Los hábitos lectoescritores en los alumnos universitarios

! Con ac o! ! ! Fe nando(Guzmán.Simón,(Edua do(Ga cía.Jiménez.([email p o ec ed](Facul ad(de(Ciencia(de(la(Educación.(Despacho:( 4.60.(C/(Pi o ecnia,(s/n.41013(Se illa(Tl .((+34)(954065330/652075066. h p:// e is as.um.es/ ei op!! h p://www.au op.com/au op/ e is as/lis a/digi al! ! ! ! Guzmán.Simón,( F.( &(Ga cía.Jiménez,( E( (2014).( Los(hábi os( lec oesc i o es( en( los( alumnos( uni e si a ios.(Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado,(17((3),(79.92.( DOI:(h p://dx.doi.o g/10.6018/ ei op.17.3.204071( ( ( Los(hábi os(lec oesc i o es(en(los(alumnos(uni e si a ios(( ( Fe nando(Guzmán.Simón,(Edua do(Ga cía.Jiménez( Uni e sidad(de(Se illa ( ( ( Resumen! Es a( in es igación( analiza( y( desc ibe( los( hábi os( lec oesc i o es(de( los( es udian es( uni e si a ios(den o(y( ue a(de(las(aulas.(Pa a(ello,(nos(hemos(apoyado(en(la(in o mación( p opo cionada(po (los(es udian es(que(ha(sido( ecogida(a( a és(de(dos(cues iona ios:(uno( de( na u aleza( desc ip i a( aplicado( a( una( mues a( de( escien os( es udian es( de( dos( p og amas(de(G ado(de(la(Uni e sidad(de(Se illa;(el(o o,(de(ca ác e (especí ico((con( es( e siones( di e en es)( comple ado( po ( es( submues as( elegidas( en( unción( de( las( espues as(de(los(es udian es(al(p ime (cues iona io.(El(análisis(de(dichas( espues as(nos(ha( pe mi ido( de e mina ( la( exis encia( de( es( pe iles( ep esen a i os( que( desc iben( los( hábi os( lec oesc i o es( de( los( es udian es:( esc i o es/lec o es( segmen ados,( lec o es( p i ados( y( esc i o es/lec o es( ins umen ales.(Es os( pe iles( indican( que( los( es udian es( ienen(di icul ades(pa a(accede (a(un(pensamien o(p opio(capaz(de(gene a (conocimien o.( Los( esul ados( ob enidos( no( sólo( mues an( impo an es( ca encias( en( el( p oceso( de( al abe ización(académica(sino(que(plan ean(in e ogan es( sob e( el(modo( en( que( se( es á( lle ando(a(cabo(dicho(p oceso(en(el(ámbi o(de(la(educación(uni e si a ia.(( Palab as!cla e! Educación(supe io ;(mul ili e acidad;(hábi os(lec o es;(habilidades(de(esc i u a.( ( ( Reading(and(w i ing(habi s(in(Highe (Educa ion( ( ( Fecha!de! ecepción:!ej.:!23!de!junio!de!2014! Fecha!de! e isión:!27!de!junio!de!2014! Fecha!de!acep ación:!11!de!julio!de!2014! ( ( Fe nando(Guzmán.Simón,(Edua do(Ga cía.Jiménez( (Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado((REIFOP)( 80( Abs ac ! This( pape ( analyzes( and( desc ibes( he( w i ing( and( eading( habi s( o ( uni e si y( s uden s( inside( and( ou side( he( class oom.( To( make( his( s udy( possible,( we( ha e( elied( on( in o ma ion( p o ided( by( he( s uden s,( which( has( been( collec ed( h ough( wo( ques ionnai es:( one( desc ip i e,( applied( o( a( sample( o ( h ee( hund ed( s uden s( in( wo( deg ee( p og ams( a ( he( Uni e si y( o ( Se ille,( and( a( second( one( o ( speci ic( cha ac e ,( in( h ee(di e en ( e sions.(This(ques ionnai e(was(comple ed(by( h ee(subsamples(based(on( he( s uden s'( esponses( o( he( i s ( one.( The( analysis( o ( hei ( esponses( allowed( us( o( de e mine( he( exis ence( o ( h ee( ep esen a i e( p o iles( desc ibing( eading( and( w i ing( habi s( o ( s uden s:( segmen ed( w i e s/ eade s,( p i a e( eade s,( and( ins umen al( w i e s/ eade s.(These(p o iles(indica e( ha ( he(s uden s( ind(di icul ies(in( eaching(o iginal( and( independen ( hough ( capable( o ( gene a ing( knowledge.( The( esul s( no ( only( show( signi ican (de iciencies(in( he(p ocess(o (academic(li e acy,(bu (also( aise(ques ions(abou ( how( his(p ocess(is(being(ca ied(in( he( ield(o (highe (educa ion.! Key!wo ds! Highe (Educa ion;(mul ili e acies;( eading(habi s;(w i ing(skills.(( ( ( In oducción! En(los(úl imos(años(se(han(di e si icado(los(hábi os(lec oesc i o es(a( a és(de(las( edes( sociales,( el( elé ono( mó il,( las( páginas( web( o( los( blogs( de( di e so( ipo.( La( lec u a( y( la( esc i u a(a( a és(de(un(medio(digi al(han(desa ollado(nue as(habilidades(que(suponen(un( e o(en(con ex os( o ma i os(como(la(Uni e sidad((Lea(y(S ie e ,(2000):(“Los(desa íos(del( siglo(XXI(son,(pues,(a(la( ez(muy(an iguos(y(muy(nue os.