Iusti Lipsi Saturnalium sermonum libri duo : qui de gladiatoribus

t\ ii VIVSTI LIPSI SAT VRN ALI VM SERMONVM LIBRI DVO, Q^I DE GLADIATORIBVS. Editio vltima, caftigatiiTima. Cum meu Figuris. ANTVERPI^, EX OFFICINA PLANTINIANA, Apud Balthafarem &loannem Moretos. M. DC. XVII. Cum Friuilegiis Afareo ^ducrum Regum, Cr Trincisum Relgnrum. AD 5 NOBIL1SSIMVM AMPLIS S IMVM AVGERIVM GISLENIVM BVSB E CU IVM. IBR os, quos de Gkdiacorum pnfco rim diu conceptos nuncprofero ^lucemadfpicere volui,YknobiliiTinie, in nomine tuo .Volui ,imb debui, liue amoris tui caufsaj quemin proras: fiue virtutis dodlrin^que ^qua iure omnium bonorumoculos inteconuertifti.cerrcmeOs.Nempetu ille es,qui res STconfilia tradiafti Imperatoris non vnius.tu ille,qui fummis de rebus ad fummu Principem legatus, inter ipfoshoftes cognomen repperifti Boni. Scilicet vt radij fblis in ibrdes caligantia loca conied:i ,illufl:ranc,non inquinantur :iic tu,inter feros illos fqualentefque animos retplenduilli nihilominus vera virtutis tux luce. Et prudentiam iileo dodlrinamque :vocum hoctantum interpono,vciimiles cui confiliarij contingant patri^,quam Fata volent clTe ialuam.Vidimus nuper libellum duplicem Itineris Sc Conjfilij tui.libellum: led qui ,meo animo ,Ichoias dilfertationeique fiiperac multorum fapientum. Breuia omnia,fateor: eb placent magis,quia inclufa prudentia, non oftenla. C^hn Azgenus IO SATVRNAL. SERMONVM pertateFabricij &iEmilij ;Vterque., inquk,patellam deorum eis* jahnum habuit. Et Plinius :IPabricim beUkojos Imperatores plus quampateram ftlimm ex argento habere vetabat. At de fimnlacris deorum', quodaddit Arnobius :verum eft ,collocafle cos in mensa ftamam dei cuiufpiam velut tutelam geniumque menfe .Ita Herculem Epitrapezium lego in Siluis Statij ;qui Vindicifuit Ca^a Geniustuielaque menfs. In minsu olim deoru imii qa3. *Martin!.' de eodem HercultJ Vindicis, Hoc habui; nume Peltei mc- Et ante VindicemjCtim "^elbeus habebat Regnator^ Umnumen •-oenerabile menjts. {acyraniii. Quinetiam deos ipfos initio menfeinuocabant. Quintilianus Declamat, cccr. HabuiHt honorem &illudhumile limen intrafii, ^adifii menfam-.adquamciim venire capimus^deos inuocamus. Inter hos fermones puer regreffus aCantero. Ego inclamaui. Ades, inquam ;teftudo,non homo :&qui ignauiorem poliis facere iplam ignauiam. Dic, vbi moratus ?Parabat refundere puer ,fed Duza occupauit. &,Vnam hanc noxiam amitte Lipfi,inquit. Semorum hic diesefl. Quid tu iam? iiiquam.Nem- SMHtnaiia pe,inquit,hodie Satumalia. Cum capite egoabnuilTem, Ita verb,inquit, hodie legitima veterum Saturnalia, aut Fafti omnes me fallunt, quiea conficiunt ia diem xvi.Kalendas. Atqui per seruis taiK idfeftum, velut vfurariam quandam Ubertatem feruos habuifuhenas. ignoras .Imb ius iis datura quodam genere fupra ipfos. dominos; cum quibus commutabant etiam velfem. Diolib. tehaixortSv pji^iAttuQdvQimii io^red- ^s5?.id eft, SaturnalibusJerui habitumherilemfumentesfejliue agut. Imo domi- ^tque adebfedebant ad dominicam menfam ,dominis prtehantur eominiftrantibas. Achemeus lib. xiv^Ta^ rKpopfo'? rUlS-ViCiS.. /\afyo \S \>\fjy X Pafigtsm Tiaiaiv aa;Ta?7K?r c/x.sTas' /veira*- yci£. id eft, Saturnalium diebus ,mos Romanis.^ proeberefemu conmuium^ (ic vt ipflo^ciaferuorum obirent. Attij verfus huic reir Exercent epulasUti^jumulojcpueprocurant ^tdfque fUos. senecaex- Et Seiiec^ locutTi ncHi inuitum huctraxcrim ,cpiftola XLviifUciit.14. fejlum ,non quofclmn (ex veteri meo libro,[olo^ corresufcura fenteiitiae totius medicina )cum [eruis domint evefierentuTy S”'- fed liberi. II fid q(40 ivtique honores illts in d^mogerere, iiu dicerepermjh^unt,^^ domumpujtdam remp.eJfeiud;cauerunt.Na.m. intellegit noc Saturnalium feftuin .Ego poft ea Duzx verba placatior ,imb vero iam hilarior. Abi puer,inquam,vicifti hoc patrono.coiiuerfufquead conuiuas ,Amici, aio, comburamus hunc diem. Bona Saturnalia hodie. Quapropter edulcare conuenit vitam , Curasq^ue acerbas JenJtbus gubernare. vt ait Matius. Id quidem inprocliui, aifc^ighius. Certe, vc hic apparatus eft ,nos hodie mollius apud te cii rabimur ,quam regi Antiocho oculi folent .Non cibo ,Pighi ,inquam ,(fubira enim hxccxnulaeft, &velut condicla )led voluntatecerte lubeiidaque. Sed doce nos, antiquumne hoc Saturni feftuin? Antiquiffimum,ait Pighius. Nam Saturnus,vri fcire te fcio,inter veterrimos Italire deos .qui frugibus repertor, quique gentes eas pri nus Hocuifle creditur fationes. Itaque non dubie Latinis nomen inuenit afatu. Vteniin aportu Portunus, anuptu Latmum. Nepcunnus^fic diferce a faru,Satunnus. Nam ita primitus pronnntiabant.Feftns; Hic Saliaribus Satunnusnominatur,videlicet afationibus. ms-le ibi valgo, Satirnus,vel Saturnus. Nam Salij fcilicetaliterindigetabanc, quam vulgus .SicTertullianus ,Exceptas alano ,vel vt Salij volunt. Sano. Crebra autem &Katio tervetuseaterminatio in nominibus deorum .Sic Pilunnns, Vi-Z^eL cunnus, Vertunnus, etiam hodie in antiquioribus libris :denique ,vt dixi ,Neptunnus. Victor hic interfatus ,De NeptunofrtfZ7 Pighijinquit,permitte ambigam :Cicero contra te, qui deriuat anando. Eius verba ii- De natura deor. ZJta portu Portumis, Jtc Neptunus anando, prioribus litterispauUum immutatis. Pighius excepit, Imotu permitte de fcriptura ifta ambigam. Neptunus ais anando i’ quomodo poteft? Remfpectem, fiue verba ;infelix originatio tua Cicero ,imb falfa .Varro melius ,Neptunus, inquit,i^«c^/ mare terras obnubit. Sed, mea fide,numquam fugit id verbum ab ore Marci. Corruptum locum adfero, feribendumque,dnubendo, vel,i nuptp.^ Res aublor eft, &Cicero ipfe, qui comparat Neptuni etymon cum Portunni .ineptiffime_, vulgata quidem illa lebtio fi vera fit quam ego planiflimeperfuafus fumab ftoftdo aliquo Herinaeife, qui nubendi verbum B2,non fiitut* Dijfenfai Liuij ^ BioTjyfio. s\tvknal. sermonvm nln niG mcoiiiugiis nouerat. Vetus ergo in ItaliS ille deus: etiam fertam, riMacrobij centonibus fides ,quos vobis non .ww.-. inculco. Dionyfius Halicarnaffeus originem Saturmlium ad 5«^«* «j-eo-em Tullum clare refert libroterdo. At Liuius polt reges ex ados demum feitum id conftituit, lib. ii. 5’m/ro»w,inquit, ^ZM.Minutio Cos. ades Saturno dedicatAiSctturnam inpitutmjefias dies. Imb centenis aliquot pbft annis^agnofcere inrtitutionem eius videtur libro vigefimo tertio: ea mente tamen,creuo quod aut paucis adhi#facer feftufquecffet is dipj aut quod tunc demum in Decembrem menfera reiedlus ,cum antea Habitus alio menfe. Verba quidem Liuij clara hsc :Tof^remo, ex libris Decembri Ummenje adadem Saturni mrmUtum efi ,leSiifiernmmqueimperattm ^comiiuiumpubhctimpcper yrbem Saturnalia die acnocie clamatum ;populissque eum diemfefium habere acfermre in perpetuum iujfus .Namhcec narrat Cn- Seruilip &C. Flaminio Coss. bello Punico fecundo. Ait Liuius, clamatam Saturnalia. Vellem voce addita,lb Saturnalia. Certe is folemnis cjamor. Dio de militibus in Claudij libertum iocantibns : Sn do cOcptamantisfiatim illud tritum ,Ib Saturnalia. Ivlacrobius tamen ,\tvUigata e 6tio Liuij: ^uofilo die apudadem Saturmpbmuiofoluto,Saturna.U s.- clamabantur. Clamabant &, Bona Saturnalia. Arrianus in Differtationibus Epidleti :Tor? oSv lw^o)'bmr.e^r5ui^.''A^G:filueris enim ciimadueniunt plaudentes dicentes,Hodie bona S:aturnalia,dkmkfne, Nonfunt hac bona ?nequaquam :Jedipfi quoque applaudimus. Maitialisaiiufit, fidettbifiaciet Bona Saturnalia percus. FortaiTe &Catullus ,Saturnalibus optmo dierum .Cauffa huic clamori, prmter religionem, etiam laetitia, quia cerre non^alium diem priuatim publiceque habuerunt hilariorem-Inde lermo,. Saturnum Pollucis filium efic ,(ait Fulgentius in Mytbologicis) yelapollucibilitate, quamnos humanitatem dicimus. e.. 1.'J. f-n.'. J...: .i* n.Uita noUulo Salurnalin. SstHrrtm Lif Sileorum conuiuiorumque. Indeortum,vt prster reliqui temporis morem,Samrntiibus mane lauarent, quafi ftatim traniituri liberi. 13 ad menfam. Didici efolo Tertulliano :NonUmr MitciJo Saturnilibus^ne ((s* noUern diemperdam :attamen lauor homjU hora ^falnhi. Et ab eadem caufsa, vt ego quidem coniicio ,inftituta muratio veftis .NamImperatorum temporibus, Senatores Equicefque ,Saturnalibus, in fynthefi confpicieban-^^^^rej tur. Refero ad Imperatorum, tempora, quia vix eft ,vt id obtinuerit ante ;vel ex Seneca ,epiftola xvi ir. St te hk haberem ,llbenter conferrem quidexifltmares ej[efaciendum-, 'vtrum nihil ex cottidiana confietudine mutandum^an ^hilarms c<enandum ^exuendum togam. Namquodferi nif in tumultu ^t^i tempore duitatis nonfolet ,"voluptatis caufsa feforum dierum <-00flem mutammus. Itaenim narrat, vt videatur eam culpam impingere fuo xuo. Idque in parte verum .Nam olim quidem Togas ponebant domini, easque fetui induebant :at.fynthefim fumpfifTe eos non credo ,non lego .Qux tamen Seneca &pbft xuo, rece~ pdffima per eos dies. Martialis: . Syntheflbus dumgaudet Eques dominusque Senatus, 'Ti>umque decent noflrumpiUeafumpta louem. Nec alterius fencentia: illud epigramma: NillafduiuseH chorifano. Saturnalibus ambulat togatus . CauTa recipiendi, quoniam cxuatoria, opinor, ea veftis. Satumalia, non aliud quam promifcute epuke &: velut continentes comillationes. lureeigo, tanquam in publico quodam ciuitatis conuiuio, ftimpta veftis quxad conuiuia^eaque etiam in publico vfurpata lentis teftandx. Finierat Pighius. fed ad eumVictor ,Velim Pighi, inquit, panllbifta fufius .Tibi hic liquet, credo: fed nobis in prifcis iis ritibus adhuc nubes, quam femionis tui luce remoue. Parebo, inquit, etli vo- bis eruditis rerum veterum ,fatis cenfebam ,vtpedem modo ponerem in viam. PvOmanis in duplici difcrimine veftis, Alia Domeftica, alia Forenns. Suetonius, Ammianus ,m-Dcnu^ica. rifconfulti. Illa intra parietes fcilicetvfui :hrec in negotiis inque foro. Commutare eas ,& domi forenfem ,aut loris domefticam indaillc ^probrum .Inter domefticas ,Cajnatoria. quam non fas videre publicam lucem .Martialis in lemmate,. CanatoriAt B3Nec Jsiit fdTiS etUm^fed SyntheJtSy infer CAnUrtoria. Semper Romani vefie in CAna PaUiUf»^ pro vg-^ /o. Pla,ut9 Inxt Necforafunt nobispecfmt vadimonia mtoi Hoc opus eJl^piSiis accubuijfe thoris. Itaque vt rem nouam narrat Dio in Hadriano, quod Fronto nobilis orator Turbonis tribunal adierit w-t? ^svTrn-n^i^ in conuiuiali veBe. Et ab hac mente idem Hadrianus Imp. Senatores ^Equitesfemperinpublico togatos ejfe iufitptifi dcana reuerjait Spartianus in eius vita. Et bene iuuat Spartianus, Fas enim mosque ,vt apparet, cumcxnatorijsconfpici in publico ,fub crenae tempus .Cur non igitur Saturnalibus diebus permiffum ,per ^oscontinux ,vt dixi ,cxnx ?Hercules non aliam caudam video SyntheEs fumptx ,Namquod probandumfuperefljSynthefim adfirmo diclam cxnatoriam veftem: vtique nominum lautiorum. Martialis fatis clare: UndeCtes vndfurrextiiZoile^cand: Et mutata tibi e fiJyntbefis vndecies. Tranquillus valide adiuuat, qui in Neroneobieruat cum nota,quddplerumquejynthcfimm indutus, prodierit in publicum,fine cinSiu &difialceatus. qui fcilicec conuiuantium habitus .lamne capitis ?an edam de Cxnatorijs latius dico ?xAnnuiftis :dicam .Mos ille vetus Romx,vt domi haberent veftes ad cxnam. &fi foris cxnarent ,acciperent ab amicis ,aut ipfi adferrcnt-Capirolinus in vita Maximini :Cumadcanamab Alexandro ^Jfet vocatus,in patris honorem, quodei deeffiet vefiis ceenatoriappfius Akxandriaccepit. Plautus pallium malacum id appellauit, me interprete, Bacchidibus: Trogaledficapbium, pro infigni fit corollapleSiilis, 'Tro hafid talus, pro lorica malacum capiampallium. ^amdeforibit omnia, qux folita conuiuio. Et bene. Pallium, credo enim fuifle adeam formam.Martialis quidem fic appel- ^3t,vbide fe cum vxore accumbente: Admenfiam Vernes,fedfic dtuija recumbes, Vt non tanganturpallia nojlra tuis. ^Petronius de Trimalcione cxnaxMtiTallio coccino adrafium im ^lufierat caput ,circaque onerat^vefie ceruiceslaticlauiam immifirat ^^ppam. Recteetiam, Malacum Plautus -Reucra enim molior predofiorque ea ve{lis,& epurpura fxpe. Apud Horatium betula amatrix; dH^furi- LIBERI. 15 zMarkihhj Tyriu itemu 'veQera, lana Cuiproperabantur ?tibi nempe. Neforetaquales inter conuim, magis quem ^Diligeret mulierfua^quam te. Nam ad conuiuiamanitefte accommodat. Etiam Petronius: Vefimeta mea cabitoria'\zgcnm,accubitoriafiXZtm^ retracia)/>er-f/„7(^7^ didit ,qu£ mihi natali meo domuerat cliens quidam^ Tyriafne dubio fediam (malim negandi nota, /fi^ haud.sx. dibapha {ignificet)waT.^,ii. femel lota. Sed &Perfius ; eece inter pocula qu&runt Romulidafaturi^ quid dia poemata narrent. Heic aliquis^ cui circum humeroshyacinthina Una efi^ Rancidulum quiddam,&cc. Nam I^nam circum humeros &quidetrt hyacinthinam , ftem hanc dixit conuiuialem. Lautiorumvidelicet hominum Plerumque ca^natoria femper purpurea coccinave: qure fortaffis proprie Synthehs dicta ,&ideo tantum Equiti &Senatori adtributa a Martiale,exclusa plebe. Dio, vbi Suetonius de 'Nctont,fj;nthe- -finam dixit,fiue fynchefim :vertit in eadem-re, yitB-omof dvQmov. id cik.,tumculamfloridam. Et Teio floridam veflem in Apuleio aliifcjiie legi ;fed videte tamen ne verius Mefit ,VvQivov. acolore videlicet, qui in iynthefi violaceus, vel vt*Plinius etiam appellat, *Plimi>!io, Ianthinus. Harc de Casnatoriis. quem morem manfilTe ad Sidonij tempora di-feo ex libro primoEpiftolar. vbi de conuiuio *- imperatorio,a quo iiynimtcxct^tvTaulumaproTfeBulmperatovisproceJferamiis,atque etiarmum chlamydibus induebamur,ciim miper/eaera^ hi Conful, 8cc. Oflendit clare pofiramd Ce clnlamydena, &refumptam. CAFVTrrI. ^eSaturnalium diebus. Opalia. Suiehe lux. tAuJbnio medicina. Varroni lux medicina. nAuBiSattrrndium dies. BEAS.nos„P^hi;fermonibus iltis, inquam,fedde numero dierum Saturnalium ^^niine addis ?Nequeenim liquida vulgd ea res :&Macrobius,qui conatur,pulueremobocur ios nobis fpargit .ita concinnat nefeio quid perplexi, 6cquQd„ peream,fi vmquam.cepit ipfe. Pighius,^ita.folus egoquiconlulor.> l6 SATVRNAL. SER.MONVM lor :inquit. Melius eft domum aperiam ,&folium mihi po- *ouicde- namnouus‘Brutus. Tamen, qua de re quaeris, fic habuit. AnpwImTk- tiquitus vnus Saturnalia dies :&idem communis cum Ope. NamOpalia &Saturnalia vtraque incidebant in diem xiv. Saturna- Kal. lani. Macrobius teftis ,&Kalendarium vetus repertum opliiit. Romx. Quid mirum ?quorum IcClus communis eft, vt fit dies ?Nam Ops fiue Rhea ,vxor Saturni. Hocnifi prtefcimus, suiUi exnunquam illud Suidae eLexico dextra manu capiemus :Kepba, Ixcuf^y^ tAii^piT S^ay :idcH, Satamalta fejlum celebratum Saturno ^iJvlatrt deum .Quid enim in fpeciem vanius, quam Saturnalia adfcribere Matri deum ,fiue Opi ?At caufla confufionis Grtcculonon iniufta, communio illa dierum ame dicta.Hxc Ops opem feret Aulonio poet^, cuius defperatx fanitaris verfum edamjEfculapius nofter,Scafiger,deporuit: ego de via medicus fanabo. In carmine de Feriis Romanis: ZJijne ope*fanciefacrmnppelSaturnalia dicam ? Feftaq^ueferuorum^cumfamulantur heri ? Jsjam clare lego ,Z^'ifne Opis ante Cacrum. Ambigit poeta Opalia prius an Saturnalia dicat. quare?quia,vt:am iteraui,conueniebant eafefta3&vtrique deo,dcat, facer idem dies. Interpcllauit hic Vidlor :&,Corrc<iiio, inquit,per-ciara :non iilaquam ponis dierum concurfio. Varro facit tenebras, qui libro quinto -uarrmi cie \.X^SaturnaUaf-\c\xxVi^diBa ab Saturm^quodeo diefenee eimpvt pojl diem tertium Opalia, Opis. Ecce,n6nne difcrcepoft diem tertium aSaturnalibus Opalia celebrata vult ?at tu aiebas die eodem. Rcfpondit Pighius ,His tenebris, Victor, dabo lucem. -Qo^ de communione dierum praedixi, ad Conlulum tempora pertinent &remp. prifeam: non idem de C.Cxhhs &deinceps ^tate lentias .Vt enim Caelarfaftos correxit ,&huic De- *JohtlT addidit dies :*Saturnalia, vt fic dicam ,fequi multa, dem mutarunt ,& axvi. Kal. numerari coepta, non vt ante axiv.Migraruntigirur Saturnalia:non tamen Ops,qux in die vereri flabilis permaiifit .Hanc corrctlionem Csfarianam wtrro, clarum Varronem fpetftalle .qui condidit eos De lingua Lati- i>nss 'de na liorosfvti vel hinc difcimus) Gxfareiam Didtatore: &feriaad^Faftos eius aptauir .Tamen in Varrone feribi erit i-crtajfe kpoft^dic tcrtio. Hoc mihi iam iacet, inquit Vi^or :tu perge. LIBERI. 17 perge. Iterumque Pigliius: Vtergo coepi dicere, inquit, vnus Saturnalium dies manfitad C. Cxfarem :ab illo ,tres celebratumaUum ri coepti, idque Odauianus Auguftus tenuit, qui in legibus iudiciariis triduum ferias feruari iullit .Hadlenus certa pofTum: de die quarto dicam incerta. Namillum quis addiderit,iion le- 6luin mihi ,&credo ,nunc non fcriptum .Quintum falcem diem additum aCaligula reperio.SuecoHius ;Vt utitmmpuMtguUtfi. cam inperpetmtn augeret, diemadiecit Saturnalibus, appellamtcp, Iuuenalem.IDiem Beroaldus intellegit fextum vel oclauum.Errat, vos accipite quintum .Dio lib. lix. de hac ipsa re :‘rd ts Kpwa TTstm loprd^iS^ :id eft ,Saturnaliaper daes quinque celebrari infJit.'Tz.mcn ille ipfe quintus dies poft Caij ctedem abolitus ,fed reftituit Claudius docente eodem Graeco lib. lx. To;? Tg Kgprh/? dw 75 yVo tS r«/« ,^jc^ tSto yjcTuAvd^jozip, d.7n<h.yji. id eft :Saturnalibus quintum diem,aCaio infiitutum,pofieaque omijfum, reflituit. In vniuerfum ergo Saturnalium dies legitimi, vti videtis ,quinque. Ego dixi. Cum defiiflet Pighius ,Lernutius occupauit .Sed enim ferupus ille de die quarto .non tollis hanc moleftiam pedibus? Vellem tu meocapiti ,inquit .nam iuxta tecum id fcio .Diuinemus ,inquam ego. An Tiberius, fi force,addidic ?Cerre ille folus interiedus Caligulam &Auguftum. Huicvaticinio,aicPighius,ex^rrr,1»-' Tiberij moribus non eft fides .Nec enim ille vnquam fautor rei ludicrae :&, vt eius feueritas fuit, diminutum potius publicas voluptates iffet, quam auctum .Egoquamquam cum Euripidea nutrice poffim dicere, Ou (MfTig eifMT d(p£tptiyTceviijoTtipaiz Vates ego haudJum,incerta certo <-vt nouerim. tamen diuinem diem quartum elTe ab Augufto. cuius extremis Rideri t»- annis irrepferit,crefcenteluxu, &quiacaau^io plebi volenti. CaPVT. III i. Stiarn quajttumde diebus. ObieSiionespojita,^ inparte remota. SVsciPiT Lernutius. Anchoram ieafti, Pighi,fcd nondum adfpicis terram .Duometurbant. AifalulioCxfa-Tr.sdiss re tres Saturnalium dies facftos ,antea vnum .Ais nunquam piures fuiffe quinque .Primum oppugnat Cicero, qui hbro v. Cad Atti- l8 s\tvrnal. sermonvm ad Atticum diu ante lulianam correctionem tertia Saturnalia nominat: <^UncipM ‘-Vtembant^ 'mo^vc^SAturmlibus tertm.Sc^ & Mallius quidam apud Macrobium, cuius ibi verba. Alterum. Interrupit Pighius, St,inquic.turbinem hunc prius remoueam, nenauinofl:L'c frangat ratem .Tertia Saturnalia nominat Cicero ?Fatear,hilaritas ergotriduana,fed non ferias,non facrurn. Feftus pro me: ^mnc^natrusappellari qmdamputantanumero iterum. quifcilicet errant, tam herctdes quam qui triduo Saturnalia & e^usmodo totidem diebus Compitalia. Nam hu omnibus ,flnptdis diebusfiunt lam dic de altero .Septem dies Saturnalium comperior, ait Lernutius, nonvt tu perfeueras quinque. Lucianus in Croniisplusvno loco. Martialis, Saturnifieptem venerat ante dies. &poet« alij .Subridens Pighius,Per hanc,inquic,tempeflatem facile ero in portu.Saturnalia legitima dixi quinque fuifre:tu,illique quos laudas, fpurios adiicitis dies binos .Vt clare dicam. Ipfa Saturnalia conflabat diebus quinquerat Sigillaria,qu(j fuB^ fequebantur,binis.Qur feftiuitas quia non abhorrens aIsetitii priori, illique continens erat :facium vt confuse numerati Saturnales feptem.At in re aliud fuit. Itaque illeipfe Martialis,vbi veritatis diligentior,nominat Saturnalia modo quinque: B.t iamSaturni quinquefuere dies. Alibi: Heee fignata mihi quinque diebus erunt. T^nten fe- Et iamue hoec res in vado ?Imb, inquit Duza,ecce alius imbricitor Aufter. Nam vtMartialis^etate dies feptem numerentur, efitrem, caulTam video: anteriori reuo quid fiet ?cum feptern recenfitos reperiam multis ante Cxfarera annis iNoaius Atellanarum, feriptor : Olim exJfieBatafiptem nsenimt Saturnalia. Sed &Mummius quidam: nofiri maiores ^eluti bene CMulta infiituere,fic hoc optime, frigore- Fecerefiummo diesfieptem Saturnaha. Et quid ais tu ?Vnus ante C^farem Saturnalia dies :binos Sifao/» gillaritios adde: vbi feptern? Amplius largior, tres fuerint Saturnalium: vbi feptern ?ExfpeClo quid adifta nofter Brutus. TacebatPigbius.Etmeherculcs obbrutui,inquit. luua in partem X'LIBER I. 19 tetnLipfi.Eg6nerinqua.oram reperire nullam qua te expediam queo.