem d ftantem Mamocipor- r«»cflevclim;nafti occafioncm , quod port-us illic profundiffimusactutiflimui cernaturjdiccntc item Lucano libro pri- mo. ts. Quaque fab Herculeo fueram nomi - ne portus . Vrget rupe catta pelagus: non Cortis, in Mum ltts habet, aut Zephyrus : foliis fua lit- tera turbat Circius, & tuta pr. bibet fatione Mo > tteeet. Sed hos in errore verfaii palam e-ft, cum Motneciporius is-fit, quem ex T ur- H* cenfpici affctuimustHireu/ii autem ' ' fortm ST V N ICAl. qy form VillmfraneaCme dubio cxiflat ui quod ex 1’tolomaso apparet, cum loca il • la librotercio hoc ordine defctibat. Nr‘ cta Alajfilienfium, Herculif portus , Trtf- pbt* Augnjli- Moncesi portus, Siquidem vifuntur&hodiciilo ordine Nic*a Vili franccti T urbi a Mcuazcus c\aad Si Vdlaefranc» pottus non Civccro obno. xius eft.fed Africo potius vento. Contra Monoeci portus Circio totus patet ab jlloque acriter infeftatur. Strabo praete- rea libro quarto, Monoeci portum (latio- nem quandanuffe ait, non magnarum neque multarum capacem nauium,- tcmplum haben tcmHercul is cognomen- to Monoeci, quod is in eo folus habita, rettquod de pdrtu V i Ile f runca dici ne- quaquam poteft, cum maximus ille fit multarumque ac magnatum nauium ca- paciffimlis , quod nos propriis oculis: eonfpcximus.Nam cum ex Nicaea, quae jmportuofa eft,videndi illius portus cau- fa, quod ram prope s&etM .Villnmf ran- cant perueniHem , permultas illic eflo naucscompeti.atqucintcr eas nonnul- las onerarias , tanrafque ptofunditatis omnibus in locis eilc portum , vt naucs- q\i*damnbnpaiu® oppidanis a: di fici is F 6 ' effetu Reliqui* S hma. $*£t. rjs IT INER ARI VM' facile prteberle poffiti neccffe cft vt ali. unde qusererentiquam ob cnufam omnes fere orbis prouincias mari adeunt Habet enim & nauiurn ingentium, quas vulgo MWM r vocanrA aliorum natrgiorum non paruum numerum. Materiam vero nauibus exted ficandis frequentiffimam X.iirunx momes pratbent : quamquam arfores ad craffiores cdfiorefque malos extruendos ex Gallia 8c Corfica infula importentur. In CathedraliEcddIa,qu:ediuo Eau- rentio dicata eft, metropolitica fulgens dignitatc,corpusB.loannisBaptifif , id e(l,cineriseiufdemac offa femicombufta pulchcrrimo facello ad dextram Eccldi* pattemconftruftoadferuantur. Hsec au* tem ex Myra Lyeim vrbe a Genuenfibus advefta funt.anno domini M.CxL I X. Nam cum a 'captione Anrioch te, quo ma gna claflecorendcraniAfiaticis Ghriftia 1 - nis auxili/i laturi, in patrianvredirent,'ac Farar*‘C\UX in ora Lycia; fira eft duitas; appubllent Myrcam vrbem illi propin- quam , qua: mutato a Batbaris nomine &tr«mita nunc dicitur.adeunres, ac cor- pus S. Nire/«;'eiufdem vrbis Pontificis fumma diligentia conquirentes, cum af- gortatum lam inde, ab annis mul- us. STVNICJE. <fg f5s4'diciflc-nr, corpus B. Ioannis Bapti* fla; incineratum diurno munere fub al' tari quodam illic repertum , Genuam detulerunt . Quod & ipfum Alexander Si Innocentius quartus fummi Pont, cognofcentes, datis puuilcgiis, gratias St indulgentias continentibus atteftati funt. In eadem Ecclcfia corpus S. 5yri imo Syli potius terti; Gcnuen. Epifcopi icquidcit.quod fub maiore ara B. Lau* rentii reconditum primum fuerat , cum huiufmodi Epitaphio. Jlic recubdt Sjlm [itero hdptifmate‘ dictus. Cuius terra leuis florida membra premit. Leuatum autem inde poflea eft.acftic pra eandem aram eminentiore loco rc. pofitum. In (aerario praeterea ciufdcm EccicfTa: innumera fandorum reliquiae conti» ncntur.Sc in primis caput S. Laurentii». Brachium & tibia ciufdcm , Sc de crati- cula in qua affatus fuit. Caput Barnabae Apoiioli . Vertex capitis S. Andrcaer Caput S.Scbaftiani Martyris. Duo capita Innocentium . Brachium S. Matthaei, Brachium S. Gregoni Martyris. Brachiu, S. Tnpho 140 ITINER KRIVM Tr phonisiflracbiumS. Theodori Mar- tyris. Quituor brachii In noce nmm. Ma- nus dextra S lacobi minoris- Tibia S- Blafij De ihure.myrrha,& auro