(Muy(an iguos,(pues o(que(se(sigue( a ando(de(asegu a (la( ansmisión(del(conocimien o(básico,(lee (y(esc ibi ;(muy(nue os,( po que(las(exigencias(sociales(en(ma e ia(de(esc i u a(han(cambiado”((Cha ie (y(Héb a d,( 2000:23).( Es e( e o(supone(que(los(es udian es(uni e si a ios(deben(desa olla (un(ni el(ins umen al( y(epis émico(de(la(lec u a(y(la(esc i u a((F eebody(y(Luke,(1990)(en(un(con ex o(en(el(que( con i en( di e sos( sis emas( lingüís icos( que,( a( su( ez,( equie en( una( al abe ización( in o macional((encon a ,(selecciona ,(in e p e a (y(u iliza (in o mación(a( a és(de(medios( analógicos(y(digi ales([ALA,(1989]),(digi al((“comp ende (y(usa (in o mación(en(múl iples( o ma os( a( pa i ( de( una( amplia( gama( de( uen es( cuando( se( p esen a( a( a és( de( compu ado as”([Gils e ,(1997:1]),(mediá ica((“consul a ,(comp ende ,(ap ecia (con(sen ido( c í ico(y(c ea (con enido(en(los(medios(de(comunicación”([Comunicación(de(la(comisión,( 2007])(y(académica((p ác ica(social(de(lec u a(y(esc i u a(den o(de(una(disciplina(a( a és( de(la(cual(los(es udian es(ap enden(y(desa ollan(nue os(conocimien os(sob e(un(á ea(de( es udio([Lea(y(S ee ,(1998]).( En(consecuencia,(el(es udio(de(hábi os(de(esc i u a(y(lec u a(en(la(población(uni e si a ia( iene(un(ca ác e (múl iple((Bloome(y(Enciso,(2006;(Ce e i,(Damico(y(Pea son,(2006;(Cope(y( Kalan zis,(1999;(Maybin,(2007)(y((es(aún(ma e ia(de(un(p o undo(deba e,(discusión(y(es udio( (Cha ie ,(1993;(Ba on(y(Hamil on,(1998;(Kalman,(2008b).(Al(mismo( iempo(que( iene(luga ( es a(discusión,(hemos(asis ido(al(desa ollo(de(di e sas(me odologías(en(el(análisis(de(la( al abe ización((Duke(y(Malle e,(2011),(especialmen e(a( a és(del(en oque(sociocul u al(y(de( los(Nue os(Es udios(de(Li e acidad((Ba on,(2007;(Gee,(1996;(S ee ,(2003).(Es,(p ecisamen e,( en(es e( pa adigma( in es igado ( donde( se( han( desa ollado( las( in es igaciones( sob e( el( Los(hábi os(lec oesc i o es(en(los(alumnos(uni e si a ios( Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado((REIFOP)( ( ( 81( análisis( de( los( dis in os( modelos( de( al abe ización( de( los( es udian es( uni e si a ios( (Boscolo,(2007;(I anič,(1998;(Lea,(2004a;(2004b;(2013).( Los(p ocesos(de(al abe ización(son(abo dados(en(nues a(in es igación(como(una(p ác ica( sociocul u al((Cook.Gumpe z,(1986;(Ba on,(2007).(És a(se(cen a(en(el(análisis(de(los(cua o( subecosis emas(desc i os(en(los( abajos(de(Douglas((1970),(Ma os(Ga cía((2009)(y(Ma os( Ga cía((2010)(en(el(ámbi o(de(la(Educación(Supe io .(Según(es a(clasi icación(de(los(e en os( lec oesc i o es(como(ecosis ema((Ba on(y(Hamil on,(1998),(hemos(conside ado(en(nues o( análisis(los( siguien es(ámbi os:(cul u a(del( emp endimien o( (e en os(esc i o es(ajenos( al( en o no( académico),( cul u a( de( la( socialización/ins ucción( (lec u as( y( esc i u as( académicas),(p oducción(y(consumo(cul u al((e en os(le ados( elacionados(con(el(me cado( edi o ial)(y(cul u a(de(la(memo ia((usos(de(biblio ecas(y(almacenamien o(de(in o mación)( (Neuman(y(Celano,(2001;(Ma os(Ga cía,(2010;(Ma os(y(Campos,(2013).(Es os(elemen os(nos( han(pe mi ido(desc ibi (los(hábi os(lec oesc i o es(de( los(es udian es(uni e si a ios(y(los( dis in os( e en os( le ados( en( los( que( pa icipan( habi ualmen e.( Has a( el( momen o,( la( mayo ía(de(las(in es igaciones(sob e(al abe ización(se(han(apoyado(en(los(es udios(de(casos( pa a( desc ibi ( los( sis emas( lingüís icos( que( con i en( en( el( con ex o( de( la( Educación( Supe io .( La( p esen e( in es igación( in en a( comple a ( dicho( en oque( inco po ando( una( me odología( ipo( encues a( que( posibili e( el( acceso( a( una( mues a( más( amplia( de( es udian es(y,(po (ende,(a(una(mayo ( a iabilidad(de(p ác icas(al abe izado as.(Con(es e( in,( plan ea( esponde ( a( las( p egun as( siguien es:( ¿Qué( hábi os( ca ac e izan( el( ecosis ema( lec oesc i o ( de( los( es udian es( uni e si a ios?( ¿Es( posible( aza ( un( pe il( o( pe iles( de( dichos(hábi os?(¿En(qué(medida(es án(in luidos(po ( a iables(que(a ec an(a(los(es udian es(a( í ulo(indi idual?