&quin ad prius illud te£torium confugimuSjlxtitix fuiffe dies plures,nonfefti ?Nifi id fit,fubmitto equidem arma. CABVTV. Saturnalia Gladiatoribus ladisque deBinata. Ipji Gladiatores Marti, rvel potius Saturno /acri. Saturnus inter inferos' maleficus' e>* cruento facro gaudens. Tibullo lux ,^Tertulliano. Sacerdotes Saturni. RIsITvehementer Duza ;&, Hic Aufter ,vt video, inquit,vos oinnes perculk.Heus puer,da vinum huic naufrago Lipfio:fed merum.Nam aqua non vitra illi opus. Etiam rides ?inquam ego. vlcifcar. Da mihi puer eccillam pateram e cryftallo :illam capaciorem dico, quxefl: in Deifica. Admiratus Duza, Hui 1tam grandem ?inquit. Non id e inoretuo,non efanitate. Nimirum, inquam, non Cereri,red Saturno hoc facrum fit. Itaque, ait Duza, tu nos omnes hodie reddes faturos, mallem hilaros Stlubentes .Sane mos Romanus non magis conuiuijs hunc diem dicauit, quam facetijs &: ludis. Itaque Gladiatores ,Venatio ,Circenfes ,quanquam alias ,tamen his diebus proprie dabantur. Gladiatores inprimis ,quorum tutela Saturnus. Erras Duza, inquam :Mars potius. Apud Tertullianum certe lego(libello de Spcdaculis) Martem ^TTianamfi^ “ptriufi^ue ludiprefidem nouimus. ludi videlicet gladiatorij, venatoriique.Item Saluianum: Colitur ^honoratur TMineruaingymnafiis, Venus in theatris, Neptunus in Circis, TMarsin arenis,<CMercurtus inpaUfiris. Duzarenidens Screnitens, Nonpugnem, inquit,tantis feriptoribus libens: tamen vereor vt verior Ladlantius fit :'CMunera,\nc\\iix.,(C 5 rqu^yocantur Venationes,Saturno adtribuerunt.ltix eum locum inferta copula lego.Nam &in Epitoma Ledtantij; <CMunerum editiones SaturnofaSTa (legoJacrafiiut: fcena Liberipatris efi. Addicit Ladlantio Aufonius, Ltjladiatoresfunebriaproelia notum lOecertaJfe foro :nuncfibiharena fms _ Vindicat, extremo cum iamfub menfe Decembri Vakigerum placantftnguine caeligenam. Vbiduo notes,& pugnafle gladiatores Saturnalibus j&Satur- Cinopia- XG SATVRNAL. SERMONVM In Tacito RI s. BIDVI. Et cxcmpIa pluria obuia vulgo .Tacitum in fiaicaura. yocc bcne eiTsendafti Lipii, lib. 11 1 .Annal. devitiis Drufi: Hucpotius intenderet ,diem tedijtcMtonibuj ,noBemconumiis traheret. bene, inquam, m, editionibus :quia ad ludos hos cruentos edendos frequentandosque Drufus pronus.Nec fine caufsa tamen fidaab Auguftoillavox nona, quia Editores Dominive, communes funt omnibus ludis :Munerarius non nifi is qui Mufteramunera edic, id eft Gladiatores aut Venationes. Muneratorem dixit magis noue Florus de Sparcaco;^»4j/ plane expiaturus omne praeteritu dedecus degladiatore muneratorfuijjet. Hic Lernutius, Sed non res ipfa^ etiam Gladiatorium dida ?quae vox mihi alibi *Ttie ui. ilium PiCThius, Ledtain Liuio.inQuit :fed pro^audo- Giadiata-^ rauiento precioque gladiatorum ,non pro ludis. At* Cicero alijque, plus femel Gladiatores ,pro fpedaculo &munere ipfo *Atfuep*i vlutpant ,hominespro re :vt contra rem pro homdnibus, cum Thiiip.i. ‘Seruitia, Coniugia dicimus, feruos &coniuges ipfos. Deverbo quod fatis eft dixi,fi addidero Gladiatorem aQmndilianodeciadiator fiiiiti qut in arenapopuloj^eciantepugnauit. Ira enim hic appello: non eos,quos lurilconfultus, I. vlc. Deiure immunitatis dixit jfacis proprie,ac parum vfitate. CaPVT VIII. ^ij^ojttio ^ordofuturiJermonis. Origo ludicri:^ caujpt. Ciceroni luxfiBa. Trimigladiatores.eAufonio praluximus^eumque eniendauimus.Kecenfio "veterum mmerum.qua olim comprehenfa inter resferias. In illufriumfuneregladiatores'mox etiamplebeio’ idque ex tefiarnento. ‘foflremb famtnarum. Termini gUdiator^ huiset fermonii. Cladi/ttOm Ttsortiab jElrufcis. *Sed hoc »d duellum filius pertinere videtur nihoc ludicrum. ADipfam rem venio, de qua dicenda mihi quattuor,Origoprogreflusque. Locus, Homines, Modus. Hscfepta nontranfiliam: fifecerOjlineam aduerfum mepofcite,vcolim vrbane Afer .Origo gladiatorum are funebri :exemplum, ab Etrufcis.Ita Damafeenus Nicolaus tradit: o.' inquiq^yafes ©t-ppwwj, TOflActeo» 70 ;Konsani dTyrrhenis morem hunc accepere. At fortafle Etrufei ipfi aGr^cis. Hermippus cerre apud Atnensum fAstoftct^dinup hfmii'ivTapcutei 7S5 Mamvetep^uentores gladiatoria pugnaJacit ^lantinenfes. EtStatius Papinius extremo libro liberi. i7 libro VI. inter certamina ludof(^ Argolicos ,etiam Gladiator rios tentatos ponit :idqne prifco illo(ncfcio an fatis caute) xuo, Vndecumqueexemplum jcauffa tamen &origo. Funus. tullianus: Olimquoniim (tnimas de funciorum humano fangumeproptiari creditum erat, captiuos velmalo ingemofiruos mercati in exfe~ quijs immolabant. T^ofteaplacuit impietatem ‘Zfoluptate adumbrare. itaque quosparauerant ,armis quibus tunc qualiter poterant era^ ditos,mox edicio dte inferiarum,apudt»mubs erogabat. Hac muneris origo. Et cum illo Seruius ad hoc Virgilij ,Viuentesrapit,inferias quos immolet vmbru.^oris erat,mopiitdnfepulchris a;irorumfortium captiuos necari, quodpoflquam crudele vifum ejl, placuitgladiatores ante fepulchra dimicare ,qui abufli cineribus Bufiuarij diSii. Quodfuggerit de Buftuariis ,Ciceroni praeibitad lucem, feribenti in Pifonem :Neque ego ceffffem ,1^^- meipfafuo complexupatria tenuijfet,ltmihi cum illo Buftuariogladiatore (Clodium intellegit )^.Mos autem vetus, quem tangunt,immolandi captiuos ,vel ex Homero notus ,apud quem miiatt. Achilles in Patrocli rogum coniecit .mW TpfitfW se&Aa?., 'Bis fenos iuuenes Troiano /anguine cretos. Itaque pr^textu hoc religionis dati publice Romx primi gladiatores. Dico publice, quia facile fufpic0r,iamantea priuatim &per conuiuia innotuifle. Atpublice primo in Foro boario,anno vrbis ccccxc.Dederunt M.& D.Bruti,caufta mordiauut tis patris. Valerius Maximus adnotauit; Gladiatorium manus primum, inquit ,Roma datum eJl in Foro boario ,iAp. Claudio ^ M.Fuluio Cos. ‘Dederunt M. ^D.Bruti,funebri memoriap^ris cineres honorando. Et Epitome Liuiana xvi^. T>- lunius Brutus munusgladiatorium in defuncii patris memoriam edidit primas, vbi male tamen feriptoris an exferiptoris culpa, omilTus^ Marcus. Aufonius, ^ Tres primas Threcumpugnas, tribus ordinefellis luniada patrio inferias miserefepdchro. ItaretSle. 6c*Threces, pro quouis gladiatore. Bhaaces non bent bic locum,quidquid vetus liber eos ingerat, &vir dodtus, qui in ijs defendendis fudat. Maleautem tribus ordinefellis, pro Aufonias bellis. Namintellegi vult ,primo data tantum tria paria :quas^”f^ Dpoetice zS SATVRNAL. SERMONVM portice &appellat 'tria bella *, non aliter quam antea T-'esTh'r-:Hr/t pug^aj.NiCi quis tamen tresfellas capiat, triplicem iilumconieiium Senatus, Equitum, Plebis. H^corigo. &fallor? an numquam rep. illaprilca data munera, nifi in funere, oiim txn. ,vt Liuius appellat ,mortis caufsa ?Non fallor. Illum ipliiin Z7e feriptorem videamus, qui, in libris quiexftant, pleraque ea fe- ^inLifiiiirecenfuic &cum cara. Libro xvinarrauerat (id enim ex ligem rea- EpitoiTia liquct )tria paria data alunijs. Ecce annis quinqua- ^i^mpUbhgintapdft, (non enim prius in ipfo Liuio reperio )refert data erum,paria duo &viginti, anno vrbis dxl. Verba eius elib.xxiii. M.rEmilio Lepido qui bis Confulf{tit,fiiij tres L.M.,^Midosfunebres per triduum, eir gladiatorumparia duo 'vigintiper triduum info - ro dederunt. Iterum libro xxxi intcriedis quatuordecim ferine annis ,P. Sulpicio C. Aurelio Coss. paria vigintiquinque. Ludidn<^\dit, funebres eo annoper quatriduum inforomortis M-Vi- lerij Lauini caufsa.paria qmnque ^vigintipugnarut. Et lib.xxix. T.Licinijfuneris caufsa f^ijceratio data^ ^gladiatores CX.X. pugnarunt. Qjai numerus grandior, quam vt conueniat in id aeuum: fcribamq;^/a(5^?aforwLXX. Denique eriam,anno vrbis dlxxx. paria data triginta feptem: quod velur primarite magnificentia recenfuit lib. xli. SMunera^ gladiatorum eo anno parua aliquot alia data.Vnumnnte cetera infignefuitpotper triduum quattuor *ibti ^feptuagmta hominespugnarim. Nec*pluricns ,quod mens midefunt. hifuppeditet,gladiatorum mentio in Liuio :nifi lib.xxvii i. de ^frlib*- Scipionis munere, quod in prouinci-a pr^bicum ,non Romas. 5inquit, Carthaginem ad votafoluenda diis ,munusque quod mortis ^aufsdpatrispatruique parabat ,edendum rediit. Vidor hic interpellans, Qu^sfo ,inquft ,quod confiliumaut quod ori um Xiuio ,in graueim illam hiftoriam res ludicras intexere ,&has verenugas PPigPiius, Nugas nobis, inquit: non Romanis, qui talia etia referebant in Acia vrbis. atque inde fcito Liuiuin nes haufilTe .Satis id liquet exEpiftola Ciceronis ad Caelium: a quocum petijaet adaomnia\’rbis ad fe mitti 5ille gladiatorum compoftiones miCej-at ^Cicerone leuiter irridente &indignante. .Sed ne excidam^ quod dicitur ,alinea ,in finiere tantum olim ^oti gladiatores :uec eo omni, fed virorum principum ,illu^ te,fei jUaftriorumque .bqoii enim dabantur, credo ,nili in funere Indi- .diuo. ttHm liberi. . £liuo.Cicero fuadet ii.de Legibus:‘2^e/;^«<<futit in mre^inquii:, fmm ytmdic<itur^liquidludortim.'^x.'¥t\k.\xs: Jndiciiudfmera.fmt, qmbusadhibemur non ludi modo ,fedetiam defultores. Spectauit ed Spartaci immanefactjm,qui illudens, &quali imitatione Romana ,Crixo educibus fuis cxfo, ccc. captiuorum morte parentauit ,hoc gladiatorio ritu .Appianus narrat. &Florus eieganter :Ide, inquit ,defiipendiario Thracemiles ,detndite dejertor, dat» i»x. inde latro ,deinde in honorem "viriumgladiator ,defuneiorum quoque proelio ducumfunera imperatorijs celd)rauitexfequijs,captiuosquecircarogum iujjtt armis dimicare ,qmfplane expiaturua omne prateritum dedecus,ji degladiatore muneratorfuiJfet.Scd. 8c Hifpani in Viriathi funere fecerunt apud eundem Appianam g/ iu/litfatlts,decremrmt "vt in eius honorem multagladiatorum paria fuperfepulchrum eius dimicannt.Yx^o h^certamina primo in honoremImperatorum procerumque. Sed paullatim, vt folet, res increbuit :&ataiui canali in mare quoddam (fas fic loqui) excreuit editionum. Dare eilim coeperunt vulgo etiam priuati: [Uxs^nto, &plerifque ea cura in tellqmeutis .Canebant, inquam ,poft mortem fuam tot &tot paria fibi cdlTcrmllmitUsi^riuatorim memorijs legataria editionesparentant .Seneca de breuitate vits: Quidam dijjionunt etiam ida qu£ vitra vitamJunt,moles magnasfepulchrorum^ ftd operumpublicorum dedicationes^ adrogum munerajid ambitiofas ex/equias. Muneraad rogum, gladiatores fuilt: rifxist» ndeo,qui»2«»w fubijciuftt. Apud Horatium,heredes Nificfecijfentfgladiatorum dare centum 'T>amnatt paria. Apud Perlium fenex, at tu meus heres ^mfquis es^a turbdpauUumfeduSlior audi. ni>is igiturgenioque ducis centumparia ob res 'Egregiegeflas indico. Qo^ male accipi fcio de Hecatomba. Cicero pro Sulla: Ita prorflis. interpofitijuntgladiatores,fedquos tejlamentopatris deberi videmus. Imd vfque ed mos eualuit ,vt ditiori aliquo mortuo, populus Munus efflagitaret,velutdebitum,& ex pTx(cn^io\c-Pgit»«du gis. Exemplum in Suetonio infigne, cum Tiberij reprimen-'”"’^"^^' tis Ikndc.Cum Podentimplebs ^inquit,funus cuiufdamprimipilaris D3mn isterfretsta Senecajsri» ftur». Tsrjitii excontra-vul- gum. 50 sATVRNALj sermonvm nonprius exforo mifjfet,qmm extortifecunidper yim heredihm ad gladiatorium munus: cohortem ab 'vrbe^ii^ aliam dCotjis regno,di(prnulata itineris caufsafeteSiis repetearmu^per diuerfas portas in opidumimmipt. acpartem maioremplebis &deeurionu in perpetua Vitpcula coniecitiNcc vero hac fini,aut in virorum faltem funeribus, snmitiuftecit mos.-tranfiit etiam (puder pigetque) ad feminarum. Dux &audior rei ftirps illa Veneris C^far lulius :qui munus populo epulumque infilia memoriampromntiamt ,quodante eumnemo, ait SuetoniuSjCap.xxvi.Ec confirmat Dio: EW/ 'n3vyt7p),mqnk,Kdf a<tciydi ^dvS'pm \7rdm(jiv. id eft ,Viliafua ^ferarum credes^ ^'virorum pugnas exhibuit. Nccdubitarequin Diui exemplum cupide imitatus fit vulgus. In Spartiano certe lego, HadrianumpracipuoshonoresJocruifua ludugladiatoriis impendijfe. Infere Figuramde3ufuarijs Gladiatoribus. Sai. IX. yiiuptxtU c*nfsa CAPVT fraterfunus religionem, etiam Voluptatis caufsddati^diatores. •tdplerifque magi/lratibus. etiam Sacerdotibus. eArcariis, [in qua VoceLampridius correBus.) Imperatoribus. I^Ontem crebra editionis habetis* fedvnum. Alterfuper- »• _I/ eft^Volupcas. Poftquam enim res placere populo vifa, & omne vulgus cupiens harumfpcclionum :ecceanfa pr;xbendi reperta eft etiam citra funus. Florus tangit &carpit: ZJndefm- ^^^t-gladiatorij aduerfus dominosfuos exercitus!nifi adconciliandum iSjSj i^ortes :&inuentum ,vt Magiftratus darent ,Sacerdotes, homrt.^., irincipes ,denique omnes qui gratiam apopulo exambire vellent aut honorem .Bene Tertullianus ad hanc infaniam, hocgenus editioHiisab honoribus mortuorumadhonodico ^Magiftratus ^Flaminia <(r Sa- ,,w*. y/ iakuyias jt/rjj MUJ/CJ ^UULalC UC CU lllU exhibendis muneribus impendunt ?Nipeos dementes atque rurtnfn t.J- . nemo eorum qut^ indicem de omnibus dicain. V liberi.5* dica/ed propitia mihi cfto dea Fides; quia vereor vt apud iftos inueniam fidem. Primi emagiftratibus dederiint,vt conijeio, ^Di LES. Qmdui enim exemplum rei primum ab ilio magiftratu cenfeain ,cui ,velut peculiare munus ,ludi ?Adde quod antiquifiima mentio uEdiiiriorum aliquot munerum Ciceroni deOfficiis fecundo: quem eft videre. Edam Cxfar jEdilis munus pr£ebuit,ex Suetonio cap.x. &Plutarchoin eius vita. Editio tamen ea quando coeperit, non callide fcio :vix eft vt ante fexcentefimum vrbis annum ,fi non imponit mihi Linius .Curenim funebria aliquot munera recenfet, nulla ^djiitiarquae probabile fuifle ampla, &SenatoriJ apparatus ?Quadocumquecoeperint, mansere tamen ad extrema imperij ,recenfetque Capitolinus in Gordianis:^^/ifo4?arfue tempore^duodecimpopulo Romam mmera, id ejl perJingulos menfes^ngula defuo exhibuit. Secundo dedere Praeto res, more item vetere. Plutarchus ,in Bruto, Caffium facit eum alloqui ;Tlapd /Af <fho'o<nKKffi .9-kTf>o! }o uovoua ysve. aS cfs tw y^Td>aj(m a.7rx.nSvD. ^J*^‘.11'^^ Tritone ideft;Ab aliis quidem ‘IPrsetoribus munera^ ^jpeEiacula^ gladiahtu mHimtoresia teverb depulfionem tyrannidispopulus expe&at .Auguftus aliquid hac in re innouans &aftringes ,To?? u» •jyz^Tmvtryope-tc^dcTztidKTSTQ ShuH ^tS'oSiti n(tJj(sKiid\dj(nt^ ^7U'S;focra.7TOt- ,m\-r. t./Eptiblic» fSfoiv fatm f? oKfijaj; oizoaev uva. tu itiQ$v avahimav^pinij OTrAoiist^ietv^ datifuntfdiT fAt is SsAm imt aO TcAiovazi^ zt> izag-a unii /srAetoslasv d-zam i)(g.rov dvApdv Tioietviiti eft, Tratoribus cuvam ludorum omnium impofuitjpublico aliquideis daripraecipiens: interdicens^ nequis afe aliquidamplius altero tmpenderetyjiuem Glidiatoresyjim in aliospiifi Senatus id decreuijfet. Nevepepius,equam bis quoque anno^Gladiatores daretyneuplurium quamfexagmtaparium : ait Dio, libro Liiii. Poftea tamen cdidtum illud ,qua de famptueft, iaxauit Auguftus idem: Kcu^Tc/SnAoju&oii^ g-^^emydv TefnAdmoviQ TO (Ttplff-K HlAi Tmvtryv' S‘iS^oira/ii as-^ss-avaAlsmeiv ^rieav. id eft, Et^rtetoribuSyjiqm yelUnty concejiitpvt triplum in ludos impenderentyeius quodepublico accipiebant . Imb cpublico aliquid dari^^"^ vitra vetuit,narrante eodem Gr£eco,Iib.Lv.To dfiyvesov dtsTc^^- TK? vwiSo-tVy catixdjsi [xnzid «VaA/(?x53^.id cH/TecunidAratoribus^qui Gladiatores daretppublico tri- SAT V RNAL. SERMONVM £<7 trllfuiJohtam ,vetuit vitra in eam rem abfumi . Caligula etiam aliquid coftituit hac in re:Kai cTwj lymTo j^.afydvmlxkA^cFi :id eft. Et duos Pratores ,ludos vtitertim GladiatoriosjVti anteafacium,fortiri iulft.noi2LZ Dio lib.LViii.At Claudius prorfum vetuit, &aPrstoribus ea munera rcmouit. Idem Dio:To7?T= dySvai oT^of^ytKHgdTZiiyopd-at (jk cuaiim -miih. id cft ,‘Troitores vetuit vitra edere Gladiatoria munera, forffttori* mtinita tollit. talTetuiic, cum Q^ftonbus impofuit^vt dicam. Videntur tameniterum irrupilie, &fub Traiaiioealuuenalisagnofcit: quanti fua funera vendant ^mdrefert ?vendunt nullo cogente Nerone. Nec dubitant celffreetoris vendere ludds. De arena enim ij verfus .Et Lampridius in Commodo:Comdlfairri etiam ^rsetorem dixit jquo grafnte fkpijfme gladiator Sus. pugnauit. vbi legam,prafdente. Tertio Qjf AE sToREs. infticuto Claudij,vt diferte notat Tranquillus capxxiiii. (follegio ^mftorumprofatura viarumgladiamunus inimxit . Quod tamen conatus Nero tollere, qui Nerotiau. faiixit ,def gnatis quidem ^mBoribus gladiatores edendine- Trttfirire- ceftosejfet . Scd reduxitdeiiub DoiTiitianus, &«;«»£- rumTSomiraolimomijfareuocauit feribit Suetonius capite iiii. Itaque crebra mentio deinceps. Capitolinus in M.Antonino :Gladiatorium quafpriuatus ^u<sBor edidit munus. Idem in Vero: idMediusinter Pium ^dMarcum refdit,cum ^aforpopulo munusdaret. Spartianus in Caracalla :Tapinianus qui ante triduum foropulentum ediderat munus . Non leuauit fed auxit Quasftorum onus Alexander :qui ^afiores candidatos iujft exfudpecunia munerapopulo dare: fedvt pofi ^utzfuram Praturas acciperent y cn- ^p^ouincias regerent, ait Lampridius. Q^rtddedere ^onsvles, *exemplis tamen haud ita crebris. Cicero fe- ^'^^^^^^^^•^‘^^dtficentifima Pompeij munerafecundo conftlaiu ^utorZuf. celebrat. Marcellus lurifconfultus 1.xxxvi. Decond.&de- Venatitat monftr. Zdiuo d/l^lauio Seius confuldef gnatus ef, eitn munus edidit. L^^ctonij locus, Neronecapite iii i. H^c de magiftratihic hfi^ rcperio. lam vero dedere etiam Idffo jf^ERDoTEs. atque ira Pontificales iudos in Tranquillo oblcruo Aug. cap. xl1111. &Sacerdotales ludos in Pliloco. nio LIBERI. 3? nio libro vii. Epiftolarum. Addite &Tertulliani verba ,qux fupra. Item nouo nomine &re ^RAR11. Ita enim fane in Lampridij Alexandro legitur: j^rarios ^ero inBitmt qui de 4re/(ita vetus lc^\o]fiJci ederent munerA^ed.demquepArciora.c^OL3.vr^<:\u^im. emendandum ccnito^Arcartos mHituit ,Sc mox ,de arcafifei. Arcarij enim apud Symma- Anarij. chum, Caffiodorum, Scin Codice Theodofij lecli ,qui prae- Notitf ad erant arcce. Denique _%'d^Titt Imperatores, ita quidem frequenter, vt hoc eximium epip.ixil. cenfoitTe videantur inter munia Principatus .Dabant enim Natali fuo :dabant Qmnquennalibus, Decennalibus, Vicefimalibus ;dabant in Dedicatione publicorum operum :in Victoria &tri umpho :&per variam occafionem ,vti ex Iiiftoria inferioris :Eui promptura colligere ,ne faftidium vobis pariam tot exemplis. CAPVTX. NecRomicfilum ,Jed ia prouincijs .Vbireges dahant ^prxpdefque, ‘Taulatim mcoloniis ftd mimictpijs increbuit mos ;vbt minores maoijlratm dabant .T^ofled promifeue priuati ,'vario pratextu. BDies etiamyqmbus ex more dabant. Romae iila. Quid in prouinciis? certe &eas peruafit^^'»'^*^ ftudium huius ludicri, velut tabes. Primus Perfeus cedonum rex cranftulit in Grarciam :quod docuit meLiuius libro XLI. Speclacuborum quoque magnificentiaJincp.nt,reges omnes ivicit Cuperiores ,reliquorum (uimorts copid Gracorum artificum: ,‘’i, rJ- N*ta£iGr&- gladiatorium munus Romana conjuetudimSypnmo maiore cum terrocid,frire hominum infuetormn adtale fieBaculum ,quamcum "voluptate dedit. deindepepius dando, &modo ‘vulneribus tenuspnodbfine mijfio- Z*® ne etiam ,ay-familiare oculisgratumque idfpeBaculumfecit ,armorumfiudiumplerifque iuuenum accendit. Necdubie alij reges & dynaftxjin fu aregna. Et profanx folum gentes Pimbipli ccce*tdfu. Iuda:i. apud quos *Herodes rex fub Augufto in lingulis pTne^^^^' • 1^^*t•ffl* •oA•^^xtx.'variis opidis theatra Sc amphitheatra conliituit.&iigrippa vna miffione dedit paria feptingenta ,Romanos quodammodo ipfos exfuperans.Iofephuslib.xix.inhtec verba: 34 ^lui^cov nHv SAT*VR.NAL» Ivf O1*^ V }Cff.5:SQ^S'iV ^C9 TZU it,U<pl5^a!