In Euangelium Marci Paraphrasis

GELIVM MARCI PA RAPHRASIS, per D.ERASMVM Roterodarnu nunc rs/ cens &nata ,&for ninlis ex/ cufa. Cumprluileglo. CHRITIANISS. QALLIARVM Regi Francifco,eius nominis primo, Erafmus Roterodamus. S. D. V'0 MINV'Sad h^c dis tam prd^nlb>tisar malffiatiS^iffme Sm vfiis, Erandfce-fesl ©nr^anifli/ tne,neq5per me ftetit,iKq5pertc:'^ed obihterut, tiim pr^ipn^t^i^rafniS&i^HWtaltifc hane mihi fcdicitate inuiderunt. Semper eH&n>e^fc/ ftabani-, vt in tam diuilnia fesHcAtiia tln^llatiiws alicunde nobis afFiilgeret aliqua pacis ferenltasf . vnqiiara tame arbitratus fum me vel pilo minus ob noxiu efle tux benignitati, quam fi iam acceplflera, qulcquid ea detulit.Atcp etlanum bona fpes eft,bre/ ui futurum, yt hunc in te animum certioribus argite mentis declarare liceat .Interim dum remoratur op/ portunltas,virum eft huius pollicitationis velut arra/ bonem ad te mlttere,paraphraQn in Euangeliii Maf ci .Ad hoc confilil propenlum ac velut vitro curren/ tem ,Indtabat 81 ipfa rei congruentia .Quumenim Matthxum Carolo principi meo dedlca(iem;Io3ne, quem llico poft Matthseum fuminterpretatus, Fer/ dinaiido Caroll germano :Lucam,quem tertio loco fum aggrefliis, Anglonim reglividebatur Marcus ti Ai bi nvrnmsiMm AD FRANGISSG. GALL. REGEM bl reliftus, vt quatuor Eiiangella quatuor orbis prae cipuls inonarchls confecrarcntur.At^vtinam ^co gfuenter nomina veflra inngit codex Euangelicus , tam concorditer pcfJora veftra conglutinet fplritus Euangelicus. I. M m mm mm fWwttHWii» d>intfHfiTiftsr1?wiigS>.Qitod ante fpef^acultt exhiberi poterat Tureis,aut 11 qui fiint qui p€i9volnt nomini Chriftlano,quam trels loge floretiflinios to tlus Europs monarchas exitialibus diflldils inter fe/ ie cojiiitti iVix mihi peTfuadeo,quenqii3m effe tam truculentum Tuream,qui plus malorum Imprccetut Chriftianis,^ ipfi vicillim infllgiit fibi.Neqg quif(^ Interim exoritur pacificator ,qui tam Impios rerum motus autoritate fua componat, quimi no deiint quJ inftigent: quieg oleum,quod aiunt,adilciant camino. Noeft meti vilius partis cauiimi meo praeludiclo vel graiiare,vel fubleuare.Sclo fua a]iq5caulam videri lu ftiffiraam, &ftteor in huiufmodi iudidis plus/auo/ ris tribui folere ei ,qui depellit illata iniuriam, ^qui Infert. ERASMI ROTERO. EPISTOLA, ? infert.Scd tamen magnopere aipia,vt omnes Chrl/ ftfanl principes Illud apud fele veris rationibus expe dant,^ Ingens lucrum fecerit, quifquis maluit pacem iniquam ampleftl,quam bellum ^quifDmfiperfeqiii. Qjild hac noftra vita fragilius,qd breHius,quid ca/ lamitofiuslOmltto tot morboru genera,tot iniurlas tot cafus,tot fatales calamitates,peftiientias, fulmina, terrsemot9,incedia,exundatlones,reliquass5 calamlta tes,quarti neqi modus efl,neq^ numet^.Na inter oia m3la,qHlbus difcruciatur vita mortalium, nihil bello fceleratius,nihil nocentius, quod atrocius exitium in fert moribus hominum,qua facultatibus aut corpo/ rlbus.Minus damni dat,qui vitam aufert,qua qui bo nam mentem.Nec ideo minus eft deteflabile bellum, quod maxima pars malonl redundat in capita tenuiu &humilium,velut agricolaru,opificum, ac viatoru. Nihilo minus fanguinis dominus omniu lefusChri ftus effudit pro redlmedis illis quamlibet cont^tis, ^pro fiimrais monarchis.Qiiumq5venief ad Ghri fti tribunal,quo breui flfiendi funt oes qiiantiiniuis potetes huius mundi fatrape,non minus exaSe ratio ne exiget index ille feuerus pro pauperculis Illis, qua pro fatrapls ac magnatibus.Itaqj qui putant efle leue lafttira, quum expilantar,affiiguntur,elicluntur,cxu/ runtur,opprimHntiir,occidHntur tenues, &humiles, lefum Chiiftum quieftfapientia patiis,fluiticif cd/ A5deninaiit. 6AD FRANCISC, GALL. REGEM demnant,qui pro talibus feruandls prcciofum fangul nem fmim ciFuderlt.Proinde nullum ego genushcml nuni arbitror exitialius,quam qui nionarehls fugge nint belionim femina,quorum animi quo funt excel flores,hoc facilius his imponit.Atcf inter regias vir tutes exi primis numerat animi fubllniltas. Predfca/ ta efthec olim in IuIioCenire,prEdicaf &hcdte ma gno confenfu gentium in Francifeo. Porro nullxi cet tlus argumenti! am‘mi vere fubllmls,^ inlurias pof fe negligere.Laudata eft veterum ducum virtus ,qui de Imperio certabat,no de vlta,led in ethnicis &ab ethnlcls.Chrlftlano principi glorlolius cJl,aliquo di/ tlonls dlfpedlo pace ac Reip.tranqulllitate redimere, qua ipeciofos &optimos referre trinphos,tantis ho/ minxi malis emptos,Proinde qui dllatadl imperii ftu dium Iniecerut monarcharu animis,quid aliud quam perennem belloru fonte rcpercrxitlNeq^ nuiiore pni cie inuehunt reb? mortalium,qul principii ais fugge tunt irf niaterla,ac perfuadet efie rcglx forUtudlnis, diftii a!lquod,qd’ fortafle faifo delatu eft,aut atrocius delatxi qua diSxx eft,armis ac bello vindicare, Qjt^to fortius eft publicae tranquillitatis relpeftu conuicium negligereIqc{’li tedit,prluatlnil5dlt;lnione laedit qui dcm,fi fuerit negleftxl.Atq? In aliis qiilde reb? fortaf fe licet vtcunqgceflarercglbusiQ tamen vfquam ccf/ fure licet,qui tam multis vigilant. Caeterum In bellis fufciplcndis. ERASMI ROTERO. EPISTOLA. 7 fufcipiedls,qm Ingentium nialorii Inducunt diluulu, oportet omnib? oculis adulgllare,ne quid temere fta tuatur.Nonhec dico rex Chriftlanlffime,quo prlnci plbus gladium emanib? excutiam.Eft fortaffe boni principisjallqii bellum gerere,fed tum denlc5,poftca qua omnibus frulira tentatls huc adigit extrema ne/ ceflitas.Domlnus lefus Petro gladiimr ademit, prin ciplbus no ademit.Paulus eorum autoritatem etiam c6prob3t,prfciplens,vt qui Romae Chriftum 'effent profeffl,prindpum licet ethnicoj^e autoritate adeo no contemnerent,vt illis veluti dei mlniftrls, «ec vefti/ gal,nec tributum,nec honorem detrahi velit. An adi mlt gladium,qui dicil:Non enim fine caula gladium portatlNec aliud docet Petrus ordinis apoftolicl prin ceps:Siibditl,ingt,eftote cuiuis humanae aeaturae p/ pter domlmun,fiue regi tanqua pr3ecellenti,fiue prae fidibus tanquam ab eo mlflis,ad vltlonem quidenq/ centlum,laudem vero refle agentlum.Petro nihil efle voluit armorura,pr5ter gladium Euagellcum, qui dl fermo cc£leftls:qHi,vt docet Paulus ad Hebraeos,vlul dus eft &efEcax,ac penetrantior quouls gladio vtrin que lncldeiite,ac pertingens vfcf ad diuiQcne anime ac fpiritus.Etcnini qui liibet recondi gladium,nec au fert,plus facit, qua fi auferat. Quur enim iubet recon dihiimlrum ne bellet paftor Euangelicus. Qjmraute deponi nec iubet,nec vetatfnirairu vt intellig.amus, A4netum 8AD FRANGISG. GALL. REGEM ne him quidein efle parandam vltloiicm,qiium viles fuppctiint advindlcandalnluiia,Habent igitur Euan gelici pallores gladium Euangelictl aChrifto tradi/ tum,quo iiigulant vitia, quo reiecant humanas cupi/ ditates.Habent reges gladiil fuii abeode perniifium, ad terrendos malos,&honorandos bonos. Nonade ptus eft gladlus,f€d prefcriptus eft vfusrhabent ad pu blicae tranquillitatis d€fenfionem,non ad ambitionis pr3eiijdiHm.Duplex eft gladii genus,duplex eft regni genus.Habet &facerdotes fuum gladiu,habet liiiim regnum.Procp diadematibus &galeis habet mitras, pro fceptro pedii,habent loricam,balthcuidenitj to tam panop!iam,qua illis no vno in loco ftrenuus ille bellator Paulus defcribit.Reges Euagelici paftores di cuntiir,fed &profanireges Homero dicuntur pafto/ res populi.Ide agunt vtricjftametli diuerfa funffio eft,queadmoduni in fabulis iifde alias alii ptes .agilt. Qiiod fi fuum vtri^ gladiu femper haberent expe/ clitum,hoceft,poteftate tradita,ficut oportet,vterent no toties,opinor,Chriftiani,qui vocamurpoti? qua fiirausjin fratru vifeera gladiu impium ftringeremus. Porro dum vtricg ilio munere ncgleftc,quod eft alie num affeftant,n£utn latis tuentur nec^ dignitate fiia, neqg traquiilitate.Qjiado rexplus habet regip maie? ftatis,qua quii in indiciis fedes diftat ius,cohercet in iurias,dirimit lites,fiibleuat oppreflbsiaut quii in co filiis rERASMI ROETORO. EPISTOLA. 9 filiis fedes,pfpiGit Reip.comodisJCseteriieplfcop? qii pliis habet fu9'dlgnitatis,qua qmim efiiggefto docet Euangelica phiIofoplani?Tiun enim vere in fuo folio eft rex Euangelicus.Qjiam vero Neroni fuit indeco riini in theatro certare cum phonifeis &citharcedis, aiit in circo cum ainigisrtani indccoru eft regi in ha milibus ac fordidis negociisverlari,qu? pertinent ad priuatos affeftusipiius>& oiBcifit incolumitati Reip. Rurfum qua indecorum eflet,fi philofophus exi pal/ lio &barba fabula faltaret in pfcenio, aut in harena falcem teneret ac rete,gladiatoria canes cantione: N6 te peto.plfce peto,quid jiie fugis galle! ^fetai^iaifcMfcfitiif.Cijuii' nuncinuenitur epifeopus, qui fibi pulchrius ducit,trecentos equites baliftls,Ia> ceis,acbonibardisinftruftosfeaim ducere,qiia piis &eruditis diaconis comitatum fecros libros fecil clr cunferrelQuur carum rerumoftentationc fibi iiiagni vident,quarum contemptu magni fuerut i!!i,iu quo rum locum fucceflerimt!Quur illis dulcius fonant tii‘ bse &cornua,qua faaa leftlo! Age, quid firex pro diademate &trabea fibi imponat mitram &inftila: contra pro mitra &infula fibi diadema 8i trabea fu# mat eplfcopus,no'nneporteti fimile videbitur! Adeomouent inueriainGgnia,ciir non magis mouetinuer fa funfiio!lani fi qd priuatim facit vel rex vel epifcc» pus. 16 AD FRANGISSC. GALL. REGEM vbl ventum eflet ad Occanu,deQderaiiit alterum or' bcm:videlicet illius ambitioni nradus hic eratangu Illis. Hercules vitra Gades non eft progrefllis. Nunc ambitioni nollrse nullae funt Gades,nullus Oceanus. Veni aduerfus illo^ pelllferas voces oportet animos Ghriflianorum prlncipum Ghriftl decretis,vehit antl dotis, diligenter efie pr3emunitos,at<5 ad Euangelica regulam velut ad fcopuni ,omnia dirigere confllia. Qjiaeres forfitan,quur tibi occupatiffimo tam proh/ xain occinam cantionemJmd cunffis optarim hanc cantilenam efle decantata,nec ob aliud,nifi quod me difcruclat publica mundi calaraitasiquodqg veheme/ ter cupiam ,res Ghrifllanas vbiqj tranquilliores efle fed praecipue Galllas, qua ditione nefelo an ha^lemis vlla fuerit vel fanaior,vel florentior. Qjiod fi tumui tus hulufraodi rarius exillerent.veluti dlluula ,terr:E motus,aut bulimiae, res eflet tolerabilior, Nuneflne fine tahbus diflldiis cociititur mildus.Ac medici qui dem corporum in nouis morbis exortis fagaclter in/ quinint mali caufas,quibus dcprehenQs,non ita ma giio negoclo medentur. Nec hoc cotenti,rationes ex cogitant,quibus fiat, ne pellis eadem fublnde recrude fcat,QjHir in tantis totiesc^ recurrentibus mahs no fcrutantiir homines prudentia ac rerum vfii pollen/ tes,quibus ex fontibus hi tumultus fubinde fcateant in orbem, vt incilis radicibus liceat tantis mederi ma lis! ERASMI ROTERODA. EPISt. if lis lQjJur In rebus multo leuiorib? tam fumus per/ Ipicaces ,.in re longe omnium graulflima csecutlen/- tes iMlhl videtur maxima bellorum pars ex IriamV bus aliquot vocabulis, Velut in alimoniam humanae glorl^ excogitatis,oriri ,quafl parunl fuerit ambitio nls inter mortales, nifl nouis titulis aleremus hoc lua Ium,ex fefe nimium glifcens in nobis.Hls at(5 huiuf modi bellorum radicibus exclQs, non fuerit difficile leges pacis Inter Chriftlanos principes fandre ,quae prohiberent hos tumultus identidem repulltilafcere. Hac via fieret,vt 8i prindpum opes Ctefcerent ,vide licet per amicitiam lam faft^ communes,&fiib flo/ rentiflimls monarchls populus Ghrlftiamis aiiiablll rerum tranquillitate frueretUr.SiC faueret nobis ille ve rus totius orbis monarcha,dominus leflis, resqg no Uras bene fbrtunaretSlc eflemus Ghriftlanl nominis hoSlbus formidabiles,aditerfus quos nunC aegre tue mur noftra ;tantum abefl:,vt illos longius fubmouea mus.Qji»B<yaw.<gftflaaiim-iUtera^ > glians-^ ll^d»T^iaiei^«ea3feaaLfikaigEi]aag.rfia3a^1i>tt^ flpncn ^iana BdpuaS IS AD FRANCISGVM GALL. REGEM dfjaceiptfitga fjiabavc6Hapaec3aii8fi5EU beuatti' ni^C})1B£da6lLr qTAdflarfeaflt* frii^WKaifltaH»V. filK *&i2aiaiiib*tsjc«ja^^ vsnht^i-, cftgt^tfaciiKpaceg JVLihl vero vel illud argumento eft, aplurimis legi noui tellaineti libros, quod qira tot voluminum Inllla flngulls annis In pii bllcum emittant TypograpIii,t3me tot officinx non fufficlut eniptoriira auldltatl. Vendibilis hodie merx ell,quicquld molitur aliquis In Euangelium.No po/ terit hoc pharmacum tam efficax femel hauftii ,non exerere vim fuam.Itaqj mihi nunc mxtdiis non aliter affeftus videtur,quam folet corpus hominis grauib? morbis obnoxium,deuorato elleboro, aut alio quo/ piam prxfenti pharmaco. Totum enim conturbatur &concutitur,fxpe morituro ftmillimum .Atij vtl/ nam hoc veratrum Euangellaim, pofteaquam femcl colluftrauit ac penetrauif bmiics animi noftri venas, fic erumpat ,vt eieftis malodini feminibus ,ianos ac puros nosreftltuat lefu Chrlfto ,pbftqj tantos reru lumultus.ac morbum orbis |)cne deploratum,Ictam &optabilem tranquillitatem reducat omnibus .Ma/ gis autem fperarim hxc publica bonoru omnlu vo/ ta non irrita fore ,fi primates orbis,veluti fidi medi/ ci ,fle laboranti mundocurentudeflTe: hoc efl:,fl mo/ iiar/ ERASMI ROTERODA. GAP. t narchpjde quorum arbitrio nunc potiffimii pencfmt res mortahu,meminerint fefe breui Cquid cmin ha<J Vita longa cft) Chrifto fiimmo principi rationemad ttiiniftmtae ditionis eflfe reddituros: Rurfiim fi Epifeo pi ,theologi,&monachi meminerint fele non fuccef liflb in locum Annae &Gaiaphs, aut Icribarfi 8C pha rlfaeorura, qui dum fuum regnum impie tuebantur. Euangelii regnum conabanturopprimereidum liian» afferebant gloriam, Chrilllgloilam ftudebantfepe/ lirc :dumc^ fuam iuillciara nitebantur approbare , deum faciebant iniuitumried potius in loaiili apofto lorum, qui ianguinls etiam fui iaftura gaudebant allc rerc Ghrifti regnti ,gloriam ac iufticiaiu. Semel pal> fus eft Ghrillus, reuixlt,nunqu3m moriturus. Sed ea dem quf paffus cft,denuo patitur, quoties damnatur, confpuitur, caeditur, crucifigitur ,&fcpelitur Euajv gelica veritas.Dertii^ libi putat infligi,qUicquid ma/ lorum infligitur membris ipflus.H«c &liberius for tallis &prolixius ame difla funt ,rex Ghrlflianifll/' me, quam par erat :verum amoris magnitudo fecit, vt &loquacior ellem &confidentior.Omnibus chrl flianls bene volo Chriftianus.Gaeteru erga tuam ma leftatcm ac florentllfiimun Galliarum regnum flngii lari quodam ducor llHdio.Prccor autem vt lefus, Im mortalis toti? orbis nionarcha.aii diulnitus data cft onmlspoteftas in ccelo Si in terra, ipiritum fuum im 15 Xpar^ lo AD FRANCISGVM GALL. REGEM partiat tura populis ,tum principibus :his quidem vt omnes inter fefe fub communi principe lefu con corditer,aG perinde fcelidter viuant :illis vefo,vt llib fanftiffimis ac florentiflimis monarchls rebus paca/ tis fruantur ;itaque demum fiat ,vt Euangelica pie/ tas inter nos bene conftltuta ,quam latiffime propa getur, non Inuadendis aut diripiendis aliorum regio nlbus ,fle enim pauperiores redduntur ,non mello/ res :fed Euangelica philolbphia fynceriter per viros Euangelico Ipiritu praeditos vbique praedicanda :at/ que ita viuendo ,vt noftras pietatis fragrantia plu / riraos allidat ad dufdem inftltuti profefflonem ,Sic nata eft., fle creult ,fle late prolata eft ,fic conftabili/ ta eft Euangelica ditio :diuerfis autem rationibus fic nunc in anguftum contraflam ,ac propemodum ex plolam videmus ,fl totius orbis vaftitatem confide/ res .lifdem itaque priefldiis oportet reftituere colla/ piam ,dilatare contraftam, conftabilire vadllantem, quibus primum &nata eft ,&aufta, &confirmata. Haec afFcftu puro feribo Frandfce rex Chrlftianlffl/ me ,neque perftrlngens quenquam,quum omnibus bene velim :neque blandiens cuiquam ,quum anui Io quicquam ambiam .Bene vale .Anno. M.D. XXIII. Calendas Decembris, VITA sancti marci PER mVVM HIERONyMVM. 11 ARCVSdilcipiilus &interpres Pe tri ,iuxta quod Petrum referentem audierat, rogatus Roms afratribus, breue fcriplit Euangeiiimi , cum Petrus audiflet ,probauit ,&ec cleQse legendum fua autoritate sedldlt :ficut Clemens in fexto u-js-oTUTs-uViwv libro fcribit .Et Papias Hie rofolymitanus Epifcopus meminit huius Marci :& Petrus in epiftola prima ,fiib nomine Babylonis fl giualiter Romamfignificans ;Salutat vos quse in Ba bylone cum elefta ,&Marcus filius meus .Afliira/ pto itacj Euangelio quod iple confecerat ,perrexit Aegyptum, 8i primus Alexandriae Chriftum annun clans,conftitultecc!efiam,tant« doftrinse &vite con tinentla ,vt omnes fefiatores Ghrifti ad exemplii fui cogeret. Denic^ Philo difertlffimus lud^oru,videns Alexandriae prima eccleCam adhuc ludaizante,quali' in laudem gentis fuae librum fuper eoru conneriltio ne lerlplit :&quomodo Lucas narrat,Hierolblym^ credentes omnia habuifle c6munia:licille quod Aie xandriae fub Marco fieri dofiore cernebat, memoric tradidit.Mortuus eft autem odlauo Neronis anno, & fcpultus Alexandriae,fuccedente libi Aniano. B5Igit VITA SANCTI MARCI GITVRqiiiim Romanse vtbi cU rum verbi dei htnie fiilflet exortum, Simonis qiude tenebrae cum fuo aiu tore reftlnftf funt.fermo aiite verlttv tis &luas,qui per Petru prcdlcaba?, vnluerfoi!! metes placido llliiftrauit audltu,lta vt quo tldle aiidletibiis eum,nulla vnqua fatletas fieret.Vnde necp auditio cis fola fufficltifed Mardi dlfdpulii eius omnlb? precibus exorat, vtl ea qute ille verbo prfdi cabat,ad perpetua eorum comonitlone habenda,fcri pturae traderet,quo d©mi,forlsI^ln hulufccmodlver bi meditationibus permaneret.Nec prius ab obfecra do dcf!ft!int,quara quf orauerat,inipctrarentEt h^c fuit caufi fcribcndl,quod fecundu ffecu dicitur Eua geliilPetrus vero.vt per Ipirltu finftum rellgiofo fe Ipollatu comperlt furto,delefiatHs eft,fidem eoffi per lisec,dcuotionem<]^ c61iderans,taftiuncp cofirmauit, &ln perpetuii legenda fcrlptura ccclefiis tradidit.Cie jnes lu fexto Dlfpolitlomi libro,haec Ita gefta efle,de fcrlbitCuiq^ Qmlle dat teftlmomu etiam Hlerapoll/ tes epilcopus nomine Papias,qui &hoc dicit, q3 Pe trus in prima cplftola fua, quam de vrbe Roma fcrl/ pfil,mcminerit Mard, In qua tropice RomS Babylo nlam nomlnarlt,cnm dldt: Salutat vos ea quse in Ba bylone eft ckdJa ecclclia,& Marcus filius meus. Hucaute Marcii tradunt primil ad Aegyptum per EX EVSEBIO. rexiffe,atque Inlbl Euangelium quod ipfe conlcripfe tat pr3edicafle,8iiprum primum eccleflam apud Ale xandrlam conilituifle. Tanta autem refertur multitu/ docredentium virorum ac mulierum, primo ingren» fu,exemplo fobrietatis eius &continentiae congrega t3,yt etiam conuerfatio eorum qui per ipfum credide rant, &vita totius abftinentlse ,ac frugi eorum ,foy briaque conuiuia,librorum memoriae mandaretur u viro difotiflimo Philone, quem ferino tenet tempo/ tibus Claudii Impera. Romam venifle,& Petru apo ftolum vidifle ,atque eius adhaefifle colloquiis ,ver-' buni dei praedicantis.Qiiod valde eft verifimile: quia &Icripturam illani quam diximus,pofterioribus ab eo temporibus conlbt efle compoQtam. In qua cui/ dentifflme omnia ccclefise inftltuta compIeftitur,que &tunc tradita funt,8l in hodiernum feruantur ano/ bis .Sed &abilinentlum vitas ,eorum dimtaxat, qui nunc in eccleflis vclmonafterils degunt, deleri/ bitad liquidum. Vnde plane raanifeftiffime prodi/ tiir, non folum Iciens quze noftra fiint ,fed &le ftens: quippe qui diuinis laudibus extulit fui tempo/ ris apoftolicos viros,cxHebrxorum (quantum intel Iigi datur) prseapue genere credentes :quoniam qui/ dem c6ftat,quod hi qui fub apoftolis ex Ifraelitis ere debant, ludaicis adhuc inftitutionlbus,& legis cbfer nationibus inhaerebant. B4In EVAN GELIVM MARCI PARAPHRA SIS PER D. ERASMYM ROTERODAMVM CAP. I. yNCTISmortalibus in fltuni efljVt felicitatem expe/ tant. Hac multi mudana qua dam fapientia praepollentes, alii proditis legibus,alii tradi tis prfceptis refie viuedi ha/ ftenus polliciti fimt,Sed quo Iliam homines erant, non va luerunt praellare,quod pollicebantur.Nec enim noue rat,quae nam effet vera honiinis felicitas, aut quibus in rebus lita.Proinde faffum cft,vt prq vera felicitate fallacem quandara felicitatis imaginem lint amplexi, &errore fuii in alios tranlfuderlntjfalfl limul &fallen tes. Attulerunt igitur &legum conditores &philofo phi.quoddam Euangelium fuuni, fed partini vanum &fallax,partim dilutum &inefficax. Certius autcac folidius Euangehum proditum eft aMoie &prophe tis,fed vni duntaxat genti,proq^ temporis ratione fi/ giuis &vmbris inuolutum,praeparans tantum ad co gmuone PARAPH. ERASMI GAP. I; 15 gnitionem veritatis :nec iatis efficax ad prseftandam perfeftam falute,fed ad hanc tamen gradibus aliquot proiiehens ,videlicet diuina fapientia naturam ipfem referente,quae nos arerum vifibilum cognltlone,ve/ luti manu ducit ad cognitionem inuifibiliuni .Etoeer qnrW. rn«aiBigfi^in/T«faldii«*Toe»jpi ]rpi^tfirfraigitfain isffVuiiwirni pnrtnr. qmfnmnn tEitxiiaieeBs, 03M.