Panegyrici veteres

i LL a ex 1 Us ^ ENS ZA, LN R- MAME * CL TINVS ec - / PANEGYRICI VETERES INTERPRETATIONE ET NOTIS ILLUSTRAVIT jA4COBUS DE LA BAUNE 50C. JESU. jussu CHRISTIANISSIMI REGIS: SERENISSIMI DELPHINI. / —— ——. PARISIIS. Aptdd SIMONEM BENARD, via Jacobza ; e regione Collegii Claromontani Societatis J ESU. M. DG. LXXVL CUM PRIVILEGIOREGI 3$. 136 v c d ej "rm a THI e : s TIVAXTOUIJD 211090 TH BAOLIA TT. às P Dust Rn í 3 «A ER Me 1 S WE 2 | E E d ecIVLOMCS Wc | | à iuanemosc! I. d Duieec pm d x4 s i L. : UE T » BU TTE jor: aa Pos 3 2 es E ^ "s E Yes OX SERENISSIMO DELPHINO JACOBUS DE LA BAUNE, SOC. IESU. SET ERVM Imperatorum Jaudes ab. ovatoribus [uorum | £emporum. clariffemis | conmfcri- ptasofferotibi, SER ENISSIME DELPHIN E, JMuums eft plaue re- gium , quod magnorum Priuipum 76$ C CE DISUSERO LA fraclave gefta complectitur : e bac &ta-. Ie tua m COMUDEHIEHLIIMIMM. , Cá "Ue laudi viam ingredienti egregia im omui genere virtutum exempla. Jaftciet. Ha- debis in T; rajauo virum paterza in po- pulos bouirate, , liberalitate im bomi- zes literatos |, dn publicis. gsonumen- ts magnificentia , fortitudime. im pro- ferendis. UWnperii frmibus-infignemr.. .-àm Conftantino Mago Chrifliaua veligio- is defen[orem p: propagatorem. uum- quam fatis laudatum : im "T beodofro item Magno Irnperatovem juflitia ,pro- bitate fapientia, Pellira virtute yeguam- di arte praftautiffmmum : Deni que quas iu uuo Parenute tuo admirabiliter colfe- £l]as virtutes foles. intueri , bas im ftuau- lis fparfas difpata[aue uon / 27 fuczaz- ditate ecognofteg. «n. Par ef igitur, SERENISSIME DELPHINE, , "b augula Hoggiue tu0- apparere iud opus , quod c ie tuos ufus Regis juffu EPIS T OJL:A: exit im lucem , cy. eo momine tuum: eft; quod tibi ip-veterum. Prizcdpum. lau- dibus. adumbratam : Maximi. Paretitis. imagiuem exbibebit, DAS H o quidem virtutes. ad formam. dos confequentium atatum. Heroas z0ti. orbi propouentur.» verumtamen ad. te proprio quadam jure pertinent y, quia, domeflica: im. Dis, ubicumque -occurre- vigt , perpetuo: vantemplandis defixutm Ie effe oportet : barum te ad ffmülirudi- uem frugi ac formari. Ac profeta jatn eft , eur imoicfifffmo Parenti tuo , cur uobzs , totique Gallie eratuleuur. x 4 Oris ilia faavitas , te- zera adbuc fvoutis majeflas , pietas iu Deum ,«caudorque ammi , indefeffum literarum Jfludium , im literaios vi yos Dumamitds', acres ad vei mülita- vis eloriam impetus,[pem faciunt uis certifff VAT. , Futurum olim ut paterza- 27/7 anmulatione VIVIULIMML , Moz Odo à iH) PRAEFATIO. | : Joannis Mari? Catanzi , Hermandi Rayani , Francifci Balduini , Joannis Livineii , Jufti Lipfii , & Jani Gruteri notis,ac Valentis Acidalii conjecturis auctam , item Pe- tri Fabri Sanjoriani, Francifci Juretij Fheodori Pulman- ni , & Antonii Schonovii, fuifque imprimis notis & e- mendationibus antea non editis locupletatam, cum ef- [et proxime editurus, prematura morte abfumptus eft. Exemplum illud CI: Puteani manu exaratum anno 1645. editum eft.quo circa eam editionem appelloPuteanam, Non aufus effem poft rantos viros opus illud attin- gere , nifi & acceffiffet auctoritas Regis, & novam quandam commentandi rationem | przícripfiffet. vir tam do&trinarum cognitione, quam bellica laude prz- ftans Carolus Sanctamaurzus, illuftriffimus Montaufe- ri Dux: cui quantum univerfa Gallia propter fcli- cem fereniffimi Delphini inflitutionem , tantum res literaria debet propter fingüulare ejus in. excolendis difciplinis ftudium. | 9i 3 Id igitur przftare conatus fum. Primum , ut textus quam fieri poffet emendatiffimus ederetur , in. quo Puteanam editionem omnium meo judicio accuratiífi. mam Íecutus fum , quandiu manifefta labes non ap- paruit: ac ne tum quidem ab ea difceffi , nifi edi- tionis. alicujus adductus auctoritate. Deinde ut lo- cutionis difficultas , que ex verborum aut. duritate , aut impeditiore fitu. oriri poterat , fuffe&is molliori- bus aliis vocibus, iifque in naturalem ordinem revo- catis tolleretur. Note vero adjectz breves , fed ta- men ejuímodi , ut complecterentur quidquid ad lu- cem rebus afferendam alicujus momenti videretur. bes Singulis | PRAEFATIO. Singulis panegyricis-Imperatorum , quibus infcripti funt , vitam accurate a nobis per annos digcftam , nec non deprompta ex Huberto Goltzionumiíiata prz- fiximus : fimul panegyrici fynopfin ad artem totam & feriem rerum fub unoafpectu ponendam. Nec omif- fum quo quifque loco ac tempore prormnciatus effet; & quidquid ad au&oris notitiam colligi undecunque potuit. Ordo vero. panegyricorum alius in aliis edi. tionibus eft : hic eo collocantur ordine, quo dicti, De- nique index vocabulorum omnium duplex adjectus eft : alter quidem Plinii feorfum , cujus longe proba: tior eft, quam ceterorum latinitas: alteraliorum fimul omnium, qui Plinio multo inferiores, inter fe vero zta- t€ prope fuppares fünt... I Ty Edi autem Sereniffimi Delphini caufa totum hoc opus a me fufceptum eft: tamen vereor ne tam curiofa explicatione ; non tam ipfius, quam publicz utilitati confultum voluiffe videar. Nam cum iple pro fingulari ingenii perfpicacia , & prematura eruditione tot adju- mentis non egeat : tum ftudiorum moderatorem ha- bet Jacobum Benignum Boffuetium, Epifcopum Con- domienfem , quit eftexcultiffimus onini genere do- &rine , idemque in perícrutandis fcriptoribus fagaciffr- mus , quod alii commentariorum ope vix affequuritur, preftare perfe facile poffit. | $5 Ceteruminiquus bail nifi meritam clariffimo editis doctrinz monumentis viro, Petro Danieli Huctio gra- tiam, quantum in me eft , rependam : quicum ob prz- - ftantem eruditionis & ingenii famamDelphini quoque inftitutioni fuerit przpofitus, in his etiam promovendis elucubrationibus operam non mediocrem pofuit. [2 6 IN D EX | | PANEGYRICORUM L G. Plinii Panegyricus Trajano di&tus.. p4g. 3- Lb Gunn * Mamertini Panegyricus Maximiano Augufto. ipi fd Eo III. Ejufdem Claudii Mamertini Genethliacus Maxi- miani Augufti. ies ! $us Dear I V. Eumenii oratio pro reffaurandis Scholis. | p. 4r. V. Ejuídem Panegyricus Conftantio Cefari. p.165. VI. Incerti. Panegyricus Maximiano & Conftanti- no. E: 189 V II. Eumenii Panegyricus Conítantio Auguíto 20r. VIII. Ejufdem gratiarum actio Conftantino Augufto Flavienfium nomine. n 219. IX. Incerti Panegyricus. Conftantino Augufto. pnr X. Nazarii Panegyricus Conftantino Augufto. p.251; X L Mamertini pro confulatu gratiarum aco J uliano Augufto. |. tear p.283. X IL Latini Pacati 3 Panegyricus ' Theodofio DH o, P joi VITA f M. ULPII Te Ár]-A Nd omn euo ULPIUS T RAJANUS, Ul- . pius ab avo, Trajanus a Trajo paterni generis au&ore, vel po- tius a Trajano patre appellatus, nafcitur 7. Kal Julii , Italice , qua civitas eft Tu- ditanz, vel , ut ali legunt ; Turditanz Provincix in Hifpania. Quo fa&um ut ali- qui affinitate nominis decepti exiftimarint eum Tuderti, quz urbs eft Italiz,natum. Adhuc privatus cum effet , ut ex panc- gyrici n. 83. manifeftum .eft , Pompeiam Plotinam duxit , foeminam prudentem. & gravem ; quam Plinius in epiftolisappellat fangifimam , fororem , ut Triftànus in Commentariis hiftoricis fufpicatur , aut certe affiaem. Pompeii Plantz , illius. ZE- gypti Przfe&i , quem Trajanus in epiftolis ad Plinium amicum appellat fuum. Fuit il- la fortune non nimium fidens: quz, ut rcfert Dio , palatium ingreffa primum , & adhuc in gradibus confitens , ad multitu- &inem conyería : 72/i , inquit, buc ingre- dior , qualem me exire cupio, Panegyrici vero n.83. Quid ila fan&liue ? quid aniiquius ? monue fi Pontifici máximo eligenda fit conjux , eut bauz , aut fimilem ( ubi eft autem familu ? ) elegerit 3... Quam medica cultu ! Quam par- ta coitetu ! Quam civilis ince[[u! Extat de V. C. 807. Chrifli $4. Claudii imp. 14- ea numus, cujus in altera parte puella ftans, dextra coronam lauream , (finiftra pilum fineferro prafert. Titulus ara Zeritie; quo nimirum fincera bonz conjugis de marito a Nerva adoptato letitia fignificaretur.Ex- tatitem numus alter Plotinz arz incum- bentis. Titulus Zra pudicitie: quo ejus pu- dicitia commendaretur. His & aliis virtu- tibus incredibile difiu eff , inquit Vi&or in Juliani vita, quanto auxerit gloriam Traja- ni, cujus procuratores cum provincias "vexa- rent y ills conjugem corripuit x atque increpans quod lauais «[fet incuriofus 5 talem redaiait , ut poftea exa&tiones improbans , Cv. deteflans , fif" cum lienem vacaret ; quod eo crefcente artus reliqui tabefcaut. Nullos quidem Trajano liberos:peperit Plotina , fed fuccefforem ipfi providit, Hadrianum : a quo deinde confecrata e(t. Soror Trajani fuit Marciana , (i Trifta- no credimus , M. Julii Montani uxor , tum. cum Trajanus imperator factus cít, jam vidua, eaque fenior. Quare de novis nup- tiis ab eo tempore non cogitavit. Fuit il- lius Matidie mater , cujus flia Sabina Hadriano imperatori conjuxa Plotina da- ta eft. Obiit Marcianaante fextum Traja-.. ni confulatum , ut ex fornice Anconitano - é ij VLTA, conflat: de cajus nomine Trajátus Mar- cianopolim Mcefize urbem appellavit. /45- mnian. L 27. Tornand. c. 16. Eidem pro con- fuetudine Marciangles flaminice inftitutze. Utriufque , Plotinz rimitunr, &' Mar- cianz , candorem ,'concordiam , pruden- tiam , & in deprecando Auguftz nomine, quandiu Trajanus patris patri appellatio- nem recufavit , modefliam laudat Plinius paneg. n. $4.. j dit o Trajani vero patrem, etfi ex. familia enAzis antiqua , quam clara ortum ait Eutto- pius, neque ulla in faftis ejus mentio eft, Plinius tamen multisinlocis, aliique Tra- jani vitz fcriptores patricium appellant , confularem , & triumphalem, id eft, qui triumphalia ornamenta, confecutus fue- rat, pazeg. 5. 89. Triumphum enim nemi-. ni poft Agrippam conceffum effe , obfer- vavimus in notis ad cum locum , ubi plu- ra diximus de difcrimine triumphum inter & ornamenta triumphalia. Credo is ei ho- nos delatus, poft bellum adverfus Parthos geftum a Domitiano Corbulone; cui Nero, duodecimo imperii anno imfjzmis triumphi indulfit.'Tac.Annal.11.20. Primarios autem exercitus duces , ut iri triumphi ; fic & in triumphalium* honorum -partem folitos venire notum eft. Idem , cum Vefpafianus án. V. C. 830. cx Parthicis, Illyricis; Ger- manicifque copiis exercitum contra Ju- d&os contraheret ; huic fe adjunxit , in eo: que bello decimi legionis praefectus , uam ftrenue praefertim in expugnatione rei & Jotapate fe gefferit, tradit 7- fepbta de bello Tud. l. 3. c. v1. Ó» 16. Utrique bello una cum patre interfuiffe minorem 'Trajáàum indicare videtur Plinius paneg. h. 14. Nonne incunabula bec tibi , Gefar , c» rudimenta, cuni puer admodum partbica lauro gloriam patris augeres ? Et n. 15. Tribanta ve: 70 disjuncliffimas terrae , teucris adbuc. annis, viri firmitate luffrafli , n. 16. Tanto magis pradieanda moderatio tua , quod. imutritus bellicis : & n. 89. ad Trajanum patiem coclo , ut aiebat ille , frnentem. convería oratione : Quantam percipis "voluptatem , eum illum tribunum , illum snilitem tuum , tan- zur) imperatorem cernis? Quamobrem recte obfervavit doa&i(fi- mus Baronius Trajanum hominem ex- ternum , Nerva nullatenus affinem , ne. que, ut fupra di&um eft, claro admodum generc , cum ab aula procul abeffet , fin: gulari Dei providentia , quod. antea Vef- pafiano ; & Tito contigerat , ideo prove- ctum effe ad culmen imperii, quod adhuc puer , itidem ut illi , puniendis Judzis opc- rámDéonavaffe. — ^^ Hoc loco refellendus videtur Joa. Sa- risberienfis , Fr. Petrarchze , aliorumque opinio , qui ex Plutarchi ad Trajanum epi- ftola, quz pro fuppofititia ab eruditis ha- betur , exiftimarunt Trajani praceptorem - fuiffe Plutarchum. Primum enim vix quin- que annis Trajano ztate fuperior fuit Plutarchus , ifque fub Vefpafiano vix ul- lum habebat nomen, fi Voffio fides cft, Deinde hoc ipfo tempore jam Trajanus fub patre militabat. Ejus tamen confiliis femper ufus eft : hunc, tefte Suida, confu- laribus ornavit fafcibus. Atque adco Ha- drianum -fuccefforem fuum ei tradidit inftituendum : cujus opera tantopere & Latinis, & quod magis mirum videbatur, Grzcis literis excultus eft, ut is poftea Greculus imperator , f Spartiano credimus, appellaretur. Cumque Hadriano Trajani cognomen effet , hinc fortaffe fa&um eft, ut Plutarchus Trajani pracceptor vulgari errore habitus fit. A 4n. F. C. 839. Glr. 86. Domitisni €. etatis. 32. Trajanus vir prztorius. Hadriani: tum decennis j tutelam gerit , ut refert ZElius Spartianus , qui , quo anno przturam gef- ferit Trajanus , non adjecit. fn. V. C. 841. Chr. 98. Dowitiani 8. etat. 34. Trajanum hoc anno confulem fuiffe Domitiano XIV. collega tradit Cufpi- niani anonymus. De quo con(ulatu nul- libi praterea mentio eft. ed. V, C. 844. Cbr. 90. Domitiani yx. eat. 37. Trajanus fit conful Acilio Glabriorie collega. 1s Acilius, quod notandum vi: detur, quinto poft anno Domitiani juffü Leonibus primum expofitus in theátro , ab iifqgue minime lafus , pro Chrifto in« terfectus eft. Eufeh, Quo anno utrique fi« gna obtigiffe tradit Dio, quibus Glabrionj M, ULPII TRAJANI quidcm mórs ; Trajano vero portende- batur imperium, . —^ um. F. C. 845. Chr. 92. Domititri 14. i. &tát. 38. Concedit Trajanus in Hifpaniam : fami Hadrianus eo fertur apud Spartianum hoc anno abiiffe; opinor ego cum Trajano tu- tore fio , & velutaltero parente, a quo sez »hulto poft Romam abdutius dicitur , cum fci-- licet Trajanus ad Gérmanicum bellum a Domitiano inde cum legionibus evoca- tuseft. Paneg. m. 14. Nec dubito quin ile ( Domitianus ) qui ?e ititer GéPypanie bella ab Hifpsia w[que nt daldifmmwA prefi- dium excioerat.( c. An. V. C, 8$0. Chr. 97. Neroe imp. 2. elt. 3st eet Cum Trajanus Getmaniz adhuc praeef- fet, Nerva imperatof propter feniumrfpre- tus, érat enim fexagenario major, & im- par regendo imperio , nifi przclari alicujus viri juventute & robore ejus fene&tus ful- ciretur ; afcendit Capitolium, quam modo Trajanus ad fe e Pannonia lauream mife- rat, in gremio Jovis Capitolini depofitu- rus : &ibiante Pulvinar Jovis, inter aras & altaria, populis nihil tale expe&tantibus : Quod felix , exclamavit , fauflumque fenatui, pepulóque. Romam , ibique fit ; M. Ulpium Trajanum adopto. Quodincredibili omnium alacritate & plaufu exceptum cft. Com- preffi'illieo. pratorianorum | tumultus , quos Calpurnius Craffus , & ZElianus Caf- perius Pratorianis. prafe&tus. excitarant : au&a Nerve audcoritas. Verumtamen violate a Pratorianis majeftatis non immemor , Homericum illud, Dione te- fte; ad Trajanum fcripfit Tíres Aaraài iud duxgux. tin BéAerc.r, quo eum ad hanc ulcifcendam injuriam hortaretur. Atque ut magis excitaret , vifum eft omnes fimul honores etiam abíenti conferre pan. n. 9. Eidem cum Germauie prefideret , Germanici nomen binc miffm . ... Tam Ce[ar , jam im- perator , jam Germanicus , abfeus C ignarus, n. 8. Simul filius j fimul Ce[ar , mox. impera- tor , Ó. confors. Tribunitie poteflatis , € em- nia pariter C flatim fatius eff. quem diem Plinius pan. n. 92. triplici gaus dio letum appellat : £tui. pefffintm principem: abflulit , Domitianum : dedit optimum , Ner- vam : szeliorem optimo genuit , 'Trajanum ad - optione illa quafi genitum , & ad impe- rium eve&tum. Hadrianus illico miffus in Germaniam fuperiorem ad gratulandum exercitui Ger» manico de adoptione Trajani Ducis ; &: Preidis fui. Ita. Salmafius explicat hxc Spartiani de Hadriano verba : Trajaze 5 Nerva adoptato, ad. gratülationem exercitus müffus , im Germatimm fuperiorem tvan(latus efl. Cafaubonus vero fic interpretatur, ut Hadrianus accepto in Mocfia adoptio- nis Trajani nuncio, ftatim ab ipfo Pra- fide, vel.ab ipfo exercitu miffus fit Ro- mam., qui feni Imperatori confenfum & gratulationem exercitus deferret. Ubi po- teftate a Nerva ipfi fa&a im Germaniam fuperiorem,quo propius a Trajano abeffet, . feíe.transferendi : vix eo pervenérat, cum de morte Nerva audit. Igitur itinere fta- tim in inferiorem Germaniam ad 'Traja- num converfo , gratiam aucupatus lzti- adeo nuncii , Trajanum invenit apud A:- grippinam Coloniam , ubi fufcepiffe im: perium apud Vi&orem , aliofque-au&ores dicitur. «ti. V.C. 8531. Cbr. 98: Nerve 3. : - Trajani 44. Trajanus fit conful fecundum , Nerva: collega. Nerva autem mortuo 6.Kal. Feb. folus imperat Trajanus. Atque inde. ejus imperii anni numerantur, cum Trbuni- ti? poteftatis tempus a xiv. Kal. OGo- bris anni fuperioris numerentur. Atque imperium quidem aufpicatus eft illuftri exemplo & pietatis in Nervam , quem ftatim confecrari per fenatum voluit, &: fingularis. humanitatis in fenatum , ad quem fcripfit , fe nullum virum bonum nece aut ignominia affe&turum , uti reipfa praftitit pan. n. 57: Secundum confulatum imperator quidem , [ub imperatore tamen iniffi. ? fn. V, C. 852. Chr. 99. Trajani 2. atat. 45. Tertium confulatum recufat pan. n 56. Secundum confulatum | recepifli , quia princeps - H&cadoptio contigit xiv. Kal. O&ob. | & parer deferebat. At. poflquam ad $e inipee - é iij VIT A | i-fuumam , e» cum omnium reyum , tum etiam tui poteflatem dii tranflulerint 5. tertium eonfulatum recufafli,cum agere tam bonum con- fulem poffis. Et. mox : Hoc ergo bonore. pri- «atis cef ffi. Itaque.contra morem cetero- rum imperatorum , altero. anno ab imperi aufpicio, ut Sidonius notat lib. t. ep. 9. eonfulatum inzuntium, hunc annum aperuc- runt privati. : Trajanus füb medium annum ( inquit Plinius ) e Germania inUrbem redux, ZElia. numCafperium feditionis adverfusNervam excitate ducem , atque adco ipfius Nervae percufforem ad. fe evocatum puniri morte jubet. Venit. ad comitia tanquam can- didatus tertii confulatus. Nomen patris patriz :egre admodum fumit , quod in publicis monumentis nonni(i poft (extum «onfulatum. inferi permittit. Dat populo fpeé&tacula. "n. V.G. 853. Cbr. 100. Trajani 3. : etat. 46 /Cum "Trajanus tertium. effet. conful Cornelio Frontone collega, C.Plinius Cae- cilius fecundus, & Cornutus Tertullus ho- norarium confulatum accipiunt in men- fem Septembrem. llle primo confulatus fui die hanc gratiarum actionem Trajano dixit , ut fufius in vita Plinii demonftrabi- £ur. .* 4n. V. C. 854. Chr. x o1. Trajani 4. etat. 47. . "Trajanus Decebalo Dacorum regi pen di a Romanis tributa zgre ferens , traje&o per pontem Danubio impofitum exercitu, illum adoritur, .& territum ad. petendam pacem adigit. Dio. 4n. V. C. 855. Chr. 108. Trajani y. etat. 48. "Decebalus violatis pacis conditionibus, atque adeo detectis quas fepe, Trajano ftruxerat. infidiis ; veritus ne regno amif. fo vivus infuper ipfe caperetur ,.mortem fibiipfe cBnfafcit. Dio. 4tn. V. G. 856. Obr. 103. Trajani 6. . &tat. 49. Trajanus mortuo Decebalo Daciam in Romane provincie formam redigit. 4n. V. C. 857. Chr. 304. Trajan 75. etat. $0. Trajano poft Dacicam victoriam in lIr- bem revertenti variaram gentium legatio- nes occurrunt , ipfe de Dacis triumphavit, & Dacicus dictus eft.120. continuis diebus magnificentiffima populo fpectacula edi— dit, edificia multa inftauravit, in(ignem bibliothecam , quz ab cjus nomine U/pia dicta eft,excitavit. Celebrem illam colum- nam erigi juffit 128. pedes altam , ad cujus faftigium per 183. gradus conícendere- tur , lucem feneftris 43. prebentibus, quod opus octavo tantum poft anno abfolutum eife , ex cjusinícriptione patet. ef. V. C. 88. Chr. 105. Trajani 8. - etat. $1. Trajanus Armenis & Parthis bellum in- di&urus : five quod , ut ipfe dicebat, rex Armenorum non ab ipfo , fed a rege Par- thorum diadema accepiffet, five potius ut novam gloriz íegetem. foris quiereret in itinere Athenis tranfiit , ubi Ofrhois, feu Cofrhois Parthi legatis.cum muneribus fibi occurrentibus in Syria refponfurum fe effe dixit. Interim Cilicia finiiimifque pro- vinciis peragratis Euphratem flumen pon- te jungit , & ad Orientis fines progreditur, Dio. efn. V. C. 859. Chr. 106. Traiani 9, etat. 52. Armeniam devi&is Parthis recipit. Par- thamafpatz vero corum regi indignanti , quod depofitum ultro ad Trajani pedes diadema non fibi redderetur; commifera- .tione motus imperium reddit. Europ. 4n. V. C. $65. Chr. x12. Trajáni 1. &tal. 58. Trajano fextum .«oníule abfoluta eft celebris illa Trajani columna,futurum ejus. de Dacis triumphi perenne monumentum; Rom in medio Trajani foro pofita cft , ubi hodieque extat. tn. V. C. £57. Chr. 114. Trajani 17. «tat. 6o. Optimus C Partbicut cognominatur. Dit... M. ULPII TRAJANL "fii. V. C. 868. Chr. 1x5. Trajani 18. etat. Gr. Ingens terree motus Antiochiam: pené fubruit. Qua in ruina plane lu&uofa, Pc- do hujus anni conful cum infinitis. prope aliis obrutus eft ;ipfum vero. Trajanum ignotus quidam inufitatz & plufquam hu- manz magnitudinis prehenfüm manu , ex idibus in quibus erat per feneftram edu- xit : quod hyeme contigiffe refert Peta - viu. lneunte autem vere ultra Tigrim , tranfgreffus Adiabenem amnem , Arbel- la, Gaugamcla , inde Babylonem , Cte- fiphontem , aliafque urbes expugnat. Quamobrem zmperator appellatur... Con- firmato ei Partbici nomine , decernit féna- tus , ut quot vellet , triumphos ageret : & cum alia multa , ttim vero arcum trium- phalem ei erigi jubet. Ultra finum Perfi- cum navigabat', iturus ut- di&itabat in Indiam , fi junior fuiffet, cum propter ea- rum gentium quas devicerat defe&ionem regredi*cogitur. Interim-cum jam fenior deficere viribus inciperet, & imperiumRo- manum amplitudine fua laboraret ; Judei Cyrenenfes omnium primi jugo excuífo Romanos atque Gracos cedunt ad cc. x. Hecex Dime. 4n. V. C. 869. Chr. x16. Trajani 19- an ela. 024 Iidém Jüdei Cyrenenfes in Egypto & Cypro graffati gentilium circiter c cx L.w. cedunt. Sed & Antiochie a. Martio Tur-- bone , in Mefopotamia & Cypro a Quinto Lucio internecione delentur: quam in in- fulam appellere etiam tempeftate. delatis ab cotempore capitale Judaeis fuit. In re- belles reliquos Lucius & Maximus Duces .