Marci Tullii Ciceronis Topica

MAPvCl TVLLII CICERONIS TOPICA. PETRI VELLEll Cmuurs, notis extilicata. HISPALI Apud Alfonfum Efcribanum, via Serpentina, ELREY. PORqUMto por pdrte de vos don Pero Velez de Gueudrii Prior yanonii go en li fiticid yglejin dek ciudnd de SeuiUn, nosfue hechd reUcio que vos duUdesfecho vnUhro,mtituUdo Aimotdcwnes,fohrclosTopicos de Cice ron, el qual era muy vtil yprouechofo para todas ias profej?icnes^fuplicandono's os mddajjemos dir Uceeia para io poder imprimir, yPreuilegio por veyntt anos bcomoU nueftra mercedfuejfe :lo qttd vijio por los dei nuejhro confejo ycomo porfu mandadofekizieron las diUgencks que Upregmatica por nosfechafotre la imprefio de los libros dijfone. Por os hazer bieii ymerced fui acordado que deukmos mandar dar ejla nuejira cedula enla dicha razp. Xpor la prefente vos domos licenda yfacultai para que por tiempo de diez anos privneros pguicMes que cotran yfe cuenten defde el dia dela data defla nueBra cedulapaos,o la perfo na que vueflro poder vuiere,podays imprimir yvender el dicho libro que defufo fe haze mencion.Y por la prefente dumos licenda yfacultad aqualquier imprefa for de nueBros R.eynos que vos nobraredes,para quepor ejla vez lo pueda impri mir,con que dejfues de imprejfo antes quefevendalo traygays alnuefirocofejo para que fe corrija con el original que va rubricado yfirmado al cabo de Pedro dei marmol nueBro efcriuano de camara de los 'que repden emi nueftro confejo, yfeostajfcel precio que por cada volumen vuieredes de auer.X mandamos que durante el dicho tiempo,perfona algunapn vuepra Uceeia no lo pueda imprimir ni vedeTyfopena que el que lo mprimiere,6 vendiere, aya perdido ypierda todos yqualefquier libros ymoldes que dei traxere 6 vendiere enepes nuepros Reynos Ymandamos alos dei nuepro Confcjo,Vrepdentes eOydores de las nueBras Au iiencias, Pdcddes^lguaziles dela nuePra cafa ycorte ychanciUerias ,y atodos los Corrcgidores,Apipente, Gotiernadores ,Aleddes mayores yordinarios ,y otrosjuezesyjuBicias qualefquier de todas Usciudades, villas ylugares de los nuepros ReynosySenorios^af.i 'alos que agorafon,como alos que Seran de aqui adcknte,que vos guardcnycumplanepanuepra cedula ymerced que anp vos hazemos^ centra el tenor yforma deUa no vos vayan ni pajfen^ni conpentan yr ni pajfar por alguna rnanera fopena de la nuspra merced, yde diez mil maraua dis para la nUepra camara.Pecha en tAadrid kveynte ynueue dks dei mes de Ai gopo,de milyquinientcsy fetenta ydosanas. YO EL REY. Por mandado de fu Uagepai. Antonio de Eraffo. A2 pLmaeftroSegura Cathedratico de Rex ^thorica enla Vnmerfidad de Alcala,digo que por mandado de fu mageftad yde los iex norcs de fu muy alto confejo ,he vifto con Ia atencion que he podido efte libro de don Pex ro Vellez de Gueuara,fobrelos Topicos de Tulioj yme parefce que no dene cofa alguna que contradiga a nueftra fantfla fe catholica, yque es libro de mucha ybuena do(ftrina,de donde refultara gran prouecho ala republix ca,y que afsi es muy jufto que fe imprima* yfirmelo de mi nombre,cn veynte yvno de Agofto ,de mil y quinientos yfetenx ta ydos. EI Maeftro Segura, ILLVSTR'l OMNIVM BONARVM DOCTRINARVM CVL TRICI CONSERVATRI CICLV EMAGNAE ACA DE MIAE SALMANTE CENSI PETRVS VEL^ LEIVS GVEVARA AL TRICI PI I S S IMAE BLANDISSIMAE BENEMERENTI ALVMNVS NV TRICIA, CO A? MARCI TVLLII CICERONIS ADC. rREBATJVM TOPICA. (O AIORESNOS res fcribere ingrcffos C.Tre/- batij&I ifs libris, quos breui te pore fatis multos edidimus,di griiores ,ecurfu ipfo reuoca> ,uit volutas tua. Cum enim mi cum in Tufculano efles, &in bibliotheca fe/» paratim vterque noftrum ad fuum ftudium Ii bellos,quos v"eIlet,euoIueret,inc;diffci in Aru ftotelis Topica quadam,qucC funt ab illo plu ribus libris explicata.Qua infcriptione com^ motus,cotinuo ame eorum librorum fenten/' •tia requififti.Quam fibi cum expofuiffem, di^ fciplinam inueniendbrum argumentorum,vt fine vUo errore ad eam rationem via perueni remus ab Ariftotele inuenta,Iibris illis con«V neri:verecunde tu quidem, vt omnia ,fed ta^* menvtfacile cernere te ardere ftudio ,mecu, vc tibi illa traderem,egifti.Cum autem ego te non tam vitandi laboris mei cauira,qua quod intex MAR. TVL. CIC TOPICA. 4 intersfle tua arbitrarer ,vel vt eos per te iplc legeres ,vel vt tota ratione adoCtifsimo quo dam rhetore acciperes^hortatus effem :vtrun quCjVt a te audiebairijes expertus.Sed alibris te obfcuritasreiecit. Rhetor atjtem ille ma^ gnuSjVt opinor, Ariftotelica fe ignorare reC- podit.QjJod quidem minime fum admiratus, eum philofophum rhetori non effe cognitu, qui ab ipfis philofophis,praeter admodu pau cos,ignoretur. Quibus eo minus ignofcen.' dum eft,quod no modo rebus ijs ,qute ab illo ditflcC&T inuentsefunt,allici debueruntifed di cendi quoque incredibili quadam cum copia, tum etiam fuauitate.Non potui igitur tibi fe pius hoc roganti,& tamen vereti ne mihi gra nis effes, (facile enim id cerneba) debere diu tius,ne ipfi iuris interpreti fieri videreturiniu ria. Etenim cum tu mihi ,meistj multa fepe cauilles,veritus fum ,nc,fi ego grauarer ,aut ingratum id, aut fuperbum videretur. Sed dumfuimus vna ,tu optimus es teftis ,quam fuerim occupatus. Vt autem atc difcefsi in Gr^ciam proficifcens ,cum opera mea nec refpub. nec amici vterentur ,nec ho^ nefte inter arma verfari poflem, ne fi tuto id quidem mihi liceret ,vt veni Veham, tua<^ tuat^ &tuos vidi^admonitus huius acris aliex nijiiolui deeffc ne tacitae quidem flagitationi tuxJtac^hacCjCum mecum libros n5 habere, memoria repetita in ipfa nauigatione coicri/- pfi,tibicj ex itinere mifi;vtrnea diligentia ma datorum tuorum,te quoc^ ,&fi admonitore non eges,ad memoriam noftrarum rerum ex citarem.Sed iam tempus efl: ad id,quod iniiiy tuimus accedere» PETRI VELLEI Gueuarae ad Topica Cice^ ronis Nottc. ARCI Tulli) Ciceronis. c»;«« ia Pande6iarum libris mentio eji in. l.z, pejl hos quoq;.I),({e orig.iur.l.titlctniK.^, latitare. Dquib.ex cauf.in pof.l.Cicero.D. depoenis.l.littus.D.de -rerb.^g. idq; Fore» tuhu dialogo trigepimo oclauo notauit.Sed &eiu^de^lex, in qaxfliombus.D.ad leg.iul.mai. alterius -rero Cteeronis meminit.l..Xurehnsjymphorintis.^.Meuia teJiamento.D. de Uberatjeg. Ad C. Trebatium. lacobus Lahittus aduertit^Trebatijferiptain Pandedlis feptuaginta nouem legibus citariifemel in inititutionibus Ittjliaiani,titulo de Codicil.§.i. Topica, Topos jidejl locas.TOpicusJocalis, Topice To pices ficesjars inueniendi loca argimentorum.InfraiiuueriieKdi pero artem qu^ Topice dicitur.Et Topica Topicoramj ea dem ars;hic in prooemio^.Arifiotelis Topica quadam.Et li bro feptimo epijlolarum ad diuerfos, epijlola decima nona ittjlitui Topica .Ariflotelica confiribere. ^/laiores nos res. Exordio,i>t decet^heneaolum^dod lem^attentumfacit auditorem.ldper partes Boetius expli cat,maiores autem res appellat moralemphilofophiam,ma ior efl enim morum ratio,quamperitia differendi. Ingreflbs. ingredi hic eji 'tncipere.Sic ejl ad Atticum. J Cum ingrejfuf ejfem dicere.Et in Academicis quajlionib. quod nosfacere ingredimur. Et ijs libris. Quidamlibros de philofophia,fcilicet, de S jinibm,de legibusjde officijs,& cateros intelligunt.Viforius Rhetoricospotius,deOratore,partitiones (^Oratore. Sarba ytrpfque. Cum enim mecum effes, Narratio,qu£ docilem re. 7 dit auditorem,&fcribendiproponit occafonem. In 'Thu{cvllL'no,ltaliaoppido,Telegoni,Vlyfis f^Cir 8 CCS plij adificiojCiceronis villa,& Catonis Cenforini ortu . nobilifimo. Sed eius Romani -vixpoflea fundamenta reli~ querunf.infenjt quodfeEederlci AEnobarbi copijs iunxif fet, pt librofexto Volaterranusfcribit. Nunc Frafcata dicitur,ibiquefua ietate,oJJa Tullia Ciceronis flia inuen. fa,Beroaldus ait. Pluribus libris, ro/jfcor»!» libros o£lofcripft Ariflo ^ teles quos latinosfecit Boetius. BDifcipli H.AR..T VLll. ClC. latent,&exquihusfuntpctenda.ldemq; Alexander JC- fhrodifxut t^Rodolphiu Agricolafcripferunt.Dijlat <m teTopica Ciceronis atq;.^riji<jtelis,ytre6le Boetius docet,quod ^riftoreles dtfferit de maximis propojitionibus, quas pro loc,k argumetorupofuittCacero no Jpfas maximas propOjltioHes,fed earum continentes dtjferentias, locos no cat ,ac de his docet.Pojptnt namq; maximte illse,multse quantumuis etpene innumerahiles,in paucas colligi diffetcitioi-. yt ali£ in genere,alia in deffinitione,alia in alio mo docBnJiJlanf. omnespraterea,qu£,yerhigratia,fuh dejfinitjonis rationem cadunt ,yno definitionis nomine comprehendi:Re£ie igiturgl.in extrauag.Prouide.defententia excom.in communib.Cum loci quinque tradit pgnijicationes,ait .Terfio r/io,dopro efcatta argumenti :yt efl locus maxima,yet differentia maximf.fecundum quod dicitur ah artijlisjlocus ejljedes argumenti, yel illud dquo extns hiturarmmentumi 12 Argiiaietum autem ratiohem quae rei dubiae faeiat fidera» idejlprobabilem excogitationem ofledeu terti, id, de quo quaritur yerum effe,yel falfumXicero in partitionibus ,argumentum dicit effe. probabile inuen - twnadfitciendamfidem.Et libro primo de lnuentione,Jnuentum ex aliqua genere ,rem aliquam aut probabiliter -ojtendens,aut neceffarie demondirans .Quintilianus libro qainto capite decimo,.Argumentu efi ratioprobationepr« flans,qua colligitur aliquidper aliud ,et qux,quod efl duhium,per id quod dubiumnon efl, conjirmattet .Agricola libro TOPICA, 9 hbro feciido capite decima tertio. FidesJucptit^^uet^t ora tione^eji qua conficitur argumentando^cut» rem dubia pra habili coUigmns argumento.Caterum^yt Boetius fcribitj integram argumenti defifiuitionem Ciceropofuit hoc loco, exgenere i&^uabus dtjferentijsigenere quidem, ratione: vna yero differetia,quodfaciat fidem.altera quod rei dubiee.Tota dejfinitio,argumentum ejl ratio qua rei dubiafa ciatfidem..Altas Quintilianus notat,omnem adfcribendU dejlinatam materiam argumentum appellari:quim et yulgo paulo numerofim opus,dici argumentofum. Quid autem inter argumetum et argumetationem diflet,Boetius et Fo xius tradiderunt, CEDex his lociSjin quibus argumetg indu fa funt,alif in eo ipfo,de quo agiturjhseret; alij affumuntur cxtrinfecus.In ipfo,tum ex to jtOjtutfl ex, partibus eiuSjtum ex nota, tum ex his rebus,quae quodam modo afFesfise funt ad id ,de quo queritur. Extrinfecus autem ea •dicuntur ,qute abfunt ,longei^ difiunda fuat.\ oED ex his locis, .Arifloteles,yt Foxius notat ,i locOs nddifiingttit,fed quatuor dum taxatgenera qua Jlionum tradit,ad qua loci omnes redigantur. Vnde libro primo Topicotu ait. Omnis enuntiatio,atq; omnis quafiio "vcl adgenus, yelproprium, yel accidens, yelad deffini- B5tionem MAR.rVLII.ClC. t tianem refertur. Sunt qui locoHn mitximu propofitiones &in maximarum differentias dimdaitf.alq in eos quifuhflantia ittjint, aut in eos qui extraf'Aflantiam fint fofiti, aut in medios, .ytlij in eos qui fel in ipfofnt de quo afitur^vel aliunde trahanturjtel afumanturextrinfecus. Jtaq; aliter .Arffoteles^aliter Ckero^aliter diuus .Xugu jlinusp:’hemiflius,Gamarus,aliter .Agricola/Titelmatius Barha^aliter Trape^untius,aliter 'Bucoldiauus. Sed &e nojlris .Alhericus .Speculator^ Baldus, Buerardas^Cait^ tiuncula diuerfam fequutifunt -viam: Namqs alijs ali* res,arriientque^placentque.V tejl apud Homeru-S edpro feflo^tt re£le Boetius fcribit,mhil Ciceronis deffmtioni ac diuijioni pojfeyidetur addijVel minui:quoniam quidem breuiter cunila compleilitur. 2In eo ipfo de quo agitur, omnispropofitio, omnisq; quajiio prtedicato confiat atq; fubieilo.Cum enim -utraque affirmationem habeat &negationem,id in omni ambiguk tate quxritur,ytrumpr*dicatus terminus fubieilo infit, an nen.ltaq; prsedicatu hei/uhieilu ejfe ipfum, de quo agi tur, Boetius, Latomus &<Barbaputau.erunt.Verum hi ter miniperfie nefi, argumentafunt,nefi prafiare argumenta pofiunf.alioqui dubitatio nuUa effiet.Sumendafiunt argume ta Del ex his que in ipfis terminis infiunt ,vedextrinfiecuf pofitafiunt:modo,-iit efi apud .Agricolam,confientanea ter minofint,^ dpropofira re non abhorrentia. 5Herent, Loci igitur ab terminis quibus infiunt diuerfi fiunt. Vndefiequifur. In ropIcA. 10 In ipfo tum ex toto. Quaji aliud fit ipfum quam totit ^ Cu enim terminui in qudifihuepofitHs defjinitioue habeat ^ partes, nome &relationem ad aliquid; alium, yt eji apud Boetiu,necejfe ejl ejje intelleilum rei qu£ coplicata atque inuoluta efl-,alium eiufdem rei explicata &diJJerta,quod facit defjinitio,jiyt Quintilianoplacet, efi reipropofita pro pria,dilucida breuiter comprehenfa yerbis enuntiatio. £tji igitur ynu idemq; efl deffinitionis i&deffinita reifub ieclu,tame nemo non aliter afficitur prolato nomine homo, aliter audita defjinitio»e,homo efl animal rationale mortale.Def finitionem Cicero appellat totum yel quod tota rei fubflantiam breuiter declaret,propoflta,yt .Arifloteles li brofeptima Topicoru ait,effentia &natura rei-.yel quod omne id de quo agitur,genere,au£lore Porflrio.tanqua ma teria,&' differentia quaflforma conflet, def finitio ytranq; panem comprehendat. .Atq; hxc Viforius &Sarba probaUerunt. Tum ex partibus eius. Boetius &•Barba dicut,quai 5 fupra in deffinitione funt dida departibus qu£ fubflantiam iungunt ,ad eas quoq; partes tranfferenda effe quse magnitudinem copulant. Itaq; licet nihil aliudflt domus quam quod fundamento ,parietibus &te£lo continetur, tamen non eundem habemus intelleSlum cum domum integram ,quem cum eiuspartes conflderamus. Eoq; fenfu partes in eo ipfo de quo agitur herent ,nec idem funi. Tum cx ^ non9* MAR. TVLL11CIC. r» notio.'EtymologtaJnquit,qu<e yerhorum originem inquirit, aCicerone dicla esi notatio ,quia nomen eius apud ^ri ftotelem inuenitur Symholon, quod eil nota :nam yer - bum ex yerbo duilumjdeji Veriloquium, ipfe Cicero qui jinxit reformidat. Sunt qui yim potius intuiti. Originationem yocent.Ex nota autem locum ab eo termino diuerfum,ejie qui in quajiitne conflituatur ,apertifsimum effe Boetius &Barba re^leputat. Quis enim dicat,id ejje cuittpibet rei yocalulum ,quod res ipfa eji quam deji-. gnati Imo Rodolphus notam dfuhjiantiafeparat,&' inter locos externos conumerat,fortuitam,yt Latomus ait, yer bi conditionemjfe£lans,qu£ addipoteji reiy&detrahr.Ci cerofenfum potius attendens,quincnfeparatur dre,ficut nec dejf initio adcffinito,notam herere rei de qua agitur , potius fcribit. “7 Tum cxifs rebus c|iia?quodammodo fijnt ad id dequo quafritur. H<ec quoque etftxtra pofita yideantur,terminii tamen,yt Boetius notat, in qute fiione propojitu yelut eregione rejpiciitt,idroqs affefia di cuntur.Verbo,yt eji apud Gelliulibro.i.cap.16 .non yulgaristftgnijicationis.^jfe£la enim,inquit,Jicuti.M, Cicero yeteru elegant^limi locutifunt,ea proprie dicebatur, qute non adfinem ipfum,fedproximefnem progreffa dedu£ldue erant. Hoc yerbum ad hancfententiamrin Cicero nii orationefuit,quam dixit de prouincijs confufaribus. Qute yero Cicere affedla ad id de quo quaritur,BoetiUsM- 'relatione pofita dixit ,Quintilianus adidrquidpffei^itH fcribit TOPICA. II Jcrihit Uhro quinto cafite decima.Cicero gentts &f^ecie, quam eandemformam -vocat, dfniticne dtducit,&fs qtne ad aliquidfunt,fubijcit.ldqi dquorundam calumnia Vifo rha defendit. Extnnfecus autem dicuntur,qujE abfunt Ion 8 get^ diGunilta funt. Scilicet ab eo de quo agitur:qua~ liafunt teJiimonia.Hic multa Boetius quarit, multa Vifo rms,quee tranfcribere,ad mepertinere non arbitror. ^EDad id totumjde quo difleriturjtum de ^J adhibetur, qua: quafi inuolutu euol uit id, de quo quarritur.Eius argumenti talis cftforruulatlus ciuile eft aEquitasxonftituta ijs qui eiufdem eiuitatis funt,ad res fuas obtine das. Eius autem jcquitatis vtilis cft cognitio, Vtilis eft ergo iuris ciuilis fcientia. Ciu;.; --;- Sed ad fd totum de quo di{reritur.a.4'dtotum,-vt j Viforius notat,tres loci adhibentur,qui totam em de quo differiturJuhflantiam comple6luntur.I)efnitio,partes,no ta.Nam &defnitiopropofitogenere &differentijs,quibus terminus conflat omnisipartitio enumeratione partiit, 'quasfimultot» effe aquales Hecefle efl :notaper etymologtam-.id de quo agitur,quafl inuolutum euoluunt. Tum definitio adhibetur. Hefniedileges,huius z loci vfum abunde explicant,prater jfriflotelis &Cicero nis interpretes,Titelmanus libro quinto Dialectica capite tertio MAR. rVLII CICER. tertio,Bucoldinnas libro primo de lnuentione.,Atq; ex no Jlris,multis eiurepropofitis exemplis Euerardus in cetum locis cap.tertiouCanriuncuUinTopicis legalibus. ,Appel~ Ius in methodica Dialeilices ratione ad iuris prudentiam accommodata cap.primo. Gamarus lib. primo Dialedlice legalis.Quanquam autem multifunt definitionum modi^ad duo tamen referripojje Foxius aitjVjioden fiue fubjlan~ tialcm, Hyppogrdphichen idejl defcriptionem. 