^a JT^kH-^hI f(pilOUa,~ Datt ettm aPrijtdihus. /ja-^tjnuiVHC, '^«4®jKP^^^pyac oavvi eic <r^ tw -^pag/y ,(yst o/ pts' JMAa- i&aOTj TD TtsXi/j^u MipyvyhTi^ cftr T^cdicutionsnt soYutn operit mctgntjice celehrutiit in Amphitheatro^ cepiagladiatorum^ oflendens animifui magnitudinem.'vbi etiapvt multitudine interfe pugnatium augeretur 'Xfoluptas ^eSiantium^feptingentos yiros cumfepttngentis commijit, noxios epuotcpuot habuit in hanc operam dejltnans:yt CJN lUi poenas dignas luerent belli imago,obUBatbpacis eJfet.Ncc reges folum infanierunt hanc infaniam, fed etiam in prouincik paflim Proconfulcs Praefidefquc. Ab ea mente eftjCjuod Tacihuittts tuslunio Blxfo cjui Pannoniae Pr^fe(5tus, gladiatores adtritx^hcatm. jjuijJib^i.Aanal. NoBeproxima^ inquit ,iugulauitper gladiatores JuQS,quos in exitium militum habet atque armat. Et mox ;^ars militumgladiatoresyqui ejeruitio Blaji erant,vinciunt.Et muito clarius lib. XIII. E.dixit Cafar nequis magijlrattes aut Procurator qui prouinciam obtineret, ^eliaculumgladiatorum autferarum, aut quod aliudludicrum ederet. Idam ante nonminus tali largitione,quam corripiendispecuniisfubieSios adfligebant :dum qua libidine deliquerat, ambitupropugnant . Vbi etiam vetitas eiufmodi editiones vide- Dati inee. tis :fed oDedientii, vt mecuo,non diuturna. lam vero colonis &municipia pleraque smulabantur :&paflim inter reliquias uuisK vetuftatis Amphitheatra cdamnunc ,caedium iftarum fedes. DeGrscia quidem Philoflratus latis teilabitur, 1111. devita Apollonij. Alius irem error Athenis emendatus eft. Conueniens enimpopulus in theatrum,quod in arce efl. Gladiatoresfefe mutuo ittgulantesffeSiabat ,magisque ibi tunc talia exempla edebantur ,quam nunc Corinthi. Nammagnis pecuniis empti homines nequam eb discebantur,yt adulteri,perfoffores parietum ^feBores marfupiorum,receptoresfugitiuorum,alijqi tales. Athentenfes autem eos armis mfruentes,certare interfe iubebant.quam tam crudelem confuetudmem Apollonius illicfuftiilit. Videtis in Grscia paflim edita ,&parum fideliter, puto, fuftulit Apollonius. Idem alibi :atque vt Roms magiftratus prsbebant :fic in colonijs miinicipijfque Duum- ^^f-®diies. ApuIeiusindicatlibrox.^/)>’^^/^,inquit,^)ri«^^' <//^/ patria Corintho,gradatimpermenfis honoribus,quinquennali magijlratu liberi. 55 gi/kati4fueut deJUmtus: ^ytQ/kndari capejjendomm re^ordmt J^iumyiTKtnfugladtAtoTurntTiduiinisJpefiaculu poUicitMJ^tius ynunijicentiiiwjltarn protendebat.'bitiva cjuod {cribic cjuincjuennaiefn maCTiftratum, non alios intellegit quam ^diles quinquennales. Sed 8e multi priuati dabant ,nulla lege ,ad populi tanmm gratiamj&t pecunia fug illudentes.Sic apud eundem Apuleium lib.i II i.in Platearum ciuitate Demochares quidam,«?««/«/^/<tdUtorumedituruigenere priwctriu^ vir,& optbm pluribus^^liberalitatepracipun^^dtamfortunafua^lendorepublicas voluptates mfiruebat. Sic apud Martialem nelcio quis cerdo :quem poeta tangit iure. DasgladiatoresJutorum regule cerdo: ^mdcpuetibi tribuitfubula^fca rapit. Apud Tacitum ,Fidenis ,Atilius quidam generis libertini. Et ab hac caufsain lapidibus frequenter decretihonores leguntur: vtPr^neftc, A. MVN1O. A. R MIN. EVARISTO •SPL. EQi_R. PAT. COL. OMNIB. HONOR. NITIDE. FVNCTO OB. INSIG N EM. EI VS. EDITI ONE M MVNERIS. BIDVI. POPVLO POSTVLANTE. BIGAM PLACVIT. EQJ^EST. STATVA DEC RETO. ORDINIS. EVM ORNARI Xi* JD* Item iuxta Neapolim : L. EGNATIO. INVENTO PATRI. L. EGNATI. POLLI RVFI. HONORATI. EO. P# AB IMPERATORIBVS. ANTONINO ET. VERO. AVG. HIC. OBLITERATO. MVNERIS. SPECTACVLO IMPETRATA. EDITIONE. AB. INDVLGEN. Ei Apulei* tux,filente Bereald». Duliettam aprinatis. Imi i«fdeuiiuSi StutU» ei priiitiani, (fitituli fajfim. *id tft. Splendide equitt Retnano,p*- trone celtniu. MAX. HMtus •velifsque J.iitornm, Tntextati fuers-j. SuetonifU Koue iUstfiratui. TsSitlnti, ^gri. Et piucls interficis; eArrip diUtam tm/Dux,m tempora ^mdc^ue patrisfupereJi,jticcejforplaudis habeto. Jlle ^rbemvetmt taurorumJanguine imgi: Tu mortes mijerorum hominumprohibeto litare. NuUus in 'vrbe cadat^cuiusjit poena voluptas. Jamfolis contentaferis mfamisarena "Mulla cruentatis homicidia ludat in armis . Et fuftulit fane Honorius,occafione Telemachi cuiufdam monachi ,qui gladiatores Rom^ pugnantes, pio quodam ardore diducere conatus ,apopulo lapidibus obrutus fuit. De quo tadloTheodoretuslib.v. Hiftor.Ecclcf.cap.xxvi. &Caffiodorus in Triperticre lib.x. cap.ii. Itaobuiam itum ludo non ludo :& fublaca adeo res cum memoria gladiatorum ,vt tegre nunc ad intelligentiam retrahere poffimus morem fugitiuum. ,CaPYT XIII. additamenti loco adprimam fermonispartem adieSlum.^ de habitu Edentium :de habituSpeSiantium. Suetonius iUuJlratm. Deorigine ,progreflTu ,deque interdicto gladiatorite rei, quod fatis efl:,dixi :non abfurde adiunxero, quo habitu dederint,quoque modo .Duo genera collocaui inter Editores; Magiftratus ,&Priuatos .Qui enim munus mortis caufsa dabant, plerique videlicet fuere priuati ;tamen dabant non quafi priuati. Perdies enim omnes muneris, pr^texts illis ius, licStorum ,accenfi :omninoqueimaginem quandam gerebant magiftratus.De prretexta,Fcftus; E^rsetextapuUa nulli alu licebat yti^ quam ei quifunus^ciebat .Cicero in Pifonem :Sex. Clodium qui nunquamanteapratextatusfueratfudosftcere ^pratextatum volitare paffus es. Ex hoc ritu Suetonium iioue intcrpretorClaudij cap. II .(7^ Valetudinemgladiatorio munere,qmdfimulcumfatre memoriapatris edebat ,palliolatus nouo more prafedit. Bene, nouo more :debuiflec enim prsetextatus .Sed Palliolum ,in morbo veftis. Quinclilianus ;'EaUwlum ,fcutfafeias focalia,fola ex^ <^ufarepoteJi Valetudo. Senecalibroiiii.Natural. Qu.^ftionum: Videbis quofdamgraciles, ^palliolofocalique circumdatos,pallentes ^agros. liberi. .. ^agros. De lictoribus &accenfo^Cicero de Legibus: Reliqua funt in more, funus yt indicaturfquidludorum ;dominujquefuneriis Eduori. ytatur accenfo atquelicionbus /Ncc illud in occafione prxtereoj propriam quandatn veftein fuifle in munere funebri ipforum/e. fpe<5latorurn .Spectabant enim in penula pulla. Dio Lv. ad fun&hrt TiSTM TTx id-^lWSa 0777,0/il^^isLj ,(poudv tt&KTK 2^ f' munus. T^tiv 7§ A’iO'^5'^^ kuTcov t^iav ainSj^iiCt^atnt&v^ rdi iva ^Tr/eiovm 'terni iyivoj'^ iIntcrcd funebre munusgladiatorium editum^ cumfingulis certantibusytumgluribus contra^ares,quodcum altj om^ nes j^eBarunt inpuUd yefle ,tum zAugufti ,folo ipfo excepto. Lampridius in Commodo: (fontraconfuetudmem^penulatos iujft JfeBatores, non togatos ad munus conuenires quodfuneribus[olebat; ipfe in togapullaprafdens. Qmbus everbis vtrumque difeimus, in funebri munere penularos .in alio ,togatos fpedlatorcs fuiffe.Nec procudo vitra fermonem limitis primi. CaPVT XIII i. rParsfecunda^ Deloco, qui cum duplex,primo de Ludo diBum.Cui rei inuentus :quam multiRoma :qui prxfebii ^adminiflri. Devi- Biu fagmdgladiatorum in his ludis, quifuere etiam extra Romam. 0aliquidde ludorumforma. Adlocum tranfeo. qui duplex ,Ludus ,&Arena. Illum appellojvbi habiti altiquegladiatores :hunc ,vbi dari & produtti. De priore, prius. Ludus gladiatorius, inquit Ifidorus, inde dictus quodin eo iuuenes yfum armorum condifcant. Nam pritum. mbcredo gladiatores domi &c in reliqua familia fuiile; imb nec eruditos valde adpugnam fuifle. Polybius hoc mihi dicit, nec ratio abnuit, qux vult prima omnia rudia magis &impolita clTe .fed Polybius ita in fragmento apud Suidam :Kai io fv m- /££5iT/9«l^y55 ‘S^fV^ceualotirt ut^ofss^ftceai -nf r.f/.£ i tjoMoj o^q) djff) :Olim initio apudRomanos nudis yiribus gladiatorum certamen conflabat-, nunc autem plures via ^modireperti. Significat nec genera tam multa fuifle, quam moxdicam ;nec item ludos, in quibus accurate docerentur, qui tamen, crefccnte numero &c crebritate editionu m,publice fuiit aperti ,& in ijs Magiftri .Etfi quidam fplendidiores ,etiam pofi: inifitu- Fitos Ludi »d Mrtimde- 44 SATVRNAL. SERMONVM tos ludos, habuere domi cos aut apud amicos. Ita C.Cxfar TU ronts neq-^ in ludo nequeper lanijlad^fed indomihttsper equites Kom. AC etiam per Senatores armorum peritos erudiebat Sueton. cap.xxvi. Quodtamen perrarum,& vulgo ars pugnandi doda exercitaque in ipfis ludis. Prudentius: 2<lam quidyefaniftbi yult ars impia ludi? *Ar«/tfpar- ^uidmortes iuuenum^quidfanguine *pafiayoluptas? Seneca libro ii.de Ira ;Non aha quam in ludo gladiatorio yita efi^ £»/ar«4, cum ijjdem amentium^pugnantlumque. Lufoiiumappeliafle Lamciietfm. videtur in Eligabalo :StrauitJibi^inc^uitytricliniu mjummo Lufirioj^ dumpranderet^noxios (ita appellat gladiatores) ^ yenationesJibi exhibuit.vci vt mixxtXim^iibtexhibmt, Et in Saluiano Maflilienli Epifcopo idem verbum, lib. vi. hongumefl nunc dicere de omnibus Amphitheatris^0deis^Luforiis. Gxxch^Kff-rxyuiyov appellat Herodianus ,quafi dicas diuerforium domiciliumque. De Commodo: E(?TCc-aTCi',iiiquit,'77£os;^«pff« fanxin /SaAstSj ^aiT/AB^ov i^iap c««c, «TVia ^/L(pvofMX^CiSV xaTuyayicivAd cld^Eo dementia yenit, yt iam nec Aulam ^Palatium inhabitare yellet ^fed migrare conjiituerat in ludum Gladiatorium. Q^m earadem monltri illius infaniam etiam Lampridius & Xiphilinusadnotarunt. Suidas A(pw^;^ep!p«ci'dicic, contentus ^^vrbt^- fine alio additamcntOjpofuifle nudam vocem. In vrbe mA autem plureseiufraodi ludi, nominibus fuis noti &difcreti: quorum in P.Vidore mentiOj& paflim in marmoribus prifcre GALLICVM.LVDVM DACiCVM. LVDVM MAGNVM. LVDVM MAMERTINVM. LVDVM MA- TvTiNvM. &in Horatio in ea ad Pilones, hudum JEmdium. E riorum ^quibus tamen non abnuerim ,cjuin aliqui etiam beftiariorum luerint ;vti certe *Matutinus. Hifce ludis non LaniftiE folum prserant, vt dicam iam nunc ,fed etiam digniori nomine Prorarum. curatores.nec ij de plebe,fed ex ciuium priiTjisrfuitque velut inl7<hdtln. fi^g^^fiaces &infulas id munus. Lapis prifcus :cvratoR. MvNERis. pvBL. GLADIATOR. Tacitus Annali XI. Decius quoque Calpurnianus Sulpicius Rufus ‘Trocurator ludi ^eadem poena adfeBii. Infcriptio alia vetus : T. TLA- 45 LIBER I. T. BL AVIO. T. E. GERMANO CVRATORI. TRIVMPHI. FELICISSIMI GERMANICI. SECVNDI. IMP. CAES. FL. DOMITIANI. AVGVSTI. EXORNATO SAC ERDOTI. splendidissimo! PONTI F. MINOR. PRO C. *XX. HER *vigtf,rr.» Heredft^ PROC. PATRIMONI. PROC. LVDI. MAGNI tum. PROC. LVDI. MATVTINI Nec loge diuerfiabiftis Curatores munerum ac venationum: quorum metio Suetonio in Caligulajcap.xxv li. Et vis addam quodvos medici rideatis,Vidlor ?Medici etiam fui fingulis his “**"/'*' ludis :nec id noui feeuliinuento, fed dia ante Imperatores. Lapidem legi hunc : SILVANO. SANCTO C. AVSTRVNIVS. MEDI CVS. LVD. GALLIC portic. et. EXEDR. ET. SIGN. AEN. VOTO. SVSCEP. L. M. DEDlC. KAL. MAI L. MARC IO. ET SEX. IVLI O. COS. In quo fculpti Confules incidunt annum Vrbis DCLx11r. Adeo antiqua cura illa in valetudine gladiatorum .Legi &in aliolapide.EvTYCHvs avg. l. medicvs. lvd i. matvtin 1. Cenfeo exemplum tranflatum eGraecia, apud Gr*c»' quos medici athletis. Arrianuslib. iri. DilTertationum ,Ath-'^'*'”’' letam compellans :As? Tnu- ^'siv^v pS 7m^J\JigyJii>au crgau- Oportet te iam in ordinem redigi prafcriptum vejci^ ab^inere bellariis, Rigidamnon bibere, necfquidfortuito incidit mt offertur. <3Iedico enimuero obtemperare,fed ^prafeSio aut doSiori. ^ Aut quxres ,cui bono medici mox morituris ?Dicam .Primo medicos haud tam arte acceperim, vt hodie jfed incluferim tam pro edam chirurgos, vfurpatione prifca. Ij autem opus certe gla-KlriJ|S- diatoribus l«hs ,• luxatifve .Deinde &ratio vidus gladiatorij F3ea,vt SKgimt gUdfinto ' ria. Se pVmy loco addtebitutum. Sorituceoi f»nic ntnbonui. t,udi ijli etid in colonus, Cafus, frnfertim. *Legerem, lihertattj, id efl firmatcmci- liat^ fihi data, i.ber. tate,fVlei impojitio. nt. EtRnttenn, 45 SATYRNALj SE:R MONVM ea ,vt faiui effe fine medico non poflent.. Large enimedebanr, bibebant: &dabantur velut in faginam; ea fini, vt Domini valentes eos producerent, 6e ,vt Cicero 2L\t ,cmngladiatoria totius corporisfirmitate. Cyprianus eleganti epillola ad Donatum ,libro ii. "Taraturgladiatorius ludus^yt libidinem crudelium luminum fanguis obleciet. Impletur infuccum cibufortioribus corpus^"Qd aruinaajfidui nidoris moles membrorum robufia pinguefiit ^ytfiaginatus inpoenam carihpereat.Qxm\dd\\m\iS'. Alebat deuotum corpus pramor omnifamefagina. Inde gladiatoria fagina Tacito :Singulis ibi militibus V'tellius paratos cibos^tanqmmgLdiatoriamfiaginam^diui-. debat. Inde Saginae nominejudmn ipfum Propertius intellexit boc verfu. ^uidabit immundceyanalia fata fagina. id eft,ad gladium fe audlorabir, &ad ludum .Plinius videtur adtriouerebordeum ijs in cihmniAntiquifimum^SLitJn cibis hordeum,fcut Athenienfum ntu^Menandro auBore^apparet: ^gladiatorum cognomine^ qui Hordearij yocabantur .Sed mihi anceps adhuc lententia eius loci :dicam &leelio .Cedo enim .ideon euincas hordeum antiquiffimum in cibo Romano ,quia gladiatores ab eo di<fi;i? atqui tota gladiatura nonveteris Romte, vr vidimus ,inuenti. Sed nec credoeo vfos. male alibilis is panis ,flatus genitor malique coloris, vt tui ,Vidlor ,medici volunt. ideoque ignominije caufia ,militibus datus qui deliquifient. Seneca etiam eum inter viliflima genera habet: Voluptas iriquiens ,pojfe capere yoluptatem meiex hordeaceopane . Qux omniacontraria gladiatoria huicfaginrE. Nec tainen Plinij verbis quid faciam habeo finelibris: &: fortafle prifci tenuius eos aiebant .Sed redeo ad ludos ,quos comperior non Rom.^e lolumruifle, fedin colonijs item municipiifque. Capuas inprunis &Ratienn^. De Capua Cxfariib. i. belli dmiisifapua primum jef confirmant ,gladiatoreJque quos ibi (fafar inludo habeatfinforum producios Lentulus*libertati confirmat^atque ijs equos attri uit . Cicero lib. VII. ad Atticum: Gladiatores Cafaris qui ^apuajuntjfme commode Pompeius dijhibuit binosfingulis patribus famiUrum. Spartianus in luliano :Sedpofiuafionte Jua gladiatores imamjiit armariper, Lodianum Titianum. De Rauenna,Stra- OIUcl C.Ovts^f^y Spvy(Ci}cpi0^'^>2-Q^ci)Qjlov^eo?t^‘^o3zn!icfsjiiioydi- *LIBEE. I. 47 ^jc yj/btxd^iw «VfcTe^ctv ol f,ytfAoiic. zAdeo ,incjuic yfaluher locus,vtlUlcgkduxtores sii atque exerceri Principes yoluerint. Rauennx autem ludum exftruxit ,aut certe voluit ,Cxfar.. Suetonius cap.xxxi. Nequafst^icio moueretur, ^fpeciaculo publico per dijlimulationem interfuit, ^formam qudgladiatorium ludum erat aaipcaturm confderauit. Formam^ ait. de qua nihil dixerim, prxter ccU i» Ut multiplices in ijs ludis minutarque cellas fuiffe ,in queis feorfim haberentur finguli gladiatores. Quindlilianus: Commorabor inter homicidas ,inclufus turpiore cuflodid edrfordtdo cellarumftu. Idem:zAn ille animus rediret in cellulam, ferretfaginam, magiflrum, perfonam denique feleris? Exemplo fcilicet feruorum ,quibus cellie.Seneca pater :Sxcelldfua domina migrabit in cubiculum :yel Domina ex cubiculo fuo migrabit in cellam ?Seneca filius ,de feruo Pompeij Demetrio :Cui lamdudum dmitiee e jfe debuerant, duo yicarij ^cellalaxwr. Suetonius Nerone cap.XLViii. Peceptusin proximam cellam ,decubuitfuper Udum . Sed &meretricum cellae (exluueiiali &Petronio) &capitum omnium viliorum .Concludam de ludo cu mQ^ncliliani didlo :fn ludofui. qudpoena nullamgrauiorem[celera muerunt ,cuius ad. comparationem ergaflulumleue ef. CAPVTXV. 'LudorumprafeSii, Lanifla: qui Familiapraejfe dicii,eamqu& Ducere. Udem Dociores.magifiri,commentabantur,T)iFiatadabant. Tirones apudeos inflituti :quorum exercitium ,Batuererudibus. Kudem yiderigladium eligno, etiamque Lamfiisfuijfe, ac tironibus. His ludis prasfuifleLaniflas monui :de quibus opportune nunc adtexo. Alaniandis corporibus vulgo eam vocem tormant: nec perfuadent. Ifidorum potius audio, qui Thufcum verbum cflevult, &illis carnificem fignare.& audio edlibentior, quia res gladiatoria petita aTbufcis .Laniftarum multa vbique mentio. Lapis Rom^ : p. POET ILIvS. p. L, SYRVS LANISTA. AD. AR. FORIN GloiTarius liber, ;^w.Lanift«auiurn,edamapud Columellam, quiaues condocefaciunt 4 pro gladiA ^0rtbH4» 4S SATVRNAL. SERMONVM cefaciuntad pugiiam.Pro ipfis gladiatoribus Prudentius vfur- 'pat :parum proprie, imo imperite: - — fedetilla. yerendis yittariffn inftgnisfulevis^ puiturqtie lamsiif. NamdeVeftalifcribit, qu2fpe6labat gladiatores. Emebant autem laniftae futuros gladiatores, autexpofiticios pueros huic rei tollebant.Omnclilianus Declamat, cccxxvin. ^antum adtepertinet^ non hdbet re^ublica 'vlrumfortem.ni*t illumfer£ Uce‘ rMerunt^Aut diquuiquodmfdtojit tndtgnitis')fiijlulitlenct aut UniBa. Martialis: Inf>exit ^elut emptor aut UmBa. Tota autem manus qu£e fub vno Lanifta ,Familia appellaba- .g^eujn dicebant Familias prceeiTe. Cicero pro Sullar Atprafuit -Cornelipu. lani fin parandi familia fulficio efinuUa-^ quod p7'£fuit ^mhdadrempertinet. Nam hunc Cornelium fcilicet fuilTe pro laniftT In lapide prilco mvnvs. famjliae. GLADIATORIAE. Suetonius Augufti cap. XL1 1 .Cum naenalicios Qf Lanifiarumfamilias rvrbeexpulijfet. Seneca de Beneficiis :Lamfia ^quifimiliamfitam jummacura exercet atque ornat. ramiHam Hiiic iiatum prouerbiu Ciceroni familiare ,Ducere familiam: ducdtj. cenfeo ac familiae prieelTe ;fumptumqiieab hac ipsa lanifiarum pnefectura. Cicero in Antonium :Lucius quidem fratergvt quiperegre depugnauitfamiliam ducit. \^cm alibi tia^quafkmiliam ducit. Lix: Accedit^qubdfamiliam ducitfn lurefcientia. Namqui caput in aliqua re priiicepfque, bene Ducere eum dixeris &Ducem. SicinHiftoriis paflim Ducere ordines; in Quindiliano, Ducere clafiem .Nec vis verbi huius adhuc fatis intelieda :non certe ab iis qui Adagia nobis concinna- TOoUms runt. Hiijdem Lanifte, honeftiori &inuidendo verbo Dodidi. Valerius lib. 11. £x ludo C. Valerij Scauri doBonbus gladiatorum accerftis. Quindilianus Declamat, cccii.fnludo fuit. Luerunt Ct doBores^ ^medici, cCr^ miniflri :neque tamen illo gladiatorum nominetenentur. Et Magiftri. Cicero iii.de Oratore: Magifler hic SamnitiumfummafeneSiute e/?. Videlicet quia gladiatoresnouicios &tirones docebant. Quinijdem Commentari dicuntur,& dare Didara:verbis omnibus ameliore ludo fumptis. Cicero de Magiflro Samnitium: cottidkcommentatur . C-^r far liberi. 49 far apud Saeronium ,-i plenfque Senatorum &equitiii-n precibus enifus ippdtjciphnrm tironumfufeiperent, exercentibus DiSIdta <^^rf;7?.Tercuilianusad \\a.nyvcs:Nec tantus eoofam, rvt -oos alloquar, fedtamen ^gladiatores perfeciipimos non tantum rnaoidri eypr^pofiti fui ,fed etiam idiotae yr fuperuacui quique adhortantur d.e longinquo :'XJtfepe de tpfo populo TDiBatafuggeflaprofuenntlbizc iaepte,Diciata:quia reueia pr^cepta fua armorum, commisere etiam feripto. luuenalis de tuturogladiarore, Scripturus leges ttf regia yerba laniftoe. Hirtius gladiatoriam hanc rationem docendi ,bene cum militari compoluiclib. ide bello Africo :Qiiefar, inopxit ^contra eiuf modi hoHiumgenera, non vt imperator exercitum veteranum ,fedvt Unifia tironesgladiatores condocefacere .quo pedefe recipe-rent ab ho~ quemadmodum obuerfiaduerfarijs, c9* in quantulo patio ref- Jlerent , &c. Air, tirones gladiatores, quia in ludo genera duo. Tirones fiue nouirij ,&Veterani .Veterani nobiliores ,&vfu longo edodi. ad Tirones cura &inftitutio prarcipue perdnebat. Symmachus lib. ii. Epiftolar. l^amgladiatura idoneos communis cura proficiet, qux pars 'm apparatu ^ufSlorioprior efi,yt au^ Boramento leBos longus vfus inflituat . Quindilianus :Et inter dedita noxae mancipia contemptijfmtus tirogladiator,vt nouijfme perderent calamitatis mea innocentiam ,difcebam cottidiefcelus .Ratio modufqncinftiLuendijVt rudibus batuerenr cum Lanifta.Suetonius Caligula :dMirmyllonem eludodmlhri, in ludo) rudibusfecum* batuentem,^ponte proHratum confodit ferrea fica. Siue edain ad palum exercerentur, militum indar. Vegetius lib. i. cap. XI. ''Palorum enim (malo ,palariorum)yfus nonfilum militibus fedetiamgladiatoribusplurimumprodefi. Sed prius illud de Rudibus, proprie, Bamere dicebant :&gymnafium ipfum ,Batualia. G\oStzpxikx,Batua.lia,yjfajiei.diaj^d u.ffioudyav. Adaraantius 'iAAityv.