( Obje i os!! Pa a( esponde ( a( las( p egun as( an e io es,( es a( in es igación( ha( in en ado( analiza ( los( hábi os(lec oesc i o es((de(los(es udian es(uni e si a ios( omando(como(guía(los(siguien es( obje i os:( a) Desc ibi (el(ecosis ema(de(los(e en os(lec o es(de(los(es udian es(uni e si a ios.(( b) Iden i ica (los(pe iles( econocibles(en(los(hábi os(lec oesc i o es(de(los(es udian es( uni e si a ios(y(desc ibi (sus(ca ac e ís icas.(( c) De e mina ( la( posible( exis encia( en( los( hábi os( lec oesc i o es( de( di e encias( en( unción( de( la( edad( de( los( es udian es( al( accede ( a( la( uni e sidad,( lo( es udios( cu sados(con(an e io idad,(la(dedicación(exclusi a(a(los(es udios(y(el(g ado((In an il( o(P ima ia)(que(cu san(ac ualmen e.( ( Me odología! La( in es igación( ealizada( esponde( a( un( en oque( que( combina( el( uso( del( mé odo( de( encues a,(apoyado(en(el(empleo(de(cues iona ios,(con(un(diseño(ex(pos ( ac o(que(pe mi e( de e mina ( las( posibles( di e encias( exis en es( en( los( hábi os( lec oesc i o es( de( los( es udian es(en( unción(de( a iables(indi iduales(que(puedan(a ec a (a(dichos(hábi os.(( Recogida!de!da os! La( ecogida(de(in o mación(se(ha( ealizado(a( a és(de(dos(cues iona ios(que(p opo cionan( au oin o mes( sob e( los( hábi os( lec oesc i o es( de( los( es udian es.( El( Cues iona io( sob e( hábi os( lec oesc i o es( en( es udian es( uni e si a ios((Cues iona io( 1( h ps://es.su eymonkey.com/s/B6MHCLC)( es á( o mado( po ( 18( p egun as( ce adas( (de( ( ( Fe nando(Guzmán.Simón,(Edua do(Ga cía.Jiménez( (Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado((REIFOP)( 82( elección(múl iple,(incluyendo(la(opción(‘o os’)(y(19(p egun as(con(opciones(de( espues a( o denadas( en( una( escala( ipo( ‘Nunca’,( ‘Alguna( ez’,( ‘Con( ecuencia’.( Ambos( ipos( de( p egun as( ecogen( las( opiniones( de( los( alumnos( sob e( “cul u a( del( emp endimien o”,( “cul u a(de(la(socialización/ins ucción”,(“p oducción(y(consumo(cul u al”(y(“cul u a(de(la( memo ia”.(La( iabilidad(del(ins umen o( ue(de e minada(median e(el(al a(de(C onbach((α=( 0,91),( que( p opo ciona( el( p og ama( es adís ico( SPSS( en( su( módulo( de( análisis( de( componen es(p incipales(pa a(da os(ca egó icos.((( T as(el(análisis(de(los( esul ados(del(p ime (cues iona io(se(aplicó(el((cues iona io(Hábi os(( lec oesc i o es(en(es udian es( uni e si a ios( o mado(po (p egun as(abie as((Cues iona io( 2).( Es e( ins umen o( enía( es( e siones( di e en es,( cada( una( de( ellas( con( p egun as( especí icas( di igidas( a( un( g upo( de( es udian es( de e minado.( En( la( e sión( 1( (h ps://es.su eymonkey.com/s/Y55ZHWZ),( di igida( a( los( es udian es( iden i icados( como( esc i o es/lec o es( agmen ados,(se(examina on(las(p e e encias(lec o as(y(esc i o as;(en(la( e sión( 2( pa a( lec o es( p i ados( (h ps://es.su eymonkey.com/s/2KX8JP5),(se( e isó( el( papel( de( la( esc i u a( en( los( ámbi os( académico( y( p i ado;( y,( en( la( e sión( 3( que( es aba( di igida(a(esc i o es/lec o es(ins umen ales((h ps://es.su eymonkey.com/s/2K3Q2FD),(se( p o undizó(en(el( ipo(de( ex os(que(leen(los(es udian es(y(en(la( elación(que(gua dan(con(las( exigencias(académicas.((( Mues a! La(mues a(que(comple ó(el(Cues iona io(1(es aba( o mada(po (190(es udian es(del(p ime ( cu so(G ado(de(Maes o(en(Educación(In an il(y(110(del(segundo(cu so(del(G ado(de(Maes o( en(Educación(P ima ia(de(la(Uni e sidad(de(Se illa.((El(Cues iona io(2( ue( espondido(po ( una(mues a(de(es udian es(que(ya(habían(con es ado(al(Cues iona io(1,(delibe adamen e( elegida(en e(aquellos(que(según(los(análisis(de(sus( espues as(mejo ( ep esen aban(cada( uno( de( los( pe iles( esc i o es/lec o es( p e iamen e( iden i icados:( esc i o es/lec o es( agmen ados((n=10);(lec o es(p i ados((n=30)(y(esc i o es/lec o es(ins umen ales((n=16).(((( Análisis!de!da os! El( análisis( de( las( espues as( al( conjun o( de( los( í ems( del( Cues iona io( 1( se( ha( ealizado( u ilizando( di e en es( mé odos( es adís icos.( En( p ime ( luga ,( la( desc ipción( de( los( subecosis emas(de(los(e en os(lec oesc i o es(se(ha(lle ado(a(cabo(a(pa i (de(un(análisis( apoyado( en( las( dis ibuciones( de( ecuencias( de( las( espues as.