5quafi inuolutum euoluit id de quo quajx ritur, id enim efi propriu defnitionis munus. Vnde apud eundem Ciceronem libro primo de Oratore.Pracipit ratio atqi doflrina^nt 'vis eius rei qua defnias^ftc exprimatur^ i>t neqs abjit quidqua^neq;fuperfit.lde in Oratorefcrtbit. Definitio efl oratio^qua quidfit id, de quo agitur ofleudit quam breuifime.Et ad Ileren.lib.quarto.Definitio efl qua rei alicuius proprias ampledliturpoteflates breuiter &ab folute.Quintilianus quoq; lib.feptimo cap.quarto. Finitio efl,inqait,rei propefta,propria &dilucida, &breuiter comprehenfa -verbis enuntiatio..Atque ACrifloteles libro primo &fecudo.Topic.ait.Defnitio efl que quid res ft fgnifcat.Et ide Gelliusprobat, lib.quarto cap.primo. Et fenft Bartol.&‘ iuris interpretes in.l.i.ff.deTeflam. Car din.in.c. Perpedimus.Defentent.excom.Alciat,lib.quar toparadox.cap.primo.Et lib.fexto cap.nono.Qua cum ita fnt,re(le Cicero in Oratore ad Brutum. Quoniam in omni bus,inquit,qu(e ratione docentur,^!?' via,primu coflituen dSefl quid,quidquefit,nifl enim inter eos qui difceptentj conuenit rop1cA. 12 coHuenit^quidftt iUud,de quo amhigttur,itec re£le dijjeri^ nec vnquatn ad exitumperueniri poteJl:explicada eJl fepe -verbis mens noflra de quaq; re ;atque inuolut£ rei noti tia dejiniedo aperteda efl.Quod idem &lib.primo dejinibus.£t lib.primo de offtcijs dixit.£t apud Platonem efl in Phedroflue depulcro.Et apud VIpianum in.l.prima.jf. de Jujiit.& iure.Et in.l.prima.ff.de rebus creditis. Eius argumeti talis cft formula. Quaflio eft,an iu 4 ris ciuilis cognitio,'vtilisfckntiafit.ldefl,anfcietia vtilis qu<e oratio -vicem tenet praedicati, coueniat fubie£lo,hoc ejl iuri ciuili.Maximapropofitio extrafyllogifmu ejl,atq; a.d differFtia definitionispertinet.Ea effe -videtur.Quod de finitioni conuenit, conuenit &dcjinit£ rei.Qua &Bartol. t.l.i.ff.de tefla.&.Abb.ia Rub.defetet.exco.probauerut. Ius duile eft aequitas conftituta ijs ,qui eiufde 5 duitatis funt,ad res fuas obtinendas, .AEquita tc loco generis benepofuit.Na &Alciatus libro fecundo Parergon.cap.vndecimo ,ait. Nihil aliud effe ius, quam epitehean in arte redaila.Et Hotomanus de -verbis iuris. Itaqueproprie,inquit,nihil aliud £quu aut equitate effe, quam ius,facile mihiperfuadeo.Apud Connanu quoq^ lib. primo Coment.cap.ii.itaferiptS eji. AEquitatis hoc ynu folum negociii eiljegumferiptaru volutates,&' quaft cognitiones omnes &fenfus bene noffe,eosq;profua boni tate adducere ad naturalem rationem. Differentias quoque rede Cicero addiditiinter quosJit :&adquefine cojlitur« equitas.ldejl,materia &finemiquiayvt ide in libris de Oratore HAR. TVLJr; CJC. Oj-iforrjdT* in oyationibiisfxpim ait ,legitimam in rebtn caufisque ciuium aqualitatem conferuare, fcopta efi iuris ciuiliticuiiisrcda exfupradiilis coflituifHr definitio.Qua Corajius de iuris arte,primaparte^cap.Tsigepime primo-.et Jecundaparte cap.decimoiHotomatius in Partitionibus iu ris cmilis.cap.primo:Brijfonius lib.primo ,de yerhorUqute ad ius pertinentfignipc.prohauerunt. f.III. '~T' VMpartium enumeratio ,qux tratla/' tur hoc modo:fi neque cenfu, neque vin/* di(S:a,nec teftamento liber fadlus eft^ non efl: libertneque eft vlla earum rerum^non eft igia tur liber, ITumpartium enumeratio.Qu^jlio an Stichus,quS feruumfuiffe conflabat,libertatem pt cofequutus. Stichtss fuhieilitm efl:predicatu,libertas:Maximapfopofltio,totU'. ei coniitngi nequit,cui nuUa couenitpartium.Hic locus, Dt lib.quinto,cap.decimo,Quintilianusferibit, .et adprobandi* yalet,& ad refellendum.Probati interimfatis efl 'pnA habere,hoc modoiytflt ciuis,aut natusflfopertet, autfaclus.Negati ytritnque tollendum eft,nee natus, necfa£l(ts efl.Fit hoc &multiptex,ideoq; argumentoru eflgenus ex remotione,quo,modo effleitur totumfalfuAi ,modo id quod relinquitur yerum.Totumfalfum efl hoc modo:pecuniam te credidiffedtcis,authkhuifli ipfesautabaltquo accepifli aut inuenifli,auifurripuifli.Sinefldotni habuifli,'nec ab alia TOPICA. 15 alio accepiflij nec catera^non credidijli.Reliquum fit -ue- rumflc:hicferuus que tibi DendicaSjaufveyna tuite ejb, aut emptae,aut donattte,aut tejlamento relidite,aut ex ho jle captus,aut alienue.I)einde,remotisprtorihiie,fupercrit alienae, Boetiue aitpartes duobue modis dicimel jpecies, qua nomen totius integit capiut,-velut homo &eque ,vtraq; animalia nuncupatur: yel membra,qu<e comunda,to tiue capiunt nomen,fingula non ita:namfundamenta,parie tes,tedumJimul domus dicunturifundametaperfe,domus nonfunt,neq; parietes,neqi tedum.Sedquod de membris dicitur, Cantiuncula &^ppellue exparte yerum putat, expartefalfum-.nampartes Homogcniefingulas totius nomenfortiri conflat,fiquidem qualibet pars aqua,aqua efi. £f quamlibetfundipartem,dicifundumprobat.Llocue.fl de yerb.flg.Sunt huius argumentationis ab enumeratione partiumpafim in ture exempla in. l.flius.^.fliiisfamiliae. jf.de lib .&.pofl.c.yenerabilem. Ve eled.c.quato.De iur. iur.c.fl yir.Ve cogn.Spir.c. Inquiftioni. Vefentent. exc. Cuius yfumprater .Ariflotelem lib.fecundo Topic.Gelliu lib.fecundo.Nod.att.capfeptimo.Lib.qutnto cap. yndeci mo.Lib.feptimo cap.tertio.Cfpiafe docent Ruerardus loco nonageflimofexto. (jtnttunculalocofexto,& odauo.Gatriarus lib.fscundo.,Appellus cap.fecudo. Bucoldianus lib. primo cap.feptimo.EtTitelmanus lib. quinto cap. trigefimood.&' nono. Neque cenfu. Ve eiufmodi libertate,Cicero lib. primo ^ ^e Oratore,ait, Quid de libertatefquo iudicio nuUSgrauius Cejje MAR. rVLLIIC1C. Titelmantu, locis fufra relatis. 2Cum ex vi verbi argumentu aliquod elicitur. Jdeji -vt Foxius ait^Cum nim nominis interpretamur^at<j; ah ea interpretatione ducimus argumentum. 5Hoc modo, sic etiam.l.i.jf.de Padlis. Padium dpaflio ne dicitur.Inde etiampacis nomen appellatum efl.I.t.l.z.ff. de reb.cred.appellata ejl mutui datio ah eo ,quod de meo tuumjit, &tdeofi non pat tuum,no nafcitur obligatio. Et l.t .jf.de Tutelis .Tutela eJl nis acpotejias in capite libero, ad tuendum eum quipropter atatemfnam,fpontefe defen dere nequit,iure ciuili data ac permifja.Tutores aute funt qui eam ~uim ac potejlatem habent,exque re ipfa nomen ce pertint: itaque appellantur tutores quafi tuitores atft defenforestficut seditui dicuntur,qui sedes tuentur.Cateris in hoc exemplofuhiedlus terminus efllex "vindicem "volens ajiiduo ajsiduumtpnedicarus,locuplete locupleti: Maxima propofitio,interpretatione nominis,ide valere quod nome, 4Cum lex affiduo vindice.i/V enim legendis effe,non vt vulgo habetur,Cii lex .Aelia Sentia ajiiduo vindicem Tiotomanusprobat, adfragmeta legis. ii.tab.tertia parte, cap.fexagcjiimo primo, dices.Ad eande quoque legem ille Ciceronis locus pertinet,vbificfcriLitur.Cum lex afiduo "vindtcem ajliduum ejfe iubeat, locupletem iubet locupleti: locuples enim afiduus,vt ait Aelius,appellatus efi ab are dando.Quo in loco Cicero legem antiquorum injdituto pracife appellas,legem .ii. tab.pgnipcat.Cuius )ei ignorantia faflumejl,vtgloffema illud ex coniedlura nominis Aelq TOPICA, 17 Juri^confultifuhijceretur,^eUx Sentia.Cluodpojlea in or dinem Cicerortif yerhorum irrepfit. ^tque eodem libro. Secuda parte^cap.quintoJdemHotomanuSjquod apud Ciceronem ejl pro Mdone: &fip^n fapienter &quodammo do lacne dat ipfa lex potejiatem defendendi:fic interprctatur-.lenm,inquit.M.tcd).intedigendam,tllud primum argumento ejl^quod eam paucis ante yerfibus nominarat. Deinde quod legis appellatione,duodecim tab.intelligi, nemini mediocriter in hoc lireraritgenere yerfato ,ignotum eji..Ac certe non effe yanam Hotomani conie£luram,tum illud probat quod Gellius ,.Alexander ab .Alexandro, alqq; multi,ex duodecim tab.hoc ejfe exeplum afprmat: tum quod Sigonius Itb primo de .Antiq.Iure ciu.Rom. cap. quintofcribit. Facium effe propter iuris prseftantiam ,yt eurn quid in legefcriptum effe diceretur. iz.tab.legem aliqua intelligercnt :&legitimas hereditates ,&legitimas tutelas appellarent,que legibus.iz.tah.conjiituerentur:& legis a6liones,que a.ii.tab.lege profcifcerentur. Quorum fententia,iure quoq; yideturprobaripoffe cap.ceutcjSimo trigefimo.jf.de yerb.Siglege obuenire herediiate,inquit, nd improprie quis dixerit eam que ex tejlameto defertuKquia lege.ii.rab.tejiametarie hereditates ccfrmatur. Vindicem. Boetius,viforias interpretantur, qui alte- ^ rim caiejla fufcipiatyindicandam,yelutiquos nuncproca ratores yocamus^. Latomus atq; alij interpretes hac lege cautu putant,nequis feruiim pecuniofum in Ubertate adfereretjttiji ipfe diues effet &pecuniofus ,nefl tenuioribus C^id lice-^ MAR. TVLLII CICER. id liceyet,facile corrumperentur kferuis,<jui eos in Itherta tem -vindicarent. /ilelias Budiem in annot.ad legemfn.ff. de pign.acl.afiduos -vindices pro locupletibus fdei iujjori hus accipit.Et Hotomanm ait-fortaffe non incommode dici poffet^yindices cofdemfuifje^qui &• -vades dicebantur. NamFejluSj-vindexJnquit^ah eo quod -vindicat quo minm is qui prenfus efl,ab aliquo teneatur.Et,l. quos nos. i.jf. de verb.fig.ait.Locuples efi quifatis idonee habetjpro ma gnittidine rei^quam a£lor rejlituendam cjfe petit. Corfus lib.fecundo Indagationu.cap.feptimo in ijla fententia ejl. 6Cum lex affiduo vindicem affiduum eflciu/' beat. His yerhisjVt Gellius refert lih. decimofexrOjCap. decimo, .Afiduo vindex afiduus efto: proletario ciui^quiuis volet, vindex eflo.Ailexader ah .Alex.lib.fexto Gen. Dier.cap.decimofcribit, hanc legem ah .Aelio latam ,vt iUa,-n.ii.tah.corrigeret:Si in ius vocat,fi morbus seuitas uc vicium exlitit^qui in ius vocabit,iumentum dato,fi nolet, arceram nejlernito. Verum ego Alexandrifentcntiam no probo,na &hanc legem,no ab Aelio latd,~fed eXiiz.tab. propofita,monflratu efl;&ad i!ld,fl in ius vocat,quomodo hecvllo modo pertineat no video.Qui ej?et Proletarq,PS peius explicat lib.decimo quarto.Prcletariu,inquit,capite cenfum di£lum,quod ex his duitas coflet, quafiproles pro genif.qdem (kr proletanei.Et Nvn.Mar.de Ventorum pro prietatibus, &Vocabulorumpgnifcationibns. Proletarij diclifuntplebei,qui nihil Eeip.exhibeant,fed tantum prole fujficiant.Varro de -vita populi Pow.lib.j quibus erant Cpfcttnia TOPICA. 1 8 pecuniafatis locupletis afiduos cotrariiisproletarius,afi duo neminem -vindicem 'VotiieriiM locupleti:& rurfiis ids Marcellus.Broletarij ciaes dicebantur qui in plebe tenuifii ma erant,&no amplius quam mille &quingentos aris in cefum deferebat.^/tul.Gellius quoq; lib. decimofexto,cap. decimo.Qui in plebe,inquit, Romana tenui fimi pauperrimif erat,neque amplius quit mille quingetii eris in cefum deferebat,proletarij appellatifunt.'lui i/ero nuUo.aut per quam paruo ere cenfebatur,capite cenjt -vocabantur.Rxfremiis aute cefus capite cenforu erisfuit,CCCLXXX^. iEt paulo pofi, Proletariorii tamen ordo honeflior aliquato 0' re& nomine quam capite cenforujiiit. Na& afferrs Reip.teporihus,cum iuuetutis inopia efjctjin militia tumui tuariit legebantur,arrnaq; qs fumptu publico prehebatur-. no capiti^ cenfionefedprofperiore -vocahulojd munere qjficiofproUs edede,appellatifunt. Quod citre familiari parua minuspofct Remp.iuuare,fobolis tamengignede co pia duitatemfrequentarent.Et Gellij interpretatione, Ilo tomanus de -verbis iuris ,&Junianus Maiusprobanerut . Locuples enim affiduus,vt ait Aelius, appel< 7 latus ab a:re dando, idem Quintilianus fcribit. Et Gellius ait. Xfiduus in.ia.tab.& pro lucuplete,& facile mtnus faciente-.dicius ab afibus,id eji ere dando, cum id tempora Reip. popularenf.aut .1 munerisprofamiliari copiafaciendi afiduitate.Vnde afidui tcfes,locupletes fde digni:proletarij,qui tales nonfunt, dicuntur Budeo ia tAnttotatiottib,0' Hbaiuinto de jiffe, Ducub HAR.TVI,LII ClC. ^,V. Vcuntur etiam argumenta ex ifs rebus, qua: quodammodo afFecta: funt ad id,dc quo qua-ritur.Scd hoc genus in plures partes diftributum eft.Nam alia coniugata appella mus,alia ex gener e,alia ex formula,alia ex militudine,alia ex differentia,alia ex contra^ rio,alia ex adiunctis, alia ex antecedentibus, alia ex confequentibus ,alia ex repugnanti^ bus,alia ex cauflisjalia ex efFectis,alia ex com paratione maioru,autpariu, aut minorum, "TA Vcuntur etiam argumeta ex. Cur huius -vni~ uerfalis loci Cicere exeniplS uoii pofueritjquomodsq; hxc afjeSldflnt,& in ipfo de quo agitur hxrere dicantur, cumpotius -videatur extrinfecus pujita, Boetius explicat. lUud quoque Latomus notat,afjecla ita enumerari dCice.. rone,yt quemadmodum quodque natura proximum ejl ei, ad quod afficitur,ita ordinefuo collocetur. ^Oniugata dicuntur,qua: funt ex verbis gc V» neris eiufdem .Eiufdem autem gene^ ris verba funt, qutc orta ab vno ,varie coinx muttantur,vt Sapiens,Sapienter, Sapientia. H.nc verborum coniugatio Syzygia dicitur, ex qua huiufcemodi eft argumentum. Si cora pafcuus ager efl:,ius eft compafcere. iConiugata dicmur.^riJloteleshb.i.Topic.Dicutur autem TOPICA. 17 autem contagata talia, yr iufla iuflus iufliti^j&foriia &fortisfortitudiui-Similitcr autt &ejfecl'iiia &cSferua tii.a CDjugata iliorii fu>it,quoru fuut conferuatiua yel effe £liua,ytfanatiuafanitatis bene dijfofitiua bona difpo ftioiiis.Eodem autem modo &in alijs.Coniugata igitur ta lia folst did.Cafus autem yt iiifie &fortiter,&fanatiue &bene dijpoJitiue,&' quaeutiq^ eodem modo dieuntur.Vi dentur autem &quafuntfecundu caftis ,coniugata effe, yt iuJieiHjlitia.&'fortiter fortitudini. Coniugata autem dicunturfecundum eadem coniugatione omnia yt iujiitia, iuflus,iuflum ,iuJle,- Manifeflu igitur quoniam yno quouis 'ttjienfo eorum,quafecundum eindem coiugathnem dicun tur, yt bono yel laudabili,ty reliqua omnia ofenfafunt, . ytjl ittflitia ejt laudabtllHm,& iujle, iufttss ,laudabilium ejt.QuintiUaniss lib.quinto.cap.decimo. His illud adijcere ridicuhtputarem,nifi eo Cicero yteretur ,quod coniugata tum yocant,yt eos qui rem iuflafaciut,iuflefacere.Quod, certe non eget probatione.Quod copafcuum efl,compafce~ re licere. Viffertyero hic locus ab Etymologia,yt notat Ca tiuncula,quod notatio expofitione nominis, conjugatiofimi litudine yocabuli ac deriuatione perficitur.Coniugatorum yt Viforiusfcribit,aliafolias nominisfimilitudine,no etia fignifcatione,coniugata dicuntur,ytfomnus,fomnoletus: oficiHm,officiofus'.a quibus argumentum nonprocedere be ne Titelmanusputat..Alia,yt apud eundem Viforium & Eoxium efl,non tamen nominis yoce, quam apta &.conue ttUttti reifignifcatione coniunguntur: yt cum idem nomen HAR. TVril. CIC. quodin C4ffts nequeat dtduci^ab alio nomine eafm mutuo accipiuntur.Vt ayirtute,quoniam non eji virtuofitSjdcdu camusprohus,prche,prohu.Cicero lib.primo de offic.Si ma xima eJl fapientia,in qua continetur Deorum &hominum communitasi&focietas inter ipfosineeejje eJl quod acom munitate ducatur officium id ejje maximum, Sapietiam et officium tanqua coiugatapofuit^O’t Cantiuncula aduertit. .yflia nominefimul &Ji^nijicatione coniugatafunt, utfa~ piens,fapienter,ffpientia.l!ludquoq; Cantiuncula &£ue rardus re^le notant ,quod ad hunc locum attinet habitus habendam effe rationem^potius quam a£ius:nec enim reile coUigituridodlor ergo docet. .jttque idem Cantiunculaferi hit, attente (peBandum ne qua Telfafli oel iuris circunflans qualitas,coniugatoru collationem impediat. Nam nec emancipatus necffcus.quamuis adhareditatem admittan tur.haredes dicuntur.Multa praterea de ffu luius loci tradut Euerardus loco quarto.Bucoldianus hb.primo.eap, decimo.Titelmanuslib quinto. cap.trigefimo fexto^&' iri gejlimofeprimo.Et Carnariis lib.fecundo. Qiisc funt ex verbis generis ciufdem. i^oc eJl ciufdcgenerationis .eJI enimgenus proprie.principiti cuius quegeiierationisinelah eo quigenuit:7>el aloco iu quogeni tus efl.Vnde&'fequitur. Eiuldem autem generis verba funt, quar orta ab vno,varie commutatur. Oriuntur ab yno ,rt Viforius ait,qua idemprincipium diiltonis habent. Varie aommutantur,quorumfnis diuerfus eji ,ytiujiitia^iujitts TOPICA. 20 iufie. Stpiens, Hapienrer ,Sapienti,l. Hjiufcemodi eft argumentum. Sk &• in.l.fexa- ^ geptmt ockiua.ff.de Vfvfruclu.Vetus fuit qutjlio an partus .tdfruHuariu npertineret.SedBrutt fentltia obtinuit ^ fruSbu trium in eoliicura non habere-.neijue enim infru^lu hominis humo efje poteji.Hac ratione nec Oifum fruClii ia eofrufluarius habebit.Et in.l. Argumento oigejiima quia ta.fj.de auro& argdeg.