‘Patualia,qua Vtdgb Battdia dicuntur,exercitationesgladiatorum velmilitumfignificant. Necmale addit litterator ille de militibus, nam &ijinterdum ru dibus pugnabant, ludendi exer-/^^!”* ceiidivecaufsa. Liuiusiib.xxvi. Scipionis curam in milite formando deferibens :Tertio die rudibus inter fe in modum iufia gntx concurrerunt. Ita vetus liber ,qui apud Lipfiummon, fudibus ,vt prceferunt vulgati .Firmat Polybius,qui eapfe in re •St qitide pro mado CUlufqM mm^ture,. Threci incuruMx Secutori re- Btis-. ReiiA rio ientatue.Sortaffe etiam e ferro ,fed tamen heies. Vide lib.ii.caf. «I. Videri eam duplicem. Lanifiarii ferulacea'. qualia fceftra ptdagogOTUrrt. Tirmes vapulahantj ferulis. Martiali lux. Varroni lux. Arma tironum grauia. 50 SATVRNAL. SERMONVM gudios ligneos. IJ autem ni fallor. Rudis: gladius ,inquam ,e*ligno .Suadeor Dionis etiam loco, in Commodo,qui noft meridiem exercitia eius cum gladiatoribus denarrans :H'mei J"g, inquit, oyAttnt sfathnuivu^ rh mdcm'i^et &s> ,"ro @0 to ^vP^kdv at tn ded^f^S cik^Sxerceitatur, ^in "vfu habebatnrmattimm Secutoris di- Siam: clypettm dextrdgladmmligneumJiniJlrdproferens. Ait enim clare ^Jpjvov: ad batiiendum fciiicetj non pugnandum. Itaque Baculos eos appellat Capitolinus in Gallienis :'fugites baculis,non 'veritatepugdantes. Ita enim ego emendem, cum vulgo £ii,ptcalis. ex quo alij,y4cc«//i',me iudice, haud apte. Tamen vulgo aliter iudicanqfcio :&fatis habent dixiffe Rudem ,baculum fuifle. At ego etiam aliud eos doceo in rude. Duplicem eamfuilfe; Laniftaram, &Tironum fiue exercentium. Lani- Rxfua rudis, qua fecerni cognofcique potuit, eam dico eferula fui{Te,& ferulam etiam nominari aprifcis. Dio in Commodo: KfTtryi>vi^iTt>S\luj-n;f yvjuva^^inc.ij /npvauctyj^^vcipBi]S(cts^Ci}V, ideft: pugnabat cum eo Lanifia quis^-iam, 'veletiamgladiator ,ferulam habens. Et nonne difcriminat aperte ?Commodoveluc difcipuio gladium ligneum tribuit :magiftro ferulam •Seneca ab hoc more ludit in Satyra Menipp^a :€itmproximo munere ,inter no~ ms auBoratos,ferulis vapulareplacet. Nam noui auctorari, nouitij gladiatores; quos rude fcrulaque fua aberrantes lanifta c:edebar,veiut legitimus magilter. Nam &haec res alitterario ludaMartialis illud torcuofum &breue, credo, iam capitis ,Fide an tedeleciet contra retiarium ferula, ideft, rudis ,contra rri dentem.De hacferuiacea rude Charifius :Rudis, fcipio quem Lamjta liberandisgladiatoribusgerit . Gloflae :Rudis ,pdCdoi v'im^TSv fjjtvouctyav. Varro tranftu Iit decore :zAdte enim rudemagricultura ejfe nunc, olim adStolonemfui jfe dicunt. id erl:,magifterium & veiutpraefedturam agricukurrc. At rudis ad gymnaha, diuerfa ab hac,& gladij forma,vt dixi ^fortaflb etiam ponderofior, grauiorque. Suggerit apud Senecam Latro Fortius: Nonefvtilis exercitatio,nijt quaoperifmillimaefiiUi quodexerceat, itaque durior foiet ejfe vero certamine. Gladiatoresgramoribus arm^is diJcunt,qMdm pugnant :diutius lUos magifler armatos ,quam aduer fartusjufimeu Idemquein milit.bus notat Vegetius fatlitamm:iib.i.cap.xii- 1Duplicis liberi. 51 'Dupliciponderis iUa cratis ^clamideo dabantur, •vt curh 'vera cy* leutora tiro armafumpjijfet ,yelutgrauiorepondere Uberatus Jecurior alacriorque pugnaret. Hcec exercitatio &vcluc meditatio nonis gladiatoribus ad cxdein.quam Cyprianns,vt cum Lucretio loquar^iure increpat incilatque :Homo, inquit ,in hominis yoluptatem psnmitur : g/' yt quispofjtt occidere ,peritia efi, yfus e[l,ars efl. pHwt. Scelus non tantumgeritur,fed docetur. quidpoteH inhumamus, quid acerbius dicHDifctpltna eft,ytperimere quispoJJit:&gloria efi, quod peremit. CaPVT XVI. .^[enfe fecunda .interruptuspauUumfermode loco :diciumqueper occajionem de Satumalicijs muneribus :item de Apophoretis, qua duplicia i^inmenfis, item in ludisfieciaculfque. JCEBATetiam Pighius :cura ego ad puerum ,Tolle *ocius has menfas ,&bellaria nobis infer .qu^ bellaria ? inquit V^iclor.non opus. **#A> dB Pighianus hic quidem fermo ante omnia tragemata 8c mella cupiar nobis. Ecce autem dum loquimur ,pueri adefle nuntiantur onufti,pomis,pyris,oliuis, palmulis, caricis, aliaquecopia partim dbmeftici, partim exotici frudus. Milii erant ab Hieronymo Berchemio, familiari noftro .Hem Iinquam ego. femper ita munis nofter Berchemius? Tutores illi dabimus, neprodi- •-Bellariu eft. Sermo bonus pramunera magis opportuna :non eb folum quia aliata mpunclifticio, vt lic dicam, menfa;poftrem^,fed quia hoc Saturni die. Morem enim Romanum fcitis ,per Saturnalia, munufcula miHitandi vitro citro. Spartianus in Hadriano :Saturnalicia ^s/aumtU- SigiUariciafrequenter amicis inopinantibus mifit, ipfe ab his libenter accepit. Tertullianus de Idololatria ;Nobis ,quibus Sabbatha ''*• extraneafunt ,^Neomenia ,&feria aliquando adeo ddeiia-, Saturnalia, ftfi lanuariee , g/ Bruma, Matronalesfrequentantur: munera commeant ,firena confonant, lufus ,conmuia conHrepunt. Martialis : GiSattir- ^8 ^>41 VRK A l; Seil MONVm iipigtaaima Grarcain difcrte; S'Q$(nf>Sv OK TliT^XaV •^k^CLVOi^ Kcu ThS<p3}i/,^ctO'2sfoii^ov%pcv o^vv^ ^'yzi^d?^ i|y^;<pp'e^ov dit.fdiVX.70V. Toy}^.v ytfi&y ^;7se‘«f<<ra P^v^a, TOiSTW ysofjtid'' S^aTTtf»?. Sed &iiiTrimalcionis conuiuioapud Petronium :'Totanitbui €>• acmrAtifimeUmitias nobis mirantibus jlaruam argenteama.dtu- Utnobisferuus ,Jic aptam ,Vtarticuli eiusyertebraque locatain omnempartemflecierentur.Ham cumfuper menfamfemeliterumqueabiecijjfetj^ catenatio mobilis aUquotfiguras exprimeret, Trimalcioadiecit. Heu heu nos miferos :quam totus homuncio nile fi. **% Sic erimus cunBi^pofiquam tuis auferet Orcus. Ergo "vluamus, dumlicet ejfe bene. Quod ab ^gyptio quidem ritu videtur, qui ipfura mortui inferre conuiuio fcliri ,cuni monitione ,Ira breui omnes futuros. Plutarcbus au6for in Conuiuio. Idic Lernutius: Morem afpcrum, inquit, &non longe aScythis .quibus etiam potus in cranio mortuorum .Quin &hodie, vt audio, apud quofdam noui orbis Indos .Tamen inuitatio illa in fpecie barbararre,optima.Quid enim homulli fumus?aut quamdiu htec vita !Ite mortales ,&magnis cogitationibus animumimplete: cras morituri. Et in calore illo fimul eiFudithos Anapsftos: dMtferum,tniferum, mortalegenus, Cui vix ortofatumaboriri efiz Heu quamfallaci iaSi&ris Turbine naita ! Illefuperbi limina regis ^Ambit, g/ alterpopuliffies. ^Iter nullofineparandi ^urum congerit, gs/* congeHo Olauper in auro efi. viAh nejcitis viuerepec mori, ddidoneo,moneo,ponitecuras : Curfupracipiti ruit atas. Ludite, 5^ *•LIBER I. Ludite^^viuite^dum breuiafinmt ‘Tenjafororum. Cum fine verfuuin omnes Turgebant .Dazam ego lacinia tenui.Atque audin? inqLiam,iani opus viuere. Irab Bitere, ait, vt Comici noftd loquebantur .Tempus nos admonet icerte fomnus.Non etiam mittis ?Polypus mihi videre.-ita quidquid tetigeris, tenes. Mutam in hanc legem,inquam,vti cras iterum apud mefitis. Imo apud me, ait Lernutius .Sit enim h^c pec dies hos feftos quaedam ,vt antiqui dicebant ,Mutitatio .Mirantibus nouitatem verbi. Ita dico, inquit, Mutitatio. Agellius: lLegitur tn Atteij Capitonu ConieSianeu Senatus decretum <^etus ,in \quo iuhenturprincipes duitatis ,qui ludis S\degalenfbusmutitarent, id ef mutua interfe conuiuia agitarent,iurare apud Coj.&c.Vbilego \fide codicum ,mutua interfe dominia agitarent .Dominus antiquiSjPrxbiton&Dominia, prxbitiones hilariores. Lucillius: trimum dominia atquefodalitia omnia tolluntur .Cicero Frumentaria in Verrem :Huius argento dominia 'veflra ,huius Jtgnisforum comitiumque ornari .Mutilus hic Tullij locus apud Nonium in ^tttomus. Dominus *. Cicero Frumentaria :^Adria argento dominos vefirax facilis ex Cicerone corredlu .Adhxc alternantia conuiuiaVirgilius refpexit, CMutuaque interfe lati conuiuia curant. Etiam Pindarus Ode I.de Tantalo, qui ,aty^i^aia. Sso/? cTeiTrva fi;i^-A^e&.,alternantia conuiuia diisprabet. Occupauitrefpondere Duza, Ergo apud te Lernuti in prandio cras erimus .Namhic Lipfius petit tanquam C^efaris candidatus .Etiam irrides ?inquam. Atenim Berchemium vocaui. Igitur &is apud nos erit, ait Lernutius .Tuabi,&cumnosbene curafti ,valetudinem tuam cura. Et cum dido fada difceflio ,vel vt ego appellabam/uga. ‘‘ HiI. LIPSi 6o taciti non cert^ hifto^ ri&loctis» J>e argen- to apud Germanos reperto. I. LIPsI SATVRNALIVM SERMO NVM LIBER II. CAPVTI. tMdante dieifecundi conuiuium. cum ViBore differtatkfuper Taciti loco ^deinuentione argenti apud Germanos^ crebra manuum lautio antiquis. ECVNDVsdies erat, quo Lernutio conftitueraiTius :venitque ad me ante conuiuij horam Vi6lor. lamne vales ?inquir .Ab animo Vidor, inquam :acorpore (vc Auguftus loquebatur) betizo. Qmdergo mirum,inquitjd morbo tam propinquo? Sed animum quod purgas ;crede mihi, ab illo fonte hic languor. Studia animum, animus corpus fatigauit. Necvultu afpernere. Eft enim &: animorum laflitudo quadam, non minor quam corporum, led occultior :qu^ fugienda nobis, &fcintillailla diuini ignis non obruenda eft .Sed cui rei in mensa hbri ?quos peius odifle te volo,quam fullo viulam. Neerres Vi(ftor,inquam :libris nihil nunc facio pericli. Tacitum alucinans modo in manus fumpferam, atque aliud agens .Ecce aurem verfabar &vexabar in loco ifto,E)e Gei manorum moribus. eAurum ^argentumpropitij an irati aij negauerint^ dubito .JSlec tamen ajfrmaueritn^ nullam Germanix. yenam argentum aurumyegignere.quis enimferutatus efl pojjifione 0* yfu hautperinde adfciuntur.l^cgsx ecce clare inuentam in Germania argenti venam,qurcfitamve .Kx. contra Ant^^^p^i-7\ec multopoji Curtius Kuffus eundem honorem adipifciturj tjM inagro Mattiaco recluferatfecus quarendis yenis argenti. Quas inuentio argenti, quinquaginta, ante hunc libellum Taciti feriptum. SATVRNAt. SERMONVM LIB. II. <?I fcriptum, annis. Non concilio prorfus. Libri veteres ^achiaco. Igitur kgo,Mciaco,vd,'!5Ma^aco. Non enim apud Germani:^ Mattiacos hsecCurtij foffio ,vt arbitrantur :fed apud Macas vel Mazyas Africa populos .cui ipii prouinci^ hic Curtius praefectus. Plinius certe in Germania venam arcenti nullam ,ambigue ceris commemorat :multis feculis poft jinuentionem hanc adfignant medij temporis Icriptores. Ditmaras libro 11. Chronicorum :Temporibus Othonis aureum illuxit feculum ,apud nos inuentd primumyend argenti .Windichindus monachus (vixit ante annos dc.) Iib.iii. Ergo quaUter Otho Komanos duobm proeliis ‘-vicerit ,terra Saxonia ‘venas argenti aperuerit ,imperiumque cumfilio quam magnifice dilatauerit ,nofira tenuitatis non e fi dicere. Hcec taliaque, Viddor ,hiftorica &oblectantia muginabar. Neifta quidem faSjinquit. fed eamus. Sol iam duodecimam lineam tangit .In via eramus jecceobuius nobis Duza. Bona fc^uaeft, inquam, capio ex nomine tuo omen hodiernee voluptatis. Sed quod here oblitus, Hautenus nofter qui valet ?ille flos poetarum ?Nam certe hocelogium illi debemus ,Vnum efle inter Belgas, qui noftra lingua viam^ viderit ad carmen .Ille quidem reCte ,inquit :&te amat. Sed carminum eius famam fcis quam premant iudicia vulgi.Nempe vulgi ,inquam :fed dic illi ame,fodes :peruincet hanc nouitatis inuidiam :&vt arbores qucedam,{ic fama eius stemior eritjqub tardius crefeet .Pulchrum eft cum Manilio gIoriari,_ —nec in turbam ^nec turba carmina firibo. In his fermonibus peruentum ad Lernutij xdes.Triflior nobis vifusJtaqueDuza ad illum, ^uis ifiic -voltfts^qua caligans trlBitasi Parumnein tempore ,aut parum grati aduenimus.’ Ille Angulos am^exus, Vosquidem opportuni &gratiilimi,inquit. Pighius dedit me in hunc tumorem ,qui pueram iam luinc miiic,'& renuntiari iuffit .* Negotium fibi natum efle. Id tu triftis? inquam ego .Ne veniat, an de illius vefpere viCfuri fumus ?& fuccidaneu mecce tibi hunc Berchemium do ,qui in porra. Sh mulintrauit Berchemius,&: ad eum Lernutius, Tucerte fidem amas,& te fides.Nafiternam hucpuer;lauate. Non ego,ait Vi- Clorriain ante iaui .Hem 1ait Lernutius ,adeo remotus amore Hjprifeo? SATVRNALi SERMONVM tnim» emprifco ?qui non ante raenfam mod6,fedinconuiuio meliore ZaZflper fingula fercula &mifliis lauabant. Ita apud Athenxum li- ^'**'*‘ ^Carani Macedonis conuiuio iain medio ledz ct^lu) &pcSatciK^i^cvt’ldm^:^ cumfttis cibi yi»j^j;»4z?^/d«i»?^«^.Iterumquepoft aliud ferculum ra? id eft, ^mmus loti coronaeftimp(imm.Apud Lampridium in EWga)o3Xo'.Exhibmt diqmndo g/taleconuiummy nji haberet Viginti duo fercula ingentium epularum ,per fngula fercula lauarent. Idem in eodem Principe :Taraftu infecunda mensifdpeceream canamfkpe ligneam,fepe eburneam exhibuit: cum tantum biberentperfngulafercula, manus quafcomediffent,lauarrent. Hoc quidem moleftum more Romano ,inquit Victor. Quomodoenim in ledoPac furgebantne ?Minime, inquir.fed auertebant araensa.Sidonius bene adfignificat,lib.i.cum apud Caefarem epularetur ;‘\etror/usque conuerjus, tanquam manibus aquampoHularem ,tantumque remoratusquantumftibadq circulum celerantiaminiferiapercurrunt ,cubitum thoro reddidi. Fateor Lernutij inquit, hocme hodie doces. CAPVTII. In ipfo conuiuio ,de Carptorum munere vario nomine .ftemde StruSloribus. Tranjlatm coeptusfirmo dPighio adDuzam. IAm adfederamus i&illatae funtepul^ fane laut^,&qu^ _(vt Plauti iocus) cinerem nonquxrercnt. Inter alia Capus, qui magnitudine fua omnium oculos in feconiierdt. Tamen ad iios Lernutius :MiIiolpitcs, inquit, pauca praeftinaui. Nam per hos dies ,vc fcitis 'proraifcux caens non folum cande ,fed vacuefaciunt annonam macelli. Icaquehic Capus prandij noftri fundus &fundamentum eft.Tu Du2a,diuide hunc /padoneni,quod fine fraude legis Scandnix fit .Carptor hic ego ?im quit Duza.tibi hoc ius erat in domotua. Mirantibus, vt videbatur,nobis infolentiam vocis :Duza, Carptores, inquit, antiquis di(^i,quicibum fcindcntes carpentefque pr;£iniuifi:rarenr. luuenalis: ^ carptores, archimagiri. Vbi LIBERII. 65 Vbitamen firtores, 5c, cavtores {\xh9dmMm nonboni arbitri vecerum conuiuiorum. Proprium enim huic muneri Carpen-r^^w. di verbum. Apud Petronium Trimalcio, quafi per delicias, identidem imperat, Carpe :&explicat conuiua veteranus ,Vides iUum qui o^Jonium carpit? Qtrpus yocatur.itaque quotiejcufnque dicit, Carpe^eodem yerbo vocat imperata Q^d proinde eil, quali tu Lernuti hunc puerum pocillatorem voces Fundum. Sciflbres ijdem di£li. Petronius: T>rocefJit flatim fcijfor ;adsdjforct. Jymphoniamitagefiiculatus lacerauit obfonmm ,<z>t putares Darium hjdrauk cantante pugnare. Qui locus fatis indicat, car eofdem Cheironomontas luuenalis dixerit ^cheircnomonta cbeinmclanti Cultello Itemque Sidonius lib. 11 1 1.Inter zApicios epu- Iones, ^Byzjintinos chironomontas. Nefcio an eos iplbs, Diribi-^''"^'^'^ tores dixerit Apuleius lib.il. ^diribitores plufcult f^kndideamiBi, fercula copiofafcitulefubminiflrata. an potius ,qui fercula puerorum manibus allata commode difponerent ,&collocarent! vt ille iocatur)velut fub lignis. Vtraque certe notio in verbo veteri Diribendi. Hos tamen poftremos,verbo magis trito Structores nominabant. luuenalis r StruBoreminterea, nequa indignatio defty Saltantem^eBas, Petronius :T^roprium conuenientemque materiafiruBor impofiterat cihmt. Athena:us lib.111 1 .to^ou; 0pM<nKdjc,VaJJ-m ^etTidonL To'770 Vcafjudicm ic^di^vov s^pd/CTogjs.id cfkfuba rtxeundem cenjet Gr£Corum'^ctni^od)ys^{api2L{iAicd.s mefe Gnx^iiotcvdjctm eo quem %pmamStruBorem dicunt\n hoc verbo Senecam velim emendari libro Devita beata, cap.xvii. ^arears efi apudte,mimfirare ?nectemere ^vt libet collocatur argentumfedperitejeruatur, efl diquis fcindendiobfontj magifler^. referibique ,perite ftrmtwr. Tertullianus libello De cultu :StruBores capillatura, paulld aliter dixit. Delierat Duza, excepit Lernutius, De verbo optime, 6magifter :rem vide. Et limul admouit lancem. Duzacapum etiam atque etiam adfpiciens. Heu gallum decumanum !inquit:& mirum ni iftum fubmiferintBmgstuae. Iraefl:,inquit: fed tu Carpe carpe. mpinguis autem! ait intercarpendum Duza.Yiden\Lipli,quis ftudtus caslibis wixx ?Fateor,inquam: Scciclt- ^4 SATvRNALj SERMONVM &c^libem quafi caelitem agnofco ,nec in alio etymo Grammaticis credo magis .Sed vt epulx tam laut« condimentum aliquod habeant jplacetne Lernuti in Arenam redeamus ,foedatum Gladiatores ?Placet maxime,inquit. Haeret enim adhuc animo meo hefternus Pighij fermo :cum deledlabili recordatione veterum morum. Atque vtijquifyinphoniam audierunt, ferunt fecum in auribus modulationem illam &dulcedinem cantus: fi cego in animo narrationem Pighianam. Sed quis abfente illo nunc Editor ?Quis ,nifi tu dominus ?inquam.Ita enim ius,mos,vt qui menfam,prxbcat &ludos. Ain’ tu ?inquit. At permeam editionem ,retatem eftote fine ludis. Et pugnem ipfe potius, quam vt edam. Cur non autem nofter Duza? a’aiTip (AH otMct diieimv. Coiiucrfi taciti omnes ad Duzam fumus,quafi rogantes. Atille, Amici, inquit,vnde mihi ea vis ?ab ingenio tantum ,an amemoria poffim ?Denique coepit here Pighius, &vniuerfum hoc argumentum difpofuit &intra fefe formauit .Eam partitionem ordinemque qua diuinationeadfequar? Illud moddfiet, vtego ipfe qui ludosparo, vobis fim ludus. Imdomnesnos in partem iuuabimus ,ait Berchemius :fpondeo. Et ego refpondco, inquam: aude modo. aEftuo,ait Duza, njelut minuta magno 'Depren/a nauis in mari^ vefamente nento. Hincprecesveftrsfunt: illinc molimentum rei &difficultas. Tamen quoniam iubetisfnam mihi amicorum preces, iufia) ^quod in hac re appofite dicitur,* Gladiator in tamefif. arenaconfiiium capiam. SXIt. Capvt III. *Trofofitio dicendorum.primoque de conditionegladiatorum^quofdam Jeruos ejfe aut qmjt feruos :quofdam initto liberos ,itno nobiles. Equites Senatoresquepafjjm arena fepoUmJfe .qmdaliis Erinctpbuspermijfum^aliis netitum. COmposvitIc Duza ad dicendum :nos adaudienduna. Et meditationealiqua interpofita, ficinfit :Quattuor, vt meminifle potui ,limitibus terminatus aPighio hic fermo: Origine^ LIBERII. Origine,Loco, Hominibus, N4odo. Priores duo bene &legitimeabeo defticutifunt: ternum nunc collocabo, &de Hominibus duo dicain. conditio gladiatorum fuerit: &Quje eorumgenera, quodque difcrimen. Ad conditionem quod attinet :eferuis plerumque comperior fiiiiTe, autcaptiuis ,Serui aut vendebantur in ludum ,aut damnabantur. De venditione £/«•»». Tertullianus ;Ohm captiuos ^<^el malo ingemoferuos emercati. Et Suetonius Vitellio: ob nimiam contumaciam ^ferocitatemgrauatud ,circumforaneo lanifice 'vendidit ,dilatumque adfinem mitnerd repentefiumpuit. Adeoqueid increbuit,&ob leuem {xpe caudam :vt Hadrianus Imp. henoni ^lanifia Jeruum yelancillam yendt vetuerit,caufia nonpraHitJ, ait Spartianus. De damnatione ,paffim hiilorix &legum libri ,vbi damnati ad *gla- f dium,leguntur,vel ad gladij ludum. Sic enim etiam loquebaiitur. Capitolinus in Macrino :Seruos qui adominisfugiffent repertos^adglad.j luaii deputabat. Hos conquiri moris etia in prouincijs fuir,>_x Tacito,qui iib.iii. Annal.in Gallia nominat, Efieruitiis dam gladiatura defiinatos. DeCaptiuis etiam,no ignotum. Aiit enim vedici illiipfilaniftis, aut ab Impp.poftquam in triumpho du- ^li,nati in ludum. invita ^tckiiEdttagladiatorumparia trecenta, Elempjspknfq-, pugnantibus,^ui perpmmfmmerant duBi,pierifque -- Germanis ^d^^J-^^t^&r.Vopifcusdecriumpho Aureliani; Percrdinem duBagladiatoruparia oBinge-nta,prater captiuosgentium barbararum. Siepe &fine triumpho.In vita Claudij: Claudius omnes qui rebelles anirnos extulerdt,capit,atq-, in vincula Koma-rn etiam mittit ludopublico deputatos. Ad captiuos pertinere Tertulliani querelam puioiCerte quidem ^innocentesgladiatoresmludumveniuty Vt Voluptatispublica hofii<£fiant. Serui ergocaptiuiqueprimbad Iioc munus. Sed paullatim etia liberi &ingenui; nulla quidem ^ttam i/,- aliunde vi,fed pretio indudli vel mala libidine pugnandi.Vtruque genus coniunxit Liuiuslib.xxviir.GZii//d?i7fi««?JfeBaculumi‘ fuit,non ex eogenere hominum ex