^im^ipFftii^;ntficpQfl«aqWBmpifi» fa.j»prnaHgo^t)3P^if»= - 3^ bia^yj|y«iiip ^fririmrdffr,faw<^ iaii&jau2SS3Sia3Spii31iBeMig^ tecpidaiwat, b^iee^i,3s:dtipsiiS;«s^~QgiieaBtmiMiaa».p&^ qi^ja^OSiaRPorro taror diuinae iuftiax,quaquam eft nonunqu^ni initium ialutis,quemadmodura ama nim pharmacum totum hominis coipus concuties, initium eft finitatis,tanien non abfoluit hominis fe/ iidtatem.Gratia &beneficentia 'cociliat amore.Amor erga deum reddit felicem, Pofteaqua'm igitur vniuet fus mudus vtcuncp prxparatus effit oraculis prophc tarum,ac MoQpraccptis fimul &figuris, his nouiflj mis temporibus proditii eft illud vere laetum,&onv nibus ampleftendum Euangelium,quod non ludiis lefu modo, verum etiam vniuerQs miradi nationibus vb Ghrifti tro IN EVANG. MARCI PARAPHRA. pepererat apud ludios,vt pl^riq^ fufplcaretiir eil efle MeffiaJIie vero tamctfi vir effet deo gratiffliii?,pluri inlsc^ diulais dotib9prsditHs:tamelnteliigens qua/’ tum fcelus eflet, homine fibl vindicare gloria dei, aut hoiem in homie falutls prsefidiii collocare, pala apud Olfies predlcabat,dlces:N6 fum is, que vos me effilii fpicamini.Humilis ac diluta eft mea doflriii3,nie9 ba ptifin? InefBcax elUple nihil aliud fani quahi homo vobis flmllis nat? in peccatis: nec aliud nuci? cius,qui mox venturus eft,vt oninib? coferat falute. Tepore quide me pofterlor ell, 8i iuxta humana mationem minus Iiabet airtoritatis: ied adeo nie prae cellit virtute cceleftl,vt ego,que vos falplcitis,no iim dignus,qui illi infimi mancipii mlnllleriiiexhibeam: ac procubens humi ,folua corrigiam calciamentoru elusJIIe vobis eft fufpicledus, ille ftudiis oifiib? expe tendus.Ego pdico terrena, ille docebit cceIefl:ia.Ego hafienus baptizaiii vos iuxta corpus aqua, praeparas animos veftros ad poenitentia. Ille vbl prodierit,ba/ ptizabit vos ipirltu lanfto,cui9 occulta vis fanSificat omnia. Etenim quemadmodu nullus homlnu ex lefe habet iullltiam,ita nullljpoteft conferre.Maior horni Et fa/ ne Ct oportet,qui hoc praeftet,qd eft foll? dei. Agno ftii eft fcite diicrime inter indignu famulii &dfini, inter mi idieb? nlftril &autore,inter praecone ®e. Poftea^ loa/ illis, nes hulufinodl verbis animos raultorfi excitaflet ad expe/ ERASMI ROTEROD. CAP. I. expsftationem vetiiri Meffla:,c6modfi ac fuo tempo te prodiit lefusjtelifta Nazareth vlciilo Galilaeccjvbi quod edet educatus,ac diu verfatus,etiam natus exifti mabatur.Hsec videlicet eft natura rerxi Euangelicarii, ex minimis initiis paulatlm ad funrma proficercrquil cotra miidi Satansecj molimina, amagnificis initiis exorta,fubito ad lmapr$clpitetur.Sic Lucifer,dii c5 llituit (ede irt Aquilone,meditas aequalitate cti altiffl/ mo,repete praeceps datus eft in tartara.Sic Adam.dit huius inftinftii affcftat aequalitate cu deo, cparadifo exaSus eft.Hic igitur ii cogites lefu magnitudine,ma gis admiraberis modeftla.Prodiit ab humih' vicuIo,a Galilaea conteptiftima ludaiCse getis Te^ione.Produt aute humilis nullo comitatu, vt quiUis eplebe ,inter peccatofes,milltes,nierefrices,&publlcanos:adbaptif mum poem'tentiae venit, ille purificas oinia.N6 erat il li fatis circilcifum fiiifle iuxta legis praeicriptfi, purifi catu fuifle iuxta Mofl traditione:loanis qiioc]^ baptlf mum ambiit, nos Interim erudies ac doces, ei,qui fe paret ad Euagelici doftoris mun?,nihil omlttedu,q3 pertineat ad alique gradu pietatismlhll no fugiendu, qd ofiendiculu praebeat infirmis. Docuit hoc loan/ nes,no efle cocilianda autoritate doftori, Ipledore ve ftiu,auf ftrepltu vlt3e,fed Integritate moru.Sed perfe/ flius G J4 IN EVANC3. MARCI PARAPHRA. tia,mSfiieti!dine,beneficeM3 in omnes,loaiiis aiitori^ tate obfcurauit.Perfcftius crii eft,qiiod prseftat Euan gciil gratia, quam qd legis aufleritas. Totilautecini lefu confilitlin hoc fnlt,vtipfum mtidus agnofccret vnicu efle falutis autore, vt nobis Euagelicae verae pietatis forma exprimeret,&de praeteritis propheta/ rum ac Mofi fide cofirmaret :ac de futuris vclut arra bone dato,certa faceret expeftatione.Libetlns crii il/ ii credimus,de quo magnifice fenfim9,8i in quemul toni teftimoiiia colentiunt. Prociiratti eft igiriir diui no cofilio, vt vndiquacf tefllmoniil ferret dns lefus, totius legis,prophetartl omnul,angeloril,paflonim, Magorn,fcnbanl,Slnieonis &Annxjloanis baptl/ ft3e,patns,(plrltus fanSijdeuiq? Pilati &djraoniijmi racitlis etia ipfls filitl dei clamatlbus,Multa vero gef/ fit,n6 quod Ipfe talibus egeret, fed vt nobis in felplb vitx formam exprimeret :videlicet leiimas,tentatus» orans frequenter,ad baptifmum veniens, obedies pa rentlbus,patfenter tolerans inlurias,poftremo ad cni cem venlens.Muita praeftitit,qiie fiierant prophetatu oraculis prs£difta,ne quid addubitarent de promiflis in poftcrimi exhibendis :veliiti quii in baptifino co lumba accipit vertici infidente :quii reliirgit anior/ te. Venit igitur ad loanne veluti pcEnites,ambilt ba/ ptlfmu!ii,&: impetrauit.Baptizatus eft In Iordane, iii quo baptizabatur 6l coriarii,^ publicani, milites, quo ERASMl ROTEROD. GAP. t ^ilo no alind honlinii genus inquinatius. No erube fcit hic principii hui? nindl fupbia,q nihil vult habe re ciun populo coinune 1Nemoregii, nemo facerdo tum venit ad b3ptifinu:& fi llbuiHet baptizari ,vix aureo gcmcbue labro dignaretur baptizari.Ille fons onims puritatis :ille rex regii,&dffs doniinatlii, no ftllidinit comune ai populo lauacriiiled qulfquis ftie. , dciicitapiid hoies, is attollitur apud deii,VtVn9 qui libet epopulo baptizatiis eft lefus, fed patet cceleftis inflgni &inaudito ligno fccrciut eii areliquis. Etein fimulati^ lefus relitio Iordane, que fui lacri corpo/ ris cotaftu coiecraratifele reccpiflet in terrardum inte tus eft precatioi, loanes vidit diffindi cceloSjan^ in/ de ipiritii fanftii deuolare in lacrii verticem dni,at(|i inibi comorari. Adae fuperbia,paradifum nobis clail ferat :Chriftl modcftfa,pro paradifo ccelii nobis ape rult.Viflbile fignii exhibirii eft oculis,ied quo doce^ remur,quales animos amaret Ipiritus ille cceleftis ,& quales reddcret.Satane miidlqg ipiritus reddit &amat animos elatos,tumidos, feroces: at ipirit? ille cczleftls amat modeftos,mites,3C traquillos. Nihil em coluba fimplicius,aHt apugna rapnicg alienius. ExpreiTum eft in dno corporali typo, quid flat fpiritualiter lom fiib?, qui fyncera fide fufciplut b.iptifmil Euagelidi. Corpus aqua tlngif, ied mens inuifibill gratia perit gitiu.Porrd qd in vertice dni coluba p€rniaiit,dell/ , --Czgnae Jd IN EVANGE. MARCI PARAPH. gnabat :exteris quidem piis,pro modo fldcl dari fpl ritum l^iciu,prout reriiprxiens vfuspoftii]arlt:cxte nimIn lefu perenls erat fons omnis gratlx coeleftis. Necg em‘m coluba tum deferebat ad lilii nona gratia, ftd plenitudine in eo gratlx declarabat t&vnde no/ bis omnis gratia manaret,oftedltHoc tam eiudeti fl gno,q3 acceperat apatre,cofirmatus loanes.no du/ bltault illu pronuGlare fillii dei.Grauc erat apud Iu/ dieos loanls de Chrifto teftlmoniu: fed loge graulus teftlmonitiipllus patris,cui? vox eccells Infonuit, dl cesrTu es ille flli? meus vnice charus, in quo fibl pia cet anlm? meus.Gaudlii empatrls,fill9 lapies. No eft Ignatuis aut laguldus Ipirltus ille ccelellis. Igneus eft: ac ftatlni vim ftia exerlt,vbl lemel corripuerit anlmu hois: legnis ac letus eft fplritus humanus,ne(5 quic/ qua cogitat,nlli terrena &humilia, Cxteril in qulb? iam mortlficatus eft fplritus carnis, &agiitur Ipiritu del,mox ad fortia fubllmiacggrallantur,ad certamen cum immudo lpirltu,que no dubitant in fe pronoea re: nimiru freti praelidlo fpirltus coelcftls,qui fortior eft omib? qui repugnant Euageho. lefus Igitur in fe exprimes, qd anobis fieri vellet, ftatim abaptllhio Ipirltus vigore aftus eft in defertxllllic comoratus eft quadraginta dies,ac noftes totide,pleuerans In preca tlonib? ac leiunlo :atqj Interlm tentabatur aSatana, qui frafiil,nobis deuincendu tradidit, viam etla vln cedi ERASMI ROTEROD. GAP. 1.J7 ccndi Gpnionftras.Vincitur em Ipiritii Ghriftl, vinci tur affiduis precationib?,vincitur ppetua vitje fobrie tate,vincitur armis fcriptursc diulnse.Intcrim abftine bat omni folatio niortaliu,viuens inter beftias. Nihil erat illi periculi aturba honiinu,fed conioftrauit no uo militi, ueceflaria elTe fuga pniifciite multitudinis, donec domita carne ,ac deuifto Satana, meditatione diuinae legis, ac puris deprecationib? Ipiritus robur liiftu collegerit. NonuUis ein tuti? eft verlari inter be Hias cti Ghriflo,qua'ni inter homines belllis nocetio res.Verfabatur dns inter beftias, fed deftituto mini/ fterio hoim,aderant angeli, &mimftrabat ci.Qiil reii ciunt omes huius nuidi voluptates, his adfunt folatia cc£lefti3.Nobis baptizatus eft Ghriftus, nobis depre catus eft, nobis teftimonio fpiritus &patris inflgnit? eft, nobis feccflit,nobls lelunauit,nobls tetatiis eft,no bis via't.Hic mihi cofldera chriftlane mlles,tuae gfe/ ftionis ordine. Gatechifmus inducit oditi vitK prio/ ris,ac ipeni purgationis.Hls ducib? curris ad lorda/ nem,illic per fide in Ghriftii deponis maculas omniii criinlnu.MoK ad preces tuas &ecclefif,datur cccells nonus lpiritus,pcr etl alcifceris in numerii flllorttdei, nimiru iniitus corpori lefu Chriftl,qui eft caput ec/ clefi3e.Interim non oportet militem efle fecilru.Dedi fti nome Ghriftl imperatorl,renuclafti diabolo: acce pifti autoramentu ac donatiuii ,velut arrabonem tui G5lala/ 'jS IN EVANG. MARCI PARAPH. falaru,lpirltuin fanftuni, ad palma oportet cotedere. Ea no contingit ofcitanti^arma capcfias oportet, nc te hortis, qui nufquam no lrifidiat,lncaiitu atqj Iner/ nie opprimat.Oppugnabit ihco mundus, oppugna bit Satanas,oppugnabit te caro tua;(emp pugnandu eftjVt femp vlncas.Necj enim prius erit fmis pugng quam vite: fed tn quo fiepius horte tuu viceris, hoc &iile difcedct aconfljftu debilior ,&tu robuftior, -Hic vbi gnauiter te gefleris,tum demti ad Euagelil prfdlcadl munus accingere,fi mo huc te ppellltlpl/ Poft^ ritus dei.Dns Icfus idoneus erat Euagellce pdlcatlo/ aut trS ni,quo no ahud munus pfeftius.et txi,quxi admodii dltus epuer.fed nobis exeplar in fcfe parault, no ee fta Joanes. temere ad ta facra funSlone prumpendii. Ha bebat iex Mofi tepiis rtra:erat tempus,quo paulatim exorlete luce veritatis Euagclicf.lcgis vmbias opor/ teret euanelcere:& pferete ftfe ijius vigore,caro cede ret. Queadmodii aiit in traOormationibus reru na/ turaIln,quo comodior fit tranfmutatio,niifcef aliqd in medio,quod affinitate habeat cxl vtroq3.Ioanes i/ ter lege Mofi carnale,&lege Euagchcalpiritualeme/ dius lnteruenit,qiio facilius homines acarne ad ipiri tum traffigurarenf. Ncq; enim fiibito eterra fit aer, fed intercedit aqua media,qpaulatim extenuat in li# quidius elemetii.Ita^ quamdlu florebat loannls ^ dicatio,qui 'ex parte legis perfonam fiiftinebatCna ERASMI ROTEROD. GAP. I. ,59 lex aliquo modo perducit ad Cfarlftu)dns Icftis, iie cui videretur asniulatione cu Ioannefufdpere,aut ne lege qua venerat abfolutimis, abrogare viderer: nec palam pdicabat.nec miracuIis,niQ paucis virtute fua exerebatmec difcipulos colbgebat,^ pt^!s5'4^eCwt doces, no poOc que quam recle magiftru agere,niii qui fe prius obfeque te difcipiilii pbuiiTet. Csterum pofteaquam ob liiv guas libertate loanes eet coie^ius in carcere.Chriftus illi veluti fucceflit,Prius enim ee coiicnit, quod ecar n3le:pofterius,quod cft fpirituale. Antecedit,qd’ iper feftum eft:faccedit,quod eft pftaii. Gratia naturam imitaf.Frumetii prius in herba eft,quam in fpica:8i infantia fuccedit aetas robuUior. Tedunf ad luxi fine legis ceremoniae,quae tn Chriilxl vtcxlq^ deliniarant: emicat Euagelica Iux,cin9 vniais autor elefiis Chri ftus.Is priraxi pdit in Galilaeama a' parte ludaite c6/ teptiilima placuit aufpicarl lucis hui? exortxl.N6me feba^ hoc honoris lliperba Hierofolyma: qqxixl eet c^ca,fibi videbar oailata,& ob hoc ipfum magis in fanabilis.Gxteru in hifce rebus haudquaqua fortiii/ to gel1:is,fubeft arcana queda rerum gerendarxl figni ficatio.Quidcnim nobisdefignat loannes incluhis carceri 5Nimirum obfcurandam eile legem Mofal/ cam,ad exortum clariflimae lucis Euangelicx.Qxiid loannes alligatus! Nempe aftringcndum elle, . C4quod 4P IN EVANGE. MARCI PARAPH. qxiod erat carnale legis,&Eiiagelica gratia laxanda ef fc libertatem- Qjiid loanes decollatus 5Videlicet lam adefie vcrii capiit totius ecclefla: ,ex omnibus orbis natlonib? cogregandx. Qjuid aute lefus prsedrcas in Galilaea rcgnmn dei !Haud dubie praeludit Euagelii gratiam ab impie feligiofis Iud3eis,qul vetus illud ca put,qd per Euangeliq erat recifum,ampleftebatur;& Chrlftii totius etia legis caput afpernabatur,ad getes demigratura.Na Galilaea fyris tranfirilgratione fonat. Antea latebat gratia, regnabant ceremonia: mlc illis fubmotis, prodit in publlcn lefus,efficax Euagellca: gratiaetum autor,tum praeco. Ita iuxta fenfum niy fficiqquicunij volut audire Ghriftu praedicantem, a prlftlnis ritibus Scnpidltatib? demigret oportet, vt nou^ cceleftiscp doftrln^poffint efle capaces. Abliclat ludaeus lanftimoniae perfuafione :abilciat phari&us fuperciliu ex operum fiducia fumptu ;abilciant pon tifices,templi 8{ viftimaruni gloriam: ablidant phi/ lofophl humanae fapiento inania praefidla: abilciant regesac tyranni ftultifflmani confidentiam, quam in fuis opib? ponut :abficiat ornes getes impios ritus, turpes cupiditates, audiant nomi praedicatorem le fum,non humana docente, fed coeleftia, Loquitur ex squo omib9,audiant pariter ornes. Eft aiit operepre Ciil confiderare,quib? modis aiilpicetur doftrlnafua, tJuitis niudi phllofbphi prlmu ea obiiclunt auditori ERASMI ROTEROD. CAP. I. 41 biis, no qiije fiint vtlliffima, fed qiicipfis condliait admiratione 116 vulgaris fapientif:cu primis illud ca pfantes ad gloriam,vt ab aliis magni nominis dofto ribus difll’ntiat.Doniinus lefiis, nec legis autoritate voluit antiquare,ied nointellefta interpretat:^ pficit potiiis,qiia deftriiitinec loanis doftrina,licet imper/ fefta,refellit: fed ab iifdeni exordiis aufpicatus eft fua praedicationem,quibus ille ccepcrat. Diceres ee loan nis dilcipulu,q erat magifter &autor omnixi. Qidd aiit pdicatlquid clamat fermo patris aeternil Lege na tinx.qua deus infcripferat cordlb? omnixi mortahxl, abiifl funtPhilofophoriilapientia reddidit mundum Itultiore quam fuerat. Getiu religio haftenus fumma fuit lmpletas.^c3eJiflCilM»feJii*b(as?ia£ittnC^s^t®/ -_ taatffa^flrfTyjfeiSritaE.Lex figmis fuis innuit,pphe tae fuis oraculis pdixerut venturil,q«iperfefta falute ofFerret oibiis gentibus.Ad hanc pmifiione quonia diu dilata eft,mixdus velut obfurduerat:fed no eft ob litus dominus promiffl fui. Tepus quod ille huic ne^ gocio prffinlerat,iam expletura eft:n6 eft quod poft hac expeftetls figuras allas,aut ^nigmata legis :non eft quod expeftetis nouos prophetas, ecce lam adeft regnxi dei. Pro vmbris emicabit veritas: pcarne fuc cedet ipiritus: pro ceremoniis corporalib? fegnablt vera pietas: pro regno Satanae proferet le regnxi dei. Non eft quod ciuxfteinini:u6 eft quod quifqxiam ad fii? 48 IN EVANGE. MARCI PARAPH. domum Simoiils Petfi,qn3m diximus habere figura cccclefle: na Gapernaii toti? mndi gerit imagine.Oc cafus folis chflfti morte adubrat :iamia doni? eft ba ptifmus,que ambit pcenltetia vit? prioris, &fiducia limitatis ab lelii Impetrad^ .Aegroti fores oblident: publicani &peccatores ambliit recipi in ecckfle con lbrtiu.N6 pmeretur aute lanitate, nifi crederet leliun &polTe &velle conferte faluteJnfreques erat ecclefifi cotuberniu viuo Ghrifto, qui lux erat nmdl :fed eo mortuo,magna vis homlnii ex YnluerCs mildl regio Et dilu nibus ccepit affluere. His ita geftis,dns Iefus,qul no ciloval in hoc pprie venerat, vt mederetur morbis corporii, de. quos Ipfe fuls nonuqua Immittit ,vt valeant animo: quxi videret multitudine magna auidltate qufrere fa/ nitate corporis, quf no pari ftudio inhiaret doftrinf cceleftl, qua fanatur animoru morbi :poftridie velut ocii deflderio fefellit turba, admodu diluculo furges, ac rellfta Gapernml,abiens in locii delertum, illic ora b.at ;patri gratias agens pro beneficlis,qu3e pipfum humano generi largiri decreuiliet .Atq^ hic interim nobis no limplex paratur exeplu, poil collatain ali/ os beneficentia oportere fecedere, ne praemiii ab his, quibus benefecimus,videamur expeftare. Deinde no nuquam ad tempus intermittendam lalutifera doftrl nani,quo magis Iritemus appetentiam animoru. Po/ ftremo crebris f€ceflibus,qui rerti cceleftiura conte/ pia/ ERASMI ROTEROD, CAP. t4^ piationi dantur, no voluptati Ipiritiiene vegetanda, quo ad iuuados infirmos redeat alacrior. Seceffit alite in defertu,n6 quifquis comiitauit locii.fed qui aninin acuris hui? vitx ad coeleftiu rcru conteplatione feuo caurt. Slmon Petrnsreliquicgdirdpiili,vbifenfeninf clam ablfle lefuni, pfequuti funt llln, donec imieniret •vbi na cOet. No eifi decet veros lefii difcipulos vn^ abelTe adno fuo,que oportet in omib? seniulari-ln/ terim 8C turba quae mane cofluxerat ad oftiti doni?, vbi didiciflet lefuni abifle,CGfeqauta eft lilii in defer tum.Miilti feqniitiir lefuni, foli dlfcipuli Inttenliit, 6^ inuentu aliis conioftrit. Nunclat Itaqg dno,adefle niU gna vim G3pernaitarti,qiii quaereret ipfuni, Adquos dns :Satis eft in prasfentia haec fundamenta iaSa eflh apud Capernaitas, caeterum tempus eft,vt proficifca jiiur &in jiplnqua oppidula,vicos(:]^,Vt &illic prae/- dicem regnum def.Nd em In hoc veni,vt vnl praedi cem duitati,fed vt omnibus annunde falute. Peragra bat itaq^ domin? lefus oppida vicosq^ toti? Qaliliep, praedicans in fynagogis eorum,morbos depellens,ac daemonia eliciens,vt apud rudem populuni potetib? faftis fidem adderet doftrlnae fuae. Accidit 3ntem,vt die quoda,pofteaquam lefus ia monte quoda multa praeclara docuiflet populuni de perfeftione profefflo nis Euangelica: defcendcnti occurreret qulda lepra, morbo abominabili pariter §i infanabili,lnfeftus, in Dquo IN EVANG. MARCI PARAPHRA, quo corporeis oculis exhiberetur imago eorii ,quae imiiiibillter geffcrat in animis auditorii. Oderat nior bum fuil leprofus, ac funima de lefu conceperat fidii Cia. Agnofeis reiipifcente peccatore fanitati proxiniii. No verit? eft turba, cui fe fciebat effe aboniinaduni: t.atum lefu bonitate habebat prae oculis. Ad hilc igi tur accurrit :accidit ad genua.Qjiid hic faceret fiiper bus pharifeusl Clamaret ;Submonete deteftabile.ne vel oculos noftros Inficiat: &lanacnim pofcerct>quo hominis afflatu ablueret. Hoc faceret pharifaeiis,aiuV jno c5taminatior,quam quis leprofus corpore.QjflcJ ante mitifflinus dfis, qiii folus erat purus ab omi raa cula JNopropellit acdlpefiu, non fubmoiiet ageni biis.No ignorabat quid peteret, fcdinfigne hominis fiducia voluit oib? effe exeplo. Qjii libidine,qiii aiEi fida,qui odio,inuidetia, cjteriscg fcedis cupiditatib? tenetur,exeerabih lepra funt opplcti .Qjd tales funt, audiant vocelcprofi,vt imitetur; Si vis, inquit,potes me miidare. Agnofeit morbii,de potetia bonitateq^ dfii non dubitat.De fe,an dignus fit tatobenefi'cio,iii diauni defert dfiorgratias aflurus, fi conlequatur q3 ^5^iwtpurmuraturus,fi no impetret.Diceret enim, ypoteff^c^ra pellere, qui prKter omne morborum genus eqS demonia eiidt,& vult, qui paflira omnibf mifcris opitidatiir: fed mea tanta eli indignitas,vt fo/ Jus ijp prOmerear,quod impetrant omnes.Heec tanta fldu/ ERASMI ROTEROD. CAP. t fiducia aini fiimma modeftfa coniunfta, impetraiiif . mlfercordiam lefu .Nam afieftnni quendar» mlfel/ cordije ,ipfo etiam vultu prae fe ferens, vt nos doce/ fet,quales oporteat efle erga peccatores,manu porre/ Sa contigit leprofum ,ac verbis ab ipfo prasfcnptig miindauit homineni.Dixerat illc :Si vis,potes niiin/ dareJefus ait :Volo,mundus efto. Non eft nniltilo/ qua fyncera fides: neq; graiiatim praeftat beneficium Euangelica charltas.Vix ea dixerat, mundus efto,di/ fceflit ab homine totus morbus, flc,vt nulla mali ve/ . lligia relinqueret. Lex Mofi prohibet leprofum con tingere, nec^ caret faliitarl doftrina fenfus fpiritualis, Abftinendiim a' confortlo inquinatorum, ne conta/ gium mali tranfeat ad nos.Scd dominus lefiis lege fu perior eft: necj contafin poteft inquinari ,qui quic/ quid contingit ,reddit purum, cotigit leprofum ma nu,& ilico fanauit corpus eius. Oremus,vt fuo lermo ne contingat animos noftros, vt purificet eorum im muditlem. Qjufquls es fcortatof,adulter,allls'q^ mof bis impure ,accurre &tu ad lefum .Nam is occat/ rit tibi ,defcendens cfua fublimltate ,&tux con/ fcius turpitudinis aduoluere pedibus illi? ,procum/ be in -faciem tuam. Clama ad illuni ,fed clama aim fumma peftoris fiducia: Domine fi vis,potes me nnt dare .Mox audies amifericorde :Volo ,mundus cfto ,His ita geftis ,dominus non pafTus eft horni/ Dinem IN EVANG. MARCI PARAPHRA. nem fefe cofeftarijfcd coegit diicedercj inteimlnatus, ne qd hui? rei apud quequa eifefret.Qjuln poti? abi» inquit,&oftede te facerdoti :cui? indicio iuxta legis ritus leprofus es indicatus :&fi te proniiciaucrit vere purum akpra,ofFcr id qd Moles prccepit offerri ab iis,& quib? cotigillet a’ lepra liberari.Sic maiore fide prxdicabis dei in te beneficiil, qua'm fi ftatim clami/ tesapiid ornes, te nnindii effe alepra. Nahac ratione coftabit ipfis etiapharlfeis,niea benefida calumniati .bus, te fuifle vere leprofum, &praeter medicorii aut legis fubfidiuni, folo cotaftu Qmpifcicp verbo fuifle niundatii: 8£ intelligent adefle qiienda ipfbrii lacerdo tio niafore,qui nullo negocio lepra quaius exeerabi/ lem,tollat,qiiii ipfl magnonegocio de lepra indicent. Abiit pro leprolb pur?, adiit lacerdote,inlpeftus cft, indicatus eft purus ab omi lepra:mox'^ fadil ipfum non tacuit, fcd diuulgauit pallim:& hoc &al;a multa de lefu pdicas.Dfcct hic qailplarQjttirin altero prae ftitit qd erat iufliis,in altero neglexit diii praeceptu! Qjionia alterum ptinebat ad cofirmada miraculi cer titudine,vt Scerdos ignarus,a quo lanatus cflet, pnu ciaret de perfefia fanitate per lefiim reftitut3,qui for/ tafle caluniatunis fuiffet lelii beneficfu,fi priiifqnam pnunciaret,autor benefidi ftiiflet cognitus. Sed cofir mato per laccrdotis lentetiam miraculo,ad dei gIori3 pertinebat diuulgare quod fiifiunx erat. Qjiur igitur ERASMI ROTEROD. CAP, 1. Icfus inflit fileri,q«cd volnit dimilgafUNlnifrura vt nosadmoneret,ex beiiefaftis iioftns.que deus opat per nos,no efle quercda gloriam apud homines,qd* ea fpecioflor fequatur fugitantcm.Magni animi e, fic dare beneficiii,vt ab eo cui das,iiolis tibi gratias agi contentus luaifle pxinnim.Caeteru hoc maiore ftu/ dio pdlcare debet apud oes, qui beneficio adiutus e. Chrifto nihil erat ab inani gloria periculhfed nobis, quibus hinc plurimil edifcriniinls,exeplum hoc pa rabatur.Necp vir ille c6tempiit'Chriftl iufla,fed ini/ mefal^tlGia de lanitate reddita, &ipotes quida amor erga IMiitls autorc,non patiebatur illum fllere.Fit au tem fere,vt maiore cil fide narremus, qus malucra/ mus Ql£re,nili res ipla cogeret efierre,quod eft in ani mo.Quld aut eft colequutum ex huius hominis prj dlcationelTata de dno lefunata eft omnium opinio vt ia pb turba affluentium no pollet palam ingredi duitate,queadmodum c6fueuerat:fed cogeretuf,vita tis vrbibusjin defertis lods vcrlari.Q_ul prjftigiis ac magicis miraculis fibl famam &qufftum auciipanf, duitates qirani maxime frequentes expetuntleius au tem fublnde fugitans homiinl frequetiam, docet qd nobis ageduni fitQui pollet miraculis Euagehcis, no tam quaerit niimerofum theatrum quam ardens. In ciiutatibusmultl affluebat,tatum vt oculos noiil/ tate Ipeftacull p3laret.In deferta loca ncniojeqiiitur D5lefimi. 