^. quarto. Ornamenta muliebria Junt,quibus mulier ornatur.Veluti in aures,armilla, o-irio la,anuli prater fignatoriosi& omnia qua ad alia rem nullam parantur,ni'p corporis ornandi cauffa,&paulopojl. Mundus multeris ejl,quo mulier mundior ft. Continentur eo (fecula,matuli^vnguentayhafa i‘nguetaria,& Terea tius egregie. Homofum,humani ame nihil alienumputo. Si Copafcuus ager cft, ius cfl: copalcere. Hanc j fententix Scieucla quoque probat in.l.Tejiatrix.jf. fiferui tus onndic.Plures ,inquit,ex municipibus qui diuerf* prtedia poflidebantyfaltum eomunem ar ius compafccndi habe rent mercatifunt,idque etiam afuccefioribus eorii efl obferuatii.Sed nonnulli ex ijs qui hoc ius habebat,predia fuit illa propria -renundederut. Quiero an in -venditione etiam ius illudfecutiift pradia^cU cius volutatis vediteres fue rintjVt &hoc alienarenti Refpodit, 'td obferuandu quod aclS. inter cdirahetes eJfet.Sed ft volutas cotrahentiu ma ttifefla nonfit,&' hoc ius ad emptores tranfire. Ite quieto an dipars illorum propriorumfundorujegato ad aliquem tranfmifjafit,aliquid turisfeci huiuf copafcui traxerit. M.eJfotidit MAR. TVLII. CIC. RefponditjCum id quoque iti$fundi qui legatus ejfet, -vide- retur^id qiioq; cejjurum legato. In fropojito exemplo ,vt Boetiusfcribitj/ubicilum eji ager:frsdicatum,copafcere: Maximapropojltio, Coniugatorum ,in eo quod coniugata funt, vttam atque eandem ejje naturam.Vel. Cui conuenit aliquid,huic etiam coniugatum eitispotejifociarii (Quibus ita explicatisJamfatis apparet Ciceronem &Quintilianu de huius loci vfujniuria ab Stephano Forcatulo reprehen fos,dialog.quadragefimo Necyomantig.Nec mouet exem pia quibus tentatprobare infrmum ejfe dconiugatis argumentum.Namprimum quod ait cumpofidere &inpojjef- Jione effe coniugatafinf.aliquando eum qui pojiideat ,non eJfe in poffejiione. l.f quis ante.jf. de adquir.poff. non ita eJl.Pofidere enim &in poffefione ejfe caujja reiferuanda,vel damni infe{li,nonfunt coiugata-.quia objiat circun Jians qualitas de qua in.l.pojiideri.^ .genera poffefionu.jf. de adquir.poff.Nec magis verum esi quodpeculiarem mer cem peculium dicit couiugata,cum nonfint. Sicut nec illud quodIpeciem mutuatam in.l.item legaio.jf. de legatis tertio.l.quafitum.^ .fi quis eodem ff.de fundo injiru.mututi dici negat,ex.l.mutuum.fffi cert.pet. cum fint coniugata. Nam &fi nominefunt,re &fignificatione non funt. Imo CS'fi effent,facitfape fuhiedla materia,vt improprie ver ha accipiantur, vtCarafiusfcribit deluris arte ,quarta parte, cap.quarto.hSi vno.jj.licat.hiufuld.ff.de. prafcnps verb.Commodatumpro mutuo.hfin. C.de his qui ex pubi, arat.lih.decimo.l utorpro curatore.l.Pater.^.conditionum rOPICA. 21 0'.(le Cond.&T>tmoflrat.Curatorpro ttttore.c.i.de oblir, ad rat. Procuratorpro adore fel Syndico, c. Petitio. De Procurat.Preterea quod additJurtumperi^&remfurtU uam non efje in.Ljequitur.^.Ji rem.ff. de Vjucapionib. ad rem nonfacit^cum ibi &in.l.itaq;.§.Sed etji res.ff.defur tis.ytdiofurti &resfurtiua coniugata non(int, quia de ejl illa qualitasfurtijqua exigit rem eff?alienam. ..A £lio autem datur^non tam reigratia,qua cuiufdam fecuritatis quod creditori expediatpigneri incubere. .Aedifcare etia &adifcium quanquam alias coniugatafint^amen in exe piis qua ille adducit^nonfunt.ytreaenim/vt ejiapud liciatum in.lfundi appellatione^numero oflauo.ff. de -verb. fig.proprie ruflicumlocumfignifcat,metaphorice in urbe fbi locum Tifurpat. Itaque.l..Aequifimum.§ -proinde.Et. l. penult.jffde Vfufr.loquuntur tum de loco rujlico ,tum de eo adificio quod non mutatformam rei. yPt in. l. Vfufruduarius.ff.eo.Et in.l.repeti.§.Ji area.ff. quib. mod.Vfuf. am.agitur tum de area i/rbana jtum de adifcio quod mu- .tatformam rei. AGenere Gc ducitur: Qtioniam argentum omne mulieri legatum eft ,non poteftca pecunia^quae numerata domi relicTta eft, non tffe legata. Forma emm agenere ^quoad fuu nomen retinet, nunquamfeiungitur. Nume-'- rata autem pecunia nomen argenti retinet» Legata igitur videtur» DAgene HAR. TVLL HCI C. 5Genus cfl; enimvxorjcius duseformse,vnama tru familias ,earu qu?e in manum couenerut: altera earu quae tatummodo vxores habetur» Maltafojfem hoc loco afferre de antiquo conuhioru iure, co^itu quidem iucunda^atq; adea rem,de qua agimw atti nentia,q»iefafiusferihunt Quintilianus ltb.quinto,cap. de cimo.Plutarchus in Prohlematib.Vlpianus tit.nono.i/igeffi , mofecundo,&nigefimo nono.Gellius libajuarto.cap. ter tio,& quarto,&lib.decimooilauo,cap.fexto.C<tlius Rho digdib.decimoqmnto.^ntiq.ledl.Volateranus .lib. trigeffi mo.Coment.urb.Budteus in ^nnot. ad Pandedl. ,Alexader ab^lex.lib.fecude Genial. dier.cap.quinto.Guarinus is CatuLin Epitalamio lulise &Mallij.Perionius in Cocio ne centefima quadragefima feptima Lmij. .Alciatus in Annot.ad Corn.Tacit lib.quarto.Cuiacius lib.feptimo obferiiat.cap.T/ndecimo.Carafus de iuris arte.Prima parte, cap.decimofeptimo.Hotomanus in Partitionibus iuris ciui lis.tit.feptimo de iure T/xoru.Et ad leges.ii.tab.tertiapar te.cap.quarto.Carolus Sigonius lib.primo de Jure ant.ci», Rom.cap.nano.Verum ex his eafolum referemus,qua maxime adinterpretationem huius exempli erunt aeceffaria. idita explicat Boetius.Tribus/mquit ,modis uxor habebatur,i>fu,farre,coemptione: Sed cofarreatiofolis pontiji cibas conueniebat.Qua autem in manumper coemptionem caniienerant ,hamatresfamilias yocabantur :qua n>ero -ufa yelfarre, minime. Coemptio Tero certis folennitatibusperagebatur, fefe in coemendo inuicem baerro- Zabanti e rOPICA. iy rithunt; vir fihi mulier materfamiliits tffe velet: fUa refpondebxtyVelle. Item mulier merrogah<tt,<tn vir JlbipaterfamiliifeJJe veler.ille refponiebat,velle. Itaque mulierj,viri conueniebat in manum. Et vocabantur ha nu-^ ptia,f>er coemptionem: &erat mulier materfamilias viro locofilia. De qua^nifallor,accipiedum eJl,quod .Antoniuf Rofcius lib.tertio Memorabilium.cap.primo.n.^.ait, Eos quipoji Romulu monarchia tenueriit,lege tuliffe,vt vxor marito in bonisfttCcederet.Cofarreatiottis,vt ejl apud SigonitijDionyfius meminit inRomulo-.facras nuptias fcrtbes farracia ejfe ditias,quod eodemfarre coiuges vefceretur, quo etiam vidimas refpergeret.ltaq; VIptanus tit.nono In jlitut.Farre,inquit,cenuenitttr in manu,certis verbis, & tefiihm decemprafentibiis,&folenni facrificio faflo,ia quopanis quoquefarreus adhibetur. Et Plinius lik.decimo oilauo.cap.tertio.Infactis nihil relitriofius cofarrearionis vinculo erar.nouaque nuptafarrea praferebant.Et Taritus lib.tertio Confarreandi confuetudinem ,aut omijjar», aut inter paucos retetam ait.Hinc diffarreatio ,apud Fe- Jlum,diffolutio matrimonij dicitur cofarreatione cotra£ii. Coemptionisformam idem Sigontus,.Alexander &Guari nus referuntiea erat haiufmodi. Veteri Romanorum lege, vt Varro tradit,nubetes mulieres ad virum tres ajfesfer re folebant, atq^ vnum quidem quem in manu tenebat,ta~ quam emendi cauffa marito dareialium quem in pede habe hattt,inforolariumfamiliariu ponere: tertiu in faciperio cS coiididiffent,copito vicinalifolebantrefignare.Ex hoc D5 MAR. TVI-rtJ. CIC. fr^ tftqj alijs q«x/uprafunt dtclafehat, ~t’t mulier in m* Uv maiicipioq; mariti ejjet, aut eim cuiui in manu mancipioq; maritus eraf.fuaque illi haresferet. Vir autem non tji manu idejl potejlate uxoris erat:fed quod coemptus e* ratjd eifuihareiis iits tribuebat. Vfuferi matrimonium dicebatur, i’t eji apud eundem Sigonium, cu tutoribus auroribus mulier in matrimonium cunuenicbat: &cum tiro confuefcebat, ita tt cum iuflo marito :adeo ttftfus ille intra annu no interruperetur,pro tfu capta ia haberetur, <lua de re nonnihilfcriptufuijje in.tz.tab.Macrobius.lih. primo.c.} .Et Gellius libaertio cap.fecundo, indicant :qui Q^Mutium dicerefolitum referunt ,non effe tfurpatam muliere,qua cum Cal.lanuarqs apud yirum cauffa matrimonij effe coepiffet,ante diem. 1V. Cal. Januariasfequentes vfarpatumiiffet. Non enimpoffe impleri trinodium, quod aheffe dtiro tfurpandi cauffa, ex.iz.tabul.deberet. Ex quibus terbis apparet,tt aliaru rerum,fic etiam txorum tfucapionemfuiffe. Etfi txorper annum integrum, nullo interrupta tfu apud tirumfuiffct,in manum mariti temffe,& ex tutorumpotejlate exiffe.Vfum tero,fiper tres nodes ab eo abfuiffet ,interruptum fuiffe. .Atque id., ejfe tfuypare,lexfecuda,de tfurpationihus &tfucapio nibus docet,tbi iurifconfiiltus ait.Vfurpatio ejl/tfucapio nis interruptio. Et hoc modo Mutij reffonfttm, Sigonius lib.t.de antiq.iure ciu.Ro.cap. nono. Uotomanus inpartitiomb.iuris.tir.de iure txoru.Et ad leg.iz.tabjertiaparte Cap quinto.Et induputnta.ff.Qui teJlam.fac.poff.Orofcius, in.l. TOPICA. 26 in.lfecundi.if.de orig.iur.CuUci:t>Mi.l,ftcuHda.jf.de yfn CJpianih Forenti!b.!s in Potu iuris ciuild^cnp.decimo. 5. interpretarur.illud ijuoqi acapiendu ejl^quod pro llacoo Cicerofcnbir.In mtinamjuquit,conucnernt ^nunc audio, ^ed q:t£ro utrum 1fu an coemptionetVfu nonpotuit: nihil enimpotejl de tutela legitima jiiie omniit tutorum autorita te diminui. Coemptione lomnibus ergo autoribusiin quibus certe Flaccumfuiffe non dices. Vnde Hotomanus notat, neq; iifii,neq; coemptioneperiyxorejlne tutoriifuorii au~ toritatcfllani potuiffe.^Ad haCjSer.Sulpitiutn in libro que fcripfit de dotibus,JcripfifeGellius ait.t^iyxorem duciu rus erat,ah eo t-nde ducenda erat,flipularifohtu ,eam in matrimoniu duElum iriiqai daturus effrt, itide fpopodijje. Huneq-, contrailumJlipularionum fponfionumq; dicijfoiifilia.TunCjqua promiffa effet,fponfam appellari ,quijfopondijfet dutlurum,fpofum.Vxorem,Seruius alter,in Itb, quart.^eneid.Virgilii,quafl unxorc diciputat,quod moerisfuerit,ft nubentespuell£,jimul cumyenijfent ad lime» mariti ,psFles, antequam ingrederentur, ornarent laneis -nittis, <& cieo yngerent. Ft Plinius lib. 'uigefiimo odiauo cap.^.Proxima,inqttit,in communibus adipis laus ejl ,fed maximefuilli,apud antiquos etidreligiop. Certe noua nuptae intrantes,etiam numfolene habetpofles eo attingere, idem Gelliusfcribit,peUictm appellatam,probrefamq^ ha bitd,quie iunila confuetaq; effet cii eo,in cuius manu maci pioq; alia matrimonq caujfafuijlet. idque atttiquiflima le ge Num* regis ojlendi: Pellex aedem lunonis non tangito: MAR. TVLLM CIC. ptangit,lunoni crimbtts dimijiis agnumfoetninam cxdito. Pellex autem quapPallax idejl quafi Pallachu,i/t f>leraq; aliajita hoc quoque yocabulttm degrecoflexum ejb.ldem Cellttit fcribitjdoneos yocum antiquarii enarratores tra didtjje,matronam diclam ejje proprie ,qu£ in matrimonio cum Tiro couenijjet,quoad in eo matrimonio maneref.etia fipbi Uberi nondum natiforent. Viclamq; effeita amatris nomine^non adepto iam,fed cumfpe &omine mox adipifcendo :ynde ipfum quoq; matrimonium dicitur. Matrem Tero familias appellatam effe eamfolam, quie ejfet in mari ti manu mancipio :aut eim in cuius maritus manu manci pioqi ejjet.Quoniam non in matrimonium tantum^fed infa miliam quoque maritij&' infui heredis locum yeniffet. IX, ASimilitudine hoc modo. Si tcdes cje cof,» ruerunt,vitiumue fecerunt,quarum vfuIV fru(flus legatus eft haeres reftituere n5 debet, nec reficere non magis qua feruum reftituere, fi IS cuius vfuffrucflus legatus efl:,depenjiret, IASimilita<iine.QueJlio,TtSoetiusfcrilitjejl,.yfit d^-vitium vel ruina edin^quarit vfuffruclus legatus ejl heres prejiare teneatur.Terminifuhieclus quidcj edium vitiUypredicatus,ab herede rejlitutio. Maxima propoptiopmilibuspmilia couenire.SimilitudinijVt Latomus ait^ differentia opponitur eo,quod hec rerum interfe coQatarS qualitas eff diuerfa-.ilLt eadem..Aparibus aute fmihtudo TOPICA. differt, -vt ejl apud eSdem Latomi.quodfmilitudo ad qus litarem,comparatio ad qualitatem pertinet. Huiue loci ffum .yfrijloreles docet hh.fecundo Topic.& Quintilianus lib.quinto cap.decimo.Expmilibus, inquit ,ji continentia TtrtaSjTitiq; &abflinentiaffipdem debet tutor,&proca rator.Et cap.yndecimo ait. illud efl annotandum,argumen ta magis duci ex lure ciuili,-nt Cicero inTopicis.Ei cui do~ mus vfuffru^lus relictus ejl ,non reftiluturum haredi ,Ji corruerif.quia no reflituatferuum pdecefferit. Et lib.o6la uo.cap -tertio .Prxclare vero ad inferendam rebus lucem,, repert£funtpmilitudinesiquarum alite funt qust probatio~ nis gratia inter argumentaponuntur,alite ad exprimedatn rerum imaginem compoptte.V hi multaponit exempla oraroriapoeticacp. Bucoldianus quoq; lib. primo de Inuent. cap.duodecimo,ex Cicerone &Virgilio.Titelmanus Itb.';. Vialeil.cap.Tvigepimo nono.Exfacra fcriptura.Ex lurifconfultis &doilorum refponps Cantiuncula in Topic.le^^ galib.Euerardus loco dectmo tertio,&'Gamarus lib.i.Qui bus autem modis eludendapnt pmilitudines Quintilianus /cribitlib.quinto.cap.duodecimo.. Hxres reftituere non debet, in eademffentetiaeU x. Papinianus in.l.Domus hareditarias. Et Caius in.l.p ita le gatum.^.p domus.ff.de legatisprimo. Vlpianus quuq; in.l. Vfufruclulegato.ffqHoniam.ff.de Vfufru£lu.Qiuoniam igi ruv,inquir,omnisfrudus rei ad eumpertinet,repeere quoqi eum tedes per arbitrum cogi,Celfusferibit lib.odauo deci.^ mo Digefforum-.hadenus tamen 'Vtfarta teda habear. Si qust HAR. TVLLtl. ClC. " fUit tamen netnflate corrmjfent^ncutru cogi ref.cere.Sed ji hxres refecerit,pafurumjruciuariunf^ti.Et in.l.repeti. ^.primo.ff.quib.mod.Tfuff.am.idem Vlpiantts ait.Eei mutatione interire vfumfrufldplacer.Veluti -nfuffrudus mi hi eedtii legatae ejhades corrneruntj^vel exufiafunt ,pne dubio extinguitur.Nec contra efl quodin lege -nigejiima quarta.ff.de legatisprimo. Pomponim ait.Si diminutum ex gregepecus efjct,& mei mnus bosfupereffet:-eu mindicari poJfe,quamuisgrexdefiffet e ffe:quemadmodum infula lega tafi combujia eJJet,areapojiit mindicari. Quod in legato proprietatis admittendum eft,illud aliud de mfufrutiu ac cipiendum:quemadmodii& quod lege trigefimaprima.ff. quem,mfuff.am.idem Pomponiusfcrihit. tum gregis mfus frudus legatus efl,& mfque eo numerut peruenit gregis, mtgrex non intelligatur,perijt mfujfruflus: nefecum diffentire lurifconfultus idemmideatur. Ratio difcriminis ea ejl,quia cum proprietas certi corporis legatur,id debetur quod de corpore reperitur,quod in mfufrudlu no cjl. Vude in.l.odaua.^.primo.jf.de legatisfecudo.Paulas ait. Siquit legauerit ex illo dolio amphoras decem:&fi non dece, fed pauciores inueniripoffer.non extinguitur legatu. Sed hoc tantummodo accipit,quod inuenitur. 5Non magis qusm feruu reftituere, fi is cuius vfuffruAus legatus cft deperiflet. idq; meru efi. Na mt in lege cetefiima odaua,^.nono.ff.de legatis primo. .Africanusfcribit.fiferuus legatusfet,&morar» haresfe Ctrit,periculo eius &miuit,& deteriorfit. Sic defudo adfer-^ TOPICA. 28 adferuSjn lege fepttiigejiima.ff.de legatk primo ,Caim argumentatur. Siferum Titij furtum mihifecerit jdeinde Titimfiarede me mfiituto feruu tibi legauerit: non efl ini quum talem feruit tibi tradi,qualif apud Titium fuif.idejl ut me indemnem pneflesfurti nomine quod isfecerit apud Titium.Nam Cffifundus qui meofundoferuiebat,tibi legatusfuerit,non aliter ame tibiprtefiari debear, quam yt priflinaferuttutem recipiam.Et lege yigejiimafecuda,eodem tit.d grege ad infulam Pomponius. Si diminutum ex eogrege pecus effet,& yelynus bosfupereffet,eum yin~ dicari poffe,quamuisgrex defiffet effe:quemadmodum infula legatafi combujia ejfet,areapojlit yindicari, ADifFerenaiNoiijfi v^xori vir legauit omne f,X» argencu_,quod fuum effer, iccirco ,qua? m nominibus fuerunt, legata funt. Multu enim differt,in arcanepofitumfit argentum,an in tabulis debeatur,- ’ATDifferentisi.Quintilianus difimile,allffeparatum i *^appellant de quibus multa Bucoldianuslib.i.cap.duo decimo.Titelmanus lib .fi.cap .trigefimofecundo, Euerardus loco decimo oilauo,Cantiuncula loco ddifferetibus. Et' Gamarm lib.fecundo.Hoc loco lurifcofultus 'utitur in le-- gefexagej?ima quinta in fne.ff.adquir.rer, dom. Nonfi ii quod in publico innatum,aut adijicatu eft,publicu ejl-lnfu li quoq;,qt(ie influminepubliconata efl,pubUca efle debet- _-- HAR. TVLLII ClC. Sic enim cum neratione in initio leorendum,re£le Hotomi- OO ntudocetjib.prtmo obferttatieniijCap.quadragejiimo.Quiu tilta Infulx ,alia cateraru reruJit ratit.Infula enim in Jlit minepublico nata,Jlume ddatat^acpropterea tatundem in ytriufq; ripx aduerjie agro regionis occupat jquantis ipfa continet.Arbores yero infundo publico nat£,autjedificiii pofnum,nihil yicinis detrimenti afferunt. iNonfivxori vir Icgauit omne argentu quod fuum effetjicdrcoj qua: in nominibus fuerut, legata funt. Quintilianus lib.quinto cap.decimo.ex difpmilibus.NonJilietiriabonUj& yeluptas. Non quod mulieri,idempupillo.Et cap.yndecimo.Dijlimiliaftc deprehe duntur.Nenji qui argentum omne legauit,yideri potejlJlgnatam quoque pecuniam reltquife^ideo etiam quod eil in nominibuSjdari yoluijfe creditur.idq-, yeru ejl^nam yt le ge yigejitmafeptima.ff.de aur.& arg.leg. Vlpianus ferihit..yfrgento omni legato^quodfuum cjfetffine dubio no de hetur id quod in credito ejfet. Hoc ideo quia non yidetur fuum effe^quod yindicari no poJiit.H lege trigefima quar ta.Pomponius libro nono ad.Q^Mutium inquit.Scribit. Q. Mutiusffi aurumfuum omnepaterfamilias yxorifue legaffer.id aurum,quod aurificifaciundu dedijfet, aut quod ei deberetur, fi ab aurifice ei repenfumnon efjet ,mulieri non debetur.Pomponius-.hoc exparte verum eji, exparte falfum.Nam de eo quod debetur,fine dubio,utputa fi auri libras ilipulatusfuerit ,hoc aurum quod ei deberetur ex Jiipulatg,no pertinet ad yxoremicum illius fadlum adhuc non T0TJ CA. i9 non(It.ld enim ^uodfuum effityno quodi» <t6lione haberet, legauit:&c. Hotomanus lib.i. ohferuatwnum cap. figefjimofecundo, hoc exemplum ad locum idifferentiapertinere non poffe contendit,fed ad definitione potius. Boetius Viforius notdtyfubieclu in hac qiiafiione terminS effe argentit debitu :pradicatu teftatoris legatuiMaximdpro pofitiottem,de rebus plurimum differentibus,idem intelligi non poffeiidejl yr lurifperiti dicunt,abfeparatis nonfieri illatione.l.fin. f.de calumniat.l.naturaliter,§.nihil comis ne. l. permifceriyinprincipio.ff.de adq.poff. l. Papinianus exuli.ff.de.Minorib.iilud nonprobo,quod quidam hic inter pretes aiunt Ciceronem hoc exemplum ex lege illa yigeflimafeptima.ff. de aur.Bt arg.leg.mutuatum.Sane Cum Vo mitius Vlpianus ,.Alexandri Seueri Imperatoris Prtefe £lus pratoriofuerit, ut conflat exd.ex diui.ff. de locato &cod.