quo lanifiis comparare mos e fi,feruorum dileciu ac *liberorum qui Venalem fanguinem habent :gratuita*Mali omnis pugnantium operafmt. At de liberis ,Labienus apud Seneber4r!m cam patrem lib.x. Controuerf. (furatis quis exJohtudme infantes auferat,perituros nifi auferantur :non curatis quod/iuuenummiferorumfimplicitatem circumueniwnt ,^ffeciofifiimum quemque maxi- Ime 66 SATVRNAL. SERMONVM meidoneum ceiflris^ mludum conijciunt. Tertullianus ad Martyres: otiofos adfeciatio armorum ad^Jtdium locati Qerte adferas ipfds adfeciatione defendunt de morftbus O* cicatricibus fermofiores fbi <^identur .Laedantius lib. v. cap. ix. Et quod eH feleratius ,njt fnt religionis antiflites ,qui r.ec yitiS quidemfu£ fareant ,fed exHinguendas publice animas yendant .Manilius lib.iiii. Nunc caput in mortem yendmt^g^funus arena: ^Atque hoflemfbi quifqueparat,cum bella quiefmt. Sipe&n»- £{• yej;^ paulladin ,iioii dclidentibus fed corruentinus moii- «otVjA bus, eb ventum jVtprimte nobilitatis viri operas arens locarent :quidam defperatione &bonis exuti ,alij principibus gratificantes. Seneca epiftola centefima: ice idos iuuenes.quos ex nobiliftmis domibus in arenam luxuria cozVof.Idem epitt.Lxxxvii i. eleganter :0quam yellem Qatcm nunc occurrere aliquem ex his trofftlisinviddiuitibus^cmfores &Numtdas,^ multumantefe putueris Agentem. Hicfne dubio cultior comitatiorque quam M. Cato Videretur :hic ,qut inter idos apparatus delicatus cum maxime dubitat , Vtrumfadgladium locet an ad cultrum . Ludit fiiauiter in homiscnec» exiics iiiopcs fui stis ,diuitcs alieni :qui re cum fpe confumpta, pucutux. extremum deliberant Gladiatores fiant an Venatores. Id enim valce, Ad cultrum .Putaui aliquando, adpulpitum, blan- Culter ve- (fientc conicclura ,fcd vani .Nam culter proprie venatorum. nittemm. cW/ro venatorio cindius. Martialis ad lemma fulter venatorius: Si defeciagemesgrandi venabula roBro, Hic breuis ingrandem cominus ibit aprum. Sed ad dictum morem luuenalis de nobilibus fui sui: quantifiafunera vendant ^mdrefert 1vendunt nudo cogente Nerone. Nec dubitant Celfpratoris vendere ludis. E^ai/es Qeiin vulgo iam fub Principibus equites polluti arena &SeucigiMii. natoies. Origo prima rei aC. Csfare ,opinor :emus munere m foro depugnauit Furius Leptinus Jlirpe pratorid, gsf A.CalenusSe- FermiCt quoudam aSiorque caujfarum, ait Suetonius in lulio capiiHuJ te XXXIX. Dio hoc amplius ,perminffe eum equitibus Romanis vti pugnarent, lib.XLiii. Eoque temeritas hsc,fiue infama fuir. LIBERII. . fuitjCuafitjVt lege cauere Auguftus debuerit J'sAsi» ii'p(fiv,nec Senatoremgladiatoremfieri^necferutm li~ Boum. Equitibus tamen palam id permifir 3non fine admiratioiie mea &Dioms lib. LVI. inTuTnziijaiv ( t ^Snu{X'l7&iiv dv 71? )/j^- icmtore, vapjiymiTr^dTnt. Keqmenm^ vt Calpurnius ait, ccnditiomgUditttond qmdquxm est humdim in ydgo. Sed denubid vetitum Senatufconfulco. Suetonius Augufti cap. xliiii. Adfcenicaj ^gla-[nb eodem. diAtorias operdU etiam equitibus ‘Romanis aliqmndo eflyfm: 'verum prmfqmmSc. interdiceretur. Et fraudem quae huic legi fiebat reprellic Tiberius,apud eundem Saeton.cap.xxxv. Bx iuuentute vtriufque ordinis {Semiodnm cape 6c Equeftrem) mus qmfque, quo minmin operafcen£ arenaq-, edenda Senatujconful- to tenerenturfimofiiudicijnotamffiontefubtbant.Eos omnespe quod refugium in talifi-aude cmquam ejfiet^exfilio affecit. Sed non ad Tiberij feueritatem Principes fecuti :qui folute adeo permiferunt ,vt Caligula vna commiilione vigintifex equites dederit: hicro exhibuerit adferrum quadringentos Senatores fiexcentosque equites %j)}nanos, qmfdamfortunee atque exifiimationis integra exij fidem ordinibusfifeBoresqueferarum wyaria arena minisieria. Interpellauit hic Berchemius, Ais quadringentos Senatores? fexcentos equites ?Extra fidem ea adfeueratio eft,mi Duza. At fidus huic rei fcriptor Tranquillus ,inquit Duza. cap. xi i. emerjide Fateor ,ait Berchemius :nefcio an fidus exfcriptor. Nume-^^iaT»». ri nimium faciles corruptu .&vereor vt Suetonius fcripfexii^quadragems Senatores. Vniuerfus ordo patrum lege Augufti limun. intra fexcentos :&tam matula ego ,vt credam pugnaffe ex ijs infamem hanc pugnam quadringentos ?Sed &equites in parte libero eius culpae ,fcriboque fixagenos .numerofatis etiam liberali ,quoniam Dio fubeodem Nerone pugnafle dumtaxat fcribir, vnis ludis, triginta .inquit, t5tjAs? ^otcl-iav^ Ego ad Berchemium ,Faueo corredbioni tu^ ,inquam. nec magis eSuetonio maculam illam eluis ,quam enomineRomano. Sed &reliqua Tranquilli ftc potius legerim ;"»- Vortuna atque exifiimationis integra .Ex iifdem ordinibus confeBores quoqueferarum, fulta cxpletaquefententia, qu^E pendens aliter &hiulca effec ,Duzaiteriim :lam viri eftis, inquit, laudo. Antei fiientium veftmra perpes, &non ex fponfo :nunc cum I1iuuatis. 7^ SATVRNAL. SERMONVM Stcutuieia. Pctronio ctiam Icgo SecutulciaiTi mulicrcm:Etpropudor,inquit,tanqmm multerfecutuleia yniui noBis taSiu omnia, yendidit. fi Teironius recta lediio eft^ab hoc eodem etymo,qu$ virum appetat &femterpret»- Quamqiia &refpedus ibi forte aliquis ad rem gladiatoriam: quia fugitiui illi, quos inducit Arbiter,olim in Arena. At Secutorum, inter certa gladiatoria nomina,mentio multa. Cicero ad Atticu lib. vii. Gladiatores farisqui Capusefunt, Jane commode Pompeius difribuitfinosjingulus patribusfamiliarum. Numerus Secutovum mludo oo .oo fuerunt, id eif,duo millia. Ita inibi ma- Zuitfusr quam loD.cuin Manutio &alijs, numerum exorbitantem. Quis enim crediderit quinque millia gladiatorum Capu^ fuiffe, &quidem Secutorians, id eft vniusarmaturx.duuenalis: cum Graccho mjftspugnarefecutor. Lapis Veronte: aedo ni. secvtori pvgn. viir. Dio in Commodo,E’;j^OTD 'tr\h'^ia'ei T«T Ks^^fd^iixyjus eji avmatucoaieButu eovum qui Secutores dicuntur. Lampridius in eius vita: <iApella~ inLamfrtn77 ^rr, 7 dio. tus eji inter cetera triumphalia nomina etiamjexcenties vicies^Paulus primusfcutorum. Vbi optem rcribere,T^«/.^primus. Certe enim nomen eft vilis alicuius gladiatoris ,non cognomen ^miliae gentis. Ille autem fic didus fuerit,qnia immobilis inuiclufque aduerfum oppugnantes ,velut palus, ad quem milites exerce- Ei altera baiitur. Suadct hanc fcripturam etiam taDtcne. ^co^Tinv amd diducfim tamen legas corrigafque, ,Namnomen proprium fuifle non dubium,cx ritu quo folent vidores appellari nomine alicuius celebris gladiatoris. Lampridius :gladiatorum recepit eo gaudio ^quafacciperet triumphalia. Arma Secutoris desecutorum {cribitlfiodorus,nercioaii ex fide: Secutor eft. ab in fequendoretiarium diBus. Ge flabat enim cuipidem majfamplumbeam^qua aduerfarij iaculum impediret ,vt antequam illeferiret rete ,flefuperaret. HacarmaturaJacra erat Vulcano. Ignis enim femper in fequitur. ideoque cum^Pjtiario componebatur^ quia ignis gs* aquafemper inter feinimicafunt. De mafsa quidem plumbea nihil mihiiedum. Gladius. &c gladium illi tribuit Prudentius: altius imprejjo dumpalpitat enfe Cecutor. cijpeus. Clypeum adiungit Dio ,de Commodo :^ quem inferit eius dextr<e,non quia id alij Secutores ,fcd quia LIBERII. 77 quia Commodus gloriabatur iaclabatc^uceffe fcxua. Idem & Galeam: qu£ communisgladiatoribus pierifque .Artemidorus lib.ii.aliquid iuuatinradoneSecutorianapugnandi:i’/^«a’, inquit,c«»? Secutore compojititsfbi "videbitur ^ raxup. lu Ti7\Ha-ias ,yt»yd/\gLS''i r«sy/a ,^^tto iceimt^QpvQa-ctv ?edi'^Moiy cdrtan iao/cS{Jtu), dsi pS iidwif. id pulchram rem. jemper eniminjequitur. Secutores cum Myrraillonibus eofdemelTe feribit in Epiftolas ad Atticum vir difertus .&vellem ratione aliqua id docuifleqaut exemplo. CaPVT VIII. 'X>f %etiario. Vftdepetitum idgenus, deferiptiopugna ^armortm. ^cum quo commijpts. Etiarivm rite fubiungam. is enim pleramquc commiffus cum Secutore.Ifidorus deferibie his verbis :Retiartus, inquit, qui contra alterumpugnantem occulte ferebat rete quod iaculum appellatur (vellem fcripfiffec breuius &wctius^ferebatreteiaculum)vtaduerfiriumcujpide infftentem operiretpmplkitumque nfiribusfuperaret. qu£ armaturapugnabat Neptuno tridenmcaufa. Origo &exemplum eius armaturse, non dubie aPittaco, qui ^ inter hipicntes. Ita enim ille' ex prouocatione cum Phrynone^"- pugnauit. Strabo lib.xiii.T^Ue?»' is&a jtipvoHstfiai; ^piuJc!>i/ ^,dXidimidjua eda^Cm mdilul avuuki ^rd ,TH %epti"ia iTnipi sheiAe. id cft :T^ofied "Pero ad fngularern pugnam aThiynoneprouocatus ,cumpifatoriafehemdin eumpugnauit: crretiaculo quidem hominecircumuoluit^tridente vero gy pugione impulit occiditque.Similia. Diogenes lib.i.pr^er quod ikTvovudb Tdeariia habuide eu feribit. At Retiario certe noftro non clypeus. luuenalE cum cura eius arma defcripfit, & velut ex protelTo 3dum Gracchum quendam ex primanobilitate tanmt, qui in arena retiarius pugnauit,Satyra v1 1 1 . °-—Qdillud Dedecus Vrbis habe, nec myrmillonu tn armis. Nec i damnat <K3Nlec iauenalk expUcatm: (^reitarii- Tum arm». Hetiar^ (itugalea. Sudi vuL- t». Rete effun- Maat. Deindefupebaat. Tridens ei fretele. *Satyr.ti. RtSpongi», tegmen. An6*%i»' ditem k». bneriati SATVRNAL. SERMONTVM^ 'tiicgdeafrontem abfcondit. mouet tcce tridentem^ *To(iqmtn vibratapendentia retia dextra l^eqmquam effudit :nudumadfjeciacula Vultum Erigit,^ totafugitagnofcenduj arena. (fredamits tunicandefaucibus aurea cu^nfe CorrigatjQd longo iaBeturjftragalere. Ergo ignominiamgrauiorem pertulit omni Vulnere,cum Graccho iujfis pugnarefecutor. Qjlu digna explicatu. Ait ,nec clypeo Gra.chumpugnantem, noti ergo Retiario clypeus: &reinoucca Secutoribus. Ad<iit^autfd-‘ cefupind. non ergo fica :&remouet aThrecibus. Deinde ,Nec galedfrontem abfcond.t. quia contentus folo galero, de quo etiam fubiecic ,longo 'laEletur jfiragalero. Nuda tacie ergo Reciarij, foli ex gladiatoribus. Ad quam fententiam aptanda fieuitia illa Claudij Tranquillo narrata ,qui gladiatores etiamforte prolapfos iugulart iubebat maxime retiarios ,vt exSfirantiumfaciem njideret. cap.xxxiiri. Irem hocIuuenaIis,in \oco\nudu adfpeBaculavuU tum Srigit. Pergit, ‘Tofquam vibratapendentia retia dextra Nequiquam effudit.,&{.oc\i\\s fubijcitlblenegenuseius pugn^.Ita enim dodli^Retiarij fad:ique,vt arte quadam,colledi;uin fufpenfumdj dextra manu rete in aduerlarij caput iacerent: &: fi errafl'ent,clfuse fugerent donec forte iterum rete collegiiTent. Ad hanc fugam iWndyotdfugit agnofcendusarend.&c Artemidori interpretatio: E» cTg P«weet®, yutat^ ayiofov i^yrirJid,^vyetS'et,rd?iz -jzS '^hmiafisTctv: id eft, cum Retiario, capiet Vxorempaupertinam ^lafctuiufulam^^fugacem, ^facdem '-volem tluiq-, iungi. Ait etiam luuenal is —moueteccetricientem.TtidmstnimCmc fufeina illi, pro gladio. Poftremo credamus tunua. fcilicct quia inermes retiarij,& in folatunica.Sic de eodem alibfidcm: *—^^^ffatifufcinaGracchi.^wex.oxi.G^dx^p.Eetiarpi tunicati quinque, crtullianus tamen Spongiam ijs adtril uic ,pcdfc-ri nimirum tegmen .Poterit, inquit, de mtfertcordid nwueri defxus in morfus Vrjorum,(^fpongias retiariorum.l>icc plura dixerim de armis.lnplura? inquit Atqui etiam gladium ri cY^^^^oi^neopofluiTijatencgarum. Verba sICur» gladiatorium munus Syrarufsedere- ^,inter quietem Aterius B.ufus quidam retiarijfe manu confodi vidit; LIBERII. 79 diti ii^ue poflero die in fl^eSiiculo confe£ortbuj narrAHtt. Incidit (kindevt proximo ab eepuite loco ^retuurms cum myrmllone introduceretur. cmm cum faciemiptdijfeti nota &hic vultum retianj nudain) *ide ndixtt abtUo retiariofl trucidari putaffe^ protinujque inde difledere "Voluit. lUifermonefuo metu eius difcujjoyaujfltm exttij rniflro adttilerunt .Rettariui enimin eum locum comptdfo myrmiUone ^ abiecio^ dum tacentemferire conatur, traieSiumgUdto Aterium interemit .Nomediferte air gladium ?Duza excepit ambigens ,Semei id ledlum ,inquit. &quis fcit an gladius non venerit mfcnitum. locum tridentis ?cuiufmodi menda pluria fublata tibi Valerius debet Rem certe vide, momodo gladius illi, fi in finiftra tridens, in dextra rete ?Nifi forte ad latus fuccindus ille, non ad pugnx vfum fed ccedis. id ell ,quo proftratum abiedumque aducrfariumiugularet. Quod ed magis illabitur, quia Pittaco etiam tribuit Strabo. Vidorhic Duzs, Sequitur vara vibiam, inquit. Poft Pighium, etiam ego in te ibo. Dixifti Retiarium cum Secutore compoficum :ego aio cum rttUraa Myrmillone. Occupans Duza: Mane Vidor, inquit, mane. hoc iam agebam ,vt expedirem .Dixi cum Secutore j&rem dixi.luuenalis, cum Graccho mjfmpugnarefecutor. At Gracchus retiarius .Suetonius Caligula: '%etiarij tunicati quinque numerogregatim dimicantes ,flne certamine ylio totidemjecutoribusfuccubuerant. cum occidi tuberentur, nrnusrefumptdfuflinl omnes yiSiores interemit. luuat quod Lampridius foribit: ffommodum confectjfe rntUe palmas retiariis yiBis veloccifls. Commodus autem inter Secutores .Nec negaui tamen de MyrmilveicSMyr. Ione, cuius compofitionis exemplum in Vaierij paulld ance verbis, &in Fello ,‘Rjtiario ,inc^uit ,aduerjum dMyrmiUonempugnanti cantatur ,Non te peto ,pifrempeto. Et Quindiiiano, apud quem Pedonis iocus de myrmiUone qui retiarium conjequebatur^ Vmum,inquit ,capere vult . Nec nouum vt vnus cum diuerfis componatur: ficut Myrmillo ipfc etiam cum Threce. Finio dc Retiarijsjfiverfus Prudentij addidero: SpeBant aeratamfaciem quam crebra tridente flmpaBo qu itiant haflilia,Jaucius g/ quam yulmribuspatulispartemperfundat Mena. Item viriif^ne rudiitriot prsmio in^ iu,3:os //*- SATVRNAL. SERMONVM Item infcriptionem veterem fatis argutam, qu^Tergeftc: CONSTA N CIVS. MV NERARIVS. GLADIA TORIBVS. SVIS. PROP Ter. favorem, mv NERIS. MVNVS. SEPV 'LCHRVM. DEDIT. DE CORATO. RAETIA RIO. Q^I. PEREMIT. CA ERVLEM. ET. PER EMPTVS. DECIDIT. *AM BOS. EX TINXI T. RV :^^DTS. yTROSQj_PROTE GIT. ROGVS. DECORA TVS. SECVTOR. PVG NARVM. VI111. VALE RAE. VX ORI. DOLO RE. PRIVVM RELIQUIT. IX. CAPV T ^eThrece.vnde^ quando orti.de armis eorum^^prafertim accurate de Sica. THRAcEMnunc dabo ,vcl ,vc libri fideliores femper, Threcem.ad quod exeplum in Maximini vita, Thrccifcus. Feftus de iftis :Threcesgladiatores ,afimilitudineparmularum Thraciarum. Imd non ab armis fblum/ed,credo, quia ipfi ex gente.Odorari videor evcftigijs Liuians fcriptur^^paru firmis tamen plenifque, lib.XLi .vbi cum narraffet Perfea rege crebras gladiaroru pugnas dediffe,imicatione Romana,addit; Familiare oculugratumcp, id[]}eSiaculumfecit ^ g/ armorumfludmmplertfq-, iuuenu accendit.ftaque^quiprimo ab Komdmagnis prcemiisparatosgladiatores accerfreflitus eratdamjlio *Namquxlequuntur,runtcoa«/»« in la1:una.Tamen videtur railii fubiecifie,^»!?fuo eregno Romam mittebat quid tale. Et,nifi fallor,h^c origo Threcum.Certe fuo ingenio prona ea gens ad pugnas &cxdcs .Ammianus :Erhrecet Thracibus inter alios immaniter efferati memorantur Odryfs ,ita manumfunderefinguinemadfuetigvt cum hoHtumcopia non daretur^ ipjiinter epulasfuis velut alienis corporibus imprimerentferru. Inib vero iam antiquitus ad rogum fingulari certamine decertabar, quod omninoobferuandu Herodotus fuggeflit,in Euterpe,vbi de licibus eorum lepeliendi;Xa>/t{^«^'g^£oj'7^c^}6!?y55 77'S'tiji77KrTc/oj'*^ lyd 'ra f/sytgztdsd-Aa Aojpy :Tumulum cumfecerint y certamen 'varium inilituuntgnquo maximapramiaponunturpro rationefngulariscmufque pugna . Sane Monomachia hxcad Gladiatores Threcas fpedac,quorum fparfam libris mentio Apud Plinium Vio.yil.Studiofo Tbrecim C.Caftris ludo notum e(l dextram fmjfeproceriorem. Apud Senecam,initio libri iv.Qu^fiion.Natural. Tejnquit,longiorem iurabo Fido tAnnao e^- ^Apollonio Tycid, qmmuisflaturam habeas ThetifiTkreca incompoflti. quie poftrema in libro Lipfij fcripto,?’hrectfum trece compofti.ex iifque procliua correctio,ri7r^c/j cum Threce compoflti.VioLhimm videlicet afpicit pugnantium inter fe Threcu,&,du min arma fe colligunqfubfidentium.Mentio &iftom Horatio, —Threx eft Gallina Syro par} ad verba ludus mihi &iocus Schoiiaftcs vetus (fita- Td/ccff». me.ni{{c)Threx Gallina^ inqnk/mtfecutory Sjrus autem retiarius, turfd!: LOhomo, fe Uiatn tlli). ^liusctw^ myrmtUs- 3tt. Arm» l^hrecum, iarmti. 82,SATVRNAL. sermonvm •ip(»m »t. Q[lomo, *aVov yAx.^vyM rh Sane* 4d-v'pa4 .vt eft paramia. At tigifti n‘jml^^^Ti 1^rr*/ ^*/2 ecce noLutms interpres configit illi oculos ,&Thrax ,inquit, ijt myrmiUo izsf[ecutor idem cum retiario .Q^uid reftat Jnifivt columba fit miluus,& ouis lupus? Nugantur illirnos arma Threcuin videamus. Fefius dat iis parmas, etiam Martiaiisr HiSC qua/ape/olet n^inci, qua 'vincere raro ‘Tarma^tibiJcutumpumilionis erit. Sumpta autem parma aThracum populo,quibus velut propria. Gloftic :"Tarmay Qqpukov oTr^or. Plinius de Speculis :‘Tluritnumq., refert concauajintpoculi ^modo^anparma Threcidica.Cotcumem luptus io Iiac vocc Alexadriiius Clemens Stromat-i. in- AUxini.. q^if^ ttifficOTOiT^ stff^KHiAvrfTrdfim/ iCfiai {%gt St p.d^^^>cff.U7rv?^yi'j t^Trpd- 9^” iitTim l;)^>?£rarTB,id eft,Thracesprimi eam^ qua Tarma nominatur/muenermt/efl autemgladius incuruus) ^primi peltis in equisfuntipt/i. Quid? parma, gladius? di<fiu audituque nouum. Httrfe.m. Corrigo^Tw djm^t ,Harpeenim Tnracura,qux Latinis, psfaUa.- {^jJq{^pLus Hb.XX. Kc« ol'S,t}idetot ifctXstS^oi (Afjswl Si elo-<p8 5<)'rcTS fAd?s.i^l7i:X.nS{JU)0v ‘is^^crX)!7ioic[/.iV'to TUpow dxiTclzcu^ jtTmcxuj^i^n St zSl 'sS^^^Xticrtoic, Ttuc, t/^ro P^iiuug zaXsif/-ipeti^’ dd d:vi{ffi/Tw 7rpo?>i^psJap ^aSov.Id cikl/j qui Slcarq appeUatdJatronumgemis eji)tmcfane exercuerat,vtebanturgladiolis, quodadmagnitvtdinem attinet,haudlonge ab- Per/arum Acinace diuerjis :fedincuruis tameninflexi fque ,qualesfunt ea qua Komanis appellantur Sica .ynde &agnominasion&m latrones qhabuerunt. Ma Threcs Glolfe: Sjca e&iyazlv ftio? '^xa^Tik. Htec autem ipfa Sica, in vfii Xhreci gladiatoria Suetonius in Caligula rMyrmidonem rudibus fecum batuentem, (fonteprojlratum cofbiitferreafled. Probabile enim,contra, myrmillonern ,pugnalle cumThrecidicis. luuenalis clarius :-—pugnantemfidcefupmd. Quamfalcem doceo U'. 11 ciTo Ci,—iiv^ T^krprpi-n /-iri-iilCriKi _Ff tus: Curti* Copis. Siea Rotn^osrum qualis. propria. Lliiiiw Ai.i.LCt *-*o yii-rvy v^ci<id.vti.X' t/C ,A»40 '^ouudhta T^Xovam ,TntVHpyp, ^<piX\<yw^ioP. rarXiiOtea^ ,Sidib zanTKi-ardaSui '5?? qttXoh-’ mvHpypv St ,Sjd to fM opdvv fo Arismiio- |/?i^.'^/A67rej5T5y TO:^&uV^ Namlibri puEferunt, &interpres nihil fani .Mens verborum cius hiec :Siquis cum Thracecertareflbi 'videtur, naxorem ducet dmitem,aflutam, ambitio-^ fam. 'Dmitem ,quia proteRus armis- a/lutam ,quia gladius illi non reBui. LIBER II. rtSlus. amhiiiofkm^qiiui Attollitfe ^'mfurgit.Vhi omnia expreiTa, qusadhanc armaturam .Sicam etiam defcribic nobis eSuetoni] verbis Ifidorus,fed, peruerfis &pollutis. Sica^ inquit, afecmdo .TrAnqmUus autem dicit^dum cuiufdamgladiatoru mludum emijjtgladiui curuatm fuijjet ex acie reEld '.procurrit ^nus adeum corrigendum, tumquea pugnanterefponfum ,fcpugnabo, inde *Sica * nomen datum eji .An mens h^c Tranquilli ,nelcio &ambigo: frodl balbutiem quidem Hifpalenfis illius videtis. Arma Tlirecum, Ciceroni,aliifque,Tiirecidica dicta :&pugnare Threcidicis. CAPVTX. CAtn poetA' CU7Zt\ tunquum aitude try mon quAt*t afica7: do XhrectiicA des-ha-y ipjd, tir De MyrrmUene.origmemminu vix inuenta^ ipji eGallidpetiti. Arma thred. eorum^Od compoftio. MYrmillonem in Arenam nunc produco .&fimui obortus Duz^ largior rifus. Nos mirati fu mus .Quid mfubitxeft?inquam.