( En( segundo( luga ,( la( iden i icación( de( los( pe iles( lec oesc i o es( se( ha( ealizado( median e( un( análisis( de( componen es(p incipales(con( o ación( a imax.(Cada(uno(de(los(componen es(ex aídos(a( pa i (de(dicho(análisis(supone(una(explicación(plausible(de(la( a iabilidad(compa ida(en(las( espues as( de( los( es udian es( pa a( un( conjun o( de( í ems,( en e( a( o as( explicaciones( o ecidas(po (componen es(al e na i os.(En(nues o(caso(es a( a iabilidad(compa ida(es( iden i icada(con( a ios(pe iles(que(co esponde(a(dichos(componen es.(En( e ce (luga ,(la( iden i icación(de(los(es udian es(que(mejo ( ep esen an(cada(uno(de(los(pe iles(de(esc i o ( y(lec o (se(ha(lle ado(a(cabo(median e(un(análisis(de(co espondencias(múl iples(pa a(da os( ca egó icos.(Finalmen e,(se(ha( ealizado(un(análisis(no(pa amé ico(( es (H(de(K uskal.Wallis( o( U( de( Mann.Whi ney,( según( las( a iables( conside adas)( con( el( obje i o( de( de e mina ( posibles(di e encias(en(los(pe iles(esc i o es/lec o es(debidos(a(la(edad(de(los(es udian es( al( accede ( a( la( uni e sidad,( lo( es udios( cu sados( con( an e io idad,( la( exis encia( de( es udian es( que( es udian( y( abajan( y( el( g ado( (In an il( o( P ima ia)( que( es udian( ac ualmen e.( La(in o mación(apo ada(po (el(Cues iona io(1(sob e(los(hábi os(de(los(es udian es(y(sob e(la( u ilidad(de(la(lec u a(y(la(esc i u a(se(ha(con as ado(y(ampliado(median e(el(Cues iona io(2.( Así,(a( a és(de(un(análisis( ex ual(se(ha( e isado(el( ipo(de( espues as(abie as(apo adas( Los(hábi os(lec oesc i o es(en(los(alumnos(uni e si a ios( Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado((REIFOP)( ( ( 83( po ( los( es udian es( a( es e( úl imo( cues iona io( en( unción( de( las( p egun as( especí icas( plan eadas(en(cada(una(de(sus( es( e siones.(( Resul ados! • Subecosis emas(de(los(e en os(lec oesc i o es(en(los(es udian es(uni e si a ios( El(análisis(de(las( espues as(al(Cues iona io(1(nos(p opo ciona(una(desc ipción(basada(en(la( in o mación( que( los( es udian es( o ecen( sob e( sus( p opios( hábi os( y( que( nos( pe mi e( conside a (la(exis encia(de(subecosis emas(de(e en os(lec oesc i o es.(Los(subecosis emas( de(e en os(lec oesc i o es(es án(desc i os(en(la(Tabla(1.(En(ella(se( ecogen(los(po cen ajes( de( espues a(asociados(a(32(de(los(37(los(í ems(del(Cues iona io(1.(Pa a( acili a (su(lec u a(y( educi (dichos(po cen ajes(a(los(más(signi ica i os,(se(han(p esen ado(únicamen e(aquellos( alo es(que( pe mi en(iden i ica (con( más(cla idad(cuál(es( la( espues a(mayo i a iamen e( elegida(po (los(es udian es.((Los(5(í ems(sob e(los(que(los(es udian es(no(han(mos ado(una( posición(cla a(aluden(a(la(asis encia(de(lec u as(públicas(o(p esen aciones(de(lib os((í em(11),( los(subgéne os(na a i os(p e e idos((í em(13),(la(adquisición(de(lib os(en(In e ne ((í em(25),( la(pa icipación(en(deba es(de(clase(sob e(lec u as( ecomendadas(po (el(p o eso ((í em(38)( y(la(elabo ación(de( eseñas(o(comen a ios(c í icos((í em(40).( Los( esul ados(del(análisis(de(la(cul u a(del(emp endimien o(de(los(es udian es(( éase(Tabla( 1)(mues an(que(la(lec u a( iene(una( unción(ins umen al((Wells,(1986;(F eebody(y(Luke,( 1990).(En e(las(di e en es(opciones( ecogidas(en(cada(uno(de(los(í ems,(me ece(des aca ( po (su(mayo ( ecuencia(que(casi(la(mi ad(de(los(es udian es(leen(po que(así(lo(exigen(sus( es udios( (44%)( y( sólo( un( 54%( lo( hace( pa a( dis u a ( de( la( lec u a( (sob e( odo( ex os( na a i os);(cuando(leen(p e ie en(hace lo(en(su(casa((no(en(la(Uni e sidad)(y(a( a és(de( ex os( acompañados( de( imágenes.( Algo( simila ( cabe( deci ( a( a és( de( la( esc i u a,( que( ambién( esponde(a(una( unción(ins umen al.(Los(es udian es(esc iben(po (necesidad(de( sus(es udios((56%)(y(lo(hacen(sob e( odo(en(papel((57%)(dado(que(la(al abe ización(digi al( (K ess,( 2003;( Cassany,( 2006;( y( Kalman,( 2008a),( en( aquellos( que( u ilizan( las( TIC( (un( 48%( nunca( lo( hace),( no( a( más( allá( de( las( edes( sociales( (84%).( En( cualquie ( caso,( ap oximadamen e(un(65%(de(los(es udian es(nunca(ha(esc i o(en(un(blog(ni(ha(pa icipado( en( un( concu so( li e a io.( La( esc i u a( c ea i a( es( algo( pe sonal( y( no( un( ca alizado ( de( deba es(y( e lexiones(con(o os(en( o no(a(ideas,(gus os(es é icos,( o mas(de(c eación,(e c.