scieee Open visual document viewer

Coastal Dune Restoration in El Inglés Beach (Gran Canaria, Spain): a Trial Study

Sanromualdo Collado, Abel; Hernández Cordero, Antonio I.; Viera Pérez, Manolo; Gallego Fernández, Juan B.; Hernández Calvento, Luis

Abstract

A trial study of foredune restoration on El Inglés beach (Gran Canaria, Spain) was carried out between July 2018 and December 2019 as part of the MASDUNAS program of the Gran Canaria Island Council. Among the objectives of that project was the sand relocation from the tip of La Bajeta to the El Inglés beach, the installation of sand collectors and the reintroduction of specimens of Traganum moquinii that act as generators of new mound dunes in the foredune. This study presents results, extracted from the scientific monitoring of the project, on the efficiency of the sand collectors and the evolution of the planted specimens of T. moquinii. The knowledge gained from this trial study is key to improve and adapt the coastal dune restoration procedure in arid systems.

Full text

Re is a de Es udios Andaluces (REA) | Núm. 41, eb e o (2021) | e-ISSN: 2340-2776. h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41 | © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 h ps://edi o ial.us.es/es/ e is as/ e is a-de-es udios-andaluces h ps:// e is ascien i icas.us.es/index.php/REA CC BY-NC-ND 4.0 187 187 h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 Coas al Dune Res o a ion in El Inglés Beach (G an Cana ia, Spain): a T ial S udy Expe iencia de Res au ación de la Duna Cos e a de la Playa del Inglés (G an Cana ia, España) Abel San omualdo-Collado abel.san [email p o ec ed] 0000-0001-5368-9604 An onio I. He nández-Co de o he nandez.co [email p o ec ed] 0000-0002-8373-9235 Manolo Vie a-Pé ez ie [email p o ec ed] 0000-0001-9547-2083 Ins i u o de Oceanog a ía y Cambio Global, Uni e sidad de Las Palmas de G an Cana ia. Pa que Cien í ico Tecnológico Ma ino de Talia e, s/n. 35214 Telde, Las Palmas. Juan B. Gallego-Fe nández [email p o ec ed] 0000-0002-4952-3449 Fundación In e nacional pa a la Res au ación de Ecosis emas. C/ P incesa 3 dpdo, 7ª plan a, apa amen o 703. 28008 Mad id. Luis He nández-Cal en o [email p o ec ed] 0000-0002-4948-7230 Ins i u o de Oceanog a ía y Cambio Global, Uni e sidad de Las Palmas de G an Cana ia. Pa que Cien í ico Tecnológico Ma ino de Talia e, s/n. 35214 Telde, Las Palmas. Abel San omualdo-Collado e al. INFO ARTÍCULO ABSTRACT Recei ed: 01-12-2020 Re ised: 22-01-2020 Accep ed: 25-01-2021 KEYWORDS Maspalomas Sand collec o A id beach-dune sys em Nebkha A ial s udy o o edune es o a ion on El Inglés beach (G an Cana ia, Spain) was ca ied ou be ween July 2018 and Decembe 2019 as pa o he MASDUNAS p o- g am o he G an Cana ia Island Council. Among he objec i es o ha p ojec was he sand eloca ion om he ip o La Baje a o he El Inglés beach, he ins alla ion o sand collec o s and he ein oduc ion o specimens o T aganum moquinii ha ac as gene a o s o new mound dunes in he o edune. This s udy p esen s esul s, ex- ac ed om he scien i ic moni o ing o he p ojec , on he e iciency o he sand collec o s and he e olu ion o he plan ed specimens o T. moquinii. The knowledge gained om his ial s udy is key o imp o e and adap he coas al dune es o a ion p ocedu e in a id sys ems. PALABRAS CLAVE RESUMEN Maspalomas Cap ado de a ena Sis ema playa-duna á ido Nebkha La expe iencia de es au ación de la duna cos e a de la playa del Inglés (G an Cana- ia, España) se ealizó en e los meses de julio de 2018 y diciemb e de 2019, den o del p og ama MASDUNAS del Cabildo de G an Cana ia. En e los obje i os de es e p oyec o se incluye on la eposición de a ena desde la pun a de la Baje a a la playa del Ingles, y la ins alación de cap ado es de a ena y ein oducción de ejempla es de T aganum moquinii que ac úen como o mado es de nue as dunas mon iculadas en la o edune. Es e es udio p esen a esul ados, ex aídos del seguimien o cien í ico del p oyec o, sob e la e olución de los cap ado es y de los ejempla es de T. moquinii plan ados. El conocimien o ex aído de es a expe iencia es cla e pa a mejo a y adap a el p ocedimien o de es au ación de dunas cos e as en sis emas á idos. DOI: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 Fo ma o de ci a / Ci a ion: San omualdo-Collado, A. e al. (2021). Coas al dune es o a ion in El Inglés beach (G an Cana ia, Spain): A ial s udy. Re is a de Es udios Andaluces, 41,187-204. h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 Co espondencia au o : [email p o ec ed] (Abel San omualdo-Collado) Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 188 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 1.  