& quem ridcs,aut irrides? NonpolTum, inquit, mihiadmoderaricr. Virum dodum rideo, virum magnum, qui Myrmillones didos quafi Myrmidones cenfo. Iit- “diaudu teraD.in L. mutante. OiVlufelqud non penetrat Criticum acumen?vt ego me hebetiorem natum efre,non molefte feram. Transfertecce velificante vnMitteia Myrmillones in Gr^ciam. At ego in Galliam potius ;vnde venifTe cos accredam Fefto: Retiario, inqnk,pugnanti aduerfus myrmillonem cantatur ,Non te peto,pipempeto :qutdmefugis Gadel quia myrmiUonicumgenus armatura Gallicum eJi, ipfque tSMyrmilloms ante Galli Appellabantur, in quorumgaleu pifcis efigies inerat .Nec abit aFefto Plutarchus in Craflo ,qui gladiatores eos qui cum Spartaco rebellarunt, er-Ueri tes ludo Lentuli ,Gallos fuifte ait &Thraces .Et Gallos ceperim, cmfela- Myrmiliones .Defcribere mihi hanc armaturam Tacitus videatur,lib.iii.Annalium :ysAddunture feruitijsgladiatura defii.tfa di^os nati, quibusmoregentico continuumferri tegimen. *(frupellarios Vo-Jf^flt'*' eant. Nam &Myrmillones certe toti in armis .Ammianus in_ dicat de Perfis, libro xxi 11. ‘Tedites enim injpeciem myrmillonum repennt, coitteSiiiuJfa faciunt. Videntur inter pugnam Politi fubfidere, cr«;Xh, adexcipiendum aduerfarium, &vitabundi. A^ufonius often-'"" * dit Praloquio Centonis ftii :Simulantur /pedes multa formapu- rum ,aper hejha, an/er molans ,aut myrmxUo in armis fubfdens.^”"’’'^^ LzSad 84 SATVRNAL. SERMONVH Sed &Ammianus lib.xvi.5e^j»« modum myrmillonis operiensJjo- .Capitis ergo illa Artemidori verba de castts. Tlirecejfaprarquem aitfolirum,2OT€aiy«?j{iueinfurgere &velut confeendere in hofte.-id eilpnyrmillionem fubfidentem. Nam plerumque compofiti. Aufonius in Monofyllabis: myrmiUomcomponitur tequimanus? Threx. Cicero v. in Antonium :<SMyrmiUo pugnautt in Afa. cum ornajjet Threcidicis comitem (srfumilurem[uum yllum miferumfugientem Sim etiam truciduuit. Tamcn etiam cum Retiariis^vt monui ante.DefineriT. ^ ' bat fermonem hunc Duza :fed ad eum Vidtor :Siccine defungeris ?Turnebo modoinequitafti (fenfi enim )in originatione Myrmillonis :tu, bone, quid adfers ?infeitiam cantum, inquit tnirsim ai Duza. &fi vis fufpicioneiii, ab Etrufeis eamefle vocem .Cum EtrafcHm. gladiacoiia ab iis, quidni hoc vnum nomen ?Turnebi autem, Vicbor,necderifornecarroforego .cuius probum do- •Reliquum diumque os veneror ,quem cumvno alteroque habeo velut fe??te aHxei f'-s. /• '^genem. MtysOlQV TU tfgVSH yiVOVi. CAPVT LIBER II. 85 >aiAtore : Rcm^nis 'fro certa CAPVTXI. Hoplomacho Samnite.quiforta^isijdem. Samnitium origo arma. Jtemde Vrotiocatorihus. 'OPLOMACHOS fubiungo &Samnites. Grascumillad nomen,vniuersefonac quemuis gladiatorem ,qui gnet armatus .Et vix aliter Dio Caffius ,quam orrAo/ad^vc &<« , o7TAo^^2'“'-'lcripGt,vbi magis trite dixeris iiovoud^v^ & Tamenetiam fpecies certa gladiatorum. Seneca pacer lib. iii., Controuerf.aperte :.^mdam cumHoplomaehUj quidam cum Thre-d’^"«- cibus optimepugnant .Suetonius in Caligula :Hunc e^eclaculm detraSium repente Threci ,^mox Hoplomacho comparauit . Nec enim eft vt loca ea interpretando eludas. Martialis verfus in vcrumuis valet. Hoplomachus nunc esafueras ophthdmicus ante. Vecifli medicus^quodfacis Hoplomachus. Dubius animi fum ,feparem Hoplomachos ;an cum Myrmil- . lonibus.aut Samnitibus cofundam. Puto cum alterutris. Nam e#"®»-''»- rn Myrraillonem vox Grsca conuenic,qu2atectus armis: &sumrMiverius fortafle in Samnitem .cuius nomen ante Ciceronem celebre ,defijffe fub Imperatoribus videtur ,&abijffe in Hoplomachum.At res armaque eadem. Samnitium fane memoriam pofl Auguftum non repperi. Antea fatpe, Luciilius, Tf eminusfuit,Flaccorum munere,quidam ^>»» nn'^Spmeum., Samnis ipurcus nomo. emedutus. Ita lego conftituoque iaclatu maCriticis verEi m.Varro apud Plinium, Tritanum quempiam celebrat Samnitium armatura celebrem. Quem locum tranlTcribens Solinus cap. iiir. Poly-rtSfUnaf. liiftoris, aut corrupit, aut corruptus ipfe, inquit, annotauit Tritanum Samnitem gladtatoremnaturd fmjje :qui ^reBis ^ m?2/^CE/?j??cra^r,&c.AbIurdequis vero gladiator natura eft? nec id perfomnium voluit Varro. Corrigo, Tritanum Samnitium armaturafuijfe. Et apud Ciceronem, Horatium, aliofque, Simmtrn Samnites crebri. Originem eorum non celatnos Liuius lib. ix. Campani ,inquit ,odio Samnitiumgladiatores eo ornatu armarunt.^ Samnitiumf, nomine appellarunt. Equibus verbis etiam armatura L3eorum LIBER II, ^3 EX ARTEMIDORI LIBRO II. CaPVT XXXIII. rigp} fiopQy.ct^lag^ MOvof^^mvJ'! ,jxa^scSj qn^Aoivet' ««MwTim <;dar} ^uct^v f/jt- ^uruS^.Mct^ Ti j^n Twyuyi un S'1 ottAov dura. ^eyl^pct ^ff^yo/iZivca^ C7tiy.cuvei‘dei S% tu. qm tS (^dOypyr oTrXct iyxXyiB^v<t^ <muaj.v€i' c?ifflKo^Ss ^>(ciiAis'ttj, kTtipnaa.S'^ iyci tjsA- y^axtc, ^^ctf^gv TTWaTW ©('fig^v ^!^octypp^(7ctvTtt yiuucuwii toiaothi^ ^oUt dv « QT^y^cL otTi^ U7to\^^oi "^y^T-djoiif^s^ts/sT^j J^g dydoT^ ovQjAdT&y BX fisi' aa$(Si; 'ta.c, "^mdei^eic ^y^rianf^t ^T<; wo/yj/uriv. e^ /xh wd^x/ PTCJKTdO'ei ri? jyiLodtif^ ^vry\iiTictv^ vmvSpypv^ ^ipi?X)7i-£^v. 'nXactar fda^Sj^ To i(g.Ti(rt&7tdS!^ 'vdc, oVAo;?. ymvHfy» Si no /dh 0fy3:op'sy^iv no ^l^oc.. <ptX07rQ$rmv ^^(^^'dh&umv.^aiTKf^iddpyopeaxi OTrAavnvxnSei^T^w^i^ ywxuxa ripif/jt 7rXiisLiv,7n?nuWy7^oiXH^Vjtfdii •mi^y.mv dn^oJ.. ^^Ctto- 0alvei ioTciTmsiii. }(dj ii>yAPp<^OTi^ wTmfOTry.ix dviTi ‘ZS^Tggst;. eiSh cny.is- Sae,g'J,tCf)ppoj ptiv yTi'-l^ yrxjtxtixa.ii^i7ryjiStca yUirydKaSi (pQ^vQnxp nil Sicr/aj^ J^-tSto Kctrar^popSjaviS aVjfgpCj ^xuxm7io/<kcSv dmctv laouivw, det ^Sdzei. eiS‘ii p>mctsJcpy?di'^i^ yiwc&ia d^^ropov su Ig^najij' ^^<puydJ)a. ^pq^ fr^ ^iiXoima>^<!!?^(Tidlsi<7av. i7Ps-iv<iS'ynyivyiu>cdxct TrXacrtap uivl^ Pdyu ivyiVifjtppiPai Sa» iyyH^ctp, 0'S'hdot^dpetoi ^dpyrv ^uco^p nytuidtzot ojj— ptctlvet. O' «Tg 'sys^3dxTap‘h/Jsp(pov /Jm yptQlitxTctVjXn.yjjpdv S^i^nxiw.di- /LfdyttjpocSp^o MyOf,^poiopBhhcti;^'St<p!ipMS^d6v^^dMeoi yuudnpoTrovrtdusp- ^yttjucuxx cntfi^ei. 7kv'(^ ^HTnBwdiopSpjoQ ^^<ro eidcx; nojun^^i^. y.oyissy^d^<ji>^dy?\,d'S^ rzs^eiQtQT^. d)id?'on'dno^xeibpjap ^o?7dxi^ IriSpH^, IDEST, GLAMATORIAMexercere ,jtgmficatmdiciufubirej atftaliuct aliquodcertamenfiue pugnampugnare, ^ugna emrn appellatur Cr ipfe SugillatuiJhe Gladiatura^etiamfiabfque armisfiat.eademq-, Uldjignificant infcriptionesaut iura pugnantium.Semper autemfugietis armaturalignifcatinius-trahi:perfequentis autemp:rahere.Obferuatum auten^mihi ^yfepe tale hocJomniu nuptiasdefgnare eiufmodi: femina,qualiaarma erant eius cum quo digladiari videbare. Quoniam autemjtne Nomenclatura demon frare idno licetpptar ^nominibus. M5Siquu 94 ^SATVRNAL. SERMONVM Siqu^ cumThrace componitur^capiet yxorem diuitem^ callidam ^ ambitwfam.Dimtetn qmde^quia tegitur armis '.callidam,quiagladium haudreBumgeritzambitiojam, quiaajfurgit ^inuadit. Siquis yerb cum argenteis armis componitur,[id. ci\,Sdiix\nmhns) capiet ‘xtxorem ,fatu diuite,fidam,domus g/' yirifiruantem. Nam inuadit, ^te* gitur: &pulchrior hac armaturapriore.Si cu Secutore-,formo/am quidem ^diuitem capiet yxore,fedob opesfuperbam yirum afiernante, ^malorum illi caujfam. Semper enim infiquitur. Si cu Retiario,capietpauperem ^lajciuam,)^fugacem,facile Volentifi vtdgmtem.Eques ^ero mulierem dimtem ^nobilemprodicit,fidamentem. <idridariuf autemfiue E{rccianus)ignauam e2>futuam. ^rcbaSior, pulchra,venuflam,fied htbricam ^lafimd. ’l}imacbarus,fiue ditobas Radiispugnans ,is qui dicitur Orbelas ,purgamentum aut neficio qttodpiaculumfeminafignificat„mdis moribus,mdUforma. Atq-, hac nonconijcieus,nec adprobabiliafermones accommodansfcribo ,fidab experientia doBus,qudfiepe hacfingiUatimficeuewfieobfiermtam, CARVTXIV- ‘J^aufi aliqua iterum, interea de Suppofiticqs diclum.dequeforte,fiatim in viam reditum ,reliquagenera Vel cognominapotius gladiatorum adieBa.primo Pegmares, FINIERATDuza,& fira ul bellaria illata fimt menfeque poftrein^. Duzaauide manum ad pallulas porrexit ,qu^ appofitas :Odapesopportunarl inquit, vobis mihi opus^ ita bciamnejiTiunerarie, mittis? Nam Suppolidcium pro tui. mehunc Lipfium dabo. Ego adfiirgens. Tu me? inquam, quo iure?Iure vecerijaicDnza. quia ita receptum, vtfelTo gladiatori aut vid:o alius atque alius fufficeretur, &contenderet cum Vidore. Ij Subdrticij, vel Suppofitkij didli. Mardalis, Hermesfuppofiticiusfibi ipfi. gtioum ith, Grxci(apud quos idem in*Athletisinos)vocatM<resyc. Plutarprota 0'Sxtvvmi^ TiAia-ffoc, tS poHremdpugna,Telefinus SamnU,tanquam J^<^<^^^turiatHsJlifi'eBusque athleta, defe^ iam Sulla coparatus, haud mu tum ^fuit quin eum adportas vrbisRomafunderet projlerne-' r.tque. .^u^ifbiLuebamr autemfxpe vnus,altcr,terdus. Vndeiii Gloflis, LIBER II. in Caracalla :Mon/ud^av dfS'pw "•f' TrAeig-av cui^7i. ^igjj ivcc ^atiTWv 'Oarcma, rQj.7iv Iaw pacfl' otAo- Secuniarij ^kts/S "^^TsSwoyja j/Vb tQ TiAdCjaia •:T^e^- ^ ?<»£?TK?« sT/uijffs; GladiAtorHmJangume inprmu deleSiabatar. ^ex iis Batonem quendam, cum tribus ex ordine eodem diepugnareiujfit^ ^ eitmq^apofiremb interfeBum magnificefepeliit. Credo dc LaCtantiu fendrede hoc ritu :Irafimtur etiampugnantibusjtifi celeriter alter eduobus occifus ejl^(^ ianquam humanumfangumemfitiant, oderut TTioras.altos tllis compares daripofcunt recentiores ,'X'/ quamprimum oculosfuosfatient.ltzque ades,Liph-,& pugna inci fefli vice.Ego sftuabam &tacebani.fe(icorniTK>dui'nfubuenic PighiusrNoii imponis nobis homo argudflime, inquir, non Tupponis .Mos hocluadecrlednon ad arbitrium tuum.Sors decidebat. Plinius •^'^5'^''“ lib. VIII. Epiftolarum :Scilicet 'Pt mfieBaculis quibujdamfirs eunim naliquemjeponit acjeruae^quicum 'viSiorecontendatific in SenatufunP^'*^^"'^^' aliquaprima^ fiuntfecundi certamina: ^ex duabusfiententiis ,eam quafuperiorexierit^tertiaexfpeBat.Staziuslib.iii.Sila^min: fiamplacida dantfigna.tubdifiamfiortikus ardens^ Fumat arenafiacris. vbi male vulgb,yorh^^. Egpad Pighium, Mi feruator, mqua, Ibatuam certum effcftatuamtibi :ita intempore fuppedas aduenifti. Sedquidad ha?c Duza? Tangehominem.licet addbicines mittamus. Imbad fortes, ait Duza ;nam ad eas appello. Non placet, inquit Lernudus. Duzamihi hunc diem pugnet,, fine raiflione. Heu munerarium crudum .'inquit Duza. fodfequimihi potius eft,quam trahi..Igitur quia de armis didu, venioad reliqua genera gIadiatorum.Incer quosprimifeoiKrunt •^n•^el^dtAtoTts PEGMARES^ lis aloconome, quia pegmatis impolmdepugnabanr. Locus vnus Suetonij eft,quieosadftruir, in Caligula cap. xxsuGladiatorio munerepreduBis interdumfilagrantijfimo Sole yelis^ emitti quenquamyetabat.remotoque ordinario apparatuprapidisfieris’ yilijfimosfiemofi, confeBos^gladiatores qmquepegmares^ patresfami-^ Uarum mtos ^fedinfignes debilitate aliqud-corporis fiubiiciebat. &is ipfe locus anceps. Nam potius ibi \egexim,gladiatoribus quoque nsM»i^ pegmares.]xoc(ea£\X'. Rabidis feris belliarios viles,inualidofque:. &gladiatoribus,operas pegmares fabrofque fubiiciebat. Fauet huicinterpretationiipfe^uetonius in Claudio, cap. xxx 1111- ^rater 9<> satvrnal. sermonvm frater defiinatos eitam leuifubitAq-y de caufd quofdam commifit ^de fabrorum qt*oq-^ ac miniftroru atqm idgenmnumero ,favT6f{^‘Sv vel fegmA vel quidtale aliudparum ceffijfet. Hic Victor :De fcnrcntia *»«. hercle perluades, inquit. Na*gladiatores in pegmate pugnantes doBi ad^ quis legit?^Nonego,& Strabonis lib.vi.Iofephiquelib.vii.loca tantum euincerefcio, captiuos aut infignis iceleris danatos in Pegmare folere oftedi.De pugna verbum nufquami In voce tantum h^reo.qua enim deriuatione,qu6ve exeplo, aPegmate Vfgm»tes Pegmares?Pegmaticos potius.& certe libri antiqui, Pegmatos^in me^te ut. referunt: pegmatdr,quidzm. alterutraque ledlio retineri poteft, ea mente vt gladiatoribus fuppofitos fcribat patres familias pegmatis,id eft, epegmate. Ad pegma aute msiiU. moliendum mouendumque, multie numerofabrorum adminiftri. Ij ergo admoti per occafionem tradliq^ in arenam aCaligula. Aquainterpretatione ftareetia Dio videtur, quideeade hac feuida,ait illu deficientibus beftiariis rapi iuffifle quofdam cmtSo.^Xh tS turba qutspegmatibus ad^abat. CAPVTXV. Meridiani ^non imer veros legitimofquegladiatores. fine armis ,fine artty/eminudi. DVza iterum,meridiani, inquit,'iiunc occurrunt, quibus hoc nome fcilicet atempore, quiafubmeridiem da- Meridittni. rCUtur. Dio iu cp/ctiii 's^ipi. tcIts ^d?7^a, tss? us/juu t»? ^eag ttS ctp/^B i(^pof jisaana-kodpovc .Cui vclut interpres Suetonius cap. xxxiiri. Bejliariis meridianisque adeo daleBabatury vt etiamprimd luce adIfeSiaculum defenderet ,meridieydmijfo adprandiumpopulo,perJederet.Nommatco{demTicTtul\i3.nus: Kifimus gep inter ludicras meridianorum crudelitates Mercuriis mortuos cauterio examinantem-, vidimus louisfratrem^.adiatorum cadaueracum maldeducentem. Nec hi tamen, vt obferuo, legitimi deftinatique res. gladiatores; fedbeftiariorura velut reliquire quiedam &pur- *Ad,iiM gamenta.Dupiex enim fpeciaculum,*Matutinum &Meridiaurttam. beftiis depugnabantrpoft raeridiem,ij qiiifuperfuerant, inter fefe. &Meridiani gladiatores vocabantur. Cererum nec doedi faclique ad pugnamerant ,nec armis in ea vteban- LIBERII. 97 vtebantLir autarte. Cxdes tantum promifcua^ &velutlaniena, Seneca epiftola v11. bene explicat :(^afu in meridianum J^eS?amendin- culum incididuftu exs^ecians Jales^^ aliquidlaxamenti, quo hominum oculi ab humano cruoreacqutefcant.^ontraefi. qmdquidante pugnatum e[l ,miferkordiafmt .Nunc omtjjis nugis mera homicidia funt .nihil habent quo tegantur ,ad icium totis corgonbm expojiti nunquamfruftrd mittunt manum- Hongalea,nonfcuto repelliturferrum. munimenta:quo artes^omnia ifta mortes mercefunt. (aut vt rccke Uber vcxxx.s,m(irtu mora) Mani leonibm ^yrjts homines '.meridiefpeilatoribusfuis obqciuntur. *Inter feBores inter feBuris iubentur obijci,&^ yiciore maltam detinet ccedem. exituspugnantium mors tervuigo. eft.Hacfiunt du yacat arena.'Hcc ad alia crudelitatem grau is eiufdeSenec^ querela fpedtat,epiftola xcvi. Homo,facra res,homo,id per lufum tfiocu occiditur-, i(sr que erudiri adaccipienda inferendaque ^ Vulnera nefas erat,is larn nudus inermifug, producitur,fiatisquefpeSlavniLrsl^^ culi in homine mors eH. Mehercuies ,inquit Vidor,pedus mibi comouit Seneca. &quas arbitrer eas feras, qua; ha:c ipcdUarunt ^ non dicam Itetis,fed ficcis oculis? *dyt:Qit S' deadux-pt^ fironi Aii ItA emtnvt verbum vetus eft. At perge Duza. Iterumque ille: 5>S ^ATvRNAL. sermonvm CapvT XVI. Plura agnomina Dmcafite.Pifcaksflue Ctefariani.TPofiulatkij.Catermrij.Confutnmati^ Ordimrij.CauJfs omnes nomimm explicatae. VpERANTitiihi etiam aliquot non tam genera gladiatorum, quam cognomenta .quos omnes promiCcuedabo &velut vna cominiffione. ' gladiatores reperti in vita Gordiani lunioris. ^estfcdes. ^^PiColtnus,/«^ Gordiano Kom£ ekphanti triginta^ duoMadiatommfijcalmmparia mille. Snnt ij,qaiin Cxfans bonis, &velut nfco. Nam Principes ipfi proprios &peculiares oia- ^inftruendum luas populique voluptates, riani,aditecte /-<pyouct^iyc Airmius aixit iftos.Libro primo .h><K bs i2^VTDic,Y.^a.i;jariQC,ij^ioucL-^i!; d^rirt^iic, ol a-yv:a.. /.ravyc^ o-n ii<^-iiaMT^,^yrfa:tyiiHd\^djyv’Jei. in CafarisgUdiatoribiis quidamfmt quibus molefium efl non produci., non componi .Eadem etqiie Pojiui^ri eximii Viribus ,aru, ^ores. I..^^ foient. giadiatorcs.Qqaia eriim Carfariani ornatu ;ftepepoltulari apopulo foienr. dasatores. ] '.'„".^v, ran a velut muneris aucs^ariiim &6rnamenTtTift;'Seneca epipl. v11. ^ocucta euiiT. V11. Hospienque ordinariis fgjpofiulaticiis paribusproferunt.Sncionim 111 Domiaano :Sa^florm mutiei-ihn ,qua: omfft nuocmint ,ita rgprmcrfim, vtpt.pdofouflttmjkcembim ifroUo coexgMutsu. P<*'^'^di ,qua nouilJimct aulico apparatu induceret .Pdi aulicum apparatum, quod in Gallienis Capitolinus ,gladiatores por/ipabili- ^'•^'>'*^^'^eBibus matronarum . Et credo ornatos «mitn Eie. ^uio :prtecuntc iTiilii Spartianoin vi‘a Hadriani ;Trecentos ^ nop^ioscu auratis chlamydibus marenam miftt-^ adderidenda eius munera. Numerum eniaiibidumraxat prarter morem fuifleccneam,nqn vefteni.Aci hoc gladiatorum genus referendi hi loci. .^oiiij in audio cap. xxi. H‘alumbum (ita gladiatori famo- Qnomen )poflulantihus^daturumfepromifit ^captus ejfet. Calig. cap. cpiipite XXV, LIBER IT. fjc) cap.xxx. CumTetrmiui latrofofluUretur qm poJlularentTetrimos ejje ait. Plinij in Laudatione Traiani: Impetratum efi qmd poflulabatur^oblatum quodnonpojlulabatur. Martialis : Qumpeteret parshi&c <5iiyrinum.^pars illa Triumphum: ^romijltpariter Qefar ‘-vtrdque majiu. Ex quibus etiam difcitis ,nominatim hunc illumve gladiatorem fla^tari in pugnam folere ,fine manu fiuefcelere notum. Sunt & iinter gladiatores ,amodo pugna:, fciiicet cum non finguli cum fingulis ,vt moris, fcd conmfi mixdque pugnant &; per cateruas .Scio clle *qui abnuant, quique fecus interpretentur :fed ame omnia exempla. Sue- TlJtZl tonius Caligula: Ketiarjj quinque numero gregatim dimicantes. ideft ,velut cateruatim. Dio claridime de Cxfare lib.XLiii. Tsc sTg dvS'Q^c ffiLviauM jMi &a iv) ov tjT ,toconp ^oj Tix Trdptc^ d.77',.:vq Ts arjsf/j? d?<hrMic Isuic ,:Viros quidem inter fe commijtt -x»? moris erat ,lingulas cumJingulis :fed tamen etiam maiore numero in Tirco confertos dedit ^equites cum equitibus ^pedites cum peditibus pugnantes :alios ‘~uero confuse ^permixttm^cequo utrimque numero. lobephus libro V;i. Antiquitatum ,de Tito ,qui Ciefare^ fpe- Ctaculum dabat :Kai ryf b'iiip$cipr,crav^ 01 uiv Srsaoiq ^01 £?£ 3(pi T^cdov aTQaiXoiq dpcfys^glfcfpoi TmXiuiQtc ,:TMulti ecaptmis tllic confumpti. alij heftiis obieSii^ alij cateruatim ^plures^more bofiium ^depugnare inter fe iuff. Dio ItetUin in iSleione :zvu ivu ,a/sAcc 71o70\Qc ^l^laovc atzvihuAiv : id eil, Pedites, non filum fmgulos cum fin-' gulis ^fed etiam multos cumpari numero componebat .Nec ab alia mente Cateruarij Pugiles Tranquillo, in Augufto cap. xlv. InLienio &: Victores ,in Plinij xxx vi. cap. xv. de Curione : Raptifque econtrario repente pulpitis ,eodem die VicTores egladiatoribus filis produxit. Et ia iapide veteri, nefeio an y.vi-sSq &ab effecta 5an cognomine certo, &difcernendi caufsa. HIC. PRIVI VS. ET. SOL V S. VICTORES. CAMPANIAE. PTAETIs. et. AESTIM. PARIA. GLAD. EDIDIT. Irem in Plinio N2CoN- g!or^ti c?i. *.-i di Turnebnm Lth. xxz xxti II. QtdmAT^ gLidiatans. Ohfei^Heiei qut apud Capitoli* ZfUm. '^oo sATVRNAL. SERMONVM CoNsVMMATos. non difeite fcriptos ,fcd elidunt ex eius verbis libvim. de Elephantis :"Tugmuere pitfiea &pnouliTrmcipihi-sj CUu-dto -y^ NeromyincmpimmationegUdiatorum. Ac ego amre cos aPimij mente indico ;nec aliter eum accipio ^ quam quafi dixerit ,mfinegbdiacorij fpeclaculi vt elephanti additi foeriorverut coroilariuin ,ad concludendos finiendofque luaos .Poiiisedam accipere ^conlummadonem gladiatorum ,cum Goniuncli omnes congregacique pugnant, redacti tanq.ua min ynam fuminam. Podremd . Ordina rii.glddiarores lecti, qui legitimo tempore, loco ,&apparatu inducuntur taprioribus illis (Poitulacicios dico &CatcruaLio,sjditierfi. Seneca nominat epilt. vii. & Ordinarios pugiles Snctoii. Angofto, cap.XLv. quem eamdem in Caligula videre, cap. xxvi. Vidi &rifi qui Obseen- TES gladiatores erueret evita M.Antonini philofophi:a^m(iuh etiamgladiatores ,quos Obfequentesagpellami. fed enim dircar, Sparciamim hoc fen cire, Marcum ia militiam legilFe gladiatores ,quos ad velandam ignominiam honefte Obfequcntes appeilauir; fiait&femos, quos Volones .Dcliommibus dixi omnia,vtiBfi3e quidem memoriseaptusnTit .Siquid meoneterijt,iu:Dijcitc LIBER II lOI IC8 SATVRNAL. SERMONVM XfWKfr/ •Addidi etiam armis eos praelufinfe :&rem dixi .Nam parmas autclypeos in altum iacicbant,recipiebantque cumvenuiiate. Martialis Ub.ix. Summa licet ypelox Agathinepericula ludas ^ Nontamen ejjicies yt tibt parma cadat. Nolentem[equitur tenue fque reaerfaper auras Velpede, ydtergo, clune,Veivnguefedet. Vfpeccare yelis, cumfeceris omnia, ^Ili Nonpotes, arte opus efi, yt ttbiparma cadat. Nec parmas folumjfed &iiartas,vt praedixi: fortafle &gladios. Id vocabant proprie Ventilare. Seneca pater lib. ii i. Controu. YentiUre. deinde rcs ipfa dtuerfa tota efi ;aliudefi ventilare,aliudpugnareStneca filius Epiftola cxiii- ^ptamfiultumeji ,cumfignum pugna acceperis, ventilaret Martialis : Qurnt, ^in toto ventilat arma boue. Plinius etiam elephantes dodlos ad hanc pr^lufioncm oftendit. Vfilgare inquit^ per auras arma iacere ,non auferentibus ventis, ^g^^^^torios inter fe edere congrejfus. Hocergo., PrMudcre: at dsre. cumdefierint,dicuiiturelufifle,autdelufi{re. Cicero de Ifocrate: Noneniminacie fzierjatur ^ferro: quafirudibus eius eludit oratio. Nec abfimili notione Litus definiebat Aquilius eluderet, id eft, ludere defineret. Plinius Deludere dixillevidetur,lib.xxxvii. Luxatispotus medetur,Vt licet videregladiatores, •Xithtfignit cumdeluferunt ,hac iuuaripotione . Audinfiie iam,amici3 bas tubas? fignum commiffionis funt &ver$ pugn^. IdeoApuleius Ssa/i/r' terminalem appellat,, quia primitias &ludicra certaminis finiret termin aretque. Libro x. At vbi difiurfusreciproci multinodes ambages tuba terminalis cantus explicuit. Virgilius: tAt tuba commijfos medio canit aggere ludos. Qmndilianus in Gladiatore :Sonabant clangoreferali iuba.Siztius in Siluis: lamplacida dant figna tuba. Nec alterius fententix illud Satyrici digniffima prorfus Florali matrona tuba.