à Trajano mittuntur. Hic prelio vi&tus interiit , ille felicior Nifibim recepit, Edef- fam & Seleuciam incendit. Trajanus au- tem veritus ne Parthi quoque aliorum exemplo inducti deficerent, fatius effe du- xit, füum iis regnum relinquere : atque - unum ex iis fibi tamen fidum nomine Par- thamafpateri huic regno imponere; jnde in Arabiam adverfus Agarenos profe&us, Agaram primariam eorum urbem oppü- gnat. Mox tonitru , fulguribus ; fulmi- nibus , & grandinibus. qu:fi. coclo pro iis militante ab: ejus mcenibus repulfus re infe&a difcedit , & ' quidem vulneratus, cum cx canitie & oris majeftate agnitus fagittis undecunque appetcretur. Di. 4. V. C. 830. Chr. 117^ Trajani 20. etat, 63. Parthi rege. qnem | "Trajanus. dederat Parthamafpate expulfo , jugum penitus excutiunt. Quamobrem Hadrianum con- fobrinum , hoc anno dcfignatum | con: fulem ordinarium , ia Syria cum exercitu relinquit. : dum ipfe. in Mefopotamiam trajicere: exercitum: conftituit. .S ed: mor- bo correptus iter. in Italiam flectere ne- ceffe habuit. Quo quidem: ingravefcen- te, cum falutis fpes nulla fupereffet; hz- redemr adfivit: Hadrianum. Quanquam: negat Spartianus Trajano fuiffe unquam in animo Hadrianum adoptare , fed po: tius Neratium Priícum , cui olim ad. bel: lum proficifcens. Corzzendo, inquit , £ibi» provincias meas, [i quid mibi fatale contigerit; - Fortaffe etiam eain re Alexandro Magno ': fimilis effe voluit, ut fuccefforem nullum ^ fibi eligeret: A; Vi&tor addit fuiffe qui puta« - rent ( Hadrianum). Pforine -Trajani-conjugis favore imperium effe afecutum , quie viri te- lamento beredem illum fimularet.. Quod qui- dém Dio a patre fuo Aproniano , qui tum Ciliciz praeerat , quique ea omnia certo noffet , accepiffe.fe confirmat. In primis Trajani mortem aliquot dies occultam. fuiffe, dum adoptio ràta effet , idque ex - literis: ejus ad-fenatum cognitum fuiffe: quibus literis: non ipfe, fed-Plotina fub- fcripfit , quod alias fa&tum fuerat. nun- quam. Addit hoc ideo fa&um a Dlotina & Arriano ( feu Tatiano ) quodipfi charus effet in primis Hadrianus , quodque non : procul abeffet cum magno exercitu. Ut ut: eft , Hadrianus Antiochiz; ubi tum erat li- teras adoptionis five a Trajano,five a Plo- tina aecipit v. Idus Aug. Poftero vero die ad Selinuntern urbem ( Seleuciam líauriz vocat Eutropius ) qua urbs inde Trajano- polis appellata cft, Trajanus obit. , aut morbo , ut plerique. volunt, aut; ut ipfe exiftimabat , veneno. Uni ex omnibus imperatoribus & triumphus mortuo de- cretus & fepulchrum intra Urbem datum-: , | Ejus cineres in. urna aurea procurante Ha-: VITA .driano conditi, & imago Romam trium- phali curru magnificentiffime invecta,prae- .eunte Plotina, Matidia , & Titiano , bonis omnibus lugentibus: offa in foro pofita fub columna ab eo di&a, ipfe inter Divos ab Hadriano relatus eft. Dio. Epir. Vic. | Spart. in Hadriano. Quod fpc&at ad annos Trajani , conftat primo eum obiiffe anno Chr. 117.quarto.Id. Aug. Deindeimperare «cocpiffe an. 98 fexto Kal. Februarii.Deni- que imperaffe annos 19. M. 6 dies15. Quo vero anno natus fit, etfi difficile eft ftatue- rc , ficut & quo ztatisannoimperare coc- perit : propterca quod Eutropius 62. w. 9. n. 4. Vi&tor. 64. Eufcb.Caffiod. & poft il- los nofter, Labbeus 63. M: 9. D. 4. Petav. Briet, 63. M. 1. D. 15. vixiffe illum tradant. Hos poftrcmos fecutus fum. Quod addunt de Trajani anima Grego- rii Magni precibus ab inferis erepta, pla- ne commentitium cuilibet videretur, nifi Joan. Dsmafcenus,cujus auctoritati pluri. mum tribuendum eft , id ipfum tanquam toti Orienti & Occidenti conteflatum re- ferret. Hujus rei meminit Euchologium Graecorum, c. 19. ac Joan. Diaconus in magni Gregorii vita , ut huic rei fidem fa- eiat, eam aliquot ex Anglicana Ecclefia repetitis teftimoniis firmare utcunque ni- titur. Sed quoniam non fatis apparet ex quo vetere fcriptore Joannes Diaconus , aut porro Damafcenus Gregorio 150.annis pofterior id fampferit : fortaffe haec opinio una fucrit ex iis qua ja&tari dicuntur ab omnibus, diligentius examinatz nullum habent au&orem. Theologi quidem poft magiftrum fententiarum in 4. difl. 4 s. id fi factum eft , explicant quomodo fieri po- tuerit , fed utrum fa&um fit, plerique co- rum valde dubitant. Plura in hanc rem Ba. ronius. Fuit Trajanus firmo , proceroque cor- pore, fpecie pror(üs imperio digna , vulru amabili. Quod autem dotes animi fj peétat, dubitari poteft utrum domi , an militia ; privatis, an imperatoris virtutibus fuerit clarior. In foro affiduus , in caftris fie quens : hic militaris difciplinz vindex per- petuus , illic legum defenfor comiter feve- rus , nec diífolute clemens : utrobique bonus conful , imperator fortis ; fan&tus pontifex, & fal. im fuos ( ut di&itabat jlle amicis nimiam ejus comitatem accu- fantibus ). quales Jsbi effe imperateres privata optaffet. Eutrop. Qui prztorii praefe&o gla- dium porrigens. Pro ze , inquit ,/i &eze at- que ex ratione imperavero , diffringes . fn wi- nt ,e0 ad interitum meum utere. Dio, & Vi&or. Nemo imperator bellice laudis avidiorfuit,nemo Romani imperii fines tam late propagavit. Ipfe enim ultra Ti- grim & Euphratem progreffus, Nemo a- rarii cuftos magis fedulus fuit, nemo ad locupletandum fifcum minus attentus , non minus ab.aliena pecunia, quam a cce- dibus abftinens , in zdificiis, in fpe&acu- lis, in largitionibus, in conviviis publicis magnificus , parce & contente vivens do- mi. Conítans amicus , nec füfpicax. Ita nobilitatem fovens, ut plebem non fper- neret. Pius erga Deos, erga parentem mo^ deíftus , ut ftatuam non nifi unam alteram- ve,camque aream, nequein Jovis Capito- lini templo, quemadmodum ceteri impera. tores , fed in porticu tantum fibi erigi vo - luerit : Quibus bellicis, domefticifque vir- tutibus , quam metuendus hoftibus , tam civibus fuis charus erat. A Dione, fortaífe ex odioin Romanum imperatorem Graecis infito. , ebrietatis & prxpofterz libidinis notatus. Juxta Dionem & Victorem parce quidem [cientie , moderateque eloquens : Juxta Votlium ex Prifciani loco in 6. Dacice hi- ftoriz fcriptorfuit. Juxta omnes certe eru- ditorum patronus,Silium Italicum poetam ter confulem fecit, Plinio , & Plutarcho confulatum dedit : praecipiens Illyricis , ne quid , nifi ex hujus confilio gererent. Sui- das. lli vero Bithyniz praterea proconfu- latum , auguratum. , aliofque: honores conceífit. Ejus commendatione Suetonio jus trium liberorum indulfit. P/v. 7. 10. ep. 9 6.Dionem Prufeum infignem fophi(tam, & Philefophum, cui fua eloquentia Chry- foftomi nomen fecit , ita complexus cít, utin currum triumphalem affumpto has VOces iteraret : QA v« s. (uem, Phi- loffratus.. Celfo Jurifconfulto ftatuam. eri- gijuffit. Llc de illo non immerito Juvenalis Sat. 7. £z fpes, ov ratio fludiorum in Ce[are tantum , folus enim. triftes bac tempeflate ca menas re[pexit: &: Corn. Tacitus, in pro- oemio ,. vite Jul. Agricolz. Trajani feculua beat iffum dixerit.Et ejus principatum uberio- rem. C. [ecurierem materiam. fencHutis fepo- fitam. ita in prozmio hift. Ac demum Flo- rus in. Prefatione affirmarit irperium , quod inertia Cejarum quafi con[vuuerat , (latim mo- . wife M. ULEP4I: effe lacertos, C praier Jpem ommium fenectu- tem imperi , quafi veddita juventute reviruiff. Mcrito fane Trajanus appellatus optimus , ut poftca in acclamationibus , & votis non optarctur princeps Trajano meliór. : Ac talem Je prebuiffe dicatur , qualem vix. egreque. ex- primere. yaluerumt [ummerum. fcriptorum vri- randa inzenia.Et, princeps in quo dii effecerat, ne quid defideraretur. Vi&tor Schotti. Utique nihil ferme inco. defiderandum, fi Chriftianus fuiffet. Quod fi ejus tempo fc perfecutio contra Chriftianos commota TRAJANL eft , hoc ejus procuratoribus tribuendum, qui quidém feverius ufi (unt edi&o illo, quo haterias feu conventicula;ín quibus ad feditiones excitandas audierat homincs novitatis ftudiofos convenire ,inconfultius | prohibuerat. Qua de re monitus a Plinio, tum Bithyniz proconfule , fimul & ab co edo&us, qua effent morum integritate Chriftiani , ipfe perfecutionem , ut no- tat poft Eufebium Orofius , refcriptis le- vioribus mitigavit. | NTST E * SEG. UI O PEINITC/ECILT NDI 44nno V. C. 815. Chrifli 62. Neronis 9. RELINIUS..CJZCLLIAIU:S A ' sECcuN Dus. Patre L. Caci: lio, & matre Plinia C. Plinii majoris foro- re, na(citur in Provincia Tranfpadana, Novocomi. Nam quod aiunt Carg/um , qui Vero- nenfis erat , a Flinio fuum appellari 4. 4. tp. 17. Ychementer errant : neque cnini a Plinio , fcd a Sentio Augurino eo modo appellatur. Zeronen(zs vero. ultima epiftola I. 6. dicit fuos , feu quod maternum inde genus duceret , feu quod cjus urbis cflet patronus; feu propter Veronz & Comi vi- ciniam ; vel co fenfu quo ep, 18. 7. 6. ad Sabinum fcribens, Firmanos fuos appcllat, & Catulus epigram in ZEgnatium 'Yranf- padanos fuos vocat : nimirum ut fuum er- £a Veronam affectum exprimeret ; (eu de- mum ( ut ait Ozuphriu Panuim. de il; lefir. Veron.) quod adoptatus ab avunculo. linio Veronerfi lege adoptionis , non modo ejus nomen , uti mos erat , accepe: rit ; fcd fa&us fit quoque , itidem ut jlle, Veronenfis, , Quod enim maiorem Plinium alio er TOrce Novocomenfcem faciunt. nonnulli ex Eufebii loco : cujus hzc verba funt ab Hieronymo Latinc reddita adannum Tra jani duodecimum ; Pünisw fecundse Nevvo- , eemenfis , orater eo bifforicus infignis babz- fur , Cujus plurima ingenii monurzenta extant. Periit dum invifit Vefuroium , falluntur illi. Nam hic de Juniore Plinio haud dubie agi, ut cetera argumenta. deíint , hoc unum evincit , quod omnium confenfu major Plinius ad hzc Trajani tempora nunquam pervenit. Atenim junior Plinius ad Vcfu- vium non periit. Sit ita fane : fed dicen dum cum Arnaldo Pontaco , aut libra- riorum errore voces aliquot excidiffe : cum legendum effet, nepos ilius qui periit aut ab nfdem perperam additum , quod delendum effe, necin fcriptis manu codi» cibus reperiri teftatur Scaliger, nec parum confirmat quod Caffiodorus, Honorius, & Beda , qui hunc locum uti ab iis reper- tum eft, exfcripfere : hzc verba non ha- beant. Quod autem is de quo agitur hoc loco Plinius, Ziffericu appellatur : nihil hoc prohibet quominus de juniore Plinio in- telligi potfi : cum is ipfe in elogio quod fub ejus ftatua cernitur Comi , hoc nomine donetur. Et vero hiftoriam a fe confcri- ptam teftari videtur , cum ep. 8.7. 5. fcri- bendz hiftoriz ftudio flagrare fe ait , & cp. 4.1. 8. Caninium docet quomodo belli Dacici hiftoria fit ab eo confcribenda : a€ demum «p. 3. 13« 15.4. 8 Cr ep. 13.18. 29 1 VITA L. 9. confcriptorum a fe libellorum com- plurium mentionem facit. Fortaífe Eufe- bi hallucinatio eft Plinium alterum ab altero non fatis diftinguentis. -Fortatfe ctiam id Hieronymo a' quo Eufebius lati- nus factus eft tribuendum , quem Plinii junioris epiftolas. nunquam legiffe inde colligit Jofephus Scaliger. Idque ut credat co magis adduci fe ait, quod ante Hiero- nymum fimili errore Sammonicus Sere- nus deceptus fit , ut apud Macrobium $a- turn. 1.2.6. 12. videre cft. Ut ut cft , non mirum fi Pliniang vitz, quas ab imperitis Suetonio attribuitur , verus au&or , fe- quioris ut ait Scaliger , haud dubie feculi , atque adeo Hieronymo pofterior ; non mirum fi Macrobius, fi nonnulli alii tan- toruni virorüm ati&toritate decepti in eun- dem errorem impegerunt. Etfi autem. in vulgaribus majoris Plinii editionibus idem error irrepfit ; negat effe in veteribus co- dicibus doctiffimus Pellicerius in co Pli- nio , quem cjus manu fcriptis aliquot no- tis au&um in bibliotheca noftra Claro- montana fervamus. Et vero quomodo in praefatione fua Catullum , ut omncs fciunt, Veronenfem . conterrameum fuum. «vocat. nifi idem fuiffet. Veronenfis ? Sic itaque maneat Plinium majorem Hiftoriz natu- ralis fcriptorem Veronenfem fuiffe; nunc ad Plinium noftrum Novocomenfem re- deamus. .. Cum effet adhuc puer ad Fabium Quin- tilianum , & Niceam feu Niceten, ut alii legunt , facerdotem fe contulit , ut ab illo quidem eloquentiz , ab hoc philofophiz praeceptis imbueretur , ep. 6.7. 6. Sic exa. &a in his ftudiis pueritia. Vix ingreffus a- doleícentiam a manfuetioribus mufis ad arma fe coaferens , fuit in Syria tribunus militaris ep. 10. J. 1. ep. 11.1. 3. ctn. F. [e 835. Cbr. $o. Tit. 2. etat. x8. Hoc anno cum a maàtrc deductus effet ad avunculum. Romanz ápud Mifenum claffi prfcétum : is g. Kal. Sept. Vefüvia- no incendio opprimitur , ep. 16. 7. 6, 'Tum ut ipfe de fe ait, ep. 20.7. 6. annum agebat duodevicefimum. Ex quo loco manifeftum m Plinium pofizum an. Chr. 62. natum [4 [9 ^ e-fz. V. C. $34. Chr. 815 Tit. 3. eat. 19. — Statim ab avunculi morte Romam re- dit, ad forenfes caufas, quam videbatani- mum ad honores viam effe tutiffimam, ad- jun&urus. Ita ipfe defe |. y. ep. 8. Uzdevi- ceffmo etatis auno dicere cepi. Caufam , opi- nor, Julii,feu Junii Paftoris, de qua ep. 18. 4. 1. ad. Suetonium , quem. ominofo quodam. fomnio a dicendo. deterritum y exemplo íuo confirmat. Caw(am , in- quit., fafzeperam , cum mibi quic[centi vifa e(t foérus mea. advuoluta genibus , ne agerem ob- fecrare ; & eram a&urus. adolefcentulus. ad^ huc ; eram in quadruplici judwio :. eram contra potentiffimos civitatis , atque etiam Cefaria amicos: que (Igula excutere mentem mili , poft tam trifle fommium poterant. Profbere ce]- fit» Atque adeo illa a&tio sübi aures bominum, illa januam fame patefecit. Qua quidem ce- lebritate nominis factum , ut & unus om« nium fpe eligereturafenatu, qui afflita- rum provinciarum, aliaque id genus il- luftres caufas fufciperet: & a variis oppidis patronus optaretur.] pfe Tifernii oppidi me- minit ep. 1. 4. 4. Ita fex ferme annis in foro magna cum laude tranfactis, primum im- peratoris quaftor , tum tribunus plebis fa&us ep. 16. 4. 7. e/fn. V, C. 842. Chr. 89. Domitiani 9: etat. 27. "Fribunatum excepit praetura anno an- tequam per ztatem IB hunc honorenz contingere,quem magiftratum Plinius gef- fit , cum eruditi omnes in-primifque Phi« lofophi a Domitiano imperatore pelle- rentur. Sub extrema Domitiani tempora, cum Herennio Senecione advocatus datus. Bae- ticis contra Bebium Maffam, qui eos pro« conful expilarat, liberius paulo quam tem- porum conditio ferret , loquitur. Quod ubi audiit Nerva,qui tum Tarenti cum bo- nis multis , tefte Philoftrato 1. 7. exulabat, miffs ilico ad Pliniüm graviffms literis, non ci. felum , verum etiam feculo gratulatu, cui exemplum , fic enim fcripfit , /fmile anti- quis contizifftt, ep. 33.1.7. Ibidem Cornelium Tacitum fibi amiciffimum rogat Plinius, ut praeclare illud fa&um hiftorig fuse infe» C. PELINII CAECILII SÉCUNDTI. rat. Eadem libertate ufus in 'accufationc - Czcilii Claffici pro iifdem Baticis, quos itidem ifte Proconful expilarat , Domitia- ni offenfionem incurrit, Ipfe ep. 9.7.3. ad - -Minutianum.Cezjealus ex bec quantas con- TFentiones , quantas. etiam offen [ae fubierimus, eluntaxat ad brere tempus. Nasn fides in pre entia €05 quibus refill , offendit 5. deinde ab Mis ipfis fufpicitur laudaturque. Herennius vcro Senecio, cum Helvidii viri boni, & locupletis quem imperator eius bona di repturus ter in exilium miferat , caufam -füfcepiffet :. reus apud imperatorem fa- &us a Metio Caro Domitiani liberto inter- ficitur , ep. $- L.X. ep. X1. L. 3. ep. 14. I; 7. Sed & Plinius eandem fortem fuübiturum fe fuiffe poltmodum agnovit, / Domitianus diutius vixiffet. Nam , inquit , ep. 27. l. 7. im ferimio eiu datus a Caro de me libellus groentus. eff. "Au. P. C. $49. Chr. 96. Nerve 1. «tat. 35. Simul interfe&o Domitiano Nerva fucceffit , omnibus, ut ait Dio , inimicos fuos accufantibus, Plinius Helvidii quem olim defenderat interfeái , ultionem fuí- cipit admirabili conftantia contra Publi. cium Certum , qui paulo poft vulgatam Plinii in eum orationem morbone , an moerore deceffit.. Tum cum hanc caufam cgit Plinius triftis erat , ut ibidem ait, amiffa recens uxore, Vcüii Proculi privi- gna , de qua ep. 15. 7. 9. An. V. C. 850. Chr. 97. Nerve a. etat. 55. Eo circiter tempore Calpurniam Cal purnii & Pompeiz Celerinz clariffimze fce- minz filiam, L. Calpurnii Fabati equitis Romani integerrimi & opulentiffimi viri Beptem, ex antiqua. Calpurniorum fami- lia uxorem duxit. Ex neutra conjuge libe- r0s a fc fufceptos effe docet ipfe Plinius /. 4: €D- 13. ad Tacitum. Ac de Calpur- ni abortu dum, ut ait ille, fe pregnan- zem e[[e puellariter ncfciret , cumipfo Fabato Toitceto conqueritur , 7. 8. ep. 10. Atque inc eft cur jus trium liberorum per Ju- lium Servianum fibi ab imperatore petierit ut ( quod ait illede Suetonio cui idem jus obtinuit ) aP ejus bonitate impetrarer quod fi- bi fortune malignitas denegaffit.Ea de re gra- tiasagit Trajano ep. 2. l. 10. Utut eft , vi- xit cum Calpurnia conjunctiffime : hujus fermonis fuavitatem , & ingenii venufta- tem laudat/. 6. ep. 7. eruditionem vero commendat 7. 4. ep. 19. ad ejufdem ami: tam Hifpullam. Summum efl in ea acumen , fumma frugahtas : amat me , quod ca[litatis indicium e[l.. Accedit bis. fludium literarum , quod ex m charitate concepit : zpeos libellos babet , leffitat , edifcit. Cum ea vixit ad Bithynie faltem | Proconfulatum. : Nam cum effet in Bithynia, excufat fe apud Tra- janum, quod eam diplomate inftru&am dimiferit audita Fabati avi fui morte Ro- mam negotiorum caufa properantem ep. I2. l. 10. fortaffe tempore a Corellio viro graviffimo , & fümmis magiftratibus per- fun&o plurimum una. cum Cornuto Ter- tullo laudatur & apud Nervam commen- datur. Itaque hoc ipfo anno menf- circiter decembri ; cum magnarum in foro rerum geftarum gloria apud bonos omnes flore- ret, Nerva non tam Corellii commenda- tione indu&us, quam laudatz olim a fe Plinii integritatis .& conflantiz memor cum aerario praficit una cum Tertullo, "1. V. C.853. Chr. 100. Trajani i «tat, 38. Nondum Plinius & "Tertullus biennium in boc officio compleuerant , paneg. n. 9r. cum uterque ad confülatum , non qui- dem ordinarium , a Trajano promovce- tur. 103b Conf(ul ordinarius, erat is ex cujus nomi- ne anni füpputatio ordinaretur , id eft, cujus nomen in literis, inftrumentis, & faftis fcriberetur : quique Kaland. Jan. honorem iniret. His qui honoris caufa ad aliquot menfes, aut etiam dies fufficieban- tur , dicebantur bewerarü. Turnebus ad- verf.l. 5. c. 1o. in Suetonii locum de Do- mitiano c. 2. Im fex cenfulatibus , nounifr unum ordimarium ge[fft. Dio vero l. 45. bono - varios confules, qui & minores coníules di- cebantur,a Czare primum ait. inftitutos an. V. C. 768. ltaque Plinius cum Ter- tullo Honorarius conful fuffe&us eft in menfem Septembrem. In panegyrico enim gratias agit Trajano, quod confulatui fuo attribuiflet eum menfem , quem natalis ipfius imperatoris, id cft, P AN "VITA dies , qui quidem in feptembrem cadebat, exornaret. —— Tum Plinius agebat annum 358. Hinc ep. 8.1. 4. Utinam ,inquit , ur. facerdetium iem, (e confulatum multo etiam. junior quam ille ( nempe Cicero) fum cenfzcutus : ita [nex faltem ingenium ejus aliqua ex parte a[[cqui poffim !* At Tullius anno ztatis 43. ( ut a nobis infra obfervabitur pan. 12. n. 7. not. 4. ) confulatum adeptus eft. Errant autem qui Plinii confulatum in fequentem annum rejiciunt. Primum enim duobus poít datam zrarii przfecturam annis , conful fa&us eít. Deinde Plinius panegyrici n. 60. meminit confulatus , quem Trajanus ante annum recufaffet : recu(avit autem anno imperii fecundo. Lo- quitur etiam de quarto Trajani confula- tu tanquam de re fequenti anno futura: quem ipíi quarto imperii anno delatum | conítat. Refílat ergo ut tertio Trajani an- no conful fa&us hanc orationem habue- rit. Accedit Onuphrii mecum featientis au&oritas. Quid quod verifimile non cft Trajanum fequenti anno expeditione Da- cica occupatum huic orationi Romz in- tereffe potuiffc? Plinius vero habuit hanc .orationem non. conful tantum defignatus in.quo etiam errant aliqui, fed primis confulatus fui diebus, & , ut ipfe ait, in. con(ulatu: "dibarus in. Confalatu septimo. Principi graties (vc l.i.cep r. Eamautem orationem nen brevem illam quidem, quomodo 247 rario uem loci y temperis imperatori dicere. neceffe babuit , (cd , ut bono civi convenientiffi- mum videbatur, fpatiofius poftea & ube- rius fcriptis qualem habemus comprehen- 'fam , tribus continuis diebus magno audi- torum applaufua fe recitatam dicit /. 3. ep. 18. "n. V. C. $$ 5. Chr. 101. Traiani 5. «etat. 40. Lata lex erat a Julio Czefare , inquit Dio J. $3. $n a&is aumt 726 ne quis majores ma- giftratus continuos acciperet. Igitur Pli- nius altero poft confulatum anno in Bi- thyniam a Baffa proconfüle direptam pro-- confula Trajano mittitur. Quo poft lon- : NIE gum iter tandem advenit xv. Kal. O&tob ep. 28, ro. De qua mora fibi megat eff; eouquerendum , cum ipfi contigerit. quod erat autpicatifimum , imperatoris. natalem , ipfo adventus fui die ibi celebrare , l. 10. ep. oy. Hinc przclaram illam, & Chriftiana reli- gioni adeo gloriofam epiítolam ad Traja- num fcripfit , in qua homo gentilis hono- rificum de Chriftianorum integritate tefti- monium reddit ; ep. 97. 7. 10. qua. epiftola indu&us Trajanus data adveríus Chriftia- nos mandata utcunque mitigavit. 4n. V. C. 856. Cbr. 105. Trajani 6. etat. ^I. In ea provincia boni , ac ftrenui pro» con(íulis fun&us eft officium : emendavit jura , a&a Baffz refcidit, priftinum Bi- thynie fplendorem reftituit , refecit z- dificia ; Nicomedie aquae du&us & là- cum, ep. 47.6» $1. . 10. Nice balnea. & theatrum , ep. 48. 7. 10. Pru(z item bal- nea inftauravit , ep. 60. /. 10. Quibus rebus ita fibi Trajanum conciliavit, ut augura- tum ac jus trium liberorum fibi., amicis vcro jus Quiritium, civitatis, trium libero - rum, fenatoriam , & pratoriam dignita- tem impetrarit. 41a. V. C. 850. Chr. 107. Trajani xo. | etat, 45. ) Plinius data ad Albinum epiftola ep. 10, I. 6. conqueritur quod Virgini Rufi ante | decem annos extin&i fepulchrum non- ! dum effet confe&um. Et quoniam de Pli- | nio nihil occurrit, neque in ejus epiftolis, | neque ufquam alibi. , quod ad pofteriora | tempora pertineat : & Eufebius duode- | cimo Trajani anno Plinium extinctum | tradat ( quo loco etfi Plinium majorem | fignificare videtur Eufebius , non nifi de minore tamen intelligi poffe fupra'de- monítravi ) facile adducor ut credam Pli nium hoc anno obiiffe. Fuit in Plinio preítans & amoenum in primis ingenium , incredibile difcendi ftudium , abundans variarum rerum co- gnitio. Livii capiebatur eloquentia, De- mofthenem, fi quid fcriberet, perpetuo habebat ob oculos , nec minus Tullii imi- «andi ftudio flagrabat. Quod fi acutiori- bus fententiis , ac metaphoris plufculum iadulfit quam Ciceronis imitatorem de- ceret 5. fuit hoc illius zetatis vitium ; quam eam & ab optimo dicendi geuere : dcíeciffe identidem dolebat. Quod autem CPI INII GUCDLIETLI.SECUNDI. poeticum quid aliquando fonat ejus di- &io , nimirum fua huc illum ferebat indo- les: tragoediam eti am,cum effet adhuc an- norum quatuordecim , elegos, epigram- màáta, & hendecafyllaborum volumen confcripfit , ut ex variis cjus epiftolis ap- paret. Sednihil horum extat prxter unum &. alterum epigramma ex. quibus cetera £jus poemata licet zeftimare, ep 4.6 9. 