&aduertit .Antonius .Augujiinus libro Singulari ad Modefiinumimagiflrumq}facrorumferiniorum eiufde Imperatorisfuiffeferibat Butropius libro odlauo .Riualliusflib.quintoHiforise iuris ctuilis. Politianus epijlola ad Jacobii Modejlum libro quinto. Rofetus libro tertioMemo rabilium,cap.fexto.Numero quadragefimo-.imperaffe autem .Alexandrum anno ducentefimo trigefimo fecundo pojl Chrifli aduentum conflet er.Alexandro Sculteto pagina centefima T>ndecima,MaJfeo libro nono Cronicorii, Ciceronem nero cofulatumgeftffe,ide Scultetus ojlendat pagina nonageflima odlaua,Jexaginta duobus annis ante chrifli aduentum, quiferi potuitytt exVlpiano deero E> fumpferit MAR. rV L L11C1C. tttitrimcnh mutebitt ,nihcl potiiijje defuis hj«i<fine riri yol^tate alienare, idern Hotomanmfcribir,poteflatem ta mea d lege habuijfe tefiamcntnr» faciendi,& in eo defuit emnib.fortunis Jlattiendr.qnod innupta, quantumuis orba, nif tutoribiti autoribmfacere nonpofent,cum effent in le gitipia &perpetua tutelaiad qua illudpertinet,quodjtpud. Ciceronem efl in Oratione pro Cecinn.i,quod mulierfine tu tore aitorepromiferit no deberi.it in OrationeproFlacco iirmaiiu,inquit,conuenerat:nunc audio. Sed quaro -vtrum ^fuian coemptionelyfu nonpotuit,nihil enim potefl de tu tela legitima,fneomnium tutoriiautoritate diminui.Coem ptionelomnibus ergo autorib tisiin quibus certeFlacciifuif• fe nd.dices.Ft in OrationeproMurenaimulieres omnes pro pter infirmitatem confilij, maiores in tutorii potejlate effit _ •j/oluerunf.hi inuenerunt,de luriffieritis agit,genera tuto-^ rum,quie potefate mulierum continerentur. Ideprobat Li uius Decada quarta lib.qtiarto, &lib. nono. Ft Vlpianus tit.wndecimo de Tutelis.Ft egregie explicat .Alciatus lib. nono Parerg.cap.decimo nono.Cuiactm lib.feptimo obferuat.cap.-imdecimo.Hotomanus in.partitionibus turisciuilis tit.decimo ieTutclis.Rauardus libro.z,de luris ambiguita tibm.c.io.& Sigonius lib.primo de antiquo iure ciu. Rom. cap.decimo tertio.Poftea huiufmodt legitimas foeminarum tutelas lege Claudia-fubUtas, exlege tertia.C.de legit. tut. iEt Vlpiano tit.yndecimOjfatis conflare,notat Hotomanus in Indice letum Rom.ybi de Claudia. Ft adlezes duodecim OO tab.te^tU parte capa yftdecmo: JH^euardw lib.prmo ,Variorum- 'r OFIcA. 3 3 CU>di.imfrmh.tytiper. fetHi, tuul^jiD^/opdtjJyp-^i^^ye »‘tituy. Non videtur cx cdiclo Preetoris fecundS cas tabulas poiTefsiO dari, Dc honorti pojfejiionihnsfecundum titbulxf, &cotra tnhdis, &’.:!> inteJfatOjintep^ri funt multif, truUitus in P.-tnde{lis ^Codice, lliud unimaduertendum ejljiionnnnqttilurifconfultos^adiierfu: ta buhs dicerr,profecundum ubulny^on vulgari ^adtierfis fgnijicatione.l.quinta,ff. de vfurpationihus &vfucapionw.Caiiis, Naturaliter interrumpitur paffefio,cum quit dc poffejiionevi deijcitur;,vel alicui res eripitur:quo cafii non aduerfus eum tantum qui eripitjirrumpitur poffejiio ,fed aduerfits omnes, ideji non ei tantum vttlis eji vfurpatio, qui eripitjfed etiamomnibuSyVt Sufjardus &Hencyfus interpretantur.Cuiacius quoq; in notis advlpiani titulos. Brijfonius lib.primo deVerborum,qux ad ius pertinent,fgnijicatione,& Hotomanus de verbis iuris. Pr<eterea lege prima.ff.de iure ffci,Callijlratus .Velpoenam ffeo ex con traci»priuato deberi, vel aduerfus leges commiffum fadiumejfe. Item Vlpianus titulo vigefimo de Tejlamentis, Latinus Junianus item is qui dedititiorum numero eJl, tejiamentumfacere nonpotejl iLatinus quidem quoniam nominatim lege iunia prohibitus efl:is autem qui dedititiorum numero ejl, quoniam nec quafi ciuis Romanas tejlari potejl,cumfuperegrinus', nec quaf peregrinus ,quoniam nullius certa ciuit.ttis fciens vt aduerfus leges duitatis fue tejietur. Et titulo vigejSimo oilauo de poffefionibus E- 5" dandis MAR. rVLLIl ClC. dxpdiiiBoncrum poJTeJiio dacur,<i$tt contra tabulas tejiametijaut aduerfus tabulas,aut intejlati. ^duerjus tabulas,idem Vlpiattus paulopoji interpretatur,Jecundum tabulas. 4Adiungitur cnim^vt fecundum feruorumjfc/' eundum exulum, fecundum puerulorum ta^- bulas poflefsio videatur ex edicto d^ri.Hts omnibusjteflamentifadlionem interdidlam, VIpianus probat titulo tigejiimo de teJlamentis.Et in Padcdlis at^j Infiitutionibus docemur,titulis ,Quibus non ejl permijptmfa cete teJlamentu.Brgo ex mulieris teflameto,cjU£fe capite nunquam diminuitjbonorum pnjj^ejlio non datur. Quod autem ait exules, tejlamenti fadionem non habere ,obfides •pel captiuos interpretor.Lhndecima.jf.qui tejlamentafacere pojf.obfides tefbari nonpojittnt,nift eis permittatur. I.t.l.o£laua,eodem titulo. Eius qut apud hofles efl,teflame tum quod ibifecit,Honyalet,quamuis redierit. Et. l.decma ff.de tejlam.milit.facere tefiamentum hoflium potitus nec iure militaripotefl.vbi hoflium potitas dicitur,qui ab hoflibus captus efl,yt rcBe .Alciatus, de -verb.flgn. &lib. primo Parergon, cap.trigeflimoquinto.Et.Ant. Aug. lib, quarto Emendat.cap.decimo,interpretatttur:frequenti dicendi modo apud lurifconfultos. Nam &Papinianus.l, quodft flius.jf.de Captiuis.Si filius, inquit, ante moriatur in ciuitate-.nihil eflquod defecundis tabulis tradlaripoflit; flue quoniam riuo patre flttssfamilias mori inrelligitttr,flue quoniam non reuerfo eo exindefui iuris rideturfuiffe, ex quo TOPICA. J4 quopaterjhofiigm poritta eJl.Et Trj!fhomnwl.iii heUo. CoiiciRi,eodem titulo.Cxtera, ait^que in iure funt foilea quampojlliminio redit^pro eo habe»tur,acfi nunquam ifle hofliii potitus fuijfet.Et lulianus.l.lona.eodem tttulo.^p paret eadem omniapertinere ad harede eius ,qu£ ipje qui hojliupotitus efijhabiturus effet,ftpojiliminio reuertij^et. EtVlpianus in.l.ab hofiibus.jf.ex qttib.caus.mai.Ego autem etiam nomine eius,qui hojlidpotitus efl, ji curator yt plerunq; fuerit bonis conflitutus,auxilium compeiere exr- Jlimo. Plautus quoq; in caprinis.Nampojl quam meus rex ejlpotitus hojiiumjta nunc belligerant .Aetoli cum Attlidis. Et rurfus in eifdem. Egopojlquamgnatus tuus potitus eJl hoJliumiExpertus quantifuerit,nunc deftdero CsT* in Epidico. Filiam quam ex tefufcepijeduilamperdidi,ho Jlium edipotita. Adiungitur enim. Suliedlus terminus eil teflamentf tumfoemina,qu£fe capite nunquam diminuit.Pradicatus honorumpoffefiofecundum tabulas. Maximapropofitio, exadtunclis adiundlapependr.quam etiam comprobant iurajn.l.cum adlum.ff. de negot.gefl. l. tertia.^, qui habet hauflum.ff.deferu.rujl. prad. cap.Tranflato.de Conflit. cap.deniqi diflindlione quarta. Abantecedentibus autem_,& confequenti/- bus:& repugnantibuSjhoc modo.Ab ane tecedentibus:fi viri culpa fadlum eft diuorx (i mulier nuncii^ remiCt^tamen pro liberis HAR. TVLL11CI CER. liberis manere nihil oportet.AconfequenuV bus:fi mulier cum fuiilet nupta cum eo^qui cu connubium non eflet^nuncium remilit, quo/' niam qui nati funt patrem non fequuturjpro liberis manere nihil oportet. Arepugnanti^ bus:fi paterfamilias vxori ancillarum vfum^ fruifiu legauit afilio neque afecundo herede legauit^mortuo filio mulier vfumfrufflum no amittet. Quod enim fcmel teftamento alicui datum eft,id ab eo inuito^cui datu eft, auferri non potcft:repugnat enim recfle accipere, & inuitum reddere. jABantecedentibus autem,&confequenti/ bus,& repugnantibus, SU idem Cicero in pur ttttonihus.Et lih. fecundo de Oratore,&' fi alifs nominibus. Quintilianus quoqj lib.quinto. Et .Arifloteles lib. fecundo 7'oficorum.Veru Rodolfhus lib.primo,cap. vigefimoprimo, hos tres locos argumentandi potius modos appellare 'ii!ilt,quod Foxius improbat.Cur autem Cicero .Antecedetia,confequentia, &repugnantia coniunxerit ,Viforius, Barba,& Foxiusfcripferunt-.nempe quia eodem modo ex T^noquof eorum deducuntur argumenta:& quamuis tradlatione diuerfa,inuentione tamen quamflmilima funt. ^Ab antecedentibus. .Antecedetiafunt, n-t bene Boe tiusf:ribit,quibus poftis aliud necejiario cofequaturdicet illud rOPIcA. 3f iUud quodunteceiit minut poflerim.Sed &aliquo ties,& quod aquale,& quodfimulj&quodprius ejl^poni tur -vt antecedens.(^uamJit -vero huius locifrequens apud Jurijperitos yfus^Cantiuncula loco ab antecedentibusj£ue rardus loco centejlimo yigejsimo quinto,aconcejiione ante cedentis, ¢ejiimo pigeJiim)feptimo,&'Bucoldianus lib.primo.cap.decimofexto,multis exemplis ojlenderunt, Subieflii in exemplo propopto ejl,diuertium ab yxore nU ciatum.PradicatHm,partis dotis apud -pirum permanpo. Maximapropoptio:Dato antecedenti datur conjequens. Quamprobat.l.refeBionis. §-pper tuum.jf. Com.pradd. prima.^.prime.jf.Ji pfuff.pet.l.fecunda ff.iurifd.om.iud. l. quiprocuratorem.jf.deprocuratorib.Txemplum a Ciceronepoptum,Hgtomanus Irb.primo Ohferuat.cap.-pigepimo tertio,pertincreporimputat ad locum kdijferetibus-.aliud ejje nuncium remittere ,aliud diuortq culpam fujlinere: atq^hanc dijfcrentiam,depnitione demum explicari ,quid pt diuortij culpamfuflinere.Pratereafi nulla mipi nuncq mentio pat,argumentum excaiijja pelpepta, -pelpublata pojfe quoq; deduci idem Hotomanusfcribit.Ex caujla po~ fita -pellitifi mulieris culpa diuortiumfacium efi,pars datis retineaturiCauffa enim illius retentionis efficies efl cui pa mulieris. Exfublata,-peluti:fi non mulieris,fed piri cui pafadum efl diuortium,nihil exdote retinendum efl. Si viri culpafacflumeft diuortium, &fi mu-' ^ lier nuncium rcmifit,tamen pro liberis mane re nihil 0'pOTtCt, Diuortium JRomanif ah ipfo Romulo permirum MAR. rVLttI. CIC. fersitJjttvSjPlittarchtii/cribitix cita iit^.ldem.iu taba- Ls liCuiJfe^Cicfto mdicat Philip.fecunda, Frugifa, ejh Mimam illam/uam^fuiu res fihi habere iujSti ex. iz. tabulis.Et Catuslurifconfultus Itb.tertio ad legem. iz.ta iutarum, Siue penultima.jf. ad leg.iul.de adult. Si ex lege repudium mijjum uonfit ,&iccirco mulier adhuc nupta effe 'videatur.Tamenfi quis eam -vxorem duxerit ,adulter non erit. Diuortium ,itejl apud eundem Catum in.l, fecunda.jf.de Diuort.i/el adiuerftate mentium diclum efl: vel quia in dttierfas partes eunt qui diftrahunt matrimonium.In repudijsjdeji renuntiatione^comprobata funt hac verba. Tuas res tibi habeto. Item hac. Tuas res tibi agito. In fponfalibus qieoq; difcuttertdis placuit renuntiatio ne interuenire oportere. In qua re hacverba probatafunt: Conditione tua non ytor.Siue autem ipfiprafenti renuncie turftue ahfenti per eum qui in potefate eius ft-.cuiusue is, ea ve in potejlate frinihil interejl.Non idem fuiffe Diuor iium &repudium,Sed repudium jponfa rernirti-.tnter virum &vxorem diuortiiiferi, Paulus &ModeJltnm feribunt:& Sigonius notat lib.primo de ant.iiir.ciu.Eom. cap. nono.Qua Itcentia non cupidevfos Romanos,illud efl argu tneto,quod annopofl Romam conditam quingenteflimovndeuiceflimo,Sp.Caruilium Rugam primum Roma,de amicorufenientia,diuortiii 'cuv!iorefeciJfe,quodflerilis effet iuraffeque apud Cenfores vxore fe ItberorS quarendorum caujja habere,Gellius efl autor Itb.decimofeptimo cap. vl timo.Et lib.quarto cap.tertio ide Gelltus feribit memoria ~traditui» TOPICA. 56 traditam,ijHtarentii ffrejnnii pofl Romam condita,nuUas rei vx(/tiie,neijiie aciiones,ae<j; cautiones in trhe Roma, aut tn latio ^uijje: quia profeilo tiihtl dejiderahaiur snuUtf etiam tunc matrimonus dmertentibitf.Seruiii .^aoque Sulpi ttum in libro qoem compofuit de Dotibus,tum primu cautiones rei uxorit necejjartas ejje tifat J^cripji^e cum Sp- Caruilius cui Ruoa cognomentumfuit, lir nobilts,diuortiu nongignere tttr,anno -vrbis condita, DXXliJ.Quo loco apud (Jclltu, 'lt& hoc obiter nonpratermitram,pro,qtiinaentisfere,le gendum,fexceattsfre,ex Tertulliano de Monogamia,^ ia^Xpofogetico Cuiaiio Itb.primoObferuat. cap.trigefimo nono.Et Hotomano,ad liges.ii.tab.tertia parte.cap.oilauo.Cateru tribus tantu de caujiis diuortiurn maritis Romu lii pertnipffe,ft -uxores aenepcium in liberos comifjfent: jt partumJubiecijfent-.fi probri quid cu alienis T>irtsfectjict, Moiomanits peribit.Caltus E.hodtginus lib. decimo quinto, cap.id,fi in liberorurm enepciO;aut in adulterii! deprehert derenrur,aut clauesfubteciffent.Si aliter quis repudiajjet eius opum i/xori portionem dari,rehquum Cereri cjje facrii. yilex.ab .A Icx.ltb.quarto cap.oelauo.Vtperpetui/ itt quit,hoc roniugalefotdus,CP' fme dijiidioforer, -uxori idrum relinquere,&• cit alio copulari,nequaquam licebat. Viro nift uxor in adulterio,aut -uenefeto,feu clauiU adul—^ terattane,deprehenfafiret,ai/tf tinum biberet ,leges dRomulo lata diuerte re nullifnebant ,qui aliter dtjfidium fectjfcr jbona niri adi/xorem deuolui toluere. '"lam- Cii -uxorefecit,quiahl eri ex ea corporis tttto HAR. TVrtII ClC. Jdtni^uod ad totam argumentationem attinet ,Ciceronem recle coUegiJJe certum efl.Namfi i>xoris culpa divortium fiat, dotem apud maritum manere,^ccurfit^ in.l. Ciipofl diuortium.ff.de ture dot.&Rofredatjquefiione trigcfiima quinta tradiderunt.Si mariti culpafiat,mhil apud eum re~ manere Sceuolaprobat,lege quadragefiimafeptima.ff.fo~ lut.mat.Cum mulier,inquit,yiri lenocinio adulterata fuerit, nihil ex dote retinetur.Et .Alex, ab Ailex. lib.fexto cap.decimo,ait.Viro ab uxore divertere, aut resfuas fibi habere,nifi cauffa legitime cognita,eif dem tabulis tetaba tur:quo divortio nulla -uxoris culpafubfecuto,dos integra repetebatur-.fl -vero culpa in efjet ifq; ad dimidium'dotis, infingulosltberosfexta amarito retinebatur. Vlpianus quoq; titulofexto de Dotibus.Retentiones, inquit, ex dote fiunt,autpropter liberos,autpropter mores ,aut propter impenfas,autpropter res donatas,aut propter res amotas. Propter liberos retentioft,fi culpa mulieris, aut patris cuitss inpotejlate e{i,diuortiumfa£lumfiv.tunc enim fingulo rum liberorum nominefextx retinentur ex dote-.no plures tamen quam tres fexte in retetionefunt,non in petitione, &Eorcatulus in Cupidine lurifjierito.cap feptimo,numerofecundo.Veriorem ait &confuetudine ,& ture ciuili illorum opinionem qui dicant,dotem ibi manere, -vbi Itberi maneant.lUud quoque notandum ejlquod Rofcitts lib. fecundo Memorabilium cap.feptimo,numerofexagefmofe ptimo,fcrihif.debere quidem legitimam matrem tribus annisprimis,liberos alere,lege. Necf.lius. C.depat. pot. -vbi .Accurfm 'TOPICA. 57 ^ccurfim^etUmji protijlata fuerit fe alimenta repetitu ram interpretatur.l.alimetita.Vhi idem .Accurfias in Ver bo mtterna.C.de neg.gefl.Nijlforte non pojiit ladare ma~ ter,morbi necefitate,aut iiijia alia cjuauis cauffa: -vel etia nifi nobilitati indecorumJit liberos alere,iit -voluit Barto Ius in tradlatu alimentorum,qu£jiionefexta.Sed Ji in matrimonio feparatiofuerit, &quidem abfque yiri culpa, tunc quoque matrem triennio liberos alere teneri Rofcim aiv.fi vero culpa -viri, nutriripenes yxorem liberos, expe fis tamen viri. illud quoq;probaripofftt quodin.l.Titia c» tejlamento.^.fiea conditione, jf. delegatis fecundo,argumeto illius, notant Peralta numerofecundo,& Grado numero tertio .Si viri culpafat ne vxor cohabitet,teneri virum vxorifeorfum alimenta prabere.Sed &illud etiam admittipojfe videtur,ad lucrum dimidia partis bonorum lucratorum cojlante matrimonio,neceJfariam quidem ejfe mutuam cohabitationem,vt leaeprima,titHlo delasganan cias.lib.tertio Fori.Et lege prtma,eodem tit .lib.quinta Ordin.probatur.Et in nouis Ordinationibus,lib. qutnto,tit.nono. Lexfecunda ait.Toda. cofa que elmarido yIa muger ganaren bcompraren eftando de con funo,ayan lo ambos por medio. VerumJi cohabi tatio culpa viri diremptafit, vxorf, mariti culpa diuerte rit,nd amijfuram eam medietatem talium bonorum, argumento funt.tamfupra didla omnia,tum alia que in.l.f con uenerit.if.pro fodo.Interpretes notauerunf.atq; id verum efe,Segura ia repetit.l.vnum exfamilia .^.fedffundum. Fcd. HAR. TVLL1 1 .CIC. 13 Mortuo filio mulier vfumfruclum non amit^ tet. QjiU legati relicla ab infih!tto,cenfentur repetita a fubjlituto.Llicet lmperator.ff.de legatit primo. Nec efi iie riftmile tefLitorem nellc i>t amplias adfahflitutum perue~ mat^quam ad injlitutum.l.Publius Mauias. Titia, ff. de Condit.&' demonji.l.Sertio alieuo.^.Ji quis aprtmo.ff.de le gatis primo.l.Cumpater. ab injlitHto.ff.de legatisfecudo l.Gaio Seio.jf.de adim.legat. 14 Quod enim femel teftamento alicui datu eft, id ab eo inuito cui datu efl:,auferri n5 poteft, sic &Pomponius capite -undecimo, ff. de reg. iur.id quod nojlrum eHffnefailo nojlro ad alium tranjferri non potejl. Pt quidem extraneam auferre non poffe certum efii fed an tejlator ipfe repetere pofit quod legauit,re£ie quaritur^in.l. Lucius Titias.ff.de legatisfecundo. Et de ea re, Peralta,Gradojfp' .Antonius Gome^,no fatis coueniunt. 