\di eft,digna quatcommiflione Floralium producatur. Idque in omnibus ludis fa<fditatuni ,etiam fcenicis. ssnic» e- Seneca epift. lxxxv. In comeffationibus (emendo clare, commiC- K^CftdutUA , /^ ./rt '1^^ jtcnibus )tiofirts plus cantorum efi ,apuam in theatro olm fieciaiorum LIBER II. fuit, c^momnes nslas ordo amentium impleuit^ ^atued teneatoribus cincia ey?,&G.-£neatoresenim, Tubicmes.Plinius lib.ii.epiftolar. numquamcafra viderunt,numquamtubarumfonumnifin fpeSiacul^ audierunt. luuenalis de fenum incommodis. ^mdrefert magnifedeat qudparte theatri vix cornicines exaudiet atque tubarum Concentus? Seneca hoc fignum pugnaeintellexir. ^udmfultumeji ,cum ftgnumpugna acceper^^ventilarecDiicmpt^ ergo Prielu{ione,abiedlifque luforiis armis ,tranfibant ad vera .Atque hoc eft quod nctimicare adcertum Tertullianus alibi vocat ,Appellabant id ctiam,pu2;nare verfis armis. Caperlitterator :Inuerfs armis puverpsar- gnajfegladiatores non efi dicendum,fed^xierfspdefi tranfmutatis. fc non inuerfs* pannis agitajfe aurigas ^fed verfs. Plauti verfum Caflina illuftrabit hxc nota : .TtUS coloita rem natam intellego, ru .puta Necejfum ef vorfsgladiis depugnorier. * Nec enim aliud in ea armorum veriione effe, facile perfuadeor Ouidij verfu De arte: ‘Tonite iamgladios hebetes, pugnetur acutis. Alias fafpicari poffimus ,fiquis agenere ad genus alterum tranfeat, puta aSecutore ad Retiariu medici eum pugnare verfis armis .At placet prius .etfi in Plauti verfu faliuam etiamnum mihi mouet mea olim diuinatio, verisglaesis. Jnfrs Figuram, in qua tu,LeBi)rdcito quadamapiBore ejje ad remfthiiciendam eculU ,nen averitate .vt oftiolum ante Editorem ,gradus in arenam '.quia reueraperolios interiores aditus delatigladq &armam Onhefr&m. o3CaP VT IIO SATVRNALi SERMONVM CAPVTXX. *Ttignx ipjius defcriptio. Inflatuflabant,petebant ,repetebant. Exibant^ excedebant,, Lattta tegebant. QVAE sooculos mihi nunc date &aures .Pugnam vo- bis oftendam: fed cum loue Homericoin monte uodtugU- extra teli iactum .Ecce componunt fe gladiatores &collidunt fugn». manna :usus bone iquantaarrecuraqae, fui defendendi, alterius petendi iNec mirum .Gladiatori emm compofltoadpugnan- Agellius )hiecpropo(itaforsefl :aut occidere,floccupauerit-, autoccumbere,flccflauertt.Mmccx arte pofituram,vocabant Sra- I» flatu tum. Petronius de anu :Statum praliant^ componit. Plautus facete,vtfokt,allufitMJitc: ——inflatuflat fenex Vt adoriatur moechum qui formd eBferox. Quadrigarius in fingulari certamine Galli cum T. Manlio: Jta njt ante dixi confliterunt .Gallus fud difciplind ,fluto proieBo, cantabundus (malim ,cautabundus quafi vitabundus. )dManlius ^7aZ7pHi animo magis ,quam arte confifus ,flcutum flcuto percujflt ,atque fla- AiMmm. Galli conturbauit. Gallus dumfle iterum eodempaBo conflttuere fiudet, dManliusiterumflutumfluto percutit,atque de loco hominem proiecit. Vbi videtis carx iis fuifle atque adeo laudi,manlifle in ftatu. Laberius: ^mmnuda ambitio, nuda ymquam largitio dMouerepotuit in iuuenta de flatu. Imo nec la:fi deferebant. Seneca Confolatione ad Polybium: Omnesflcient quomodo te in iflogejfleris yulnere, ytrumneflatimpercujjflus armaflubmiflris ,an in flatu ingradufleteris, quem locu m tentantfruftra. Idem enim eft, Stare in gradu.Seneca :^mrum alter vulnuspremit, ^conflat mgradu. Lucanus ,fiuequis alius aucfor Poematij ad Pifoncm : CortcBia Lucanas. cArma tuis etiamflforte rotarelacertis, Inquegradu claufls libuit conflfiere membri, Bt vitareflmul, flmul Qdcaptare petentem. Ita malo prorfus,quam vt cdam,lnquegradum.BBmc apud Tertullianum ;Degradu pellere , adiierfus Marcionem :Cedere de LIBERII. III gradu ^Pr^fcriptione aduerlus Hsrcticos: Confirmr.e gradum , Apologetico .Cicero etiam ab hoc gladiatorio more elegantem metaphoram plus femel vfurpat, Deijcijdeturbari, de flatu animijflatu mentis;& reftituendam in Oratore eius ad Brutum (libro, qui non legendus iuuentuti ,fed edifcendus )cencenUcJ^M feo :genere tios medwcres ^aut multo etiam minua :fedmagno r^. Jemper "pjt mpetu^fape aduerfarios deflatu animi deiecimus. Sic eligam ,prtE vulgata ,de flatu omm .Certe hoc Cicero voluit ,& accommodat adHortenfium, Catilinam ,Curionem ,quibus vis illa dicendi linguam imo mentem eripuit. Cum hoc modo igitur paria in flatu; petebat alter, vitabat alter. Petebat dico. ita enim proprie :&iclus ipfl,. Petitiones. Seruius ad illud Virentempetit^infilo Volfente moratur :Petitiones,inquit^ proprie dicimus impetusgladiatorum .Cicero in Catilinam i^uot ego tuas petitiones ,ita conieSlas vt vitari nullo modo pojjent ,parud quadam declinatione, ^,Vt aiunt,* corpore ,exce[p ?Idem in tore ;^t enim athletas, nec multofecusgladiatores,videmus nihilnec nrfreta. vitando fkcere caute ,nec petendo vehementer ,in quo non motus hic habeatpaUflram qmndam :fle oratio neque plagamgrauemfacit ,nifl petitiofuerit apta .Videntur etiam appellalfe conatus inuafionefque {ingulas,Manus. Quinclilianus lib.v.cap.xi iii. Vtgladiatorum manus quafecunda vocantur, flmt ^tertia ,flprima ad'‘^- euocandumaduerjarij iBurnprolata erat: ^quartaflgemmatacaptatio efi ,vt bis cauere ,bis repetere oportuerit. Idemiib. ix. cap. l. 'Nam vt in armorum certamine aduerfos iSius ^reSlas manus cum videre tum etiam propulflarefacile efl jatterfle teBaque minus funt obferuabiles :fic cratio, &c. Nec diaersa multum ratione Senecadicit, Manum mittere ,ep!ft. v11. Nuncnihil habent quo tegantur ,totis corporibus ad iBum expoflti .numquamfluHra ma.- num mittunt .Paullo aliter Apuleius lib. iiii. GLdiatares illi fmofa manus,cenatores iiii probata pernicitatis . Significat enim veteres gladiatores ,&quorum dexti<'e non vna exde imbuta. Magis conuenit, quod in ludo ales fingulos iadbus flue milTus, ratione firaiii appellarunt Manus. guftus in epift. apud Tranc|uillum :Nam fl quafcumque nus remfl, exegiflem. Petereigitur, arens verbum, etiam Repetere. Ita appellabant geminare i£lum. Laclantius: Percujfos iacen- SATVRNALi SERMONVM iacente^uerepeti mbent. In Quinctiliani verbis fupra ,Vt bk cauerCy bis repetere oportuerit. Inde natum in Caligula c^de fym- Tranquillus ijacentemcontraoi^qae membris clamitantemfe njiuere^ ceteri "Vulneribus triginta confecerunt .'Namjignum erat omnium ,Repete. Hacinuadendi verba 5at vitandi casxire. uendique, Exire, Virgilius: Corporetela modo atque oculis 'vigilantibus exit. Manilius: Ille cito motu rigidos eludere cejlus Nmc exire leuisrnijfos. ixceiere. Etiam Excedere. Cicero: parua quMam declinatione^^3Vtaiunt ^ Luit», corpore excejfi. Prudentius idipfum, vti &Manilius^ Ludere vel Eludere dixir: NamJinofrafidesJacio iamtuta quieto^ Viribus infeflis hoBiliqueartepetita ejl: furmihifas nonfit, laterisfinuaminefiexi Ludere ruentojds iaBupereuntefagittast Vbi ambigOjUumj^rfr^^^j melius. praceflitenim^MS» :haila autem iaciunturpilaque,noiifagitta.Tamen in Prudentio vertutmte- borumnon tam acer diledlus. In vitando pracipua cura, vtlatus tegerent. Apud Terentium elegantiflimo Mareto admonente iatn innotuit :Liceat modo teBo latere dtfcedere. Seneca lib. 111 1 .Q^ft.Natu ral .a/4 turba quantum potes tefipara ,nec adulatoribus latusprtebeas. Et latus certe aduerfarius maximepetebar. Ammianus :Seque inmodummyrmiUonis operiens,hofi'iumlatera, que nudabat ira fiagrantior ,difiriBu mucronibus perforafat .Et Quindlilianus in Declamatione quapiam ,de Gladiatoribus qui vinci volebant :Concurrebant lateribus nudis^ Tibullus: Sape dabis nudum. Vincat vt ille, latus. Nectarum erat, vt cum plura paria pugnarent, vulneraretur iZiZT P^’-' alterius latus. Aqua mente Ciceronis illud Interpeti. rogatione in Vatiniu in: Omma-mea telafic in te comkientur,vt nemoper tuumlatus,quodfoles dicere ,faucietur. Et Liuius lib.xL. Vt dme captumfcelus 'm mefinem habeatpiecper meumlatus tupetaris . Cap VT LIBER II. »5 CAPVTXXI. CUmor ddvalnud, Hoc habet. Lajt[appltcabant^ &armafubmittebant.populum^ editores ,orabant,jiis yeUet ,mittebantur, ^md pugnafine mijfione . Tcum exclamatione fubica hic Victor :En ,en ,inquit. fHoc habet. Nos commoti, Quid fibi hic clamor vult? inquimus. Non etiam videtis ?inquit, la^fus eft, cecidit Birria. Vox ea propria infultantis aduerfarij ,aut acclamantis vulgi, mum. Virgilius : teloque orantem multa trabali rDefiiper altus equograuiterfent, atque itafittur : Hoc habet :h<sc magnis melior data <x>iBima diuis. Prudentius meus Pfychomachia : Tunc exarmatae iugulum meretricis adaBo Transfigitgladio :calidos vomit illa Vapores. Hoc habet, exclamat victrix regina. Simpliciter etiam3Habet.Seneca in Tragoediis: Habet, peractum efl :quaspetis poenas dedit. Idem : Habet,peraBum efi :fatafi nofiraexpUcant. Et apud eumpfepluriens. Nec alius fane clamor eft, quem Auguftinusindicatlib.vi.Confeft.cap.viii. vbide Alypio. Lxfi autem gladiatores &mortis metuentes, fubmittebant arma. Id lignum vidli fractique. Seneca Deprouideiida :^idego ifium dduerfarium mihifumam ?fiatim arma fiubmittet. non opus efi millum tota potentidmea: leui comminatione pelletur. Necidebtamen liberi, anutu populi pendebat mors eorum vel falus. Horatius: Nepopulam*extrema toties exoret arena. autorihu^. Seneca: Gladiatoribus licet armafubmittere ,mifericordiam populi tentare tu nequefubmittes arma ,nec vitam rogabis, reSto tibi inui- Boqtte moriendum ej^.Idem epift.cviii.allufit :Nonfaciam quod^p^p'>‘‘>^ victifilent ,vtprouocem adpopulum. Siueetiam ab Editoris. cero IidXnioA.dMittunt etiam vulneribus confeSii adDominos,qm quarant quid velint.fiiisfiitisfaSium nonfit„fi veUe decumbere.T)io^‘ in Caracalla,cum infestatione feuitix eius :A’>(ws£ ^ P Enitores etiam ati» 114 SATVRNAl‘; SERMONVM biKo'j.r.S'eict‘fhiTo7c, latm wk /««Tst/oTOcatiTb ottoa sraSky ^A’nz»vwv htt^v ^ t^TnAdt ^^?amnaA^i <hii~ •S’}'n.id eft :i£Mmtu Nicomedi<£ pr£buit dtefuo natali, in qmferunt 'ViUum quempiam egladiatoribusfupplicajfe Antonino Vtiferuaretur. *iurf*rh^' ^^^''^^^j}'^^^ljf^3<^bi^^*adiierfario tuofupplka.lAlsm Antoninus nuLmferibi Editor.Q^nquam reueralmperatorijcum pr^efcns/emper uTrTif» liberandi .Qmnimb &folo *fuperuentu fuo :nifi fallunt vegstii hoc Ouidii verba de Ponto : rejponfitm. A•i/IV a *Ad exem. C<sjaru uducntu tutagladiator arena Venalium, Exit, ^auxilium non leue yultus habet . ITf^ro liberatio ,Miflio didla .Nonenim audio viros eruditos, feliebant qui cum Rude confundunt. Errare eos fcio tota via. Miflioad panlm”* viclos pertinebat :Rudis ad viflores. Illius effectus, vt ab imminenti pcriculo,& in eumdiem dumtaxatliberarenturrhuius, '^ifinmen Vt aetatem.MartialiscN/^pc^- cum Myrino peteretur mifio Ufo.mktebantur ergo lafi. Itaque fine raiflione dare gladiatores,&fine Sine tmfmiffione pugna ^non aliud,qiiam ad certam mortem dari ,nifi "^udiaiZ" vincas litis non efTe, vulneratos fiipplicerdue liberandi. Satis clare vim cius verbi expreffit Liuius de Perfeo, lib.XLi. 'Pei»/afe fepiiisgladiatores dando ,modo "vulneribus tenus ,modo (tne miffone etiam. &Florus depugna cum Spartaco :Tandem eruptione fa£id,dignam viris obiere mortem^ ^,quodfubgladiatore duce opor^ tuitJinemifionepugnatum eii. Nec videoquidiis locis pofficopponi.non item quid huic Stnccx:Jbfifd mijfcnegladiator^quem armatusfugerat^ nudus infequitur. Non enim certe liic de Rude. Senecte mentem fatis illuftrarunt fub Caio quinque retiarij^ qui totidemfecutortbusfuccubuerant :cumque tuberentur occidi {id eft, abfcifsa miflione )vnus refumidfufcmd omnesviBores interemit. HincilludAugufti decretum ,qui Gladiatoresfne miffione edi prohibuit, ait Tranquillus cap.XLV.Ciementer.quoniam reperti f^ui munerarijbqui omnes dabat in certam moitem.Quaiemfuiffe credimus Domitium auum Neronis,qui AMunusgladiatorium ediditivcxha Soetonij funr,Neronis cap. 1111.) tantafsuitia^Vt necejfefuerit eAugufio cldrnfiufird monitum ediBo coercere. Et fufpicer hoc ipfum edii^um efle ,quo vetiti dare fine miflione. Dehac miffione Qoindtilianus in Gladiatore :^jgas ego illiusprecesiqudmpertinaces lacrymcts }qudm mi ferabde cbtefiationern Vidii Vetuit id Augufitu, LIBERII. «5 *pUi ?nemo 'vnqmmjtc rogxuit mifjzonem. Idem :Nec difficilem tamen fib illo pr£fertm aucloramento habmffet mifflonem ,fed noluit gladiator viuere. Adhanc etiam refero,non ad militarem ,varie &decenter tranflatafcriptoram loca,vt porroprodefl paucos annos Vel dies lt4crijkcere}ffne mtffione najctmur. Apuleij resMiu. lib.ii. vbi nequidimafeiniiiaram ,Hodiernapugna, inquit, habet miponem. 8c in fiinili nequitia illud Petronij -JDonec ^mrtiUa hallenatiam tenens virgam^altequefuccincia, iuffit infelicibus dari mtffionem . Eiufdem :Inhtbmtque Tryphana tamgrandefacinus, non difmuUtdmifftoneSc^m.m\mxs elegans Martialis epigrarama,quodin Cataie£tis vuIgauitlof.Scaligetj antea publice non vifani :quod totum fubiicio libens illuftrandte huicrei. Cum traheret Priffus, traheret certamina Verus, Bjfet t?" aqualis Mars Vtriufque diu. ^ifiofepe viris magno clamorepetita e fi. SedCafar legiparuit ipfefuee. Lexerat, addioitum *pofitam concurrere palmam. licuit, lances, donaquefepe dedit. t*^”**" Inuentus tamen eflfinis difcriminis aqui. ‘Tugnauerepares :fuccubuere pares. ^ifit ‘zotrifque rudes, &palmas Cafiar vtrifque. Hocpretium virtus ingenio fa tulit. (ontigit hoc nullo, ni fite,fub Principe,Cafar : Ciim duo pugnarent, viSlor Vterqaefuit. Vbitamen quid fit ,ad digitum concurrere , ambigo :an non ita propinquos iundlofque pugnare, vt digitus modo intereffet? Alioqui &Digitum{o'ppotx.\xnc monebo) Gladiatores folent tollere, cutn viclosie faterentur. Vetus Scholiaftes adillud Perfij digitum exere,peccas. Digito, mc2 pxii,fublato offendepviBunt te ejfe d. vitiis. TraBumdgladiatoribfss, qui viBi ofienfione digiti Veniamdpopulopoflutabant. Infere hic depugna ipsa Figuram :qua etiam Caput Jequens tangit. SATVRNAL. SERMONVM llG •uertert. Capvt xxir. *Topulm moderator ^arbiter horum ludorum. Intercedebat:, interficiebat motupollicis. Verrum recipere iubebanturprofirati:quinon ynoiciu mterficiebantur.^anum mittebant in yulmis.‘Tojiremo Libitina in Amphitheatris. jOPV Li ergo, vt videtis,in arena praecipuum ius:& ad eius voluntatem Domini plerumque fe conformabant. Intercedebat pro vidlis laefifque .Seneca de Tranquillitate libro 11. ‘‘^^^^•fit ?qmdinter gladiatores forttfiimos. "quorum alter fremit Vulnus j^confiat ingradu :alterrefiiciensad Ide!» ouiclamantempopulumfignificat nihil ejje, ^intercedi nonpatitur . Interficiiubebatidem. Signum,conuerfus pollex. luuenalis; funera nunc edunt, ^verfio pollice vulgi ^mmlibet occiduntpopulariter. Prudentius, de Veftalibus; confiurgit adiHus Et quoties viSiorferrum iugulo infirit, illa Deliciasait ejfiefiuas, peciusque iacentis Virgo modefiaiubet conuerjo pollice rumpi. Pogta vetus Sperat ^infauaVidHusgladiator arena. Sit licet infeflopollice turba minax. HocTranquillus dixir,infeftis fpedlatoribus dimicare, in Iulio cap.xxv I. Gladiatores notos ,ficubt infiejlis Ifiectatorihus dimicarent,vi rapiendos/eruandosque mandabat. Cauda huic maleuolae notae acontrario prouerbio in fauore pollices premendi.quod apud Plinium Horatiumque. Ceterum in quos fauor populi, in quos odium inclinare folitumfoilcite ab his exemplis.Cicero '^co/jun. P''° y^^oneiEtenimfiingladiatoriispugnis timidos ftjfiupplices tiagtadiavt viuere liceat obfiecrantes, etiam odifije/olemus :/'ortes eyammo/os cept^ popu~ /e acriter ipfios morii ojfieretesJeruan cupimus.Scivcczdc Irali.i. %nauu, ^pfidgladiatoribus quarepopulus 'traficitur, ^td inique Vt muriam $dta. putet quodnon libenter pereunt ?contemnifie iudicat, vultu,geftu, ardore,de//eciatorein aduer/arium vertitur. ^x. bene furorem hunc Qmritium tangit Lactantius lib. nunc anpofimtpij ^ mfii ToUices pernere» LIBERII. ^”7 iuHi homines ep,qui confiitutosfuh iBumortis ac mifericordiamdeprecantes, non tantUmpatiuntur occidi,fidepigitant.lrafcutur etiam pugnantibus,niji celeriter eduobus alter occijhsejl. Exhorruiinusiil hac commeraoracione,& Heufeuitiamlinquit Duza :iupra ficJeiTiineaiTij iiifi fidos dares audtores .Certa Duza reSjinquam eao.fed meovoto, Vtinam illi Bufirides omnes vnumoculurn h^abuiflent! Sed nos {pectemus etiam.Dic Victor. Iterumqj Victor :Poft h^cergo ,inquit ,fuftragia vulgi,fi alba quidem fauenfqi fententia .mifer ille mittebatur ,fed in eum diem aut id Munus dumtaxat, vt cenfeo. fin funelta ;boni gladiatoris erat decumbere,& libeter fortiterq; recipere ferrum. Id enim imperabatur.Recipe ferrum.Ciceropro Sextio: IpfumVero quidaccufas^num defuitgladiis^,num repugnamt?num,'z>tgladiatoribus imperari[olet,ferrumnonrecepit?\is verbis fubiedta visivt iugulum vitro prseberentjne membra contraherentjne manum opponeret. Mira firmitas,fi in re bona feriaque. Seneca epiftola xxx. ^ors enim admota, eitam imperitis animumdedit non ‘-vitandi meuitabilia. Sicgladiator totdpugndtimidipmus ,iugulumaduerfariopriefiat, errantemgladiumfbi attemperat . Cicero prorfus graphicetotam rem depinxit inTufculana fecunda, ^is mediocrisgladiator non modofietit,verumetiam decubuit turpiter? quis cum decubuipt,ferrumiupss recipere,coUum contraxit? Seneca iterum,De Tranquillitate :Fortuna illa qu£ ludosfibiJacit, quo,inquit, teferuem malum ftj trepidum animal ?eo magis confoderis eJ?* conuulneraberis ,quia nefcispriebere iugulum. Viues tutius ^morieris expeditius,quiferrumnonfubduBa ceruice, necmanibus oppoftis ,fedanimose recipis. Pertinet huc apud eumdem Tullium pro Rofcio, C. Fimbria impotens refponfum ,Scxuulam accufantis quodnon totumferrum corpore recepipt. Et allufit poeta magnus : Sic loquitur, tuguloque haudinfcius accipit enfem. Etiam Prudentius : Ferruminpapillas omne recepero. Et tamen mifcricordia( fi ita placet) admixtahis fceleribus, fiquis caderet gladiator famofus. Statius,de leone^t quodtepopulufquepatrefque, feunotus caderes trifligjadiator arena. Ingemuere mori. ^P5Imo 12-4 SATVRNAL. SERMONVM non efpecula aliqua videre optet pugnantium morientiumquc fttagera ?Lege in reum agatur:quis non relidtis rebus in forum accurret, vt Itridum carnificis gladium videat, &vnius miferi purpuream ceruicem? Ita eft.queri libet de periierfiiatc naturx. Hominem nafcentem videre non capimur:capimur prxter fatum morientem. Sed Romanis, vt dixi ,qui primi ludicri audores ,non is fcopus :militiam modo &fortitudinem fpeda- Cicero beneTufculana fecunda: Cmdslegladiatorum U?efactn. Baculum ^itihumanum nonnullis naiden filet. ^haudfiio an ita fit3‘TJtnmcfit.cum merofontesfierrodepugnahant^ auriIusfortiffi mult^soculis quidem nulla,foterM^Jfefortior contra dolorem ttj mor- ' temdifciplina.Ei Plinius in Panegyrico :Vtfum ejlfieBaculum inde non enerue necfluxum ,nec quodanimos ‘-uirorum molliret acfiangeret :fedquodadpulchra yulnera ,contemptumque mortis accenderet ^cum infermrum etiam noxiorumque corporibus amor laudis ^ cupido yiBoriee cerneretur. Itaque dabant plerumquegladiatofiiLttm- reSjituriad bella. Spartianus mSeuero :'TrofeBus dehinc adbelferebiUi. lumHarthicum cB, edito muneregladiatorio. Etfacis multis verbis Capitolinus in vita Maximi &Balbini :Fnde autem rnos traSius fityt proflcifientes ad bellum Imperatores munus gladiatorium ^ yenatus darentJbreuiter dicendumejl. Multi dicunt apudyeteres hanc deuotionem contra hoflesfkBam ,nat cimumfanguine litatoflecte pugnarumfe 2 demefls,idefi yis qutedamfortunafatiaret.Alq hoc litteris tradunt3quoda/erifimilius credoflurosadbellum Romanos, debmjje •Atquina pugnos Vidcrc,^vulnera, ferrum, ^nudas interfe* cohortes, (emendandum cenfeOjW^^j interfecoertos,)ne dimicantes in bel- ^capuou"' a,rmatQs hofles timerent,autfanguinempertimeflerent. Atque hxc nmcorrefatis ,vt opinor ,ad excufandum publicum morem .quem tait^en ipfum priuatim fi fpecl:as,quid?non tu,Lipfi,momentum habuiflfecenfes ad virtutem ?Magnum. Tempora nozititeuia- ftra,nofque ipfos videamus. Opidum ecce vnumalterumve fidhZatio captum, direptum eft .tumultus circanos, non in nobis :&tamen concidimus ,ac turbamur. Vbi robur ?vbi tot per annos meditata fapientix ftudia ?vbi ille animus qui potTit dicere, Si flaBus illabatur crhis ?Ignaue miles,fequere me non in philofophicum, fed in hunc pugnatorium ludum. Vides tu illum gladiatorem ?illum barbarum ?illum perditum ?fortiter ecce occumbit: l'l B E RII. 125 cumbit :iugulum probet .