17. Decem.epiftolarumi libros nobis reliquit: nec defunt qui eilibrum de viris illuftribus attribuant;quem alii Suetonio, alii Corne- lio Tacito;alii demum Quintiliano adfcri- bunt. Incredibili immortalitatis ftudio te- nebatur,ac ingenii,literarum ceterarumque Virtutum commendatione aditum fibi fe ct ad Nerve Trajanique gratiam, & ad fummos quofque magiftratus. In quibus gerendis quanta fide, integritate & pru- dentia ver(atus fit, cum ex rebus abeo ge- ftis, tum ex Trajani ad eum literis cognól- c poteft. Suetonio Tranquillo amiciifimo utebatur , huicque adeo jus trium libero- rum a Trajano'impetravit. Silium Itali- cum zetatis fuz , fi Martiali credimus, poe- tam infignem , hominem triplici confula- tu clarum amavit, luxitque defun&um , ep. 7: 1.3. Martialem abeuntem viatico dona- vit, a quo elegantiffimis Hendecafyllabis rcdonatus eft, ep. z1, 7. 3 Fuit ei cum Taci- to ftudiorum commercium ,' ep. 20; 4. 7. Ambo mutuam fibi in recognofcendis ope- ribus tradebant operam , & forenfem lau- dem ita inter fe partiebantur, ut quoties aliquisin foro fingulare aliquod eloquen- tiz Ípecimen edidiffet quaereretur — Ta- citta effet , an Plinius ? ep. 13. 1. 9. Denique nemo vel ingenio veleruditione hoc tem- pore przcelluit, quicum eo conjun&iffime non viveret. Quam opulentus effet , tc- ftes '"Thuícus ager , ep. 6.7. 4. &ep. 6.1. g. Laurentinus , ep, 17. 1. 2. Comenfis, cujus fontem admirabilem celebrat ep...30. 4. facra aedes apud Tibernum fuis fumpti- bus ere&a, plures ad Larium lacum villa: amoeniffimz ; quarum alteram, quod effet humili loco , comediam : alteram , quod in colle edito effet , tragediam per jocum ap-- pellabat,ep. 7. 7. o. Ceterum in patriam , & amicos,fupraquam dici poteft, liberalis fu it Comenfibusin ingenuorum ingenuarumes - que alimenta, quinquaginta feftertia dedit, . ep. 18. L. 7. iifdem ad erigendas Novoco- mi fcholas feftertium undecies , ep. 15. 7. 4. Romano: Firmo: ad explendum cenfum: . Equeftrem trecenta millia, ep. 19. 2 1: A** rum centum millium nummum nutrici: fuz:nubentiCalvinzin dotem centum mil- lia , e». 4.1. 1: Fabii vero Quintiliani magi-- ftri fui filie Nono Celeri: Confulari viro» defponfata ; Zedit quinquaginta millia num mum s plus , ut ipfe ait , collaturtu , nifi a vue* recundia Fabii , ola wnediocritate munu[culi im- - petrari po[fa confideret , me vecu[aret ,l, 6: eps- 32. Metilio veroGrifpo municipi fuo abeun-- ti quadraginta millia nummum , ad in ftruendum fe ornandumque 7. 6; ep. 25. Veteres de Plinio: infcriptiones , qua in editione Catanzi ejus yita fubje&a funt: vifum eft hic apponere* i uj COMI IN EXTERIORE STRUCTURA Templi maximi. C. PLINIO LE. F. O. V. F. CECILIO SECUNDO. COS. AUG. CURAT. TIBER. MEDIOLANI IN JEDE D. AMBROSIL in arca lapidea ex tabulis confractis, C. PLINIUS L.F.O. V. . CZCILIUS AUGUR LEGAT. PROPR.PROVINCIZ.PON. CONSULARI POPPESTX-IN"EAM PROVINCIAM EI IMP. C/ARSAR. NERVA TRAJANO AUG. GER MAN. CURATOR. ALVEI TIBERIS ET RIPARUM ET PR/EF. ERARI. SATURNI PRZ/EF. ER ARI. MIEL. QU/EST OR. IMP. SEVIR EU ITUM TRIP. MILIT. LEG.VI. GALLIC/E. XVIR.STLITIB. JUDICAND. ADJECTIS THERM. INORNATUM HS. CC... ET HOC AMPLIUS IN TUTELAM.HS. CC. T. . IL ET IN LIBERTOR. SUORUM NOMIN. HS. XVIII. LXVI. D. CEVI REI. INCREMEN. POSTEA AD EPULUM. PLEB. URBAN. VOLVIT PERTINERE HOC*AMPLIUS DEDIT IN ALIMENTA PUER O- RUMET PUELLAR UM. PLEB. URBAN. HS, C CC, IN TUTELAM. BIBLIOTHECLZE. HS. C. IN SEMIDIRUTA JEDE D. ML apud Fegium agri Mediolanenfis. C. PLINIO L. F. O. V. F. CECILIO SECUNDO COS. AUGUR. CUR. AL V. TIBER. ET CLOAC, URB. PRJEF. ZR. MIL. QU. IMP, SEVIR. EQ: CR TR. M. LEG. VI. GALL. XVIRO. STLIT. JUD. EFL, DIVL T. AUG. RCELIENS, * ERRAT 4. P .feguificat pagiuam. T , textum paneg yricorum. Y, Interpretationem, NN , Notae. E P 41g. 2. linea 30. 77.lege 71. P. 8. N. col, 1. lin. 2. indicio ,7. judicio. P. r2. T. lin. vv. fi nobis, 7. fi nolis. P. 18. N. col, 1. (24. not. 7 ,l. not. a. ibid. col. 2. l. ultizna. habueran: /. habuerant. P. 19. T. /. 6, Pyreneus, /, Pyreuzus. P. 22. N. col. 2. 1. 8. pro pratoribus ,/; propratoribus. P. 23. I. (— €0l. 2.L. 2, hoflrum, 7, hoftium.P. 44. N. col. L. 16. filii filii. P. 47. T. 16. omneis , /.omnes. i£id. N. cel. x. [. 16. fit , fit. P. 55. N. etl. 1. 1. 1)0.feribus ,/. foribus. P. 67. T. 1. 6.fexies, l.(exties.P. 71.N. €ol. 2, 1. 3. excipeperent , /. exciperent. P. 74. N. c&l. 2. |. 14. obftingere ,/. obftringere. P. 95. T. 7. 13. poene, /. pene. P. 99. N. col. 2. [. 10; paranur, 7 parantur. P. 100. /. 25. avadiendum , & audien- dum. P.104. N. cel, 1.1. s. Tygrim.,Z. Tigrim. P.407. col. 1. l, 43. Zozimus , 4. Zofimus. P. 108. N. col. i, [. 41. affinitatus , /. Moins ibid. col. 2. L.37. montis ,./. mentis. P. 109. N. col. 1.7. 5. vit- deantur, L videantur. P. 110. T. /. 9. a a, /. ara. P.112. N. col.2.1. €, & 7. caput fequens jl, caput 7. not. $,par.3.n.6. not. 7, P.118. T. 7. 2x. videtur. Indo 4 videtur, Indo.P. 119. N. co/. 2. 10. anno ' Chrifti, annoChrifti 2914 P. 133. T. (2. ab luxt , 1. abduxit. 204. N.col. s. l. 10. triftes , /: tritas. P« 334» N. col. 2, 1.8. venerationis pietatis officio, /. venerationis officio. P. 135. IN. col 1. 4. 4 pan. B. 35.10, [. pan. ro. n. 35. P. 136. T. 4. 4. caftta I caftra ibid. N. col. 2. ultima. vint , 1, vivunte P. 137. N. col. 1.. l.17.not. 3. /. not. s. P. 340. N. col, 2. l. 2. victorum , 4. victoriam. P. 144. N. eo/s Y. ). ultima, Vir doGiffimum 4. vir doGiffimus. P. 149. N. col. 1. L. nltizsa. reum 4. rerum. P 157: N. cel. 2. Ll. 9 ufu mei, L ufum ei. P. 159.*N. cel; 2. L 12. not. 6,1 not. 7. P. 163. col. 2. L. 44. Tum quae L'Tum caftella quz. P. 165. I. col. I. y. mea , 4, mes. P. 169. T. 1. 16. pirarice, / piraticz. P. 178; T. /. 27. ad luunt, .adluunt. P. 180. N. col. 2. 1.3. Sealdim , /, Sealdim. P. 195. T. 4.6 fidentes, fidentes. P. 206. N. col. 2.1. 9. infufz , 0, infulz. P, 210. T. L. 3. paludium, /. paludum.. P.221. T./, 1, lurima, /. plurima. P. 224. N. col. 1,1. 28. in fuo gloriz mundi catalogo, 1n procemio comment. ad confuetudines Burgundizx. P. 235. T. /. 16. pro ,/. proh. P. 237. N. ecl. 2. vitro ,/. viro. P. 241. T. l. 12. pro , L proh. ibid. N. cel. 2. Ll. 11. neque, l. neque. P.242. N. eol. 2. [. 2. Vefuro, Vefulo. P245: T. /. 17.P.256. N. col. 2. l. s. pan. g. n , /. pan. 9. n. 18. not. 4. P. 257. T. . 7. male , 1, mali-P,264. N. col. 2.1. 6. poftoros,.l. poíteros. P. 268. N. col. 7. kit. depravafiffimum ,/. depravatiffimum. P. 81. col. x. l. utima. tranfuga , /. transfuga. p.28 2.in Synopfr. l. 17. n. 12. l. n. 11.07 ibi d.l.. 18. n. Ite 1l. n. 12. P.286. T. 4. 22. frcna,/. frena. P.228,1.10 incliti.Linclyti, P. 309. in (ynopfi. L.33.foeleri, 4. fceleri P. 310. N. L. ultima. quid timeam ,/ quod timeam. P. 312. N. col. 2. l. ultima. Pytznzis, I. Pyrenzis. P. 313. N. col. 1. /. x. Mediterrane,/ Mediterranco.DP. 317. T. 13: amen ,/, tamen. P.519, N. col. 1. £13. a ab. tio ,4, ab tio. IN I NDICE. A&utum, adj.dele adj. agitabatur,243. / 343.2gmen.348:26. adde ibid. 2x. aliena, &ddes45:28. Alpibus.333./.335.alterno , verb.lege nom. ambitio,adde 337: 25.amentia fub £2. adde 336: 3. amnis adde 339:19. ampliffime , f/ng. . ampliffimz. aquis «dde 344:4. aras. Y12. L.116. arte.adde 345. l. V, artificum. adde 348 : 20. auferetur. /, aufertur. avolabat. 242 L34». beatis &c. znindice T pdanthixdiDbma) adj lege fubft. breviffimum. 168 : 17. dile.cadaveribus. 339: 17.adde ibiders 21. cadere /. cedere. //n.16 : 17. dele17.calcaribus , & goo invcce , Cafarem. caperetur 245.l.345. captum ,/45? lege adj .carnifice , I. carnifex. cadtrenfium. 218;/..318. clari, adde 3445 13. coelefte. adde 344 : 9.concederetur. /. conderetur.concordiam. 117. 4. 119.confli&us. 339: 7. le- ge is confecratis./. confecraris. con(ulit. adde 333: 3. continere.341:5. corpora. dele /is. correptis 279.1. 179, crudelitatem liz. 22. 27. cultibus 336.4. 329. cultui. 274: 18. dele. cuperer. E: cuperet. cur. dele 4i; data adde 337:9.deberes adde 346 : 21. dedicifti . didicifti. Dei adde 344::6. demus.adds 345:3* Deus adde 335:11.diadema adde 348. 15. dicebatur./.dicebat. dicimus«dde 334 : 9. dicta, adde 338. 5- Jifciplina adde 340:11. dixiffe adde 342: 22. documentum liz. 46.dele 4. dolor 323. I. 223. domi ad^ de334:5.€giffe 343. 1.144. cgiffes Lin. 3. [. 13. emedfus. / emenfus. fa&tionis. in. 25. /.28.famam. adde 347:12.348. 4. familiare. /. familiari. ferri adde 134.16. ferro 338. 18. 1.17.favoris adde 344:7. feftinata Ll. feftinatz.fides adde 358:2. flumina adde 348:21.fuga adde 339119. fugiens lin. 1. | 15. furor adde 349t Y5. gaud et adde 341: 18. geminarum [. gemmarum, Similiter / gemmas , gemmis, genus adde 334:17» gravius adv. adde 349: 17. habuit 349. / 346* hiftoriis 343« l. 348. humanis adde 345: 18.humus /. Hunnus.17. ignibus adde 3467 16. iminis /. infimis immortalis adde 344: 6.impiz adde 339: 15.inccr- tum adde 343: 2 riinnixam liz. 16.1, 38. innumeras. 344. /. 347 infignes adde 342.11. interitum 347.7. , 317. infolitum 242. /.142. ire lin. 34 [. 24. Juliani 238. /. 288. largiuntur 286. 1.389. Mars 259. 1. 256»- TRUST: 13... 3, mavos:/, mavis, metallorum rivus fluens /, rivis.. multifida.759. /. 159.0bviorum 19. 4I. PRIVIEBZEGEVDUROI- * OUIS parla gracede Dieu Roy deFrance & de Navarre: A nos amez & feaux T costcilcs , lesgens tenans nos Cours de Parlement , Grand Confeil , Requeftes de noftre Hoftel, & de nos Palais, Baillifs, Senefchaux , Pievofts, Lieutenans , & à tóus nos amez Jufticiers & Officiers qu'il appartiendra, Salut : Ne voulant rien oublier ;de tout ce.qui peut contribuer à la bonne Education de noftre tres-cher. & tres-amé Fils le Dauphin, & confiderant quefon avancement dans l'Etude des bonnes Lettres «en fait une partie : Nous ayons jugé que rien ne luy feroit plus utile pour cela, que de luy. faciliter la le&ure & l'intelligence des anciens Auteurs de la Langue Latine, par des moyens plus prompts.& plus commodes , que ceux dont on s'eft fervy jufques icy , & nous nous fommes d'autant plus portez à l'execution de ce deffein , que Nous avons compris en méme temps, quele public en recevroit beaucoup d'avantages.: Ainfi nous avons jetté les yeux fur pluficurs perfonnes fcavantes , tant de noftre Royaume, que des pais étrangers, pour travailler fur ces anciens Auteurs de la Langue Latine, y fai- fant des Notes & des Explications qui puffent en donner l'intelligence, fans avoir be- foin d'autres Commentaires , & dans la diftribution quia cfte faite de ce travail ; Nous avons chargéle Pere n z 1 4 BauwE de la Compagnie de J Esus; de travailler A l'explication des Panegyriques Anciens, dont il s'cft acquitté à noftre fatisfa&ion; de forte que fon Ouvrage cftant en eftat d'eftre imprimé, Nousavons permis & accordé, permettons & accordons à Simon Benard, Imprimeur & Libraire de noftre bonne. Vil- I de Paris , d'imprimer ou faire imprimer , vendre & debiter lefdits Panegyriques An- «iens avec l'Interpretation & les Notes dudit Pere p x r4 BaAuNE, dans tous les lieux de noftre obeiffance , en telles marges, tels volumes, & caracteres qu'il voudra, pendant le temps de vingt a5, à compter du jour qu'elles feront achevécs d'imprimer, pendant lequel temps Nous faifons tres-expreffes inhibitions & deffenfes, à tous Im- primeurs , Libraires & autres perfonnes de quelque qualité & condition qu'elles foient d'imprimer ou faire imprimer lefdits Panegyriques Anciens , fous pretexte d'augmen- tation, «correction, ou autrement, en quelque forte & maniere que ce foit , vendre ny debiter iceux fans la permiffion & confentement dudit Benard, ou de ceux qui auront droit de luy , à peine de trois millivres d'amende, applicable un tiers à Nous , un tiers à l'Hofpital general , & l'autre tiers audit Benard , confifcation des Exemplaires contre- faits, & de tous dépens , dommages & interefts au profit dudit Benard. A condition qu'il fera mis deux Exemplaires deídits Panegyriques en noftre Bibliotheque publique , un en celle du. Cabinet de nos Livres en noftre Chafteau du Louvre, & un en celle, de noftre tres-cher & feal le fieur Daligre , Chevalier, Chancelier de France , avant que de lesexpofer en vente, à peine de nullité des prefentes. Du contenu defquelles vous. mandons faire joüiir & ufer ledit Benard ou ceux qui auront droit de luy , pleinement & paifiblement, ceffant & faifant ceffer tous. troubles & empefchemens au contraire, Voulons qu'en mettant au commencement ouà la fin deídites (Euvres , une copie , ou Extrait des prefentes , elles foient tenues pour bien & deucment fignifiées à tous ccux qu'il appartiendra : Car tel eft noftre plaifit. Donné à faint Germain le dix-feptiéme jour d'Avril , l'an de grace 1676. Et de noftre Regne le trente. Signe , Par le Roy en fon Confel, DE LA Bauwtr. Regiftré fur le Livre de la Communautd des. Libraires dy Imprimeurs de París , ce pre- mier. OBobre 1676. fuivant l'ezArreft du. Parlement du 8.eAturil 1653. £* celuy du Confail Priué du Roy du 27. Février 1665. D. TurEnRnRr. : Achevé d'imprimer pour la premiere fois le 23. Novembre 1676- Les Exewplaires ont. eflé fournu. ——————— ———À TYPiIS THEODORICIANI, IE C PLINII SECUNDI 'NOVOCOMENSIS PANEGYRI CU s "IRAJANO AUG: DICTUS. NoT az - y ' vocomum fiveNo- vum Comum Ita. lie Tranfpadanz civitas in Infubria ad lacum Larium , lavo 4 Comum primo di- &a, ac poft ejus inftaurationem , Novo- comum ; hodie Coro, 2. Panegyricus. ] Subauditur fermo. Panegyricz orationes primum di&e funt, qua habebantur in Panegyri ; id ett in lu- dis ac celebritate totius Gracie : Sed poftquam ejufmodi orationum confue- tudo exolevit : quxcunque in laudem Principis , aut etiam cujufyis privati ho- minis , five in fenatu , five in aliquo alio nobili confeffu fierent, diétz funt Pane- Byrice. Imo fi Tullio & Quintiliano credi- mus/fuafionesipfe , & quacunque oratio ac dele&ationem comparata abeffet a civili Iepitu , Panegyrici nomen obtinuit. Haec quidem Oratio eratiarum actio dicenda Potius videtur ; tum quod Plinius ait n. 4- Senatu[zenfulto (ancitum fuiffe, ut fub Hilo gratia, agendarum hujufmodi ora- tiones haberentur; tum etiam quod Aufo- Mii ad Gratianum principem pro accepto | Ovocomenfis.] No- | item confulatu oratio , infcripta eft. non; Panegyricus , fed gratiarum a&io. Ut hic tamen Panegyricus dicatur , facit cum Apollinaris Sidonii au&oritas , tum quod antique omnes, ac novz editiones hanc infcriptionem habent. diu SV 3. Trajano Augufto di&ius.] Ab Octaviano Cazíare,qui omnium primus Zuguffu cogno-. minatus eft , invaluit deinde confuetudo, ut ceteri imperatores Zmgz[ii dicerentur. Mos autem fuit apud Romanos ftante re- publica , ut novi magiftratus populo fta- tim gratiasagerent. lta referunt ,. P/utar- chus im Emilio : Tullius initio. 1. Agrarie Verum poftquam imperatores traxerunt ad fe jura populi pene omnia, atque in primis. creandorum confulum : tum gra- tiarum a&tiones,quz antea populo fieri fo-- lerent ; fibi ab iis quos confules feciffent fieri voluerunt : fado , ut ait Plinius n. 4. cadere fenatufconfulto: cujus quia nufquam alibi, quod fciam , mentio eft, quo tempore fa&um fit, incertum eft. Ioi- tur Plinius a Trajano imperatore conful. una cum Cornuto Tertullo defignatus , ut huic five con(uetudini , five fenatufcon- fulto fatisfaciat, hac oratione Trajano in fenatu gratias agit. 2 SYNOPSIS PANEG YRICTI I N EXORDIO. Primum , redditrationem cur initio deos precetur * quod. hac in[lituta [rt a majoribus con[metudo , quam nemini ait potius quam [ibi ob - fervandam , nam.1. Quia con[ulem decet religio, quia laudat optimum principem, qualis Deorum munus eft, n.2.. Quia imprimis Trajanus a diis datus, cujus adop - tio ante "fovis puivinar in C apitolio fatFa, Deinde offendit banc laudationem non tam ut principi [erviliter obfequatur afe fufceptam., quam ut [enatu[con[ulto pa- reat; utque boni principes, qua facere debeant , in laudatis Trajaui virtutibus reco- gnofcant. Quare abe[fe oportere adulationis [n[picionem. Haret in commendatione ejus humanitatis , n. 3. Hacu[que exordium. D 1s T R 18 u T1 o videtur bac e[[e. I. ja Trajani publica, Y Y. vita ejudem privata laudatur , n. 4... I. PARs.Univer[/as Trajani laudes primum ponit [ub uno afpetiu quas. po- fea [irillatim pev[equatur. IAdoptatur a Nerva , n. $. Quam gratus erga eum fuerit, n. xo. Qaam metuendas e[fet boflibus , n. Y2. Quamcarus c venerabilis militibus [nis , n. ty. Tradattain bello prima ejus pueritia, n. t4« iam tum feana dedit vitkoriarum ab eo veferendarum. Plinins quaft vaticinans triumphum de[- eribie , n; 1. Trajanus difciplinam militarem emendat , n. 18.'R omam redit, n. 20. Patris patrie appellationem accipit a [énatu , n. 21. Defcribitur placidus ejus reditus , n.22. Romam redux primum tributa remittit : congiaria , donativa , ali- menta dat,n. 25. Ubertatem in Urbem invebit,n. 28. Inde //Eaypti Lerilitati fuc- currit, n. 30. L&dos dat populo , n. 33. Delatores punit , n. 34. Picefrmale tribu- tum temperat , n.37. Teftamentis [eeuritatem inducit , n. 43. Bonis e maxime nobilitati favet n. 4.4. Cenforis nomen recu[at ,n. 45. Literarum [eadia promo- vet : honorem dicendi mariflris habet. Equs comitas c humanitas , n. 47. In pu- blicis edificiis ejus magnificentia , domi frugalitas , n. 0. Tanto major ceterisim- peratoribus , quanto illis mode[Hior , n. $2. Secundum con[ulatum admitit [ub Nerva, n. $6. Quomortuo , jam. [ni juris fatlus , tertium recu[at , n. $7. Exo- vatus tandem a epublica eum [ri[cipit ano [eauenti, [eru atis tamen quaft inpri - vati hominis ele&lione comitiorum legibus, n. $9. In tertiocon[idlatm nobiles viros promovet ad maziftratus , maxime quos provincia commendarent, n. 69. Quam fuerit comis in candidatos, in cives, n. 27. Quas acclamationes mode[lazmeruerit, n.74. Affiduus in foro, ibi omnes boniconfulis partes agit, n.76.Rogatur,ut quar« tum con[ulatum accipiat, n.77. Quicanid [npererat abveip.rebusotii, non luxu aut defrdia con[umi:, [ed venatione ceterifgue corporis exercitationibus impendit ,n.8 1. ..AI. P Ans. Hatlenus qualisin imperio fuerit x nunc qualis in privata vita. Laus. Plotine "Trajan conjugis ,. Marciana fororis , quas exemplo [mo infi- tuit ,n.84.. Qgantae[Jet ia colendis amicitiisejus conflantia , n.85.. Quanta ip- fius procuratorum integritas, n. 87. Neque libertis plus quam par c[et tribuit : ob qua omnia merito dicitur optimus a [enatu , n. 8 Iw riNE. Compelat Nervam d Trajanum patrem , quibus de filii vir- :utibus gratulatur, n.89. fenatores ; a quibus dicendimunus Jibi impofitum erat, n. 90, Trajanum imperatorem s cui c pro fe & pro collega gratias agit, n. 91.» ffodes imperii deos , pracipite C apitoligum Sfovem, quem orat pro aternitate im - prrii d principis , n. 94.. Iterum fenatores , quibus ob[eauium Q reverentiam pol - licetur , 0. 95 : €. PLINII , PINEUTnMRICITS TRÁÀJ)IANO DICTU .;S. Ene ac fapienter ,' Patres Conícripti , majores inftituerunt, ut rerum agendarum , ita dicendi initium a precationibus capere z à quod nihil rece, nihilque providenter homines , fine dcorum immo:taium ope, confilio honore*aufpicarentur. Qui mos cui potius, quam confuli? aut quando: magis ufürpandus colendufque eft , quam cum imperio fenatus , au&toritate reipublicz ad agendas optimo principi gratias €xcitamur ? Quodenim przftabilius eft, aut pulchrius munus deorum , qul caftus , & fanctus, & diis fimillimus princeps ? Ac fi adhuc dubium uiffet , forte cafuque rectoresterris, analiquo numine darentur : princi- pem tamen noftrum liqueret * divinitus conftitutum. Non enim occulta po - teftate fatorum, fed ab: Jove ipfo coram ac palam repertus , ele&us cft. Quippe * inter aras & altaria ,* eodemque loci , quem deus ille tam manife- ftus ac prefens, quam calum ac fidera infedit. ^ Quo magis aptum pium- que eft, te, Jupiter? optime , antea? conditorem ,? nunc confervatorem I, imperii noftri precari , ut mihi? digna confule , " digna fenatu , digna. No T & ld Atres confiripti. | Senatores patres , — s. Esdemque vci ] Ii Capitolio: di&i funt : vel etate,ut ait Salluftius, erant enim feniores; vel cure fimilitudine. Nam eam reipublicze, quam patres fua fa- miliz;curam habebant. Confcripti vero:pxi- mum dicebantur ii , qui , ut certum: numce- rum explerent, ad aliosadícribebantur:po- ftea uno & eodem nomine. omnes eque fenatores , di&i funt patres conferipti. 2. e/füfbicarentur. | Id: moris erat apud veteres , ut nihil. ferme nifi deos precati , atque adeo captatis aufpiciis, inciperent. De qua confüetudine videri poteft TuZiu Pro- Rabirio. && 2. de Divinat. & Valer. Ma- xim. L2. c. s. Atque hincfa&tum eft ut, au[picari , dixerint: pro. incipere. Aufpicari autem , feu:aufpicia confulere; eft. aves, 3t potius avium volatum infpicere. . 3: Divinitus con[litutum. ] De hac Traja- ni cle&ione , diximus in cjus vita. 4» Inter arae c altaria. ] Differunt. Are enim diis fuperis, zque & inferis; ef/ta- | ria vero diis.tantum fuperis confecraban- tur. Sic Serviusin illud Virgilii Ecl. s. 64. En quatuor avge , ecte: duas tibi , Dapbui, dusque altaria Phwbe. 6. Sue magis. ] Deorum invocatio cf quà non poetas tantum, fed &-oratores uti folere , docet Suiptil. ip praefat. libri 4. 7. Opiime. ). Ant. Schonovius ex veteri: codice addit zzaxime.:. itaque: eft. in edita Lugdunenfi. 8: Conditorem. ] Aion. Roma condi- tor. Romulus ? (ane: fed eo feníu id intel- ligendum eft , quo apud Virgilium JE. 12; 829. Jupiter dicitur rerum repertor ; licet alii quoque dii multarum rerum ufum in: venerint..Quia nempe nihil ejufmodi fit fi- neJovis ope atque confilio. Quid-quod Romz conditor dici poteft , qui ejus con- fervator fuerit , cum Romuli fugientem ftitit exercitum: 9: Nunc confervatorem. ] Poftquam fpre^ to propter affectam statem Nerva, nu- tanscam ob rem imperium ad Trajanum per fummam bonitatem tranftulifti. 10. Dna confule ) Plinium fuiffe tum confalem , cum hanc orationem dixit , in ejus vita oftendimus. , 11. Digna fenatu. ] Quem intueor. Un» de patet orationem hanc habitam in fcnatu, A- ij. IQ» Lnd 10 1j 4 C PLINII PANEGYRICUS rincipe contingat oratio: utque omnibus quz dicentut a me; libertas; fides , veritas conftet: tantumque" a fpecie adulationis abfit gratiarum actio mea, quantum abeft a neceffitate. Il. Equidem non.coníuli modo , fed omnibus civibus enitendum rcor, ne quid de principe noflro ita dicant, ut idem illud 'de alio dici potuiffe videatur. Quare abeant ac recedant *voces ille, quas metus cx- primebat, nihil? quale antea dicamus, nihil enim quale antea patimur ; nec cadem de principe palam, quz prius, predicemus: neque enim eadem fecre- to loquimur , quz prius. Difcernatur orationibus noftris diverfitas tem- porum , & * ex ipfo genere gratiarum agendarum intelligatur , cui quando fint actz : nufquam ut deo nunc, nufquam ut numini blandiamur,? Non enim de tyranno, fed de cive ; * non de domino , fed de parente loquimur, Unum ille fe exnobis, & hoc magis excellit atque eminet, quod unum ex nobis putat: ? nec minus hominem fe, quam hominibus przcffe meminit. Intelligamus ergo bona noftra, dignofque nos? illis ufa. probemus : at- que identidem? cogitemus, fi majus principibus przftemus obfequium, qui fervitute civium , quam qui libertate lztantur, Et populus quidem N o T ££, Senfim tamen abiit nomen illud in invi- 12. 