oblatis Domina' noftro IefuChnfto, Dens qui- dam magnus Beati Chriftophori.Sparti- ].i Danielis prophetae. M mus S. Patricii. De offibus Beati Hi lationis . Item vis quoddam ex lapide Calcedonio ab In- noecntio Papa oiftauo eidem EccJefi* donatum. Difcus c/Te dicitur, in quo Hc* xodiadis filia caput Io. Baptirf» retulit mani fuje Eft item argentea Cntx.mup opere elabora ra.tanti ponderis.vt aqua* tuor hominibus v xportariqueatjin qua non pirua portio ligni viuificse Crucis continetur. Hanc aConituntinopoli Ge> nuam relatam ferunt,- In eodem facrario intrantibus ad fini- Uram manum iocus fefe offert , m quot Catinus catinus ille fmaragdinus, per totum or- fmar/tgdi - bem d.ffimatus,fumma cuflodia adfer- nut . uatur intra armarium aurem conti netut tribus ferreis occlufum ianuis: quae cla- uibustredecim obferantur . Efl autem yas fexangula figura, digitali cralfitudi- Iic.circuitu (vt conxftari potuit ) pal- niorum quatuor cum dimidio, altitudine palmi vmus in acutum futium deorfum tendens STVN I CJE. .tendens rotunda bail definenS,duas ha* jbcnsanfas , ex viridanti to'um fmarag- do .precii incomparabilis , fumma arte laboratum. Ferunt Genuenfinm annales i Ctefarata Fala ftinte anno sb htnequa- dringentefimo fuprS nonum ac decimii Genuam relatum .Nam cum Baldnino HierofotymorurnRegt in expugnanda .Csfarca, ingenti parata claflc Genucn- fcsfuppetias tui jfent , eifquc cx pa&o tertia par* praeda: deberetur , catinum illum fmaragd inum , in quodam Cpfa* rete templo tunc repertum, in fortem illo* aiunt recepijHc . cundtmque domum redeuntes £cckf«e futedono dedifle. Sed illis npfttte, idtft . Hifpanicae hiflorias aperte refragantur ; in quibus JegimU* iAlphontum jiuius nominis o&auum.qui feBdpaniarum Imperatorem appclla- uit.extiemo regni tfcmpore Almrriam» quginota eft Jitet cae. terta marique a* dri ter oppugnatam yi de Sarradcn isre- cfpiflcclafleque Genttenfmm in eadem obtinenda vrbe mediocriter e/le aditt- tum.ciuitatisquedominio ‘ilbt tantum ietento, praedam omnem quae ab ho ili- bus capta fuerat, ita diuibile , vr fpo.lijs quotquot fuerant in vnum coaftis locum difcuses luctdtffinlo imarogdo.qui for- te i 4 3 ITINER. ARiVM te Almcrise rcpertusfuerat, altera ex par tcponeretutiGenuenfibufque ob egre- giam eo bello Regi nauatam operam optionem effc faftam alteram pried.e partem cligendi/maragdinumque difeu Vtpotc rem pretii inatftimibilis ab cif- demclcftum e(Tr,tantoque dono Iastia- res in patriam reuertific. Intra eandem Ecclefiam prope faccl- JumB.lo. B iptiftte infixam columnae vi' d mus reneam tabulam vctuttiffimam, literis maiufculis incifam , qua vt ex fubfcriprione apparet effoffa fuerat pro • pe Genuam in valle Poroifir* (amnis eft nomen) ad iugi radices, anno ab hinc fcxtodccimo, id eft humanae falutis M. D VI. cuius exemplumfumma diligen- tia tranferiptum, ac cum eadem tabula exaftiffime collatum,tametfi lo.ngiufcu • Ium erat, in gratiam tamen Antiquita- tis nulla littera addita, dctraftave ,hu'c noftro Itinerario interere volumus.Sen . tcntiamelTe apparet Romanorum anti- quif/imam, fines Genuenfis agri terrui* nantem, tenoris huiufcemodi. Exemptum Q^ lattus QJ- Iiu f us '^ e controuerftj* tnei tabu inter Gemutteis& Veituriosin re pra- to Genu a • fente cognoverunt ;&corm intereo s ion- STYNIC^E. *43 mitroverfias compojciuerunt' & qua lege Agrum pofidcrcnt,&q uafineis fi- erent, dix ferunt eosfmeitfacere, ter - vmwfquefiatuiiouferunt: vbei eafa- liaejfent Roma coram venire iuferiit. Poma ieram fient entia ex S enati Co- fult 0 dixerunt E idib. Decemb.L. Ca- cilio. QJP. QGMUtto, G F. C os. Qua ager privatus Gafleh Veituriorum efi, quem agrum eosvendere heredemque J 'equi licet: is ager vedtgal nei fiet.Ld- gatiumfineis agri privati ab rivo infi- mo, qui oritur ab fontei in Mannicelo adfloviumndem 'tbi terminus fiat. In-' deflouiofujo vorfum in f ovium Lemu rim, Itidefiovio Lemuri fufum