54 IN EVANGE. MARCI PARAPH. Iefimi,niQ vehementi (Juoda illius deflcierio flagret, Qjii reliSis vrbiti deliciis,per afpera &inuia fequiE lefunijls magno cu fi uftu fiio icquif.Etenim qui ve re lllu amat,per oia fequif quem aniat,p ignominia, per famem,per direptiones facultatil,per exilia, pcar ceres,per cruciatus,pcr mortcs.Hotuni imagine fufti nebant illi,qui ex omnibus Galilaeae regionibus con currebant ad lefum in delartis locis latitantem. GAPVT II. VErum virtutem quoainque fugias,lliaiequl/ tur gloria,non aliter quam vmbra corpus. Non enimpoteft fui diflomilis cfle, qui vere bonus eft:8i quemadmodum quocunque feft tranffert cor/ pus folis,ibi lumen eft,ita quoquo locorum fugitat vera pietas,lbi celebritas eftJam enim defertimi de/ fllt effe d£ia'tum,pofteaquam ec5 fe contulerat domi/ nus lefusjvera lux huius mundi. Et tamen qui prae/ ditiis eft Euangelica virtute,non definit, quod qui/ . dem in ipfo eft, fugitare theatrii populare: nimirum intelligens, qua'm periculofa peftisfit,fam«fitis: fed iiiuitum fubinde eodem reuocat iuuandi beneij merendi ftudium. Itaque fit,vt dum vir bonus aliun de alio propellitur, ad plures dimanet ipfliis bencfl/ centia. lefus itaque nobis formam exhibens, fu/ gitande gloria:, Sperpetuo bene merendi de pro/ xinus ,poft dies aliquot repetiit Capernaum ,vn / de multitudi ERASMI ROTEKOD. CAP. II. de miiltituciinis importunitate videbatur propnliiis, quse nofturnis etia horis fores domus,in qua dliier/ fibafjobfederat.Qjieadmodil enim Betkhem cunis fuis nobilitauitjNazareth educatione celebrem fecit, Aegyptum fuga fua felice reddidltnta Capernau fre/ queti comofatlone,atc5 inibi pditis fiibinde nriracu lis,vehit adoptaiiit in'patria.Hi!c aut veluti furtim re iierfus ell, prius abdens fcfe in domu, quam adiietus jpQiis innotefceret vulgo. Veruvt no pot latere fol, ita non pot efle clam dhs Iefi!s.Riimor,vt fit,a' pau/ cis exortus,iam per oem ciultatefparferat,Tefum efle in a:dibus.Nec mora,tanta vis hominum ed conflu/ 5<lt,vt non folum tota domus impleretiu, verum nec veftlbulum,eaq^ loca,qua: funt ofho vlcln3,caperent inultitudlnem.Beata dcmus,in quaraimmigrauit le fus,& aqua nunquam recedit.Ea eft ecdefla.Na Ca/ pernaunt totius orbis,quadicp gentes incolunt, ge/ fit imaginem. Nimirum Hierolblymis eliciebatur c templo lefiisrapud gentes regnum ccelorum vjtn pa titur, &vi quadam irrumpit promifcua multitudo. Obfldent fores catechumeni, magno deflderio am/ bientes,vt admittantur in domum domini, cfurien/ tes &fitientes iuftitiam regni ccelorum. lefus autem ab hac domo neminem excludit, neq; paupere,neq5 diultem,neque lamim,neque regrotum, modo vehe luenter exoptet audire lefum. Dominus igitiu do/ D4cens IN EVANG, MARCI PARAPH, CcnsTios,vbiq5prin-ia habenda efle ratione animo^ pofterlorem corpo^:i primis impartlebat eis fermo nem Euangelicum^qiio finanf animo^ morbi.Pro/ inde tefte faciunt, qui daturi mendids elcemofynanv prius eis adniomtluncula aliqua fmpaitltlt, qreddat animos illoijj meliores,mox ftipe largiunf.Na viilg? hominum ppoftero rerum ludicio.vehementiori Hii dio fertur ad ea,quae corpori c6ducut,quani quf ad animi falutem pertinent.Dns aute exemplo fiio cora monftraiiit nobis,qpotior eft hominis pars,ei? prlo re oportere cura efIe:prlusdcccns,nioxl3nans egro tos.Porrb quu adhuc doceret Iefiis,& animis curan dis opera daretraduenlunt quida adducetes fecum pa ralyticum,totius corporis nenus ita morbo foiutis, vt afFixus leftulo,a' quatiior bajulis deportaret. Ha/ bes Emulaclirti metis terrenis cupiditatibus fle cfFce minate diflbli!teep,vf ad nulla pietatis officia fefe pof fit erigcreiled humilib? ac fordldis curis affixa, nihil fublime aut crelcile Cogltat.Porro' quu obflate con/ ferta multltudine,q fores ac vcftibulu obfederat, no poflent eu deferre in cofpedu lefuifarcinafiiam liiiiu Jerunt in teftiim,eo detraftis tegulis patefafto.demlla fls funibus,pffibilem hominem vna cum iefto depo fuerunt ad pedes Iefu,nlhll addubitantes,quin mifeir rlcors doniimis opitulatimis eiTet mifero :fimulatc^ fuisillis oculis conlpicatus effet paralyticum,Yiulca/ ciaueris ERASMI ROTEROD. GAP. II. 57 daiifrisritu folutls membrisdecumbente in lefto.Vi dcnrt &antelefiis mlfcnl.nec ignorabat fiduciSeoijf, qui hominem adduxeratPoterat no inteiTiipto fer/ mone per quelibet illis denilciarerSurgat ille paraly/ ticus,ae fubito fanus,Ieftulii fiuim doniii reportet: vc Him oculis omniil exhibere voluit mlferabile Ipefta culum, declarare.quata vim habeat apud deij fyncera in ipfum fiducia.Morb? erat inlanabilis,la(5 inueteratus:aditus iniporninus:& tn certa Ipem illis porrigebat dfii bonitas.di pari potentia coiimfta.Ic fus igitiu' perlpeffa illo^ inflgni fiducia,tato magis efi miiertus hominis,quato magis vidit illllgrauius aio laborare,qua'm corpore. Nemini no railerandus videbat,qiii careret oim mebro^ vfi!,fed loge mile rabilior erat animus vitiis obnoxius. Nihil expefta/ baf,niQ vt corporis integritas reftitueref mifero,qcf ipfum erat hiunanis viribus malus.At lefus deleftat? tam infigni fiducia,totum homine faxiare voles, ver/ fus ad paralyticu:FiIi,inquit,remittunf tibi peccata. Erat in eo cofelTu feribf qiilda,quos eruditio lacra^ Ltera^ nihilo reddebat melioresjied potius ad calti/ niandij ppenfiores.E propheta^ acJMollhbris didi cerat,folius efle, dei, condonare peccata. Sacerdos eni no remittebat peccata,fed interceflbrem agebat apef deil pro peccatis aIienls,nonfine viainia.Id qmliip ignoraret faibajjlic tacite cogitabat in cordib? fuis: Qdiairi i;4 IN EVANG; MARCI PARAPHRA. noftrisjvbl fentimus allqiie toto peftore cie nobis pe dente,fibicg certa Ipem in nobis coUocafle.Dcus aute apeccatorib? nec holocanftomata reqiurit.nec dona ria.Tantii agnofce morbu,8£ cofide de medico:qiian quam vt hoc ipfum poflis,nemo largitiir.nifl de9.Is enim vbi pro fua bonitate decreult lanare paraiyticxl anlnin,immittit lUi mirabile quodda fuiipQus tediu, fic,vt femct oderit,ac vit^ ctia tedcat.C6tuetur inqui biis tenebris,in quibus Hagitils vcrfatiis fit, horretcg feipm,plane deiperatur?,nifi qiiiimmiQtacetil dolo/ ris,adderet olcii bonf: fpeiJiiftitia dei ptiirbat animu fibi male cofcium ,minitat vindifta fcelerib? debita. Intentat gehennatfed adeiperatione reuocat ccfideia ta dei bonitas: qui no qrit morte peccatoris,fed ma/ gis vt conertatur &viiiat. Dns Iefus,qui natura reftl tiiit,qul MoQ lege no foliiit ,fed abroluit,ad comune etia vulgi lenfiun fefe accomodauit. Si potio per fidil medicum adminiftrata, vehemetcr cocitat totum cor pus,pr9fertim in morbo capltali,quo maior eft ptur Jbatio,hoc magis Iperatur ianitas. Ita quo propior eft ;deiperati6i peccator relipifces, hoc faluti vicinior eft, medico Iefu.Iam mihi cofldcra pudente Impudentia. Eft enim iuxta vulgi qiioq^ fermone, pudor inutilis viro,quem vr^et neceffltas.Pudor aute pudore pellit, non aliter, quam clanus claiiii-. Inutilis autem pudor eftjCjelare raorburaJHunc pudorem extundit morbi taediu. ERASMi ROTEROD. GAP. II. tediuni,ac filutls Inipetradce cocepta fpes: lamcp no pudet fateri morbu,quia pudet segrotare. Qjils ho/ minum In graui corporis morbo meminit pudoris? Nonne lecretiffima etiam corporis mebra nudant, ac medico traftanda permitfut 5Nec aliter afFeftus eft, qui fcedfi animi morbucoepit agnol<:ere.Q.uld enim improbius,quam cdfcendere teftu alien® domus,de ilcere tegulas,aperire fenellra, fordldu &abomlnan/ dum fpeftaculu ex alto Ingerere oaills oninltl? Qjild Kc dlftiirusefat fiiperblfiofus pharlfseiis? Nimlril cla mafletjlndlgnil faclnUsmiagnlsc^ coulclls lnceflliu& fet Illorum improbltate,qul cotra Ius pubIicu,perfof‘ fo tefto. Irrumperent In prluatimi allenu, ac funefto Ipeflaculo fimul&lermone lactum interrumperet,&: oculos auditorum cotanilnarentluberet abigi cada/ uerofum paralytlcu,leq^ totu aqua prolueret. At his> quibus ofFendendus erat oftetator Mofalcae luftlflae, qiionla arguebant Infigne erga fe fiducia >dns lefus delefiatus cft,adeo,vt nec expediatis precibus,calanil tofum homine lanltate donaret.Acprinra adimit ani inl morbos,qu3e funt peccatamiox paralyfi lettat cot pus: qd queinadmodu nonulla vitia ex corpore funi ptls Inltlls permanant ad anlmu, Ita no raro fit,vt eX animo natum morbii corpus contrahat:velutl qira 11 bldo ex carnis humoribus orta conlpurcat anlmnl at9Inde rurfus In corpus reciprocat malum paraly/ Efini 6$ TN EVANG. MARCI PARAPHRA. fim gignens,aut niorbuni comitiale. Aut quii liuor ex animi vitio fiimens origine, corpus etia tabefacit, Solus ante fanare ooteii vtraqj hominis partem, qui vtran(^ codidit.GonCderandfi eft Hlliiid.quataftie/ Satiffa largitas leiii in condonadis peccatis. Qjifi em ait: gjo, condonatur tibi peccata.relaxat vniuerfa.Nec vlia me ritoril prstcritoru mentio,nec vlla ficrificioru aut fa tiftjfiionis exaftio: tantxt fidiicif fit mentio.Satis eft, venlfle ad pedes lefu. SUi34fli:i<ii§^^i|jt,qi^dd^'CUiltoie.Totus fibi diiplicebatille par.a!yticHs,& msle flbi c5rcius,8i raiferabili corporis morbo opprelTus. To ta fpes erat in potenti bonitate lefu :iile totum reftie tuit,qiua fe totii lefu medico comiflt. No reputabat, quam effit immedicabilis morbus: tantu cogitabat, quam potes,quam bonf effit medicus, cui fefe cocrc debat.^djic fpes aute iftis,qiil morbo fuo blaudlunr, qm fugiunt oculos medici ,iind qui medicu oderiit &auerfmtur 5Si te pudet apud medicum hominem, aut.fi quid diffidis,qui fortaffis cognitum morbu ex probraturus llt potius,qua' mfubleuaturus, noli caela re morbum tuu apud Ghriftum,qul neminem tradu cit,fed lanat omnes:& limat gratis,vt tibi quoqg con tingat,quod contigit paralytico.Qjuid is ScitfSuftu Iit mhumeros grabbatum iuiini,verfa renim vlcemi JUirum imperans cupiditatibus,quibus antea ferulee tat; ERASMI ROTEROD. GAP.. IA 6-f rat ;hoc cft enim geffere crucem ,hoc eft crucifigere carne cum vitiis &cocupifcentils. lam nihil eft opus quatuor bainlis.Suls pedib? ambulat^quocuncp agit lllil Ghrlfti fpiritus :necalid vadit,quajii quo luiTus eft.Qiiid enim eft ambidare,nili vlrtutii profeftlbus fenip ad meliora progredi IQjiid eft,redire in donnt vnde venerat? nlfl agnofeere,qualis illinc e3<ierlt:& cu ins beneficio fubito mutatus,ed redierit ?Na pharife orum eft, habitare lii plateis,forls>& coclllabulis. Do ' mi fuse habitat.qui fe noiiit quam nihil fit:& qulcqd habet virtutu ,id totii aflcrlbit gratuits benignitati leruatoris.Iam te dlmltta ab hoc lpeftacido,fi pfonas huius fcenje demoftraro. Paralytlcu &huius baiulos fiducia reddit impudetes,& Impetrat quod deflderaf. lefus deleSatus eoril fiducia, etiam non rogatus vl/ tro duplicat beneficium.Populus finiplcx &illitera^ tus, nihil diludicans in eo,quem credebat efle nomi nem,tantum admiratur virtutem dlulnam: foll icrlbf taciti apud fefe murmurant .Fugiamus exempliun fcribarumtqul dum fu» ftudent gloriae, lefu gloriam conantur obfcurare.Slraus efimplici turba, glorifiv cantes deunirnon folum, fi quando nobis fua deme tia adimit morbos animi,verumetlam quum alios vi demus elufcicm benignitate apriftinis vitiis refiplfce re.Hoc infigm’ miraculo gefto Carpernaum,quo phi Et egre ribusprodefret,rurfus comniutault locum ,ac fefe fluscft Ezc5ni rurfus, 62 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. contulit ad lacii. Nofe fubduxlt hominfi faliiti, fed fii giens Infanabiles Icrlbas.plorfi hominu defiderlum abitu fuo prouocauft .Slqulde ad lacn qnocg magna vis hominxi confluebat: doces nos, oninib? relifiis, Iefnmeflefeqiiendii,quoaicp fe contuIerit.Nufquam enim non feniator eft.fiue vrbes incolat, liue vicos oppida peragret,fine verfetur in defertis, fiue colcen/ dat m6tes,fiue defcendatin capeftri3,fiue lacus adeat. Videns ita<5 numerofam hominfi multitudine coflu jdfl[e,nec ignarus quaobremed cocurriflet, docebat illos in litore. Qjiumqp faceret iter in litore,proteri/ bat teloneum quodda,in quo federe folent,qul apr? ternauigatlbus veftigal exigunt.In eo vidit Mathieu quendam,qni idem difius eftLcui,Alphei filiil,feden tem ad teloneiim.Erat enim publicanus.Id homlnii genus quanquam vbiq^ populo eft inuifum, tamen apud ludaeos peculiariter habebantur abominabi/ les.Rediniunt enim iniqua fumma munus aprinci/ pe,eoq^ fere,quo plus lucri faciant ,inclementer ex/ torquent ab omnibus, odiofeqj negeeium facellunt nautis ac viatoribus,quibus nonunqxram &aliunde fatis eft incommodi.Erant autem apud ludaeos pluri mi,qui negabant ludios, populii deo faerxi,pende/ re tributu oportere C^fari, profino principi, ido lorum cultori .Hinc faftum eft ,vt publicanos, qui , Caelaris negocium ad quaeftum vfurarliun agebant, •vehe/ ERASMI ROTEROD. CAR II. vehemaiter execrarenf.Dominus ailf, qui prius ex/ probrauerat fcrlbis fuam incredulitatem,obmurmu rantibus niiraadorqinim turba limplcx deu glorifi caret,rurfus oilendere voluit,nullos longius abefle a vera religi6e,quam qui flbi videbant eximie religio CjMatthseii auocauit ctelotieo,luflit'qg vt ipfuni co^ initarer.Ille liibito nnitatus,reiifta fella qu^iiuaria.fe quutus eft paupere Iefuin,vt Euagelicis opibus dite/ iceretHoc faftuni no oes perinde mirabant, tamen erat multo pdlgiofius eo,qiiod paulo ante demirati fuerant in fanato paralytico.Nam illud mihi cogita, quata paralyii laboret,ci;iiis animus aiiixus eftudlo pecunlsernecobfcuru eft,quam flnt perplexae publi cano^ rones.Et tame blc liibito fafius alius,mirabi/ Ilus exillit a' teloneo liio,& oibus relifiis fequutus eft lefum,!^ paralytlcus ille exilies agrabbatofiio, do/ lilii ablit.Pharifaeus audit lefum multa dlficrente,mi racula patrate,&diffidit ac obmurmurat. Publican?, qui nihil tale audierat aut viderat,finiplici difto lefu obteperatEt ecce riirfus occaQo.qua magis illuftre£ &pharlfeo^ inigtas,& lefu benignitas.Matthf? ein iam certus lefu dlfclpulus,quo plurib? illu comenda ret,iiu'i^ ordinis nuper fodales ad Euagelicum qusc/ ftuni adduceret,rogare dominum aulus eft, vt domi ipfius vellet cfle couiua.Obtemperauit leliis rogan/ ti, quandoquidem ille obteniperarat vocanti. Mat/ E5thaeus 'Itu- 7» IN EVANG. MARCI PARAPH. thseus tem magnani impetraflc fe ratus,apparat con uluiii fpledldum ac niagnificu,quod inultis cfTet fuf fefturn,videlicet difdpulj's,quos iani aliquot collegc rat domlniis:ac prfter hos no paucis aliis, qui nl le/ fum cojnitabanf,& ad couiuiii eunti fueriit vmbr^; niultisc^ publicanis,ac peccatoribus etiani,qucs ob priftina noticia ac familiaritate code vocaucrat Mat/ thseus non erubefees,quales ahqiiado fodales habuif fet,qui timi ad aliud fodalitiuni trafiflri: Iperabat erii fore,vtquemadniodri ipfe vocatus fuifleta' domino, itidc &plHres,quos habuerat infamis qftus ac vitio/ nl focios,Euagelicf philolbphif,q largif opes ccelc ftes,haberet c6dilcipulos.Hac fpeni illi pbebat pera ipefta lefu fingularis in oes clemetia-Decebat afit am piumeflc couiuium, quod ccclefis ex getib? collige dae gerebatimagine.Parca fiint enim &angufta lu/ daeo^ c6uluia,qui carnemlegis feqiuintur,quum Ipi ritus fefe latiffiine diffundat,omne q3hominum ge/ nus recipiatXibertate amant onincs,clemcntia opus eft omnibus.Iuftitia pauconun eftrhac quum no ha beient,Qbi vindicabant phaflfki.Qjii quum coipi/ carenflefuni cum publicanis &peccatoribus agen/ teni conuiuixmi,quos ipfi velati fanfti, nec alloquio dignarentur,adeunt Illius difcipuIos,rudes adhuc, qui facile viderentur abduci poiTe aprfceptore,hos captat venenato fufiirro:Qji3niobrenj,lnquiut,ma/ gifter ve/ ERASMI ROTEROD. GAP. II. glfter vefter,quem vos,deferto loaiinc, vt fenftiore fequlmini.cum peccatoribus edit ac bibit,quum rue fes comunto fummu fit fimuJisritatisindiciili An no legit quod feriptani eiCufenSolaiiftiis eris,5i cum peruerfo pcruerterisiAiinon cogitat, quod bac coiv Ixietudine addit alos peccatoribus, qui vitati, fortafie refiplfcereiit; Ad hcc quum difcfpiills adhuc rudibv, non ellet iii promptu quod rcrp6derent,fed tmfiiu/ piici fiducia pendebat a' dSo:Iefus, quem nec voces -clancur3rie,nec cogitationes occultae pharif^o^ late/ bant,pro difcipulis relpondiuQiiid, obmurmuratis pharifpi,quod cii his, quos vos pro impiis &aboml nandis ducitis,agitemc6uiiuapotius,quamcu lacer dotibus,fcnbls &pharlfelsJLaudantur medici,gfa/ ni quum vocanf,adeutegrotos;& ego culpor quod eos adeani,qui morbum agnofcunt aminl fui, &me diciini dcflderantiCbupQ^f^ valetudine funt,n6ex poftulant cum niedico,dicentes:Qimr inuifls illos8{ i!los,nos no InulfisJEtenim qui valent,nihl! opus ha bcnt medicorat medico^ ars his debet efle parata, q male habet.Hi' qui morbii fuuni agnofcilt, gaudent adelle medicii. Vldiftls enim in paralyUco mihi tradi taee poteftate tolledi peccata.Vos qvobis videmini fani.vlndicates vobis iuftitia.no habetis qcf expofiu letis cu medico,fi vos no adeat. Ideo inifliis fu in mu dn,vt toJla peccata mucij.Qjiica^ niorbti agnofcit, E4ac medi/ >1 7i IN EVANS. MARCI PARAPH. ac raedid deflderat opem, huicnon de«:o.Porrc3 quf fibl videtur vacare culpa, fl refte fentlt,non eget ope noftrarfin laborat falla perfualione,aut li libi male c6 fclus,tamen dlfliraulat niorbii fuum:huc qm Infana bilis eft,lTuftra adiret niedlcus.Qjils tnlni curet iul/ tumlProlnde Inlurla rephendltur medicus fl Id facit, quodpfitetur arsiledlnflgnls eft Inhumanitas co^,q cum lanl flnt,medici plentlam Inuident aegrotls.Nec hoc quod fecio vobis,qui legis fclentlapflteminl,no uum videri debetSlc enim legitls.-Mlferlcordla volo potius,quam lacrlSclu.Hasc deus per ^ipheta loqmi tus eft, flgnificans aboleda carnale legis iuftltia,qu» conftat abftinentla manifcftorum flagitioruni,& ob feruatlone ceremonia^. Qui non comlttlt homlcl/. diu,qui non furatur,qui no nicechatur, qui qulefdt fabbatls,qul leiunat ftatls diebus,qui lauat,qul iacru flcat,luftus eft apud homlnes.At deus alia luftltla re/ qulrlt,quc conftat gratuita beneficetla in proxinnl, ignofcentla ac lenltate.Qjiantum vero abfiint ab hac laude,qui non folumnon opitulantur proximo fiio, verum etiam inuident &obftrepunt,fl quis opem fe rat egentlbus.TaIem autem vobis deus pniifit Mef fiam,non qui lacrifldls,phylafterlls,lelunns,ac pro/ lixis precationibus fuperaret pharlfaeos,hls rebus fe/ fe populo venditantes,fed qui beneficus In omnes, lux eflet errantlbus,fijblcuatot oppreffis, confolator afHlAls ERASMI ROTEROD. GAP. II. 75 affliftis,medicus cotritis corderqulc^ eos, qiil longe videbantur abefle adeo,dco iiingeret: qui vero deo • videbanf cHe proximi,hos declararet procul abefle avera pictate.Hoc lermone dominus lefiis fimu! &^ os obturaiiit phariffis,^ difcipulos docuit,qual€s fe# j fe prsftare deberent ergapeccatores.Multn debemus pharifaeoru maliciae, quse fubinde dominii .puocat ^1"“* ad explicandam Euagelicam doftrinam. Ecce rurfus diicipu ' adeunt lefum aliquot dilcipuli Ioannls,iunfti calum niatoribus pharilkis.Nam 8i illos liuor qiiida huma i niis arripuerat,quod leliisloannis fama videret ob fcurare,qimm loannis vita &inllitutio videref ee fe j> uerior,qHam lefurqiii difcipuloril etiam numero fue rat fuperior.Adeiltita<5le(iim,8{ calumniolam obii ciunf qu5fl:ione;Quarc,inquiunt,difcipuli loanis &. pharifaeoruni ieiunant frequenter, tui vero dilcipuli » non ieiunantlAd hanc qu^fl:lone,quonla ipliim pe/ tebant,non difcipulos,diis lefus clementius relpon/ i dit, quampaulo ante fecerattdllcipulis fuis patrocinas nos interim doces. Euangelicam charitate.qux lenis eft in malis fibi pprie Infllfris, diligeiitiorem efle in propellendis malis alienis.Oportet enim epifeopum Euagelicum in iniuriis ipfius capiti lngeftis,toleran/ tem ac lene efle,cxteru magno ftudio fuccurrere gre i gi periclitati.Ait ita^ lefus: Vos qtii fedulo audiftis , loancm Baptlftam,raenilnifle debetis, quod ille me. ; prxdl 8o IN EVAN(3. 