4 [pecie adulationis. ] A fufpicione adulationis. Nota hujus loci irem: amolitur a fe quantum poteft adulationis fufpicionem. 1. De alio dici. ] Martial.l. 1o. Ep. 74. de T'rajano. Hoc fub principe , ft apis , qauero verbis Roma prioribus loquaris. 2. Focesile. ] Adulatoriz. 3. Sluale antea. ] Sub Nerone, Domi- tiano , ceterique malis principibus. 4. Exipfo genere. ] Ita emendarunt hunc locum Lipfius, & Gruterus : fenfus vero eft. Ex hoc gratiarum agendarum genere intelligatur, cui principi, & quo tempo- re fint a&z gratie. Nullo hujus orationis loco ipfi, fic tanquam deo, adulemur. Si quis tamen malit textum, uti legitur in aliis editionibus : hunc reprafento. Cwi quando fimt batfenus ut deo , nunc nufquam ut numini blandiamur. $. Non enim de tyranno. | Confert Tra- jani humanitatem , cum Domitiani arro- gantia : Neque enim bonum virum proprie , e copiofe laudari. fine "virtutum ; nec improbum sotari ac vituperari fine vitiorum cognitione fatis infiguiter atque afpere poffe , tcftatur Ci- cero 2. de Otat. 349. Tyrammi autem vox in bonam partem accipiebatur pro quo- cunque rege. Unde illud ZEncid. 7. 266. Pars wibi pacis erit. dextram tetigiffe tyranni. diam, ut violentum dominatorem figni- ficaret. 6. Non de domimo. ] Appelationem illam ediofam "uguflus exberruit. Suetonius. Sic ctiam Tiberius cuidam fe dominum vo- canti fuccenfüit, vetuitque ne hoc dein- ceps nomine compellaretur. Nonita verc- cundus fuit Domitianus , qui dezinus , &, quod extremz dementiz cft, deu appel- lari voluit. Hanc Trajani modeftiam , no- men illud domini averíantis, notat Martial. l. 10. Ep. 72. Fruffra blanditie vvenitis. ad me, attritis miferabiles labels. Diffurus do- minum , deumque non. fum , jam mon eft locus hac in urbe vobis , non efl bic dominus ; fed im- perator. 7. Nec minus bominem fe. ] Abfimilis Alexandro , qui fe Jovis Hammonis filium haberi: Augufto, qui fibi Flamines decer- ni: Caligule , qui deorum ftatuis caput fuum imponi : Neroni , qui Apollo dici: Domitiano , qui dominus , deufque ap- pellari voluit. 8. Ijis ufu. ] Id cft,utendo,utpar eft, his bonis, haud indignos nos iis efle oftenda- mus. In aliquot editionibus eft iZiw ufu. 9. Cogitemuw , fi. | Si pro au. Terent. Heaut. 1.3: Fifa fi domi efl. Propert. l. 3. Ila vribiveferat , fi mflri mutuatura eft, Ho- TR ÁAJTANO^DICTUSS.) ; Romanus"? dile&um principem fervat, quantoque paulo ante "' concentu "formofum alium ,5 hunc fortiffimum perfonat : quibufque aliquando clamoribus 44 geftumalterius , & vocem ; hujus pietatem , "abflinentiam , 6 * * " *. Fe. Te " PETS S . "^ manfüetudinem laudat. Quid nos ipfi? divinitatem principis noftri , an mumanitatem , temperantiam , facilitatem , ut amor & gaudium tulit, ce- lebrare univerfi folemus? Jam quid "tam civile, tam fenatorium, quam il- lud additum a nobis ?* Optimt cognomem? quod "peculiare hujus & proprium, arrogantia priorum principum fecit. Enimvero ?? quam com- mune, quam exzquo , quod felices nos, felicem illum prz dicamus , al- terhifque votis , hzc faciat, hzc audiat, quafi non dicturi , nifi fecerit , Comprecamur ! Ad quas ille voces lacrymis etiam , ac multo pudore fuffun- ditur. Agnofcit enim fentitque ** fibi , non principi dici. Ill. Igitur quod temperamentum omnes in* illo fübito pictatis I NOICOEORUPOM EOTOACOTOIGQ. & m s itte 1 In vepentino ilo acclamatienum noftrarum effu. N o Tat.l. 1. Ep. 2. rrfpice fi poffam donata repene- re letus. Livineius ex Cufpin.codice legit, Cogitemus quam fit indignum fi cc. .. ,IO. Diletum principem. ] Lege cum Li- pfio dilettum principum [;rvuat. ld eft, popu- lus quidem Romanus fcit apte difcernere , quibus principibus, & quanta laus. de- beatur. 4 1L. Concmntu. ] Bene admodum plau- fus ille concentus dicitur, Nam , utait Ta- «t. Annal. 16, 4. In plaufibus illis tbeatrali- bos , plebs certis modis , plaufuque compofrto perfonabat, Fuit hzc ars malorum impera- torum;atque in primis Domitiani, ut robu- ftos quofdam juvenes ad plaufum fibi dan- |- dum certis in theatri partibus difponerct. IL. Formofum alium. ] Domitianum pu- ta, quem pulcrum ac decentem fuife , ait Suetonius, 13. Hanc fortiffimum. | Robuftiffimum. € Trajani robore Dio & icfor. 14. Geffum alterius , e "Uocen. ] Nero- bem intelligit , qui inarte hiftrionica exer- Ctatiffimus vocem fuam divinam dici, & Celflem volebat: Sueton. 1j. AbBinentiam. ]. Abflinebat: ab. aliena Dtcunia, nop vin quam ab magnis cedi- "5- Dio, folo Manfuetudinem. | Notum illud Au- "ohm *pigramma. Corris bic in cives Trajante 57 boflibu, afper, &rc. Amicis eum culpanti- bus, quod nimis erga omnes comis cffct, T 4E, refpondit , TaJem fe imperatorem effe priuatis; quales effe. fibi imperateres privatus. opta[- fet. Eutrop. 17. Tam civile.] T'am dignum bono cive. 18. Oprimi cognomen. | 31 Dioni, Zona- rz, & veteribus numis fides eft, cogno- men illud non ante fuba&tam" Armeniam Trajano additum eft: hoc eft,anno cjus im- periinono. Quid ergo? utrumne errarunt illi, an nofter Plinius? Conciliari poterunt, fi dicamus ; hoc quidem anno Optimi co- gnomen ei a fenatu inditum ; verumta- men non ante Armeniam fuba&am in ti- tulis fuiffe ufurpatum. à 19. Peculiare. ] Adeo ut ad Valentiniani ufque tempora imperatoribus 'acclamari folitum fit : Felicior 44ugu/lo , Irajauo zelior. Eutrop. 20. Zuam commune. ] Quam communis eft & illi, & nobis felicitas , quam pradi- camus ! Felices mos , quod hunc imperato- rem habeamus. Felicem illum , quod tot tantifque ornatus fit virtutibus. Idque al- ternatim optamus : Hee faciat , qualia huc ufque fecit. Hac audiat , qualia hucufque a nobis audiit; nempe laudes , quas pro con- ceffa nobis ab humaniffimo principe liber- tate , non daremus ; nifi iis dignus effet. 21. Sentitque. | Forte inducenda eft il- la vox. 22. Sibi, mon principi. ] Suis virtutibus, aon principis dignitati. poa jj IO 6 C. PLINII PANEGYRICUS calorefervavimus , hoc finguli quoque meditatique teneamus : fciamuf- ue , nullum effe neque fincerius , neque acceptius genus gratiarum, quam quod illas acclamationes emuletur, que fingendi non habent tempus, Quantum ad me pertinet laborabo, ut orationem meam ad modeftiam $. principis moderationemque ? fubmittam , nec minus confiderabo ' quid aures ejus pati poffint , quam quid virtutibus debeatur. Magna & inufi- tata principis gloria , cui gratias a&turus, non tam vereor, ne me in laudi- bus fuis parcum, quam ne nimium putet. hec me cura, hzc difficultas fola* circunftat. Nam merenti gratias agere, facile eft, Patres. Conícripti. 10 ? non enim periculum eft , ne cum loquar de humanitate , * exprobrari fi- bi füperbiam credat; cum de ftugalitate , luxuriam ; cum de clementia; crudelitatem ; cum deliberalitate, avaritiam ; cum de benignitate , livo- rem ; cum de continentia, libidinem ; cum de labore, inertiam; cum de fortitudine, timorem. Ac ne illud quidem vercor , ne gratus ingratuíve 1y videar , prout fatis , aut parum dixero. Animadverto enim etiam deos ipfos, non tam accuratis adorantium precibus , quam innocentia & fanctitate ]z- tari: gratioremque exiftimari , qui delubris eorum puram caftamque men- tem ; quam qui meditatum carmen intulerit. — — I V. Sed parendum eft ' fenatufconfülto , quo ex utilitate publica pla- 20 cuit, ut confulis voce, fub titulo gratiarum agendarum , boni principes quz facerentrecognofcerent ; mali , qua facerc deberent. Id nunc eo ma- gis folenne ac neceffarium cft, quod parens nofter* privatas gratiarum actiones cohibet & comprimit : interceffurus etiam publicis , ft permit- teret fibi vetare, quod fenatus juberet. Utrumque, Czfar Augufte , mo- 25 derate, & quod alibi gratias agi non finis: & quod hic finis.? Non enimate ipfo tibi honor ifte, fed ab agentibus habetur. Cedis affectibus noftris, c nec nobis munera tua praedicare, fed audire tibi neceffe e(t. Sepe cgo mc- cum, P. C. tacitus agitavi, qualem quantumque effe oporteret , cujus INTERPRETATIO. b Deprimendo accommodem. fícia , fed tu eorum predicationem audire. c Neque nece[fe. babemus laudare tua bene- | Noc Y. Quid aures ejus. ] Teretes & religiofa, »»ibi funt omnia incommoda. 'Tullius off. 1. quz quidquid affentatorium eft, refpuunt. n. 4. Leviora enim funt ea , que repentino ali- Sic Horat. de Augufto Serm, l. 2. 1. Cui zale | quo smotu accidunt , quam ea , que meditata, fi palpere , recalcitrat. ( preparata inferuntur. Ovid. Metam. 9, a. Circunflat. ] Urget , premit. 10f. Verba meditata componere. y. Nen euim periculum eft. ] Quam fcite| 1. DUM ) Quandonam fac- velut aliud agendo virtutes Trajani omnes | tum fir, nullibi , quod fciam; proditum eft. enumerat. Fortaffe fub Augufto, qui multa nova in 4. Exprébrari fibi. ] Ut mali principes | remp. induxit. qui , dum laudantur, fua fibi vitia tacite 1. Privatas. ] A privatis hominibus fa- exprobrari , ac fua ulcera illo fale defrica- | &as , reje&urus ctiam, qua a confüle fieri ri , aut fufpicantur, aut fufpicari debent. — |folentreip. nomine, fi &c. j. Meditatum carmen. ] WaOkmxdefumi-| |.3. Non enim a te ipfo. ) Non enim aucu- tur, ut in Terent. Pbormionc. Megirata ) paris ; & quafi emendicas hunc honorem ; CIARA JTANO-DIC.TU S. 7 ditione nutuque maria , terra , pax, bellaregerentur: cum interea fingen- ti formantiquz mihi principem , quem 2 zquata diis immortalibus poteftas deceret, nunquam voto faltem concipere fuccurrit fimilem huic, quem vi- demus. * Enituit aliquis in bello, fed obfolevitin pace :alium toga , fed non & armahoaeftarunt : reverentiam ille terrore , alius amorem humani- tate captavit: ille quzfitam domi gloriam in publico hicin publico partam domi perdidit Pero adhuc nemo extitit, cujus virtutes ^ nullo vitiorum confinio lederentur. At principi noftro quanta concordia,quantufque con- centus omnium laudum, omniíquegloriz contigit! nihil feveritati ejus hi- laritate , nihil gravitati fimplicitate , nihil majeítati humanitate det:ahitur. Jam firmitas jam proceritas corporis, jam honor capitis , & dignitas oris; adhoc, xtatis 5 ind. flexa maturitas, nec fine quodam munere deüm fefti- natis fenectutis infiznibus , ad augendam majeftatem ornata czfaries , non- ne longe lateque principem oftentant ? —M. Talem effe oportuit, quem non" bella civilia, nec armis oppreffa refpublica , fed pax & adoptio, & tandem exorata terris numina de- dilent. An fas erat nihil differre inter imperatorem , quem homines, & quem dii feciffent ? Quorum quidem in te, Cefar Augufte, judicium & favor, tunc ftatim * cum ad exercitum proficifcereris , & quidem inufitato INTERPRETATIO. 2 Dignitae pav deorum immortalium poteflati. b NuZa vitiorum affinitate corrumperentur. No T £. fed is penetibi invito offertur. 4. Emituit aliquis in bello. | Sudant hic Plinii interpretes omnes , ut myfterium |n his vocibus aliquod deprehendant: quas alii de Annibale, de Mario alii , alii de alio intellizendas volunt : quorum argutam perípicaciam etfi non vitupero , Pace tamen illorum dixerim , merum hoc effe fchema oratorium. Hunc locum, quemadmodum & multos alios , quos referre. abftinebo , magnus: Plinii imi tator Claudianus , qui trecentos poft an- nos vixit, laudibus ]. Hecorant yyores : animus quem pulchrior ornat , » m "fla fluugt , que divifa beatos efficiunt , C0lleHa top, ec. T $. Jam proceritas corporis. ] De procera rajant ftatura Martialis, Dio , Suidas , & alii. 76. Indeéfoxa spaturiat. ] Matura stas, QU tamen careat fenectutis incommodis: ;.Xà entm zetas dicitur, quae vergere; & inclinari incipit, 7. Feflinatis feneButis infignibus. ] De cal- vitie id interpretatur Rayanus. | Át prope- rata calvities,fi Ariftotelem audimus , vitio potius , quam laudi vertenda : quod fere fir. intemperantiz argumentum. Ds ca- nitie potius , cum aliis interpretibus id in- telligam. Nam Tacitus Imp. apud Vopif- cum : Trajanus , inquit , Jenex ad. imperium verit. Non fenex, inquit Caíaubonus in hunc locum, fed fenili fpecie; erat cnim canus. Qua inre etfi Caíaubono affentiorj rifum tamen movit lepidus error Livineii qui , ut probet "Trajanum natum annos 44. canum fuiffe , Xiphilini locum affert; Trajanum ex canitie fuiffe agnitum in ex- peditione contra Agarenos, quam fufce- pit fexagenario major. Unde nec mihi; nec fapienti cuivis fat recte videtur inferri poffe , tum canum eum fuiffe , cum an- num tantum 4 4. attigiífet. : L. Bea civilia. ] Auguítum puta, 2:4 cuntia bellis civilibus. feffa momine principis fub imperium. accepit. Tacit. Annal. x. cap. T 2. Cumad exercitum. ] A Domitiano in I6 1j ? C. PLINII PANEGYRICUS indicío 3 enituit, Nam ceteros principes aut* largus cruor hoftiarum , aut finifter volatus avium confulentibus nunciavit : tibi afcendenti ^de more Capitolium , quanquam non id agentium civium clamor, ut jam principi occutrit, Siquidem omnis turba quz limen infederat, ad ingreffum tuum foribus reclufis; illa quidem ut tunc arbitrabaturdeum , ceterum, ut do- cuit eventus, te confalutavit imperatotem. Nec aliter a cunctis omen ac«^ ceptum eft : nam ipfe intelligere nolebas.? Recufabas enim imperare ; re- cufabas,quod bene erat * imperaturi, Igitur cogendus fuifti, Cogi porro non poteras, nifi? periculo patriz, mutatione reip. Obftinatum enim tibi non ao lufcipere imperium , nift fervandum fuiffet, Quare cgo illum ipfum furo: Aj rem ? motumque caftrenfem reor extitiffe,quia magna vi magnoque terrore modeíliatua vincendaerat. " Ac ficut maris celique temperiem turbines tempeftatefque commendant ; ita ad augendam pacis tue gratiam , illum tumultum przceffiffe crediderim. Habet has vices conditio mortalium , ut adverfaex fecundis ; ex adverfis fecunda nafcantur. ... Occultat utrorumque No T &. Germaniam inferiorem legatus confulari$ | fa/ve imperater exclamavit. Quee falutatio miffus , ut notat Zipfrus. ad Jovem imperatorem pertinebat qui- 3. Inufitate indicio. ] Livineii editionem | dem, /ed tamen , quia tum Trajanus, fcquor. In aliis enim abeft izZicio. ingrediebatur templum , res viía eft 4. Largus eruor bofliarum. ] Alludit , ut| belle in eum cadere , qui re ipfa non Caíaubonus putat, ad id quod Suetonius| multo poft fa&us eít imperator. Quare ait de Augufto c. 9 y. Ei immolanti duodecim | Plinius id accipit tanquam omen ejus fe "vultures offenderunt , C omnium. vitlima- | imperii. vum jecinora replicata paruerunt. Quod om- 7. Recufabas. enim. ] Vere, & ex ani- nibus vifum eft;certum future illius magni- | mo. Abfimilis iis principibus , qui ea nol- tudinis omen. ' lefe (imulant , quz impenfiffime cupiunt, $. Siniffer volatus. ] Felix. Quienim no- | eo videlicet, ut in accipiendis honoribus, bis finifter , dexter eft ratione deorum ha- | obfequi potius populorum ftudio , quam bita , proindeque & fclix. Sic Virgilius ZEn. | fuz ambitioni videantur. 2.. 693. Intonuit Leuum. Quanquam finifter 8. Imperaturi. ] Melius quam , ut aliqui faepe quoque fumitur pro infelici. Sic Virg. | legunt , izperaturo. Senfus eft : cum recu- Ecl. 1. 16.. Si mens non leva fuiffet. Videriin | fares imperium , oftendebas , quam bene eam rem poteft Plutarchus de quaftioni- | effes imperaturus. Nemo enim imperio bus Romanis. dignior , quam qui illud refugit. Atque 6. De more. ] Ituri olim in provincias| inde imperatoris cujufdam illa vox tam cum aliqua poteftate veniebant in Gapito- | celebris: imuitos. ad. remp. admovendos. effe. lium, quo Jovi Opt. Max. vota nuncupa- | Lipf. rent. Ibi autem prater 7'ovis Capitolini fta-4 — 9. Periculo patrie. ] Conclamatum enim, tuam , colebatur etiam fimulacrum Jovis | ut fupra diximus, erat de republica, nifi imperatoris, Quod , ut ait Tullius Verr. 6. | Nervze propter nimiam etatem fpreto fuc- 114. à Tito Quin&io Flaminio , e Macedo. | ceffiffet Trajanus. nia, vel, ut afferit Livius, a T. Quin&io| — 10. Morumque caftrenfem. ) Praetoriano- Cincinnato Prznefte allatum , inter fellam | rum militum qui,contra quam prohibuerat Jovis & Minerv&-collocatum eft. Ergo | Nerva , Domitiani interfe&toribus occifis Trajano, juxta hunc morem, antequam le- | tumultus excitarunt. atus iret in Germaniam,Capitolium ingre-| — zy. 4c ficut »aris.] Amccnior videtur fe- diente; turba, qua ibi frequens aderat, | renitas poft turbines ac procellas. femina TRAJANO DICTUS. 5 femina Deus, & Plerumque bonorum malorumque caufz" fub diverfa fpe- cie latent. | s VI. Magnumquidemillud feculo dedecus , magnum reipub. vulnus impreffum eft. ' imperator, &* parens generis humani , * obfeffus , captus; inclufus : ablata mitiffimo * feni? fervandorum hominum poteftas ; ^erep- tumque principi illud in. principatu beatiffimum , quod nihil cogitur. Si tamen hzc fola erat ratio , quz te publice falutis gubernaculis admoveret: prope eft ut exclamem, ? tanti fuiffe. Corrupta eft difciplina caftrorum; ut tu corrector emendatorque contingeres : inductum? peffimum cxem- pum E utoptimum opponeretur: poftremo coa&us princeps, quos nole- at occidere, ut daret principem , qui coginon poffit. Olim tuquidem adoptari merebare : fed nefciffemus, quantum tibi deberet imperium ; fi ante ^ adoptatus effes. " Expe&atum eft tempus in quo liqueret , non tam acccpiffe te beneficium , * quam dediffe. * Confugit in finum tuum concuf- fa refpublica, ruenfque imperium fuper imperatorem , imperatoris tibi voce 15 : delatum eft. "* Imploratus adoptione , & accitus cs: utolim duces magni, INTERPRETATIO. a Sub contraria forma. .NoT 4. Y. Imperator. ] Nerva. 2. Parens generis bumani. ] Huc pertinet ilud Aufoni : Proximus extinfio wnoderatur feeptra tyranno | Nerva fenex , princeps noni- Ane , mente parens. 3. Obfeffus. ] In Palatio , a Prztorianis, corumque duce ZEliano. 4. Seri. ] Annum tunc agebat Nerva , Dione tefte, 66. jüxta Eutropium vero 71. $. Servandorum bominum. | Eorum , qui Domitianum interfecerant. ^ 6. Ereptumque principi (c. ] Id quod ad principis dignitatem pertinet potiffimum, ut nullain re cogatur; ut , quos yelit, morti pollit eripere. Notum cft illud Scipionis , & poft eum Antonini Pii: Male fe wur ci- "vem fervare , quam mille bofles occidere. 7. Tanti fuif. ] Vcl cladium tantarum pretio nobis redimendum erat, ut tu efles nofter imperator. Cui hoclegenti ftatim non venit in mentem Lucani locus plane fimilis , l. 1. 34. Cuod fi iom aliam venturo fata Neroni invenere viam... Tam nibil o fu- peri querimur : fcelera ipfa , uefa(que hag mer- cede placent. . 9. Peffimum exemplum. ] Violata Nerve imp. auctoritas. 3. Ut optimum opponeretur.] Cum tu xe- t bellibus occifis , fuam imperatoribus au- &oritatem reftituifti. 10. Zddoptatus e[fes. | Ante turbas illas. 1r. ExpeGatum efl. | Nerva fecundo imperii anno "Trajanum adoptavit, id- que 6 Kal Novembres : non , ut ait Onufrius 14. Kal. O&ob. Obiit enira Nerva 6. Kal. Febr. poftquam, Eutropio tefte, menfes trescum adoptato vixiífet. Sed dc his fupra in vita Trajani. 12. Quam dediffe.] Quum fuam ei au- &oritatem reftituifti , & quod pene ipfi ablatum erat, imperium reddidifti. 13. Cenfugit in fimum tuum.) Hunclocum legenti fuccurrit di&um illud "Themifto- clis : Patanis fe fimilem effe , fub. quas populs confugiunt , quando [2coa tempeflae efl.cum vve- ro feremitas efl , eas additis convitüs con- vellunt. Plutarch.in Apophthegm. 14. Duploratus es.] A Nerva;qui, fi Dio- ni fides, ad Trajanum fcripfit H.ome- ricum illud Iliad. a. 42. ae: A«araol 6v duxpua, avia. BéAscatr. Pendant penas. Danai ob.meas lacrymas. tuis fagittis : quo. nimi- rum ad illatam fibi a prztorianis injuriam vindicandam filium ' adoptivum |. impcl- leret. 15. Ut olim duces magi. ] Feuipts Sul- 10 1 20 2) qo. C. PLINII PANEGYRICUS a peregrinis externifque bellis, ad opem patriz ferendam revocati folebant, Yta filius ac parens , uno eodemque momento , remmaximam invicem prz» ftitiftis : illetibi imperium dedit, tu illi reddiditi. Solus ergo adhoc avi, qui pro munere tanto paria accipiendo fecifti , imo '^ ultro dantem obliga? (ti: communicato ehim imperio , follicitior tu , ille fecurior factus eft. - VII. O novum atqueinauditum ad principatum itcr! non tepropría cu* piditas, proprius mctus, fed aliena utilitas , alienus timor , principem fe- cit. ' Vidcarislicet, quod eft ampliffimum, confecutus inter homines ; fe- licius tamen erat illud , quod reliquifti: füb bono principe, *privatus effe defiifti.. Affumptus es in laborum curarumque confortium nec te leta & profpera? ftationis iftius , fed afpera & dura, ad capeffendam eam compu- lerunt,. Sufcepi(ti imperium , poftquam alium fufcepti peenitebat. Nulla adoptati cum eo qui adoptabat * cognatio , nulla neceffitudo : nifi quod utérque optimus erat, dignuíque alter eligi , altereligere. Itaque adopta- tuses,non ut prius alius atque alius , in uxoris gratiam : adícivit enim te filium non ^ vitricus , fed princeps, eodemque animo divus Nerva pater tuus fa&us eft, quo erat omnium. Nec decet aliter filium affumi , fi affumatur a principe.An fenatum popülumque R om. exercitus, provincias, focios tranf miffurus uni : füccefforem e finu uxoris accipias ? fammzque poteftatis hz- redem,tantum intra domum tuam quaras?non per totam civitatem " circum- feras oculos? & hunc tibi proximum , hunc conjun&iffimum exiftimes, quem optimum , quem diis fimillimum inveneris ? Imperaturus omnibus eligi debet ex omnibus. Non enim fervulis tuis dominum, ut poffis cffe contentus quafi? neceffario harede , fed principem civibus daturus impe- rator, Superbum iftud & regium, nifi adoptes eum , quem conftet impera. No T X. la, quemrefpublica in Italiam ? an potius Annibal, quem Carthago prope deleta ad fui tutelam revocavit ? Livius]. 30. c. 9. 16. Ultro.] Torquent fe hoc loco in- terpretes: alii ultra , alii ultro volunt legi. Ego fteterim pro u/tre. Sed tamen utro- vis modo legatur , ad fenfum , opinor , parum refert. 1. Fidearis licet »c.] Supremam quidem omnium. dignitatem , nempe imperium, confecutus es : melius tamen erat quod di- mififli, nempe otium, & fecuritas. i. Privatus effe defifii. ] Hinc diíce pri- «Atos dici , quicunque principes non funt. Trajanus enim & fenator erat, & conífu- laris, & provincie Germanicae preíes, ut notat Lipf. N. 3. Stationis ifHus. ] Yd eft, ftatus, & con- ditionis; quo fenfu vox hzc apud ejus evi fcriptores frequens cft» Sed & Tullius; De flatione uite di[cedere, dixit pro mori. 4. Cognatie. ] Nerva nulla ratione co- gnatorum , quos habebat plurimos , habi- tà, Trajanum genere Hifpanum, ob prz- ftantem ejus virtutem adoptavit. 