((( El( análisis( de( la( p oducción( y( el( consumo( cul u al(de( los( es udian es( nos( mues a( a( un( colec i o( que,( a( pesa ( de( que( le( suele( in e esa ( la( lec u a( (65%),( no( es á( habi uado( a( comp a ( lib os( (un( 58%( lo( hace( alguna( ez),( con( ecuencia( conside a( que( los( lib os( son( ca os((41%),(no(los(adquie e(en(In e ne (y(p e ie e(hace lo(en(las(lib e ías((78%),(no(suele( acudi (a(e en os( elacionados(con(los(lib os((sólo(un(32%(lo(hace)(y(menos(aún(a(cong esos( o(e en os(simila es( elacionados(con(la(lec u a((un(71%(nunca(lo(ha(hecho).(( En( sin onía( con( las( ap eciaciones( an e io es,( el( análisis( de( la( cul u a( de( la( memo ia( (biblio ecas,( clubs( de( lec u a,( e.lib os)( indica( que( la( mi ad( de( los( encues ados( u iliza( las( biblio ecas(como(me as(salas(de(es udio,(nunca(ha(consul ado(una( e is a(en(ellas(y(nunca( u iliza(sus( ecu sos(elec ónicos((66%);(de(hecho,(un(85%( econoce(no(habe (acudido(nunca( a(un(club(de(lec u a,(el(37%(de(los(es udian es(no( oma(en(p és amo(de(la(biblio eca(ningún( lib o(al(mes(y(la(bibliog a ía(que(consul a(es(pa a(comple a (sus(apun es((85%).(( La( cul u a( de( la( sociabilización/ins ucción(de( los( es udian es( de( la( mues a( se( conside a( pob e(a( eno (de(los( esul ados(hallados:(su(lec u a(más(habi ual,(con( elación(a(las(ma e ias( obje o(de(es udio,(son(los(apun es(de(clase((81%);(de(modo(que(sólo(en(ocasiones(lee(la( bibliog a ía( undamen al( de( las( asigna u as( (77%)( y( sólo( a( eces( conoce( el( o igen( de( las( ( ( Fe nando(Guzmán.Simón,(Edua do(Ga cía.Jiménez( (Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado((REIFOP)( 84( o ocopias(con(las(que( abaja((70%);(nunca(u iliza(guías(de(lec u a((39%)(y,(aunque(sólo(un( 56%(en iende(lo(que(lee,(no(suelen(in o ma (al(p o eso (sob e(sus(di icul ades((31%).(( ( Tabla(1.(Po cen ajes(de( espues as(más( ecuen es(a(los(í ems(del(Cues iona io( CULTURA!DEL!EMPRENDIMIENTO! 7.(Lee(po (in e és(hacia(algún( ema(( ( 44%( 22.(Alguna( ez(comp a(lib os( 58%( PRODUCCIÓN!Y!CONSUMO!CULTURAL! 8.(Lee(en(casa( 92%( ( 23.(Comp a(en(lib e ías( 78%( 9.(Lee(pa a(dis u a ( 54%( ( 24.(Comp a(lib os(pa a(pasa (el( a o( 56%( 10.(In e p e a (mejo (con(imágenes( 73%( ( 26.(Lib os(con( ecuencia(ca os( 41%( 12.(Lee(p e e en emen e(na a i a( 74%( ( 27.(Le(suele(in e esa (la(lec u a(( 65%( 14.(Esc ibe(habi ualmen e(en(papel( 57%( ( 28.( Suele( acudi ( a( e en os( elacionados(con(los(lib os( 32%( 15.(Esc ibe(po (necesidad(de(sus(es udios( 56%( 29.( Nunca( ha( acudido( a( un( Cong eso( sob e(lec u a( 71%( 16.( Medios( digi ales( se( usan( sob e( odo( pa a(pa icipa (en(las( edes(sociales( 84%( 30.( Usa( biblio eca( como( sala( de( es udio( 50%( CULTURA!DE!LA!MEMORIA! 17.(Nunca(u iliza(las(TIC( 48%( 31.(Nunca(usa( ecu sos(elec ónicos(de( la(biblio eca( 66%( 18.(En(In e ne ,(los( ex os(mejo (si( ienen(( imágenes( 55%( 32.( Nunca( ha( consul ado( una( e is a( en(la(biblio eca( 49%( 19.(In e ne (es(el(p o eedo (de(imágenes( 80%( 33.(No( oma(en(p és amo(ningún(lib o( al(mes(de(la(biblio eca( 37%( 20.(Nunca(han(pa icipado(en(un(blog( 67%( 34.(U iliza(bibliog a ía(pa a(comple a ( apun es( 85%( 21.(Nunca(en(un(concu so(li e a io( 64%( 35.( Nunca( ha( acudido( a( un( club( de( lec u a( 84%( ! 36.(Apun es(de(clase(lec u a(más(habi ual( 81%( 41.( Sólo( a( eces( lee( la( bibliog a ía( undamen al(de(las(asigna u as( 77%( ( 37.( Sólo( a( eces( conoce( el( o igen( de( las( o ocopias(con(las(que( abajan( 70%( 42.(Nunca(u iliza(guías(de(lec u a( 39%( 39.(En iende( ex os(académicos(que(lee( 56%( 43.(Suele(in o ma (al(p o eso (cuando(( no(comp ende(un( ex o( 31%( CULTURA!DE!LA!SOCIABILIZACIÓN/INSTRUCCIÓN! ( En(el(análisis(no(pa amé ico(hemos(encon ado(di e encias(es adís icamen e(signi ica i a( sólo(en(algunos(í ems(en( unción(de(la(edad,(los(es udios( ealizados,(el(p og ama(que(se( es udia( (In an il( o( P ima ia)( y( la( conciliación( de( es udios( y( abajo.