15 Repugnat enim recte accipere,8^inuitu red-- dere. Hunc locum refert Donellm in libro de frudtibas, p.ig.feptuagejSimafexta.Veramq; ejfe &iuri confonam argumentationem probat. ^.xiv. ABefFicicntibus caufsisjhoc modo: omni-* ^bus eft ius parietem dircdtiim ad pariete communem adiungere,vel folidum, vel forni catum. At fi quis in pariete communi demo^ liendo damni infecftipromiferit ,non debe** bit pra:ftare ,quod fornix viti] fecerit .Non enim. TOPICA. 41 enim eius vitio^ qui demolitus eft,damnum fa. clum eftjfedeius operis vitio,quod ita tcdifi^ catum eftjVt fufpendi non pofsit. ABe?Eicicntihusca.u{5is.CauffaefladcuU{s<’Jfe i ^^fequituf aliud, caujja cfficien_s,i quaprimo jit motus ut aliquid jiat. Titelmanus lib.^. Vialedl.cap. -undecimo , plura de diuifione cauJJ'arum.Ejj'icientis quoq-, -ufum docet cap.duodecimo .Et eiufdem exempla exfacrafcriptun & iurijjrudentiaproponit eodem capitei&multum ejje caafjjarum yfum apudpoetas, cap .decimo jeptimo.De hocpraterea loco multa Quintdianue lib.quinto,cap.decimo,Bucol dianus lib.primo,cap. decimofeptimo.Gamarus hb. primo. Cantiuncula loco -uigejitmo ,Corajias de iurts arte ,prima parte,cap.-uigellimo.lllud notandum efl,Ciceronem hic de caujiis tantum efficientibus a^ere, -ut Boetius &Viforius probant. Non de omnibus caujiis, efficientium nomine ,-vt .Agricola, Latomus,&Corafius putauerunt. Omnibus eft ius. Hotomanm lib.primo Obferuationit 2 cap.yigejlimo quarto, yt melius hoc exemplit intelligatur, huiufmodiponit cauffe coJlitutionem.Cum Oflauius ad pa fietem interfe &Nonium communem,fornicatum parielemprofuo ittre adiunxijfet. Nonius autem yicinus aliquid ledijicaturiis,parietem communem demoliri vellet ,damni infe{li nominepromtjir,idejl promijit fe damnum ,fi quod opus iUttd fuum,nimirum demolitio,faceret prajlaturum. Euerfo pariete communi ,fornicatus qui fufjendi non F5poterat. SI AR. rV L I. IJCIc. piternt corruit.^'git o6i4!tius^ ieteviio^ofiis tuu mihi damniihocfecit.Depuljio^ imotuum.Qaajlio,Titriiis opus da maumfecerit.Ratio^qtiia nififornicatumparietemfeciffes quamuis communemparietem demolitus effcm, tamen ide non corruiffet.Firmamientum^.At nifi tu parietem demolitus ejfes,meus non corruifjet.Quam reffonfwncm propterea infirmam effevidemus^qiiia cumutrinq; dici hocpofit nifi tu ijludfeciffes.hoc non accidiffet,acproinde alteri» alterum cauffamfine quano tranfferat-.tamen plus inprio re efi, quam in pojleriore-.adiedlii eji enim,quamuis hocfe ciJJ'em,quod ah altero referri nonpotefi.jFIacHotomanus. ^Omnibus efl: ius parietem direcflum ad paric tem communem adiungere. Modo, nonfupraparietem communem,fuumparietemponat.l.quidam hiherus jj.deferu.'1'rh.prad.Scd ita adiungat yt etiamfuhlato comunipariete maneaf.nec impediat refeflionem communis parietisJ.fijlulam.§.iuxta.jf.deferu.yrb.prad.Communis paries quis fit ,Ouidiushh. quarto Met.indicat.Fijfus er.tt tenui rima,quam duxerat olim,cumferet paries ,domui communis ytrique.Direflus ,Vitruuio libro feptimo esi,contigiius qui iuxta alterum attolitur ,& ei toagmen tatur. Sclidus, qui arcum non habet. Fornicatus qui habet arcum. .Arcus quoque,fornix. Camera &tejludo ,licet cognatafint,tamen ea interfe differre, probat Budeas in.l.fed addes.^.f inquilinus,ff.locati. Quod ad hunc locum attinet,diretlum parietem Cicero appeUat,autore Flo tomano, qui,exempligr.itia,communem fic attingit, yt i» Utera TOPICA. 4’ litem.T.deorfum pendens Ihiea^ tranfuerfam fitperiorem 'Vcl iolidum vel forn icatum. Ttirkti comuni ^T-fl 4 fitlido -felfornicatoJicet parietem direcly.m adiun^ere^it Boethii &ali; interpretantur.Sed magis ad rem Hoturaa niis,p.arietem direflum -velfoliiurtijyelfornicatum licere parieti communi adimigere. At fi quis in pariete communi demoliendo, Qued cuiuis dominorumfacere licet.jl agat Communi diui dttndo iudicio.lfi ades.jf.Com.diuid.Ncc mouet:,<jUi din.l. ociaua.jf.defer.yrh.pned. dicitur ,parietem^qui naturali ratione communis eft^alterutri vicinorum demoliendi cum &repeiendi itss non efje,qiiia nonfolus dominus esi: quod de iureferuitutis accipiendum efl^vt &titulus ipfe^&^.l. in re communi.Eod.tif. fatis ofiendunt. Da.mniin{ectipromi{ent, Damnum infedium efl^ 6 damnum non dumfaclum^fedfuturum veremur. Damnum &damnatiojab ademptione &quaji diminutiane patrimo nij diclafunt.l.prtma^&.l.tertia.ff.de damnoinfedlo. Non debebit proritare. Pricflare culpfcafumpperi -j culu, vitia quidfit explicat Briffonitts &Hotomanm de verbis iuris.Valla lib.S.c.iS.et.Xdrianus de Serm.latino, Quod forni.x vitij fecerit. Igjrur no paries cdmunis 8 eratfornicatusfedprimum dvicino adiunclus :alias vitium quod cdmunis pariesfecijfet^tenereturpr£jlare is qui eum demolitus effet^& damni infeSli cauiffet. Quandoqui demfi iuxta pariete comunem quisfuper adifcet^vel eum aut MAR.TVttll CIC. gut rcidificet,aut toUat xltim,flif!!ilari damni igfecli fo^ Ict.l.interquos iunfla^l.xdipcat.jf.de J)am.infetl.&' dam num qao'd cueneritprajiare lenciur.l.ex damni.^. quoties jf.eodem titulo, 9Non cnim eius vitio.ldefiparietis commnnif.c^i, fcilicet paries communis. DcmoIitUS cft damnum factum efttfed eius operis vkio.Videlicer parietis forrticati.tdiuBi adparietem comunem. Quod ita aedi ficatum efi; v^t fufpendi non pofsit. Nimirii quia fornicatum opusparieti communi adiundum^diruto pariete communi,fare non potejl, XV. ABeffectis rebuSjhoc modo: Cum mulier viro in manum conuenit,omnia, qua: mu lieris fuerunt,viri fiunt, dotis nomine, jABcfFecfiis rebus. De i>fu huius loci ah ejfe£{ls,fa ^^tis multa Euerardus loco vigefimoprimo,Cantiuncu lalocoTigejlimo primo..Appellas cap.quarto.Gamarm lib, primo.BucoldianU} lib.primo cap.decimofeptimo. 2Cum mulier. 'Boetius fcribit,exemplum hoc no’ ab ejfe cies eJjCjfed ad caujfam magis pertinere: &Boetiifenten tiam Canttuncula,Hotomanus,Latomus &Barba probauerant.Ego ab ejjeclis duBam redle argumentationem cum Cicerone puto:quia caujfa, 'viro bona "uxoris 'uindtcati illa perfe parum confert: effedas dcaujfa produdus plurimum. Quid enim efficiet &fi probet illamfe coemptione duxiffe. TOPICA. 45 duxljje^nip ojlendat huius in mAnum ccnuentioncs ejfe~ £lumcjfe,yt -tixorishonamarito cedant. Igitur ejfeclus •viShoriam prieJlati»on caujja :quamuisfine caujfa equidem ejfediut non effet. Poffefionis ciuiUs ejjeclin ejl yfiictt-’ fere &pritfcribere;PoJJefionii natiirales^adquirere frudius :contendo rem meam ejfe jquod eam certo tempore poffederim. Cum mulier viro in manum conuenit, omnia 5 qua: mulieris fuerat, viri fiunt dotis nomine. sicfe rem habere abundeprobatum exiflirno ex his qu^ fubra diximus in loco dforma generis.Imo id olim leoe cau ^^.. .*.. tum,yt omnia bona eius ,qua in manum yin conuenifjet^ yiri dotis nominefierent,yiditjgl.ind.mulier bona.jf.de iu re dot.& apud .Alexandrum ab Alexandro relatum eji, lib.quarto cap.odauo. Nec quicquam mutat quod Forcatu Ius dialogo trigefimo nono,Necyom.numero quarto,multis teflibus non necejfarijs ,multisq; legibus citatis contendit mulierem nubentem,emnia bona in dotem non conferre.Di Jiinclione enim temporum,quod ille non animaduertit ,faciLe,yt dicifolet,fcripturie concordantur. Sani Cicero de Vxore agit,qua in manum yiri conueniffet,quo in genere matrimonij,bona yxoris omnia ad maritum pertinere, imo •yxorem ipfamfui haredis loco haberi -viro, certum efi.T'e rum hacformain difuetudinem ire coepit Tiberq tempore vt apud Tacitum eJl lib.quarto Ann.quanquam ad Papinianum yfque,Vlpianum& Paulum eius manfjje yejligia,eorumprobentfcripta. Pofi modum lujliniani atate, qui MAR. TVLLr I CiC. ijU! fojl TiberiumJtre.D.amtii fuit,foft dlBos Jurifccn- Jaltos plus minus.C C C.omijjs ernt omnis conuemio ia mu KHm^& mutrinonij -reteres lUs aatirpiutuforme,-i tmiris nonfit^ceffante cuuffa.ejfcdlum quoij; arq; ab ejfeclucefafje argumentationem.iluare iiotajfe bene Cuiacium exifiimo apud VIpianum titulo nono, de his qui in manufunt. Tribonianum in.l.-i’Xorein.jj.derit.nupt.& in.l.ex ea par re.^.primo.jf.de terb.ob.fcripfiffe.in matrimonium conue nire,cum tamen apud Papinianumfnifjet,in manum comte nire.Et in.l.ft co ciibina.ff. rerum am.conuenit,pro in manis convenit. ,xvi CXc5parationc autem omnia valent, qusc ^funt ciurmodi. Qnod in re maiore valet, v^aleat mminorctvt fi in v^rbe fines non regu-' tur,necp aqua in vrbe arceatur. Item contra: Quod in minore valet,valeat in maiore, licet idem cxemplu conuertere. Item :Quod in re pari valet,valeat in hac,qucc par eft :vr quo^ niavfus autoritas fundi bienniu eft ,fit etiam tcdium.At in lege xdes no apellantur, 8^ liint ceterarum omnium,quarum annuus eft vfus: valeat xquitas,qux paribus in caufsis ,paria iura defiderat, IpXcomparatione autem omnia valet quae ^funt eiufmodi. Comparationis dejfinittone, partes &yftmtradunt Cicero lib.primo de inuetiane hh.feciida de Ora~ J TOPICA. 44 de Oratore, &in Partitionibus. .Arljloteles lib. fecundo &tertio Tofic.QniiitilUntts lib. quinto. SodolphKs.lib.pri mo,cap .Tiigejimo quinto.Euerardus loco decimofexto. Ga marus lib.fecundo.Bucoldianus.lib.pri.oio. Catiunculaloco vhejftmofecusdo.Titelmanus lib.quinto Dialidiica, cap. li^ejirttofepiimo. Quodin re maiore. Maim dicitur,autoribus TiteU 2. mano &Gamaro Hotomano,uonfecundum quantitatem aut potentiam :fedfecundum maiorem -vel minorem effendi rationem, ideji quod magis probabile confcntaneum ejl. Itaq; fi quis dicat,quifamiliamfuam non recle aiminiftret,inneptHmfuturum adguhernadam Remp. ex maiore argumentatur ,cumprobabilius fit quempiam domum quam duitatem pofje regere. Quod in re maiore valet, valeat in minore. 5 Hac efe maximapropofitione argumeto indufam, Boetius Cantiuncula,Barba &Hotomanua lib.primo Obferu. cap. -rigefimo quinto recte putar.Viforio &.Agricola licet co tradicetihiis.illud apud omnes conflat, affirmando hunc lo cum no 'valere,fed negado. Quare Hotomanus duas negationes deeffe,atq; hoc modo legendis arbitratur.Quod in re maiore non -valet, non -valeat in minore. Cantiuncula conflare propofitionem yerbis affirmatiuisyfenfu negatiuo. Siinvrbe fines nonregutuv. Quia vtefl apud vl ^ pianum.l.fecunda.ff.fn.reg.hec adio pertinet ad pradia ruliica. Et Paul. l.quarta.§. decimo. Hoc indicium locum habet in confnioprgdiorum ruflicortm, Vrbanorum difpli- HAR. TVLLII CICER, di Tslicuit.In Tirbe^bme CaatiunculjinrerpretaiurJtleJl in ' 1’rbxnif pr^dijs^KamJt plurimum horti in reditu j^unt^finearijforte,-rel etiam olitorii,magis htec non funt -urbana l. -urbana prisdia.ff.de yerb.jig.l.ji pradiiim.C.de prad-tbi' al.rer.min.in his autem iudicio locitm effe ,idem Paulus fcribit loco citato. Et in yrbe ,induit ,hortorum latitudo contingerepotest ,yt etiam pnitim regundorum agipojlit. 5Neque in vrbe aqua arceatur, vlpianus in. l.pri. ma.§.decimo tertio.ff.de aqua &aq.pl.arc. Itemfciedum efl, ait,hanc a6lionem no alias locum habere, quam ft aqua pluuia agro noceat.Ceterumfi adijicio yel oppido noceat, ceffat atlio iffa.Et.^. decimo quarto..yfpud labeonem inue nio relatum,Jt ex agro meo aquafluens noceat loco qui efl intra continensia,hoc eji adijicio: no foffe me aquapluuia arcende conueniri.In yrbe,autem accipejdeff intra conti nentia edificia..Alias in illis que,quanquam intra contine» tiaflmt,magis nonflunt yrbana ,aquepluuie arcende cflfle adhone putat Cantiuncula.lUud 'a pleriflque dubitatur,quo modofinium regundorum iudicium maius fit adlione aque pluuie arcende.Et quidam exijiimant maius efie fines regere quam aquamplueiam arcere, quiapriusfit fines differ minare. Etenimff fines agrorum diflereti non ejflent ,no» poffet agi de aquapluuia arcenda :ytff adificia diffundla no eflflent,nec effet de fiillicidqs aliqua diffenffio.Cantiucu la aquepluuie adlionem dicit probari ejfle ffecialem, in.l. prima. §.decimo tertio, ff. eod. tit. quod de iudiciofinium regundorum nuflqua dicitur.Quim yel ex eo yideri iudiciii pinguius pinguim effe ac maiusjijeod duplex aiurifconfultis appelletur, in eo mufquisque tam adloris quam rei partes fujTineat.In.l.in trihus.ff.de iudic.iun6h.§.penultimo. Injlit. de interdicl.ybigl.Et dotlores.Et lafo in Ruhrica.C, de ludicijs. Item contra quod in minore valet, valeat in 6 maiorc.Licet idem exemplum conuertere. In yrhe aclione aquapluuia denegatprator, ergo &iudicitim jlniumregiidorum.^ilio aquapluuix ccffarin iirhe,igitur &• iudiciumpnium regundorum. In agris pluuia arcetur,erea &• fines reo-antur. -V <5 ^ Quod in re pari valet,valeat in hac quae par 7 cft. Maxima propoftio inclufa argumentationi :de qua Titelmanus lib. quinto Dialedlica cap.trigeJiimo.Et Euer ardus loco decimo quarto. Quoniam vfus autoritas fundi biennium cft, S fit etiam ardium. Lambinus prffatione tn Horatium aitfcribendum,4utor,& autoritas,fine,h .E.t jlne,c,Becichemus in Plinium,cum.c.pottusffdf.ne, h, au flor aiifloritas-.non author &authoritas. Citteru hac diflio mul ta lignificat ,acprimum Imperatoris aut Prffidis Uteros, ut bene probat .Ant.^ugujiinus,lib. tertio Emendationit cap.fexto.Ex.l.~ultima.C.defahricenjibtsslih.tindecimo.l. T^lt.de vend.re.ciu.l.diligenter.De aqiuedufl.lJlquis. E>e omni agro des.hh.duodecimo.Efl etiam autoritas .fedesquse dam argumenti,de qua dicemusftalim.Et ea ftitur iurifconjultus in.lJeptimo menje.ff.deJlat.hcm.Pro confenfu Gautoritas MAR. T V LL11CIC. tangiue poffunt^vt fundu,sedes ,pariete,ftilli cidiu, macipiu,pecude,fupcnc(ftile,penus,c3e tera,quo ex genere quscda interdu nobis defi nienda ftint. No efie rurfus ea dico, quce tagi demoftrariue no poffunt ,cerni tame animo atque intelligipoilunnvt fi vrucapione,fi rute la, fi getem, fi agnatione definias, quaru reru nullum fubeftquafi corpus,eft tamen qnteda conformatio infignita 5C imprefla in intellige tia,quam notionem vocotea faepc in argumc tando definitione explicada funt. Atque etia definitiones alise funt partitionu, alise diuifio num. Partitionum ,cum res ca,qux propofix taeft,quafi in membra difcerpiturtvt fi quis Ius ciuile dicat id efie, quod in legibus, Senax tufconfuItis,rebus iudicatis,Iurifperitoru au ^foritate,edicSis magiftratuum,more, xquita te confiftat.Diuifionum autem definitio forx mas omnes comple<ftitur,quxfub eo genere funt,quod definitur,hoc modo .'Abalienatio eft eius rei,qux mancipi eft,aut traditio alte^ rinexu,autiniure cefsio,inter quos ea iurc ciuili fieri pofliint.Sunt 8>C alia genera defini-* tionum,fed ad huius libri inftitutu illa nihil pertinent:tantum eft dicendum,qui fit defini tionis modus,Sic igitur veteres prxeipiunt, cum fum TOPICA. 49 'cum fumpferis ea, qusefunt ei rei,quam defixnire velis, cum ali}s communia,vfque eoper^ fequi,dum proprium cfFiciatur,quod nullam in aliam rem tr anfferri pofsit. Vthoc,Ha:rc^ ditas eit pecunia.Commune adhuc, multa c/' nim genera funt pecunix,Adde quod (cqau tur,qux morte alicuius,ad quempiam pcrue^ nittnondum eft definitiormultis enim modis fine hxreditate teneri mortuorupecunixpof funt.Vnum adde verbum,iure:iam acSmuni tateres difiunfta videbitur, vtfit explicata definitio, ficrHxreditas cftpccunia,quxmor te alicuius ad quepia peruenit iure.Nondum eft fatis:adde, nec ea aut legatateftameto,aut poflersione reterat confecflu eft.Itet^ vt illud. Gentiles funt,qui inter fe eode nomine funt. Noeft fatis.Qui ab ingenuis oriudi funt. Ne id quide fatis eft. Quorumaioru nemoferui tute feruiuit.Abeft etia nunc.Qui capite non fut diminuti.Hoc fortafle fatiseft.Nihil enim video Scxuola pontifice ad hanc definitione addidifie. Atque hxc ratio valet in vtroque genere definitionu ,fiue id, quod eft ,fiue id, quod intelligitur,definicdu eft.Partitionu au te&diuifionu genus quale effet,oftedimus:fed quid inter fe difFerat,planius dicedum eft ,in G5partitia HAR. TVI, LJrCIC. partitione quafi membra funr,vr corporis,ca piitjbunien',manus,IaterajCrura,pedes,eicetc ra.In diuifione forma: funr,quas grxei Ideas vocannnoftrijfi qui hacc forte tractant^Ipcci/' es appellantinon pcfsime id quidem,fed inu^ tiiiter admutandos cafus in dicendo. Nolim cnim,ne ii latine quide dici pofsitjfpecieru 8C fpeciebus dicere,&fa?pe his cafibus vtendum efttat formis &formaru velim.Cu aute vtro^ que verbo tde fignificetur,comoditatein dicc do non arbitror negligeuda. Genus &forma definiut hoc modo:Gcnus cft notio ad plures difFeretias pertinens. Forma eft notio ,cuius difFeretia ad caput gcncris,quaG fonte refer/’ ri poteft.Notionem appello,quod grccci tum Ennian,tu Prolepfin dicut.Ea eft infita &an te percepta cuiufqua; forma: cognitio enoda/- tionis indiges.Forma: igitur funt ea: ,in quas genus fine vilius prtctermifsionc diuiditurtvt fi quis ius in lege,more,xquitate diuidat. For mas qui putat idem elFe quod partes cofundit arte:& fimilitudine quada coturbatus non fa tis acute,qux funt fecerneda diftinguit.Sxpe etia definiut &oratores &poetx,per trafla-' tione verbi ex fimilitudine cu quada fuauita^ tc.Sed ego avcftris exeplis nifi neceffario non recedam. TOPICA. 