INTRODUCTION The es o a ion o deg aded coas al dune sys ems has been ca ied ou in many pa s o he wo ld, mos ly in empe a e a eas such as Eu ope, he Uni ed S a es and Sou h A ica (Li hgow e al., 2013). As a esul , ex ensi e knowledge has been ga he ed in hese a eas and di e en me hodologies de eloped o es o e his ype o coas al dune cha ac e ized by he p esen a ion o a con inuous idge mo phology pa allel o he coas and mainly ege a ed by pe ennial he baceous species (Ley e al., 2007; No ds om, 2008). Howe e , conside ably ewe s udies ha e been ca ied ou on a id dune sys ems (Bu ke e al., 2011; Lubke, 2013), and no speci ic me hodology has been de eloped o da e o he pu poses o es o a ion. On a id coas s, he o edune is usually made up o mound dunes, commonly known as nebkhas, in which he ege a ion ends o be sh ub species. This is he case in he Cana y Islands (He nández-Co de o e al., 2019), no hwes A ica (Hesp e al., 2021) and Chile (Cas o A a ia, 1987; Cas o, 1988), among o he places. The es o a ions ca ied ou in di e en dune en i onmen s ha e been, in descending equency, in s a- bilized dunes, semi-mobile dunes, mobile dunes and dune slacks (Li hgow e al., 2013). In mobile dunes, one o he land o ms mos deg aded by human ac i i ies is he o edune. Rega dless o he dune egion, wo main ypes o coas al dune es o a ion echniques can be dis in- guished (Ley e al., 2007): enginee ing echniques and ecological echniques. While he o me simply con- empla e he use o machine y o he econs uc ion o he dune opog aphy, ecological echniques a e based on he eco e y o geomo phological and ecological p ocesses ha allow he dune o ma ion, es o - ing he mo phology and cha ac e is ic ege a ion acco ding o he a ea whe e he in e en ion akes place (Ley e al., 2007). Fo his, na i e dune-building species ha accumula e sand while consolida ing he dune ha is being o med can be plan ed, o sand can i s be accumula ed wi h passi e collec o s wi h e ege a- ion aking place la e (Gómez-Pina e al., 2002; Ley e al., 2007; No ds om, 2008). The objec i es o o edune es o a ion include he supply o sedimen s o he co esponding beaches, he eco e y o mo pho-ecological s a es and sedimen a y dynamics, he es o a ion o na u al ege a ion and endemic species, he c ea ion o e uge habi a s, he p o ec ion o human in as uc u es, he c ea ion o leisu e a eas and he eco e y o landscape alues (Ma ínez e al., 2013). The es o a ion o coas al dunes in a id egions has been based undamen ally on acili a ing he coloniza ion o key plan species o he o ma ion o his land o m, as is he case o Salsola nollo hensis in Namibia (Bu ke e al., 2011). A ew dune es o a ion p ojec s ha e been ca ied ou in he Maspalomas dune ield, loca ed in he sou h o he island o G an Cana ia (Cana y Islands, Spain). Be ween 2005 and 2007, he “2006-2007 T. moquinii epopula ion p ojec ” (o iginal i le in Spanish: P oyec o pilo o de e ue zo de las poblaciones de balancones 2006-2007) was unde aken, p omo ed by he G an Cana ia Island Council, he go e nmen al body in cha ge o managing he Dunas de Maspalomas Special Na u e Rese e, and execu ed by he public company Gesplan. This p ojec in ol ed collec ing T aganum moquinii (known locally as balancón) cu ings and seeds, ansplan a ion and ge mina ion es s, he ins alla ion o ences, anspo a ion and in si u plan ing and, inally, he moni o ing o he e olu ion o plan g ow h (Gesplan, 2007). Un o una ely, mos o hese plan s we e plan ed oo close o ee dunes and we e bu ied by hem. Ano he in e en ion was unde aken by he G an Cana ia Island Council in 2008 in he o edune a ea, consis ing o he ins alla ion o sand collec o s and he plan ing o associa ed T. moquinii specimens. A i s , he ype o collec o used, a 2 m long double semici cula ow o wicke ods o gene a e nebkhas, was e ec i e and gene a ed dunes. Howe e , his ac ion was ul ima ely unsuccess ul as none o he plan s su i ed (Fe nández-Cab e a e al., 2011), mos p obably due o poo con ol by he adminis a i e au ho - i ies o o edune use by public as well as a lack moni o ing and main enance o he ac ions ha had been ca ied ou . The en i onmen al changes ha Maspalomas dune ield has expe ienced as a esul o ou ism de el- opmen include: i) changes in geomo phological p ocesses and ypes o land o m due o modi ica ion o he aeolian sedimen a y dynamics as he esul o he cons uc ion o buildings and o he in as uc u e (He nández-Cal en o e al., 2014; Smi h e al., 2017; Ga cía-Rome o e al., 2019); ii) changes in ege a ion, especially he dec ease in he numbe o T. moquinii specimens, a plan species ha gene a es he o edune Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 189 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 and egula es he anspo o sand in o he sys em (He nández-Co de o e al., 2017, 2018; Ga cía-Rome- o e al., 2021); and iii) al e a ion o he landscape as a consequence o massi e and diso de ly public use (Cab e a-Vega e al., 2013; Ga cía-Rome o e al., 2016). To deal wi h his p oblem, a pilo s udy o eloca e sand om he ip o La Baje a o El Inglés beach (called in Spanish: Expe iencia pilo o de eposición de a ena de la pun a de La Baje a a Playa del Inglés) was ini ia ed in July 2018 as pa o he MASDUNAS p og am un by he G an Cana ia Island Council, wi h a budge o 1,155,018.33€ and a du a ion o 18 mon hs. The objec i es o his p ojec included, as well as he sand eloca ion, he ins alla ion o sand collec o s and he ein oduc- ion o T. moquinii specimens, which ac as builde s o new dunes in he o edune. To e alua e hese objec- i es, he p ojec included he de elopmen o a scien i ic moni o ing p og am. This s udy p esen s a i s explo a ion o he esul s o he scien i ic moni o ing ha was ca ied ou on he e iciency o he sand collec o s and he e olu ion o he specimens o T. moquinii ha we e plan ed as pa o he p ojec . The objec i e was o e alua e he ex en o which he sand collec o s and T. moquinii specimens con ibu ed o he o ma ion o mound dunes and o expand knowledge o he geo-ecological p ocesses o he o edune o El Inglés beach. The esul s o he scien i ic moni o ing o his expe imen al s udy will help o imp o e and adap me hodologies o he ecological es o a ion o o edunes in a id dune sys ems. 2.  