-ferrum attemperat fibiipfi. Tu degener 3rem non trahis in exemplum ?non tecum fic loquere? Homullus ille fine litteris, finedifciplina,mortem contemnere poteft ,extremum rerum humanarum ;exfilmmego &mutationem loci formido. Ille fanguinem amittit alacer :ego fi ager aut reiculx mex mihi eripiantur, plorem. Ceruorum videlicet fimilis,quibus vt fruftra ingentia cornua,cum defit animus; fic mihi h^c litterarum tela ncfcio vti. Defierat Lernutius.& parabam refpondere ego ;fed Duaa interpellans ,Nenunc reciproca Lipfi, inquit, hancferram. Diei tempus vides? contenebrauit. Certe video, inquam ;eamus .Et iam furgere nitebamur, fed capite quaflanti Lernutius, Non ita,non ita,inquir. non dimitto. (^d? iiKquara, etiam Caligulam imitabere, &incIufos necabis in hoc Circo ?Prorfus, inquit, aut vos bellaria hrec tanpite, ne adpofita fruftra. Vihtu, Lipfi ,de hoc cannarum melre?Saccharappellarunt Arabes.Certe conuenit tibi homini tam miti &tam molli. Ego renui :6c ,non capio, inquam, abhoc Falaride. ApudAnthropophagos nafci debuifli tu .noiifpe- «flafles foium, credo ,fanguinem, fed guftaffes. Pax lbona verba», ait Lernutius. &in fermento es ?exiurabo potius, mepriora illa dixifle per iocum. Vinum hoc ame cape .Cyathumque porrexit,- quem ego vix fummoore delibans puero tradidi, & bibere iufti. Non tulit Lernutius ;&quxh^c res ?inquit. Proba &antiqua, inquam .Ita receptum ,vtin fine menfe, puero ziini finqui apoculis,reliquias darent vini .Imb religio quadam in illoi Athenteus libro extremo: ^dva?cim ? ^70 MiTTOV tdzpaTav AtTora oxTnM/ .id eft : ,^los erat Vt cum/urgerent amensa, cumque libaj/ent,vim reliquum puero illi darent qui bibere mimfirajfet. Dixi, &furrexi. fed Vidor ad nos. Amici,inquit,cras nempe apud meeritis. Hem !inquit Duza.cras iterum adconuiuiu m^Hxceritprofectb ,vt Grsci dicunt, Tamen, fi Pighius hic vult, me Vidror, vince. Sint fane hxc tertia legitima SaturnaHa ,inquit Pighius. Veniemus. Didum fimul,abitumque. Finis. INDEX IZ6index capitvm QV^LIBRO PRIMO. CAPVTI. OCcAsio clariga horufn fcrmonum. CAp. II. S/ilim religio i» mensa .\^rnobius e^flicatus: Liu^ leBio vulgata defenfa. Saturnalia ,Jeraorum dies. Seneca correBus ^exflicatufque. Saturnus Deus: Fejlus dr Cicero emendati. Mutatio 'veftls .Sjnthefis.Plautus exflicatusPetrenius ^Dio correBi. Cap. III. De Saturnalibus diebus .Opalia. Suida lux.K^/iafonio medicina.Varronilifx (^medicina. AuBi Saturnalium dies. Gap. IV. Etiamquafttum dediebus .Obieclionespojita, ^inparte remota. CAp. V. Saturnalia gladiatoribus ludtfque deftinata. Ipfigladiatores Marti, velpotius SaturnoJacri .Saturnus inter inferos ,malepcus, ^ cruento facro gaudens. EihuUo lux dr Tertulliano. Sacerdotes Saturni. Gap. Vr. Gladiatores olim tn conuiuils: Gampanorum infthuto .Romani id amulati, Lampridius contra Turnehum explicatus ,in cubiculariis gladiatoribus. Germanorumimmanitas. Gap. VII. Ingenere deJpeBaculis ,prime. Tum de celebritate (ffequetiagladiatorij ludicri :quam^ idgratum, ^uo nomine antiquis diBum, Munus, Munerarius ,Munerator. Editio: Editor.Tacitus correBus. Gladiatores fignifeatione duplici,pro reproquehominibus. Cav. VIIr. Dijpofitio dr otdo futurifermonis. Origo ludicri :&caujfa .Ciceroni lux faBa ,Primi gladiatores. t.^ufomopraluximus,eum^ emendauimus. Recenfo veterum munerum ,qua olim comprehenfa ABis, inter resferias. In illufiriumfuneregladiatores :mox etiamplebeio, id^ ex teUamento .poflremo &feminarum. Gap. IX. •Fraterfunus &religionem,eUam voluptatis caufd dati gladiatores. plerifque magifratibus etiam Sacerdotibus. Arcariis {in qud voce Lampridius correBus.)Imperato., ribus. Gap. X. Kec Romafolitm ,fed in prouinciis: vbi reges dabant ,prafidefque. paulatim in coloniis dp mumcipiis increbuit mos :vbi minores magiftratus dabant,pofeapromifeuepriuati ,vario pratextu .Dies etiam, quibus ex moredabant. Gap. XI. Crebritas munerum ,dr multitudo INDEX < tu^apngnantmm,fuprit nofimmfdem .Plinius dc Suetomti*prob^u liter emendati. Ca p. XII. DeteHatio huius vere feeleris. ciua^ leges ab antiquis latet ,ad coercendum effufampreehitionem. Eet duorumgenerumyqua certos homines ab editt$ne arcerent :quat^ numerum c^modum editioni ip[iponerent. Pojlremb tota resfuhlata. Ammianus explicatus Prudentius. CAP. XIII. Additamenti loco adprimamfermonis partem adiecium ,de habitu Edentium :de habitu Spedtantium. Suetonius illuflratus. Gap. Xiiii. Pars fecunda ,Be loco ,qui cum dupleXy primo de LudodiSium. Cui rei inuemus-.quam multi Roma-.qui prsfecti dr adminijiri. De viPlu ^ faginagladiatorum in his ludisyqui fuere etiam extra Romam, (jr aliquidde ludorumforma. Gap. XV. LudorumprafeSliyLaniJla :qui fsmtUapraejje dicii, eamif Ducere, lidem doloresymagifriy Commen- Qjy &LI Capvt i. QVIDante dieifecundi conuiuium. cum Vigore differtatio fuper Taciti loco de inuentione argenti apud Germanoscrebra manuum lautio antiquis- ;APITVM. I2.y fabantur ,Diffata dabant. Tirones apudeos inftituti :quorum exercitium Patuere rudibus.Rudem videri gladium eligno .Aliam^ lanifis fmjfcyac tironibus. Gap. XVI. Menfifecunda interruptuspaullumfermo de loco :dictum^ per occaftonem de Saturnaliciis munerihus-.item de Apophoretisyqua daplicia-,& in menfisjiteminludisjpecia- CttUfquc..j, Gap. XVII. Iterum ad gladiatores reditum: dejj locis pugna dicium-Eafunt RogusyForumyAmphitheatrumy Septa, circusyVici ®iones. Gap. XViri. De Spoliario ,quod item pars ludi .vnde id dicium ,(jr cui rei vfuique .obiter etiam de obfcana ludi parte. Gap. XIX. Finis conuiuqfermonls^.per occafionem dediludiis, item de ratione inuitandi ad hilaritatem ,inu(itatum hodie .K^yAmmianus expletus a conieciura. DeMtituathney<yTgellius correciuSyCr Nonius. BROIL Gap. II. Jn ipfo conuiuio de Carptorum munerey(f vario nomine.Itemde Jlrucfaribus. Tranjlalus cteptusferino aPtghio adDuzam. Capvt Ii8 INDEX Ca?VT III. CAPITVM. CAP. IX. Fropojitio dicendorum iprimo^De Threce, •vnde quando er- .de conditionegladiatorum.qnofdam ti. de armis eorum, ^profertim acferuosejfe.Aut([ua(iferuos-.quofditm curatede Sica, initio liberos, imo nobiles .Equites Senatorefq^pajiim arenafepollaijfe. quod aliis principibus pcrmijjum, aliis vetitum. CAP. X. De Myrmillfine. origine nominis vix inuerttd^ ipfi 'e Gallia petiti, r^rmaeorum 3“ compojitio. Gap. XI. De Hoplomacho &Samnite: qui fortafis Udem. Samnitum erigo ,& arma, item deProuocatarihus . Gap. XII. De DJJedariis ,deque Andabatis: Hos. pretium mercefque eorum. Au- ^de vtriufque rationepugnandi. Horamentum. Fis &effetius Au- Horatianis. Itemfolemnegladiato- Gap. xiii. rum iuramentum. cuidam adieHi nendum perno- Qyjti.Dmachari,Laquearij.item ojlen- Jum confundi interdum dicta nomi- FaBafine dicendi de conditione na apoetis ,fape alitteratoribusfegladiatorum ,interlocutiones aliamidoHis. CArtemidori caput defcrirumrerum inferta.De Orientalium ptumadlucem. Gap. iV. Feminas inii ipfas defiendiffein hunc ludum :inpublico depugnaffe. Donecid vetitum aSeuero. GAp. V. Liberos homines qui in arenam veniebant ,proprii AuHoratos diparcimonia ,vel abUinentidpotius, in potu. Denunciis litteris^per columbas aut hirundines ,etiam in SpeHaculis. Gap. VII. Gap. XIV. Taufa aliqua iterum, interea de Suppofiticiis diHum. deq^ pirte.fiatim in viamreditum, &reliquagenera vel cognomina potius gladia- Reditio adgladiatores .Degenetorum odieH*. primo Pegmares, ribus eorum,^difcrimine. De Secutoribus primo :caufid nominis >rationepugnandi,& armis. Gap. VIii. DeRetiario, vndepetitum idgenus. defcriptiopugna, drarmorum, ^cumquecemmijjus. Gap. XV. Meridiani ,no»inter veres legitimosLgladiatores :fiue armis ,fiue artefeminudi. Gap. XVI. Plura agnomtnavnocaffte. Pifcales INDEX C pales ftue Cafariani. 'PoHnlatic^. Cateruarij. coafummati. Ordinarij. Caujfa omnes nominum explicata. CAXVII. Adterminum de hominibus ,vefuadieSia :Togane fuerit ,an Punica- item quid ornamenta. CAP. XVIII. Finis Duz,iacifermonU. Orditur Viiloripartiturq^. Hoc capite^apparatus ^inuitatio ,qua ante diem muneris vfurpata, explicantur. ATITVM. Laffupplicahant ,&artnctfubmistebant populum,editores,orabant-fi uvellet, mitychalitur, mifio, pugnafne mifiene. Gap. XXII- Populus moderator (^arbiterhorum ludorum, inteicedebat. interpciebat motu pollicis.Perrum recipere iubehantur projlrati .qut non vn» iHuinterfCiebantur .manum mittebant in vulnus .pojlretnb Libitis na in Amphitheatris. Gap. XXIII- CAp. XIX. ipfo diefacla-.dt' tamen antepugnam, Pempa,traduBio^:comfoptiones ,dr qfienpo ornamentorum. Fralupojbapis,rudibus, armis. Puba camus, 'verfa arma, Gap. XX. Pugna ipfius defcriptio. Jnflatu fabam. Petebant, repetebant .Exibant, excedebam. Latus tegebant. Gap. XXI. Clttnor ad vulnus ,Hoc habet. Pramia viliorum ,palma df pecunia .item Rudis .difctimen inter Rudem dp Pideum .Arma ad Herculis. Gap. XXIII r. Stadia vulgi in varia generagladiatorum. Item ponpottes. Principumipforum crudusfauer. Gap. XXV. ^jiidpro Romanisproque his ludis dici pofit. Solitos dari fub belli tempus.inpnemesde reliquiis vtni. FtNIS. RINDEX IJO IN, DEX ET 'VER ^5 8i A. ACcubicoria veftimenta. Acinacis Perlarum. Adculrmi-n. ^6 Ad gladium. ibid. Aducntitia. 9 .(EneatoreSjTHbicines. 109 Agellius correctus. 59 ^yoiroHi}!!. iy Alcedonia. 8 Alinea excidere. 28 Ammianus illuftratns. 41 Amphitheatra ludicro &venationi data. j4 Amphitheatra fedes c^diumf. gladiatorum. 54 in Amphitheatro templum Herculis, li 1 AmplexuSjgratulationis fignum. 8 Anaxagora: locus de patria. 7 Ahdabatte,quiJ gg claufis oculis pugnabant. ibid. Andabatarum mote pugnate. 89 Andabatis galeae ex auro. ibid . A’CTA7i{e<or. jj Apophoreta, tjuid? jz Apophoreta Saturnalibusmillitata. 51 &in ludis. ^2, Apophoretajlanx. Apparatus aulicus. 98 Appianus iliuftratus. 29 Apuieiusillufttatus. 5^ &interpretatus. Argenti venae apud Germanos quando reperts. Arma,ornamentadida. 102 Armaluforia. Arma pugnatoria. ibid. Arma rubmitrere. jj, Artemidorus emendatus. 2z 88- explicatus, 84,89’ &interpretatus, gg Afparagi quam coquantur ,redire citius. Atcrij fomniam. 7837^ RERVM BORVM, Aterius aRetiario occifus. 79 Audlorare. 7 1 Audlorati gladiatores. ibid. Aucioranaentum. ibid. Augnftus prirnus fpedlaculorum Editorem Munerariumdixit. 25 Aur. Vidtor explicatus &emendatus, Aufoniuscorredus. 16 &explicatus. 27 BAttalia gladiatorum exercitationes. 4^ Bateuaiia ,gymnaSum gladiatorum. ibidem, Batuerequid? Belli tempore dati gladiatores. 124 Becizare. 60 Bitere. 59 Bona Saturnalia clamaii folirum. 1 2 Buftuarij gladiatores. 27 C^Enatoria vcftis, domeftica tantum. 1 5 Caelariani gladiatores. 98 Calamitas orbi inuedaper ludos gladiatorios. 38 Campani conuiuiis gladiatorum Tpefiacula exhibuerunt. 22 quos Romaniimitati funt. ibid. Candidatis gladiatores dare vetitum, 59 Caninam prandium. 75 Capitolinusccrrectus, 124 Capeiui in exfequiis immolari Ibliti ,Sc ad buftum. 27 Carptores,qui? 61 Carpus, quid? 65 Cateruarij gladiatores. 99 Cellte meretricia:. 47 Ctllieferuiles. ibid. Cerei in Saturnalibus dati. jj Cheironomontes. 63 Chirurgi etiam medicorum nomine comprehenfi. 43 y-nanav anetor. ly Cicero emendatus. Hjj? &explicatus. 27,9 1,104 Ciau- IN Claudius PrcEtoria munera tollit. 5a, 35. Clemens Alexandrinus corredius. 82 Ciypeus, eniis &galea ,fune arma Secutoris. 7<Jj 77 Coacti gladiatores. 7i Colium inuadere. 8 Columba; ad ferendis literas, iu Spedlaculis. Coliimb* liberatrices. Columbs iaerx Syris. Conaburerc diem. Comrncntator,pro Lanifta. Committere gladiatores. Comparare gladiatores. Compitalia. 75 74 7J 1 1 48 105 ibid. iS DEX. Dominia &Dominus quid,' Domuitio. Drufiani gladij. Ducere cladem. Ducere familiam. Ducere ordines. EAnus,Ianus. Edicere diemi Edicta. Editiones Speiftaculoruiu. Editores ludorum. Editorum habitus vclli.^ue. Eludere fiue deludere. Ey< Enhs, ciypeus, &galea ,liint arma Secutoris. 76,7- 15 t 59 5^ IO<5 4S ib-id. ibid. Ir lOJ ibid. ^5 ibid. 4i io 3 Componere &compofitio. 105 ^4 Coniedura in Cicerone. mEpidleti diflerrationes. 12, Conftaatinasgladiatoram munus faf- Equites Senateresq uc adgladium. 66, tulit. 40 67 Confummati gladiatores. ICO Eflcdarij gladiatores. 88 Copis. 82 ratio pugnandi eorum. ibid. Corollaria. 119 Eumenius Rhetor correctus. 107 Cranium mortui in menlam inferri fo- Excedcre,cxire, ludere, &eludere, vilitum. 57;y 8tandi verba. 112 Criticum acumen. S5 Exhortatio ad conftantiam . 124 Crixus Spartaci dux. i9TTAbrum cadere cum ferias fullo- 3.0 Xnem. 10} Cruenta Romanorum conuiiiia. Familiam ducere. 48 Crupellarij Gallis iidem qui Myrmilloues. 85 Cubiculatij gladiatores. 25 Culigna. p Culter Venatorum. 66 Cupiditas humana videndi fanguinis. 11} Curae, infirmo vitandx. 7 Curatores menfe, 65 DEorum imago olim in mensa. 9 Didtata dare. 49 91 ibid. 1*7 112 ^Didtatadarc. Diludia, quid.' Dimachaeri. Diribitores. Dilcrimen inter Miffionem &Rudcai. 114^ Difcrimcn in data Rudc, pro pcrlbnis.; 120 Diti lacti gladiatores. 2 1 DoS:orcs,pro Laniftis. 48 Domcftica veftis. 14 Dotqiniludorum. 2/ Familia gladiatorum, Famofi gladiatorcs,milcrabiles, Fauor interdum caufia mortis. Fax exftindla&igni admota,¥ehementiiis accenditur. S Feminx etiam ad gladium. 68 ingymnafiisnuds. 6p Feminarum in funere etiam gladiatores dati, }0 Fcminismonomachiainterdi(fla.68,69 Ferula quid,& vnde diSa. Ferulis vapulabant tirones. Fides dea. Filcales gladiatores. Florus ilTuflratus. Forenfis veftis. Frigus ftricftum. Fronto orator Tarbonis tribunal adiic in vefte conuiuiali. Funus caufa muneris Gkdiatorij. t6 Funus indiCtiuum, ,28 50 ibid. 30 98 i? S R2Galea N IKDEX. y^Alea communis plerifque gladia- Gladij Drufiani. xj roribus. 77 Glareani error. Galere criftatre Samnitium. 77 86 Germanorum immanitas. i5 Gladiator,quis. 26 Gladiatores orti ab Etrufcis. ibid. Gladiatores primi publici Romae. 27 Gladiatores equo getierc hominum. Gladiatorum varia genera. 65,^^ Gladiatores buftuarij, 27. Caefaria- ni5 98. cateruarij, 99. coadi, 65, 71. cubicularij, aj, fifcales, 98. obfequentes, 100. ordinarij, 100. poftulaticij. 98 Gladiatores confiimmati. 100 vidlores. 99 Gladiatores dati aplerifque Magiftratibus. 30,51,32 etiam Sacerdotibus &Principibus. 32,33. aquo &quando fu blati. 40,42. Gladiatores, Venatio &Circenfes Saturnalibus proprie dabantur. 1 9 elim tantum in funere. 28, 29. & fupermenfam. 22 Gladiatores vbi dati. 13»54 etiam in Graecia &ludara. 33 Gladiatores pro ipfis ludis apud Ciceronem. 2S Gladiatores Marti, vel potius,Saturno facri. 19 item Diti. 2t Gladiatoriae rei intelleft» vtilitas maxima. 21 Giadiatorij ludi aliis celebriores. 24 gratiffimiplebL .25 Giadiatorij vidlus ratio. 46 Gladiatorium,quid? 26 Gladiatorum crebritas &numerus. 57 Gladiatorum editiones in morte priiiatorum,idqueexteftamento. 29 adis publicis prEferiprae. 28 Gladiatorum interfedorum numerus. 59 Gladiatorum nomina interdum confufa. 51 Gladiatorum pompa. 105 Giadiatorura cabulae pidae. 104 Gladiatoriorum munerum fumptus. 40 io5 irz Gymnici ludi. 24 HArpe,enfis falcatus. 2x Idecatomba. 29 Hercules athletis gladiatoribusqj praefes, i2r. eius templum vulgo in Amphitheatris. ibid. Hercules, epitrapezius didus. io Herma. ^^ Hirundines vidoria nunciae. 74 Hiftriones Principum. ^98 Hoc habetjin vulnere dici folirum. 11 3 etiam, Habet,fimpliciter. ibid. Homines faepe pro re ponutur ,vt contra res pro hominibus. a6 Hoplomachos. 85 Horatius explicatus, 22. &illu liratus. 104 Hordeaceus panis non bonus. 46 Hygeia. Anthina vellis, laniis, Eanus. Indidiuuro funus. Inuadere collum. Inualetudo. Inaitandimir3,fcdprifca ratio. 57 locus apud Senecam explicatus corredusqiie. 8S Io Satuxnalia,clamaii folitum. 1 2 lugulum petere. 9 lulius Caefat munus Gladiatorium in filis memoriam pronuntiauk. 30 lunius Blasfus Pannonis Prsfedus. 54 luramentum inaudoratione. 71 luuenalis dies didus, Saturnaliu qiiinms,a Caligula addnus. 17 luuenalis explicatus. 86 TAcsna limplicitas. 69 tjLaena, pro csnarotiis. 15 Lktitia Saturnalium. 12 Lampada dare. 103 Lampridius corredus. Laniftsauium. 47; Lanifts ludorum ,gladiatorum prsfe-’^ 6li, 47. &pro ipfis gladiatoribus. , Lanills honellieri verbo Dodoresdidi, 48. &Magiftri. ibid. Lapitharum conuiuia,- i? Laquea- 7 15 II 28 8 8 Is Laquearij. 9‘ Laffitudo animorum quae? _ 6o Lacus tegere, in vicando, prscipuum. II2 Lauabant frepius in vno conuiuio Romani, 6z. cuiulmodi ea lotioS ibidem. Leaio nimia infirmo vitanda. 7 Leges reprimendis munerum ediuonibus. 39 Libelli gladiatorij ance pugnam. 103 Libellus munerarius. 104 Libitina in Amphitheatro. 11 8 Libitinenfis porta. ibid. Licentia plebis in flagitandis muneribus. ^9 Lidorcs &accenfus Editori. 45 Limen ipfuraattigiftioftij. Sz Lineam aducrfum aliquem pofccre. t6 Linguarium dare. ai Liuiuscorreilus. 49 Locare fc ad gladium aut cultrum, quid? Lorarij. 7^ Lubentia. 9 Lucanus corrcdlus. no Ludi ad arcem gladiatoriam dcftinati. 45»46 Ludi poena. 47 Ludorum arbiter populus. 116,117 Ludorum catalogus. 44 Luforia tela. 1o? Luibrium ,locus exercendis gladiatoribus. 44 Macrobij centoncsil ia Magiftriprolaniftis. 48 Manes gladiaromm fanguine placati foliti. io Mantinenfes gladiatoria pugn? inuen tores. Manus aleatoriae. *ii Manusgladiatoriae,qaa? ibid. Maremalorum- 8 Martialis illuftratu*. 5® Maftigophori. 7*’>74 Mattiacus fiue Maciacus ager argenti venas habet. 60 Matula moduseft. 105 Medici ludorum gladiatorum. ^45 Medici etiam pro chirurgis. ibid. z6 DEX. 135 Meridiani,gladiatores. 96 modus pugnae inter cos. 97 Miilenarianotafkpecorrapta. 58 Miffio quid proprie. 114. inteream & Rudem diferimen. ibid. fine Miflione gladiatores dare. ibid. Moneta dea. Z4 de Monomachiaex Artemidoro. 9 5 Mos arma confecrandi Herculi. iai Mucro pugnatorius. 107 Munerarius. 25 Munerator, aFloro didtus eft munerarios. 26,19 Munerum publicorum diligens in Liuio recenfiis. 28 Munus ad rogum. 29 Munus oftendere. 105 Munus pronuntiare. ibid. Mufici agones. 24 Muticare,quidJ 59 Mutitatio prifeorum. ibid. Myrmillones, Gallis Crupellarij didhi, 83. Eorum pugnandi ratio, ibid. toti in armis erant. ibid. NAficerna. 61 Neptunus. 11 Neptuni templum in Circo. 121 Nero QusEftorum munera tollit. 52 Nobiles re comesa,gladiacores fa^i.66 Nonius emendatus. 85 Nouius Attcllanarum feriptor citatus. 18 Numeriadea. 24 Ii’ 5 Nuptunnus anuptu di(Sl:us. 1 1 OBfequentcs gladiatores. 100 Ocrea in finiftro crure. 86 Odryli immaniter efferati. 8 1 Opalia in eandem cum Saturnalibus incidebant diem. 16 Operavocata. 9 Ordinarij gladiatores. 100 Orientales non bibere foliti ad menfam. 75 Omamcnta,anna dida. loz Ornamenta Boum. ibid. Ornamenta gladiatorum ante pugnam infpicifolita. ioy,io6 Oftendere munus. 103 P^dagogorum fceptrum. 5o Pallium Makcum.14 R5Pallio- \ i»