50 recedam.Solebat igitur Aquillius collega & familiaris meas,cu de litoribus agerctur,qua: omnia pflblica efle vultis^quarrentibus ijs, ad quos id periinebat;,quid eflet litus, ita dcBniV re,qua flutflus eluderct.Hoc eii:,quaG qui ado lefcetiani flore 2;tatis,feneiftute occafum vittn velit definire.Tranflationevtens difcedebat averbis proprias reru ac fuis. Q^iod ad defini tiones attinet,hadrenus :reliqua videamus. QVando ergo vnufquifque coru locorum t ^quos expofuijfua quaeda mebra habet, Jn quantum resfuxt^membra habent diuerfa :quee &iffa efficiuntur loci^cum ab eis eliciuntur argumenta.. Ea quam fubtilifsime perfequamur. Kt «jw/w 2 fit copiofor locorum i/fm, ex unoquoque membro deducia areumentatione^qu<e ex toto vntca erat. Et primum de ipfa definitione dicatiir.Cc qua j fatis multa Plato,in dialogo Ciuili Del regno, ff ia Theate to Del defcietia..j(rificteles lib.primo Feriarm.lib.primo &•fecundo Pofler.lib.primoyfecudofexto &feptimo To picJib.feptimo ZiP oilaiio Metaph.GellHts.lib.4. cap.i.Budaus in..Annot.infne..Alci.itus lib.i. Parerg. cap. 2i. Definitio 01:3.110. NamDt minimum duabus Doci ^ busjfdejlgenere &differentia conflare debettquod &Ci cero in Partitionib. docet. Quae id quod definitur explicat, (iuod enim ctn- ^ "/»/e HAR. TVI. LI ICI C. f»fe tiomiaeiuris continetur,id aperit arq; euoluit dejini^ tio dicens,lui ejlars boni (j^aqui^Redle i^iti‘r,ttBoetius &Viforius notant,pofittim eJlTerbum,explicat.Nam & genus quoque &• nota defignant id de quo queritur, J^ed no explicant Quidftt, quodfacit dejinitio, non quoquo modo, ideji non in eo quod quale, sel quantum efl ,fed eius quod defnitfubjlantiam monfirans.Vnde i^^rifloteles rede, Defnitio ejl Oratio quid ejl ejfefignifcans. 6Definitionum autem duo lunt genera prima. Vnucarurerum qua;funt:alterum earu quse intelliguntur. Quia definitiones ad aliquidfunt.quand.t preprietatefumut ex eis, adque referuturx ideoq; Cice ro nd diuidit ipfas defnitiones-.fed defnitiones partiturfe cudit ea que defniutur,fcilicet corporalia,et incorporalia, yEde ca dieo quaicerni^tangiue polTuntjVt fun dumjXdes. Lex ducentefima vndecima.jf.de rerb fg. fundi appellatione,omne edi fciu,&omnis ager ccrinerur. Sed in vfu vrbana edtfcia,edes:rujlica,ville dicuntur. 8Parietem. L.Parics.jf.de -verb.fgnif. 9Stillieidium,j^</e Seruitutib.vrbpred. IO Mancipium./Wk/m Budeus in.l.fccitda.jf.de orig.iur, IlPccudem.VaUalib.t^.Bleg.cap.quadragejSirnofecundo. I2Supe\lcfi:ile.L.prima,& .l.Labeo.ff.de Supelied.legat. 1JPenuS.Vallalib.quartQ Lleg.capJrigeJiimofexto.Etlib. fexto.'cap.quinquagejii'mofexto.l.qui penum.ff.de penu leg. Gellius lib.quarto cap. primo. .Alciatus lib. nono Paeerg. vdp.vigefimo.Forcatulus in Penu ciuili. Non ,TOPICA. yi Non CiTe rurfiis ea dico,qu^^ tangi demoftra 14 riue nonpolTunticcrni tamen animo at(^ in^ telligi pOiiiint, A'o.v quod hiecquoq^ nonftnt^fed quiu humanum ingenium^id maxime ejie ^utat^quod oculis feynit.^VJsji non ejient^nec depnitione pojjent comfnehea di:namJi, ut Boetiusf:rihitjdejinitio efl qua explicatur id quod definitur quidff.eius rei qudt omnino no ejl^nec quid Jit explicatio -ulla epe potefl. Vt (i v{viC3.pioncm.l.tertia.jf.de -vfucap.CeUiut lih. ij feptimo cap.decimo. Si tutelam, L.prima.ff.de tutelis. 16 Si gentem, oilciatus lih.quarto.lDif^uncl.cap.primo. ly Si agnatione definias. .Xlcirffwiifc. tertio Parerg. iS cap.migejiimo quinto. Eft tamen quaedam conformatio infignita,& ip imprefla inteliigentia^quam notionem voco. Jdej} imagoJnquit Latomus,mente concepta^ac certa pro~ prictaredijlinHaa cateris rebus quamgrxci tum Znniait tum Prblepfin yocant.imprejjam autem dicit, quia notiones Junt infitee animis no(lris,hoc 'efl innat£,cumflnt reru uniuerfalium incelligentise,quas mens noflra perJegignit. Singularium enim reru cognitionesflenfluHmfunt proprise, nec nifi .tfenfibus informatse,ad animum tranfferunttiriyniuerfalia intelledlusfacit. Atque etiam definitiones alise funt partitio-' 2o QUm,aliae diuifioiium. Pofl diuiflonem defnitionum fecundum HAR. TVt.1,11 CICER. fecundum defininu resjdiuidit defnitionesfecundum earu formae.(^odj-i-t Boetiuefcribit^frepriaforma cuiuff; co pofitifuispartibin conflet. 1Partitionum ,cum res ea^, qya; propofita eft, quafiin membra difcerpitur. idem efi locus adeflnitione^qui efl dpartium enumeratione. Na^ ht bene notat BoetiusjCa proprie dicitur defnitio quee per fubflantiales partes datur ,&exgenere &differentijs -conflituitur.Iittius exemplum eflforno eflanimal rationa le mortale.^liie abuflue definitionesfunt quando in fnum accidentia colligunturfoc modo..Animal efl quodmoueri propria noluntatepotefl.Quando membrorum enumeratione definimusfic,domus efl qu£fundamentis jparietibus ^ tedloque confiflit..A diuiflone quoquefpecierum itafumitur defnitio. .Animal efl fubflantia,quee i>elfenfu tantum velfenfu& ratione nitatur. 2Vt fi quis ius ciuile dicat id efle,quod in legi.«> buSjfenatufcofultis,rebusiudicatis,Iurifperi>- torum audtoritate.edidlis mapiftratuum.mo '' O' re,aiquiate confiftat. Papianus legefeptima.ff. de iuflitia &iure.lus ciuile efl quod ex legibus^plebifcitis^fenatufconfiiltisjdecretisprincipum, auteritate prudentium vetth.luspratorium efl quodpratores introduxerut,adm uadijUelfuppledi,'vel corrigedi iuris ciuilisgratia,propter vtilitatempublicam. Quod ^honorarium dicitur,ad hoiio rem pretorumfle nominatum. Bt Marcianus lege odlaua. Piam &ipfum itis honorariumAtuayox efl iuris ciuilis. Et J -TOP1Ca. 5Z if luflimamti in Irjtitutionibuijde lure nutttrahgentium &ciuilt,ltis ciuile coflare ait,autfcripto,autfitiefcripta. Scriptum hu e(Jeltgem,plehifckum,fenatufcofuhum,priH cipum placita,magijlratuS edida,reJponfa prudetum. Le gem ejie cjuodpopulm Mom-femtorio magijiratu interrogante, yeluti confule,confiituehat.Plebif citum,quodpleha pleheio magijiratu interrogante,yeluti tribuno, conjliiuebat.Senatafconfultum quodfenatw mberet,atq-, conjlitue' ret.Quodcmiq; etiamper epijlolam cojlituiffet Imperator, "l>el cognofcens decreuijjet,yelpr£ceptjjet cdido lege ejje &coajlitutioiiem appellari.Prxtorum quoq; &.Acdiliu Curulium edi£la,non modicam iuris optinere autorttatem- Rejponfaprudentum eJJefententias opiniones corii qui bus permijjumfuiffet de iure reJpondere.Sinef:ripto aute ius yenire quod yftte adprobajJet:quod diuturni mores co~ fenfu ytentium comprobati,legem imitarentur. Abalienatio eft eius rei qute mancipi eft ,aut 25 traditio alteri nexu^aur in iure ccfsio ,inter quos ea iure ciuili fieri poflunt. vlpianus tir. deci mo nono de Dominijs &acquijitionibus reru cum dixijjet omnes res aut mancipi ejfe,ai!t nec mancipi ,explicajfetq;. quee res mancipiJint,qu£ necmancipi,additfingularum re rum dominia nobis adquiri ,mancipatioiie,traditione,yfu capione, in iure cejlione,adiudicatione-,lege.Verum id nihil moHet.Nam,yt libro de lurisciuilis interpretibus Flori dus notat,iure duodecim tab.de quo nunc Cicero agit, tantum alienationis Jpecies erant,qu£ per nexum ,&per cejiionerm HAR.T VLLI1CIC. tejlionrm jiebant.Per vfucapionem feroalasq; modi pro prictas non acquirebaturJicet turi autotitate pojjejjor de fenderetar.Quomodo ille &illud accipit quodfiipra Cicero fcribit,autoritai T>jusfundi biennium esi,jit ergo &adium.pt lib.primo de ojjic.aduerfus hcficm etetna autori tas.In lege quoque Attinia cuim .^.Gellius hh.decimojeptimo,cap.jeptimo meminit,quodjurrepium erit ,eius rei eeterna autoritat efloiidesl eeternum tempus antequam ujn capiatur.Brijjonius lib.primo Seledarum ex iure antiquitatum,cap. jeptimo. Traditionem &adiudicationem ,ad mancipationem &in iure cejlicnem pertinuijje nidetur jentire: vjucapionem &legemfi quid defuijjet illi jupleuiJfe.Duo, inquit,fu,er.e proprij rerum abalienadarun/ iure Quiritum comparati modi,citra quos legitimum in accipie tem dominium tranjferri nonpoter.tt,mancipatio &cejsio in iure, Neque enim vel k domino res tradita, ji neq^ mancipata,neqi in iure cejja ejjet, accipientiante ex iure Qui ritumfehat,quamper tempus legejlatutum,pojjcjja,ijucaptaq; ejjet.Vjucapioneplane accedente ,qua ipjo quoq^ Horatio tejie quajda res mancipar,quod traditioni deerat jupphbaturiinterim in boni tantum habere qui rem ita ac cepcrantjdicebantur-AcproBrijjonio quidem Vlpianijen tentia eji,titulo de libertini.In boni tantum alicuius feruus efl,ait,velut hoc modo.Si ciui Bom. aciue Rom.feruum emerit, iq^ traditus ei ftt,neque rame mancipatus ei, neqi in iure ceff»s,neqi ab ipjo annopojjeffusjit. Nam qua diu horum quidfat,ijeruusinhonts quidem emptori esi, ex iure TOPICA. 'tx ture Qttiritum autem t/endiroris efi.Cuiaeias adiudicationit exemflum ponit ex Infliniano in extremo titulo de Officio iudicis. Netji t/Uu ahii effe cafum ait,ttt quo iudicit J^ententit, dominium adquiratur. Traditionem rerum nec mancipi effe; itaque le^edum apud Vlpianum notat.Tradi tiopropriaiefl alienatio rerum nec mancipi ,Nec mancipi rerum dominia,ipfa traditione apprehendimus:fcilicet fi ex iufla caujfa traditafunt nohii. Eius rei cju® mancipi mancipi dicebantur ^ 24. ft in Partitionibus Hotomanusfcribit ,quiacerto ritufle Dendebantur^yt &emptor manu eas caperet, ynde &ipfe manceps CP* res manctpt appellabantur yenditor carum euichonempraflaret,fi quisforte alius jlhieas yendicare yellct.Ritus ipfe mancipatio yocabaturcyndeVlpianus tit decimo nono.Macipatio,i»quit,propria fpecies alie nationis eji,&' rerum mancipi:eaq;fit certis yerbis ,libri pende &quinquetejlibus prefentibus.Hae quafolenitate jierent,ex Caij inflitutionibus &Boetij commentariis,'Bu daus in.l.fecundaff.de orig.iur.Sigonius.ltb.prim. delure ant.ciu.Rom.cap.yndecimo.Hotomanus,in luris ciutlispar titionib.tit.duodecimo.Et ad leges, it.tah.cap.quadrageff. £r Briffonius iib.primoSele6l.cap.Jeptimo,notauerunt.Casf autem yerbafunt hac.Mancipatio efi imaginaria quadam •venditio,quod ipfum Ius Romanorum eji ciuium, eaq; res ita agitur. .Adhibitis non minus quinque tejiibus ciuibus Rom.puberibus, &prtterea alio eiufdem conditionis ,qui hhram aneam teneat,qui appellatur libripens. Is qui man- Hcifium HAR. rV L LI I. CI C. numeratumpecuniam compleilitur, nerum etiam omnem omninopecuniam,hoc ejl omnia corpora.Nam corpora quo quepecunie appellatione contineri, nemo efi qui ambigat. Multis modis fine haereditate teneri mortuox rumpecuniae potTunt. Velati,l>t Boetim fcrihit ,ji bello quis yiHus eji,acfpoliatus. Vnum adde verbum,iure. idejllege,t>t omnesha redieates,J!ae ex teJlamento,fue ab inteflato, ftue ad extraneos,^lue ad. cognatos obueniat,coprehendatur,.Atque <ea quide, Tit liciatus ad lege centejiirna trigesima,jft de verb.fign.probat,legitimafunt haredttates. ,Alids iujla hareditas ea dicitur,qua iurefanguinisgentilitatisq; defer tunquod aquitatefuggerente, &iure tam naturali quam ciuilifere debita fit..Atque ita Budaui in .Xnnot.& ,Alciatm loco citato,probaHerunt. 35 lam acommunitate res difiundlra videbitur. Boetius notat,Hareditatem,nott adieflionefolum rerum, fed quarundam etiam detradiione,Cicerone defniffe. Qua re cum duobus verbis,morte,atq; iure,ea pecunia efficiatur,qua ita acateris fcparetur,'vt tameper legitimum ad quirendi modum,non inter ~vtrofque miuos,fedinter. mortuum &Tiiaum feret,ideo explicatam effe defnitionent., &acommunitate difiundam ait. .ledquoniam erant ad qua huius coUeilionis intelledlus tranferripoJfet,nec tame effent harrditates,meluti legatum,autpoffejiionis retentio hacfuhrrahenda effe cernens,infert. Nondum eitfatistadde, nec ea aut legata tc' fi; amento TOPICA. 57 ftamento,aut poffefsione retenta. Pojfefiione re tinere dicimur rem,cuiits habemut proprietatem jlicet ad alium i/fuffrucius pertineat.Cum autem finitutfuerit tottts yfuffru€{tii,reuertitur adproprietatem:?^ ex eo tempore nudaproprietatit dominue incipitplenam in re haberepote flatem:quie res licet yfufruiluarij morte contingat,no hareditasjfed cenfolidatio nominatur. Confeftum eft. igitur ex Ciceronisfententia, heredi- -21-1 tas ejl pecuma,<jue morte alicuius ad quempiam peruenit iure-.nec ea aut legata tejbamento, aut pojjejiione retenta. Quibus verbis Ciceronem res potius quam ius ipfum hereditarium ejje cSplexum,Sigoniusfcribit,de antiq.iure.ciu. Som.lib.primOjCap.-vndecimo.Itaq; luliano lurifconfulto magis aJJ^entitar, qui hereditatem dicit fuccejlionem ejje in vniuerfsm ius quod dejun^lus habuerit. Itemque vt illud. Gentiles funt,qui inter fe eo 38 dem nomine funt. Non eft fatis. Qui ab in.- genuis oriudi funt.Ne id quide fatis eft.Quo.' rum maiorum nemo feruitutem feruiuit. Ab-- eft etiam nunc. Qui capite non funt diminue ti.Hoc fortaile fatis eft. ijlam definitionem Budeus probat,in.V.prima. ff. de iujiit.&' iure.Gentilitatisq; iura, multis verbis docet in.l./ecunda.ff.de orig.iur.& in.l.Sepe ita.^.deverb.fign.vbigentilitatem,nobiliorum fui^e, eo rumfcilicet qui imagines generis fui proferre poffent, ex Tranquillo &alqs autoribus ofieudit: apud quos imagines HJpro HAR. T7LLIICIC. pro nohilitate ponuntttr.Pro quibus nos infignU dicit habe rcgcntiliciaiideoquegentiles homines nobiliores locari.Si gonius quoque lib.primo,de ^Antiq.iure ciu.Rom.cap.fepti mo,multa de iuregentilitatis doilefcribit. Geotilesfuntquiinterfe funt code nomine. Id non ita accipiendum ejt t’t,exepligratia,Petros omnes aut loinesgentiles ej^eputemus,nam necejje ejje gentiles non appellationefolum fedfastguine etia ^propinquitate coniungijprieter id quod defuriofo Varro &Columella di eunt,ad agnatos gentiles deducendumiquos idem plerunque eJJe,&morem antiquorumfuiff eut hac duo infer mone coniungerent,probant liciatus in.l.pronunriatio .jf. de verborfign.&' Budaus ind.fape.Bod.tit. licet ,utre- 6le Sigonius probat ,alias agnati ardliore nobifeam quam gentiles necefitudine iundlifunt. illud manifejlius indicat ,quod Romanorum nomina, qualiafunt ,lulius,Corne lius,Tullius,nomit .Accurfius ceterique legum interpretes, omnesq;penegrammatici &Rhetores putauerunt^ fmplicem hominum appellationem comprehendunt ,fcut apud nos Petrus, loannes,Francifctis :fedfamilias potius illis prifeis nominibus defgnari comprehendiq;. .Alciatus docet lib.quarto DijfuuSlion.cap.primo. Bt jint.yAugujlinus lib.tertio Emendat, cap.odlauo. Mihi &.Accurfif opinatio difflicet :& liciati fententia ,licet verifimilior non fatiffteit. Familiam namq; nomine denotari non puto :fed nomine gentem ojiendi ,cognomine familiam, idqseifdem capitibus ,qua ipfe ex Tranquillo notauit , ^TOPICA. jg probatur. Preterquam quodfi neminefamiliafigui ficaretur^non ejjet quod cognomen referret.ltaque qut in~ terfe eodemfunt nominegentiles dicuntur quod eadem ge tefintyqaafiunt coniugara :non quod eademfamilia,que a genteplurimum differt proprius nos attingit quagens, •Vt beneprobat Sigonius. .Ad hec quod idem .Alciatus obijcitff ipfium cognomen Familiam referat ,quomodo Ciceronis,Scipionis, Neronis flie nuncupentur non ejfie, cum tales appellationes adfiexumfoemineum nonpertineant,fa cile diluitur-.nomine enimfoemine appellabantur ,non cognomine. Et Ciceronis filia Tullia :Scipionis filia Cornelia; Neronis filia Domitia,dicebariir. .Ac quanquam nomi ne gens cognoficeretur ,cognomine familia -.fosminis non dfamilia,fied agente nomina imponebantur. Neque magis yrget ,quod Diomedemgrammaticum dicentem, idem .Alciatus refert. Nomenproprium &gentilicum ,quod originemgentis yelfamilia declarat. Non enim fignificat his yerbis Diomedes ,generis familiaq; nomina confundi, fed ytriufique originem indicari per nomen proprium. Vt yerbi caufifia, Domitius nomen ,&gentem Domitiam indicat originem etiam familiarum .Aenobarborum & Caluinorum.Exgente namq; Domitia,yt in Nerone Tran quillus ait, du£familia clarueruut^Caluinorum &.Aenobarborum. Qui ab ingenuis oriundi fxint.Hoc ideo aCicerone Boetius adieftumputat,quod fieruorum nulla gentilitas Jit; idque yerum eil ,Nec mouet quod Plinius , lib. HAR. TVLLII CICER. )ib. trigesimo tertio,cap.frimo ait, aliter apud antiquos fiuguli Marcipores ,Luciporesue dominorum gentiles , omnem -}/i6lum inpromifcuo habebant, nec -vlladomi cufiedia adomefiicis opus erat.Vbi manifejleferuos ,quibus dominorum nomina indita ejjent ,gentiles dominorum appellat. Quod .liciatus in.l. Sape.jf. de^erb.Jig.