STUDY AREA The Maspalomas dune ield (27°45′38″ N, 15°35′09″ W) is loca ed in he sou he n e ex o he island o G an Cana ia on a del aic pla o m a he mou h o he Maspalomas-Fa aga a ine. A he sou h o he dune ield, he Maspalomas beach ex ends eas wa ds om he mou h o he Fa aga a ine o he La Baje a ip. The eas - e n bounda y o he dune ield co esponds o El Inglés beach, aligned in a no h-sou h di ec ion, and is he main sedimen supply o he dune ield. The beach s e ches o 2,500 me e s om he cli o he El Inglés uppe e ace (abou 25 m abo e sea le el), in he no h, o La Baje a ip, in he sou h. F om he o esho e and up o 200 m in o he dune ield he e a e specimens o he T. moquinii sh ub. These plan s, aligned om no h o sou h, ac as a dune-buide species and a e esponsible o he i s na u al e en ion o he sedimen s ha ad ance inland. Thei g ow h is s imula ed by sand bu ial, which a o s he o ma ion o mound dunes (nebkhas). This i s line o ege a ed dunes o ms he o edune o El Inglés beach. I s unc ions include he egula ion o aeolian sedimen a y anspo in o he dune sys em, he educ ion o e osi e p ocesses and he p omo ion o he o ma ion o ba chan dunes and ba chanoid idges (He nández-Co de o e al., 2012; Vie a-Pé ez, 2015). The heigh o he nebkhas ha o m he o edune o El Inglés beach anges om 1 o 5 me e s, associa ed o T. moquinii indi iduals ha may each 5 m in some cases (He nández-Co de o e al., 2012; Ga cía-Rome o e al., 2021) (Fig. 3C). The clima ic cha ac e is ics o his en i onmen a e a id: he a e age empe a u e o 21 °C a ies only sligh ly o e he yea , and mean annual p ecipi a ion is a ound 81 mm. The winds ha e wo main di ec ions: hose om he W, which ep esen 19% o he annual equency, and hose om he E-ENE, which accoun o 15% (He nández-Co de o e al., 2019). Howe e , as he la e a e he mos in ense (e ec i e winds), he wind and ma ine sedimen a y dynamics occu in he NE-SW di ec ion (Máye Suá ez e al., 2012). The winds om he W, no mally caused by he d i o he ade winds o he no he n componen and condi ioned by he o og aphy o he island, a e usually mild (Vie a-Pé ez, 2015; Smi h e al., 2021). Se e al s udies ha e con i med a ela i e s abili y o El Inglés beach a di e en ime scales (Alonso e al., 2001; Fon án-Bouzas e al., 2019; Di Paola e al., 2020). Howe e , seasonally s ong winds and ene ge ic wa es om he WSW-SW, associa ed wi h au umn-win e A lan ic s o ms, e e se he ma ine dynamics, and e ode he Maspalomas beach. These s o ms a e esponsible o a signi ican sedimen loss in he sys em (Fon án-Bouzas e al., 2019; Di Paola e al., 2020). In his con ex , sedimen s a e anspo ed eas wa ds o he he ip o La Baje a, which g ows un il eaching a maximum limi ma ked by a d op-o . Consequen ly, pa o he sand alls o deepe a eas (below 20 m) whe e he wa es a e unable o eco e he sedimen and ans- po i back o he beach. In ecen decades, he sys em has los an a e age o 45,000 m3 o sedimen pe Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 190 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 yea (Minis e io de Medio Ambien e, 2007), esul ing in he iden i ica ion o a sedimen a y de ici (He nán- dez-Cal en o, 2006). The consequences ha e been smalle dunes and a dec ease in he a ea occupied by mobile dunes (He nández-Cal en o, 2006; He nández-Co de o e al., 2017, 2018). El Inglés beach is an a ea o conside able ec ea ional ac i i y, as i is one o he main a eas o ou is de elopmen on G an Cana ia island. This in ensi e human ac i i y has consequen ly had ce ain im- pac s on he o edune (He nández-Co de o e al., 2017; Peña-Alonso e al., 2018; Vie a-Pé ez e al., 2019) ha ha e led o i s de e io a ion and agmen a ion (San omualdo-Collado e al., 2021). The p esence o discon inui ies in he o edune o El Inglés beach due o he dec ease in he numbe o T. moquinii specimens and he disappea ance o he associa ed dunes has esul ed, in u n, in an accele a ion o he aeolian sedimen a y anspo and he o ma ion o de la ion su aces (Pé ez-Chacón e al., 2007; He nández-Co de o e al., 2012). Fo his wo k, he s udy a ea ex ends longi udinally om no h o sou h om El Inglés beach o he ip o La Baje a, o ming a polygon o abou 1,200 x 400 m which includes he sand ex ac ion a ea, he s o age a ea, he sand collec o zones and he sand eloca ion a eas speci ied in he a o emen ioned Expe iencia pilo o de eposición de a ena de la pun a de La Baje a a Playa del Inglés p ojec (Fig. 1). Figu e 1. S udy a ea and loca ions o sand mobiliza- ion and sand collec o zones. Sou ce: IDECana ias, GRAF- CAN, S.A. Cana y Islands Go- e nmen (2019). Coo dina es UTM. Zone 28 N. Ellipsoid WGS 84. Da um REGCAN95. Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 191 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 3.  METHODS 3.1.  P ojec  desc ip ion The expe imen s ca ied ou in he amewo k o he p ojec included he ein oduc ion in o he dune sys- em o 60,000 m3 o sand om La Baje a ip, as a sou ce o sedimen s o dune o ma ion. This was ca ied ou be o e he SW s o ms occu ed, in o de o ensu e hei pe manence in he sys em. Fo his, sand was d edged in he eme ged a ea o his ip, se ing i back up o a maximum de ined by he inland beach p o ile egis e ed in he las 40 yea s and eloca ing i in he El Inglés beach a ea. This sand eloca ion was ca ied ou in h ee phases (Table 1). The eloca ed sand was exposed o he ac ion o he wind, which would ans- po i o he o edune, whe e he plan ed T. moquinii specimens would in e cep sedimen s, o ming neb- khas and, subsequen ly, pa abolic dunes and ba chan dunes (He nández-Co de o e al., 2012; Vie a-Pé ez, 2015). To a o he o ma ion in he o edune o hese i s nebkhas associa ed wi h ege a ion, a se ies o sand collec o s we e ins alled in a ious plo s, and 21.04 ± 8.63 cm all T. moquinii specimens wi h oo s a ound 23 cm long we e plan ed, some o hem associa ed wi h sand collec o s (plan -collec o uni s) and o he s no . Table 1. Schedule o he ac ions ca ied ou in he p ojec . Sou ce: Masdunas p og am. ACTION DATES Ins alla ion o sand collec o s 23/10/2018 – 9/11/2018 Plan ing o T. moquinii specimens 25/10/2018 – 13/11/2018 Sand eloca ion 22/10/2018 – 28/11/2018 (18,930 m3) 06/05/2019 – 07/06/2019 (24,705 m3) 14/10/2019 – 08/11/2019 (16,365 m3) The sand collec o s and associa ed T. moquinii specimens we e placed in wo zones adjacen o he sand deposi a ea (Fig. 1). Zone 1 has a su ace a ea o 4,599 m2 and Zone 2 14,085.09 m2. To de e mine he bene icial use o o he wise o sand collec o s in each o hese a eas, wo combina ions we e es ed: i) he ins alla ion o sand collec o s and he plan ing o associa ed T. moquinii specimens; and ii) only he plan ing o T. moquinii specimens. In his way, Zone 1 (Fig. 2A) was subdi ided in o Zone 1 no h (sand collec o s wi h plan s) and Zone 1 sou h (only plan s). Zone 2 (Fig. 2B) was subdi ided in o Zone 2 no h (sand collec o s wi h plan s), and Zone 2 sou h (including one a ea only wi h plan s and ano he wi h bo h sand collec o s and plan s). The spa ial a angemen o he sand collec o s and plan s consis ed o wo o h ee lines pa allel o he coas , depending on he cha ac e is ics o each a ea. The loca ion o he collec o s on each line was de- signed ollowing a N-S a angemen . The loca ion o he sand collec o s o he di e en lines was designed ollowing a NE-SW a angemen be ween hem (Table 2). The sand collec o s ins alled in he plo s had wo ypologies: ‒Double semici cula collec o s (acco ding o he es ed design, see Fe nández-Cab e a e al., 2011), comp ising wo semici cles o wicke ods 2 m apa and placed ans e sely o he e ec i e winds (NE-SW). Each semici cle is 2 m long (Fig. 3A). ‒Ci cula sand collec o s (expe imen al model), comp ising a closed ci cle o wicke ods wi h a diam- e e o 2 m. This model has an opening o abou 50 cm on i s sou h side o acili a e da a collec ion (Fig. 3B). The wicke ods o each collec o a e 1.8 m all and we e bu ied o a dep h o abou 70 cm (40% o hei leng h) o ensu e good esis ance o he wind. Associa ed wi h each sand collec o , wo specimens (le and igh acing seawa ds) o T. moquinii we e plan ed o inc ease he chance o success ul epopula ion. In he Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 192 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 case o he semi-ci cula collec o s, he specimens we e plan ed abou 2 m om he second ow. In he case o he ci cula collec o s, hey we e plan ed inside. In he cases o plan s wi h no sand collec o , hese we e plan ed in pai s app oxima ely 1.5 m apa and aligned om no h (le ) o sou h ( igh ). Table 2. Coun and dis ibu ion o sand collec o s and T. moquinii specimens. Semici cula sand collec o Ci cula sand collec o T. moquiini wi hou sand collec o To al sand collec o s To al T. moquinii specimens Dis ance be ween plan s o be ween sand collec o s/T. moquinii uni s Dis ance bee wen lines Zone 1 no h Line 1 2 ― ― 2 4 7.6 m 22 m Line 2 3 ― ― 3 6 10–11 m Zone 1 sou h Line 1 - ―4―8 5–8 m 14–21 m Line 2 - ―3―6 6–13 m 25 m Line 3 - ―3―6 5–13 m To al 5―10 5 30 ― Zone 2 no h Line 1 - 8 ―8 16 6–11 m 17–22 m Line 2 2 7 ―9 18 5–14 m 13–22 m Line 3 4 7 ―11 22 5–11 m Zone 2 sou h Line 1 8 ―2 8 20 4–11 m 14–22 m Line 2 6 ―3 6 18 6–11 m 7–20 m Line 3 4 ―3 4 14 7–12 m To al 24 22 8 46 108 ― ― Sou ce: Pe sonal compila ion based on Masdunas p og am. 3.2.  