'MARCI PARAPHRA. olat fabbatn.Pla res eft ieluniu,fed fit impia,fi q3 ad fallite hois eft lnftltatti,veftif in pnicle &corporis 8< anlmi.Res eft religlofa votiim,fed fit irreiiglofa, quo ties huius feruadl fupftitlone reuocatur aliquis abhis, quse propl? Ipeftant ad verapietate.Sanffae facit qui domi offert ad altare,fed profaml eft donii quod of/ fertur,irrec6clliato proximo.iCfel^ iitgKgmw-wv mq^ enim homo veftis caufa faftus eft ,led hominis gratia reperta veftis.Itlde cibus hornis caufa paratur, no homocibi caufa coditus eft. Proinde quouis cibi genere vefcl fas eft,quotles id poftulat hornis necefli tas. Siqulde hacc omnia corporalia, in qulb? vos ab/ follitam iuftlcla coftltuitis, tenipiu,viftim3e,cibus,ve ftis,dies feftl ,leiunia,vota,donarla, Irreligiofe feruan tur,fl ob haec laeditur falus proximi.Rellglofiflinie ve ro feruatur,li ob proximi charltate negleftis his qus fiint carnalia,intus in animo feruatur id, q3 corpora ilu reru vmbrls eft defignatu. Huiufmodi coftitutlo num Moles admlniftrator fult,n6 autor:feru9,n6 do minus. Huic qui adhaeret animo lerulll magna fupftl tione feruant ea quae funt carnis. Caeteril qui adhaeret filio hominis, qui totius legis eft dns, eaq^ docet ob feruanda luxta fpiritn,quae carnallb? illis fimulaehrls figurabatur, hberl ftint ab eiulraodi ceremoniis. GAP. III. ' ERASMI ROTEROD. CAP.IIt U EtIrt agro quidem per viam dominus lefus hil iufmodl fermonlb? &pharlfeoru retudit calm nlani,8i difdpulis innocentibus dl patroclnatus.Sed vt plane difceremus nihil efle caltinlofius ^Ifa religio nls pcrfiiafione,quu lefus ingreflus eflet fynagoga,il iie ex more dofturuspopulti,obtulit feie rurfus &do mino benefaciedi,& pharifaeis caluniadi occaIio.Ade rat enim illic in turba quida, miierti onitiibus Ipefta culum exhibens, mann habens arefafta ac mancam, mebruni mortuu &inutile circumferens,hocetl3 ml ferabilior,q3 opa manuufolitus eflet alere/ tum fefe, tii familiam tenue &inopeni.Et 6malicia pharifseo rum,oculatam ad caluniandum benefifia Chrlfti,c» cam ad intelligendum doftrinacceleftera.Ex his quf cernebat ocuUs corporeis, videbant humana natura, cx his quae gerebantur non perlplclebant virtute di uinam.Vident homine miferabllein,S norantlefiim mlferlcordem, &ilico coleflant quid eflet cofequutit rumJamcj calilma adornant no in dlfCipuIos,quead modum prius de fplcls reuulfis,fed ipfi dno,qul dilcl pulls fuerat patronus.Obferuant igitur natura prop5 fiim ad opitulandil mllwls: an auderet etla,fynagoga terte,die fabbati fanare homineivt 15 id faccret,acculjl rcnt cum violati (abbati, quiim faftl teftem haberent multitudine .Nihil quidem orabat mifer ille, verum hoc Ipfum erat rogare mlferabili,vcmre in conlpeftu Pmlldl IN EVANG/MfiRCrPARAPHRA. mitericorcils lefu.EHis autcm>qiio redderet omnes at tcjitos sdedo fpefiaculo,eiiocaiiit homine, cui nian? erat manca.Surge,inquit,&confifte in medio multi/ - 'tudinis.Siirrexit ille bona quada concepta fpe ,Tum Tefiis verfiis ad pharifeos,quorum cogitationes non •Ignorabat,dixit illisrQjJid cenfetisvos,qul legis co 'gnitione prcfitemini IQjiib? rebus violatur fabba/ tum,benefiiciedo,an makfaciedotleriiado vita homi nls,aii pdendo INo fallebat illos, qud tenderet h^c cornuta pcontatio.Sl refpodlfient, fatius efle ob reli/ gioiie fabbati pati perire proxlmu,qua'm neglefta lli pftitione llicciirrere periclitanti ;no tuliflet popnilus abfurdu refp6fura,8i afcnfu naturse comuni abhor/ rens.Sin refpondlflent licere, libi adcnilflent ius caln niandiTtacg vlfuni eft obtlcefcere. Et tamen intcrini prodiit multitudini niallciolam verfutia fua,qd puo/ cati interrogatione ad refipifcentia.obftlnate pfifteret in ftudio calfiniadl.Porrd quo facilior effet felpolio, propofiiit aiimili qusftione: ntiquis inter illos eflet tam religiofiis obleruator fabbati, vt oue fabbato de lapfam in foiiCam perire finerct,ncc auderet educere. Nullus aute erat in ea turba,qui n5 lntelligeret,quato Iit hominis falus magis curanda,quam ouis. Occidit aute,qulfquls perire finit quod feruare poteli.Dns igl tur, qiinexpeciatorelpofo videret oVnnes pharifeos Hon ignoratione verl,fed oblimata malitia,,veluti cq ERASMI ROTEROD. GAP. III. gf inratos obmutefcerc,cifaintiilit oculos In illos, ipfb vultu pre fe ferens, quata cti ira,qHato'c]^ dolore ferret lUoru Inlanablle malicia: qiil,qiixi fefe profiteretur du ces caecorn,ipfi cor haberent terrenis cupidltatib? ex caecatu,vt clariffima veritatis luce voletes non cerne/ rent. Nulla em excitas lmmedicablIior,quani quum quis fciens ac voles caecus eft.Videbat imita pecude, ne pcfiret,extrahi polle eputeo no violato fabbato, &videre nolebant homini licere labbatls confulere. Ita^ clemetlirimus diis,quo nos doceret,ob deplora tam maloni paerCtatem, no efle abftinedu aiuuadis pxlinls,cdteptis pharirfls,Vertit fefe ad hoiein, ac po pulo ad rei enetil inhiate,dixit ilii :Extede manti tua. Vix ea vox audita eS,extendit maniijfubito mutata, nec aliter oriilb? ofBdis fiils Pjngete,quam fecerat al tcra qnxmlquamaca fuerat. QjielWa: rationes non abduxillent ab errorel Qjie tam euides miraculu no cxcitaflh ad glonficandu deii! At pharifei fermento Inuidix infefti, his omib? ad fceleratiora etia confilia prouocatur. Hxcnlniiru fiint illa feniper prxpofiera pharifeoni indicia. Pluris ficliit peaide quam horni , nem,vefte quam corp9,cibu quam vlta,corpv quam animiijhuraana quam diiiina,carne quam fpiritti,ho mines ^deu. Adeo nihil eft pueria rdigide peftiletiv. Apud hoies pd/giofe virtutis e,fimpllci difto reftitu ere maca manti homini,fed multo jnaloris &virtutis Ea S 84 IN EVANG. MAKCI PARAPHRA. &beneficii eft.Teftituere inaas ac pmoituas animi vl res.Qi niifere manca habet manii, quam mortui,^ ab omni mifericordif fenfii vaciiarqui cum videt pro xinmm fiiu egente, nec ftipem porrigit :qui errante no docet :qui opprefliim non fubleuat :qui ceffante no excitat lTales erant pharifsei, qui maluerunt inui dere dno,quam fanitati per eum reftitui.Huiurmodl debiles habet fynagoga.^^aat«S6ielia ngiiQfc, ns^^aasas^ ne^Jkbiic», ai2JU&»&£i^Qjilfquls eft obnoxius malis ,veniat in cofpeflum Iefu,& fanablf.Afflabit ille nobis fpi/ ritumfuu,8( quod mancu erat animabitur. Qid ftfe diio flmpllcl fiducia credunt,fani domu redetit. Qj>l fuse cofidunt luftltix, ex alienis benefafils reddimtiit deteriores. Qjii pharifaico fpiritu tument,nulll bene volnt,nlfilibi iplis.Qjii lefu iplritfi hauferunt,nihil aliud conatur,quam oninib? benefacere .Siqulde 11/ mulatqj pharifael fynagoga Ingreffi funt,tametG non audebant mutire apud populum, afcitls etla Herodla nis,quo firmior eflet conipiratlo (na nulli magis hac nouerunt arte) clanculariis cofllils inter fefe agitabat, quomodolefum extingueret,que vt videbant potetl bus faftis loge fuperiorem, ita nec diftis refelli pofle fentiebantNo couenlebat inter pharifkos &Herodi anos, &ad perdendum falutis autorem cofintlebant. Ofceleratam concordiam, 6caecitate vere deploran/ di> ERASMI ROTEROD, GAP. III. 85 dam.Qiiid proficiet cuniculi fraudis human^ aducr fus eum que nihil latedDiisaiit nos exeplo fuo do^ cens,n6 nunl^ ad tempus cedendum imedicablll ma loiji pcruicad^,nc ^uocatl reddantur fce]eratlores,fiib duxit fefe ab eo Ioco,& rurfus leceflit ad lacu. lefu fer ceiTus non eft Euangelii dlfpendiu,fed Incrementum. Nili enim propulifrentillxl pharlf3ei,n6venlflct ad ge tium multltudlne.Pollcaqua'ni igitur lefiisreliquerat Iniiidam anguftam fynagoga ifcfecg receplffctad laaim.vndlcp cofluxitadeunumerofavls honilnu, non folum aGalllsea,veru etiam aludfa,atqp ab Ip/ fis etiam Hlerofolymls,tum ab Idum^.eqp regioni bus vitra Iordane fltls,ad hec elocis Tyro Sidoni finltimis.Praeludit enim ad congreganda gentlu ec/ defiam, qn fynagoga per icreduUtate repellebat Eua gcM dei.Ex omnibus his locis cocurrerat Inges ho minxi multitudo,qui excitati rumore,qui late iparfus erat de mlrada doftrina,de'q^ potetib? fadls lefu,fefe ad lacil efFuderat.Dns aut benignus ac dities in oes, neminem nec adoftrina fua,nee alanitatis beneficio fubmoucbatTatus aute erat ardor multitudinis ob auidltatem finitatis,vt alius alium protruderet, ac vi Irrumperent ad Icfum,vt cumvel contingerent,qua/ do iblo etiam vellis contadu pellebant morbi. Nec' vllum erat vel hominum vel morbo^ dilcrime apud potentemixixte ac benignn mediem. Oxilamcj qui/ F5bufeunq^ Sa IN EVANG. MARCI PARAPH. bufcimcp malis tenebanmr,protinusIiberabatHr,nio cio contigiflet adire lefiim. Atq; id etiam hodie vide« musiuxta fpintiim fieri.EK totius orbis natioib? ^ snultl,quib!> vitiis obnoxii cofugiiit ad Icfum,& fi/ diicle edtaftu fanan^iQjdn &Ipxis iniudijVifo Icfii, JIO ferebat illius pfentanea virtuterfed accidetes ad ge nua iIlius,exclam3bat,dicetes:Tu es ille filius dei. le/- fus atit noferes ab impiis ipiritib^ pdicari, iiitermi/ jiaf illis vt taceat:nec ipfum pdant ante tepus.Pef hu jniles ac tenues miido voluit innotefcere,quib9 dixit: Qjjl vosaudlt,me audit.Spiritib? aut impiis ne tum quide fide haberi vult,quum vera dicut. Nec cm hoc ncgocifi fortuito gerebat,fed dluino coQIio gradib? quibufdam &pfeftib? teperabant ora ad nfam falu fem.Iefus igitur quu aturba copriraeref,mandauit difcipulisjvt flbi pararet naulcula,quo tutus eilet ab incodita ac tumiiltuofi multitudiue:q magis fltiebat corpoije fallite, qaninia^: &coprimit potius, quam tangit Iefum.Ciju',cofitentes morbum fuu,cu fynce ya fiducia adent illu,tagunt &fanant: qvero munda nis cupiditatlb? adhuc obnoxii tuaiultuates irraunt, molefti funtProinde diiapuli, qui norat familiariter cu duo vcrfari,parat illlnauim purioris ecc!efi5.Iefus aute magis deleftaturpauas puris acplacidis, quam multitudine tHrbulenta.Sed tame ita fubducit fefe,vt ifihilo {eaus enauidoceat multitudjnani, diiura vi/ des ERASMI ROETOROD. GAP. III. des leftim enauiaila docente, cbgtta epifcopu cocio nante pniifcux iiiultitndini,qi!C catechumenos,ener gumenos &Iiidseos,6! ethnicos copleftlf. Beati qui fplrituaiiter tagunt Chriftiini. No tagunt aute, nifi q prius ab eo tafti fuerlnt.Sananf enim ab oib? vitiis, quofcuncp iile contigerit. lani enim ex tumuhuofls facii tranquilli,recipient in naiiim eccIeCse.vt npetna lefu c6fuetudinefruant,ieniperc]^illi9 inefac affideat. Nauicula in qualefus eft,angufi:a eft impuris, amplif fima purgatis.Reiccerat dns pdicatfone damionxiief/ fugcratlmpura ac tumultuate turba,8i tnhsc argue bant adefle regnum dei, in qcf irrumpere conabanf digni 8i idigni-Proinde fibl parat duces aliquot, qui 'in vindicado regno coeloi^ eflent adiatores,qiuq3tet iiatioib^tmox ex toto terrae orbe ad Euagelica phfc lofophia c6fluxuris,fufBc€ret. Sic enim confmiicriit huius mundi monarchx certos pfeftos fibi deligere, per quos Imperium fuum &aderant, &lient, 8? admlnidrent ac tueantur. Hos oportet egregie fidos ede,cordatos &induftrios; in primis autem gnaros rcgijc voluiitatis.Icfus itaqs, qulfefi frequenter demi ferat ad pnuTctia multitudine, vt multos adfc allice/ fet,fifto doces Ide ede ficiedii Euagelicis dotioribi’: lara ad fublimitate Euangelicae perfeftionls euocans, conicendit montem. Et accerfluit ad fe non quofiiis eraultitudiuc,fed quos ipfe voluit, quoYquc ad. liq? F4munus S7 Et afee : dens in monte. ?8 IN EVANGE. MARCI PARAPH, munus delegerat.N6 enim vocault opulctos,non la/ trapas,n6 lacerdotes,phariffos,aut faibas:fed tenues, humiles,&ldiotas,Slquide hi deniu erant idonei,qiii lefum lequutl monte confcenderet: vnde qulcgd hle mundus habet admirandu deipldtiu‘:vnde veJut e plnquo vox auditur patris cceleftls,& vnde ipeftatur immortalitatis gIorla.Paret qui vocati funt,& veniut ad lefuni fublime.Nullus enim huc monte pot con/ fcendere,mTi vocate leliuNa iple mons eft,nec ad Ip fum quifquam venit,nifi traflus ab eo.Hic rex ille re gu,ae dns dominantia,duodedm prsefeftos fekgit, qui veluti fidi lafellltes nunqua ab ipfius latere difo/ dcrent,vt vbires Euagelica poftularet, mitteret cos, veluti legatos alatere,pdlcaturos qarege liio dididf fent,ac diuulgaturos pvniuerfum tcrra^ orbem aedi fta fiiiprincipis.CIin aiit ignobiles erant pifcatores. Idiotae,tcnues,nihll regale prf fe ferentes,quil pollice lenf regnu dei,ne coteneref illo^ autorltas, addidit poteftate,quam niilli huius miidi nionarch^ fius lega tis dare pMtmlmlrii vt in nomine lefu omnemorbo tum genus fanaret, vtq^ etiam Impuros ipus^fliga rent.Ho^ primus erat Simon,cul nome verterat Ce phas,hoc eft,Petr9,liue faxu:vt ex ipfb note difcere/ mus,EuageIicf phllofophfe caput eefidd imobilem Coftantia.Sedidus lacobus Zebedaei filius vna al fra tfe fiiQ Ioanne:his impofuerat nomina,vt dicerentur 6oanerges ERASMI ROTEROD, GAP. III. > Boanergesjqcf Syris fonat filios tonitfui,vid£licet Ji^ foiiomjmsprffagiocieclarante:hosoIini ex Euagell co monte emifliiros in vniaerfum terrai^ orbe Euage ficf pdieationistonitninra.qd’ omnifiaiosconioue/ let, &ei-igeret ad lludium renim cceleiliil. Siquide vt tonitru fonat efublimi,ita prxdicator Euagcllais ni hil humile,nihil carnale fonat,led ccelcftia oxa. Pceni/ tentiam agite,iiiftat rcgmi ccelo^ttonitni eft.Ad hac enim voce corripit vnumqueq^ timor fulminis, fed ; fuccedit lmber:Gredite euagelio,& falui eritis. Qjjai tus erat Andreas,frater Petri.Quintus Philipp9. Sex tus Bartholom?us.Septimus Matth^is.Oftau? Tho mas,ciii cognomentu erat Dldynins.Nonus lacob? Alphaei fllius.Dcdm? Thaddaeus.Vndecim? Simon Cananaeus-Duodecimus ludas Ifcariotes, qui pdidit dfim.Per hos paucos obfcuros,lllitcratos, imbecilles vifiim ell dno totil innouare mundum,ne qua laudis parte in ccelefti negocio flbi vindicaret humana vel gt vc/ lapletia vel potentia.Hls rebus in monte peraftis, vt j^iut in nos doceremur ideligedis Euagelici lemionis difpe ^cmw. fatorib9,n6effe vocados in cocilium humiles ac prl/ uatos afFeaus,delcedit lefus cu ekftis fuis pceribus, 8i pariter venlilt in domuni,nimirum lam familiares ac domeftlcl defHsec forma nobis expfla c,vt liibll/ mitate fua dofiores no grauenffele ad himiilltate in^ firmoru demittere,quo plurimos domino fuo lucri/ faciant fS IN EVANG. MARCI PARAPHRA. tione fplrltiTale,qiie inulto arftloribtis vlnailis aftrJa git animos,quam illa iuglt corpoia.Quum^lg circu/ tuliflet oculos ad difcipulos, qui pxime Gircufedebat docentem,addidit :Ecce hi funt fratres mei, &mater ina.Vt per Euangelm noua natiiutas efi, ita noua eft cognatio. Qjiifqs em crediderit Euagelio, &in hoc paruerit voliitati pfis mei cceleftis,hlc,etia lii ii tno fo lii appingtate domeftlca,vernetla atota gete alienifll mus,frater meus,hic foror mea,hic mater mea eft.Si/ qulde hfccognatio no 9ftiniatitt gradib? finguinis> fcd fplfitus.N6agnofco cognatione cuiufqua,nlfi per 'fide renafcaf ex patre ccelefti, lamcg vt fili? gernian? patri ccelefti ad setema vocati obteperet.Vt gfcg hoc gfeftifflme pftlterit,itamihl habebifpximecognat?. GAP. IUI. DOMVM igittir hac,quae fynagoge typu ha bet,in quablafphemls vocib? inceffitur apha rlfa£ls,in qua Interpelbt importunitate cognatoru,re liquit lefus ,ac rurlus ie cotulit ad lacu,velutl gentiu Umplitudine deflderas.Sublnde pellit aIudaels,fubin de praeludit Euagelio ad getes demigraturo.Etem cu in domo,hoc eft, in ludaea verlaretur,pauci adhaeret lefu,quos fratres,forores,ac matres appellatnnulti ob murmurat,multi c6ulcianf,plurlmi Inlidlant, ac pxl me cognati docentem interpellant. Noamat tales do mos Iefus,amat multitudine no flbl pla^nti, qiiead modti ERASMI ROTEROD, GAP. IIIL 97* modum faciebant pharifei,non obtrcciantcm, que/ niadmodum faciebant cognati ,qui crafli carnali iae plentia ,ccelefle fapientiam interpretabatur infanianit non aftefilb? humanis ccelefle ftudlum interpellante» qiiemadmodu mater,8l propinqui. Amat nuiltitudi nem auida fermonls Euagelici, &ex huius fiducia to tam pendente.Ita<3p cum dns lefus veniflet ad lacum» ibicp docei'et>vt ante fecerat ,rurfus ingens hominu turba ed c6fluxlt,adeo vt ob tumultu turbze fefe pro trudetis, cogeretiir fcapham c6fcendere,vnde velut e fuggello docebat multitudinem in litore velut in ain phitheatro condeniata. Difce doftor Euagellce quid fibi veht hfc imago.Sic flige promifcua ac tumultuo fam turba, vt tarae ab officia docendi ne cefles.Vbl perlculii efl,ne te negocioru tumultus obruat,vt iam docere non pofTis, recipe te in riaulcula EHangelica,q nefeit tumultus terrenos, hinc quietus docebis multi tudinem infirma ac nide. Ne pcul alitore recelleris» cllo vicinus ripa;, quoad heet te populi captui attcpc ransmondii enim potefl te fequi.Prlmxi doftrina ru^ dibus animis atteperanda ell, donec pfecerint. Quid enim lefus eIcapha fiia docebat,nili rude ac promi/ fcuam hominu turbafProponebat eis parabolas,ho(; cll,rerfi omnib? notiflimaru fimllltudlnes .Efl enlnt hoc fimplleiflimu docedi genus,ac rudibus maxime accomodum-Videtur em prima Ipecie puerile ac rldi Gcul^ ?8 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. culum huius mudl fapletlb9,Sed hoc docedl geji9 pia cuit 3etcrn:e fiplsntis.Phllofophl magiia arte cotor/ tls lyUogifmis tenebras ofFundebat anditorlb9.Rhe/ Itores admirabili docedl copia vim admonebant ani In do/ niis horalnu.Pharife:! rctruia quteda &apopulari ca ftrina pmprocul feniota cogerebant.CaeteriT hoc doftrinss fua, genus flmpllclffimu 8l ab omni oftentatione fcenica allenUjQbi delegit lefus, vt tota gloria mrldd per Ena gellii innouati eilet virtutis duiinai.Multis itacp para bolis excitamt animos illorum,vt fimplicl credulitate purisq^ metibus acciperet fermone Euagelicn, vndc lalutis nffprinclpln proficlfcif.Id quonla oportebat omniii animis cife infixu,prius quam exordiret, luf fit dios attentos efle: Audite,inquit, Qquis habet aii/ res,quib9 audiat.Fabula eft no p3rabola,niQ quis at/ tentus audiat. Ne^ cuiiiis funt aures,quib9 audiat pa tabolas Euage]icas,fubtlliterljmpllces, fapienter ftul 'tas,obicure diliiadas.Sub vili em ac ridiculo teSorio caelant lapletiam ccelefte.Necg Iclii fatis erat,fi arrexlf fent aures,{peftatores cti.a eile voluit eoru,quK dicere tur. Beati vero,qui ad lefu fermonem &aiues habet ,Ecce purgat3s,& oculos fynceros.Ecce,inquit,egrefluseft exiit, itt ^gtu feminator qulda ad ieniinandu fuu feme,q3 habebat exlmiii.Diimq; copiofi puetus auld?,nuf<^ no Ipargit leme.euenitvt aliud inciderit iuxta publica via agro proxima. Id quonla ob vix duritia reniafit in ERASMI ROTEROD. GAP. Illf. ^ in funima terra, ^tiniis aduolanit anes,& cclkftu dd iiorarut.Rnrfusa!liid icidit In terra petrlcolani, qqno niain exiguo paluere tegebat latetia faxa,feme ante tc pus exlllit in herba,videlicet diciete tepore cceJi.Mojt aute.Vt Incaduit folis feruor,Kftu affeSura eft q<3 erat pcociter enatu, &quonia obfiiietibus faxls no habe bat radices, quae ex altiore terra fiiggercrent hiiniore adiicrfus ardore folis,exanilt,prlus ^apirgeret in ari ftam.Rurfus aliud incidit in terra fertile quide ipfain, fed veprib? ac Ipinis obl3ta.Porro qmi fpinse fuccre/ fcctcs in latii ac logxi codefiret fefe,faftu eft,vt herba tenera enata,priiis q; emergeret in luce, fitfFocaretur, , no hiimoris inopia, fed aura:. Proinde nec hinc vllus friitiv rediit ad feniinatore. Veril no erat oino irritus feminatis labor.Na fuit fenien,qd incideret in tetrani bona. Hinc enata eft herba,quae fuccreuit &adpleiUf vftj ad maturitate. Nec vilu graml carait fiio fruflii, tanietfi dilpari fa’nore.Siquide ariilc nonulle cx vno grano reddidere triginta, aliae fexaglnta,n6null2e cen ttl.Haec loquutas dns,ne qd difiu eflet claberef ,fed apud fc quif(j ferutaret, qd fibi vellet haec parabola, fubiecit:Qiii habet aures ad audiedu,audiat :nhilirn idlcas no oes audifle,qd audierat. Porro quu ne dua declm quide illi, quos dns felegcrat,rudes adhuc,iatls lntelllgeret,qd fentiret hcc CmlIltudo,no aufl funt pa lani interrogare,fed nafti folitudiue, aufi funt rogare G2le/ 1 JOO IN eva:ng. marci paraphra. ^leliim.vt fibi parabolae fecretii exponere dignaretur. Til lefus admones nos, no oinib? omnia profereda led pro ratione temporu,pro<5 captu auditorii dlfpe It l^ida efle doiirina euangellca,ait difcipiilis fiiisrPrin cipes huius niiidi paucis comunicat arcana fua,iis(5 Jfeleftis &exploratis, quibas tutd poffint fiia credere rcdfllia,populum vero csdant, fi quid habent arcani. ,'Vobis aute 4vulgo mihi feleftis,datuni eft nofle my Ifteriii regni ccelorum qui niecu domeftica agitis c6/ j'fnctudine.C3eterum plebeiis, &ab aulica familiaritate feclufis omla fiut per parabolas,flue quid loquar eis, fiue quid facia. No em habent aures idoneas,nec ocu klos Idoneos.Q^ audliit no credunt, qd vident calil/ f nlantur.Itae^ fit in illis,quodppheta dixit futurii,vt quil maxime videant,tame no videant; &qml maxi/ me audiant,tamen no audlant,qu!a non intelllgunt. Non intelligitautcm,qui no credit,Porro non remlt tuntur peccaa, nlfl credentibus Euangelio gratuito |p peccata condonari .Itacg ipforuni Incredulitate fit,vt Knon conuertantur ad deum, quoniam Ipfl femet auer Itunt adeo, nec liberantur apeccatis, quia phamMCU ( TeIpuunt,quo liantur peccata.Hoc fermone lefus no tauit eos, quos modo defignarat per terram variis de caulis fterilem.Vt autem dilcipulos redderet docllio/ res,fubincrepat illorum tardltate.Nodtl conlicitls, in quit,quid libi velit haec parabola, quaefacilis ell con --ie/ BRASMI ROTEROD. CAP, IIIL Ki leclij5Et quomodo reliquas parabolas omnes cofeffa bitis, quum nihil dicam aut faciam,quod no occultlo ris alicuius rei flgnlflcatione habeatlExpona hac, vt afruefcatls &ipfl in exteris ferutari retrufioris fenfus arcamlAger eft mundus,qui plurimos habet inido/ neos Euagelicx doftrinx.Seminator efili? hominis, quie ccelo deiceditln terras.Semeeftfermo Euagell/ cus,per que mortalib? anniiciaf voluntas dcl.Volun tas authec ell.yt oes liiis virib? diffifl, toto peftorc fidat pmiffls Euagelicls,videllcet per fidem olb? oia codonari peccata,11 poli cognita veritate fefe couertat ad lludium vere pietatis.Semen lglf,qcf dicebam in^ cldlfle iuxta via,notat illos, qleuitef,& velut ali3 age tes audlixt ferraone EHangelial,pcrlnde quaS audiret humanam quapiam fibulam.Nec vili minori frufiu audiuntMox enim vt audierunt, aduolat Satanas, & aliis cogitationibusimmlffis in aninul,ej<imit femen, prlufquam Inhxferit aro,vt nec memlnerint,quid au dicrint.Iam femeexceptum in terram pctricofini,no tat iftos,qui latis auide percipiunt lanionem Euage licum ac deuorant cum gaudlo/entientes efle verace ac falutaremrcxterum quoniam non alta cogitatione recondiuit in peftus fHum,nimirum obllatibns aliis afFeaib9,qui aninnl occupat,ncc volut cedere fernio ni dluino,non perlenerat in co,quod alacriter ccepe/ rant,nec vUmn fruftinn Bn%e]ic^ pietatis fdunt,lcd _- G3tenipo/ lot IN EVANGE. MARCI PARAPH. temporarium duntaxat,proptcrca qtiod radicibus ca reant.Itac5 fit,vt rebus fecundis credant Euagclio,ac veliit herba pgnataljjem bona defe pbeant, extern iimul ate^ ingruerit aduerfitas ac tepeftas ob Euange lii pfeffione oborta,ptlnus offenfl deficlxlt ab Inftltu to.Semeii aut, quod icidit In folu ipinoiiim, defignat cos,qulfermone quidem Euageiicxt dihgeter audiut ac nienunernt,ied fallaciu diuitia^’ amoT,aliaruq5 re/ rum falf? boni ipe blandlcntium cupiditates irruetes in animum,&indies,vt fit accrefcetes,tadem obruxlt feme,iie poffit ad ftugeemergere.Denlq5femen,qcf incidit in terra bona,fignat eos, qui atteti audixit fer/ mone euangcIicum,audito ctedunt,ac traiiciunt in in fimo finiis cordis fui.dofiec emergat in fruSxi Euan gelio dignu,rarlo quide diferimine pro foli varieta/ te,pro(]g ccekftls aur^ teperatiu'a,vt hic adferat fru/ ftuiii medioae,llIe copiofiore,aliis coplolMimx!,vehi ti fi vnu granxl pducat trigiHta,a!iud ^aginta,tertixx cetuni.CU'1 copioiliin pducit fruftfi,e qiiiir deo gra tias agat,no efi; quur fibi placeatrqui nieciiocrem ,no cft quur feliciori inuidcat.Deus enim qui nulli eft ob noxius,aut dcbltor,pro fua benignitate partitur cui/ qp fuas dotes,put ipli vifiim eft. Qulcqd puenit, illi debetur, qui primus iecit ienien, 6iper quem augefeit quicquid prouenit.Cupio autem hac femente totius orbis fegetetii vndiqg occupari,quum tempus aduc/ nerlt.