( Así,( se( han( hallado( di e encias(con( elación(a(la(edad(en(los(í em(21,(22,(25,(27(y(29,(que(hacen( e e encia(al( subecosis ema(“p oducción(y(consumo(cul u al”;(con( elación(a(los(es udios( elacionados,( las(di e encias(se(ob ienen(en( elación(al(uso(de(In e ne (como( ehículo(de(exp esión(esc i a( (í em(20);( espec o(al(G ado(cu sado,(las(di e encias(se(han(encon ado(en(los(í em(20,(29,( 33(y(38(localizados(en(los(cua o(subecosis emas;(y,(po (úl imo,( espec o(a(la(conciliación(de( es udios(y( abajo,(los(í em(en(los(que(se(han(encon ado(di e encias(han(sido(el(17,(25(y(26( con(una(mayo (p esencia(del(subecosis ema(“p oducción(y(consumo(cul u al”.(( • Pe iles(esc i o es/lec o es( Los(hábi os(lec oesc i o es(en(los(alumnos(uni e si a ios( Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado((REIFOP)( ( ( 85( El(análisis(de(componen es(p incipales(con( o ación( a imax( ealizado(sob e(las( espues as( dadas(po (los(es udian es(al(Cues iona io(1(nos(ha(pe mi ido(iden i ica ( es(componen es( p incipales( (33,31%( de( a ianza( explicada).( Apoyándonos( en( es e( esul ado( podemos( conside a ( la( exis encia( de( es( pe iles( de( lec oesc i o es.( Es os( pe iles( end ían( a( ep esen a ( el( g ado( de( pa icipación( di e encial( de( cada( es udian e( en( elación( a( los( e en os(lec oesc i o es( ep esen ados(en(los(cua o(subecosis emas.(( En(la( abla(2,(los( alo es(numé icos( ep esen an(la(capacidad(explica i a((pesos( ac o iales(o( sa u aciones)(que(los( es(pe iles( ienen(sob e(las(di e en es( espues as(de(los(es udian es( a( los( í ems;( los( alo es( más( al os( (en( neg i a)( de( un( í em( en( un( pe il( indican( que( las( di e en es( espues as(de(los(es udian es(encuen an(una(mejo (explicación(en(ese(pe il.( Po ( ejemplo,( las( di e en es( espues as( de( los( alumnos( al( í em( “¿Ha( asis ido( a( lec u as( públicas( o( a( p esen aciones( de( lib os?”( quedan( mejo ( explicadas( desde( el( pe il( “Esc i o es/lec o es(segmen ados”(que(en(los(o os(dos(pe iles( es an es.( ( Tabla(2.(Resul ados(del(análisis(de(componen es(p incipales.(Ma iz(de(componen es( o ados( ! Pe iles!! Í em!del!cues iona io! Esc i o es/( lec o es( segmen ados( Lec o es( p i ados( Esc i o es/( lec o es( ins umen ales( ¿Ha(asis ido(a(lec u as(públicas(o(a(p esen aciones(de(lib os?( ,542! ,289( .,120( Cuando(ha(esc i o(un( ex o(li e a io,(¿ha(u ilizado(las(TIC( ( an ic ion,( licke (s o ies,(páginas(web(o(You ube)?( ,571! .,187( .,103( ¿Ha(colabo ado(como(esc i o (en(blogs(o(páginas(Web(de( esc i u a(pa icipa i a?( ,509! ,045( .,018( ¿Ha(pa icipado(en(concu sos(li e a ios?( ( ,524! ,309( .,054( ¿Suele(comp a (lib os…?((((( (((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((((( .,057( ,751! .,019( ¿Ha(adqui ido(lib os(en(In e ne (en(cualquie a(de(sus( o ma os(digi ales((PDF,(Kindle,(e c.)?( ,339( .,069( ,167( ¿Ha(acudido(a(e en os( elacionados(con(los(lib os,(como(la( Fe ia(del(Lib o?( ,172( ,644! ,078( ¿Ha(asis ido(a(cong esos,(jo nadas,(semina ios(o(cu sos( elacionados(con(la(lec u a(y(la(esc i u a?( ,430! ,295( ,053( ¿Ha(usado(los( ecu sos(elec ónicos((e.lib o)(de(las( biblio ecas(uni e si a ias(o(en(Google(Books?( ,546! .,122( ,329( ¿Cuán os(lib os(al(MES(suele(solici a (en(p és amo(de( cualquie (biblio eca(pública(o(uni e si a ia?( ,035( ,346! ,117( ¿Ha(pa icipado(o(es á(pa icipando(ac ualmen e(en(algún( Club(de(lec u a?( ,440( ,431( ,192( Cuando(lee(o(es udia(a( a és(de( o ocopias,(¿suele(sabe (de( qué(lib o(o( e is a(han(sido( omadas?( .,015( ,264( ,461! ¿Ha(pa icipado(en(deba es(y(discusiones(en(clase(sob e(las( lec u as( ecomendadas(po (el(p o eso ?( .,001( ,085( ,483! ¿Suele(en ende (el(signi icado(de(los( ex os(co espondien es( a(las(lec u as( ecomendadas(po (el(p o eso ?( .,064( .,033( ,505! ¿Cons uye(con( luidez(un(discu so(esc i o(como(una( eseña(o( comen a io(c í ico(sob e(un( ex o( ecomendado(po (el( p o eso ?( ,103( ,008( ,623! ¿Suele(lee (la(bibliog a ía( undamen al(que(apa ece(en(el( p oyec o(docen e(de(las(asigna u as(que(es á(es udiando?( ,116( ,160( ,483! ¿Suele(in o ma (al(p o eso (cuando( iene(p oblemas(de( comp ensión(de(los(documen os(que( ecomienda?