&' libro primo Parerg.cap.duodecimo,ira explicat hanc dcfiniiionem Ciceronis neram ejfe ante leges, xi.tabu. ajjerat,pofl,etiam eos qui aferuis oriundi ejjent, gentiles habitos. Quod nonprobo,magisq; puto feruos aPlinio a~ bufiue dominorumgentiles appellatos, quod eodem ejjent nomine idJ, Budausprobat in di£lalege,Jape ,inquiens. .Alioquigentiles non tam agnatiJunt ,quam cognomines : ynde Cicero Tujculana prima ,Pherecides Syrus pri~ mum dixit ,animos hominum ejje Jempiternos :antiquus Jane,fuit enimmeo regnante gentili. Jndeq-, illud Piinianum,lib.trigejlimoiertio. Singuli Marcipores, et catera. Verum illa gentilitas ab ea de qua nunc agimus, quamq; hoc loco definit Cicero multum difert. Jn illa nihil pratcr nomen commune :quod Jeruislquibusprstnomen, nomen, cognomen,tribus, non erat :Junt enim hac, ut ait Quintilianus librofeptimo,cap.quarto,propria liberi, quee nemo habet nifi liber: fcum adominis manumittebantur communicabatur ,-vt ejl apud Politianum , Mijcell. cap, trigejlimo primo. Gentilitatis ,de qua no- bis nuncJermo eji ,iura multum erant diuerja :nec mica erat eius nominis interpretatio ,Vicinas nationes , Corn. /TOPICA.. j9 Com.Titcitut hh.T/ndecimogentiles yoent ;Tnrbare , m. ^uit,gentiles nationes promptum habebat. Romanos quoq; fuo imperio nonfubiedros appeUaJJegentiles,quod non ciui li,fedgentium iure sinerent, .A Iciatttsfiribit,lib. primo Parerg.cap.decimo tertio. Hebrai etiam, nationes idolorit tultrices,quod in gentilium,idefl maiorum fuorum errore perflarent,socajjegentes,gentilej'que,lujiintis martyr efl autor in dialogo cum Trjphone pagina oclaua.Et.Xpologi4 fecundapro Chriflianis ,pagina trigejlima fexta. Sed& fleruos dicebant,quod damonibus feruirft.ldq',figuificajje Jpieremtam dum in oratione ait,ferui dominatifunt noflri flcribit Dium Hieronymus tomo quinto,in Lament.&diui na.fapientia exprobrans lflraeli,quod quae inalifs damnaret, tpfe committeret,]fraelitasgentiles socat. Quod idem fiieronymm notat,tomo quinto,lib.quarto in Eflaiam. Qnorum maioriJ nemo feruitutcm feruiuft. 41 Cum expatris, sel ex matris qualitate non probetur flium tjfe talernd.Nec natales.l.adprobationem. C.de Probatiohib gentilitas autem nobiliflimorumJit ,& ab antiquitate ingenuorum ducatur,merito quamuis diilumflf.qui ab ingen^ oriundiJunt:& illud adijcitur^quorum maiorum ne jueferuituiem feruiuit. Quod gentiles ,nonfolumdferuis libertinis,de quibas.^.i.Inflit.de iureperj. &.§. i. de libertin.diflingunturijed &ab eis qui ingenuitatem intd- /lam,illibatamq; non habent. Vtin, l. yltjfl.de Senatorih. '^pcetSudaus. Qui capite non funt diminuti. non foUmin maxima MAR. TVI, LI!CIC. mnxmx &medU^quarum mxnifejla ratio ejl^fed &im minima yerum efl.Nam quifefe adoptandum dedit^tiara feiuagentis ad quam migrauit^nomine nuncupetur^cum ta men iUamfanguine non contingat,gentilitatif iura non habef.gentis yero dqua migrauit,gentilis non efl,cum nonfit eodem nomine. Vnde iUud Ciceronis pro domofua in Clo~ diu.Perturhatisfacris,contaminatis gentibus,&quaa deferitijlij& quas polluiJii,fadus ejl piius. 43 Siue id quod cft. Effe ea dicit,qua cerni tangiue pojfunt.VtfundHm,tdes,parietem,fliUicidium,mattcipiu, pecudem,fupelleclilem,penus, et catera. 44 Siue id quod intelligitur definiendum cft. Jntelligi dicit,qua tangi ,demonJirariue nonpojfunt ,cer- ni tamen pojfunt. (Qualia funt yfucapio ,tutela ,gens,, ao-natio. 45 Quidinferfc difFerantpIanius dicendum eft. .Adde quodpartes nofumut nomen totiusinec enimfunda meta dicutur domus,necparietes,nec tedumfed omniap mulepficiuntdomum.Formarum autem ynaquaq; nomen generis occupat.Nam &homo dicitur animal ,&equus efl animal.Jtaq; totumpartibus non ejl ynuerfale ,quam doquidem eius nomepartibusfingulis non conuenit. Genus formis yniuerfale eji,&fingulis csmpetit.Pretereagenus femper eJlpriusformis-.quare ffecie perempta manergenus.Attotumfuispartibus poflerius efftP'finefundamS ifis autparietibus domus non ejb. ,-- NoiWi r0p1cA. «o ^oftrijfi qui haec forte rraci:at,fpecies appel/- q.6 Iznt, sic &lib.pr}mo ^cadem.qutefl.ldtm Cicero fcribit.Htc illi ideam appellabamJam dPlatone ita appellatS nos refle jpeciempojpimus dicere. Pt lib.primo Tufc. QuiC JiioH.Cumq; nihil ejjet^i tomnibus locis dPlatone dijferitar^nihil enim ille putat ejje^quod oriatur,^intereatJdq; folum ejjequodfemper talefit, qualem ideam appellat ille, nosjfecieminonpotuit animtu hoc in corpore inclufm a^o fcere-.cognita attulit. Notionem appello quod grjcci,tum Iniaii, 47 tum Proleplin dicut.Ea eft infita 5C ante per^ ceptacuiufque forma: cognitio, enodationis indigens. De eadem re, idem Cicero ia .icadem, queejlionib.itafcribit.lnterfcientiam &iufcitiam, comprehenfionem illam,quam dixi collocabat.Eamq; neq; in re ilis,ne in prauis numerabat,fed/oli credendum ejfe dice bat.Pqqofenfibus etiam /dem tribuebat, quod, ytfupra dixi,comprehenfofa£lafen/ibus ,&uera ejfe &/delif nidebaturinon quodomnia qu£ effent in re comprehenderet,fed quia nihil quod cadere in eampojfet ,relinqueret. Quodq; naturaquafi normam/cientia ,&principiumfui dedijfet ,•vndepoflea notiones rerum in animis imprimerentur,^ quibus nonprincipia folum, fed latiores quadam ad rationem inueniendam yia reperiuniur. Et iu Lucullo ait. Catera autem fimilitudinibus conjiruit. Ex quibus efficiuntur notitia rerum quas jacitumInias tum, Prolepfis -pocant. Etlib.primo Tufc.quaJl.Nec yero,inquit. MAR. TVt. LI!. CIe. feri vllo modo poJJe,-vt i{tueris tot rerum atq; ttttitdrum infitis ,&quaji confgnatus in animo notiones quas Iniit itocant,haberemus^niji animus antequam in corpus intrauijjerjn reru cognitione ttguiJJet.De qua re plura Diutu v/4 ugujhnus lib.Qtlauo,de CiuitateDei.ca.y.it ibi Ludoui cus ytues,Inter notionem yero &• agnitionemsT>iutts Hieronymus tom.nono.lib primo in epijtolam adtphejios.cap, primojSud interejjefcrtbit.QuodNotio rorumJit quse ante no feiuimus^fed nuuc edifetmus, Agnitio eorum quse olit» fetentes, obliti tame pojiea recordamur.Qua differetiam, alios autores Jequutos probat Becichemus, coUedlaneorum in Pliniumpag.yigefima tertia. .Apud lurifconfultos diuerfaeji huius nominisfignifcatio.VndePIpianus lege no nagejlima nona.ff.de yerb.fgn. Notionem accipere debemus &cognitionem &• iurifdi^lionem, Vc fi quis ius in legem,morem,aequitatem dtx uidat, Vijoriusputatipropofitum hoc exemplumjiitif offendendi cauJJa,quod in diuifione committitur,quando yel non omnes Ipecies recenjentur,yclpartes pro formis accipiuntur.Nam &Senatufconfulta,principum placita ,ediila pratorum,res iudicat(e,reJJionfaprudeutu,pariesfunt turis ciuilis.Bt lex quof,,mos, aquitas,partes Junt eiufdem turis, nonforma. Latomus contra,Ius hoc loco interpretatur, non Ius ciuile,fed Ius genus ,cuiusft ffecies ciuile Jus,Itaq;durisforma,lex,mos aquitas rede enumerantur. Ius ciuile fuas partes habet ,de quibus nunc non dijputamus. Forma* TOPICA. St 'Formas qui putat idem ciTe quod partes con^ fundit diXternXerte lurifconfultos itoe ita anxieparttu &formarumferaare difcrimen,CorafMs notat de turis ar te^primapartecap. undecimo. Sxpe etiam definiunt &oratores 8Cpoetx Jo per tranflationcm verbi ex fimilitudine,cum quadam fuauitate, Quintilianus lih.odauo cap.fecu dojde PerJpicuitate.Tranflatio^uoqi in qua yel maximus ejl ornatus ,yerba^nonfuis rebus accomodat.Et cap.fex- to plura, Et lib.primo cap.nono. Propriajunt yerba jcum idfgnifcant^in quodprimum de nominatafunt.Tranflata cum alium natura intelledum, alium locoprxbent. Solebat igitur Aquillius collega &familiaris 5r meus,cum de litoribus ageretur ,qutc omnia publica eile vultis. L.fecunda^ff.de diuifione rerii & qualitate. Naturali iure,omnium comtiniafunt illa^aer^a~ quaprofttienSj&' mare,&' per hoc litora maris.Et.l quinta.Riparum yfaspublicus eJl iuregentium,fctit ipjius fluminis. Quaerentibus qs ad quos id pertinebat ,quid ^2, eflet litus, ita definire, qua flucTrus eluderet. Quintilianus lib.quintoJnflne.Nam &fxpeplurimum lucis affert ipfa tranflatio, cum etiam ipft lurifconfulti, quorumfummus,circa yerborum proprietatem labor ejl, litus effe audeant dicere,quafluflus eludit. Donatus inTerentij Eunucho. Sceita prima. Eludet ybite yidlum fenferit. IEludere HAR. TV L LIJCIC. 4Scicuola autem P.f.iunctum putat efle verbuj vt fit in eOj&T poft_,& lime: vt qux anobis alie nata funt, cum ad hoftem peruenerint,& cx fuo tanquam limine exierint,dein cum re^ dierint poft ad idem lime,poftliminio v^idean tur redrjfie ,quidem Scsnolx fententii ab lujliniano Imperatore comprobata ejljib.primolnjiiiut.tit.duo decimo.Quibitf modis iua patrite poteflatis foluitur. Viflit efl, inquit,poflliminium dlimine &pofl.Vnde eum qui ab hojlibics captus eji,&‘ inpnes nojlros pofleaperuenit,pofl liminio reuerfum,re6le dicimus. Nam liminaficut in domo jinem quendamfaciunttftc &imperif finem efifie limen, teieres ‘voluerunt.Hinc &limen ditium ejl,quafifinis qui., dam &terminus,ab eo pofiliminiS di(du ejl, quia ad idem limen reuertebatur,quod amiferat. 5Quo in genere etiam Mancini caulla defen^ di poteftpoftliminio rcdiiflc,deditimi non ef fequoniam non fitrcceptus. Hoftilium Mancini Numantinis traditu quod eorum legatos vialajjet, .Accur fiius in.l.fin.jf.delegationibfts,&Forcat!ilus dialcgoprimo^ numero tertio,ficribunt-Sedrem aliter fe halete,optimori autcrum conflat teflimonijs.Eutropius lib. quarto ,ait. C. Ilofliliiis Mancinus Cos. Iterum,cum Numantinispacefe cit infamem,quam populus &Senatus iuflit infringi ,atq^ ipfum Mancinum hoflibus tradi, vt in illo,quafl autorefcederis, vindicarent.Elorus epitome. EV. Mancino aujfiicid trifliafuifieprobatum efl,vidlus enim dNumantinis TOPICA. fi y caflris exutus,cumfpcs nulla feruandi exercitus ejjet,pacem cum ijsfecit ignominiofam; quam ratam efe Senatus vetuit.Triginta millia Romanorum, dNumantinorum mtl libus quaruor vi£la erant. Cicero lib.tertio de ojfie.propefi nem. Eodem tempore.T.Minutius,(^..Aemilius ,qui tum trihh.pl.erant,quod eorum autoritatepax eratfada dediti funt,vtpax Samnitiu repudiaretur. Atq; huius deditionis ipfe Poflhumius,qui dedebatur,fuafor &autorfuit. Quod idem multis annispoji.C.Mancinus,qui vr Numanti nis, quibus cumfineSenatus autoritatefoedusfecerat, dede retur,rogationemfuafit eam quam L.Furius &Sex.Atti lim ex Sc.ferebant-.qua accepta,ejl hojiibus deditus.Verii quia Macinus, cum aNumantinis non acciperetur,domum reuerfus efl:an poflliminio redijffe videri poffet ,acriter controuerfum efi.Modejlinus lege quarta,de Captiuts,fcri hit.An qui hojiibus deditus reuerfus, nec dnobis receptus ciuis Romanusfit, inter Brutum ^Scauclamvarie trada tum eJi.Et confequens efl vt duitatem non adipifcatur.Et Pomponius lege decimafeptima.ff.de legationib. quem hofles non recepifent,quseftum efl, an ciuis Romanas maneret,quihufdam exiflimantibas manere ,alijs contra, quia quemfemelpopulus iuf flet dedi,ex duitate expulffle videretur:fcutfaceret cum aqua &igni interdiceret.In qua fententia videtur PJHuciusfuiffe.ld autem maxime qu£ ftum efl in Haflilio Mancino,quem Numantinifibi deditu non acceperunt,De quo tame lexpoflea lata efl,vt effet ei uis Romattas,0‘Prtetura quoquegefjie dicitur. Et Cicero I5lib^ HAR. TVtLII CYC. lib.primo de Oratore.it emm,in(^u;t,ji,C.Madnu nobili/ - /tmum atq; optimumyirnm, ac Confularem^cumpropter in nidiam Numantinifoederis^pater patratus ex.SC. Numan tinis dedidijjet,eumq; illi non recepiJJent,poJleaqttam Ma cinus domum reuenijjet ,neque in Senatum introire dubi tajjet. P. Rutilius jM.jiUus Tr.pl. de Senatu iu/it educi j quod eum cisse negaret ejje^quia memoriafic ejjet proditu, qtte paterfitm,aitt populus i’endidiffcr,atst pater patratus dedidiffet,ei nullum effe poflliminium..Ad hac tamen Ma cini caujjam defendi po/e Cicerofcribit,quod deditus non i>ideatur,qui receptus nonfif.tu etiaquod neq; deditione , neqi donatione fine acceptione intelligere pojiimus-.quod et Paulusprobat lege decima.ff.de Donationib. Idq; ,yt ego exifiimo/enignaiiiris interpretatione,atq; in cauffa nobilifiimi atq; optimi liri &Confularis-.quemyerifimile nofit Repub. yoluiffe expellere. Naquodpro certo .Alexander ab Alex.fiimit ,lib. 4. Gcnil.dier.cap.decimo, Deditis,f ab hofibus/ufcipiatur,las poflliminij non effesfyero rece pti non fint,confentire omnes,cum eis pofiliminiam ejfe-.mi hi dubium efi incertum. ^.xxii. ^Equitur is locus,qui coftat ex r)srebus,qutE quodamodo afFedixfunt adid, dequoam bigitur,que modo dixi in plures partes diflri butum.Cuius primus eft locus ex coniugatio^ iic,quam Grtcci Syzygian vocat,finitimus no tationijdc qua modo diclum eft :vt fi aquam pluuia cam modo rntclbgeremus, qua imbri colledlara TOPICA. 6« 'coI!ecl:a videremus,veniret Mutius,qui, quia coniugata verba effent pluuia &pluendo ,di ceret omne aqua oportere arcerijqux pluen do criuiflet, PInitimas nOt3.tioni, Et tamen eo dijlatis^qaod no j tatio jit, nominis interpretatione tit^poffejiio dicia eji - quafipedum pofitio.<Soniugatio,deriuauone tocum cojlat, pluuia,pluere,phiendo. Vt li aquam pluuiam eam modo intelligere^ z mus,quam imbri colleifiam videremus, vlpianm.l.prima.^.primo.ffide aqua &aq.plu .arc.^quamplu uiam dicimus qua: de caelo cadit,atq; imbre excicjcit: Jiue perJe hac aequa ccelejlis noceatj^t Tubero ait,ftue cum alia mixtafit. Veniret Mutius, qui, quia coniugata verba ^ effent pluuia &pluendo ,diceret omnem ax quam oportere arceri, ejujE pluendo creuiff fet. Modo ea manu noceat ,non naturaliter. VIpianus. 1. prima.^.duodecimo, jf. eodem tit.ln Summa,inquit ,puto ita demum aqve pluuia arcenda loeum aflionem habere-, fi aqua pluuia ,-vel qua pluuia crefeit ,noceat non naturaliter, f^dciperefadlo :nrfiji agri colendi cauffa id faciumJit. Imbre autem crefeere eam aquam ,qua colorem mutat, yelincrefcit. ,Alids fequeretur &fluuium arcendum qui pluendo creuiffet ;quod Del ipfum Trcbatium »egajfesEaul»sfcrihit^.Dndecma.^ .quittto.ff.eodem tit. .Trebatius ^.xxm I MAR. TVLLIIQIC. Trebatius exijiimar/inqmt,^t de eo ojiere agatur, quod m* nufalluJif.omitirnodo rejiitueiidu id ejje ab eo, cu quo a^i tur.Si nero nifluminis ager deletusjir,autglarea iniedla, aut fojflalimo repletaitunc patientia dutaxat prefladam. ^VM aute agenere ducecur argumetum, no erit necefle id vfque acapite arcelTere. Sxpe etiam citra licet, dummodo fupra fit quod furriitur, quamidadqliodfumitur: vt aqua pluuiavitimo genere ea cft,qux de ccelo veniens crefcit imbritfed propriore loco ,in quo quafi ius arcedi c5tinetur,genus eft,aqua plnuia nocesteius generis formx,loci vitio SC manu nocestquaru alteraiubetur ab arbitrio coerceri,altera no iubetur.CSmode eiia tra-* «flatur hxc argumetatio,qux ex genere furnis tur cu ex toto perfequare partes,hoc modotfi dolus malus eft,cu aliud agitur, aliud fimula-- tur,enumerare licct,quibus id modis fiat: de-* inde in eoru alique id, quod arguas dolo ma/" lo facftu,includere:quod genus argumenti in primis firmum videri folet. ^VMautem agenere ducetur argu-» mentum ,non erit necefle id vfque a capite arceflere :fepe etiam citra licet. Ex ijs nerbis Boetius &Viflarias &Barba notant,non nnicum eJJegenus ,fed quodam fupremum ,fiue nt quidam aiunt ,TOPICA. c-j aiunt geHeraliJihnum,quodfempergeum fit^nunquam fpe~ ciesici itullum maius co fit,nuUi:juefubijciatur,fed omnia illi infuo ordinefuppoftafint: it efl fuhflantia. alterum itttermedium^quod adfupremum illud relatum,fpecies elit fedfad indiuidua lel inferiora quaque conferatur^ gentis efi.Petrus efl indiuiduumthuiusjfecies homot huitis genus animal: huiusfuperitssgenus corpus animatum :fuhflantia denique yltimi locogeneris occurrit. .Animal ,fuhflantia Jpecies ;hominigenus efl. Iraf fcuiufliber fhecieigenus afignandum efl, non neceffe erit, maxima &prima gene~ rafemper exquirere,fed eorum qua in mediofunt aliquod, fat erit adhibere.Vtfi hominigenus proprii! praponedum efl, non eft neceffe praponerefubflantiam ,fed iel corpus animatum, lel certe animal- Dummodo fupra fit quod fumitur ,qua id ad ^ quod fumitur. id efl,it Boetius explicat ,illa ratione feruata,itfempergenusfuperiorft eo,ad quod pradica~ tur Itgenus. Bxtrema quippe infeitia efl,fi dumgenusfem per naturafpeciebus proprijsfuperponaturxlocogeneris id quod efl inferius collocetur.Bflfupremumgenus aquaplu~ uia qua de calo leniens crefeit imbri :huius ffedesfunt aquapluuia nocens-.aqua pluuia non nocens.Sed ea qua nucetgenusft rurfus,eiufq; fpecies funt,manu nocens, lo ci yitio nocens.Si quis igitur arcendam contendat aquam: non oportebit arcefereprimumgenus,aquam pluuiam :fed de ea qua noceat tantum diffutabit. Aqua plunia vitimo genere ea eft ,qua; de 5 caela HAR. rVLLI ICIC. ccelo v^-eniens crcfcit imbri. idq;.l.prima.§. primo jf.de atju.i &aq.pl.ar.comprobatum cji. De imbre autem Noii.MarceIi.deproprietatefermonum cap.de improprijs, fcribh.Imbres confuetudo agmen coelejiium aquarum & pluuiarum induxitfolum dici; cum autoritas tariet. jp Sed pro priore loco in quo quafi ius arcendi continecur^gcnus eft,aqua pluuia noces :eius generis formse ,loci vitio, &manu nocens. J..prima.^.nono.jf. eod.tit. idem aiuntfi aqua naturaliter decurrat,aquae pluuie arcendae aGionem ceffare:quodfi o~ pere^aiJo,aqua aut in fuperiorempartem repellitur^aut in inferiorem deriuatur,aquae pluuiae arcendae adlionem competere.lEt§. i\.huicilludetiamapplicandum,nunquacopetere hanc ailionerttjCum ipfius loci natura nocet. Nam Tat -verius quis dixerit,non aqua,fed loci natura nocet. Et ^.it.infumma puto ita demum aquaepluuiae arcendae locum ailionem habere,faquapluuia, vel quae pluuia cref:it, noceat non naturaliter,fed operefafio. 