*€{ ERASMI ROTEROD. GAP. im. io$ nerlt:& hanc doftrinam,qua ininc vobis paucis cla/ culuin lmpartio,quam latiffimc per vos ppagari, vt &vos exhibeatis imagine tcrrf bonse,fJ qiiod acec/ piftis,in quamplurimos traffhndatis.NulIus emhoc fi-uSus eft deo gratior.Cauendil eft igit vobis>iK fe/ men animis veftiis creditit,obIiulone negligentia ve veftra pereat ,fed dillgeter recondedu iatuino, vt fuo tepore proriipat copiolifflmu adferat. Haec admonitio quo altius inlideret apoftoloiji pcftorib?, addidit parabolam Iefus.NoIlte putare me, qcfnunc fecreto vobis coir]ltto,pei‘petuo calatu efle velle. Nn quis-accedit lucerna,vt acceniam fubter niodiuni,aut fubtcr Ie9n recodatian potlus,vt impofita cadelabro luceat oibus,qiii verlanf in domoiSermo Euagcjlcus femen eft,qd’ Idro vobis c6crcdif,vt multo exi fceno re pueniat.Lux eft,per mein vobis accenla,vt veftro nilniflerio difeutiat tenebras totius mxidi.Nixcquide multa calamus multitudine,quoniam iiodum eft ca/ pax,8l ii eflet,nondii aduenit tepus:ve^ vbl tempus aducnerlt,nihil eft inter nos tam abfconfiim,qd’ tura no llt p3tefaciendti,nec5 quicquam ta arcanii, quod non fjt palam oibus prfdicandu,Non enim oporte/ blt vilis rcb? ab Euagelii ppag.atione deterreri,fed oi bus pofl:habitis,hoe vniierit noftes ac dies agaidxi. Vse enim illi qiu femen bonumUbi cocrcdltumud propagarit,qxii lucem fibl traditam abfeoderit. Pro/ G4indefl JP4 IN EVANGE. MARCI PARAPH, inde li aii veftnim fiint aures ad audiendn,hunc fer/ mone audiat, &auditi nieminerit.Rurlxis,ne qcf dixe rat excideret,adiicit leliis.Videte quid audiatis,&cu rate ne friiftra audieritis. Non enim auditis humanas fabulas,fed cadefte doftrina.per vniuerlxmi orbe ve/- ftra opera difliindeda.Qjiod accepiftis,bona fide tra dite,nequiddiuerrumabeo qd* accepiftis doceatis. Magno veftro fruftu hec auditis,fi tenebitis,^ gna/ iuter aliis colcabifls,qu9aiiditis.Magno periculo ve Rro auditis,ii vel metu humano pculfl,vel hui? miidl qoinodis delim'tl,fHppfleritis qcf accepiftis. Nolite ee parcl,ant ignaui difpefatores doftrln3e,quS vobis im partloilarglter eiFiindite,quadoquide veftra benigni tas ao dinilnuet,fed augebit qcf habetls.Pecmiiae the faurus exhaurit bcnignitate,hic thefaurvcceleftls quo benignius ipartietls,hoc magis cumtilabif.Ne^ vt pauperior eft qui largif opes fuas egentibus, ita ido ftlor eftqiii dofirina Euangelica qudm plurimis c6/ niunlcat.vei^ vt qui praelucet miiltis.no ideo minus Iple lucis habctiita qui doftrlna Euagellca via aperit oibus ad cognitione veritatis,no folii no fecit iafhi/ ra eius lucis quamhabet,ve^c etiam copioGore dona tur lumine,quo pluribus queat pdeGe.Qiiod habe/ tls no veGruni eii.fed eius qui dilpelandum credidit. Id fi larga menGjra diipenfabitis aliis,qui dedit Ibrte, Jarga item menfura adliclet inaemetum.Amat deus profuii^ ERASMI ROTEROD. GAP. IIII. 105 profundi dotes fijas, &praeter humana^; opii confue tndine magis ditclcit,qtii pfijfior fiierit.Sic enim pro meret,vt qui nniltn dedit,adiiciat plurimum,ppterea quod perlpiclat,id qc? datum eft, in multoij: effiindl vtiiitateni.Ergo qui habet eiTundat largiter,vt abun.* det.Nenio refte donat diuitias abundatl,fed egeti dat qui vitfliberales funt-Hic cotra fit.Qiii habet,nec ha bet Gbi tm,fed aliis impartit qd habet,ei tanqua bo i fidei diipefitori adiicief,vt abildet. Qui vero no habet,no habet ailt qui thcfaurii defoflum apef fe fer < iiat,n6 folli no erit ditior, veriletiam hoc ipfum, qcf vni libi videbat habere,tollet ab eo. Nec vero illud vos reddatin diipefandis fidei dotib? legniores,fi ho minum ingratitudo veliro liudio no relpondeat.Sal/ ua erit vobis veftra merces apef deu,qul quo quiftg plus laborauit in Euagelio ppagando,hoc copiofius refoluetpmiumin fiiturofcculo.QjiaqHani nec in^ terea prorfus veliro pmio fraudabimini, indies ma# gis ditefeetes oplb? Euagelicis.Adiccit dns &alia pa rabola,qua doceret fuos,iiihil ipis aliud curandu,nlQ vt totis virib? liuderet Euagelio per vniuerfimi or/ Sic ere bepfundedo,tepus meflis ollm ventiiru,quiiipG do gnum | mino videretuf.Slc,inqiut,habet fefe regnum Euage dei. . llcumiquaQ fl quis Interdiu laciat fementem in terra. ’ Moxvbi leme creditii eli aruo, velutl feciuus obdor ; mifcltqui iecitjcoqg dormiente,nihilo fecius interini femen mIN EVANS. MARCI PARAPHRA. iniindo,vbi reclfnaret caput fuu.Nam &' iii auce ma rlens,quu non haberet in quod reclinaret caput fuil, demiflb capite explranitCaiteru hic noIbiti quieiiit, •veruetiani fublefto puluillo quieiiit, ftatim oborta eft procella, vt fciremus qiiatu difcriminis immineat eccleCae, quoties in nobis dormit lefus.Dormit aiite, quoties pallores deliniti comodis hui? nixidi,profun do fomno conlbpiti funt.adeo vt quantiluis vellices, quantuuis inclames,no queant experglfci.Qjuam al/ te dormiunt epifcopi,qui voluptatib? dediti ,qui re/ gnandi libidine temuleti,qui niinils cogerendis afh/ xi,nec gregis comilfi cura vlla agunt »nec fua: falutis meminerunt, necp tantiilu coniuni periculo conioue :tur,vt experrefii fecii cogitent: Qjuid facio demens J Grex dni mihi cocreditus eft pafcedus.Ac ppedie ve iiledii erit ad tribunal sterni indicis, qui pro his oui bHs,quas mese coniilit fidei,preciofiim (anguine fuu fudit.Qjiid illi rclpofurusfum 5Debeba exeplo vitx inculpatx prsliicere meis ad falute sterna,& pdita vi ta dux fui ad gehenna. Debeba eos pafcere doftrina Euagelica,no paui,fed deglubul,fedfpoliaHi, led ma/ ftaui.Pro patre tyrantl egi,pro epifcopo lupu ac prae done .Attp interim furfum deorliim mifcet tepcftas omia.Iefus aut,qui ver? eft paftor ecclefiarii,dormit, diflimulas ac pmittens oboriri pcella,ied ita dorimt, vt ad clamore fuonl ptin? expergefiat. Vna eft nauis ia ERASMI ROTEROD. GAP. V. aj in qu3 Ghrifttis iiixta corpus vehitur, ied hsec plures habet comites.Vna efl ecclefla catholica,riirfiis muU tae funt ecdefix.In orialbus seque Ghriltus eft, &oes adhseretes eide capiti,vna cll ccckfia.Nulla naiiis mer gitur,quse ftquif Ghrlftn:qiiatuuis iaftenf fluSib?, quantuuis periclitenf,incolumes piieniiint ad portii< Sed hoc interim nos docet tepeftas &nox, mnfis vi rib? nihil ede nobis prxfldu,tot5 falutis fpcm in vno Ghrifto lita efle,li quis illi tofo fidat peciore. Frcque ter &priuatim ifuo cuic]^ peftore tepcftates hmoi co citat Satanas.Sed policacp nox errorib? ocaipat ani^ mii noftrii, pofteacp deficit lux fidei ,pofteac^ vigor Euagelici fpiritiis velutl cofopitus dormit,tum obor ti venti malani cupiditatn, animi traquillitatem ptur bant: periclitatur ipfa mcns,nihil eft prsfidii in renil gio,nihil in velisxertum exitiu vrget, nifi precib?ar dentlb?,& improbis excitetur Ghriftus,Si no ftatim audit inclamatus,ne cefla, fed ftimula, vellica, doneq expergefiat. Per hunc ilico redibit tranquillitas. GAP. V. QVE MADMODVM ante hsec tepeftas docuit,ornes tumultus Chrifti prseQdio forti ter efle feredos,quos hic niudus aduerfus Euageliu ef fet excitaturus ,8t allquado Ghriftl lufTu vertedos in fumhia tranquillitate: ita mox fucceifit imago,quse il gnificaret, alicubi fore barbaras &immanes natloes, Hquse n4 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. qu:e doSrina Euageh'ca primii aticrfarentur ob luge nii feritate: fatum tamen,vt hse qnocj progreflli ma fiKrcerent,ac ftiaue dnl lugum iam cognltii acciperet. Ergo fedata procella princlpum, lefus cum fuis conii tlbus appulit in dliierfum litus. Ea regio diSa cft Ge rafenoru ab vrbe celebri Gerafarqu^ eft Arabiae,c6/ tigua monti Galaad In tribu ManafTe ,haud procul dllTita alacu dlfto Tlberiadis.Iam erii dns leiiis pr^ ludit ad efferatam quarundagentiii barbarie,de qui/ bus dubites,an hominis vocabuluraereatur.Et tanie «ulla tam effea feritas eft,de qua fit defperadiim. In hanc Igitur regione, vbi lefus naui egreffus venlffet, ftatim occurrit imago, quae mores &ingeniu gentis exprimeret. Prorupit enim ad fenfum aducmetls dffi homo quida,obnoxlus Impuriffimo ikulffinioq? dae monl.Is fugitans homlnii frequetia, vitam agebat in deiertis locis, latitans in monumetls defunftorti,quse iuxta viam erant.Neq5quifqua tentabat eiun amplius alIigare,propterea quod ffpe antea vlnftus dlfrupiflet catcnas,8i copedes comlnuiffet .Nec vlla vis poterat eum domare, quo minus libere ferretur Impotes firi, quociic^ raperet daemon.Itaq? iblutiis noftes ac dies vagabatur per Tepulchra niortuor{i,pcrc^ motes in/- uios,voclferaiis &cdcldens fcipfum lapidibus .Hoc Ipe^taculuni, fi cui videnir,vt eft,mlferabile Si horre Ainl, cogitet, quanto miferabilius fit Ipeffaculii fub oailis ERASMI ROTEROD. CAP. V. Ui oculis dei,homo qui preter hominis nome nihil ianl habet hominisdiixu perditiis,in fcorta furens,in alea in&niens,temulentia vefaniis,fiKofus, prKdator,pulla tor,violentus,nullis nec dei, nec hominum legib? co hercendus: nec pudore,nec reuercntia,nee nietti cohi bendus: audens quicquid animo collubitti fuerlt,qui exiguo ftipendio coducitur ad quoduis bellum,ad iu gulados homines ignotos,nihi% coraeritostad ince dendos vicos &vrbes,3d diripienda tepla,ad fubni/’ enda facra profana'^ omm'a.Add€ his periuria ,blaf/ phemi3s,8i incertus,huic hominum generi familiaria crimina :adde proditiones 8i veneficia,ac magicas ar tes,& videbis quanto leuius furebat ille d^moniaais, quam hic perditiis.Sed quid ian de huiufinodi dclpe randxim eftj Neqnaqu3,fi modo contingat videre le iiim.Fide is conlpicitur, Qjiti enim niifcr ille -ad rtrc/’ pitum hoijaitum procefflflet elatebris fuis ,impetit faftutus in eos,qiieadmodn confueucratrmox vt enil nus vidit lefum.vi ccelefti attraftus,fubitoc]^ mutat?, accurrit ad illxi,& adorauit eum. Moxi^ dxmon per os hominis ccepit ingeti voce clamarerQjiid tibi rei niecu eft lefu, fili dei altifflmi JGbteftor te per den, ne mc torqHe3s.Etem‘m lefu vox illi tomienl erat dp moni,quia dixerat :Impure ipiritiis exi ab homine. Tata erat daemonis malicla,vt grauiffira? ctlef ipii cril ciatU3,Q iam non liceret cniciare mifetum hominem. HzSctie lia IN EVANG. MARCI PARAPHRA. Sentiebat autem lefii vocem efficacem &omnipoten tem,ciu' voles nolens parere cogeretiir.Ia mihtcon/ fer,ann6 fimills fit affeftus in homimb9,qullamad extremfi nialitte detieneriit, quibus voluptati eft,aliis vel fuo etla malo malefacere: &fi coherceatur alicen tl.i fiicinorii, vehemeter animo difcrucient. Icftisaute Interrogabat fplritu impurum,qd haberet nome. Is relpodit:Leglo nuhl nomen eft, ppterea qd multi fu mus.Agnofds vocabulum militare,fpmca colluiiiem multoru in pernicie hominu coniuratonuveru nulla vis multitudinis valet aduerfus potentia lefu. Ta faci le profligatleglone,^ vnlcilTum dux ille ,qui pro oinib^loquebaf,magnopere deprecabar Iefiim,quc agnolcebat^lftore,nc le eliceret ex ea regione.O per uerfam daemonis mallcia.N6 deprecatur veniamtnon aliud beneficlu petit,vt ipfifit melius: pro beneficio duclt,fi liceat illic vluere,vbipliu-lma fit nocendi oc/ cafio. Qiiafifcelerata militum mamis,vrgente malo/ re principis potentia,&aprtefidioiubente dilcederc, rogct:Non petimus 6l3rium,tantii liceat nobis vaga ri per agros,ac noftro periculo latrocinari .Q.uil ad hanc petitione non relponderet Iefus,erat in propin quo iuxta monte numerofus grex porcortim, pafces In agris.Agnolcis animal veris ludseis abominabile, gentib? idololatrls gratlffimu.Orant igif daemones vt laltem in porcos liceat imniigrare:& fi ndllcct, in qmut. ERASMI ROTEROD. GAP. V. 07 quliit,perdere hominem,quem tu nobis eripis, liceat jiialiciani noftrani aliquo pafto faturare imundl ani/ mantis lnteritu.Id facik pmlfit eis lefus, cui no erat curae porco^ lalus,led homlnii;docens,veI ob vnius hominis faJute,C2etcra;^' rc^ qnauls graue laftura ee ne gllgeda.Leglo vero dxmonti ipuroru relinques ho/ mlne,Chrlfti fplritu piirgadii, immlgrault In grege porcoi?c:,qul mox magnoImpetu per pclpltluin m6« tis ferebantur In llagnxl,lblqp liifFocatl palerut. Erat aute fermc duo nillla. Caneant homines,ne porcorxl llmlles Iniienlanf.In tales enlnx axos gaudent imlgra re dfmones.Porr6 fubulcl,conlpeao prodiglolb fa/ ao,nlhll opitulati fxit porcis,fed metu territi fugerxxt In vicinam cluitatem»atc^ in villas pxlmas:& qcf vl/ dlflenr,oibus renuciariintBonus Ille pallor oulu fuc currit plciltanti grcgl-Caete^ vbl deplorati perdlticg gregis pallores funt linilks,8l Internicloe perit grex, &pallores territi nihil aliud quam fugiunt.Ad hunc nunclxi paflim ex vrbc atc^ agris pcurrunt, auldl vi/ dedi oculis,qd” auribus acceperatNa incredibile vide batur,quod audierant afubuicls.Veniunt Igitur vfcp ad Iefiim,&confplclunt illum, quem omnes ncuerat prius afaeullllmo dxmonlo fulfle agitatum ,ac prae furoris impotetia folltimi omnes catenas &copedes dirumpere,velles dllacerare,feiplxjm laxis concidere, prfterexitcs Impetere, ve&ils voclferatlolbus omnia H3conipkre BS IN EVANGE. MARCI PARAPH. complefe:nunc fcdere ad pedes lefu quietu, veftitu, aclan:e nietls.Porrd qui ipcflaculo adfuerant, rurfiis ab initio narrabant illis, qpcurrerunt, oem reigcllae billoria,de legione eiefta,dc porcis demerfis in ladi. Itaq^ qun iani ex re diligenter perueftigata,fides eflet faftsjquod narrabatur non cfie vanu,metu gculfi cos perunt rogare leflim, vt ex ipfo^ifinibus decederet. Gens impia &crafili non nouerat tottl lefuniipoten tla iiiderat,at noaniniaduertebat in homine reftituto bonitate,ac magis eo^; aios comoisbat iaftura por co?i,quam falus hominls.Metuebat bobus,aflnls, & .porcis fuis,foIiclti de vetre,i€curi de aio. Eft tfl allqcf ialutls initiu,vtcnq5timere dei potetia. Dhs fafto do ^eens,n6 efle rofas Eu3gellcl fermonis obilciedas por cis,reuerfus eft ad litus, ac naueni colcendltlnterea q fuerat adfmonio liberatus,videns autore fuse i^ta tls abire,cceperat lilii rogare,vt fibl liceret in iill? ee comltatitDfisaut maluit lilii habere pcone quam co :mite,quod Id magis expediret multo^ faluti. Abipo .flus,inquit,in domtl tua,8i ad cognatos notosl^ tu/ os,&apud illos pdlca,quata beneficia deus in te c6/ tulerit:& quomodo mllertus fit tui, quii efies cibus miferabilis,fed ab oibus deploratus. Ea regio dece d uitates c6plefiebatur,vnde &Decapolls dlfta. Abiit ,homo lefu iuffis obtanperas,ac per omnes eas dul lates praedlc3bat,& qualis fullld,& qualis efi^ benes fido ERASMI ROTEROD. GAP. V. fido lefii faflus.Porrd narratio fide apud oes iueiiit, quod plmlq3lillus regionis hominibus antea notus fiulTet,& nuncpalam prse fe ferret,integra metis fini tatem aIcfii fefi confeqiuitum.No puduit lilii prlftiy nx calamitatis,dum llii^at gloria dd.Audl hec ido Iolatra,fcortator,aieator,ccmefiator,pfufor,raptor,p de,incediarle, bellator,venefice,ficarie,ne Ipem ablfcl as,tnl accurre ad lefum.Noli fRimare multitudinem ac magnitudine aiminum tuo^,tin cogita lefum ce, quifeniadis homlnlb? venerlt,qui nutu pot oia.Vbi te kglo d^monuiiirdlquerlttvbl lansementls faftus fueris,pdlca apud tuos potlff]raum,del ite ralfencor dlam.Ne te pudeat vitx priorls.Faclet &llliid ad iHa liranda lefu mlferlcordla,!} qua plurimis innotuerit, quam ante fiieris abominandus-Agnofee 8l confitec re qualis fueris:& quod nfic alius fubito fafius es,ne tribuas meritis tiils,ledgratuit3£ dei mifericordisej q xnileref,quorunainq? vultipfetnuUl debitor neq; ob Uoxius.Hocvelutl femine lafto apud Gerafenos, diis lefus ruifus tranfraifit lacuni.Sublnde mutatus locus ficlt ad Euangelii profefium: &varietas miracuiorii admonet Euangehcuni doftorem per omnem occas iioneadnitideberjjVtquolcunqp potefl ad filiuein pertrahat. Qjium igitur redditus effet diiicrfo licort, lurfum eodem confluxit Ingens hominum muldtu <b. Etenim quemadmodum Magnes ferrum ad .fc' H4fetra/ It? |iP IN EVANG. MARCI PARAPH. le trahit,Ita bencfidentia ciinftos allicit. Qjium igi^ iicrfaret liiKta laami, adiit illiiin qiiidani ex priniori bus lyiiagog^,cui nomen erat Birus.Is excitus fima Icfii,cil reliqua multitudine ecvcnciat.Erat eifi,qr,od animii illius vehementer angeret, in quo lefu pfen tlam defideraretCum igitur vidiflet eumreueftum in Iit?, gauifus eft:&, vt fiint humiles,qui quid valde de fiderant;quanqua Archifynagogiis,hoc eft,inter fup ciliofos priraas,accidlt ad pedes lelii, ac deprecatus e eum,dicens:Dne,filla mea duodecim annos nata, in qua peipuum feneftutis mese folatiii pofiu,i funimo vltppericulo ell,ia aiam agens,VeiiijlinpoJie ilii ma# iium tiia,vt tiio contaftu falua fit &viuat.Iefus exhu ius oratione fatis intell]ges,quam nondum effet foli/ da flducia.qui extremi periculi meiiuniflet,quafl non potuiflet &mortua excitarerqui pfentiam ac manus etiam cotafiu requirat, quafl non poflet& abfciis 8i nuta fanare, quos velletlefus pmittit le ventm-t!,& fe ftinantefequitjfbrmainterim exhibens,quam epor tcat pallore oibus,& Graecis &barbaris,claris &ob |curis,pauperib? ac diUitibus,doftis §( indoftisexpo litam elTe,ad animae falute pcuranda.Atcp inter eun> dil ofFertiir occallo.per qua Archilynagogi corriga: Iniperfeftajn fiducia: idq^exeplo mulierculae, qquor minus noiirrat ex legis cognitioe Ghriftu,hoc exca fabilior foillet dlfSdetia.Etenim lefum eunte ad ^des Archifym/ ERASMI ROETOROD. GAP. V. m Archifyiwgogi deiififfinia hominu turba comitaba tui-rpartini quia no poterat ciludii aIefii,partiin quo fpe&torcs fieret reigered^,8i rogatis nobilitas acue bat fpciftandi defideriuin.Itacp dum quifeg vult efle ^xinius lefu.affliftabat aturba pmente. In hac erat mulier,qfceduni ac pudendu iuxta,8! imedicabilem morbum habebat iam annis duodecinnnepe fangui/ nis j>iiuuiu;hoc etiam infelicior, quod dii in medicis magnifice polli'cetib?fpem ialutis c6ftitHit,&ab vno fruftratus ad aliii certiora poUlcetem confugit,nirfiis ab hoc ad aliii,fempercj blanda Ipe laftat,oes facul/ tates fuas in eos ipenderat,& adeo nihil opis attulerat medicoije ars,vt mulier et deteri? haberet,qnam ii me dicis non fuifiet vfa.qui nihil no polllcetes,& officio fe vexates mifera,veteri malo exa^erato,nomt addi/ derat, pro fluiiio fanguinis paupertate.Tale nimirum eil vulgus pfltentiii humana medicina. Sed plermi^ fitjVt ialus fit non fperare lalutem.Pofleaquam ccepit diffidere medicis,&illi tum deniii pnunciaficnt nul<* la efle fpem,pofteaqua'm intelligerent nihil efle quod, daretur,ccepit eiielaluti vicinior.Deus enim nulli li/ bentius opitulatur,quani quehumana deftituereprg fidla. Audierat mulier tantum de lefti, &ilico conce/ pta admirabili deillo fiducia,milcet lefe cofertg mub titudini.Sex? pudor ac morbi foeditas obftabat,quo jninus faceret, quod fecerat Archifynagogus:led ac/ ceflit izS IN EVANS. MARCI PARAPHRA. | ofcitantes diftcndunt brachia,nutant capite,Homin^ &nietopul(antpeftus,&nlfi Inftesrelabiintin fom j nuni. Haec mortua cofeftim ad voce vocatis lefii fur rexit,&ambulauit :non folii rediuiua ,fcd &alacris. ' Agnoiiit enim anlniula,qii3e pulfa morbo corpus re | Ilqiierat,voce conditoris fui,& nihil cotata reuerfa eft in donilclliii vnde denilgraratQuo mors fuerat fle/ bilior ob tenera puellae aetatem :necj em maior erat duodecim annis, hoc vberlus erat gaudium de re fiu fdtata.Huius fpeflaculi nouitas ingenti llupore afFe/ cit patrem ac matre puellae. lefus autem nec praemiti ab illis exigens,nec gratiarum aftione ;tantum man dat iliis,vt quo certior effet reddita mortua vita, da/ rent illi cibum. Na edere non folum vltie, veruetiam prolper^E valetudinis indielii eft. Praecipit &iliud,ne quod paucis tcftibus ac priuatim geftum cflet ,eiier/ rent in vulgus: flue quod malebat id qd acddcrat ,p alios quos elecerat euulgarl ,^per Archifynagogil, qui maiore inuldla, fed minore fide prxco fuiflet do minicl beneficii :flue quod praecipies filerl,quod fcie bat eos non tacituros,nos docere voluit in omnibus benefaftis fugienda efle gloriam humanam.Qjiod Q quis penitus lnfrolplciat,quid arcanae dotirinae lateat in hoc miraculo, quadoqde fafta quoqg lefu parabo la: funt.Puella duodecim annos nata,ac vix dil pube/ fces exanimata defignat hoiem,qui prlmu, ac per mi bccilll/ ERASMI ROTEROD. GAP. V. beclllitatc prokpfus Iit in crinie occultu ,&ob hoc, quoniS nondu perfricuit facie qui coniifit, nondii af fuetudiiie collegit habitu, pudore facile fanari pofliti In huiufmodi decet paftores/Iefu ciuilitate iniitari , qui domi paucis adhibitis arbitris no magno nego/ cio puella erexitSic enim laplis fufficlt priuata oblirf gatio, ne prolato in publicu ainune,vel pudore exU antjvel immodica trifticia abfotbeatur, Prim? lapfus fi per imbecillitate accidat,facillime corfigltur.DifFl/ cllior eft eius curatio,cui? malicia lam in publicu enia naiiit :difficillima qui loga pecandl cofiietudine cal luni diixlt.Et ideo puella in prluatis ledlb!',paucis ad miflis,verbo erigit.Gxteru adolefces qui per balulos efferebatur,maiulciilo negoclo reuocatiir ad vita. Pio rat mater vna cum turba comitante .Effertur adole/ Icens.Primu ^idit mater,noli flere.Deinde cotafto lo ailo fiftuntur b3liili,mox inclamatiu adolcfcesiheus tibi dico,furge. Ille primfi erigit fefe ac refldet in lo/ culo,poft incipit loqui. Tade exiliens redditur matri, Gaeteru Lazari monumentu,qHaQ nefciat,iubet libi e6ra6ftrari,femel atq? Iterum folultur lefus in lachry mas,ac turbatus Infremit rpirltu,lubef tolli lapis,va/ hda Yoceeuocatur,mortu? prodit,fed vlnfius.T3nd8 foluitur,8i cibu capit. Chrlfto qiUde nihilo difficili? erat fulcit.are quatrlduanti cadauer,^ modo exanima tu,qul in fupremo die per angeli voce mortaliu oim Ieorpo/ Ijo IN EVANG. MARCI PARAPHRA. corpora,ante tot annoni nilha fepnlta, reiiocatiir9eft ad vita.Sed hac imagine nos docere voJiiit,qixa aegre reOpifcunt.qui diu vitiis aliueuerilt :no vt de his de/ lperem9,{edyt maturius ftudeanius refipifcere,niaio/ ricg ftudio adnitannir,vt tales quoq3redeat ad bona mente.Qjiin Sillud annotatu dignu arbitror,quod quii lefus aGerafeuo d^nioniaco pr^dicarl voluerit, Archifynagogo fllentiu praecepit. Slquide iiiulda fy/ nagoga conata eft obruere gloria dnl Iefu,qu3e poft etia ca:fls apoiiolis denuciauit ne nominis lelii faceret inentlone.Veril nihil pfecit horii inuidetia.Qiio nia gis ilii cotenderut falutiferu lefii nomen opprimere, hoc latius praedicat inter getes.Silct iaccrdotcs,rccla/ mant pharlfxi,c6ulciatur fcribx,deridet Herodes,fed laudant idololatr9,raptores,incefti,adulterl, peuagelil gratia apriltinis vitiis,velut afxuifliims dxmoniis, fubito liberati. GAP. Vl. QVOGVNQ_VEIocoru,quadi(5 occafio ne fefe confert,aut redpit dfis lefiis.vbicg fui Cmllls eft, filate adfert,vt interim comites dlfcipulos dmoiieat,nufquam efle ceffandum ab Euangelico nc agodo, fed femp hoc per omne occaDone agendum, vt ex malis reddamus bonos, ex bonis ,meliores,fl/ ue domi cotingat viuerc,fiue peregre,{iue in publico, flue in priuato.Qjiin &in naulb9,in vehiaills, in fa/ miliaribus colloquiis, in conuluilSfdenilj &In iods ac ERASMI ROTEROD. CAP. VI. i$t ac Iiifibus, qiii vere praiditus eft Eiiageifca bonitate» femper aliquos dimittit meIlores.Ierus igitur,qiil Gs fafenos adire tetarat, ne videretur in alienos j^penHor ^in fuos.reliftis locis lacui vicinis, recepit fefe in pa friam fna.Na huc nominis honore pronicriut Naza/ reth,q3 illic diis fuerit ejiutrltus diutg verlatiis. Co/ mitati funt lUii dlfclpuli, lam afleftatores ppettii.Por rd qml adueniflet dies fabbatl ,quo ex iaudatiliiiuo more ludaci cofueuerut conuenire,n6 vt ineptis Ipe/ fiaculis.aut Inanib? fabulis,aut profanis Iufib?,aiit fu peruacanei* cantliiculis facru tepus fallerent, hoc eft, perderent, fed rcllglofa confabulatione legem domi/ nivei dlfcerent ,vel docerent ;liigrefliis eii &lefus, exemplum hoc fuls comend3turus,vt omnes Intelll/ gerent,quam Indecorum nobis effet futuru.qiiii lee dxls tanto ftudlo fuerit, carnalem legem nec ahfolii/’ tam, nec perpetuo duratiu^m,& aMofe prodita per difcere,Q non pari vel attentiore cura philofophla cn3 gelica,ab Ipfodei filio tradita,Itudeamus cognofeere. Qiifi igitur doceret in fynagoga lefus, apud multos hoc ipfiimeleuaHlt ilhus autoritatem,quod luxta car nem notus elfet.Nouerant tenues paretes,& humilem domu vnde prodierat :de patre ccelelh ,dec^ domo tcterm,vnde nfa caiifa defcederat, ne per fomnit qui/- dem aliquid liilplcabatur. Nouerant arte paterna,qua lofeph familia alebat, qua primis annis Si ipfe lefus 1zexer/ IJZ IN EVANG. MARCI PARAPHRA. exeraierat.Erat aute faber lignarius,opificiovidelicet cogruente el,per que pater ccelellls mundu huc vnl/ uerfum fuerat ollni fabricatus. Per fabru conditu eft genus huinanujper fabru decuit &rellltul .Proinde qulb? notus erat lefiis, qui vfc^ ad annu ferme trlgc fimum vixerat apud fuos,nlhlI pr^ fe feres pharllalcf doftrlnje,quu audiret eummagna cu autoritate doce tcm,quae nun(^ audierant adoftlflimls pharlfaels, ve hemeter admirati funt, dlcetes Inter feferVnde hic fu bito feftus eil: allusfVhde huic hsec oiiiia ?Et qd eft hoc nouii fapierftlae gen? ,quae data eft llll 5Et vndc tam praeiens vis in aededis miraculis, quatu nec 'in vl lo prophetaru audlillmus fulflel Qjin paucis meflb? abfuerit,quoniodo repete mutatus nobis rediit !An n'6 hic eft lelus llle,&ber,& fibri Ioleph,Marlae% te nuis &humilis muHerculae fili? 5Nonne 8i huc noui nius, &tota illius cognatione IAnno hic apud nos viiiunt,ll!l proxima cognatione iilftl, fratres &foro res 5Itaqg fublnuidebat lefu, nuper humili cognito, mlc repente fubliml. Siquide Icadalo fuit Illis, nlmiii nota carnis imbecillitas. Id quum Intellexlflet diis le fus,ait: Niifquam propheta c5temptlor cft,qua'min patria fua, 8C inter affines fuos, ac domefticos .Male couenit fpirituall negoao cum carnis affeftlbus.Nec omnino decet prophetam vere Euangelicuni,qui do cet huius mundi contemptum, qui promittit gaudia ccele/ ERASMI ROTEROD. GAP. VI. ijj cceJdiis patris,qui docet renafcediim ee pbaptiliml In Chrifto Iefu,qul docet mortificada mebra,q funt fiip terra,vf Ipiritu viuamus in coelisthlc nofle patria domu,notos aut cognatos,aut aniicos.Nec nrlruni,fl terreni ciucs noagnolcunt alterius patrif ia faftu mu nlcipe.Itaq^ Ierus,q!ra eflct oipotes,& cuperet leruas re quam plurimos,no'n potuit illic apud iiios sdere multa miracnla,nimirn obftate notoj^e &cognatoru lncredu]itate.Quuni enim apud alios genus oe mot borum aplurimis ficile profligaffct,d5monia ciecil/ fetjleprofos lanaffet,blc paucos dutaxat sgrotos re/ ilttiiit,id'cp manibus lrnpolitis.Ieliis Igitur velut ad/ miras fuo^ tantam inaedulrtatem,dlfceffit illinc, ob ambulans per vicos vndiqpvicinos, vbiq^ ipargens femen Euangd|fcm.Hoc fafto,fubmonebatur difcl piili,ne in EuJ^lico ncgocio fideret afFeftibus bu manismam quod lefu venit vfu in patria ipQus,hoc Illiserat euenturfi in Iud3ea;ied eo' fe c6ferrcnt,vbicx1 viderent ipem coplofi proucntiis.Illic aute elt frii ftus vbcmnius Euangclioe pr«edicationls,vblcunqj prona ell credulitas.Ea nec eft inter cognatos,nec in ter pharlfsos,nec apud rcges.Contemnunt cognati, phariffi lnnident,reges irrident llulticia cruds.Iam gt con autem tempus erat,vt apoftoli quos Euangclicf futt/ Hocault ftioni deftinarat, lamqp aliquamdiu affidul comites ^iuode/ fuerant Icfu,pr9luderent(uo munerijduae^ fuo fpc/ ntn, I5cimenali/ 154 IN EVANG. MARCI PARAPH, cimsn aliquod darent indiiftria: fidelq^ fiix. Acccrflt igir ad fe duodecim illos, quos ad hoc mun9 vt pfta/ tilCniosfelegeratjfiniull^colleftos oeseode inftrult fa:nione,ne qd inter fefe diicreparent ab eode pcepio re niiffi,& iifde mandatis aftrifti.Qjio'<5 maior eflet fraSus.emifitillos binosrper iugti admones nos fras tern? charitatis,flne qua nullus eft Euagelii fruftusrac veluti pfeftls qbufdain,fuajn cuicj pari puinciani de fignabatNa id expediebat ppagando regno Euage/ lico,Emifit axtt inermes ac nudos,ne quid hic in coe/ lefti negocio fibi vindicarent mundana piidia. Porro mleuis eflet pifeato^ 8^ idiota^ autoritas,addidit il/ lis,quodhuius mundi monarch^ fuis legatis ac prffe fiis dare non poiTunt.Tradidit enim illispoteliate tol lendi roorbosieiiciendi daemones.Q|rtd finnle poteft GaefarlVim auri,copias,fecuresjiiiOTHnas dare pot, quibus abundat iplerceteruni nullus Caeiaris praefe/ ftus tantam l^bet potentl3m,vt vel oculis lippis, in/ uocato Cscfiris noraine,mcdcri queat, Ethacipfam poteftate lic impartiit fnis,vt ea gratis opitularentur oibus,quibus eflet opus.Iam quo forent expeditio/ res ad munus,quodftrenuum minlme'que ceffintem adminiflratoreni flagltat,pracceplt eis,ne qiu‘d impe/ dimentormn,c6mcatus aut armo^ fteum deferret in hac profectione,praeter virgam tantum: nd peram re ponendo conuneatul:ac ne panem quide,qui vel fine pera ERASMI ROETOROD. GAP. VI. 135 pm circunfeiripotrnccjg zonas aere onuftasriieq; U/ bias mmiirent ccrcis,{ed diintaxat f^daJils piatas pe dum aduerfiis (axoriim aut veprfn laluria defendei ei: flnipllciqp vcfte cotsntl cflent.Hpc inftriifiic Icfxi fo tcdcbat^vt rudibus adhuc dllclpiills crafTa quada ray tione inculcarctjcti qui fulcipitfiinftlone Euangelica oportere vacmi Sexpedltfi efie ab oninl folicitiidlne re^.t corporaliit,ne qd itenienlat, qcf pfeftu doGrlnse coiieftis remoref. Vt negocifi erat longe dluerfuni a negociis huius imldi,ita legationis eftnoua fpecies. Accipiiit doftrlns forma, ne quid audeat docere qcf aprteceptore traditu no ectHabebant hoc cumhu/ manis legationibus c6c,in quibus capitale ell prastei rirepr.-clcrlptum mandatorum. Ab vno mittuntur omnes’parl poteftate,nc qua iiafceretur Intercos pmii latlo.Bini mittuntur,vt fi^ternae concordiae mcmlnlf fcnt,& fraterfratrem fiibleuarctAd diucrfa mittuntur loca,quo latius pateret Euangelii fruftiis. Additur po teftas medendi morbis,fed in nomine Iefii,vt quem# admodum alienam dofirinam lufccperant bona fide difpenlandam,ita fdrent efFe domini virtute non ip/ forum,qua morbos propellerent. Vetuit ne pera cirs diferrent.ne pane,ne pecunia.ne binas tunicas, vt ta ta fiducia penderet apromlffione prcceptoris fui, hii Ius pr^Qdiocofidcretfe tutos fore aduerfus oem vio lentia aduerlario^,huius prouidetla farent fibi nihil •I4defuturum 1^6 IN EVANGE. MARCI PARAPH. defuturii,q^ ad tepomlam corporis neceflitate afti/ neretiPcjrrd quu voluptati nihil fit fatis,necrflitatina turf minimofatiffit.Nec enim dfis hoc aio loqiiutus cft ifta,qiiafi fas no effet vn^ futunl eos,qui traftant re Eu3ngelica,aliquid neccflarie farciniil^ aut pecuni^ fecu ferre,qtium id no vereantin &hodie facere apo ftoli.Inid fortaflls plus laudis n3crcat,fl quis fuofiim ptu doceret EuagehilSed hoc genusbyperbolis vo/ luit fuis craffis adhuc&rudib? penitus eximere fblicl tudine ea^rerum,qu» folet remorari animum,ccele/ fte quippia moliente.Alioqui fciebat illis in mentem veturu:Mittis nos ad regiones ignotas,exponis nos nudos &inermes variis perlculis.Sed quis pafcet,fi fa niestquis defendet, fi qua vistquls vel1:let,fi rigor ici deritiVis nos docere gratis, &vis fanare gratis. At multis rebuseget, qinviuit peregre.Hanc folidtudi/ ne anxiam &fordidani,qm pleriltj ex diffidentia na fcitur,Iefus ftuduit ex animis fiioruni reuellcre,vt ta lis negocii magnitudine Indignatn. Porro fermonis tropus ad hoc valet,vt altius infldeat animis rudibus, quod traditur.Necj cnlmpeccaret,fi doftor Euange licus apud Getas veteretur calcels,aHt duabus tunicis: aut li ad Libycas harenas,aut Inhofpitalem gentem profefturus, comcatus atq^ etiam pecumas nonnihil leaini ferret.Sed qulcquid remoratur Euangelii pro fefiiini,reliciendmn dllam niihi cogita,quanta fir/ ERASMIROTEROD. GAP. VI. dna grauatl pflcilcanf ad Euangelicum negodu,qiii regales opes clrcuferunt,qui dignitates,qul volupta/ tes huius miidi,qui vlndicadi libidine,fi quid ocair/ rat molefli,fecum portant,In animolatcina eft poti? quam in peris aut veftibus.Has farcinas oes qui non abieccrit,n6 eft idone? legatus lefu Ghrifti.Itide tro pus eft in his,q gmittit,permittit enim virga &fan/ dalium.Leuiffimn enim calciamenti genus eft landa Iiam,& fle pedes defendit ab iniuria,vt no impediat celeritate.Idem ita<^ monet,qui permittit fandalia, & qui vetat vti calceisrprohibet enim ceflatione, &hor tatur ad celeritatem.Rurfus idem monet,qui peftnit/ tit virgam,& qadinul baculuni.Etenim virga fuble/ «at ainbulante,nec remoraf iter,led pniouetBaculus aut vt onerat,it3 aduerfus vim geftari folet.Itaqg qui cocedlt virgam,ac praeterea nihil, &qHi interdicit ba ailiim^vult Euangelicum prfconem no alio pr^fldio fecurum efle aduerfus malorum infultus,quam pr^fi dio Ghrifti.Virga viatori conuenit,baculus piigna/ ci.Porrd qui traftat rem Euangelicam, femper pro/ gredi debet ad perfef{lora,ab vlcilcehdl ftiidio debet quam longiffime abefle.Hac Igitur folicltudlne re/ uulfi ex animis apoftolonim,pergit illis comonftra/ re rationem,qua Patumm cet,vt nihil eftet necefle ta/ lium renun cura torqueri,Nefitls,iquit,foliclti, necg de diuerlbrio, ne^ de cibo, Sed lrigrefff vlcuni aut duitatem. 157 144 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. adfertcaputfpiiella Impetrat, ad niattem horti malo tumartifice ac fonte redit ferale ftfsemlxi.Et ocoiil/ uas Interim tali conuiuatore dignos. Nullus erat regi tam amicus,qui rem tam ne&rla IntcrpellaretEt po/ ilea miramur, Qreges aliquando audent nefarla,qira tales habeant animos, inceftls aniorib? &crapulae de dltos ,conulfiores vel timidos vel cnidelltatls fauto/ res.Hul? fafii rumor qira puenlflet ad dllclpulos loa nls,abftulerut corpus elus,& honorifice dedere fepul turae .Qiian^ In his rebus latet aliquid recodltlorls fenfus.Ioanes tametfl legis typu gerebat,tame vt eul gelu prxcurfor Euagelico pr^mlo donatus eft, nlml riim gloriola morte, fed tame dluerfa amorte dfil.Sl qiride huic clam aniputatimi eft caput,i3m allquadlu Vlnaills aftrlfio In carcere .Chriftus palam fiiblatus eft In cruce.Garcerls tenebrae congruut legis vmbrls ac figuris ,eas oportebat cedere luci Euangelica lam exorienti. Et Imminui couenlebat ceremonias carna/ ks,vt augefceret fpirltualls llbertas:8l aftringl oporte bat qd erat timoris,vt latius fefc panderet fiducia, 8£ charltas Euangelica .Denlq^ decebat amputaricaput humanii.ne quod lam caput agnofeeret ecclefia,pr3e/ ter vnu Iefum.Ita<^ lex qiiodamodo occlla ,&aini honore elata,locum dedit dno Ielu,lplrituale phllolb phlam praedlcaturo.Etenlm q3 Euagello fidim9,ma gna ex parte debemus veteri teftameto, qdnobis tot retro BRASMI ROTEROD. GAP. VI. 14? retro feculis lefiim Cfariftum vmbrls ac figuris de/ liniauit.prophetatti vaticiniis pronuTit ac depinxit » puni hfc agutiir,redeunt aperafta legatione apofto Et co/ Ji>&finiulfefec6gregantad lefimi, totius negoclica uenicrt put.Ab eo proficifcutur omiife, ad eildem omnia re tes gpo ferantur oportet.Ab eo madatls acceptis dlfceflerant AoliW c6corditer,vt in vuius nomine pariter agerent quic/ 'Igfum, quid agerent,ad endein cocorditer redeut, cupientes^ approbari quod geflura erat.Exponiit ita^ totius le Rationis hlftorlani, magna alacritate conieniorantcs fingula,quae docuerant,quaeqj gefrerant,& quam res ex animi fentetia fucccQlfletDns autem coprobafa ll lorum fyncera fide,fed coherdta gIoria,abduxit illos In locum foIitariu,ln defertil vrbis Bethfaid«,vt ali/ quantulum refoclilaretur atantis laboribus ac relpira rent.No datus eft leceiTus ad voluptatibus laxandum animu,fed ad fecreta precatione vegetandu renouan/ dumqg fpiritus vigorem mox recuriiiTis laboribus; Nam dodori Euangelico iane quam letils debet eflb ' cura corporis. Porro qui fungit apoftollco munere» quonia cum infirmis ac firmis,cu doflis &indolis, cum bonis ac malis rem habere cogitur,fieri non pa tcft,quin interdum ab illa perfeffa tranquillitate meil tis nonlhll labefaftetur.Id quoties accidit,ad fecretas &intentlflimas preces ,ad puriffima rerum cceleftlil contemplationem animus eft traducidus,vt mox ve/ Kgetlof X4d IN EVANG. MARCI PARAPHRA. getlor faftas,ad iuuandu proximum redeat. Siquldc vbi tum teporis offenderunt dnni lefiini,innumera hojninu turba ventitabat ad lefuni.vt aeftuaria: qiise dara vices viderentur venientiu &abetltiii, qui adeo nullam quiete permittebat apoftolis ex itinere laffls, vt ne cibi quide fumedi daretur fpatiuni. Itacp dimif lis turbis Si confcenfa nani,petierant litus Bethlaidas viciml, ateg inde in locum defertum fefe cum dno re cepcrut.Vernm nec hic cotigit diii latitare. Nec enim poteft ablcondi lux Euangeiies veritatis.Secefliis hic nihil aliud,quam irrltauit,& acuit honiinu deflderia. Obferuatumefta quibufdam,qud fe contuiiflent,ni niirum in deferm fpeSans duitate Bethlaida::moxcg rumore fparfo quod illic ageret, magna vis pmiicuae multitudinis ex omnib? vicinis oppidis ed pedeftri cotendit ltinere,fic vt prius ed pedites pucnerintmul ti,^ ipfe diis cum difcipulis,ctiam nauigatlone adia tis. Dicas adeSe tempus, quo vi pararent irrupere in regnu dei.Iefus vbi fenflt innumeram homlnu raul titudinem vndie^ difficili ac pedeftrl Itinere cofluxlf fe,adco non fubduxit fefe,nec abegit imporKinos,vt cfccelTu fuo velut obiilam prodieritrniminl hoc Inte rim agens, vt variis modis formaret difdpulos iiios. Si inftitiierct ad proptitudine One ceflatione promo/ iiendi ncgociu Euangelidi. Itai^ progreffiis demea tiilimus lefiis, vbi coiplcatus eft nmncrolam quide, fed ERASMI ROTEROD. GAP. VI. »47 fed proniifoiam &incopoOtani tiirbam pHeroni.vi/ rorum ac mulierii, taftus eft mifericordia,ac fyncenl animi dolorem Iplis oculis,Ipfo vultu,at<5 lp&,qiiod alunt,frote prae fe tulit, fingens ac formans aiFeftum doftorls Euagellcl.Sltlebant lalutare doffrlnajd ar/ gucbat Itineris &celeritas &difficultas. Amorpedi/ bus alas addlderat,fed erant vehit oues huc &iiliic pa bntes ob boni palloris inopia,Siquidem lacerdotes, pharifsci &fcribae, negleflo grege, pafcebant femct/ iplbs.Iefusltaq5 niifertus fimpllcis &incoditae mul/ tltudlnls,cceplt agere fidum paftorem.Primum mul to doftrinae Iaerae pabulo refecit llloru anlmos,mox fanabat,quos feaim addaxerant>aegrotos.Hls rebus quii lam multum temporis conruraptumeflet,lamc^ res Ipfa moneret,corporis qiioij cibo reficienda efie multitudinem, difcipuli praeceptoris clementiam imi tantes,fubmonet lIlumrDne vides infinitam muititu dine,abf(5 cdmeatii huc vfig profefia .Et locus hic defert? eftjiamcj tep? reficiedi corpora pteriit.Gbll/ ulfciitur ful,tuls fermonibus lnhlates,nec polTunt di uclli. Itaq^ dimitte illos,vt eant in proximas villas ac vicos,emati5libl cibos quos cdat.Tu Ieliis,inllimes fuos,quo fit pafceda multitudo,refp6dlt:Q_ulit poti? vos qui pallores ellis futuri,ntic agere pallores cofue fcite, ac de vfo date illis qd edat.Porrd difcipuli no/ dii itelJlgetes quo tederet hic Icfu fermo.p rudi captu KlfuQ 148 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. fuo felponderut :Rem madas nob/s impofllbiIe,fds enim,^ tenuiter limas inftnifil viatico.An ibnn? 8C ducetis denariis eniem? panes huic multitudini, adeo nofufFeSuros ad fatietate, vt linguli vix paulii quid^ dam guftatiui lint 5Tum Ieius,paul3tlm animos illo rum miraculo pr:eparans;Qjiot,inquit,pancs habe/ tis !Qira no haberent in promptu q3 relpoderent: Ite,inquit, &iiiljjldte ^litis Inftrufti c6meatu.Infpl ciunt,^ renudant efle quincp panes ae duos plfces . Non latebat dhm,quantu haberent,fed voluit apofto Iis exploratam efle paudtate, quo magis agnofcerent in miraailovirtute diuina.Qjuocg magis etia anlmad uerterent quata eflet hominu multitudo, praecepit vt omnes luberent in vireti gramine difciibere.llc diftrl butos in fodaIltia,vt in Ungulis centum aut quinqua glntafimul acctiberent.ParuerutapolloIl dno, popu Ius paruit apoftolls,tata erat fidiida In pallore Idu.Is .igitur accepit quinq^ panes ac duos pllces,& ex mo/ rc fublatls in coehi ocHlis,gratias egit patri,au9 bene fido fic procederet negodxi Euangelicu. Deinde fre/ git panes, tradiditc^ difdpuhs,vt apponeret muititu dini. Similiter &plfces partitus in partes tradidit di/ fcipu!is,omnlbus dillribuendos. Refefii funt omnes ad laturitatem vf<5,8iadeo nihil cuiquam defuit ,vt perafto cSuluio apolloli ex reliquiis,luflli dni colle/ ftis, Impleuerint cophinos duodedm.Porro nume/ rus ERASMI ROTEROD. GAP. VI. 149 nis auiltitudMs, qui facile poterat deprehendi ex diftribiitis per viridaria fodalitiis,erat quinqg viro^ milia,pr?ter pueros ac ranIieres,Hoc miraculo lefus &apoftolis fijis formam pfcriplit, pabulo fermonis Euagelicl pafcendi multitudine,&anxia iblicitudine exemit parandi c6meatus.Qjuilquis igit es epifeop? ac paftor gregis dominici,noli fle cogitare:fum legis diuinse pfefror,fum arcano^i voluminu peritiffiniiis interpres.eft abunde qcf docea,populo(]^ quauis efu/ rienti ediuite cofertoc^ eruditionis me^ penu depro maJnfpice potius Aagnoice quamfit tibi domi c6 meatus exilis,que &ipm,quatus quatuseft, dno de/ bes.Vcije hoc ipfumfacultatis, q<f habes,offer mani/ bus Iefu,roga vt ille cotreftet ac fragat: deinde qcf il letradldlt,Qc vt tradidi^appone populo,tanqua'm do mini cibil,n6 tuu:& appone nihil hffltans,nlhil diiu dicans,nihll tuis fidens virlbus,ita demxi erit Euage/ iicu c6uluium:& lalutari pabulo per idiota magis re/ * fleient &explebimf animi credentium,quam fi pha fifieus fupftitlofus,aut philofophus arrcgas,aut ora/ tor eloques meditata accurataip oratione fefe vendita ret rauItitudini.Porrd qmante iufllt illos nulla proui dentia comeatus accedere ad Euagelii ncgoclum,nuc ipla re declarau>t,nlhil defuturum iis, qui dum toto peftore funt intenti regno dei &iuftitiae cius ,negU# gunt illa temporari3,quorum Iblicitudine vulgus ho Is jminum 150 IN EVANGE. MARCI PARAPH, minum mifcfc dlfcniciaf,modo adiit fiducia flmplex Et flati dominum Iefiim.Leue beneficium erat faturafle ^oggjt.f^JTielicos,pr!e his quse quotidie praellabat illis benl ^gmlBmus dfisXongebenignius cft paulffe metem, quam ventre.Et tii hoc qcf eft minlmil,crafliim vul/ gus,vt efl ppofteroiudlclOjfoiet plurimi ficere. lefus Igif cognofces futuru,vt aafla multitudo lam fatura dc regno ipfi deferendo cogitaret, copullt dilcipulos faos,na fgre diuellebanf atam amabili dno,vt con/ fcenfa nam',trarmiflbq5lacu pcederet Bethlaidam, dii Interim ipe dimitteret multitudine.Eadlmlfia.furtiin fubdmdt fele in montc,vt ibi folus dcprecaref patre: vtqueadniodu bene ccepcrat negoclu Euagellcum, ita pgredere^.Interim appetebat nox,& dlltipuli 11/ ne prfceptore naulgabant in medio Iacu.Et oborta e tempeftas.Qjild ninox lif,vbl no adeft ille fcl Si lux mundi lefusjQjild ni peridltetur nauls, in qua non cft IffuslQjdd ni turbentur apolloli,quimi abell il/ ie confolator omniii lefuslQjifd ni venti reflates fuc ceffum remoreutur humanfinduftriae, nili pmoucat lefus?Abell ille quidem nonnun^.fed non deftituit fuos iniipem.Ad tempus videtur Interdum deftitue re,vt^^t^trebus aducrlis,vtlnftituat ad firmam de le fidiiti^iklam cmm cmonte dclcendcrat,la fta/ bat in lltoa,lc'{lfolus. N6videbatur adifclpuhs, led jpfe tamen vitfct cog.Non oportet igitur delpondere 'v--- animum ERASM IROTEROD. GAP. VI. 151 anlrau in rebus qaamiiJibct turbatis at<p coniotis; hac certa fiducia cocepta aio,quaniuis nufquam fefe oftedat diis,tn fuis no dcfiiturii quum tepus poftula rit.Iam enim aftat in litore,& videt cos laborantes in rerragado.Namventus erat aduerfus.Cl.uum Itat]^ fic aliquadiu lnfiati fiiiflent aduerfus vndas &vetos hu/ iusmiindi,nec multum abeflent ade^jeratiene,circa qiwtam noftis vigiliam,hoc eil, fub diiucuiu* veait adeos Iefiis,non veftusnauijfed placide ambnlas fii pff vndas Cagnouit enim elemetura coditoreni fim) acpraefe ferebat quafl vellet eos praeterire. Sic enisi paituraliquido fuos haererein malis,quafi negb'gat„ qiura non deponat vnquani curam illorum.Apofto li juum per tenebras vidiflent eum ambulatemfup aQias,obllti tot miraculorum quae viderant, creden.? te,(5 non pofle fieri,vt folidum &graue corpus ho<( mnis liquidum elementum fuftinerct:iufpicatl liint ef leoeftrulnanc,quodoculosvana ipecie deluderet,. Igtiir expaucfaftijprf meni exclamarunt. Nam Ipg/ clea lefu videbant omnes,nec tamen Icfuni ee cre/ dehnt.Hls formidabilis eft dominiis,qiii vitore efle crecit,ih'uatoreni efle nefciut.Nec enim agnofei po tcft 1huius mundi tenebris,nili ipfe ftfe nobis infi^ nuet,I6 pafTus eft gftur fuos diutius exanimari mc/ tu,feoorotlnus voce iam non ignota cdpellauit eos* dicesiftote forti aniniotego flimmolite tiiuere.Et ia k4grcfliis Ifz IN EVANGE. MARCI PARAPH. grcfllis iiaufm iiinxit le difcipiilis fuis,at<^ ilico cofe dit tipcftas. Ia pauorl fucceffit admiratio, quomodo corpus humanu poflet ambulare fupcr elemetum flui dum.Tanta erat dilcipulo^i tarditas,tata ruditas,tan/ taqg obliuiOjVt no veniret illis in mete vel illud mira culujqcf paulo anteviderat,quinq^ panibus ac duob? pifcib? faturata tot honiinxi milia-Tata erat calgo cordis,vt pftupeda re duceret,quod lefus anibuhf/ fet fiip vndasrqmi longe pdigioQus cflet,tatulo cik) tanta laturare multitudine.Hanc tarditate dns infus haerere pmiQt,vt &ipQcofuefceret imbecillixl fere tarditate, donec pflcerent. Peruentum eft ad litus d/ luculorappiilenmt autemin terram,quae dicitur Geie ^arcth,ad portu deftiiiatu.Vix ingrefliis eft in terd, aderarit ex incolis qui agnofceret lefumJa enim eu perat lbl,& abierat nox,qxia: occuparat difdpiiloruix animcs.Obferuabatur enim amu!tis,quocti(5 fe 6 ferret. lam enim plurimis innotuerat etiam de fac, fed nixtlto latius fefe fama miraculo.