Moni o ing me hodology Moni o ing he capaci y o he sand collec o ins alla ion and he plan ing o T. moquinii specimens o he o ma ion o dunes was ca ied ou by aking ela i e and absolu e measu emen s in he ield o he land- o ms and sand olumes a ound he plan s and sand collec o s. Simila ly, measu emen s and obse a ions we e ca ied ou wi h espec o he su i al and mo phological de elopmen o he plan s. The sampling campaigns we e ca ied ou o 13 mon hs, om No embe 2018 o Decembe 2019, wi h a o nigh ly e- quency (25 campaigns). The wind speed and di ec ions in his pe iod we e eco ded e e y 10 minu es by a me eo ological s a ion loca ed in El Inglés beach wi hin he sand eloca ion a ea and less han 300 m om he sand collec o s’ ins alla ion and T. moquinii plan ing a eas. Moni o ing o he plan ed T. moquinii specimens: he heigh and he la ges and smalles diame e s o each specimen we e measu ed. Wi h hese da a, i s bio olume could be calcula ed by applying he ollowing o mula (Blanco Oyona e and Na a o Ce illo, 2003): Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 193 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 Figu e 2. Layou o sand collec o s and T. moquinii zones. A: Zone 1. B: Zone 2. Sou ce: IDECana ias, GRAFCAN, S.A. Cana y Islands Go e nmen (2019). Coo dina es UTM. Zone 28 N. Ellipsoid WGS 84. Da um REGCAN95. Sou ce: Own elabo a ion Figu e 3. Typologies o sand collec o s and na u al T.moquinii specimens loca ed in El Inglés beach o edune. A) Double semici cu- la sand collec o . B) Ci cula sand collec o . C) Na u al T. moquinii specimens. Sou ce: Pe - sonal compila ion. Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 194 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 B = π *Dm 2 ⎡ ⎣ ⎢ ⎢ ⎤ ⎦ ⎥ ⎥ 2 *h whe e B is he bio olume, Dm is he mean diame e and h co esponds o he heigh o he plan . This moni o ing also enabled de e mina ion o he su i al a e o he T. moquinii specimens, calcula ed as he pe cen age o he o al numbe o specimens ha emained ali e. Likewise, in o ma ion was collec ed on he s a e o i ali y o each plan . The s a e o i ali y was calcula ed acco ding o a pe cen age scale. Each specimen was imagina ily di ided in o ou equal pa s. Acco ding o he numbe o pa s ha we e g een, he s a e o i ali y was es ima ed as ollows: excellen (> 75%; da k blue columns in he ig. 4), good (50-75%; o ange columns in he ig. 4), egula (25-50% and/o pa ially wi he ed o dehyd a ed lea es; g ey columns in he ig. 4), bad (5-25% and/o wi he ed o dehyd a ed lea es in a gene alized way; yellow columns in he ig. 4), o d y ( o ally d y; ligh blue in he ig. 4). Geomo phological moni o ing: opog aphical measu emen s o he olumes o sand accumula ed by he sand collec o s and he associa ed T. moquinii specimens we e aken (16 campaigns). This wo k was ca ied ou wi h geomo phological con ol using a Leica TS06 To al S a ion wi h a lase de ice, which al- lowed de ailed de e mina ion o mo phological and olume ic changes. The opog aphical me hod was an in e se in e sec ion om dis ances, om a se ies o ixed bases o known coo dina es ob ained using GPS (UTM-28N - Da um WGS84). To ensu e comple e da a collec ion, he measu emen s we e ca ied ou in an a ea 5 m in diame e su ounding each collec o -plan uni . Wi h he collec ed da a, digi al ele a ion models (DEM) we e elabo a ed by gene a ing iangula ed i egula ne wo ks (TIN), p ojec ed in UTM coo dina es (WGS84). Subsequen ly, he TINs we e con e ed o as e o ma wi h a pixel size o 0.10 m. The las s ep in he da a ea men consis ed o c ossing he as e models on di e en da es o e alua e he e olu ion o he olume ic a ia ions associa ed wi h each collec o -plan uni and de e mine he ype o sand collec o ha , oge he wi h he associa ed T. moquinii specimens, was mo e e ec i e in gene a ing mounds. The sedimen e en ion and nebkha dune o ma ion capaci y o he sand collec o s and he associa ed T. moqui- nii specimens was e alua ed by means o he di e ence be ween he maximum heigh eached wi hin he in luence zone be ween he las and he i s moni o ing campaign. 4.  RESULTS 4.1.  Moni o ing o  plan ed T. moquinii specimens A p og essi e dec ease in he su i al a e o he plan s was obse ed. The educ ion was p og essi e and mo e p onounced in he specimens associa ed wi h sand collec o s, wi h a su i al a e a he end o he s udy pe iod o 30%, al hough in ce ain pe iods su i al was 20% (Fig. 4). Howe e , he su i al a e o T. mo- quinii specimens wi hou sand collec o was mo e s able, emaining be ween 70% and 80% o a signi ican po ion o he s udy pe iod. Two pe iods we e iden i ied in which he e was a mo e p onounced dec ease in he su i al a e, bo h in plan s associa ed and no associa ed wi h sand collec o s, Janua y-Ma ch 2019 and No embe -Decembe 2019. Fo specimens wi hou sand collec o , pe iods o sligh eco e y we e obse ed in June and Oc obe 2019. Plan s associa ed wi h sand collec o s seemed o begin o eco e o unea h om he end o No embe 2019 (Fig. 4). The bio olume o T. moquinii specimens, bo h hose associa ed and no associa ed wi h sand collec o s, inc eased exponen ially a e hei plan ing (Figs. 5A and 5B). In bo h cases, he inc ease in bio olume was g adual du ing he i s 10 mon hs be o e a conside able inc ease began o ake place in Sep embe 2019. This upwa d end was in e up ed in No embe 2019 when he T. moquinii specimens began o dec ease in bio olume. Focusing only on he bio olume o he plan s associa ed wi h sand collec o s, di e ences acco ding o he ype o collec o we e obse ed. The seedlings associa ed wi h ci cula sand collec o s (Fig. 5D) showed a Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 195 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 highe g ow