5Quarum altera iubetur ab arbitro coerceri, altera non iubetur. L.prima.§ .Denique.ff.eo.tit. Ho tomanus ad leges. iv.tah.tertiaparte,cap.vigefimofecudo, ^Cum ex toto perfequare partes. Nec ob id tamen ab enumerationepartium dicetur argumentum,yt bonis ra tiontbus Boetius &• Viforius probant. 7Si dolus malus cft cum aliud agitur, aliud fi/< mulatur. Hanc doli mali definitionem librofingulari defendimus,quem iamdudumpraelo commijimus. Similitu I TOPICA, 68 *^IftiiIi’tudofequitur,qua:Iatcpatet:fed oray ^.xxiv toribus &philofophis magis,quam vobis. Et fi enim omnes loci funt omniu difputatio.' nu ad argumeca fuppeditada,tame alqs difpu tationibus abundacius occurrunt, alijs angu/ ftius.Itaque genera tibi nota fint: vbi aute his vtare,quaeftiones ipfe te admonebur. Sunt e-' nim fimilitudines, quae ex pluribus collationi bus perueniut quo volut,hoc modotfi tutor fi de prarftare debet,fi focius, fi cui mandaueris fi qui fiduciam acceperit, debet etia procura^ tor.H^c expluribus perucniens,quo vulc,ap pellatur induAio, qux Graece Paragoge no^ niinatur, qua plurimu eft vfus in lermonibus Socrates,Alterum fimilitudinis genus collax tione fumitur,cu vna res vni,par pari compa ratur,hoc modotQuemadmodum fi in vrbe de finibus controuerfia eft ,quia fines magis agrorum videntur efic quam vrbis ,finibus regedis adigere arbitru non pofsis:fic fi aqua pluuia in vrbe nocet,quoniam res tota magis agrorum eft ,aquae plnuiae arcendx adigere n5 pofsis arbitru.Ex eode fimilitudinis loco etiam exempla fumuntur,vr Craffus in Curia na caufla excplis plurimis vfus eft, ages de eo, qui teftameto fic haerede inftftuiircf,vf,fi filius * natuS: MAR. TVLL11CICER, ratus effet in decem menfibus, ifque mortuus prius quam in fuam tutelam venillet, fecudus liceres hxreditatem obtinerettqux comemo^ ratio exemplorum valuit,eacp vos in refpon dendovti multum foletis. Ficta etiam exem^ pia fimilitudinis habent vimtfed ea oratoria magis funt,quam veftratquanquam v’ti etiam v’Os foletisjfed hoc modo.Finge mancipio ali quem dedilTe id,quod mancipio dari non po teft,num iccirco id eius fadlum eftjquiacce-- pitC'autnumis,qui mancipio dedit ,ob eam rem fevlla re obligauitCin hoc genere oratori bus et philofophis conceilum eft ,vt muta e^ tia loquantur, vt mortui ab inferis excitetur, aut aliquid,quod fieri nullo modo pofsit, au.' gendx rei gratia dicatur,aut minuendx, qux hyperbole dicitur, &multa mirabilia alia. Sed latior eft campus illorum, eifdem tamen ex locis,vt ante dixi,& in maximis,& in mini mis quxftionibus argumenta ducuntur, ICItutor fide prccftare debet. Corafms deiure cittiliin arte reUgtedo.Secundaf«rte^cap.fexto,ex Cice rane lib.i. de officis. Et in orationibus pro Rofeio Comado^& pro Cecinna.Quartum^nqmt,pietalis membrum ejl in pupillasvtpuorS tutelanobis credita ejl,& quam quifrau dajfet. ropicii. «j dnjJetJudiciS exljlimutionit^et fens cafitU,olim fuhibat. Si qui fiduciam acceperit. Cicero pro Jiofdo Comte i do, si qua enimfunt priuata iadiciafumma exijlimationif pene dicam capitisitria hacJiitit^jiducia,tutelxjfocieta tis-.aque enimperfidiofum &nefarium ejir^fdemfrangere qua continet -i>itam:& pupillumfraudare ,qui in tutelam perHenit\&fuciumfallere:,quifein negotio coniunxit. Et pro.l.llacco.Pecuniam adolefcentulograndifa:nore,fdu~ cia tamen accepta occupauifii. Hancfduciam commifam tibi tenes hodie^acpojiides. Et lib.feptimo epiflolarum ad diuerfos.ep.duodecima. Vhiporro illa eritformulafiducia inter bonos bene agier oportet? Et lib. tertio de Nat, Deo.Inde tot iudicia defide mala^tutcla^mandatij profoeto,fiducia,reliqua.Et lib.tertio de Offic. (g-quidem Scauo la.Pont.Max.Summam tim efje dicebat in omnibus qs ar buris in quibus adderetur.Exfide bona.Fideiq; bona nome exiflimabat manare latifiime,idq; terfari in tutelis,foderatibus,fiducijs,mandatis,rebus emptis, tenditis ,condudlis,locatis, Briffonius de tierb,fig.lib.fexto,fcrihit, apud Paulum lib. primo Receptarisfentetiarum,tit.nono. Et hb. fe'cundo,tit.decimo tertio.Etlib.tertio tit, odauo. Fiducia propignore accipi.Sed certe,tit bene Cuiacius ad Paulum notat.Fiducia efi pignus quod creditori mancipatur, aut in lure ceditur,ea lege,t>tfoluta ad diem pecunia remacipe tur-,nonfoluta,creditoripleno iure committatur ,idefllege commifforia.Et hanc differentiam pignoris &fiducia, jfidoris libaquinto Etjmolog.reclc tradidijje Cuiacius ait, Katqi KAR. TVLLIl CIC. &libemtionthus^Paulus aitjPupiUo foluijine tutoris 4»« toritate no»poteji. ^.xxvi Einceps locus efl:,qui 'a cotrarfo ducitur. Contrariorum autem genera funt plura, Vnum eorum,qute in eodem genereplurimu difFerunt,vt fapientia &flultitia. Eodem au/* tem genere dicuntur,quibus propofitis occur runt tamquam eregione qutedam contraria, vt celeritati tarditasjuon debilitas,ex quibus contraqs argumenta talia exiftunttfi ftulti/» tiam fugimuSjfapientiam fequamur:& bomV tatem,fi malitiam, hxc,quae ex eodem genere contraria funt,appellantur aduerfa. Sunt e,» nim alia contraria ,quae priuantia licet ap^ pellemus Latine, Graece appellantur Stere^ ticha. Prarpofitio enim, IN, priuat verbum ea vi, quam haberet, fi, 1N, praepofitum non fuiflet: vt dignitas ,indignitas ,humanL tas inhumanitas ,&r extera generis eiufdemr Quorum tractatio eft eadem ,qux [upcrio>' rumtqux aduerfa dixi.Nam alia quoque funt contrariorum genera,velut ea,qux cum ali/» quo conferuntur,vt duplum,fimplum,multa, paucatlongum, breue, maius ,minus :Sunt etiam tOPICA. 75 etiam valde contraria alia ,qux appellantur negantia ,ea Apophaticha Grasci, contraria aicntibus:vt, fi hoc eft ,illud non eft. Quid e^ nim opus exemplo eftCtantum intelligatur ar gumento qu^rendo,contrari)s omnibus con traria non conuenirc. ^Ontrariorum autem genera funt plura, i Boetiof refert,ofl>ofitorum,fecundum xAriJioteUm, aliitejje contr/triaj-vt album &uigrumialia priuatio & habituSiUt T/ifus caecitas^dignitiu indi^nitiutalia relatiua Utpaterfilius^dominmferutuialiacontradidoria ne dies eft,non efi diesyRurfus contraria alia ejfe mediata ntal- 'hum atji nigrum^quorum medij colores funt rubeus ,aut pallidus.^lia immediata^quorum medium non efl^ntgrauitasjeuitasinamq; quod necfurfum nee deorfum feratur, 'ttihilpoterit inuemri..Xtq; horum omniumgenerum rationem &interfe dijcriminafdem Boetius ex eodem.Arifio tele latius proponit. Vnum eorum quce in eodem genere plunV 2 mum diflFerunt. .Album &nigrum quanquam aduer- Ifafnt,tamenfuhvnogenerefcilicetcoloreicenferi certS ejl-.quemadmodum celeritas &tarditasfub motu :fapientia &flultitia/tdefi nirtus &nitiumfub habitu.Nec mo Iuet quod lib.primo de inuentione,idem Cicerofcribit.Contrariii eji quodpoftum ingenere diuerfo,ab eodem,cui co trarium efjtdicitur,plurimu dijlat, ntfrigus calori, nita K5mors. HAR, TVLLII CIC. mors.Et^rijloteles lih./^.Tofic.cap.tertio.Et lih.y.cap.ts £t lib. 1<::,Metitfhyf.frolat cotraria aliquitdo in eodegene reponi^nonnunquS in diuerfiSj Dtprudentix genuf’^eji 'rir_ tHsumprudetix^-ritiu.NamjDt ex eode probatitr^rijlote le,n»Uafunt aduerfa qux no fub unogenere,jl non quidem fubahernojfaltenigenerahjiimo comprehendatur.Itaq; ia JlitU atq; iniujlitia ,(iffub diuerps generibus interme.- dijs^yirtute &titio,niimerintur:& iujiittam atqj iniu- Jiitiamfuprernutn genus,habitus,compjeiiitttr. Prxpofitio enim,I N,priuat verbu ea vi qua haberetjfijl N,pracpoGtum non fuiffet. Vt di gnitas indignitasjhumanitas inhumanitas,8^ extera generis eiufdeni,o/f^«(i GeliiumUb.fecundo,No£l..Att.cap.decimofeptimo,relatiim ejl ,obferuate curiofeq; animaduertiJfe.M,Tullium, lii,e^Con.prxpojitiones,'uerbis auttocabidis prxpofitas, tuc produci atq; pro tedi,cu literxfequeruur,que prime funt in fapiete atq;fe lice,in alqsaSt omnibus correpte pronuciari. illud quoque dSeruio,Diomedeq;grammaticis animaduerfum.Alciaius refert,in.l.Notione.ff.de terb.jig.et lib.i. Parerg.cap.yigefimo tertio, Frepoftionem,in, accufatiuo cafui appofitam,'vfque,fignifcare.Vergilius, in lucemqj tuhjjet, idejl tfque ad lucem.Martialis,in lucemfemper .Acerra bibit. Quod autem Viforius notat,prepaftione,in,augere aliqua do apudlurifconfultos,apttd quos,indijfi'^ ili,protalde difficili repcriatur,mihi nonfatiffacit: magis puto ,teierum more Iurifconfultos,indifficili efi, dixijfepro difficile eJl: quemad- ^_rOP1CA. 74 quemitdaioium inprodiui,ia fromftuj» tuto,ia caujja, ia •yitioeffe dicimui.,Atqi ita accipio quod ejlapud Scauola in.l.Gallu6.§.ylt.jf.der!bey.£rpoJlh.il!e cafut iudijficili ejljpfilium habeas^&‘ nepotem nondum natum injiituat, ifq; nafcatur niuo patreftioytc mox pater decedat .ht apud Tryphoninum in.l.odlaua.jf.de cofrmando tutore -rei curatore.In confirmando tutore hoc Prtetor inquirere de~ het,an durauerit patris Tioluntas^quodinfacili efi^Jiproxi m» mortis tepore tutores non iure,yil curatoresfcripferit pater. Qyorum tracftatio eft eadem qux fuperio^ ^ rum,qua: aduerfa dixi. Nam quemadmodum abajje ueratione ynius aduerfariorum,ad negationem alterius ar ^mentamur-.ita &in habitu &priuatione idem facere licebit ;inhumanitatem auerfemutjfi humanitas confeda» da efl. .ABadiuneSis autem pofui equidem exemr §,xxvifi “pium paulo ante, multa fcilicet adiungi, quaefufeipienda eirentjfiftatuiellemus ex edi <ii:o fecundum eas tabulas poffefsionem dari, quasisinftituiffetjCuiteftamenti faefiio nulla elTct.Sed locus hic magis ad coiesfturales cauf fas,qute verfantur in iudicqs,valettcum quseri tur quid aut fit,aut euenerit ,aut futurum fit, aut quid omnino fieri pofsit.Ac loci quidem ipfius forma talis eft. Admonet autem hic locus: MAR. rVLLll CICER. locuSjVt quaeratur quid ante rem, quid cu rc , quid poft rem euenerit. Nihil hoc ad ius ,ad Ciceronem inquibat Gallus nofter, fi quis ad cum tale quid retulerat, vt de fado qu^rere^ tur:Tu tamen patiere nullum ame artis infti-' tutae locum praeteriri,ne, fi nihil,nifi quod ad te pertineat fcribendum putaris ,nimium te amare videare^ft igitur magna ex parte lo^ cus hic oratorius,non modo non lurifconful^ torum,fed ne Philofophorum quidem. Ante rem enim quaeruntur,qua; talia funt, appara." tus,colIoquia,locus,conftitutum conuiuium; Cum rc autem,pedum crepitus,ftrepitus ho/- ininum,corporu vmbrae, et fi quid eiufmodi. At poft re, rubor,pallor,titubatio,fi qua alia figna coturbationis Sc confcientiae: praeterea reftinftus ignis,gladius cruetus,ceterac^ qux fufpicionem fadli polTunt mouere, Abzdiun&is. De quihiit multa ^rijloteles lih. t. Rhet.ad Theodede^cap.t.Et in Rhet.ad Alexandri* C4p.de Signis. ^utor adHerennium lib.iXicere lib. i. de Inuetion.Quinttlianus lib.^.cap.nono,& decimo.Bucoldia Bui lib. I. de lnuent.cap.decimo quarto.Etlib. fecundo cap. tertio &quarto.Titelmanut lib.^.Diale£l.cap. 'ui^efimo. Euerardus loco centefiia»fecundo, ¢efiimo quarto. Nihil TOPICA. 7y Nihil hoc ad fus,ad Ciceronem inquibatGal z Ius nofter ,fi quis ad cum quid tale retulerat , Vt de fadlo qua:reretur. Francifcus Vuarenus in libello quiinfcribitur Scsuola^ namero tertio d?" quitrto.Tii fputansfu ne lurifconfulti ad quaflionemfacli rejpondere ita hunc locum explicat.yCnJnquit^ariolHs erat Cicero ut diuinaretfacilius quid quifquefaceret,quam luriftonfulti fui temporisl minime yero. Quieflio iciturfaili tuncproprie dicitur efe,cum afferuntur conie^lura &argameta, adfidemfaciendam eius faili quod iniudicium dedudlum efl,<& dubitatur anfufficiat ea probatio,& an pleneprobatumfit nec -ne. Et harum quaflionum trailatio Oratorum magis efl quam lurifconfultorum. Eftigitur magna expartelocus hic oratorius 5 non modo non lurifconfultorum^ fed ne Phi lofophorum quidem. Etfi enim d?* hic quoque locus fit omnium diffutationum ad argumentafuppeditanda,rarne Oratorum dijputationibus abudantiiis occurrit-, lurifconfultorum &Philofophorum anguflius. lurifconfultorum,quoniam non tam luris fidentia,quamfignis &fujfiicionibus explicatur: Philofophorum ,quod circa qualitates que in rebus expetendis yelfugiendis funt,philofophia potius yerfetur.ltaq; confulto Cicero hunc locum, magna ex parte efie oratorium dixir.no, ad Oratoresfolos pertinere. Einceps efl: locus Dialeclicoru proprius §.xxviq. ^ex confequentibus &antecedentibus & repugnati MAR. rVLI, I I CIC. repugnantibus qui etiam ab adiunft/s longe diuerfus cft.Nam adiuncta, de quibus paulo ante dicftum eft^non femper cueniunt, confer quentia autem femper.Ea enim dico confer quentia ,quae rem neceffario confequuntur, Itemcp Sc antecedentia dC repugnantia: quio quid enim antecedit qnanquc rem, id coh^y ret cum re neceflario :&quicquid repugnat, id eiufmodi efl:,vt cohaerere nunquam pofsit, Gum tripertito igitur diftribuatur locus hic, in confecutionem,antecefsioncm,repugnan^ tiam>rcperiendi argumenti locus fimplex eft, tractandi triplex.Nam quid interft,cum hoc fumpferis,pecuniam numeratam mulieri de.^ beri,cui iit omne argentum legatum ,vtrum hoc modo concludas argumentumCSi pecu^' nia (ignata argentum eft, legata eft mulieri; eft autem pecunia fignata argentum ,lega/- ra igitur. An illo modo CSi numerata pc/- cunia non eft legata, non eft numerata pc/- cunia argentum :eft autem numerata pccu" nia argentum ,legata igitur eft. An illomo do :Non Sc legatum argentum eft ,&non eft legata numerata pecunia :legatum autem argentum eft, legata igitur numerata pecu^' nia eft. Appellant autem Dialecftici eam concludo TOPICA. 75 conclufionem argumenti ,in ^ua cum prv mum affumpfcriSjConfcquitur id, quod anne xum cft,primum conclufionis modum. Cum id,quod annexum efl;,negaris,vtid quo^ cui fuerit annexum,ncgandum fit :fecundus ap^ pellatur concludendi modus.Cum autem ah> qua coniunclra negaris ,&his alia negatio rurfus adiungiturj&T ex his primum fumpre»- ris,vt,quod relinquitur,tollendum fit: is ter.' tius appellatur conclufionis modus. Exhoc illa Rhetorum funt ex contrarqs conclufa, qua: ipfi Enthymemata appellant: no quod omnis fententia proprio nomine Enthyme.* ma dicatur :fedvt Homerus propter excel.» lentiam commune poetarum nomen efficit apud Gra:cosfuum fic,cum omnis fententia Enthymema dicatur, quia videtur ea, qua: ex contrarqs conficiatur,acutifsima,folapro prie nomen communepofsidet. Eius generis ha:c funt :Hunc metuere ,alteru in metu non ponere :Eam ,quam nihil accofas,damnast Bene quam meritam efle autumas,dicis male mereri.Id,quod fcis ,prodeft :nihil id ,quod nefcis,obeft. Hoc differendi genus, attingit omnino veftras quoque in refpondedo dilpu tationes ,fed Philofophorum magis ,quibus elt cura HAR. TVt, LI ICIC. eft cum Oratoribus ilia ex repugnatibus fen tentiis communis concIuflo,quje aDialeifticis tertius modus,a Rhetoribus Enthymema nu cupatur. Reliqui Dialecfticorum modiplures funt, qui ex difiundtionibus conftanttaut hoc aut ilIud:hoc autem^non igitur illud. Itemq^ aut hoc,aut illud: non autem hoc,illud igitur. Qua: conclufiones iccirco rata: funt ,quod in difiuncflione plus vno verum elTe non poteft. At<^ ex i)s conclufionibus,quas fupra fcripfi, prior quartus,pofterior quintus aDialediicis modus appellatur. Deinde addunt coiunclio num negantiam,fic: Non SC hoc eft, &illud : hoc autem,non igitur illud.Hic modus eft fex tus.Septimus autem,Non &C hoc,&l illud: no autem hoc,illudigitur.Ex his modis conclu.' liones innumerabiles nafcuntur,in quo eft fc re tota dialeftica.Sed ne ea: quidem,quas ex^ pofui,ad hanc inftitutionem necelfariae. IT^Einceps eft locus Dialedlicoru proprius. ^ntecedeKtiuntjConfequeBtium jrtfugttitntium locum unum ejjc^eumq; re£le conditionalem appellari. Conditionalif pfop^uio quidJit. Cur nonJimililude &contrarium locusjit l^nus.Quare hic locusDialeilicoru proprius: quomodo differat ah adiu£lis..An idemfit cSgenerejJJecie rOPJ- CA. 77 Xintrctnb:& qualiter ii C£teris locis dijlinguatur ,cofiopus explicat Boetius.Quemadmodum &ea qu£ de diuerps concluponis modis,&hyppothetkis propoptionihpisfub infert ificera. Quare, mearumpartium ejfe nonfum arbitratus,qui fiic ab interpretibus expoptafunt diligenter, fuap demeoponere,et Denditarepro nouis. Qusc fpfl Enthymemata apellant. Be quibusfa- i fis multa ^ifripoteles lib.fecundo Priorum ref elutionum, &lib.prima pbperiorum.Et in Rhet.adTheodedem, lib. prinio &fecundo.Et Quintiliantts,in Oratorqs Inpitutionibus. VtHomerus propter excellentiam, comune 5 Poetarnm nomen efficit apud Graecos fuum* Itiflinianus Imp. lib.primo Inpitut.titulo fecundo, de Jure naturaligentium &ciuili.Sedquoties,inquit,non addimus «otnen,cuiuspt ciuitatis,noPrum ius pgnipcamusipcuti ctt poetam dicimus,nec addimus nome,fubauditur apud Graa cos Egregius diomerus-.apud nos Virilius. T) Roximus cft locus rerum efFicietium,quae ^xxix (;aufe appellanturtdeinde rerum effcAa^ fum ab efficientibus caufsis.Harum exempla ^?trelfqucirum1ocorum,paulo ante pofui, 8C quidem exiure ciuilhfed h®c patent latius. Cauffarit igitur oenera duo funt. Vnu,quod ^tfua id^quod fab ea fubiedrum eft, certe effi cif^Vt igqis acceiidii;Alterum,quod naturam Lcffi<'