5. lius atque alius cyc.] Tiberius, & Ne- ro : quorum ille inftante Livia matre , ab Auguíto : hic vero opera & arte Agrippi- ni matris, a Claudio imperatore adopta: tus eft. Sueton. : 6. Fitricu. ] Ut Auguftus Tiberium, & Claudius Neronem 7. Circumferas. oculos. ] Simile eft illud apud Vopifcum, ubi fenator nefcio quis, ad przeclarum aliquid. Tacitum Imperato- rem cohortatus, Circupfpice inquit , iziitare Nervas , Trajanos , Hadriauos. $. Neceffario berede. ] Quem lex & natu- ra heredem faciant ; ut hareditatem re- cufare non poffit. Vide infra n. 37, not. 3. ! TRAJANO DICTUS UE tutum fuiffe, etiam finon adoptaffes. Fecit hoc Nerva ; nihil intereffe arbi- tratus , genueris, an elegeris ; fi proinde fine judicio adoptentur liberi j'ac nafcuntur.nifi tamen quod zquioreanimo ferunt homines ; quem prin- ceps parum feliciter genuit, quam quem male elegit. ! M V IIE Sedulo ergo vitavithunc cafum ,' nec judicium hominum ; fed deorum etiam in confiliüm affumpfit. Itaque non tuain cubiculo, fed 1n "templo ; nec ante?genialem torum, fed * ante pulvinar Jovis optimi maxi- mi adoptio pera&a eft: qua tandem non fervitus noftra , fed libertas, & fa- lus, & fecuritas fundabatur. Sibi enim dii gloriam illam vindicaverunt : horum opus, horum illud imperium, Nerva tantüm minifter fuit. Uter- que qui adoptaret tàm patuit, quam tu' qui adoptabaris.' Allata erat ex * Pannonia laurea, id? agentibus diis, ut invicti imperatoris exortum vi^ &oriz infigne decoraret.Hanc imperator Nerva ^in gremio Joviscolloca- rat: cum repente folito major & augufttor ;, advocata hominum concione deorumque; te filium fibi , hoc eft unicum auxilium ^ feffis rebus affum* pfit. Inde quafi depofito imperio ; qua fecuritate , qua gloria letus ( nam quantulum refert deponas , an partiaris imperium : * nifi quod difficilius hoc eft?) ? non fecus ac prafenti tibi innixus : tuis humeris fe patriamque fuftentans,'? tua juventa , tuo robore invaluit: ftatim confedit omnis tg- IN TERPRETA TIO, a Ita providentibus dis ut , &vc.— b Ruenti reipublice. N o T £. x. Nec judicium bominum £yc.] Supple £2n- manorum confüetudinem , qui cum in- tum. Simile quid habet Eumenius pro re- fignem aliquam vi&oriam reportaverant, ftaur. fchol. n. 19. Imperatores fuorum temporum flatum ita demum rvedintegrari pu- tant , (e mon potentia , fed etiam eloquentia Ro Tana rerrefcat. 2. Intemplo. ] Jovis Capitolini. .. 3. Genialem torum. ]|' Qui nempe in nup- tiis , & Genio , qui praefidet nuptiis , fterni folet. Tuque genialis tori Lucina cuftos. Seneca in Medea. 4. mte pulvinar. | Pulvinaria- dice- bantur le&uli , quibus deorum fimulacra Imponebantur. $. Pannonia. ] Regio Europz , inter Danubium , ad feptentrionem & or- tum ; Noricum, ad occafum:;; & Illyrio cum , ad meridiem, Duplex fuit : fuperior verfus occafum , ubi nunc pars Auftriz, Stirie, Marchiz Vindorum , Sclavoniz , & Carniolz : inferior ortum verfus , ubi nunc magna pars Hungariz , & Sclavoniz. 6. I» gremio 7evis ] Nota piam Ro- lauream , id eft , coronam e lauro con- ]textam , in gremio Jovis fui Capitolini deponebant. Stat. Laurumque fuperbam in gremio Tovis excifis deponere Panis. Plinius]. 1 $.cap. ultimo de lauro. Ip gremio ovis Opt: Max. deponitur , quoties letitiam nova victo- riaattulit.. Plura vide apud Lipf. excurfu ad Tacit.e/fnnal.2.e Cafaub.ad Suet.Dbwit.c.6. 7. Nam quantulum cc. | 1d eft;minimi refert. Idem lib. 4. ep. 13. Quantulum eff collata pecunia conducere preceptores ! Curtius l. 7 .Quantulo contenti effe deberent ? - 8. Nifi qued difficilius boc &c. ] Nempe confortem imperii affumere: vel propter eligendi difficultatem, vcl propter fucceffus periculum. j^ 9. Non fecus ac prefenti.] Tum enim vet- fabatur apud Agrippinam.Eufrop. Ovofi. 10. Tua juventa. ] Attigerat quidem an- num 42. fed quicunque annum 46. non excefferant in defcriptione cd a Servio y 5 Lal it] ig 1o i$ E 1L. C PLINII PANEGYRICUS multus, Non adoptionis opus iftud fuit fed adoptati : atque adeo temere "fecerat. Nerva, fi adoptaffet alium. Oblitine fumus , '"* ut nuper poft adoptionem non defierit feditio , fed. coeperit? Irritamentum iftud 1rarum, & "fax tumultus fuiffet , nifi incidiffet in te. '* An dubium cft, ut dare pof- fet imperium imperator , qui reverentiam amiferat, auctoritate cjus effe- Cum cff? cui dabatur? Simul filius , fimul Czfar ,, mox imperator , & con- fors" tribunitiz poteftatis, & omnia pariter & ftatim factuses, quz pro- xime ' parens verus tantum in alterum filium contulit. Abre IX. Magnum hoctuz moderationis indicium quod non folum fuc- ceffor imperi, fed particeps ctiam fociufque placuiíti ; nam fücceffor etiam fi nobis, habendus eft, non cft habendus focius , nifi velis. Credentne po- fteri , * patricio & confulari & * triumphali patre genitum , cum fortiffi- - mum , ampliffimum , amantilfimum fui exercitum regeret, imperatorem tion? ab exercitu factum ? eidem cum * Germaniz prafíideret , ? Germanici nomen hinc miffum ? nihilipfum ut imperator fieret agitaffe ,. nihil feciffe, nifi quod. meruit, & paruit? Paruifti enim Cafar , & ad principatum Noc x "Tullio rege facta , juniores appellaban- tur. e£. Gel/ius 1. o. 28. Farro. Martialis ) vero l. 12,8. Trajanum fortem jwvenem- que martiumque militem vocat. n. Fecrat. | Pro feifet. Quomodo Virgil ZEneid. 4. 603. .4nceps bell fuerat fertuna. Livius 34. 29. 8. Difficilior fata oppugnatio erat , mi T. Qtuintius fupervve- niffet. 12. Ut nuper poft adoptiouem.] Pifonis,a Galba Imp. factam. Simul cnim Otho ; qui adoptandum fe fperaverat, fpe fua deci- dit ; movit arma uc imperio per vim poti- yetur. 13.Fax tumultus. ] Seditionum caufa. 14.0742 dubium eft crc. ] Hunc locumalii alio modo legunt. Ego Livincii emen- dationem fecutus fim. 15. Tribuxitie poteflatis.] Quia enim fum- ma erat tribunorum plebis au&oritas, Au- guftus ut ne haberet hujufmodi aemulum, qui fuis forte cceptis obífterer,hanc digni- tatem omnium primus ufurpavit, & perpe tuam fibi fecit , atque ab eo ceteri deinceps imperatores, 16. Pareus verts. ] Vefpafianus Titinon adoptione; fed verus parens. In altirum fi- lum, id eft , Titum quem tsiumphi focium, cenforem , tribunitia. poteftatis confor- tem, collegam in. confulatu fecit, nulla proríus ratione habita .Domitiani alterius ' filii. P/in. inpraf. hift. natur. 1. Patricio (* confülari. ] Vix credes rem, nifi.hoc ipfum iterum Plinius infra, & Vi&or difertis verbis affirmarent. Nam fi Eütropio fides : Trajazius ex antiqua magis familia , quam clara natus. Et in tis ejus temporis de Trajano patre nulla men- tio eft. 2. Triumpbali. ] Utrum poft expeditio- nem Judaicam , ubi, fi Jofepho fides cft, decimz legioni prafe&us ient Japham &. Jotapatam expugnavit ? An apud Par- thos , fub Nerone , duce Corbulone , cujus expeditionis focium filium duxerat. De quo Plinius infra n. 14. Cu» puer admodum zarthica lauro gloriam patris augeres. 3. Non ab. exercitu. ] Qui facile in primo vi&oriz impetu inducebatur , ut quos ha- bebat duces, imperatores Sin iiréà ; quemadmodum Galbz, Othoni , Vitel- lio , & Vefpafiano contigit. | 4. Germanie. ] Germania Provincia Eu- ropz maxima,à Gallia, Rheno fluvio;Da- nubio, a Rhetia ,Vindelicia , & Norico ;a Sarmatia, Viftula feparat?; Oceano Germa- nico, & mari Baltico, ad Ar&tos definita. $. Germanici nomen binc miffam. ] Eodem anno, ut ex numis videre eft. Quod tefta- tur Juvenalis Sat; 6. 205. ubi de Trajano : Dacicus. C. fcripto vadiat. Germanicus aure. Hic autem zomen fumitur pro cognomine , TRAJANO- DICTUS 5 obfequio pervenifti : nihilque magis ad te* fübje&i animo fa&um cft, quam qued imperare coepifti.. Jam Carfar,, jam imperator, jam Germanicus, ab- ens G ignarus, & pofttanta nomina, quantum ad te pertinet, privatus. * Magnum videretur fi dicerem, nefcifti te imperatorem futurum : cras Imperator , & effete nefciebás. Ut vero ad te fortunz tuz nuncius venit ; malebas quidem? hoc effe quod fueras , fed non erat liberum. An non ob- fequereris principi civis , *legatus imperatori, filius patri? UIbi deinde dif- ciplina, ubi mos majoribustraditus , quodcunque 1mperator munus in- jungeret , equo animo paratoquefübeundi ?. Quid. enim ? fi provincias ex provinciis, ex bellis bella mandaret? eodemillum uti jure poffe putes. , cum ad imperium revocet , ? quo fit ufüs cum ad excrcitum miferit : nihilque in- tereffe , ire legatum; an redire principem jubeat, nifi quod major fit obfe- quii gloria in eo , quod quis minus velit. "i-9- itm X. Augebat auctoritatem jubentis in fummum difcrimen auctoritas ejus adducta : utque.magis parendum imperanti putares efficiebatur eo, uod' ab aliis minus parebatur.. Ad hocaudicbas *íenatus, populique con- fanis non unius Nerva judicium illud , illa electio fuit: nam qui ubique funt homines , hocidem votis expetebant ; ille tantum jure principis occu- pavit, primufque fecit , quod omnes facturi erant. Nec? hercule tantopere cun&is factum placeret; nifi placuiffet ante quam fieret. At quo » dii boni, temperamento poteftatem tuam fortunamque moderatus cs.? .* imperator tutitulis, & imaginibus, &fignis : ceterum modeftia, labore , vigilantia , dux, & legatus, & miles , cum jam tua vexilla? tuas aquilas magno gradu INTERPRETATIO, a Subditi. b Quo ufus eft cum te legatum ad exercitum mifit. NoT ZZ. ut faepe pro praenomine , atque agnomine. 6. Magnum videretur c. Magnum quid. piàm videri deberet , fi dicerem te , cum vir tantus effes, adeo tamen modefte dete fenfiffe, ut non cogitaris , futurum un- quam , ut adfcifcereris ad imperium: ve- rumtamen majus quidpiam dico:: vel cum «rás imperator, ne tum quidem videbaris Ad fcire. ' 7. Hoc effe quod fueras. Privatus. . 8. Legatus. ] Apud Romanos in re bel- lica legatus dicebatur , qui (ub imperatore, aut quovis duce exercitus, copiis prae- erat ; ita ut penes eum , fi imperator, aut dux abeffet , fumma effet au&oritas: Alii confülares legati, qui fub con(ule toti exercitui prxerant, alii prztorii , qui. fub prztore fingulis legionibus, Lipf. de ilit. Ram. L-2., Dial, 11. 9. Si provincias ex provinciis vc. )-5i poft unam adminiftratam provinciam , alteriis adminiftrationem tibi committeret , & uno bello confe&o , alteri te praficeret , aà non obtemperares ? L 2b alis. j Pratoriani enim, & co- rum exemplo complures alii adverfus Ner: vam rebellarant. 2. Senatus populique confenfum. ] Sena- tum , populumque hanc tuam adoptio- nem communibus votis poftulantem. 3. Hercule. | Vel Hercle , quafi per Her culem.'Terent. Eunucho. Hercle boc faftum eff. Et ubinon cjus rei exempla? c4 PInperator tu. titulis. ] 'Tu quidem ti- tulis ; imaginibus , & fignis imperator eras , fed idem modeftia, & vigilantia dux; legatus , & miles. $- Tuas aquilas. ]. Aquilas Romanarum B uj IO 1j 20 1o 1 7 1L C. PLENIT 5P ArN(EIG;Y: R. ECcU S multus, Non adoptionis opus iftud fuit, fed adoptati : atque adeo temere "fecerat Nerva, fi adoptallet alium. Oblitine fumus , '*ut nuper poft adoptionem non defierit feditio , fed. coeperit? Irritamentum iftud irarum, & "fax tumultus fuiffet, nifi incidiffet in te. '* An dubium cft, ut dare pof- fet imperium imperator , qui reverentiam amiferat, au&oritatc cjus effc- Cum cffe cui dabatur ?. Simul filius , fimul Caefar ,, mox imperator , & con- fors" tribunitiz poteftatis, & omnia pariter & ftatim factus es , quz pro- xime '^ parens verus tantum in alterum filium contulit. : IX. Magnum hoctuz moderationis indicium , quod non folum fuc- ceffor imperii , fed particeps ctiam fociufque placuiíti ; nam fucceffor etiam finobis, habenduseft, non cft habendus focius , nifi velis. Credentne po- fteri ,' patricio & .confulari & * triumphali patre genitum , cum fortiffi- mum , ampliffimum, amantitfimum fui exercitum regeret, imperatorem non? ab exercitu factum ? eidem cum * Germaniz przfideret , / Germanici nomen hinc miffum? nihilipfum ut imperator fieret agitaffc ,. nihil feciffe, nifi quod meruit, & paruit? Paruifi enim Cafar , & ad principatum NoT x "Tullio rege fa&a , juniores appellaban. filii. PÀin. in pref. bift. natur. tur. e&/£. Gellius 1L. xo. 28. arro. Martialis ) 1. Patriio (5 confülari. ] Vix crede» vero l. 12,8. Trajanum fortem juvenem- que martiumque militem vocat. n. Feerat. | Pro. fedifet. Quomodo Virgil. ZEneid. 4. fuerat fortuna. Livius 34. 29. 8. Difficilior fata oppugnatio erat , ni T. uintius fupervve- ifft. 12. Ut muper pof! adoptionem.] Pifonis,a Galba Imp. factam. Simul enim Otho; qui adoptandum fe fperaverat, fpe (ua deci- dit ; movit arma ut imperio per vim poti- pyetur. 13.Fax tumultus. ] Seditionum caufa. 14.072 dubium eft cc. ] Hunc locumalii alio modo legunt. Ego Livincii emen- dationem fecutus fum. 15. Tribunitie poteflatis.] Quia enim fum- ma erat tribunorum plebis au&oritas, Au- guftus ut ne haberet hujufmodi emulum, qui fuis forte cceptis obfifteret,hanc dioni- tatem omnium primus ufurpavit, & perpe tuam fibi fecit , atque ab eo ceteri deinceps imperatores, ; 16. Parens verts. | Vefpafianus Titinon adoptione, fed verus parens. In alt;rum fe- lium, ideft , Titum quem tsiumphi focium, cenforem ,.tribunitie poteftatis confor- tem, collegam in.confulatu fecit, nulla proríus ratione habita. Domitiani rem, nifi hoc ipfum iterum Plinius infra , & Vi&or difertis verbis affirmarent. Nam fi Eutropio fides : Trajanus rwn magis 603. .Anuteps belli | familia , quam clara natus. Et in faftis cjus temporis de Trajano patre nulla men- tio eft. 2. Triumpbali. ] Utrum poft expeditio- nem Judaicam , ubi, fi Jofepho fides cft, decimz legioni prafe&us sie Japham &. Jotapatam expugnavit ? An apud Par- thos , fub Nerone, duce Corbulone , cujus expeditionis focium filium duxerat. De quo Plinius infra n. 14. Cw puer admodum Parthica lauro gloriam patris augeves. 3. Non ab. exercitu. ] Qui facile in primo vi&orie impetu inducebatur , ut quos ha- bebat duces, imperatores eon(alutaret ; quemadmodum Galbz, Othoni, Vitel- lio , & Vefpafiano contigit. 4. Germanie. ] Germania Provincia Eu- rope maxima,à Gallia, Rheno fluvio;Da- nubio, a Rhetia ,Vindelicia , & Norico ;a Sarmatia, Viftula feparat?; Oceano Germa- nico, & mari Baltico, ad Arctos definita. $. Germanicinomen binc miffam. ] Eodem anno, ut ex numis videre eft. Quod tefta- tur Juvenalis Sat; 6. 205. ubi de Trajano : Dacicus. Cv. firipto. vadiat. Germanicus. aure. . 4 s * . alterius Hic autem zomen fumitur pro cognomine TRAJANO DICTUS 5 obfequio perveni(ti : nihilque magis ad te* fübje&i animo fa&um eft,quam qued imperare coepifti.. Jam Cafar, jam imperator, jam Germanicus, ab- ens & ignarus, & pofttanta nomina ; quantum ad te pertinet , privatus. * Magnum videretur fi dicerem , nefcifti te imperatorem futurum : eras. imperator , & effete nefciebás. Ut vero ad te fortunz tuz nuncius venit ; malebas quidem? hoceffe quod fueras , fed non erat liberum. An non ob- fequereris principi civis , * legatus imperatori, filius patri? Ubi deinde dif. ciplina, ubi mosa majoribustraditus , quodcunque imperator munus in- jungeret., equo animo paratoquefubeundi ?. Quid enim ? fi provincias ex provinciis, ex bellis bella mandaret? eodemillum uti jure poffe putes. , cum ad imperium revocet , ? quo fit ufüs cum ad exercitum miferit : nihilque in- tereffe, ire legatum; an redire principem jubeat, nifi quod major fit obfe- quii gloria in eo, quod quis minus velit. 3-03. X. Augebat auctoritatem jubentis in fummum difcrimen auctoritas ejus adducta :. utque.magis parendum 1mperanti putares efficiebatur eo; uod" ab aliis minus parebatur,. Ad hocaudicbas * fenatus, populique con- fenfum. non unius Nerva judicium illud , illa electio fuit: nam qui ubique funt homines , hocidem votis expetebant ; ille tantum jure principis occu- pavit, primufque fecit , quod omnes facturi erant. Nec? hercule tantopere cun&is factum placeret; nifi placuiffet ante quam fieret, At quo » dii boni; temperamento poteftatem tuam fortunamque moderatus cs? .* imperator tutitulis, & imaginibus, & fignis : ceterum modeftia, labore , vigilantia , dux, & legatus, & miles cum jam tua vexilla ,? tuas aquilas magno gradu INTERPRETATIO, a Subditi. b Quo ufus efl cum te legatum ad exercitum mifit. NoT E. ut faepe pro praenomine , atque agnomine. 6. Magnum videretur &-c. ]Magnum quid. piàm videri deberet , fi dicerem te , cum vir tantus effes , adeo tamen modefte dete fenfiffe, ut non cogitaris , futurum un- quam , ut adfcifcereris ad imperium: ve- rumtamen majus quidpiam dico: velcum «ras imperator, ne tum quidem videbaris Ad fcire, 7. Hoc éffe quod fueras. ] Privatus. . 8. Legatus. ] Apud Romanos in re bel- lica legatus. dicebatur ,qui fub imperatore, aut quovis duce exercitus, copiis prz- erat ; itaut penes eum, fi imperator , aut dux abeífet , fumma effet au&oritas: Alii confülares legati, qui fub con(ule toti exercitui prxerant, alii prztorii , qui fub pratore fingulis legionibus, Lipf. de silit. Rez. L2. Dial, 1x. 9. Si provincias ex provinciis e». 5i poft unam adminiftratam provinciam , alterius adminiftrationem tibi committeret , & uno bello confe&o , alteri te praficeret , aü non obtemperares ? L b alus. j Pratoriani enim, & co- rum exemplo complures alii adverfus Ner: vam rebellarant. 2. Senatus populique confenfum. ] Sena- tum , populumque hanc tuam adoptio- nem communibus votis poftulantem. 3. Hercule. ] Vel Hercle , quafi per Her culem.'Ferent. Eunucho. Hercle boc factum eff. Ec ubinon ejus rei exempla? c4 PImperator tu. titulis. ] 'Tu quidem ti- tulis ; imaginibus ; & fignis imperator eras , fed idem modeftia, & vigilantia dux; legatus , & miles. $- Tuas aquilas. ) Aquilas Romanarum B uj IO 1j 20 1o 1j 14 C. PLINII PANEGYRICUS anteires : neque aliud tibi ex illa adoptione , quam filii pietatem , filii obfe« quium adfereres ; longamque ^ huic nomini etatem ,. longam gloriam pre- carere, Jam te providentiadeorum ? primum in locum provexerat , tu: ad- hucin fecundo refiftereatque ctiam fenefcere optabas : privatus tibi: vide * - barís.,* quandiu imperator & alius effet; * Audita funtvota tua, fcd in quantum optimo illi & fanctiffimo feni utile fuit, quem dii coelo ? vindica: verunt, ne quid poftillud divinum immortale factum mottale faceret. De- beti quippe maximo operi hanc quoque venerationem , ut noviffimum ef. fct ;auétoremque ejus ftatim confecrandum ,ut * quandoque inter pofteros quarcretur; an illudjam deus feciffet... Tta ille nullo magis nomine pullicus pen gloria, ingenfque fama, cum abunde éx-- pertus effet , quam bene^ humeris tuis federet imperium, tibi terras; te terris reliquit , eo ipfo carus omnibus ac defiderandus , quod profpexerat ne defideraretur. | - à: ni : XL. Quem tu lacrymis primum ; ita ut filium decuit ; * mox tem- plis honeftafti , non imitatus illos.qui hoc idem ; fed alia mente .fc- cerunt. * Dicavit: codo. Tiberius Auguftum ; fed * ut majeftatis cri- men «induceret ;: Claudium Nero ; * fed. ut. irrideret :? Vefpafianumy | INTERPR 3 Quuandiu imperii facium baberes. | b Induxeruut. No legionum fignum fuiffe notum eft. Id vero fub C. Mari fecundo confulatu primum contigiffe refert Plinius l. 10. c. 4. Itaque Aquilae imago aurea , vel argentea, prz- ferebatur longiori haftz impofita , at- que ut: plurimum in facello incluía ; ut ex viumis apparct. De his infra n. 14. not. 12. 6. Huic nomini. ] Filii nomen optabas, ut tibi diuturnum effet, id eft, ut tarde fuc- cederes patri , fed dii immortales feítina- verunt virtutes tuas ad gubernacula rei- publice , quam fuíceperas , admovere. Plin. 1. Vo.ep. 1. 7. Primuin in locum. ] Ad imperium. 8. Audita funt vota tua. ] Aliqua faltem ex parte, nam tres menfes una cum Nerva imperafti. 1. Mox templis ec] Pro more: fimul enim obierantimperatores Romani , confecra- bantur , habebantur in deorum numero, templa iis ac facézdotum collegia ítatue- bantur. N 2. Dicavit cmlo Tiberius. ] Augufto adhuc vivo , divini honores habebantur : UM TUN. ET ATIO. c efliquaudo. d In te incumberet, T JF. fed tamen poft ejus obitum, id majori cum pompa factum eft ; in primis poftquam vir pratorius effigiem cremati Augufli eun- tis in colum fibi vifam effe cum jurejuran- do affeveraffet; quod. quidam Senator ac- ceptis eam ob rem deuda confirmavit, Dio. 3. Majellatis crimen. ] Id cft, ut impera- toribus numen conciliando, cos qui in fe delinquerent , tanquam ]xfx majeftatis at- que Z&esBeías poffet accufare. Alii legunt majeflatis numen. Senfus erit, ut majorem imperatorio nomini venerationem cons ciliaret. i 4. Sed ut irrideret. ] Vel deos, quorum in numerum tam fatuum imperatorem contra omnium expectationem adfcribe- bat : quem feníum confirmant que mox confequuntur verba. Nom in contumeliam numinum : vel Neronem ipfum , quem sz8- rari inter bomines defiüffe , producta prima fyllaba jocabaturj, hoc eft; morionem age- re. Eutrop. 5$. Vefpafianum. ] Ys fadus a. militibus: —- TR AT ANO DICTU S. 55 $'Títus,?Domitianus Titum , fed ille ut dei filius ,' hic ut frater. vide- retur.' Tu fideribus patrem intulifti , non ad metum civium , non in contumcliam numinum, non in honorem tuum, fed quia deum: credis, Minus* cft hoc , cum fit ab iis , qui & fefe dcos putant. Sed licet il- lum aris , ? pulvinaribus ,'* flamine colas, non alio magis tamen deum & facis & probas , quam quod ipfe talis es. In principe enim, qui electo fucceffore fato conccffit ; una itemque certiffima divinitatis fides eft , bonusfucceffor. Num ergo tibi ex immortalitate patris aliquid arrogantiz acceffit? num hos proximos , divinitate parentum defides ac fuperbos , po- tius , "quam illos veteres & antiquos zmularis ? qui hocipfum imperium peperere, "* quod modo hoftes invaferant contempferantque: cujus pulfi fu- gat'que , nonaliud majus habebatur indicium , quam fi triumpharetur. Ergo ? fuftulerant animos & jugum exculfferant,necjam nobifcum de fua liberta - te, fed de noftra fervitute certabant , ac nec ?* inducias quidem , nifi equis conditionibus inibant , legefque utacciperent dabant. INTERPRETATIO, à Tu parentem in dcorum numerum adfcripfiffi. NoT A apud Paleftinam Imperator, Vitellio füc- | eft honoribus confecratus. ceffit ; cum Tito filio expugnata Hierofo-| 9. Palvinaribus. ] Supra n. 8. not. 4: Jymitana urbe triumphavit; cun&isamabi-| ^ 1o. Flamme. | Sacerdote. Sic enim di&i lis. Obiit anno aatis 65. imperii 10. minus | funt facerdotes quod. x(tivo tempore , ne dicbus 6. reli&to imperii herede Tito, fi- "orum natu majore, Si Dioni fides cft,cum In co effet ut extremum fpiritum cfflarct, Jam Deus , inquit , ffo. 6. Titus. ] Hic amor, & dcliciz generis humani dicebatur. Erat omnium virtutum genere mirabilis; Magno omnium lu&u obiit an. aatis 4r. imperii 2. menfe a. die 20. relatufque «ft inter dcos a Domi. tiano. Di», Eutrop Quomodo autem hzc confecratio fieret , Herodianus dócet /. 