( ,100( ,026( ,569! ( • Esc i o es/lec o es(segmen ados( En(la(Tabla( 2(se(han( des acado(en( neg illa(los(í ems( que(sa u an(p e e en emen e( en(el( p ime (pe il(y(que(ca ac e izan(a(esc i o es/lec o es(segmen ados,(es(deci ,(a(es udian es( ( ( Fe nando(Guzmán.Simón,(Edua do(Ga cía.Jiménez( (Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado((REIFOP)( 86( en(los(que(las(ope aciones( uncionales,(ins umen ales(y(lúdicas(de(la(lec u a(y(la(esc i u a( no(es án(in eg adas.(( Un(pos e io (análisis(de(co espondencias(múl iples(de(las( espues as(al(Cues iona io(1(ha( pe mi ido(iden i ica (a(los(10(es udian es(que(mejo ( ep esen an(las(ca ac e ís icas(de(es e( pe il.(Es os(es udian es(nunca(han(asis ido(a(lec u as(públicas(o(a(p esen ación(de(lib os,( nunca(han( esc i o( un( ex o( li e a io( u ilizando( las( TIC,( nunca( han( colabo ado( como( esc i o es(en(blogs(o(en(páginas(web(de(esc i u a(pa icipa i a.(El(alumno(co espondien e( a( es e( pe il( nunca( ha( pa icipado( en( concu sos( li e a ios,( nunca( ha( adqui ido( lib os( en( In e ne ,( nunca( ha( asis ido( a( cong esos,( cu sos( o( e en os( simila es( elacionados( con( la( lec u a( y( la( esc i u a,( nunca( ha( usado( los( ecu sos( elec ónicos( de( las( biblio ecas( uni e si a ias( o( en( Google( Books( y( nunca( ha( pa icipado( en( un( Club( de( lec u a( (“No malmen e(lo(que(esc ibo(–ano a(uno(de(los(es udian es–(es á( elacionado(con(lo(que( es udio,(hago( esúmenes(o( omo(no as,(pe o(poco(más.((…)(En(In e ne (lo(que(esc ibo(es( en(las( edes(sociales,(pa a(comunica me(con(mis(amigos”([Caso(1.4]).( • Lec o es(p i ados( En(la(Tabla(2( ambién(se(pueden(iden i ica (los(í ems(que(sa u an(p e e en emen e(en(el( segundo( pe il( y( que( ca ac e izan( básicamen e( a( los( lec o es( p i ados.( És os( suelen( comp a ( y( oma (en( p és amo( lib os( de( la( biblio eca,( acuden( a( e en os( públicos( elacionados(con(el(lib o(como(espec ado (y,(en(de ini i a,(no(desa ollan(una(dimensión( social(de(la(lec u a:(“Habi ualmen e,(suelo(lee (lib os(que( a an(de(his o ias(de(a en u a,( amo (o(suspense,(en(ocasiones(alguna( e is a,(pe o(poco.((…)(En(in e ne (no(suelo(lee ( mucho”((Caso(2.7).( De(los( esul ados(del(análisis(de(co espondencias(múl iples(puede(in e i se(que(los( ein a( es udian es(que(mejo ( ep esen an(las(ca ac e ís icas(de(es e(pe il(suelen(comp a (lib os(y( mani ies an(un(cla o(in e és(po (la(lec u a(en(el( o ma o(papel.(También(acuden(a(e en os( elacionados( con( la( lec u a( como( la( Fe ia( del( Lib o( y( sacan( en( p és amo( de( cualquie ( biblio eca( pública( o( uni e si a ia( en e( uno( y( cinco( lib os( al( mes.( Pa a( es os( alumnos( uni e si a ios(la(lec u a(posee(dos(polos(de(in e és.(El(p ime o(hace( e e encia(al(ca ác e ( lúdico(de(la(lec u a(y,(el(segundo,(al(desa ollo(de(la(compe encia(comunica i a(lingüís ica( que(lle a(acompañada.( Po ( el( con a io,( es os( lec o es( p i ados( no( han( desa ollado( en( la( misma( medida( la( esc i u a( c ea i a.( En( pa icula ,( el( uso( de( la( esc i u a( en( In e ne ( posee( un( ca ác e ( uncional,(donde(se(desa olla(una(compe encia(comunica i a(lingüís ica(en(el(ámbi o(de(las( habilidades( elacionadas( con( la( ida( co idiana.( Sin( emba go,( debemos( con empla ( la( p esencia(de(la(esc i u a(c ea i a(en(es a(mues a,(aunque(sea(con(ca ác e ( es imonial.(En( de ini i a,(el(lec o (p i ado(que(desc ibimos(en(es a(in es igación(lee(pa a(di e i se(y(lo( hace(con( ecuencia.(Del(mismo(modo,(es a(lec u a(en a(en(compe encia(cuando(se( a a( de(lee (la(bibliog a ía( ecomendada(po (las(ma e ias(uni e si a ias.(Sin(emba go,(la(esc i u a( c ea i a( iene(un(ca ác e ( esidual(y(aquella(o a( ealizada(en(In e ne (adquie e(un(sen ido( es ic amen e( uncional.(En(los(escasos(indi iduos(de(la(mues a(que(se(sien en(a aídos(po ( la(esc i u a(c ea i a,(és a( ambién(se( elaciona(con(la(publicación(y(di usión(de(su(p opio( discu so(a( a és(de(la( ed.( • Esc i o es/lec o es(ins umen ales( Finalmen e,(en(la( abla(2( ambién(se(han(des acado(los(í ems(que(mejo (se(explican(desde(el( e ce ( pe il( y( ca ac e izan( a( esc i o es/lec o es( ins umen ales.( Es os( es udian es( ienen( una( elación(con(la(lec u a(y(la(esc i u a(que(se(basa(p e e en emen e(en(la(ob ención(de( in o mación( y( el( acceso( al( conocimien o( gene ado( po ( o os.