^ doftrinecj^ fpr ferat.Porrd qui viderant &agnoucrat,perinde quU velut exploratores venifrent,continuo relifto eo pr/ currentes tota illa regione,renudarunt adefle lefm. Ad eu rumore plurimi cceperut aegrotosin groba tis circxxferre.Et quocuqg fecoferret IefHs,Cue ivil las Cue ivicosjfiue 1duitates,aderatiportuna trba, magis follclta de toUedis morbis corporu ^iorxT, ac miranda ERASMI ROTEROD. GAP, VI. 155 ac niiferada Ipcflacula variis morbis laborantiii expo nebat iplateis» ac ptcreiintelefiim dcprecabanf, vt II ceret vel fimbria veftis eiiis contingere. Tantus enim erat turbs tuaiultus,vt vix hoc cuiiiis daripcfiet.Ne que enim hxc erat lefii difficultas,qui nec Icprofum grauatus eft tangereifed fiducis deleftabatur cxeplo, quod oibiis volebat efle commedatiim.Qjiid ni c6/ niendatu litlQjJotquot contingebant lefum, fanaba tur,quocn<5 genere morbi tenebanf.Illi fidetes con tlngebantflnibriaveftis,qiif poftea ceffit his, qui cru cifixerat cu,& leuabatur morbis corpo^rrqiianto ma gls adnitendii eft oibus,vt lefum ipfuni contingant animo:8i fanent amorbis aio^JNihil valet cotaftus fine fide.Nudiim lefii corpus c6tre&riit,qui inipe/ gerut alapas,qui vinciebat, qui flagdlabant,qiii fufH gebantincruce:ne(5 cuiquam ho^profuit contigif fe.Legis Euageliu,contingis quidem lefiuinfed legis vtrefeilastaut legis ofcltanter,frufl:ra cotingis lefum. Lege lyncera fjducla,m6x fanaberis.Sed depeandus eft Ielus,vt liceat cotlngere.Fruftra contingit,que il/ le non cotigit prior.Si non potes afiequi reconditam illa fapleflam,qua Paulus loquitur inter peifeSos,vel fimbria contafta reftituet fanitati,Q fides adfit itegra. Nihil tale praeftare pofruiit,quantumIibet latae pharl ficorum fimbrlae.Nihll eft in domino lefii tam humi le, quod per fidem n6n prsftet fajutem. CAPVT 5*8 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. &ex prophetiis refpodiflent :Daiud,moult fcnipu^ liini ojnnib? Infoliiblle. Qiil coflftit, Inquies,vt Mef fias fit filius Daiiid, qiiandoqulde Ipfe Dauld afflatus iptritit fanfto, fic loquitur in pialnio: Dixit dns dno nieo,fi:de adextris mcis.Donec pona inimicos tuos» fcabelliim pedu tiioru 5Qjtu maior fit aiitoritas pro genitorum, nepora,quomodo Dauld ex fe naicltu ru appellat dnm fuu.velutl Qpater filiii vocet dfim J Hoc myfterium nodum inteiligebat faibae &phaii fei,qul fplritiim habebat carnls,Dauld aute afflatus fpirltii ccelefii,videbat In Chrifto nedu nato,quldda mai? homine,quu ipfe nihil aliud eflet,!^ homo.Ob ticefeetibus feribis 8l pharifaeisjpkraq^ multitudo fa tiebat Iefu,eume^ libeter audiebat difikrente. Qji^ni quii videret fanabile.facerdotcs ante feribas &phari^ fseosjdeftinata malicia tendere qiid coeperant ,ccepit cos pala mapud populii traducere ;no vt illis obtre ftaret.Jed ne pofthac populii fillercnt,detraxit illis fal fx pietatis ac fanftiinonise perfona. lam em tepus ita pofiul3bat,ita{]^ depromens fiia illam dofirlna ,hoc eft,hbcram nullltg palpante,aiebatrCaucte ne vos fal lat magnifica fpccies icribarum &pharifeoriimo ftu dent veftrx falutl,fed fiiae glorlx.Gupiunt em,vt ma gni videantur,ambulare in veftibus ad talos vfq; de/ miiTiSjVenantiu-c]^ falutationes in foro,aptantt5pri/ morum fcdilium honore in cofeflibus, 8iin couiuiis primh ERASMI ROTEROD. GAP. lill. primum locum In accubitu. Habet prolixas preces, quo videatur ec eseteris religioiiores.His fucjs captat Viduas beatas ,fed finipIices,non vno nomine fraudi Idoneas :vcl quia fexus eft infirmior, vel quia viduas funt>maritonira patrocinio dcftitutf,vel quia diuites funt.Hls fele ingenuit velutl patronos ac tutores ,fi> ftat^ religione totas illanmi domos deuorat.Adco ni hil illis proderit illa fimulata religlonisfpeC!es,vt gra Hius etia lint adeo codcnaildi ,q3 malicia fuiini ob/ nubilarint fuco fanftimoniie.Ab bis itacp caucte ,ne fallamini. His peraftis lefus coferebat fele in eam te/ pll partem, in qua erat gazophylaciiipii quo leruaba tur donaria Iaera: fedesc^ e* regione ga2ophy!aeli,fpe ftabat cos qui donaria coaiiCiebat in gazophylaciu. Acmulti diuites conliciebat ingetia niunera.Hos fa/ cerdotes veluti caeteris ImSiores haberi volebant,pie late illoru ex doni modo metietes. Interea acceffit & mulier qda vidua paiipcuIa.Ea mlfit duos mliuiiulos nfimos,qiii cofidunt vnu quadrate .Nullus erat,qui no diuites lUos huic mulierculx tenui prcefetref .Sed loge diferepat lefu iudiciu a' ludido feribarti &pha/ ttfxoru,id noluit latere difcipulos fuos. Pro coperto, inquit,dico vobis,qd haec vidua qualibet tenuis, pl9 dedit in gazophylaciil, ^exteri oes qui videnf libe rallflime dedifle.Nam exteri dederunt ex eo qd ipfls abudabat.Multura dederunt, Icd plus fibi feruarunt. RjHxg 2^0 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. Hsec aute ex Inopia fia facultates fiias vnitierias largi ta eft,nihil Qbi refenians.No em deus seftimat dona/ fiinn ex modo rel,fed ex afteftu metis. Tali vidua de leftatiif leliiSjhui?’ Ipofiis &cofolator cfle dignat. Sy nagoga veliitl faftuofa matrona laftat opulentia iufti Ciae fuacjoftentat diuite miidii bonorxi openlGIoria tur de marito Mofe,ati nun^ fuit morigeratvendi/ tat fe de pphetis filiis, quos oes impio parricidio vel occidit,vel certe afflixit. Seper habet iore teplii dni, lege dei,patriarchas,Abraha,Ifaac,Iacob,IlraeI. Sti/ pata incedit lacerdotibus,fcribls,&pharifeis. At ec/ clefia vehit pauperaila vidua nihil habet qd oftentet, agnofcit inopiam bonoru operii,& tame hoc ipfiira qd habet,totum deo dedicat. lam quid tali vidua po teft efle pauperius,quae fibi nihil ficitrehqini 1Mo/ fen no agnofcit maritu,quia circucifione nefcit, quia viftimas pecudii aboniinatur,c6tenta feipfam totam immolafle.Sponfus aute diis quonla rebftis terris re diit in ccelu, videtur deftituifle vidua fu3m,qu^ niic aludfis ac getibus velut omi praelidio deftituta,fpo liatur.eiidttir in exiliil,protrtiditur in carcerem,affli gitur &opprimitur. Audit quotidie,vbi efi: fjjonfus tu? ;Videtur peritura famc,que tam pufillum habue rit: 8£ hoc ipfum qd habebat,abiecerit :videtur pro/ pedie intermoritura cura probro fterilitatis,qu3e ma litum perdiderit. Sed hanc iuxta mundu deploratam vidua 2RASMI ROETOROD. GAP. XIII. 261 viduam confolatur EfaiasXaetare,inquit,ftcnlis.quai non pansreriipe &dama quae non parturis,quia plu res fiiii' deferte, qua eius qu^ virum habet.An no vl demus hoc vaticiniu impIeriiEfurit &emorii fyna/ gog3,ppagaf ac dilatatur ecclefia,triumphans inmar tyribus,florens in virginib9,exultans in tot milibus confeirorum.Non habet quadrante ex fuls opib9,ied ex fponfifui diuitiis habet aurum probatum,ac puni habet gemas inxftimabilcs.Perfyncera em fiduciam erga diuite iponfum,habet qcquid habet ille.Synago ga,tanietfl videref multu elargiri deo,tii libi plus la tlsreferuabat.Vis videre fynagoga largleteiAudi pha rifaeum precanterGratias ago tibi dne qcf no fum ta lis,quales homines caeteri.Nuc vide quantu fibi fer/ uet: leiunoblsinfabbato,decimas oniniil bonorii meoiji dopauperlb?.Ia cotra conteplaremihl viduie ipecle.Tundlt peftus fuum,n6 audet oculos in ccelii tollere,tm clamatrDeus ppicius efto mihi peccatrici. Synagoga dii fuaiflat iuliitia,nec fua habetiuftitiam nec dei.Ecdefia dum abdicatab fefe oem iuftitiae glo ria,& Iniuftltla fuam agnofdt,fp6Ji luftitia ditcfdt. CAPVT XIII. Nihil illic plaaiit lefu in teplo,pr3etcr paupers culam vidu3,ln quo nihil aliud erat qua'ni adu brata rcligio.Nos qno(^,qui lefu difcipulos profite mur,exeamus etemplo ludaico, abiiciamus fiducia R5operum mIN EVANGE. MARCI PARAPH. opcru carnaliil,ac iuftitlam qnse per fide Eu^ehcam cft,ampkiSannir.Ita(5 dlfceciitiilinc,a]iud no bis excitaturus,vere lanSu ac lpirltuale,ftruftiira ib/ Udam ac firma,adiierfus qiiamnec infero^ portse fb rent 6uaIltur3e.Qjtium axit egrcflijs efiet, qiuda edl/ fcipulis ait il]i:Preceptor,vide quam ingetes flnt Ja/ pidcs huius tepli, quam firma ftrufiiira:fiibfignlfi/ cans opus cfle firmi9,qua vt vHa vetiifiate poflct coi labi.O ludalcos ocuios.Fcrls lapides admlranf, ha niliul manu c6gcftos,qu3fl tali liruffura deleftet le/ fus.Iefus aiit illi rclpodlt:Vides hanc magna &ope/ rofam fiibllruftione;Veniettcpus,quorec lapis lapi di hfrens reliquus fiet, qui non deftruaf: ttfi abeft vt hpc ilriiflura fit futura peiinis.b^^idids^&iiepy^ «oupexal^^emi^ono quum federet in ea parte montis oiiua^jin quo tum elegerat noflurnu diuer/ foriu.vnde teplfi erat in pfpeflu,rcnouat3 eft difdpit Iis memoria fermonls,quopdlKerat fore, vt teplum fiindits dirueret-Sulpicabanf enim diruto teplo, iam venturu regnn dei,de quo no definiit fomnlare. Ade unt igitiir Icfiim ita ledente fecreto qiatiior edllci/ pulis Petrus,Iacob5>,Ioanes,& Andreas,hoc agetes, Vt queadmodu tralBguratiois arcanii pauds feorfum crediderat,ita de tepore venniri regni paucis comuni {arctjqcf aliis omnibus crediturus non efiet. Dicimt itacj; ERASMI ROTEROD. GAP. XIII. 2^5 ItaqjtDlc nobis qii fient quo ligno potcrlmits deprehedere laai adeffe tepus ijliidlDns autem,qfuls exemerat folicitudine viftiis,Iibidlne vindifle, puide tiam vltcc:voluit &curiofitate cognofcedi,qus ad fa lute no pertinet,eximere.Itaq5 (ennone temperat, vt lignificet cxcidiu vrbis Hierofolymoije aliqn futunl, ac poft abitum iplius graues pcrleqimtior.u pceilas coonturas aduerfus Euagelii pcoiies,sc veturii aliqfi fme huius mndi.Scd qubidmodti oibus expedit hcc Icirejqd* aliqfi finient hanc vlta,Yt lemper in en diem lefepraeparent:ita volebat efle pcrfiiafum difcipulis, venturum tepus,quo rediret iudex viuojjt &mortuo fii,cceterum quando id venturu eirct,qifi non expc/^ dicbat,fclri nolebat.His Itaot de rebus ficexorfus cft lefusiCaiiete ne quis vos feducat.Sunt enim multivc turi,qui fibi nomen meii vindicabiuit,quorum vnuf qulfq^ mentietur fe efle Chrirnjm,atqg hoc pracftigio multis incautis imponet.Magnl orbis tumultus aigu ent inftarc meu aducntum,3cfine huius infidi. Cste rfi no oportet vos ftatim ad excitata bella,aut ad lie/ iios rutiiores excitado.^ ftatim ita coturbari, quafi ia adCit tempuslllud.Siuit enim &haec ventura, ftd no cfitinuo fequet finis mfidi. Heec prseludla duntaxat erunt mfidi fini;edl,queadraodfi in fenili corpore.cre brl morbi,prodicunt breul coliapfiirii. Temperatura qualitatfi feriiatrix eft bonevaktudis.Ctetc^ vbl bis R4inter S<f4 IN EVANG. MARCI PARAPH, inter fete pugnantibus cocutltur corpus,argumentfi cft imminere mundiInteritu. Gooriefem gens aduer fus gentem,regnum aducrfusregnii,8! copiis ingc/- tlbus in mutuum ruent exltlu,Qjun &terra ipfa, ve lut indignata tam impios homines lliftinere &alere, jnotib? coaitlef-Itai^paffim erit fames,terra negate alinioniam.Qjiin &aer,velutindignaslmpiisyita8i haiitu indignis,peftilens erit ac Icetalis .Huiufhiodl multa quu videritis exoriri,neptinus cxpeftetis fine, Erunt em h^c tm exordixl acpcemlu veturae caiaml tatis.Ne vos qulde eritis imiincs ab his malis; quare canete vobls,ne quid inopinantes obruat, pertrahet em vosreos in cdcilla &fynagogas,& cora regibus ac pr^fidib? Qfteminl.cautem difturi de capite,no ob aliqcf maleflclu,ted duntaxat ob nominis mei pfete fione,vt patefiat illos merito rciefios a' regno dei, q In tefti regni fic afflixerint.Vc^hec nihil pertur/ moniu aios veteros.Nihil efficiet aduerfus Euagclil pro/ illis f£fiam,impio^ faeultla.Ne<5 qulfqua vos extingiierc poterit an dle.Non enim veniet finis mundi, pri!» ^ Euangeliu pdicatum fuerit per vniuerlas orbis natio nes,Nlhll iglf opus,vt vlla mundi huius prefidia pa/ retis aduerfus pertequutorum violentiam: aut ibllciti litis,quomodo poflitis ex lllo^ iudiciis elabi.Vocatl in ius,lte,ne videamini publica autoritatem alperna fi;nam &hoc profuerit ad Euangelii propagatione: exterum ERASMI ROTEROD. GAP, XIII. X6f caetenim iturl.ne fitisfoIidtj,nieditates quid aut quo modo loquamini,rudes legit, &forelium aftionum imperiti,quemadinodufolethominu vulg9,qui rhe toresaduocatos.ac patronos adhibet in caulis agen disrfed quicquid tum vobis fuggeflerit animus, id loquamini.Nec enim vos eritis autores fermonis,led organa triirfpirltusautefanftusloquetur per vos. q conducent Euangelico negocio. Cseteru huiufmodl per(equutlones,non Iblum expefiadaefunt ab alienis &hoftibus,vcru etiam ab amicis &cognatis. Frater enim fratre pertrahet in ius,& capitis accerlet,conte/ pto naturali affeftii:& pater filiu praeter nature pleta teni.QjJin &filii vlcifflm eriget fefe aduerfus paren/ tfem, tes,& ad morteadiget.Et quumnemini noceatis, fcd offeratis falutis midu oibus,rti eritis oib? inulQ qui mudu hunc diligut, ob mei noisqcf pdicabitis Inui dlam.Cacterum in bis malis opus erit pleueraiiti aio. Qjilfqius enim pfllterit in bene cceptis vfq; ad fine, hic faluus erlt.Nulla em calamitas perdere valet colla ti peftore fidentem Euagelio.Qjiod ii Qgnxi qritisi/ minentis extremae calamitatis,vbi videritis abomina tlone defolatriceimftante in loco quo non decet, qui legit Daniells prophetiam, lntelllgat.Iani enim tep? aderit,vt oniiflis omnibus fibi quif(^fuga cofulatiac falutem non ex praeliciifs,fed ex fiigae celeritate petat. Tunc qui in ludaea funt floretiffima parte, ccleberrl. 166 IN EVANG. MARCI PARAPH. nia '5 regionis,fugiat in deferta montiii.Qd' fi quem hsec calamitas deprehederit in kd'o,ne defcedat ido/ niani,nec ingrediar in coclaue.ant cubiculxi, vt ali/ quid inde fecu auferat,fed ttn vt repertus eft fugiat. Et fl quis id teporisfuerit nudus in agro laboras,ne rcairrat domum fublatunis pallium funm, fed refta* profugiat aliqiio.Tanta futura eft celeritas inundatis calamitatis.Proindev:E tum grauidis &laftatib?,qm illas natura no finit onus abilcere,has phibet pietas. Et vnica (alutis via erit,fugifte fine mora.Proinde il/ lud orate deu,ne calamitas hfcincidat hyenie vf fab bato.Ncq^enim celeriter modo,verumctia procul au fugiedum erit.At hyems ob diei breuitate ad longi? fugiendum inutilis eft.Et labbato longius iter fecere refigio vetat. Qjik haffenus diffenut diis, fic diSa funt,vtpartim ad excidifi vrbisHierofolymo^.par/ tim ad tepora pfequutionu, quf lapidato Stephano potiflimura lncruduernt:partim ad extrcmu mundi fine pertinere videant.Neqg tn no fubefftropologia quae docet nos ab oibus humanis Impedimetls expe dltosjfemp oportere expeftare die illu,qui nos deo fi ftet iudic3ndo3.In eum 116 poteft paratus ee, qui vel ob teporalium rejjj amore,vel ob afFeSus carnis,hoc eft,amorem parentn,vxoris aiit libero^ reuocaf in periculu falutis aeternae.Vale onuftus eft ,qui diuitiis impeditus,ceflat agere quf funt falutis sternae-Paliio grauatitr ERASMI ROTEROD. GAP. XIII. 2^7 graiiiif.qiii ob cura corporis ncghgit vita aninix.In faiitis onere tardior eft, quippter afftftus iiatiirse no recedit ab his.qusefclt efle modis oibus fugiedauicc ;pperat ad ea,quxiiouit oibus remoris abruptis ex/ pctcda.Hyrnis fugientes occupat,qui ppter exigulta temlucis.quapbet fides, &charitate que refrixit in ipfls.no pertendut gnaulter quc5 cceperat.Porrb fab bati fuperftitiofa obleruatio Ilios ptrahit in picuhiin, qm dii praepoftero iudicio illic trepidant timore,vbl non erattiniormo metuiit illa, que cii primis oporte bat formidareivelut vbi qs ne violet hominis cofti/ tutione,dei pceptii negliglt.Na ludsec^ fabbatii ob fallite hominis,refte cotemni palam docuit ipfe diis. Porro qfubiecit,magisvident pertinere ad fuprcniu mundi die, que prseueniet ingens omniu re^ tuimil/ tus,ob adiietimi antichrifti.&ut,inqiut,llli dies ta vn diep calanutoC.vt fimilis afflifiio no fuerit areb? c6 ditis vl<5 ad hunc diem,nec poft fiitura fit. Q.uod Q hxc afHi(fiio,queadmodu erit fjeua,fic etia eet dautur na,no cuaderet ialuus quifqua mcrtalium.Scd dei cie/ mentia voluit ea tempcftate efle breuem,propter eos quos delegit ad vitaeterna.Ex his em nemine perire patietur,quaccii(5 infiirrcxcrit malo^ pcclla.Giisre noeft qd" flbi quifqua tinicat,mcdo perflueret iii fi/ de Euagelica.velut ad flcraancora.Niilla vis prtaxet mihi cofiater fidetcs.Tin canete nep me ahii Chrjfiu anipkda* 274 IN EVANG. MARCI PARAPHRA, nis.Iiitcr comiliilu ante ingrefla eft mul/er qucda,b3 bcns alabaftru plenum vnguenti exqulfiti precioficg ex Nardo piftica ,fracioqj alabafcro efFudit in caput accumbetis dni.Tall vngueto iuxta fpiritfi amat per fundi iefus, qui mundi deliciis nun^ eft deleftatus. Huius in fpoiiim fuu diicftii pdiga eft ecckfta. Quic quid habet preciofl,n6 leniat libl,fed effiiiidit in ca/ put iefujcui debetur ornis gloria. Latifiime per orbe patet ecclefiae domus,veru hui? vnguenti flagratia re pleuit vniuerlam domu.Hoc odore trahuntur multi, vt ambiant in eam domum admitti,vbi cum amicis fuis accumbit iefus. At no defunt,qui inuideat &cb ftrepant iefu delicus,nimirum iudaei.qui magis quse/ tiit qfunt ipforum,^ quse Iefu Chrifti.Slc em ex dl Icipulis adhuc carne fapientibus qnida, fcd praecipue iudas ifcariotes obftrepit, indignans apud fele,& ob/ murmurans:Qjiiorfum attinebat huius vngueti tam exquifiti iaSiira fieri 5Poterat enim vendi trecetis de nariis,eo'cg peio multis pauperib? fubueniri.Adeo'^ cniciabat illos huius vngueti dlfpednim,vt infreme/ rent aduerfus mulierem pie prodigam.Bene perit,q3 impenditur gloriae Ghrlfti :Imd nihil minus perit. Synagoga Chrifto parca eft,libi prodiga. Cotra ec/ clefia no s£ftimat,qd habet aChrifto,led hoc totmn qd habet, comminuto vafculo temere effundit in ca put IpoQ fni.Placebat aute vidua paupcula.quae qua/ drite ERASMI ROTEROD. GAP. XIIIL zjf drante coniecit in GazophyIaciH,Placet &hscc qpre cioS viigueti Mduta fecit . lUa agnofcens ienuitatem fua,hoc ipfum,q3 habebatjtotimi effudit :hssc dni ex benignitate iani diiics, no fclum qd habebat ini. pendit iefiijfed valeiili quoq, iaftura fecit. Illa inipert dit viftujnthaec etia coipus &anlm3,fi perire polfet, qd impenditur Icfu. Vbi nunc funt, qui murmurant aduerfuspfuSoiiE gratam aiitori gratoiDat ipfe de fuo Iargiter,vt odor benignitatis ipiius iati? Ipargar. Nihil poftulat pr3eiiiif,hic tantu ambitiofus eft.Vult agnofci foam beneficentiani,non quod egeat hac luii de,fed per hac placuit ilii largiri nobis fuas diuitias . Sed aduerfus obmurnnirates dilcipulos, mulieris pia iedulitatem tuetur dominus, cui vni probari latis elr. Quur,inquit,negocium faceffitis huic mulieri !Sini te illam oblequi animo fiio-Bonum opus operata clT; erga me.Nam quod auaritiam, pauperum fublciian/ doram titalo praetcxitis.pauperi impenfiim err,qHod nifhi inipeditur.Viilgaresautemilios pauperes fera per habebitis vobircum,qalbus licebit benefacere , quoties volueritiSjUie vero non femper habebitis,vt officiis hululhiodl corporalibus pofiitis demereri. Se rael hoc honoris impefum cTl mihi, &quod fifhim effnon faftuni eft.vt exemplum trahatur ad multos iuxta carnem reficiendos ,fed vt ab omnibus iuxta Ipiritum cxhibeatur.Hcec quid ficiat ,nefeit. Tamen S2pia 276 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. pia fediilltate,qd potdl,facit.Iiifiat mors,cupiet tunc vngere corpus meum fepeliecium.Id quonia tura no licebit,anteuertit: &viuo impedit honore,que mor/ tuo no poteritCaeteriim hui? mulieris pietas,cui vos obftrepitis,adeo no arebit laude fua,vt quum mors mea per Euagelium celebrata fuerit pomneis orbis regiones,fimul &huius mulieris memoria eelebrada fit, quae morte mea ante(5 morerer tali munere ho/ norarit.His diftis dns dilcipulorii fuoru murmur co pelcuit.Gaeterum ludas Ilcariotes vn? enumero duo decim,qui comune pecunia mala fide dllpefabat,n6 tulit hui? vngueti iaftura, fed abiit ad fummos facer/ dotes,vt proderet illis lefum.Nec em fugiebat illum, illos hoc agitare,vt iefiim arte caperet.Hoc audito ga luQ funt illi.Placuit autor fceleris domefticus ielii.Co uentum eft de precio .Et inuemt mutua fides in tam impio cofillo.qrara eft in paftls honeftis.Credldlt iii das fimpllcl.pmlirofacerdotuabfq^tabulls ac teftib?, ab%fpofore aut vade .Cogitat apud lefe quo pafto poliet iefiim pdere faccrdotibus, ac fcrlbis ex ipfortl animi fentetia,hoc eft,loco ac tepore c6modo,ne qd oriret timiiiltus. Nah^in pafiointercellcrat condi tio.Interea dum indas SCacerdotes de pdedo lefu c6 lultat,llle lalutis humanae negociu agit.Ia venerat pri mus dies azymorxi,quo folitii eft immolari pafcha. Diciit igif lefu dlfcipiili: Qjio vis eam?,& paremus ER AS'M IROTEROD. GAP. XIIII. 277 tibi ccenam pafchalemllefus aut eniittit aci apparan/ dani ccenam duos ex difdpiilis fuis,& ait illis: Ite in 'duitate,&ingi'effis occurret vobis homo, lagena aq baiuIans.Eimi fequ3nilni,& quocunc^ introierit, dici te domino domus hec verba meo noniine:jVlaglller dicit,vbi eR ccEnaciilu,vbi pafcha cii difdpuiis meis edaniJlsnlhil moratus oftedet vobis ccenaculum in/ gens ftratu,l3nic]p futuro couiuio paratu.Illic iftrui/ te nobis pafchakm ccenani.Hic vide flmpllce apofto Io?c obeciientiam,quaieni exhibuerant,&ante quum emadarenf ad pullum aQnae.Vlde &lliud,nihii oino latere dnni,vt pala fit illu pracfdil ac volente omnia paflura, qu^ hoftra caufa paffiis eft.Ad haec vide auto ritate. Ad diilnomeftatim ddmlttltalinus,rurfus ad dni voce llatim oftenditur ccenaculum, vtperlpicmi lit,illl in mami fuifle facere qiilcquidvellet.Nutu po/ terat coercete facerdotes ac pharlikos crudelia molie tes.Abiere dlfcipull,venerut in di!itateni,of?enderut hydriae baiulum,fcquuntur,ingrediuntur domHm,ex ponunt madata domino fdiilllle nihil moratus ofte dit ccenaculu.Illlc dlfcipuli adornant pafcha, hoceft, vltimam ac myftlcam ccenam, fimul &reprelentatu ram legis vetufta: figurani,& Euangelicaviftima ar/ canis fignis exhibitura.Velpere autem fequutuse le fus cuiii duodedm difdpulisfuis, quos folos,vt fele/ ftos voluit facrofanfti conuiuil teftes efle. Vbl vero S5iam IN EVANG. MARCI PARAPH, iani accubiilfihit ces ac cibum caperet, ait Icfus: Co firmo vobiSjqcf vnus cvobis,qui comedit mecume proditurus eil. Ad hac voce niceror inges corripuit viidecini apoftcIos.NuIlus enim prseter vnu ludam fibi male cofeius erat.Sed tamen no audet fidere ini/ bcciilitati humanae.Ita finguli aipietcs dni indido a folicitudine liberari,dicunt dominoiNn ego fiim is* Nec ludamfibi maie contcium puduit cii caeteris di cere;Prpceptor,niun ego fum Isllefijs autem, vt ftus abfolutu lenitatis exeplum proferret,maluit fuos ad tempus affici mc£rore,qua prodere pditorem ,nihil non faciens,vt ab impio conGIlo refipilceret.Ait ita/ cjiVnus erit eduodccim,q mihlfic ^familiaris, vt in eudem diicum intingat inecum manu.Ethui9 di/ gnationis tale praemln mihireferet.Seticbat ludas fe no latere dni cofeientiam, &perlpiciebat inauditam manfuetudine.Iellis a' quo moxpcrfidiflimepdend? erat inniorte,eumE6 vultpdcre cteteris dllcipulls, fortalEs in eii amore dni f^uituris. Et odeploratam malicia.Qif' lauti,que adamante no emolliret tanta niafuetudo hominis,qnutu poterat laiderel Sed haec magis ctiaillii animat ad makfidii. Tuita pergit do minusiCaeterii qd" ad mepcrtinet,niliil preter animi fentetia accidet,fed qiieadmodu apphetis pdiftfi eft de filio hominis,ita fiitmu elLExpedit pliu-lmis ,vt tradaf in morte filius homluis,fed tamen vae ilii, per Ollus ERASMI ROTEROD. CAP. XIIII. 