9. xe Dowitiauus. ] Vefpafiani & Domitille libertz filius, Tito fucceffit , non fine fuf- picione fratris ab ipfo interfe&i. Mode- Titus utcunque initio fuit: tum Neroni, nudo capite effent , filo comam praecinge- rent. Cognomen habebant flamines , ab co numinc cui facra faciebant. Sic qui confe- crati Quirino,dicebantur Duirinales :qui Jo- vi, Diales: qui Marti, Martiales : qui Augu- fto, Auguflales , éc. X. Quam veteres ios, ] Camillos ,De- cios , Fabricios , Papyrios, Fabios , Scipio- nes , Marccelios &c. 2. Siuod modo boftes ec.) Lege cum Li- vineio juxta veterem codicem. | uuo »;odo bo(lis invaferat , contempferatque , cuius puli fugatique , &xc. Vi&oriz non. aliud fignuny fuit, quam triumphus arrogans Domi- tiani : neque enim fpolia aut captiyi vide- Caligulz, aut Tiberio, quam patri aut fra- | bantur. Tacit. in Germ. cap. 37- Proximis tri fimilior, Interfectus eft fuorum conju- TQUOD€ ab, ztatis 4, imperii 15. Europ. 8. Minus efi boc (c. ] Minus honorificum eft , referri inter Deos , cum illud fit ab eo, Qui ita 1mpudenter infolefcit, ut dei nomen fibi per fas & nefas arroget ; quemadmo: dum Domitianus, a quo Titus confecra- tus cft. Longe honorificentius Nervz fuit, quoda Trajano modefto principe divinis temporibus , ( Domitiani, ) triumphati magis quam vitii funt.Et Dio falfe de vano illo Do- mitiani triumpho , ait eum pro defun&isin Dacia. militibus fuis triumphum egiffe. 13. Suflulerant animos. ] Daci , Sarmatz, Catthi , fub Domitiano. t4. Inducias,] Varro Pacem ca[fren[e paucorum. dierum c belli ferias , Gellius eef- fatiotem belli patfitiam v ocat. I9 15 16 C. PLINII PANEGYRICUS XII Atnuncrediit omnibusterror & metus, & * votum imperata faz ciendi. Vident enim Romanum ducem, unum ex illis veteribus & prifcis j- quibus: imperatorium nomen? addebant contecti cedibus campi, & infe- Ga victoriis maria. Accipimus obfides ergo ,* non emimus,nec ingenti- À bus damnis immenfifque muneribus pacifcimur, ut* vicérimus.* Rogant; fupplicant ; !largimur , negamus utrumque ex imperii majeftate : agunt gratias qui impetraverunt, " non audent queri, quibus negatum eft. An audeant ? qui. (ciant te "adfediffe ferociffimis populis , co 1ipfo tempore ; uod * amiciffimumillis , difficillimum nobis : cum ? Danubius * ripas gelu IO jungit; duratufque glacie ingentia tergo bella tranfportat : cum ferz gentes, noh telis magis quam fuo coelo , fuo '? fidere armantur. | Sed ubi in proxi- mo tu, non fecus ac fi mutata.temporum vices effent , * illi quidem latibu- lis fuis claufi tenebantur ; noftra agmina percuríare ripas & "' aliena occa- fione fi permitteres , uti , ultroque hyemem fuam barbaris inferre gau- 15 debant. a Voluntas exequendi jua noftra. . b Conciliabant repleti cadaveribus campi, tin&la ca forum [anguine maria. c Ut viciffe videamur. d Ripas habet perpetua glacie conjuntlas; | N o T Z. c3. Ioperatorium uomen. ] Duces exerci- tuum re bene gefta, gaudio & impetu vi: &oris exercitus imperatores conclamaban- tur: quam appellationem fenatus. confir- mabat , fi modo jufta vi&oria certum ho- ftium numerum interfeciffent. Sedalio po- ftea fenfu imperatores di&i funt , penes quos fumma rerum omnium effet poteftas, ut notat /4ppianus in prom. bi(for. 2. Non emimu:. | Ut Domitianus , qui, tefte Tacito in Agricole vita : emptis pe cenmercia, quorum babitus , Cv crines in ca- privorum fpeciem formarentur , de Dacis , a quibus victus fuerat, falfum & ridendum omnibus triumphum egit. 3. Ingentibus damnis. ] Pecuniariis , ut videremur viciffe. De hac fumma quam Domitianus in fingulos annos fe daturum Deccbalo promifit , ut pacem emeret, fu- fe Dio in Domitiano. 4. Regant.) Fortaffe ad hunc locum ref pexerit Claudianusin lib. 5. De laudibus Stiliconis 210. 1Ji terribiles; quibus otia ven- dere femper mos erat eec. - $. Largimur ,negamus. ] Ad arbitrium : quod recuperata per Trajanum au&torita- | ftestam fzpe ufi effent, atque hyeme INTERPRETATIO. | O" gelu concretus , fic tanquam ponte traducit nurerofos exercitus. e Germani quidem in fylvarum fuarum rect[fus fe abdebant. [ tis noftce non parvum indicium. 6. Non audent queri. ] Adco fortitudi- nem tuam aut extimefcunt,aut venerantur, ut quiputant rem fibi forenon cum Domitiano , fed cum principe ju[fitia , robore , militia claro. Dio. 7. Adfediffe. ] T e eaftris ad Danubium pofitis ferociffimos populos compreffiffe. (8. Amiaffimum illis. ) Ad res gerendas opportunitlimum: utpote coeli füi afperi- tate affuetis. 9. Danubius. ] Propter Alpes oritur: Germaniam, lllyricum , & Daciam tranf- greffus , acceptis fexaginta fluminibus , in Pontum Fuxinum fex oftiis evolvitur : ubi primum Illyricum attigit , 7fler dicitur. Hicautem fluvius ita per hyemem gelafcit, Herodiano tefte /. 6. ut camporum in morem perequitetur , noc ex eo aqua nifi cum dolabris C fecuribus bauriri poffit. Io. Sidere. ] Climate, aut anni tempefta- te , quomodo Taciti Annal. I. 7. 70. fidere «quino£fii , quo maxime tume[fcit oceanus , &c. VI. Hliena occafione..]. Geftiebant noftri milites uti opportunitate temporis qua ho- pur Hac CUTR/AJANO DLICTU S. 7 SUXII. Hac tibi apud hoftes veneratio ; quid apud milites ? quam ad" mirationem quemadmodum comparafti ? cum tecum inediam , tecum ferrent fitim ; cumin illa meditatione campeftri , militaribus* turmis im- peratorium pulverem füdoremque mifceres , nihil a ceteris nifi robore ac preftantia differens , cum? libero Marte nunc cominus tela * librares, nunc vibrata* fufciperes , alacer virtute militum & ltus , quoties aut caffidi tue aut clypeo gravior ius incideret; laudabas ipfe ferientes , hortabarifque ut auderent & audebant jam ; cum fpectator moderatorque ineuntium certamina virorum , ' arma componerces , tela tentares ; acfiquod Pdurius accipienti videretur, ipfe vibrares. Quid cum folatium feffis, ^ egris opem ferres? * Non tibi moris tua. inire tentoria, nifi commilitonum ante? lu- ftraffes , nec requiem corpori, nifi poft omnes , dare. Hac mihi admira- . tione dignus imperator non videretur ; fi. inter? Fabricios , & ? Scipiones; ÍNTERPRETATIO. s Scuto exciperer. — b Gravius. c Non folebas. NoTX 1 i gnare folitis hyemale bellum inferre. - x. Meditatiene campeflri. ] Exercitationem campeftrem vocat. Suetonius , cum milites " maxime in hybernis & ftativis,ut fit hodie- que, tanquam in umbra veram ad pugnam proluderent. De quo exercitio videri po- teft Lipfius de silia Romana libre quinto dialogo decirmo quarto. -— 2. Turmis.] Yd eft militibus. Quanquam centuria & manipulus peditum , turma proprie equitum erat. Conítabat vero. e- quiübus omnino 32. juxta Varronem & lfidorum: 31. juxta Vegetium : 153. jux- ta /Elianum. Huic qui przerat , Decu- rio nominabatur. eget. 3. Libero Marte. ] Omnibus aperto ad exercitationem campo. 7T 4. Librares.]. Aut , ut fufpicatur. Livi- neius, vibrares 51d eft , totis viribus contor- queres. s. "Arma componeres. ] Yd eft, aptares uni- cuique , & explorares utrum paria effent refitendo : quod imperatoris boni offi- cium effe docet Vegetius. 6. ZEgris opem. In Dacico quidem bel- lo cum propter czeforum , & vulneratorum numerum fafciz ad obliganda vulnera de- ficerent , Trajanus ne fux quidem vefti pe- percit, fed cam totam in fomenta , & liga- menta difcidit Di». Suidas. Sed quia bellum Dacicum anno poft habitam hanc oratio- nem altero contigit : alio pertinent hzc yerba. 7. Luffraffes.] Haud abfimile eft, quod habet Aufon. de Gratiano. P4 te circumire tentoria ; fatin' [aloe ?* querere , tra&are*vul- nera fauciorem. 8. Fabrics. ] Multitudinis numero uti- tur qui fignificantior eft. Fabricius adver- fus Pyrrhum Epirotarum regem , & Sam- nites miffus anno V. C. 476. Medicum regis , de ejus nece paciíci volentem , vin- &um Pyrrho remifit, his verbis: Romas» aurum non babere , fed. babentibus aurum.im- perare. Aurel. Vi&or. 9. Scipiones. | Plures hujus nominis fuc- re. Omnium clariffimi , P. Cornel. Scipio Africanus major, & P. Cornel. Scipio /E- milianus Africanus minor , Pauli ZEmilii fi- lius a P. Cornel. Scipione Africani majoris filio adoptatus. Duo fulmina belli , a Lucre- tio & Virgilio appellantur ; quanquam non de/unt , qui id de fratribus Publio , & Cn. Scipionibus interpretentur. Africanus ma- jor,cum adhuc prztextam gereret, patrem fuum ad Trebiamab Annibale circumven- tum, extremo difcrimine liberavit. Idem anno etatis 2 4. proconfíul in Hifpaniam ad necem patris & patrui ibidem ceforum ul- dícendam miífus Carthaginem cepit; A(- drubalem & Magonem variis praeliis vicit; & pulfis ex Hifpania totaCarthaginicnfibus [9 -—— o VA 10 C. PLINII PANEG YRICUS &?: Camillos talis effet; "Tunc enim illum imitationis ardor feinperque melior aliquis accenderet. * Poftquam vero ftudium armorum a manibus ad oculos; ad voluptatem a labore tranflatum eft ; pottquam exercitationi- bus noftrisnon " veteranorum aliquis , cui ^ decus muralis aut ? civica . fed 4 Grgculus magifter affiftit ; quam magnum eft unum ex omnibus ? patrio more , pattía virtutelztari, & fine mulo ac (ine exemplo fecum certare; fecum contendere, ac ficut imperat folus, folum ita effe qui debeat im- perare ? XIV. Nonne incunabula hec tibi, Cefar, & rudimenta cum ' puet admodum * Parthica lauro EIOHENN patris augeres , nomenque? Germani- cijam tum mererere ?cum erociam fuperbiamque Parthorum ex proximo INTERPRET AT IO. € Iritandi alterius ffudium. f Pofiquam a gerendo , ad fpeBandum 34 V tranflatum eft. laboribus, ad oblectamenta exercitium avnmorum N o T £X. conful fa&us eft an.V.C.5 19. Mox traje&to in Africam exercitu , iterum Afdrubale & Syphace vi&tis, poftquam Annibalem re- gredi ex Italia coactum profligaffet, Gar- thaginem vi&or ingreffus eft. Attamen vir tantus de accepta ab Antiocho ob dandam pacem pecunia accufatus , in. Liternum fponte conceffit an.V.C.;67.ubi obiit. 4f7i- canus minor conful an. V. C. 607. ante xta- tem renunciatus, bellum Punicum tertium geflit : Carthaginem anno fequenti ca- ptam, resin fenatu agitata , & pervincente Catonis fententia , diruit : de eaque eodem anno triumphavit. Iterum conful capta & deleta 15. obfidionis die Numantia , trium- havit:actribus poft annis mortuus in lecto repertus eft. Appianus. 10. Camilos.] Marcus Furius Camil- lus Veios expugnavit an. V. C. 558. Gallis ex urbe Roma, quam occupaverant , pul. fis, patriam liberavit octavo poft anno Obiit an. V. C. 389. vir bellica laude cla- riffimus. Plura de illo vide Paz. 2. z. x4. Hot. 7. 1. Peteramerum aliquit. ] Unus aliquis in arte bellica exercitatiffimus , quales effe folent qui hujufmodi exercitationibus praeerant. Veterani autem dicebantur qui viginti annos militaverant, 12. Decus "mural. ] Supple coronz: ue donabatur ei qui primus murum confcen- áiffet. A. Gellius. Exat ex viridi gramine, - 13. Civica. ] Supple corona : qua doza- batur qui cives féruaverat. Addit A. Gel- lius , fi modo hoftem occiderat. Eratex quercu , aut ilice. ip. Greculur. ] Per contemptum , po- tius quam Grzcus , ut Juvenalis Satyra 5. 78. Greculus. efuricns im celum. jufferis , ibit. Romani fcriptores paífim Grzcorum mol- litiem , & levitatem notant. A 15. Pairio more. ] Id eft, Romano. Nam etfi Trajanus natione Hifpanus erat , impe rator tamen & civis Romanus cum effet , ceteros imperatores Romanos debebat tanquam majores füos agnofcere. I. Puer admodum. | De "Frajani pueritia nihil, quod quidem meminerim , ab Hifto- ricis proditum eft , nifi quod Suidas eum moderate juventutem traduxiffe dicit. Ex hoc tamen Plinii loco fufpicari libet patris comitem eum fuiffe in expeditione Parthi- ca , quz fub Nerone füfcepta eft. Hzc (u- prain Trajani vita. 2. Parthiza laure. ] Vi&oria apud Par- thos relata. Parthi populi confines Mediz, Hyrcanie, Carmaniz. Vide Ptolemá&um l. 5. c. 5. Hi quidem Trajani temporibus imperio tenebant quidquid ultra Euphra- tem Perfe tenuerant. 3. Germanici. ] Magnum & illuftre cogno- mer , quod ambiebant omnes ferme im- peratores, propterea quod Romani vix ul. los hoftes habuerant Germanis acriores ac TRAJANO DICTUS; 19 * auditus magno terrore cohiberes, Rhenumque & Euphratem admira- tionis tux fama conjungeres ? cum orbem terratum, ^ non pedibus magis; quam laudibus peragrares ; apud cos femper major & clarior, quibus po- iteacontigiffes ? & necdum imperator , 7 necdum dci filius eras. * Germa- niamque,cum plurimz gentes ; ac propc infinita vaftitas interjacentis foli, tum? Pyreneus, ? Alpes; immenfique " alii montes nifi his compararentur, muniunt dirimuntque. Per hoc omne Ípatium cum * legiones duceres, feu potius ( " tanta velocitas erat ) raperes: non vehiculum unquam, non equum INTERPRET4A TIO. A Quibus pofferius vifus effes. — b Immenfa magnitudo terre iuter utramque interjetta: ^ No za. difficiliores.'Trajano autem an. ztatis 42. adhuc in Germania bellum feliciter geren- ti miffum eft hoc nomen ab imperatore Nerva, aquo paulo ante fuerat adop- tatus. 4. Ex proximo auditus. ] Id eft , adventus tui fama. Hucautem pertinere videtur illud Martialis ]. 12. ep.8.de Trajano. Parthorum proceres, ducefque Serum , Thraces, Sauromate, Gete , Britanni , poffum offendere Cefarem , venite. ..$. Rhenumque P Euphratem. ] Id cft , o- rentem & occidentem. Rbezus oritur ex Alpibus, inparte occidentali Rhaetiae. Ex duplici fonte, per lacum Conftantienfem tranfiens, Conítantiam , Bafileam , Novo- burgum,Brifiacum, Argentoratum, Mogun- tiam alluit , ubi Moenum recipit ; tandem prope Schenkiam arcem in duo brachia Ícinditur : quorum alterum Vahalis , alte- rum Rheni fervat nomen , ubi Lugdunum Batavorum alluit,& in mare inluit.De Ez- phrate dicetur Pan. 2. n. 2. 6. Nou pedibus magis. ] Refpexeris ad il- lud Tullii pro Marcello n. $.. Nec vere. dif - juntüffmas terras citius. cujufquam paffibus potuiffe peragrari , quam tuis , non dicam curfi- £us » Med victoris ilufirate funt. — 7. Necdum dei filius. ] Nerva enim non- dum adftriptus erat inter deos, quod Tra- Jani primo imperii anno factum. Dio. 8. Germeniamque. ] Deeffe hic aliquid nemo non videt. Quid autem illud fit , huc ufque nullus divinare potuit. Credide- nm excidiffe Hif»aniam , quam vocem pro- eft enim conje&ura meo quidem judicia fat probabilis. Senfus erit : Hifpaniam , & Germaniam cum dirimunt plurima gentes, atque imprimis Galli , Pyrene- ufque : tum muniunt Alpes , & infiniti alii montes , qui immenfi. viderentur, nifi cum Alpibus , & Pyreneis compararentur. Quare hicagit de Hifpania , undea Domi- tiano, ut mox dicetur , accitus, ad bellum Germanicum fic properavit , ut neque Py- renei , neque Alpes cjus celeritatem retar- darint. 9. Pyreneus. ] Montium feries Galliam ab Hifpania dividens, Hujus quoque nomi- nis mons cít Italiam inter & Germaniam. Seneca confol. ad Helvidiam n, 6. Pyreneus Germanorum tranfitum noninbibuit. Idipfum difertis verbis aiunt Appianus de bello Hif- pan. Dionyfius , : Cluverius in Getinania antiqua , Ortelius &c. 10. ZIpes. ] Serics altera montium , qui Italiama Germania fic feparant , ut , pro varia locorum diverfitate, varia fortiantur nomina. Alix enim maritimz, aliz Cottiz, Grajz , Rhatice , Noricz, Juliz dicuntur. YI. Zhümonter; ] Ut. Sarmatici, & Car- pathii. Alios vide apud Cluverium. 12. Legiones. ] Legio dicebatur , quod conftaret exle&is militibus. Varius autem &incertus militum ex quibus conftabat nu- merus fuit. Vegetius legionem in decem cohortes , cohortem in quinquaginta ma- nipulos , fingulos 25, militum , dividit. Aquilam przferebat ;primz cohortis mt- les, ifque Aquiliferdicebatur. Vegerius , Die pe abfuit , ut 'in contextum reciperem ; | l. 40, C 38 10 C. PLINIT PANEGYRICUS refpexifti, *levis hic, non fübfidium itineris , fed decus, & cum ceteris: fübfequebatur : ut cujus nullus tibi ufus nifi cum ? die ftativorum * proxi- mum campum alacritate , difcurfu, pulvere attolleres. Initium laboris mi-. rer , an finem ? multumeft quod perfeverafti , plus tamen quod non timui- $ fti , ne perfeverarenon pofles.Nec dubito quin ^ ille , qui teinter illa Ger- maniz bella ab Hifpania ufque , ut validiffimum prafidium exciverat , iners ipfe alienifque virtutibus tunc quoque invidus imperator , cum ope earum indigeret , tantam admirationem tui non fine quodam " timore concepes . rit , quantam ille '^ genitus Jove , poft labores duraque imperia, " regifuo 1o indomitus femper indefeffufque referebat :: cum aliis fuper alias expeditio-. nibus '* munere alio dignus invcnireris. XV. Tribunus vero , *disjun&iffimas terras, teneris adhuc annis , viri firmitate luftrafti : jam tunc ? premonente fortuna , ut diu penitufque perdifceres, qua mox przcipere Sb: Neque enim profpexiffe caftra; Ij brevemque militiam quafi tranfiffe contentus ; ita egilti tribunum, ut cffe ftatim dux poffzs , nihilque difcendum haberes tempore docendi. Cogno- vifti * per decem flipendia mores gentium , regionum fitus, Oppo'tunitates locorum , & diver aquarum coclique temperiem , ut patrios fontes pa- triumque fidus ferre confueviti, » Quoties equos , quoties ^emerita ar- 2o mamutafti ? Veniet ergo tempus quo pofterivifere, vifendumque tradere minoribus fuis geftient , " quis fudores tuos hauferit campus , quz refe&io- nes tuas arbores , que (omnium faxa pratexerint, quod denique te&um INTERPRETATIO, € Que planities tuo fudore maduerit , qua Jub arbore ceperis cibos , in quibus axis ad dar- miendum recubueris. c Subfzquebatur equus agilis cus ceteris , uon tam ad u[um tuum , quam ad pompam. -. d Alacriter difcurrendo proximam planitiem pulvere oppleres. No r x. 13. Die flativorum. ] Ideft, quo die po- | Hanc autem dignitatem poftremis tempo- fitis, ac munitis caftris aliquid morz fa- | ribus adolefcentibus tribui folitam refe- ciebat exercitus. runt' hiftorie Romanz fcriptores , donec 14. Ide. ] Domitianus, qui adverfus L. | Hadrianus inftituit , neminem tribunum uifs Antonium , fuperioris Germanie prafi- | plena barba fieri. Spartianus. dem , ex Hifpania Trajanum evocavit. L. Disjuncliffmas terras. ] Utrum Hifpa- 15. Timore. ] Ne ; quo dignuseras, impe- | niam , Parthiam , & Germaniam ? rium, tanquam virtutum tuarum merces y. Prempenente fortuna, ] Alii. premoliente, ad te transferretur. Ita Lipfrus. Sed quid opus en.endatione ; fi- 16.Gemitw ove.) Hercules Jovis filius | ne qua fenfus eft integer ? 3 ex Alcmena. Fabulanotiffima. 4- Per decern fhpendia. ] Per 10. annorum 17. Regi fuo. ] Euryftheo , qui cum Do- | militiam. De ftipendiis militum Romano- mitianum 1mp. Trajani virtutum ammu- | rum multarefert Budicus. Jum fcite admodum confert. 5. Quoties equos cc. ] Aliis j "D : . oft al A 18. Muere alio. ]. 1d cft , novo honore, | foffis. 7 ] P jos fuf 1, Tribusus. ] Militaris. Ex tribunis alii 6. Emerita arma. ] U(u detrita , & multis equitum ; alii peditum erant. Hi poft s. fti- [jam bellis defun&a, | Meraphora du&a a pcndia,illi poít 10. tántum, Pebb. & Piet, militibus qui impleto militia tempore di-- TRAJANO DICTUS. magnus hofpes impleveris : ut tunc ipfi tibi ingentium ducum facra vefti- ia, iifdem inlocis, monftrabantur, Verum hzc olim : in prafentia qui- dersquifiuis paulo vetuítior miles; hic?te commilitone cenfetur : quotus enim quifque, cujus tu nion ante commilito; quam imperator? Inde cft, quod? prope omnes:nomine appellas ; quod fingulorum fortia facta com- memoras : nec habent annumeranda tibi pro rep. vulnera, quibus ftatim laudator &teflis contigifti; — — 153 fü : - XVI. Sed tanto magis przdicanda moderatio tua , quod' innutritus bellicis laudibus pacem amas: nec quia vel? pater tibi triumphalis, vel adop- tionis tux die dicata Capitolino Jovi? laurus, idcirco ex occafione omni quzris triumphos. Non times bella , nec provocas. Magnumeft, Impera- tor Augufte, magnum cft ftare in * Danubii ripa , fi tranfeas, certum trium- phi , nec decertare cupere cum recufantibus : quorum alterum fortitudine; alterum moderatione cfficitur, Nam ut ipfe nolis pugnare , moderatio ; fortitudo tua przftat , ut ncque hoftes tui velint. Accipict ergo aliquando ! Capitolium, non * inanes currus, ncc ? falfz fimulacra vi&toriz , fed impe- ratore veram ac folidam gloriam reportante, pacem , tranquillitatem , & * tam confeffa hoftium obfequia , ut vincendus nemo fuerit; Pulchrius hoc omnibus triumphis, neque enim unquam , Pnift ex contemptu imperii IONCTOEO RUD REA T.Z1:0. - aTwn fpontaneam. deditionem , ut. nemo ex | b Nifi quia [perucbant norum imperium. His deinceps praelio fubigendiu fit. NoT cuntur e»weriti. ros patris augebat , ut fupra n. r4. 2I 7. Te commilitone. ] Nulla certior nota ut dignofcatur, an quis fit vetus miles, quam fi tecommilitonem femper habuerit. 8. Prope omnes nomine cc. ] Pulchrius illud quod de Cyro Plinius , Quintilianus,& alii latini fcriptores referunt, illum tenuiffe | omnium omnino militum fucrum nomi- na; fed haud fcio an verius. Nam , ut re&e annotant Lipfius, & Muretus, Xe- nophon, a quo illi vel uno , vel pracipue, que de Cyro dicebant, accipere potuerunt, iftud certe non dicit; fed tantum tenuif- fe nomina 7? jq" &ver in«usrar, quod ut in imperatore laudabile eft , ita non excedit fidem. Videri poteft Xenoph. l. 5. z«idtías. Certe. quidem Themifloclem omnium civium fuorum nomina memoriter tenuiffe dicit Tul- lius l. 2. de finibus. Sed quomodo id acci- piendum fit , fapientes intelligunt. 1. Innutritus beliiis laudibus. ) Sane:fiqui- dem puer admodum jam Parthicas lau- | buerat. 1. Pater tibi triumphalis... Supra n. 9. not. 2. y. Laurus. ] Miffa ex Pannonia fup. n. 8. not. 6, 4. In Danubii ripa.] De Danubio fluvio fupra n. 12. not. 17. $. Capitolium.] T emplum erat Jovisin cli- vo Tarpeio, ita di&um , a capite Toli ne» Ício cujus, in ejus fundamentis, cum a Tar- quinio inftauraretur , reperto. Hic erat ter- minus pompa omnis , qua triumphantes in Urbem ingrediebantur.Hic in gremio Jovis Capitolini laureas deponebant. 6. Inanes currus. ] Spoliis vacuos, quod turpe eft triumphanti. 7. Falfe fimulacra vi&orie.'] Ferebantur in triumphis captarum. urbium imagines. Hic autem Domitianum carpit , qui. cum urbes nullas expugnaffet , faifas hujuf- modi icones ad ornatum triumphi adhi- C iij IG VAT LI Xo 2v C PEINII PANEGYRICUS noftri fa&um eft , utvinceremus. Quod fi quis * barbarus rex eo infolen- tiz furori(que procefferit , ut iram tuam indignationemque mereatur ; na ille, five interfufo mari , feu? fluminibus immenfis; fcu precipiti monte: defenditur, omnia hzc tam * prona tamque cedentia virtutibus tuis fentiet,. : ut" fubfediffe montes;flumina cxaruiiffe, * interceptum mare," illatafque fibi: NES An . non claffes noftras ; fed*terrasipasarbitretur, 5.7.5 | X VIT. 