h a e han hose associa ed wi h double semici cula sand collec o s (Fig. 5C). The la e plan s accumula ed a bio olume o less han 2 m3 du ing he i s yea , only exceeding his olume in No embe 2019. Du ing he las mon hs o he s udy he e was a dec ease in he bio olume o hese plan s. In his case, i is wo h no ing ha he seedlings plan ed o he igh (o ange columns) o he double semici cula collec- o s gene ally p esen ed a g ea e bio olume han ha o he specimens plan ed o he le (blue columns). Fo hei pa , he T. moquinii specimens associa ed wi h ci cula sand collec o s g ew mo e han hose asso- cia ed wi h double semici cula collec o s, and expe ienced p og essi e g ow h ha con o ms o an expo- nen ial model. A he end o Oc obe 2019, hese specimens a ained hei maximum bio olume, exceeding 8 m3. As wi h he plan s wi hou sand collec o and hose associa ed wi h semici cula sand collec o s, he e was a dec ease in bio olume in he las mon hs o 2019 ha b oke he exponen ial g ow h end o he se ies. 4.2.  Geomo phological moni o ing Mos o he collec o -plan uni s accumula ed sedimen , inc easing he heigh o he mound associa ed wi h i s accumula ion zone. Howe e , in he case o T. moquinii specimens plan ed wi hou a sand collec o , he end was no so clea and he e we e di e ences in beha io depending on he plan ing zone. In Zone 1 no h, all he elemen s accumula ed sand in hei a ea o in luence, wi h he g ea es heigh eco ded o he collec o -plan uni s loca ed along Line 1 whe e alues close o 1 m we e eached. Howe - e , none o he specimens plan ed in his a ea emained ali e a he end o he moni o ing pe iod. In Zone 1 sou h, whe e seedlings wi hou a sand collec o we e plan ed, he di e ence in heigh in he olumes associa ed wi h hese elemen s was lowe han hose o Zone 1 no h, wi h heigh s anging be ween 0.2 m Figu e 4. S a e o i ali y and su i al a e e olu ion o T. moquinii specimens. The op g aph shows he e olu ion o specimens plan ed wi hou sand collec o (36), and he bo om g aph shows he e olu ion o specimens plan ed wi h semici cula (58) and ci cula (44) sand collec o s. Sou ce: Pe sonal compila ion based on Masdunas p og am. Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 202 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 de la Baje a a la playa del Inglés”, wi hin he MASDUNAS P og am o he Cabildo Insula de G an Cana ia, execu ed by he public company Gesplan, S.A. Fi s au ho is bene icia y o a PhD con ac o he Spanish Minis y o Economy, Indus y and Compe i i eness, suppo ed by he Eu opean Social Fund (ESF). The au- ho s would like o hank he G an Cana ia Island Council o in eg a ing he expe imen s in he P og am and in he p ojec indica ed abo e. They especially wan o exp ess hei g a i ude o he P esiden o he Island Council, An onio Mo ales, as well as o Ma ino Alduán, he En i onmen al Councilo s J. Manuel B i o and M. Ángel Rod íguez, he Gene al Di ec o o he En i onmen , Manuel Amado , he p e ious Di ec o o he Special Na u al Rese e Dunas de Maspalomas, Miguel Ángel Peña, and i s cu en Di ec o , O lando Ma e o. They also wan o exp ess hei special hanks o D Emma Pé ez-Chacón Espino, P o esso o Physical Geog aphy a ULPGC, and D Pa ick A. Hesp, S a egic P o esso in Coas al S udies in Flinde s Uni- e si y (Aus alia), o hei uncondi ional suppo in he de elopmen o he expe imen s. Ou hanks a e also gi en o he s a o Gesplan, S.A., especially o Ramón Gallo and Lidia Suá ez, as well as Ped o Mon oy and he ield c ew s a , o hei p o essionalism and collabo a ion a all imes h oughou he execu ion o he p ojec . To eli o al® s a , especially i s co-di ec o Ósca Be gasa, and Sa a Ga cía, who comple ed he da a collec ion in he las s age o he p ojec . The design o he expe imen s and hei moni o ing, as well as he scien i ic coo dina ion du ing hei execu ion and subsequen obse a ions, co espond o he G oup o Physical Geog aphy and En i onmen o he Ins i u e o Oceanog aphy and Global Change (IOCAG) o he ULPGC, an R&D&i CSIC-associa e uni (Ocean and Clima e Uni ). Con lic s o  in e es  and au ho ship s a emen The au ho s decla e ha hey ha e no known any exis ing o po en ial con lic o in e es in ela ion o he wo k epo ed in his pape . A. He nández-Co de o and M. Vie a-Pé ez we e hi ed by he companies Gesplan, S.A. and eli o al® o he moni o ing o sand olumes and T. moquinii specimens, wi hin he amewo k o he “Expe iencia pilo o de eposición de a ena desde la pun a de La Baje a a la Playa del Inglés” p ojec . Au ho s a emen : Abel San omualdo-Collado, Da a cu a ion, Fo mal analysis, In es iga ion, Me hodology, W i ing – o iginal d a , W i ing – e iew & edi ing. An onio I. He nández-Co de o, Da a cu a ion, Fo mal analysis, Me hodology, W i ing – o iginal d a . Manolo Vie a-Pé ez, Da a cu a ion, Fo mal analysis, Me h- odology, W i ing – o iginal d a . Juan B. Gallego-Fe nández, Me hodology, Supe ision, W i ing – e iew & edi ing. Luis He nández-Cal en o, Supe ision, W i ing – o iginal d a , W i ing – e iew & edi ing, Funding acquisi ion. REFERENCES Alonso, I., Mon esdeoca I., Vi a es, A. & Alcan a a-Ca io, J. (2001). Va iabilidad g anulome ica y de la linea de cos a en las playas de El Ingles y Maspalomas (G an