( Sin( emba go,( es a( Los(hábi os(lec oesc i o es(en(los(alumnos(uni e si a ios( Re is a(Elec ónica(In e uni e si a ia(de(Fo mación(del(P o eso ado((REIFOP)( ( ( 87( al abe ización(in o macional( esul a(necesa ia((y(su icien e)(pa a(supe a (el(umb al(de(las( exigencias( académicas,( lo( que( log a( un( 91,77%( de( es udian es( en( Educación( P ima ia1.( Con o me(a(los( esul ados(ob enidos(en( el(análisis(de( co espondencias(múl iples(puede( iden i ica se(a(un(g upo(de(16(es udian es(que(son(los(que(mejo ( ep esen an(es e(pe il.( Es os(es udian es(leen(y(esc iben,(sob e( odo,(pa a(cumpli (con(las(exigencias(académicas( (hace ( abajos,( ealiza (exámenes,(e c.)(dado(que(pa a(ellos(la(lec u a(es(una(ac i idad(que( ca ece(de(impo ancia(y(la(esc i u a( iene,(en( odo(caso,(una( inalidad(comunica i a(en(el( con ex o(de(las( edes(sociales:(“U ilizo(la(lec u a(pa a(amplia ( abajos,(pa a(p epa a me( ac i idades(cuando( abajo(en(el(ámbi o(in an il,(pa a(en ende (algunos(concep os(de(los( exámenes(que(se(ap oximan.(Leo(poco(como(hobby”((Caso(3.2).( Pa a(es os(es udian es(los(apun es(son(la(lec u a( undamen al(acompañada,(en(su(caso,(po ( los(lib os( elacionados(con(los(es udios.(Señalan(que(“la(mayo ía(de(las(cosas(que(leo(son( lec u as(de(apun es”((Caso(3.1)(“aunque( ambién(algún(que(o o(lib o( elacionado(con(los( es udios”((Caso(3.3).(Es e( esul ado(puede(se (explicado,(al(menos(en(pa e,(po (el(hecho(de( que(la(lec u a(de(a ículos(de( e is as(cien í icas,(in o mes( écnicos(o( capí ulos(de(lib os( ecomendados(en(algunas(asigna u as(son(ma e ia(de(examen,(mien as(que(en(o as(se( conside a(una(ac i idad(secunda ia(o(complemen a ia(pa a(mejo a (la(cali icación.(También( debe(se (conside ado(el(hecho(de(que(su(acceso(a(la(Uni e sidad(ha(modi icado(sus(hábi os( lec oesc i o es( en( a ias( di ecciones( di e en es:( “ha( disminuido( mi( iempo( dedicado( a( la( lec u a(po (dedica (más( iempo(a(mis(es udios”((Caso(3.1),(“he(descubie o(nue as( o mas( de(lec u a(como(son(las( e is as(cien í icas(de(educación”((Caso(3.3)(o(“an es(de(en a (en(la( Uni e sidad(apenas(leía(pe o,(al(en a (en(és a(y( e (algunos(a ículos(in e esan es,(se(me( han(con agiado(las(ganas(de(lee ”((Caso(3.7).((( Asimismo,( es os( es udian es( con( un( pe il( ins umen al( en ienden( el( signi icado( de( los( ex os( co espondien es( a(las( lec u as( ecomendadas,(a( eces(cons uyen(con( luidez(un( discu so(esc i o(como(una( eseña(o(comen a io(c í ico(sob e(un( ex o( ecomendado(po (el( docen e,(a( eces(in o man(al(docen e(de(los(p oblemas(de(comp ensión(de(los(documen os( que( ecomienda(en(su(asigna u a(y(han(pa icipado(a( eces(en(deba es(de(clase(sob e(las( lec u as( ecomendadas( po ( el( p o eso .( Si( las( espues as( a( es as( p egun as( ecogen( la( opción( alguna( ez(o( la( opción( con( ecuencia,( el( núme o( de( es udian es( que( pod íamos( inclui (en(es e(g upo(se(ele a(has a(126,( ep esen ando(al(colec i o(más(nume oso.( (( Discusión!! Los( esul ados( de( es a( in es igación( nos( pe mi en( desc ibi ( los( subecosis emas( de( los( e en os( lec oesc i o es( de( los( es udian es( uni e si a ios.( A( pa i ( de( los( p opios( au oin o mes( apo ados( po ( los( es udian es( sob e( sus( hábi os( lec oesc i o es(ha( sido( posible( aza ( es( pe iles.( Es os( pe iles( ienen( a( desc ibi ( al( es udian e( como( un( esc i o /lec o ( que( sepa a( el( “lee ( y( esc ibi ( pa a( es udia ”( del( “lee .esc ibi ( con( o a( inalidad”;( con a iamen e( a( lo( que( suele( a i ma se,( la( suya( es( una( al abe ización( digi al( uncional( (Good ellow,( 2011)( en( la( que( las( TIC( no( se( u ilizan( pa a( el( desa ollo( de( una( lec oesc i u a(ins umen al(y(epis émica((al abe ización(in o macional).(Su(u ilización(de(las( TIC,(po (el(con a io,(no(supone(un( alo (añadido(en(su(p oceso(de(al abe ización(dado(que( és as(no(se(con ie en(en(un(medio(pa a(esc ibi (y(lee (con(una( inalidad(epis émica,(donde( se(esc ibe(y(se(lee(pa a(pensa (y(con as a (el(p opio(pensamien o(has a(llega (a(gene a (un( conocimien o(nue o((Musp a ,(Luke(y(F eebody,(1997;(I anič,(1998).(( 1(Aludimos(a(la(“Tasa(de(éxi o(del( í ulo”(del(In o me(Anual(de(la(Comisión(de(Ga an ía(de(Calidad(del(Tí ulo(de(los( años(2011/12(y(2012/13((Fuen e:(h p:// cce.us.es/calidad).(