'Videor jam cernere non fpoliis? provinciarum , & extorto: ! fociis auro , fed hoftilibus armis, * captorumque regum catenis trium» phum gravem. Vidcor ingentia ducum nomina , nec indecora nominibus: corpora nofcitare.*Videor intueri immanibus aufis barbarorum onufta!fer -: cula; & fna quemque fa&a vinctís manibus fequentemj mox ipfum te fubli- mem; inia curru domitarum gentium tergo , ante currum autem clypcos , quos ipfe perfoderis.: Nec tibi ^ opima dcfucrint , fi quis regum" venire in manus audeat ; nec modo tclorum tuorum , fedetiam oculorum ; M IiNTERPRETATIO. "^e Pervia., : - d Cemplanatos eff montes. -, e Mare obfirutium aggeribus. f Sed urbes ip[gs. g Videor videre pegmata eeptorum barbaris corum imagines portantta. h Singulari prelio tecurn certare, No T &. s. Barbarus vex. ] Decebalus Dacorum rex , adverfus quem jam tum bellum pa- : rabatur, quod anno fequenti inchoatum, ac tertio poft anno confe&um eft. Dio. 9. Fluminibus immenfis. ] Ut Danubio. Monte. ] Nam Dacia montibus abundat. Trajanus montes Dacie emunitos cepit. Dio. 16. Ilatafque fibi. ] Malim quam aZatas, ut alii habent. 1. Fideor jam cernere. | Ita Horatius Od. ].2.1. Audire magnos jam «videor. duces, ec. Elegans Azz7vzoas triumphi poft expedi tionem Dacicam Trajano decernendi , quem hic Plinius , cum fierent adhuc ad id bellum apparatus , tanquam divinando defcribit, prope uti contigit anno fcquen- ti. In quo, etfi futura przdicere , non tam oratorum videtur effe, quam poetarum , ui propterea vates appellantur : fuit ta men Ovidio felicior , qui Triftium 1. 4. E]. 2. Tiberii , de cujus in Germaniam expe- ditione rumore nuncio cognoverat , triumphum «fpe; atque. opinione. conce- xtum defcribit; quem tamen nunquam egit "Tiberius. Quare fatis habere debent poe- tz , qux gefta funt , morc fuo quafi vatici- nando narrare. Dt 2. Provinciarum. lis omnibus regioni- bus, quz aut. vi, aut quacunque alia ra- done fübigebantur a Romanis, leges adi- mebantur domeftice , dabantur Romana: tumque dicebantur reda&tze in provinciae formam. Quz adminiftrabantur a pro- confulibus , ez confulares appellabantur : quz vero a pro prztoribus,dicebantur pra- tori& , videri poteft Notitia provinciarum Imp. Rom. 3. Non extorto fociis auro. ] Intellige au- rum coronarium, quod focii populi Roma- ni, aut provincia novo imperatori mune- ris loco mittebant, 4- Captorumque regum.] Captus eft reipfa Dacorum rex Decebalus. 5. Ferceula. ] Proprie pegmata,in quibus captarum , vel defenfarum urbium , mon- tium , fluviorum , ceforum hoftium vel fugatorum imago ebore , citro , argento, vel auro expreífía imponebatur , fercba- turque ad triumphi pompam, 6. Opima. ] Spolia, quz dux duci fia manu occifo detrahit.Liv.4.. 20.Plutarchus tria tantum hujufmodi fpolia ad fua ufque tempora relata effe dicit. 1. a Romulo poft Acronem Ceninenfium rcgem ejus manu TRAJANO DIG /t uU sS. 3 miharumque conje&tum toto campo , totoque exercitu oppofito ; perhor- refcat. Mcruifti ? proxima moderatione , ut quandocunque te vel inferre, vel propulfare bellum coegerit imperii dignitas , non ideo viciffe videarts , ut triumphares, fed triumphare, quia vicetis. | XVIIL Aliud ex alio mihi occurrit, quam fpeciofum eft enim ; quod ' difciplinam caftrorum lapfam extinctamque refovift , depulfo *prio- tis feculi malo , incrtía & contumacia , & ? dedignatione parendi ? Tutum . eft reverentiam , tutum * caritatem mereri ; nec ducum quifquam , aut * non amari a militibus , aut amari timent ! & inde offenfe gratixque pariter fecuri, ^ inftant operibus, adíunt exercitationibus , arma, z meenia, virosaptant. Quippenon is princeps , qui fibi imminere, fibi intendi pu- tct; quod in holes paretur : quz perfuafio fuit illorum , qui hoftilia cum facerent ,7 timcbant. Eodem ergo tempore militaria ftudia , nec animos modo , fd & cotporá ipfa languefcere; gladios etiam in curia hebetari re- tundique gaudebant. Duces porto ; noftri , non tam regum exterorum , quam* fuorum principum infidias, nec tam hoftium, quam commilitonum manus ferrumque metuebant. i X!X. Efthzc natura fideribus, utpatva & exilia validiorum exortus ebícuret : fimiliter imperatoris adventu! legatorum dignitas inumbratur, ÍINTERPRETA TIO. c In fuam perniciem exerceri , .— aBenevolentiam fibi conciliare. | qui in perni- ciem boflrum exercentur. | b Urgent opera militaria. No T £x interfe&um.2.a CornelioCelfo poft cae(um Lartem Tolumnium Hetrufcorum ducem. '3.a Claudio Marcello poftquam Gallorum 'regem Virdomarum peremiffet. Vide Pro- qertium Y. 4. eleg. 11. & Beroaldi in eum notas. ^ 7. Proxima moderatione. ] Cum fletiffi in Danubii ipa , fi tranfeffés certus triumpbi , ut "fupra dixit n. 16. 1. Difciplinam. ] De difciplina militari fe- 'lliiter a Trajano emendata plura habet Dic. 2. Prioris feculi.] Aculeate di&um in Do- "mitianum , cujus taxat tempora , cu fuf pea virtus , inertia in. pretio 5 cum. ducibus sutloritas mulla , nulla silitibus vverecundia, mu[quam obfequium.omnia foluta, Cc.lin.l. 8. '€p. 14- 3. Dedignatione. ] Rara vox, neque ab aliis , quod fciam, preterquam a Fabio Quintiliano Plinii magiftro ufüirpata. ' 4- Nen amari. ] Utrumque autem. fub Domitiano bonis civibus periculofum crat; & non amari, ne a militibus apud princi pem accufarentur : & amari, ne venirent in | invidiam. $ Et inde (c. Et hincfit ut nullaratione habita aut conciliandz fibi militum bene- | volentiz , aut colligendi corumdem odii ! &c, hzcenim vis eít illius vocis fecuri. Ut | JEneid. 1. 3$4. Securus amorum Germane ec. 6. Maria. ] Alii legunt »usia, alii nulla mutatione facta zzenia dici putant , pro munia ficut apud Lucretium : £eZi fera ma- nera Mavors , & pario pro punio. 7. Timebant. ] Ne cum hoftili more fe ge- rerent , fecum tanquam cum hoftibus agc- retur, | 8. Suorum principum. ] Sic Germanicus Germanorum , contra. quos pugnabat , impetus repreffit quidem , at Tiberii priu cipis fui infidias effugere non potuit; ejus enim juffu , per Pifonem interfe&us eft. 1. Legatorum. ] De legatis fupra di&um €ft n. 9. not. 8, 24 C. PLINII PANEGYRICUS Tu tamen major omnibus quidem eras , fed (ine ullius diminutione majote eandem au&oritatem prefente te quifque , quam abfente retinebat : quin etiam plerifque ex co reverentia accefferat, quod tu quoque illos reveres bare. Itaqueperindc fummis atque infimis carus, *fic imperatorem com» . militonemque mifcueras, ut ftudium omnium laboremque , & tanquam 'exa&or? intenderes, & tanquam particeps fociufque * relevates.Fcelices il- los , quorum fides & induftria, non perinternuncios & interpretes , fed ab ipfo te ,* necauribus tuis , fed oculis probabantur ! : Confecuti funt ut ab- (ene quoque de abfentibus nemini magis quam tibi crederes. | 1o XX. jJamtecivium defideria ' revocabant , amoremque caftrorum fu- perabat caritas patriz. Iter inde placidumac modeftum ; ut planea pace re- deuntis. Necvero ego in laudibus tuis ponam , quod adventüm tuum non pater quifquam , non maritus* expavit: affe&ata aliis ! ca(titas, tibi ingenita & innatajinterque ea quz * imputare non poffis. Nullus in exigendis ! vehi- 15 culistumultus,* nullum circa hofpitia faftidium ; *annona , quz ceteris. ^? Ad hoc comitatus ? accinctus , & * parens , diceres magnum aliquet INTER P.RETI-ATIO. a Ita imperatoris Cw. commilitionis partes in Xe eonjunxeras. b 4ugeres. cMinueres. : a Ne viliffima quidem bofpttia dedignabarir. b Preterea. N o T &. 4. Nec auribus tuis. ] Oculis major eft ha- benda fides , quam auribus. Ut enim ex. Rudolpho Agricola ingeniofe notat Raya nus : Aures. alüs , oculi fibi credunt. Unde vetus eft illud. P/us ef reflis oculatus unus , uam auriti decem. 3. Confecuti funt. ] Poft exhibitam faepe tuis oculis fuam fortitudinem , hoc tan- dem confecuti fant, ut in zftimanda abfen tium virtute, non tam iis , quz ad te per- ferrentur, quam tuz de illis jam pridem concepta opinioni crederes. 1. Revocabant. ] E Germania, in Urbem Romanam.Quantopere populus Romanus reditum illum Trajani appeteret aptiffime defcribit Martialis l. 10. ep. 6. Felices ; quibus urua. dedit fpetfare coru[cum | folibus artiois fideribufque ducem. Euando erit ille dies , quo campus , & arbor , Go omnis lucelit latia culta feneftra nura ? Quando more dulces , lenzu[aue a Ce[are pul'uus , totaque Flaminia Rama -i- denda via &c. 2. Expavvit . ] Veritus , ne aut liberis fuis, aut uxori yis inferretur. 3. Caflitas tibi ingenita. ] Ne tam qui- dem , fi Dioni credimus. 4. Imputare.] Uox apud ejus xvi fcripto- res frequeus : infra n. 24 eopiam tui mon tu LI imputes;facis.n.3 9. Ex quo intelligi potefl quan te benignitatis fuerit...ip[um fibi eripere tot be- neficiorum occa[frones, tam numerofam.obligandi imputandique materiam. Ytaque amputare di- citur, qui id, quod facit , beneficii loco po^ ni, coque nomine obítri&os fibi alios cífe vult. $. Vehiculis. ] Imperatoribus ad. expedi- tionem aliquam proficifcentibus , praeftare vehicula debebant provincia per quas iter erat, ut impedimenta bellica exportaren- tur, vehereturque eorum comitatus. Hinc erat illud Palatinum munus, a? ve/biculis , ut patet ex numis. Vide Ca[aubon. in Sport. Hadrianum. p.1s. 6. Annona. | Varias hujus vocis fignifi- cationes vide apud argutiores grammati - cos. Hic autem fümitur pro vi&u : fenten- tia eft, nullas ciborum lautitias confe&aba- ris , communibus cibis contentus. 7. Accin&ius. | Expeditus ad deproperan- dum iter, nec nimium in provinciis fub- fifens, cum popularium incommodo. Inf. n. 30. In omnia pariter intenta bonitas d accin&la , id eft, expedita & ad juvan- dum celeris. 8. Parens. ] Lege cum aliis parcus, id cft, parce & contente vivens. 1 ducem, "TRAJ ANO. DICTUS. -ducem;? acte potiffimum; ad exercitum ire» adeo nihil aut certe parum in- tererat, inter imperatorem fa&um , "^ & futurüm. Quam diffimilis nuper ^" alterius principis tranfitus! fi tamen tranfitus ille; non populatio fuit, ^cum " abactus hofpitum exerceret , omniaque dextera lzvaque perufta & attrita, ut fi vis aliqua, vel? ipfiilli barbari, quos fugiebat, inciderent: 'perfuadendum provinciis-erat illud iter Domitiani fuiffe , '* non principis. Itaque nontam pro tua gloria; quam pro utilitate communi ; 5 edicto fub- jecit, quid in utrumque veftrum effet impeníum. Affuefcat imperator "" cum imperio calculum ponere; fic exeat, fic redeat, tanquam rationem redditurus ; edicat quid abfumpferit , ita fiet ut non abfümat , quod pudeat - edicere, Preterea futuri principes,velintnolint Íciant" tanti tuum conftat : -propofitifque'* duobus exemplis ; meminerint perinde. conje&uram de moribus fuis homines effe fa&uros ; prout hoc vel illud elegerint. XXI. Nonne histottantifque meritis , novos aliquos honores , novos titulos merebare? Attu etiam nomen patris patriz recufabas.. Quam lon - "ga nobis cum modeftia tua pugna ! quam tarde vicimus ! Nomen illud quod ?alii primo ftatim principatus die ut imperatoris & Caefaris receperunt , INTERPRETATIO, à Cum bofpites e domibus fuis abigeret. | N oT 9. Ac tepotiffimum.] Artem nota: Plinio , bem fancito ,in quo extremo quid Dotni- enim quafi aliud agenti , & ducem aliquem | tianus , quid tu in itinere tuo impendiffes, egregium,quem in exemplum afferat qua&- | fubjecifti. renti videtur Trajanus ftatim occurrere. 16. Cum imperio. ] Yd eft, difcat expenfa- IO. Et futurum. ] Mirifice enim obfe- | rum rationem fubducere HT) T? Apod quentes funt & modcfti , quicunque impe- | »a» , cum republica , inquit Livineius ; rio imminent , dum adhuc egent populi | vel , licet fitimperator; vel, quod malim, gratia & favore : votorum autem compo- | difcat cum imperii opibus computare; ita tes fa&ti , quam diffimiles fzpe mores. in- duunt ! Nihil vero fuit tale in Trajano. I t. eterius principis. ] Domitiani, quem vellicare non ceffat, ut Trajani laus ma- . gis elucefcat. 12. eA Daffus. ] Proprie de grege dicitur, Qui per furtum abducitur. Hocloco fumi- tur pro violenta hofpitum expul(tone. 13. Ipfi illi barbari. | Daci , Getze , Sarma- t£ , a quibus et(i Domitianus victus fuerat, viciffe tamen voluit videri, gefto eam ob rem triumpho,ut fupra n. 11. not. 13. dixi- mus. 14. Non principis. ] Utinvidia hujus fa&i non in principis nomen, aut perfonam. , quz fan&a effe dcbet, fed tota in Domi- tianum refündatur. 15. Edith, ] A te poft reditum in Ur- ut ex iisfuas expenfas metiatur, neque mae jores faciat , quam pati poffint. 17. Tanti tuum conftat. | Rittershuftus le- git: Tanti tuum iter conflat. Quae leGtio cla- riorem fenfum efficit. 18. Duobus exemplis. ]Domitiani,& Trajani, 1 Nomen patris patrie. j Primum datum eft Romulo : tum Camillo ab militibus,re- latam a Gallis vi&oriam imperatori fuo gratulantibus : poft Ciceroni ex decreto fenatus, cum Catilinariam conjurationem patefeciffet : inde Augufto ac deinceps aliis imperatoribus delatum eft. 2. Alii prime. | Non quidem omnes. Nam nec Auguftus nifi fero illud recepit , inquit Lipfius, & Tiberius per modeftiam diftulit, Nero per etatem. Verum id de aliis dici poteft. - 259 1o "" 5 "26 C. PLINIL PANEGYRICUS . ufque co diftulifti ; donec tu quoque beneficiorum tuorum parciffimus efli- 3 WO 15 eo mator , jam te mereri fatereris.: Itaquefolt omnium contigittibi , ut pater patriz effes , antequam fieres. Eras enim in animis, in judiciis noftris, nec , publice pictatis intererat quid vocatere, nifi quod ingrata (ibi videbatur , fi :te imperatorem potius vocaret. & Cafarem,.cum. patrem experiretur. .Quod quidem nomen qua benignitate ; qua indulgentia exerces ? ut cum - civibus tuis; quaft:cum liberis parens vivis? ? Utreverfus imperator , qui privatus exicras , agnofcis , agnofceris ? cofdem nos , eundem te putas , par omnibus , & hoc tantum ceteris major, quo melior. : XXII. Ac primum 'qui dicsille ; quo exfpectatus defideratufque Ur- bem tuam ingreffuses?. Jam hoc ipfum quod ingreffus es, quam mirum lz- tumque? nam.priores invehi , & 1mportati folebant ; non dico quadrijugo curru, & albentibus equis ; fed humeris hominüm , quod arrogantius erat. * Tu fola corporis proceritate elatior aliis & excelfior, ?non de patientia noftra quendam triumphum, fed de fuperbia principum egifti. Ergo non atas quenquam , non valetudo , non fexus retardavit , quo minus oculos in- . folito fpe&taculo impleret. 'T'e parvuli nofcere , oftentare juvenes ;- mirari fenes, egri quoque negle&o medentium imperio , ad confpe&um tui, quafi ad falutem * fanitatemqüe prorepere. Inde alii / fe fatis vixiffete vifo, te recepto , alii nunc magis efle vivendum przdicabant. Fceminas etiam tunc fecunditatis fuz maxima voluptas fubiit, cum cernerent, cui principi cives , cui imperatori milites pepetiffent. Videres referta te&a , ac labo- rantia, ac ne eum quidem * vacantem locum , qui non nifi fufpenfum & in- ftabile veftigium caperet ; oppletas undique vias, anguftumque tramitem 2$ reli&tum tibi , alacrem hinc atqueinde populum , ubique par gaudium pa- remque clamorem. Tam? equalis ab omnibus ex adventu tuo lztitía INTERPRETATIO. "^ a Tatuum locum , qui mon poterat. fuffinere | tati funt , pedem mif fufpenfum , e vacdllantem. veli. b Orunes-de adventu tuo tam «equaliter [e- N o T X. 3. Ut reverfus. ] Ut réverfus in Urbem | infignis. Vide Theodofii paneg. n. 47. quam tu onmium caufa ad imperiuva «um imperatoria dignitate , unde privatus fub legati tantum nomine difcefferas : prze- clare agnofcis tuos , idemque agnofceris, nihilo fa&us tumidior. 1. Zlui dies ile. ] Etiam mortuo Nerva, Trajanus hac morte folus imperator reli- &us, annum integrum, & co amplius in Germania reflitit:omnibus ut cito inUrbem rediret optantibus ut habet Mariali: [.10.ep. 6.6 7.rcdiit autem an.Chrifti 99.ztatis 44. 2. Tu fola.'|. Elegans in primis & ex arte fa&a "umwcaeme Trajani in Urbem re- 3. Non de patientia. ] Quia non eras im» portandus noílris humeris; fed de alio- rum principum arrogantia, quam fingu- laris tua humanitas condemnabat. 4. Samitatemque. ]| Adulatorie fortafte magis, quam vere. Etíi poterant zegroti ili audiviffe fic ad Vefpafiani confpe- &um fanatos effe cecum & alterum cui imbecillà manus erat. Xipbilinw. Tacitus Hifl. 4. c. 81. Sueton. c, 7. Simile quid &e Hadriano refert Spartianus. ) $. Se fatis vixiffe. [ Notandum illud, in dcuntis. Locus iluftris & ad imitandum fummis bonis, primam hanc cogitationcm * TRÁJANO'/DICTUS. petcepta eft ; quam omnibus venifti : que tamen i vit, ac ptopein fingulos gradus adaucta eft. OXOXIIL — Gratum erat cün&is, quod fenatum *ofculo exciperes, ut dimiffus- ofcülo fueras : gratum quod *equeflris ordinis decora? honore pfà cum ingreffu tuo crc- nominum , fine monitore, fignares: gratum ,^ quod tantum non ultro? 5 * clientibus falutatis , quafdam familiaritatis notas adderes. : Gratius tamen , quod fenfim & placide, & quantum refpectantium turba paterctur ; ince- deres: * quod occurfantium populus te quoque, te imo maxime aftaret ; quod primo ftatim die latusttium crederes omnibus. Neque enim ftipatus fatellitum manu , fed circumfufüus undique nunc fenatus ,' nunc equeftris or- dinis flore," prout alterutrum frequentig genus invaluiffet , filentes:.quie- tofque * li&ores. tuos fubfequebare , nam milites nihil a plebe habitu , tranquillitate , modcftia differebant. Ubi vero ccepifti* Capitolium afcen- dere, quam leta omnibus * adoptionis tuz recordatio ! quam peculiare gaudium eorum ; qui te primi eodemloco falutaverant imperatorem quin etiam? deum ipfum tuum precipuamvoluptatem operis fui. percepiffe cre- diderim. .Ut quidem iifdem vceítigiis inftitifti , quibus * parens tuus ingens illud deorum prolaturus arcanum , que circunftantium gaudia? 6 quam recens clamor ? quam fimilis illi ?^ dies, qui hunc genuit diem ? ut INTERPRETA TIO. a Equeffris ordinis clariffimos ab[que.momen- - 27 &latore nomine fo appellares. b Qhuod prope ante quam. falutareris. ipfe elientes tuos falutares. 1g . € 9huod. vulgus vel te ipfum , imote om- - nium zzaxime circunflaret. d Prout alterutrius »multitudo. conferta propius ad te poterat accedere. No T-—. incidere: fatis nos vixiffe ; in malis vero: plus fatis vixiffe. Sicapud Virg. ZEncid. 1. 159. Tuque o (antiffma conjux felix morte $ua....Contra ego vuioendo rici mea fata. 1- Ofculo exciperes. ] Infra. n. 71. folebant peregre abeuntes, vel redeuntes imperato: res fenatum ofculo impertire. Hinc apud Dionem Caligula, apud Tranquillum Ne- ro , Domitianufque arrogantig accufan- tur, quod copietatis urbanitatifque offi- cio, aut non omnino , aut fuperbe perfun- &i effent. Lipf. 2.. elett. — 2. Honore nominum. ] Sic Suetonius Au- guítum laudat » quod patres in curia. faluta- verit , fedentes , e quidem nominatim fingulos mulo fubmonente. Ea de re fufius diximus n. I$. nOt. 7. 3. Clientibus. ] Clientes dicebantur qui principum virorum ; Quos patronos clege- rant, fidei fe fuaque omnia committebant, addicebantque ; feu profperam , feu adver- fam fortunam fecuturi, Eos autem patroni | fua auctoritate tuebantur. 4. Li&ores.] Numero 12. ante confulem virgarum faíciculos cum fecuribus manu praferebant :idque tum ad pompam , tum etiam ut qui a magiftratu damnarentur, cosligatos ( unde li&ores di&ti ) cederent virgis , tum fecuri ferirent. 5- Capitolium. ] Supra. n. 16. not. y. 6. Adoptionis tue. ] Ut ingeniofe hoc lo- co adoptionis memoriam revocat! 7.Deum ipfum tuum. ] Jovem Capitoli- num: cujus opus eft adoptio illa tua. In aliis pro £uum eft tunc. 8. Parens tuus. ] Nerva. 9. uam recens clamor. ]. At tota viaac* clamaverant , & ingredienti applauferant. Hic tamen ad Capitolii confpec&tum quafi recentes , plaufum & acclamationes ite- rarunt. 1o. Dies , qui bunc genuit. "] Dies adoptio- nis tug , qui in caufa eft, cur imperator hodie tanta cum pompa uos s i 10 x5 20 - 28 C. PLINII PANEGYRICUS ; plena altatibus , augufta victimis cuncta ? ut in unius falutem collata omz. nium vota? cum fibi fe ac liberis fuis intelligerent precart, que pro te pre-. carentur, Inde "^in palatium quidem , fed &o vultu, fed ca moderatione , ut fi privatam domum peteres : ceteri ^ad penates fuos, quifque iteraturus; caudii fidem ubi nulla neceffitas gaudendi eft. nz muri X X1V.- ?Oneraffet alium hujufinodi introitus, tu quotidie admirabi-. lior & melior : talis denique, quales alii principes futuros fe tantum po'li-. centur, Solum ergo te. commendat augctque temporis fpatium , junxifti enim ac miícuifti res diverfiffimas , * (ecuritatem olim imperantis, & inci-, pientis pudorem. Non tucivium amplexus ? ad pedes tuos. deprimis , nec. ofculum manu reddis, manet imperatori * quz prior oris humanitas, dextrae, verecun dia, Incedebas pedibus ? incedis : letabaris labore? laetaris, eadem- que omnia illa circa te , ' nihil in ipfo te fortuna mutavit. Liberum eft in- grediente per publicum principe fubfiftere , occurrere, comitari, pratert-, re. Ambulas inter nos, ^non quafi contingas: & copiam tut," non ut 1m. putes ; facis. Haret lateri tuo quifquis acceffit ; finemque fermoni fuus cuique pudor, non tua fuperbia facit. Regimur quidem a te , & füb- jecti tibi, fed quemadmodum legibus fumus ,nam & iliz cupiditates no- ftras ; libidinefque moderantur ; nobifcum tamen, & inter nos verfan«. tur, Emines , excellis, ut honor; ut poteftas, qua fuper homines quidem, N o T 11. Plena altaribus.) Ita exceptus eft Ro- mz Vitcllius : Extru&is altaribus , cefifque victimis , regium in. morem. "Tacit. 11. c. 70. fic in Caligulz adventu fupra centum fexa- ginta millia vitlimarum ce(a. Sueton. 12. I5 palatium. ] "Triumphantes , fi Divi fides, per forum adibant Capitolium, inde eadem populi frequentia, & pompa in palatium deducebantur. 13. e/44 penates fuos. ] Id eft, domi: quod verz , nec fucatz lxtitiz indicium eft , qux qualis prefertur coram principe, talis pri- vatim iteratur; cum fine ullis arbitris fin- ceri animi fenfus intra domcefticos parietes explicantur. 1. Ozerafft. | Oneri fuiffet aliis hujus in- troitus pompa, quibus impofuiffet neccf- fitatem dignos fe hoc honore reddendi. Plin.l 8. ep. ult. Ozerat te queffure tue fa- ma ; onerat teffimonium principis. a. Securitatem. ] Qui diu imperarunt , propter confirmatam auctoritatem. fuam, jam (ibi fidunt , atque intuto fibi videntur effe: in iis vero qui incipiunt, ineft pudor quidam & verecundia. At, inquit Plinius, utrumque, Trajane , conjungis mirifice ; ejus , qui jam diu regnat , fecuritatem ; ejus qui incipit , verecundiam & pudorem, . 