Cana ia). Geo emas, 3(1), 39–42. Blanco Oyona e, P. & Na a o Ce illo, R.Mª. (2003). Abo eg ound phy omass models o majo species in a sh ub ecosys ems o wes e n Andalusia. In es igación Ag a ia. Sis emas y Recu sos Fo es ales, 12(3), 47-55. Bu ke, A., New on, R., Boyce, D. Kolbe g, H. & B unne , I. (2011). Rees ablishing a Keys one Species in an A id Coas al En i- onmen : Sal bush (Salsola nollo hensis) in Namibia. Ecological Res o a ion, 29(1–2), 25-34. h ps://doi.o g/10.3368/ e .29.1-2.25 Cab e a-Vega, L.L., C uz-A e o, N., He nández-Cal en o, L., He nández-Co de o, A.I. & Fe nández-Cab e a, E. (2013). Mo phological changes in dunes as an indica o o an h opogenic in e e ences in a id dune ields. Jou nal o Coas- al Resea ch, (165), 1271–1276. h ps://doi.o g/10.2112/SI65-215.1 Cas o, C. (1988). The a i icial cons uc ion o o edunes and he in e e ence o dune-beach in e ac ion, Chile. Jou nal o Coas al Resea ch SI, (3), 103-109. h p://www.js o .o g/s able/40928735 Cas o A a ia, C. (1987). T ans o maciones geomo ológicas ecien es y deg adación de las dunas de Ri oque. Re is a de Geog a ía No e G ande, (14), 3-13. Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 203 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 Di Paola, G., Rod íguez, G., & Rosskop , C. M. (2020). Sho - o mid- e m sho eline changes along he sou heas e n coas o G an Cana ia Island (Spain). Rendicon i Lincei. Scienze Fisiche e Na u ali, 31(1), 89–102. h ps://doi.o g/10.1007/ s12210-020-00872-3 Fe nández-Cab e a, E., C uz-A e o, N., He nández-Co de o, A.I., Vie a-Pé ez, M., He nández-Cal en o, L. & Pé ez-Chacón, E. (2011). Diseño expe imen al y seguimien o de cap ado es pa a la egene ación de la duna cos e a de playa del Inglés (G an Cana ia). In: XI Jo nadas Españolas de Cos as y Pue os. Las Palmas de G an Cana ia (pp. 375–382). Fon án-Bouzas, Á., Alcán a a-Ca ió, J., Alba acín, S., Bap is a, P., Sil a, P. A., Po z, L., & Manzolli, R. P. (2019). Mul ian- nual Sho e Mo phodynamics o a Cuspa e Fo eland: Maspalomas (G an Cana ia, Cana y Islands). Jou nal o Ma ine Science and Enginee ing, 7(11), 416. h ps://doi.o g/10.3390/jmse7110416 Gallego-Fe nández, J.B. & Ma ínez, M.L. (2011). En i onmen al il e ing and plan unc ional ypes on Mexican o edunes along he Gul o Mexico. Ecoscience, (18), 52–62. h ps://doi.o g/10.2980/18-1-3376 Ga cía-Rome o, L., He nández-Co de o, A.I., Fe nández-Cab e a, E., Peña-Alonso, C., He nández-Cal en o, L. & Pé- ez-Chacón, E. (2016). U ban- ou is ic impac s on he aeolian sedimen a y sys ems o he Cana y Islands: Con lic be ween de elopmen and conse a ion. Island S udies Jou nal, (11), 91–112. h p://hdl.handle.ne /10553/52597 Ga cía-Rome o, L., Delgado-Fe nández, I., Hesp, P.A., He nández-Cal en o, L., Vie a-Pé ez, M., He nández-Co de o, A.I., Cab e a-Gámez, J. & Domínguez-B i o, A.C. (2019). Ai low dynamics, ege a ion and aeolian e osi e p ocesses in a shadow zone leewa d o a eso in an a id ansg essi e dune sys em. Aeolian Resea ch, (38), 48–59. h ps://doi. o g/10.1016/j.aeolia.2019.03.006 Ga cía-Rome o, L., He nández-Co de o, A.I., Hesp, P.A., He nández-Cal en o, L. & San ana del Pino, A. (2021). Decadal moni o ing o T aganum moquinii’s ole on o edune mo phology o an human impac ed a id dune ield. Science o he To al En i onmen , (758), 143802. h ps://doi.o g/10.1016/j.sci o en .2020.143802 Gesplan (2007). P oyec o pilo o de e ue zo de las poblaciones de balancones. In o me inédi o. Gómez-Pina, G., Muñoz-Pé ez, J. J., Ramí ez, J. L., & Ley, C. (2002). Sand dune managemen p oblems and echniques, Spain. Jou nal o Coas al Resea ch, (36), 325-332. h ps://doi.o g/10.2112/1551-5036-36.sp1.325 G a als-So o, R. & No ds om, K. (2009). Sand Fences in he Coas al Zone: In ended and Unin ended E ec s. En i onmen- al Managemen , 44 (3), 420–429. h ps://doi.o g/10.1007/s00267-009-9331-7 G a als-So o, R. (2012). E ec s o sand ences on coas al dune ege a ion dis ibu ion. Geomo phology, (145-146), 45-55. h ps://doi.o g/10.1016/j.geomo ph.2011.12.004 He nández-Cal en o, L. (2006.) Diagnós ico sob e la e olución del sis ema de dunas de Maspalomas: (1960-2000). Cabildo Insula de G an Cana ia, Las Palmas de G an Cana ia. He nández-Cal en o, L., Jackson, D.W.T., Medina, R., He nández-Co de o, A.I., C uz-A e o, N. & Requejo, S. (2014.) Downwind e ec s on an a id dune ield om an e ol ing u banised a ea. Aeolian Resea ch, (15), 301–309. h ps:// doi.o g/10.1016/j.aeolia.2014.06.007 He nández-Co de o, A.I., Pé ez-Chacón Espino, E. & He nández-Cal en o, L. (2012). La in es igación como sopo e de la ges ión: El ejemplo de la duna cos e a ( o edune) de Maspalomas (G an Cana ia, Islas Cana ias). La ges ión In eg . Play. y dunas Exp. en La inoamé ica y Eu . Monog . la Soc. d’His ò ia Na . les Balea , 19 (pp. 289–306). He nández-Co de o, A.I., He nández-Cal en o, L. & Pé ez-Chacón Espino, E. (2017). Vege a ion changes as an indica o o impac om ou is de elopmen in an a id ansg essi e coas al dune ield. Land use policy, (64), 479–491. h - ps://doi.o g/10.1016/j.landusepol.2017.03.026 He nández-Co de o, A.I., He nández-Cal en o, L., Hesp, P.A. & Pé ez-Chacón, E. (2018). Geomo phological