vfiqtte adriuom Gomberane. Inde nuo C 0 - beranea fiufum vfique ad conualem C<c~ piemamjbi termina duo fiant circum viam pofiumiam Ex eis terminis reda regione in rivo Vindupale . E# rivo Vtndupale 'tnflovtum Neviafiam.ltide dorfumfiouto Neuiafca in flouiu Pro - uberant , 4+ 'ITINER AR.IYM (oberam. Inde fluvio Procobera deor- fumufquead riuum Vinelafcam infu- mum: rbei terminus ftat. Inde furfum riuo rcfloVinelefta-.ibei terminus flat, id eft, propter viam poftumiaiu • inde alter trans viampoftumiam terminus flat Ex eo termino quei ftat tranfui - atn poflumtam refla regione in fontem b mani ‘ n ^anicelum. Inde deorfum nuo quei ullo. oritur ab fonte in Mamcclo adtermi- nii quei flat ad floviu , Ede ageri publi- ci, qu o d Langenfesp ofidtnt : hifce finit videntur effe-.vln corftuontEdtis& Pro- cobera ibei terminus ftat. Inde Ede (Io- nio furfoutrfumin montem Lemurino infumo: ibei terminus ftat. Inde fur-r fum vorfum iitgo reflo monte Lemuri- no: ibei terminus ftat . Inde furfum iugoretlo Lemurino: ibeittr minus ftat in monte Procam. Inde furfum iugo reflo in monte Lemurimm fummum ibi terminus ftat Inde furfum iugo reflo in caflelum qui vocita- tuft Auft Altanus, ibei terminus fl.it. Inde furfum iugo recto m momemhouentio- Louenth Kemibt terminus flat, Inde furfum iu- nem ' go reito m montewApermium , quei.vo - catur Poplo ibeitcrminut flat. IrnleA- ; peninum iugo reito in montem T uledo- mn.ibei terminus flat. Inde deorfum 1 tugoreilo tnflouiumV er aglaf amnib- temlBerigienam infumo ibei termims ® sr <2 en <* i flat. Inde furfum iugo recto tn montem Premcum, ibi terminus; flat .Inde deor- ! fum iugo recto in fimum Tulelafcam | ibi terminus Jiat Inde furfum iugore - l ite Blufliemelo m montem Clcixelum ibi terminus flat. Inde deorfum }n fon- tem behriemelum ibi t en pinus flat. Inde rector iuo Enifecain fornum : Pro- coberam ibi terminus flat. Indedeor- \ fum in flouiumProceberam vbei conflu- ant fiotii Edus & Procobora ibei ter * mimis flat. Quem agrum poplicum in- dicamus ejfe: eum agrum Caflelanos, langenfes , Veimrios poflderefruique G y i detur i 4*5 itinerari vm videtur .oportere :pro eo agro vetiig4 LangenfcsV 'cituris in poplicumGenuam dent in annos fwgulos V IC .N. CCCC. Sei Langenfes eam pequmam non da- bunt neque fatisfadent arbitratu Ge- nuatittm, quod perGenuenfes mora non fiat quo fetius eam pequniam .accipi- ant ,mn quod ineo agro. natum erit fu- ment t partem viccn famam vini partem fextam Langenfes in poplicumGenuam dare debento in anmrsfmgulos.Ouei in- tra eos fineis agrum pofedet , Genuae autViturius quei eorum pofedit-K. Sex- ftl. L. Caicilio. 0_ Muutto. Cof eos ita po fidere colercque liceat , em quei poji - ' ciebunt vecligallangenfibm proportione dembita vti ceteri Langenjes quei eorum . in eo agro agrtimpofulebunt fr itentur if, frater ea in eo agro ni quis pojideto mfi .de maiore parte Langenfium V eituriot y um fent entia: dum ne altum intromi- fatntfi Gennatem autVeitunum cote- di caufa. Quei eorum de maiore parte lan- STVNIC^ rfy iLatgenfium Veiturhm fententia ira monperebit: is cum agrum nci habeto tieiue fruimino. Quei ager compafcuos erit: ineo agro quo minus pecuafcere dentiat es Veituriosque liceat itavtei ,in cetero agro demoti compafctio ne .quis prohibeto quo minus exeo agro lig- na mater tamqlie fumant nantur que > Vefligal anni primi- K.lanuaris fecun- dis V etims Langenfes in poplicum Ge- nuam dare debento . Ouod ante . K. lanuaris primas Langtnfesfnt- .ili funt erunt que vefligal inuitei alare net debento. Prata qua fuerunt proxumafanificei. L.Cacilio (L. Mutitio Cof in agropoplico quem Vituries La- gsnfes po fident: .& quem Odiat es & quem Deflumnes& quem Cauaturines & quem Mentonines pofident: ea prata intutis Langenftbm & Odiat ibus & Dc- ..fltminibus & Cauaturines & Mento- .nines quem qui f pie eorum agrum pofi- debit iuuiteiseisni quisficet: niuepaf- G Z £4f