279, cuius malidani filius hominis tradedus eft. Procurat enim ran aliis faluti fiituram,fcd in liiara ipfius pcrnl cicm.Praeftitcrat illi homini natum non fuifle.Ncc ta ta domini manfuetndme,nec terrore deniinciati fup/ plicii correftnse animus ludK.Tanta peftis eft amor pecmilsc.Sub hsec lefus commendaiiit fuls iacroian/ ftum illudfymbolum mortis fua:,pcrpetul'cp fcedcris cum his qui in fide Euangelica perfeuerarent.Accepit igitur panem,quumcg gratias egiflet deo patri, fre/ git,3cdiftnbiiit fingulis,diccns;Sumite,hoc efi cor/ pus meum.Item accepto poculo,quuni gratias cgif/ fet,tradidlt illis, &biberunt ex eo omnes. Tum ait il Iis:Hlc eft linguis meus noul teftanietijqul pro nuil tis effundetur.Certura habete,quod dico vobls.Poft hac non bibam de frufiu vitis, vfq; ad cum diem, quum bibam illum nouum in regno dei.Ccena pera ft3,atc5 hymno in laudem dei ex more difto,eadem noftc,reliftis Hlcrolblymis,abicnmt in monte Oli/ uarum.Scmper agendae gratiae ,femper laudes deo ca nendae funt,fiue contingunt profpera,liue premtit ad uerfa.Ibi leftis non ignorans imbecillitatem dlfclpu lo^ ft!o^,parat illos ad tolerantiam imminetis tepe^ ftatis.Omnes,inquit,hac nofte mea caufa turbabinil ni.Pr^dixlt &hoc Efalas:percutia,inqt,paftore,& di ipergentur oues. Veru ne defpodeatis anlmii.Qjie# admodmn mors mea vos tm-batos diffipablt,ita re/ S4furrcftlo iSo IN EVANGE. MARCI PARAPH- fiirreftio mea vos refoclllatos colliget in vnii, Reiiiul fcamcnim,vt dixi,tertio dic:ac redhiiiius procedam vos ia Galilgajbl me c61pefto,mcerorem animi de<r ponetis,Hoc audito, Petnis nondum fibi notus,forti ter quide,fed ternere relponditrEt li exteri omnes of fenfi fuerint tua morte,certe ego no pturbabor.Iefus autem penitus cupiens reuellereex animis noftris no Ifri fiduciam,ait illirPetre negas futuru,qd' &pphe/ tia fiiturfi predixit,&cgo,cui iam oportebat credere non recIarnareJTemeratie pollicitator, inid hoc infi/ gnius ce:teris pturbabere,quo exteris vfdere fortior. Siqdem illud pro certo cofirmo tibi,prlus qiia gall? hac ipla nofte bis cecinerit,ter me negatxims es. Hac orationeadeo no coercita efi Petri confidentia,vt ta to fortius etiam ac magnificetius de fe polliceref,di<® ccnstlraioli me neceife fuerit etiam comori tibi, fff haud vnquani te abnegabo. Hac Petri voce feqiiuti liint 8i ceteri dilcipuli.vt pariter errantes,pariter eme darenf;& agnofeerent qua ex fiils viribus nihil eent, quamc]^ no pofiet efie vanum gcquid ex ore Ghrifti pdlflet.Gdfeniorat in pfefflone prlde,& in Petro coi laudata eft omniu oplnio.Hic confentlunt in temera ria fiducia rui,& In vno Petro redarguta eft omnium temeritas. Solus Petr? abiurault lefimi, ceteris orbus de fafiurls,fi data fui flet occafio.Abiuraflentem nifl fugiflent,Petri fortitudo exteris conftantior,adduxit Ipfuin ERASM IROTEROD. CAP. XIIIL 281 ipfiiin in pcriciiIiini.Nihll aute ho^ In dlfdpulis acci debat deftinata mallcia quemadmodum in Inda, fed humanae naturae lmbeallitate,& ideo luds perulcacl nialicia lefiis abnfiis ell: ad falute noftrarapoftolonim Imbecillitate ideo voluit multis modis euideteni fieri vt p^ illos docaet ocs,ne quis fibi quicqua de luis ipGiis viribus polliceret,fed Ingniete nialo^ pcella, totus penderet apfidio ccelefti,qcf tanto praefentius adeft,quo magis homo de luisvirlbus fuerit dlfFifus. Apoftoll nodum verbis coargui poterat, fed futurn erat,vt ex re tande agnofceret feipfos.Ventum eft igl tur In praedium,cui nome Gethfemanl.Ea vallis ead radice niontis 01iueti.Nemo p6t afcendere in cruce Iefu,nifl prius defcenderit in vallem hanc,niQ fefe de iecerit abdicatis omnibus humanae fuperbiaa ptxS/ diis.Hlclubetfubfiftere reliquos ofto,ipfe adiunftls Ubi trlbus,Petro,Iacobo,& Ioanne,n6 magno iter/ uallo liibducit lefe,vt vacaret precib?.Agnoice niachl nas Euangelicas aduerfus violentiam perfequutoru. Erant in lelii duo iter fe diuerflfl3ma,dluina maielias quanihil fublimi9;& humana Imbeallitas,qua nihil abieftlus.Qjh aute his tribus guftii allque praebue/ rat fuae fubhmitatls,voluit eofdem extremae abieftio nls 8<humihtatis effe teftes,vfin eodem dlfcerent, 8£ quid eflct lmltanduni,8i quid Iperanduni.Nulquam hic facies folls in morem fulgurans, nufquam veftls aSi IN EVANG. MARCI PARAPH. lilne cadidiof,nufqiia confabubtor Mofcs &Hdlas, nufqua paterna vox,verti vt honioprorfus omni de ftitiitiis auxilio,coepit pauore conturbari,&anxieta/ tc metis exanimari.Nlinirti homo verus erat,& InO/ giilter in fe cxpre(nt,q(f Imminete t?li tepeftate fokt his accidere,qai nihil aliud funt qua homlnes.hj^c dif flmulauit anxietate animi apud amicos.Perfentio,in/- quit,animo mcerore morti flmiIilmii.CLw?rel>at ditj folatlu.ncc InuenitEft &hoc allqcf folatil gen>, apud amlcos,tan;etfl nihil opitulatHros,qri de calami tatc.Hic igit iubet &hos treis fubfifterc ac vigilare. Qjiofafto paululum pgreflus,ac veluti prorfus ab omni folatlo hominti dellltut9,p!ane<5 depIorat?,qcf ad humanas attinebat opcstcofugit ad patns auxilitl, nec apud hiic ftatlm inuetums mali kuamen.Ita(^ p cumbens humi,demlfla in terra facic,rogabat patre, vt fi qua fieri poflet,prcteriret hui? certaminis tepus Natura corporis horrebat cruciatu ac morteImmi/ naite.Abba pater,inqult,tu nihil no potes: tranffer hoc poculu amene blba,verutamen id fiat, qd* tua llatuit voluntas,qnihil Yult,nlfl qd cft optlmu,non qcf vult hui? corporis Imbedllltas.Hcc pcatus rediit ad reliftos tres apollolos.ac reperit illos ia dornilen tes.Ac Petrii modota fortia poUicitii appcllat:Sim6, inqt,dormlslN6 poteras vIvna hora vigilare mecu! Hoc tempusnon admittit olcitantiam. Neque enim doraiit ERASMI ROETOROD. GAP. XIIIL z8j dormit,quinobis molitur pen]icic.VigiIate& orate, IK veniatis Ijj tct3tioncn7,qusefivos oppreflerit ipa ratos,p!cu!u eft ne viticaminnConiiine piculu e, ego vobis vigilojvobis oro,vigilate Svos mcal,& ora/ te mecii,vt tnedt vincatis.Spirit? quide pronipt? eft, fed caro infjrnia.Ne vincat caro, Ipirit? cft vigilia ac precatione cofirmad?. His diftls, lefus rnrfuni abiit vnde venerat,atq5iifdcni verbis rogauit patre, ne bl beret epoculo>qcf Inftabat.Mox reucrfiis ad fiios,of fenditillos deimo donnletes.Dorniitabat in vifione niaieftatis,iiec feiebat Pett? quid loquerer. Dornutit &hic in ipeftacnlo infinnltatls,ncc latis mtclligunt, quid refpodeant obiiu-gatlIcfu.Rcdlltad flios tertio lefiis apeatione fua,ac tertio reperit illos dormitates* Perierant illincbifcum,nirip nobis oibus vigiiaffet ac deprecatus fiiilTct leftis.Expcrge&ftos igit cbiur gat ii!os,vt per cos o.mnlti extiniulet ofeitatia: Der/ initepofthac&reqiiiefcite.Satisdorniitam cft. Ipfa res vos voietes noietes excitabit.Adeft arfioilus tepe ftatis.Eccefili? hominismox pdet.tradedtts in man? f€e!erofojj:.Si!rgite eamus illis obuiam.Iam cmm do minus Icfus ex prccatloe robur .animi collegerat ad nerliisinftantcm procellam affliftionu.Ncc poft vl!u figimm dedit pauoris aut ta:dii,fed exemplum con/ ftantifllma: tolcr.anfte nobis prebuit vfq; ad morte. Nopdii htic finierat fermone, adeft ludas Ifcirlotcs vau8 280 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. regnate vero potlflce Icfn,carnale potiffdil abokref. Sdfla eft gloria fynagog5e,Ghrifti tiini<;3 manet inte gra.Qjii^i abeft ablafphenila,^ pr^dicare glo ria filii dei 5Qi teftifjcari futuru, qd pphetse fiUurn pdixerant 5Et tii hjc fcelerato potifici blafpheinia e, qu^ no egeat teUimoniis.Qjud, inquit,vobis videfJ Oes cofentientib? calculis iiidicariit efle facin? morte pkfledii.Dignil tali facerdote cocilixlNilc pfideradu eft,qb? modis in talib? cociliis tradet veritas Euage L'ca,vbi facerdos impi? pdeo cupies haberi, no fert pdicari gloria filii deirvbi ferib? tacet,(f didiceriit ex pphctisrvbi primores ppri cofpiratcutepii primati busivbi adfunt miniftri militesqj c6dufii,& ad oifie fceb fuapte nialicia parati. Ia em veluti rite danatti le fura,qda ex illis ccepenit coipuere, alii velo obtegere facie eii>,8i colaphis Ipaftis dicere llli:Vatlcin3rc,qs tc pcuflerit,hni6i ludibriis exprobrates iili,qd fe paffiis eflet haberi ppheta.Porrd miniftri facerdotil alapis il ht caedebat. Hxc erat morte crudeliora,veru hoc exe plil nobis parabat. Peredis ignominiis nemo fupera uit Iefii,aededis miraculis qda fuperarfit.Dii hec agri tur circa Iefiini,Pett5> timid? lpe5ator,fedebat iatrio iferiore,admixt!’ potificis Ipii fatellitio.Ibi decebat cf fe,qim eflet abnegatur? lefiim. Huc venit ancilla qda filini facerdotis:ea quii vidiflet petrii cii exteris calefa ciete lefe ad prunas,ituita illii ciiriofi?,ccepit nofeitare fpcele ERASMI ROTEROD. CAP.XIIII. zBt fpeciem c!ifcipuh,& art illi: Txi q”cp eras ai lefii iiaza reno.Hac voce terriO Peti^,negauit,dices :No noni hoiem,neqg fdogd dic3s.G6iienicbat magnifiicxi pol licitatore, quo magis agnoiceret fua ibcciJIltate,a nui liercula terreri,vt poftitrepide iefii nome pfites apud inagiftrat? ®es,iciret ea fortitudine no efie viriu humanse natiirae,fed Ipirif? diiiini.Itacp territ? Pett?, nec fatis fides ei loco,egrefliis eft atriil,ncc tii rcceffit ab sdib? p6tificis.Dum hic hfret,gall? cecinit.Audi uit Petr9,ncc tii venit in metc,qd dixiOe-t Iefiis,tatus pauor habebat hoiein. Rurfus atit qiiti illum vidillet ancilla queda,ccepit illum deferre apud citcumftatcs, dices: Hic ex illorum numero efoRurfum petrus mS dacio clapfus eft,neg3ns ftfe de numero apoftolonim cffe.Atcp aliquato poft,minlftri qui aftitcfant,qui!ni ab ancilia nofeitaretur, quil &ipfl curiolius hominis vultu &cultu conteplaretur, cceperunt etim nofeitare 6i dicuntiVere ex illis es,na &Galilaeus cs.Prima de/- latrix eft miilier.lQjwtu ante pericuhl Chrifti difeipu Ium,notu elle in aulis potifien ac principu 1Nifi totii dilcipiilii exuat,periclitaf de capite. Ex iermonis etia idlomate periditafPetnis.Tales aulas nihil ferunt fyn cerae verltatis.Nunc demu fiet german? aulicus Petr?, . coepit enim exeerationibus additis deierare fe prorfus no nofle Icfum,de quo loquerentur,ac rurfum gallus cednitNecprius ad fe rediit Petrus,^ illum eft intui Tstus 281 IN EVANG. MARCI PARAPHRA. tus lefus. Tade Itaq^ recordatus ftrnionis que dixerat lefus:Prl9 ^gaUus catet bis,ter me negabis,cgrcfliis eft domti Gaipbx,8i erupit in lachrymas.Nec tn fiv git ad laqueti queadmodii ludas :qa no per mallcia, fed phumana ibecillitate ceclderat,ldq5pmiflii dfii, vt nos Illl9 lapliis erudiret.Sed hic imber erumpes ex tinguit fulnie irae dluinae.No flet aute,nifi pri9 egref fus e' palatio Gaiphse.Na illic quo qfcj peior eft, hoc flbi magis placet CAP. XV. TOTAea nox in sedlb9Gaiph^ cofumpta eft i pnicle &ludibriu Iefu.Mane vero fliatmi inito nirfus c6cilio,iiimmi lacerdotes, cu leniorib9 Icri/ bis,toto<5 cofeffujviftu iefimi abduxeriit,ac tradide rfit Pilato iudicadti, que Ipfi fuo ia piudicio danarat. Nuc ex iudlcib9 fltit acculatores.Pilatus auditis illo^ deIationlb9,appellauit iefum reti: Tu' ne es ille rex iu deo^illefiis relpoditrTu dicis,tacite agnofces q3erat. Q.uan(^ ea vox nihil monebat pllatii,qira in lefij ni hil appareret,q3 argueret mudani regni afFeftatore. Porro fitmi facerdotes,ne qua pollet elabi iefiis, vari os crimlnti articulos iiUti c6gerut,vt ex multis tade ahqd filte efret,q3 nioueret iudlce non admodu ini/ ^quu.Pilat9 aut aiaduertes.qd res ageretur odiis prlia tis,captabat occafione llberadl reu acaufa.Ita^ quu rurfus adiflet iefum,nec ille qulc^ refp6deret,ait: No lelpodes quic(^ in tato capitis periculo!Vide quot ar ticulos ERASMI ROTEROD. CAP. XV. 285 ticuios ifti tibi oblldunt.Iefus aut poftea nihil relpo ditjiie cupiens elabi ex hoc iudlcio,ne mortis vtllitas impediretur,&: fciens iacerdotil malicia no coquietu ra,etia 11 hac via no profedflentltaqg llc mori vole/ bat,vt collaret eii mori volente.Praelesaiit.qiiaquani ethnicus,tanie abhorres ab homicidio hominis,que lufpicabaf innocete,nlhi{intentaturelinqxiit, quo li beret exl,qaadoquide videt ex Ipfo nihil auxilii fup/ peditarl,quo pollet liberarl.Mos erat apud ludsos, vt in die fello pafchf: dlmltteref allqs ex his, qui ob capitale fadnus eflcnt vlnftl,quecx'i(5 populus ludfo ru petlflet libi donarl.Habebatxir aut tura in vinculis quida ob fadnora nobilis Barrabas,q in ciuitate mo uerat leditlone,& In tumultu patrarathomiddlu.Hac occSlione Pilatus deacuerat vti ad feruandu lefum. Proide quti populus ex more c6fluxlirct,ad pollula dii remitti fonte allque:& hac ronc telllflcas, qd" ipll incolumes eaafillent ex Aegypto,Pilatus Ita relpodit Duoshabeo,B3rraba vobis notxi,& lefum, que di> eunt rege ludaco^.Vultis iglt vt lefxun vobis dhnlt talSeferat Pilatus in facerdotib? nihil efle prelidii.ita (g cofuglt ad populu,lperans vt illo^ fuiore libera/ ret lefus.Etfiiturxl erat,nili pontificii inlatigata nia lida edeitaflet multitudine,vt poliularet Qbi codona ri Barraba potius qua lefum.Id quupr^terexpefta tione pr^Qdis accidiliet,na audierat eu efle gratlofimi apud popuIu,n6 definit tamen opitulari lefu pviri/ TJbus. IN EVANGE. MARCI PARAPH. bas.C2ju<^ igft ingt,vultfs vt ficia de rege ludaeo^fl cxpeftas in hunc mitiore aplebe fniam.Sed hic ftre nue vigilarat pontificiini verfutia,fiia ipictate in miil tltudinls aios traffud€rat.Nec aliblvaict talium poti/ cum aiitoritas.qiiaad excitandos principes ac pplbs aditerfus veritate Euangelica. Rurfiim igit clamat po pulus:Crucifige eimi.Perfua£tant 8i hocp6tifices,vt mortis gen? oim pbroflffljnuni deligercf, quo lefii nome apud oes ludps redderet cxecrablle, ppterea lex pnunciat execrabile,qrquis penderet in ligno. Adeo no foliun ftudent lefu vita eripe,fed fama etia honeftaabolere, qcf eft homicidio crudeli?.N6 ferut aiiufcp nomen haberi facrofanftu pteri^ fUum. Nec hic cedit illo^ fiirori Pllat?,iedre<33mat:Ga:fesprse fes funi,mihi no eft ius occidendipiifi rite coiiifibm. Q.ul^ aut hic adraifit cruce dignumlNihil hic pfidt pr^fesjfedfuriofius etia inclamabat: Crucifige eum. Nec prius fn labcfaftata eft pfidis c6ftantia,qua obii ceret Csefaris tefa maieftas.No ern coueniebatoccidi Iefum,niG pontificum velanlse,G2eiarls fiiblenilflet autoritas.Pilat? aute vides hinc iminere periculum a C^fare,hincapprotimiultuate, quii fclret inocente Iefum,tff voles more gerere implacabili odio .potifi cunijfcriba^rjf.nlo^ 2eppri,pniuiciai!lt in Icfum icn tcntiam mortis,fic eadem Ihia liberans innocentem a crlmine,facerdotes &pplhi condemnans.Innocente em |inuriciauit,quc permittebat illis crucifigendum. Talcs ERASMI ROTEROD. GAP. XV. 285 Tales Pilatus fcmp habitura eft Euagdlca verltas:vtl nam no exorianf illis etiam pontlficlbs’ fceleratlores. lefusitaq; damnat?,primum flagellis caefus efl.Quti nec ea pcena latiarct aiosiudaeo^,traditus eft cohorti vt crncifigeref.Sic vlfum eft cofillo diulno, vt lefiis fons ois gloriae,ab oi genere hominum per oe ludi/ bril genus exerceret,ne nos vllo maloiji genere fran geremur.Iiidas pdebat,pontlfices,fcrlb3e&primo/ res ppric6fultarant,minlftrlccperat,Gaiphas fiimm? pontifex damnaHlt,fons ois hui? tragcediaetcofilium aminiiniftris velut damnato lllufit, pplhs obftrepit infanls damorlb?,Cpfaris nomen terret,Herodes fp/ nitjGaeftris ples pnunclat.Et in his oib? eft Calphas In Galpha fatanas. Supereft vt pTanz militum cohors fuas agat partels.Et in his erat Gaiphas.Ois ignoml nla Iefu,ois pnicies,li qua eft,a Caiphas efttqui rem fanftiflima Imprudes peregit,Peregit em hoc lacrifl clum,fine quo nemofaluus elle poterat. Milites itatj Pilati danatum lefum duxerunt lntrc5 in atrium pto rii.Nam lud^l qui religlofi videri volebant,n6aude bantingredl ptoiiumhominis ethnici,quo puri accc derent ad celebrandum fuiim illud phafe.Et tn anim? illorum erat in medio prftorio.erat in mamb? raili/ tum,quos fuapte fponte ppenfos ad inakficiuni huc inftigarant.Poftea quam Pilatus femel tradiderat le/ fum.non cxlftimabat magni referre,quomodo occl/ deretimSlcfanit Herodes virtuti Ioannis,vt tamen T4ad 286 IN EVANGE. MARCI PARAPH. ad puellje pces amputaret llli capiitCoHantius fauit Pilatus,fed tande deniq^ tradidit lllu cruclfigedu, ne qius Euagdicae veritatis pfefibr vUil plidiu fibl pone retln hoc miido.Milites igit,quo magis latiaret aios fuos ignominiis in Iefum,c6uocant tota cohorte, & per Iiidibriu induunt lllu purpurea vefte,vehit iiignl reg{i;c3piti (5 iponunt diadematis vice corona eIpi/ nis c6te5<ta.Slc ornatu coeperunt coMitare,dicentes: Aue rex ludaeojjf.Quin &.arndine,quallli fceptrl vi ce dederat in manu,pciitlcbat caput el?,&! coipuebat eu:ac flexis genlb? adorabat euJefus aut taclt? fefe p bebat ad oemc6tiinielia,nfis malis debitam ignoml nia in fe trafferes,vt nos eueheret ad fua glorlam.His peraftisjexuut illu purpura,8i induunt lUil veftlb? p priis,quo eruce iter maleficos balulas,nofci poflfetab oib?.Et hoc curarat facerdotunimalicia,q'' magis alie narent oim aniailJnter eundu obulum habuerunt Simone queda Cyreneiem redeunte evilla fuajs erat pf Alexandri &RufB.Hunc,tametli notii ac diuite, militari pcacla nolente c6pulerunt,vt tolleret crucem Ieiu,n6 Vt illi parccrent,ledvt citius abiblueret nego Cium ocaden^.Qjiolclam neceflitas adigit ad ample flenda cnicem lefu.Veijf h^c felix eft neceflitas, qpro pellit ad fallite.Apoftoll nemine cogunt ad Chrillil, fed milites cogunt.Malciji violentia multis falutifuit. Perducunt aute iefum in locum fontium fuppliciis is famem,cui nome apud Syros Qolgolthajqd* Latinis ERASMI ROTEROD. GAP. XV. 287 fonat,GaIuarie]oc9.IIIic dedcnitllli bibere viml jiiyt rhatimi.Id ex more folet offerri morituris.Iefiis arit oblatum 110 accepitla eifi biberat ctt dlfcipulls fiils, no bibitur? de fruftii vitis,donec biberetnouti ire/ gno del.Oderat vinu acerbiim,qd’ illi pduxlt iiidal/ cp fynagogae vitis,verfa Iamaritudine dno ailtoricj fuo,q pinitlb? viils dederat labrufeas. Oderat vinu implo^.Aliud vlnl gen? litiebat.Id erat muftu Eua/ gellci lpirit9,que poli effudit In dlfdpulos ipfe relat? in ccelu.Sublato anf in cruce lefu, bl qcniclfixeranf cum,partiti funt Inter fe velles llli?,ml0is fortib? liip tunica,qflc erat c6texta,vt fclndino poflet, ciii tota cotlngeret.Agnolce paupere lefiUM,cuiia nihil erat re Iiq in terrls.Pendet medi? Inter ccelii &terra.Slc nu duni,l](c expedltum,fic fublinie ei oportet,q velit cu holle falutls humanf c6gredi.Dauid cofilftur? cura Gollad abllcit arma Saulis,q magis onerat qua iuuat Erat auti hora tertia, quu lUum fufBgerct icruci.Ad dit? eft fummo Hipiti titul? aufserRex lud^o]5^: trlb? Iinguis,Hebrf3,Graeca,Romana.Slniulc]g cu eo cni/ ciflgunt duos latroues,flc vt alter lUl pideret dexter, alter flnlller,medium cj lefum hinc &hinc cingeret. Et hoc alacerdotib? iplis erat peuratum, ut Ignomi niofuni redderit nomi lefu.Pr^dixerat hoc futurum pphetla Elai^tCum inlullls deputat? ellJMec his tatis malis laturarl poterat potificu &feriba^f odium. Prl mura eiii iudel pretereuntes cruci,coultia iaciebatin pendentem. iSS IN EVANGE. MARCI PARAPH. penciicnte,ac veliit exprobrantes la vifto, ludtbrli cait fa motis capitib? dicebant:Vah qui demoliris teplix del,& intra tridua riu-fus extruismimc oiiede qd pof lis rexere vires iilas quas iaftitasrfenia te,Q potes,ac de fcede de crucc.Ncc mitiora iaftabat in eti fumi poti/ ficesjVna cii fcribis iiludetes iter feferAlios faliios fe/ cit,feipm nopotleruareJafiauitfe Chriflil, laftauft fe rege Ifrad,fl vera funt qpmifitjdeicendat nunc de cruce,Yideainusq? 8£ eredem? ilIi.H?c facerdotum ex probratio hoc agebat,vt oes oinoa gducia lefu alie narenf.Sic &hodie frequeter ifulfiit martyri ifuppli Cio corporisrficifultafabincrcduiis Euangelicae veri tati,q fle ndriun^ laborat,vt plane videat opprefTa. Nodum finis couicio^ in leium.CIui flmul cum Ipfo crucifixi fuerant,c cruce coulciaiacuianf in inocente: ftd hic quoqg lefiis rfidetfuo nonilnl,e iatronib? al/ teijf feruat.Porrd hora fexta oborta caligo texit tota illam terra.Ea duraiiit vfc^ ad hora nona. Tu lefus in geti voce clamauitad pfcm,oi mortaliii folatio defo/- lat?,referes pphetia de ipfo pdifta explalmo :Heloi^ helol, laraafib3clithani:qd’,Q qs iterptef,Latine fo/ nafrde? me?,deus meus,quare me deieruifti? Ea voce quu exeepliSnt quida de circuflantib?,nec fatis itelli gerent Hebraice,diccbantrHic Helfa iuocat. Tales & hodie funt muiti,fempi5 futiul funt pfeudoprophe/ tae,nihllo meli? Interpretantes verba lefu,qua irrlfo/ res illi liiut itcrptatl,Poll hec,quu ruffurn clamaffet, fitio ERASMI ROTEROD. GAP. XV. iSf litio,qiiida acairrit,ac fpogia aceto ibuta,ipo{itami5 arimdinijporrexlt iIIi,dices:Sinite,videam9 an veniat Hellas,qdeponat en de cruce.Iefiis antrurfus giifta/ to aceto,noluit bibere.Aliud vlnu litiebat,qcf illi no lebant porrigere,qnolebat Euangelio credere. lefus aute cofiuiimatis oib9,emlfla voce magna, expirauit JVIoxqa tepli veluin,qd‘ ea qiudei habebant lacratif fima,acdfpeflu multitudin/s feparabatjfcifiiim cft a funinio vfq^ ad inra.Ceflant vnibrx, liniulatqj pdit verias.Ncc erat neeeffe fiitu^.vt vllus facerdos itroi/ ret inf3nft3,fcnidiniolatavlftin]a,qfoIa fufFiceretp expiandis totl9 mundi peccatis. Porro Centurio,qul aftabat ex aduerfo, minifter ac teftis niortls.qui mul tos fiippiicio morietes coipcxerat.qiium vidiflct,Ic# funi pter aiio^more ftatim ivalldo clamore efJftaffe lpirituni,alt:Vere homo hic fili9dcl erat.A^nofce prl mitias getium Chriftl virtute pfitetjum.Qjii horni/ ne pfltef ac dei filium,homine ac daini pfiief ggjt{aiiii»<3iW«ie.Gofiderat &illud,vt feruator vbiq? feruator cft,icruce moritur? fuauit alte^ eiatronib?, inorfii? ilico trahit Centurionead pfefiione Chriftia n.lAder.at aiit &mulieres cioginquo lpeftates,q gc/ rcbanf.Inter qs erat Maria Magda!ene,8! Maria Ia/ cobimincris,& lofe mf,& Salonifiq quii lefiis cflet ac doceret iQ3lilga,fequebant eum, ac miniftrabant de ficultatib? fuis,cil^ his alia: coplures, qtadem & Hlerofoly/