changes in an a id ansg essi e coas al dune ield due o na u al p ocesses and human impac s. Ea h Su ace P ocesses and Land o ms, (43), 2167–2180. h ps://doi.o g/10.1002/esp.4382 He nández-Co de o, A.I., Peña-Alonso, C., He nández-Cal en o, L., Fe e -Vale o, N., San ana-Co de o, A.M., Ga cía-Ro- me o, L. & Pé ez-Chacón Espino, E. (2019). Aeolian Sedimen a y Sys ems o he Cana y Islands. In: Mo ales, J.A. (ed.), The Spanish Coas al Sys ems (pp. 699-725). Sp inge In e na ional Publishing, Cham. h ps://doi.o g/10.1007/978-3- 319-93169-2_30 Hesp, P.A., He nández-Cal en o, L., He nandez-Co de o, A., Gallego-Fe nandez, J., Ga cia Rome o, L., Mio da Sil a, G. & Ruz, M-H. (2021). Nebkha de elopmen and sedimen supply. Science o he To al En i onmen , (144815), h ps://doi. o g/10.1016/j.sci o en .2020.144815. Abel San omualdo-Collado e al. / REA N. 41 (2021) 187 - 204 204 © Edi o ial Uni e sidad de Se illa 2021 | Se illa, España| CC BY-NC-ND 4.0 | e-ISSN: 2340-2776 | doi: h ps://dx.doi.o g/10.12795/ ea.2021.i41.10 Ley, C., Gallego-Fe nández, J.B., Vidal, C. (2007). Manual de es au ación de dunas cos e as. Di ección Gene al de Cos as. Minis e io de Medio Ambien e y Medio Ru al y Ma ino. Ley, C. (2012). Res au ación de dunas. El caso español. In: Rod íguez-Pe ea, A., Pons, G.X., Roig-Muna , F.X., Ma ín-P ie- o, J.A., Mi -Gual, M. & Cab e a, J.A. (eds.), La Ges ión In eg ada de Playas y Dunas: Expe iencias En La inoamé ica y Eu opa, Monog a ies de La Socie a d’His ò ia Na u al de Les Balea s (p.402). Palma de Mallo ca. Li hgow, D., Ma ínez, M.L., Gallego-Fe nández, J.B., Hesp, P.A., Flo es, P., Gachuz, S., Rod íguez-Re elo, N., Jiménez-O o- cio, O., Mendoza-González, G. & Ál a ez-Molina, L.L. (2013). Linking es o a ion ecology wi h coas al dune es o a- ion. Geomo phology, (199), 214–224. h ps://doi.o g/10.1016/j.geomo ph.2013.05.007 Lubke, R.A. (2013.) Res o a ion o dune ecosys ems ollowing mining in Madagasca and Namibia: con as ing es o- a ion app oaches adop ed in egions o high and low human popula ion densi y. In: Ma ínez, M.L., Gallego-Fe - nández, J.B. & Hesp, P.A. (eds.), Chap e 13. Res o a ion o Coas al Dunes. Sp inge Ve lag, Ge many (pp. 199–215). h ps://doi.o g/10.1007/978-3-642-33445-0_13 Ma ínez, M.L., Hesp, P.A. & Gallego-Fe nández, J.B. (2013). Coas al Dune Res o a ion: T ends and Pe spec i es. In: Ma - ínez, M.L., Gallego-Fe nández, J.B. & Hesp, P.A. (eds.), Chap e 20. Res o a ion o Coas al Dunes. Sp inge Ve lag (pp.323-339). Ge many. h ps://doi.o g/10.1007/978-3-642-33445-0_20 Máye Suá ez, P., Pé ez-Chacón Espino, E., C uz-A e o, N., & He nández-Cal en o, L. (2012). Ca ac e ís icas del ien o en el campo de dunas de Maspalomas (G an Cana ia, islas Cana ias, España). Nimbus, (29–30), 381–397. Minis e io de Medio Ambien e (2007). Es udio in eg al de la playa y dunas de Maspalomas (G an Cana ia). Mad id (Spain). No ds om, K.F. (2008). Beach and Dune Res o a ion. Camb idge Uni e si y P ess. h ps://doi.o g/10.1017/ CBO9780511535925 Peña-Alonso, C., Gallego-Fe nández, J.B., He nández-Cal en o, L., He nández-Co de o, A.I. & A iza, E. (2018). Assessing he geomo phological ulne abili y o a id beach-dune sys ems. Science o he To al En i onmen , (635), 512–525. h ps://doi.o g/10.1016/j.sci o en .2018.04.095 Pé ez-Chacón, E., He nández-Cal en o, L., He nández-Co de o, A.I., Máye Suá ez, P., Rome o, L.E., Alonso, I., Mangas, J., Menéndez, I., Sánchez, I., Ojeda, J., Ruiz, P. & Alcán a a, J. (2007). Maspalomas: cla es cien í icas pa a el análisis de su p oblemá ica ambien al. Uni e sidad de Las Palmas de G an Cana ia. San omualdo-Collado, A., Ga cía-Rome o, L., Peña-Alonso, C., He nández-Co de o, A. I., Fe e -Vale o, N., & He nán- dez-Cal en o, L. (2021). Spa io empo al analysis o he impac o a i icial beach s uc u es on biogeomo pholo- gical p ocesses in an a id beach-dune sys em. Jou nal o En i onmen al Managemen , (282), 111953. h ps://doi. o g/10.1016/j.jen man.2021.111953 Smi h, A., Jackson, D. W. T., Coope , J. A. G., Beye s, M., & B een, C. (2021). Whole-island wind bi u ca ion and localized opog aphic s ee ing: Impac s on aeolian dune dynamics. Science o The To al En i onmen , (763), 144444. h ps:// doi.o g/10.1016/j.sci o en .2020.144444 Smi h, A.B., Jackson, D.W.T., Coope , J.A.G. & He nández-Cal en o, L. (2017). Quan i ying he ole o u baniza ion on ai - low pe u ba ions and dune ield e olu ion. Ea h’s Fu u e, (5), 520–539. h ps://doi.o g/10.1002/2016EF000524 Smi h, V.C. & Ennos, A.R. (2003). The e ec s o ai low and s em lexu e on he mechanical and hyd aulic p ope ies o he s ems o sun lowe s Helian hus annuus l. Jou nal o Expe imen al Bo any. h ps://doi.o g/10.1093/jxb/e g068 Vie a-Pé ez, M. (2015). Es udio de allado de la duna cos e a de Maspalomas (G an Cana ia, Islas Cana ias): in e acción ‘T a- ganum moquinii’ - dinámica sedimen a ia eólica en un en o no in e enido. Recomendaciones de ca a a su ges ión [Tesis doc o al, Uni e sidad de Las Palmas de G an Cana ias]. Vie a-Pé ez, M., He nández-Cal en o, L., Hesp, P.A. & San ana-del Pino, A. (2019). E ec s o a i icial ligh on lowe ing o o edune ege a ion. Ecology, (100), 1–10. h ps://doi.o g/10.1002/ecy.2678