3- 44d pedes. ] Ut Caligula , cujus fuper- biam eain re notat Suetonius. 4: Due prior oriscyc. | Nihil de ea hu manitate remififti , qua privatus emine- bas, fiquidem imperator cum fis, & fena- tum & equeftris ordinis decora ofculo ex- cipere non dedignaris , nec das manum of- culandam : abfimilis iis principibus , qui ut ait infra n. ?1 Zelut affixi curulibus. fuis , manum tantum , & banc cunclanter , c im- putantibus fimiles promebant. $. Nibil in ipfo te. ] Lege nibil ipfum te, ut Grutero placet, velaidil in ipfo te, ut Pe- trus Faber fufpicatur. | 6. Non quaft contingas. ] Id eft , perinde quafi nemo te in via contingat , atque eunti obftet. Legit Lip(ius inter 205 , quafe nos contiugas : fen(us erit quafi unus e no- bis fis : quafi nos ordine, vel affinitate contingas. 7- Non ut'imputes. ] Non quo id beneficii loco tibi apponatur.Non ut magnum quid- piam nobis concceffiffe videaris. Supra ». 2e. HO. A. 2UTRA JT A4NO jDIGITZU.S| 4, fiominum funt tamen, Ante te principes , faftidio noftri & quodam zqua- litatis inetu;; Jospotun amiferant : illos ergo humeri, cervicefquefer- 29 - vorum füper ora noftra; te fama; te gloria, te civium pietas, te libertas : fupet ipfos principes vehunt : te ad fidera tollit? humus, ita.communia. & confufaprincipis veftigia, ; caussis tco cisdarilio audinienuD. St - XXV.! Nec vereor P.C. nelongior videar, cum fit maxime optandum, utea pro quibusaguntur principi gratiz , multa fint: quz quidem ieveren- tius fuerit integra illibataque cogitationibus veftris HESS » quam* catp- tim , breviterque perftringi , quia" fere fequitur ut illa quidem, * de quibus taceas , tanta quanta funt, effe videantur. Ni(i vero leviter attingi placet; locupletatas? tribus , datumque * congiarium populo , & datum totum ,. cum donativi partem milites accepiffent,' An mediocris animi eft his potius reprafentare , quibus magis ncgari poteft ?. Quanquam in hac quoque di-- verfitate , equalitatis ratio fervata eft, zquati funt enim populo milites, eo quod partem, fed priores: populus militibus , quod pofterior; fed totum. INTERPRETATIO. a Leviter,fumnatimque delibare. b. Ferme accidit , ut que commemorare pretermittis de; NoT XE "9. Ufum pedum amiferant.] Quod le&ica u- [ terentur. Atque id non imperatores modo, . fed & fenatores, & equites pro jure fuo fa- cicbant ; neque in eo quidquam cenfura di- gnum. Carpit tamen hoc loco eosimpe- ratores , qui fuccollantium humeris cervi- cibufque ad fatum pro le&ica uterentur. 9. Humus. ] Humus ifta, quam tuis pedi- bus terere non dedignaris, ad coclum ufque te evehit : ira cum noftris veftigiis commu- nia & permixta funt principis noftri vefti- gia. Alii alio modo hunc locum legunt, fed emendatione hic non videtur opus effe. 1. Nec vereor. ] Ut apte , & juxta prz- ceptum Ariftotelis , & Tullii feffos & lan- guentes auditorum animos in decuríu ora- tionis excitat : modo prolixitatem oratio- nis excufans , modo multa pratermiffu- rum fe affeverans! 2. De quibus taceas. ] Non minus artis eftin rebus interdum fupprimendis, quam in iifdem efferendis : imo reticere interdum aliquid multo aptius eft , ad rem. exagge- . randam: feu quod ea in re oratori praíta- re velit auditor , ametque eo maius quid- dam fibi fingere ; quod rei exprimenda parem.fe non effe orator profeifus fit : feu quod, ut in tenebris majora nobis fingi- mus omniía, quam in luce: fic quz füp- primuntur ,- ac veluti tenebris abfcondun- tur ab oratore, majora femper videntur. Hinc Parrhafii pi&oris fingularis illa laus fuit,cujus pi&ura , fc apte definebat ,ut pro- mitteret alia pofl fe : offenderetque. etiam , que occiltaret. Pliniusl. 35. c. to. 3. Tribus | Urbs primum in tres partes divifa fuerat, quz ideo zribu dicebantur. | Qui fingulis tribubus przecrant, tribus ;pe- cuniz& vero , quae tributum , id eft; per tribus imperabantur , vocabantur zributz. Etfi autem poftin 4. partes , & Ciceronis, atque , ut ex hoc loco patet , Plinii tempo- re in 35. diltributa erat: fervatum eft illud nomen, & 3. tribus di&z (unt. 4- Gongiarium. ] Munus, quod plebi 5 Donativüm vero , quod militibus daba- tur. Congiarium di&um a congio : quod. vafis genus erat fextariorum fex. Munus autem illud erat initio vini, aut olei cer- ta. men(ura , in plebem ab imperatore di- ftributa. Tum extentum eft nomen illud adquafvis etiam pecuuiz donationes , fed maxime principum in plebem ; demum ad quodvis munus etiam privatim & in fin- gulos collatum. 2j" $- Datum totum. | ou. congiarium. uj IÓ 2o 3Ó. CPÉINII PANEGYRICGCUS : ftatim accepit, Enimivero qua benignitate divifüm eft? quantz cure tibi fuit, ne quis expers liberalitatis tuz fieret? Datum efthisqui poft edictum. tuum y ^ia locum eraforum, fubditi fuerant: aquatique fune ceteris illi etiam; quibusnon erat promiffum, -Negotiis aliquis , Valetudine altás ; hic: mari , ille fluminibus diftinebatur ; exfpectatum eft provifumque, ne quis: $5 zger, nequis occupatus, nequis denique longe fuiffet ; veniret quifque cum poffet. Magnificum Caefar; & tuam , disjinctiffimas terras munifi-' centiz ingenio: velut? admovere , immenfaque fpatia liberalitate: contra- here , intercedere cafibus , occurfare fortunz : atque omni ope adaiti , ne quise plebe Romana dante congiarium te , *hominem magis feritirét fe- fuiffe ; quam civem. oq. rana Hp i Has XXVL -Adventante congiarii' die, obfervare principis egreffum ín publicum ; infidere vias * examina infantium , ? futurufque populus folebat: labor parentibus erat oftentare parvulos ; impofitofque cervicibus adulan- tia verba* blandaíque vocés edocere:? reddebant illi, que monebantur, Ac plerique irritis precibus furdas principis aures adftrepebant ; ignarique quid rogaffent , quid non impetraffent ; donec plane fcirent ,/ differebantur, "Tu ne rogari quidem fuftinuifti, & quanquam lztiffimum oculis tuis effect, confpe&u R omanz fobolis impleri, omnes tamen antequam te viderent , adirentve , recipi , incidi juffifti : ut jam inde ab infantia parentem publi. cum munere educationis experirentur, Crefcerent ^ de tuo qui creícerent INTERPRETATIO. a Edelant ili verba , que docebantur. No T *. plebi, donativum militi promiferat. Sed eum zrarium utrique largitioni fimul non fufficeret , dimidium promiffi militibus fta- tim dedit : plebi vero totum , fed paulo fe- rius. Ita illi in tempore praelati , hi in fum- ma. Lipfiu. 6. In locur era[orum. ) Incifa erant in ta- bulis civium nomina quos congiario do- nari oporteret. Quorum e numero fi qui aut occumberent , aut alio commigrarent, afcribebantur alii. In hoc vero enituit libe- ralitas Trajani, quodhis qui poft fa&um de dando congiario edi&um in eraforum locum fuffe&i fuerant , quibus proinde edi&o fuo nihil promiferat , congiarium tamen zquale atque ceteris datum vo- luerit. 7. Admovere. ] Cum efficeres ut quam- vis abfentes effent , tamen fic tanquam forent pracfentes, liberalitatem tuam per- fentirent, 8. Heminem magi. | Ut non prius hu- LE manam te inter homines vitam agere quam munerum tuorum participesfe effc fentirent. . 1. Die. ] Qua dandum effe populo con- giarium princeps edixerat. 1. Examina. | Proprie de apibus dicitur examen, ut fzpe apud Virgilium : fed & de puerorum turba dixit Horat.l.x. od. 25. Tuvenum recens examen. Et Epod. od. 2. Pofitofaue cuernas , ditis examen domus. 3. Futuru/que populus. ] Quafi qui in- fantes fint , nondum inter populum ceufe- ri debeant. 4- Blanda[afie vooces tc. | Quibus move- retur princeps , ut largitiones fuas in ipfos derivaret. $- Differebantur. ] Ad annum i1. Sueto- nius enim de Augufto : c. 41. Cengiaria po- pulo frequeuter. dedit.....ac me minores quidem pueros preterüt , quamvis ante non nifi ab undecimo etatis anno accipere confueffent. 6.De tuo &c. ]Dc tua liberalitate,qui vitam DUDOROA JT ANO S DEGTIUS. .31 tibi; alimentifque tuis ad flipeniia tua peryenirent: tantumque omnes uni tibi, quantum parentibus füis quifque, deberent. Recte Caefar , quod fpem R omani. nominis fumptibus tuis fufcipis. Nullum cff enim magno prin- -«ipe , immortalitatemque merituro , impendii gcnus dignius , quam quod "erogatur in pofteros.. Locupletes ^ ad tollendos liberos ingentia "praemia, -& ? pares penz , cohortantur ; pauperibus '? educandis una ratio eft, bonus . princcps. Hic * fiducia fui procreatos , nifi. larga manu fovet , auget, am- plc&itur ; ut occafum imperii , occafum reipublicz accelerat, " fruftraque proceres princeps , plebe neglecta ;! defe&um corpore caput , nutaturum- - que inftabili pondere tuetur. Facile cft. conjectare, quod perccperis gau- , dium , cum te parentum , liberorum , fenum , infantium ; puerorum clamor exciperet. Hac prima parvulorum civium vox aures tuas imbuit quibus tu daturus " alimenta , hoc maximum praftitifli , ne rogarent. * Super, omnia efttamen , quod talis es , utfub te liberos tollere libeat , expediat. XXVII. . Nemo jam parens filio; nifi* fragilitatis humanz vices hor- .ret , nec? inter infanabiles morbos principis ira numeratur. Magnum quji- . dem eft educandi incitamentum , tollere liberos in. fpem alimentorum, in fpem congiariorum 5 majus tamen in fpem libertatis , in Ípem fecuritatis. Atque adeo: nibil largiatur princeps, dum nihil auferat; non.alat, dum fon occidat : nec deerunt , qui filios concupifcant. Contra largiatur & INTERPRETATIO b 24d educandos pueros. e Hoc tamen maxime omnium ite. laudabi- c Confidentia liberalitatis fue, le eff, quod talem te preflas in imperio; d Deflitutum membris. NoTX olim fuam obfequio tuo impenfuri erant. 7. Erogatur in po(Teros. ] Sic enim princeps nomen fuum pofteritati commendat. 8. Previa. ] Ut (unt, honeftior locus in fpe&aculis, jus fortiendi provincias , pe- tendi magiftratus , hzreditates obtinendi. Ex lege "ulia & Papia. Dio l.43.Sueton.in Au- guffo , 34. Lipffus in l. 3. Amnal. Taciti. 9. Pares pene. | Et turpis apud Roma- nos & prohibitus erat coelibatus , indi&ta per cenfores pecuniaria mul&a , quam po- pulo pendere ccelibes tenebantur,quamque ideo Feftus vocat es uxorium. Praterea ar- -cebantur ab honoribus , & dignitatibus populi Romani, Heredes autem inftitu- ti hzreditatem adire non poterant, nifi intra centum dies. uxorem ducerent , ex le- gc Julia & Papia. Vide pan. 6.n. 2. , Yo. Educandys. ] Malim educandi, fupple liberos , ut in Viennenfi editione legitur, &Grutero probatur. — E * qr. Fruffraque proceres. ) Alludit haud du- bie ad venuftiffimum Menenii Agrippz apologum cujus meminit Livin. ]. 2. ó5* Suintilianus l. $. c. 12. Hic enim Plinius oftendit e re principis effe , ita tueri ptoce- res, qui reipublice veluti caput appellari poffunt , ut plebem , id eft , inferiores cor- poris partes non negligat. 12. Zlimenta. | Hinc Trajani numus ille, in quo Italia virginis fpecie pueros offert imperatori quibus ipfe fpicas. diftribuit. Titulus a/menta Italie. I. Fragilitatis c. ] Nifi quod vitare non poteft humana conditio, ut valetudinem & mortem. 2. Inter infanabiles.] Nulla. enim tetrior lucs , aut morbus peftilentior, quam T$- ranniferocia, j i 3. Dum nibil auferat. ] Notat. nefariam Domitiani liberalitatem , qui congiaria pri- mum Jargiebatur pueris , tum ca ipfa a- IQ ^ e 5 25 32 3 , P3 P WE CT EL ra * i4 L2 vios 34e H4 L| 4 uit $5 ic. e] auferat , alat & occidat ; nz ille*in tam brevi tempore effecerit; ut omfes non pofterorum modo,fed fui parentumque poeniteat. Quocirca nihil ma- gisin tua tota liberalitatelaudaverim,; quam quod congiarium das de tuo, C PLTNII PANEGYRICUS alimenta de tuo : neque a te liberi civiutn , ut ferarum catuli, fanguine & cz- dibus'nutriuntur. Quodque gratiffimum eft accipientibus , fciunt dari (ibi, ' quod nemini eft ereptum; locupletatifiue tam multis, pauperiorem effe fa- '&um principem tantum, quanquam nec hunc quidem: nam cujus eít quid - quid eftomnium , tantum ipfe, quantum omnes , habet. XXVIIL 'Aliome vocat*numerofa gloria tua: alio autem ? quaft vcro jam fatis veneratus miratufque fiin, quod tantam pecuniam profudi- fti , non ut flagitii tibi confcius ^ab 'infe&tatione ejüs*averteres famam, nec ut triftes hominum, meeftofque fermones latiore materia. detineres; "Nullam congiario culpam;nullam alimentis crudelitatem redemifti ; tiec tibi bencfaciendi fuit caufa ; ut que male feceras, impune feciffes: amor impen- dioifto, non venia quzfita eft , populufque Rom. *obligatus a tribunali tuo , noR exoratus receffit. Obtulifti enim congiarium gaudentibus gaudens, fecurufque fecuris : quodque antea prineipes ad odium: fui leniendum? tu- mentibus plebis animis objectabant, id tü tam innocens populo dedifti , uam populus accepit, Paulo minus P. C; quinque millia *ingenuorum afit ,quz liberalitas principis noftri conquifivit , invenit , adícivit , hi fübfidium bellorum , ornamentum pacis , publicis fumptibus aluntur ; pa- triamque non ut patriam tantum, verum ut altricem amare condifcunt. Ex his caftra, ex his tribus replebuntur , ex his quandoque nafcentur , quibus alimentis opus non fit. Dent tibi Cefar * etatem..dii, quam. mereris , fer- ventque animum , quem dederunt, & quanto majorem infantium turbam iterum atque iterum jubebis'incidi ? Augetur enim quotidie & crefcit; INTERPRETAT10O, a Muliiplex laus tua. non placatus. b Deterreres populos ab eo tibi imputando. d Longeves annos, r. € Devintius. beneficio a palatio tuo receffit , N 0o T x. gno cum fcenore , fepe etiam cum vita re- petebat. 4. In tam brevi. tempore. ]. Livincius pro in tam legendum füfpicatur inquam : ego malim cum Rittershufio,indu&o tam |ege- re in brevi tempore. $. Sluod nemini efl ereptum. ] "Trajanus. enim ab alienis pecuniis mirum quantum abftinebat.Dio. 1. Zlio 12e "vocat. | Quam ingeniofe au- ditorum animos. excitat , dum alio fe vo- «ari fimulans , in^eodem tamen ver(atur argumento! 2. d'verterer. ] Ut Nero , in cujus largi- tionibus aliqui neceffitatem adhibitam cre- debant a principe fceleris fibi concio & veniam fperante fi largitionibus validiffi- mum quemque obftrinxiffet. Tac. 4m. 13. €. 18. 3. Tumentibus. ] Furenti populo pecu- niam, tanquam apud Virgilium Sybilla of- fam Cerbero , obje&abant. 4. Ingenuorum. ] Ingenui funt, qui ftatim ut nati funt , liberifunt ; five nafcantur ex duobus ingenuis; fiveexunoingenuo, & altero libertino : five ex duobus libertinis: five ex patre fervo & matre libera. 5. Indici. ] Ia üs tabulis, ubi erant eo- non TRAJANO DICTUS. 33 non quia caritores parentibus liberi, fed quia principi cives, Profítabis ali- mentafi voles ; dabis congiaria, fi voles ; illitamen ^ propter te nafcuntur. X XIX. Inftr ego perpetui congiarii reor affluentiam annona * Hujus aliquando cura Pompeio non minus addidit gloriz , quam * pul- fus ambitus campo, exactus ? hoftis mari , * Oriens triumphis ;^ Occidenf- que luftratus. Nec vero ille? civilius, quam parens nofter , auctoritate, confilio , fide reclufit vias , portus patefecit, ^ itinera terris, litoribus mare, litora mari reddidit, diverfafque gentes ita commercio mifcuit , ut quod genitum effet: ufquam, id apud omnes natum effe videretur, Non- necernere datur, ut fine ullius injuria ^ omnis ufibus noftris annus exube- ret ? quippe non ut* ex hoftico raptz, peritureque ? in horreis meffes , nc- quicquam queritantibusfociis , auferuntur. Devehunt ipfi quod terra ge- nuit ,* quod fidus aluit, quod annus tulit ;*^nec novis? indi&ionibus INTERPR a Ratione magis populari. | b His temporibus agri praeter folitum iz Sfus noftros fertiles fint. | B T A TIO. cEx boflili agro. d Nec ro vorum vvetfigalium exa&lione eyexati impares funt pendendis veteribus tributis. No T rum nomina , qui congiario donandij crant. .— 6. Propter te. ] Non propter it rium tuum : fed ut te imperatorem ha beant , ut evi tui felicitate fruantur, 1. Hujus cura Pompeio c. ] Conftituti erant prafecti frumento in populum diftribuen- do, five donaretur , five minimo diftrahe- retur : quam prafe&uram Cn. Pompcius an. v. c. 696. in quinquennium , fed extra ordinem ia fumma annonz difficultate geífit , & per fe ac per 15. legatos eam ob rem ipfi datos tantam frumenti copiam in Vibem invexit, ut plus ea re fibi laudis pe- pererit , quam tot reportatis victoriis. P/a- garchus , Cicero pro lege Manila. | 2. Pulfus ambitus campo. ] Martio , ubi plebis fuffragia emendicari , & cffufiffimis largitionibus ac blanditiarum genere om- ni ambiri magiftratus folebant. Cui malo ut mederetur Cn. Pompeius in tertió fuo confulatu graviffimam legem tulit de am- bitu. Plutarchus. 3. Hofia. ] Pirata Cilix : quod fa&um dicbus non amplius 4o. narrat P/utarchur, "Appianus , Florus , Tullius de provinc. conular. 4- Orien. ] Ubi Mithridatem , Tigra- nem, Albanos, Iberos , Arabas, & judxos vicit. $. Ocddenfaue. ] Puta in Africa, ubi Do- mitium teliquias exercitus Marii colligen- tem vicum interfecit: in Hifpania , ubi Sertorium, Perpennam, Le&oriumque fu- peravit. 6. Itinera terris. ] Quia terre fine itine- ribus , mare fine litoribus , litora fine ma- ri videbantur effe ; adeo omnia prxdonum & piratarum latrociniis erant infefta & veluti interclufa. 7. In borreis. | Quz Romani in provin- ciis paffim habebant, ubi frumenta repone- rent, & militares annonas. Erant & Roma horrea , per omnes regiones urbis fparía, quibus publicum conderetur frumentum. Lipf. 8. Quod fidus aluit. ] Sidera enim ad alendas fruges plurimum conferunt ; unde obfervandum in primis : quo fidere terram vertere conveniat.Virg. Georg. l. zr. v. x. 9. Indi&ionibus. ] Indictiones dicebantur tributa, quz fingulis tribus luftris pende- bantur, unde coepit , ut verifimile eft , fub Conftantino confuetudo illa numerandi annos ab indi&ionibus , id eft , a fpa- tio rj. annorum. Omnino tria tributo rum genera erant. ;. Cazoz , certum & ordinarium tributum. 2. Os/atio , volun- tarium. 3. Inicio , novum & fuperindi- Gum. Budeu in annot. ad Pandett. Afct- nius in Verrinam 4. * 34 C. PLINII PANEGYRICUS preffi, ad vetera tributa deficiunt, Emit ^ fifcus , quidquid " videtute emere: inde copiz, inde annona, dc * qua inter ^ licentem , vendentemque conveniat : inde hic fatietas , nec fames ufquam. à; XXX. ' JBgyptus alendis augendifque feminibus ita gloriata eft, $ ut nihil imbribis * ceeloque deberet : fiquidem? proprio femper amne per- 1o t fufa , necalio genere aquarum folita pinguefcere, quam quas ipfe devexe- rat, tantis fegetibus* induebatur, ut cum feracilfimis terris quafi nun- quam cceffuracertaret. Hzc inopina ficcitate* PES in injuriam fterilita- tis cxaruit: quia piger Nilus cunctanter alvco fefe ac languide extulerat , ingentibus quoque tunc quidem ille fluminibus , fluminibus tamen confcrendus. Hinc pars magna terrarum , ^ mergi palanti amne confueta, alto pulvere incanduit. Fruítra tunc ZEgyptus nubila optavit; ! coclumque refpcxit , cum ipfe foecunditatis parens contractior & exilior ,* iifdem uber- tatem ejus anni anguftiis, quibus abundantiam fuam cohibuiffet. Neque enim folum vagus ille,& * expanditor amnis, * intra ufurpata femper collium INTERPRETATIO. à t Decujus pretio inter. emptorem , ruendito- remque facile conveniat. a Ufaque ad reprehenlfionem flerilitatis. c ifdem terminis contraxiffet , d» ejus anni fertilitatem , &* aquarum fuarum copiam. d Intra colles , quos aquis. operire quondam b Zzgi affueta fluvio eircumquaque exun- | folebat. dante. N o r «. 10. Fifcus. ] ZErarium principis. vr. Fidetur emere. ] Non ut improbe callidi imperatores , qui interdum emendi fpecie, aliena per vim rapiunt. Trajanus autem emebat vere , quidquid emere vi- dcbatur. t2. Licentem. ] Id eft , ementem. Liceri tamen , & licitari proprie dicitur, qui in auctione rem venum expofitam plus of- ferendo auferre. contendit: is licitatorem apponit, qui fubornat aliquem qui fe vcl. le emere fimulet, & pluris liceatur , ea qua yznum expofita funt , quam quanti funt: ut eo modo ceteri emptores indu- cantur. 1. 4Egyptus. ] Regio Africe ad Syenen & [Ethiopiam , inde ad Arabiam & Palz- ftinam pertinens. Abundans paícuis, fru- menti frugumque feraciffima. De ejus ferti- litate vide Lucretium l. Yo. Solinum , in. Col- leéfianes , Amnneum Senecam , in que[hion. na- turalibus y, &r Strabonem , in Geographia. -. 2. Celoque. ] Quare , ut Tibullus ait, 3. Proprio amne, ] Nilo : qui veluti coloni vice fungens ad uberandos agros evagari in cipit & folflitio. Plin.l. 18. c. 18. E£ cum tota [late aquis fuis Zgyptumobrutam oppletam- que tenuit , tum recedit , mollitofaue c obli- matos agros dd ferendum relinquit. Cic. de Nat. Deor. i. Ad fummam ubertatem in- ducendam neque minus 12. cubitis , neque pius 16. exundare debet. P/m. 7. 18. c. 18. 4. Induebatur. ] Olct poeticum quiddam hac metaphora, qua terra iz4ui ac vefliri fegetibus dicitur , pro egi : fed voces hu- juímodi & familiares funt Plinio , neque videntur a panegyricarum orationum ftylo valde aliena. $. Celumque re[pexit. '] Praeter confuetus dinem. In ZEgypto enim, ut ait Seneca , ze- mo aratorum e[Picit celum , cujus ope-fibi non videntur indigere. In folo tanta cf? frdu- cia Nile , inquit Lucanus. 6. Expanditor ] Quia vox hec infrequen- tior videtur ac durior , Rittershufius lcgit Jpatiator ; Lipfius fufpicatur legendum ex- non illic p/uvio fupplitat berba Tovi.l. 1. 1.7. fpatiater. TRAJANO DICTUS 3$ fübftiterat atque haferat ,* fed füpino etiam ac detinenti folo non placido fe mollique lapfu refugum abítulerat, necdum fatis humentes terras addi- deratarentibus. Igitur inundatione , id cft, ubertate regio fraudata, fic opem Cafaris invocavit , ut folet? amnem fuum :*nec longius illi adverfo- rum fuit fpatium , quam dum nunciat, T'am velox, Caefar, potentia tua eft, $ tamque in omnia pariter- intenta bonitas & ? accincta : ut triítius aliquid Ícculo tuo paffis ad remedium falutemque fufficiat , ut fcias. XXXL Omnibus equidem gentibus fertiles annos , gratafque terras precor: crediderim tamen , per hunc ZEgypti ftatum , tuas fortunam vires experiri, tuamque vigilantiam 'fpecari voluiffe. Nam cum omniaubique 19 fecunda merearis , nonnemanifeftum eft, fi quid adverfi cadat, tuis laudi- bus , tuifque virtutibus , materiem campumque profterni? cum fecunda feli- ces , adverfa magnos probent. Percrebuerat antiquitus , Urbem noftram, nifi opibus ZEgypti ali fuftentarique *non poffe. Superbicbat ? ventofa &. infolens natio , quod victorem quidem populum , pafcerettamen ; quodque 15 in fuo flumine , * in fuis manibus , vel abundantia noftra , vcl fames eflet, * R.cfudimus Nilo fuas copias , recepit frumenta quz miferat , deporta- taque meífes revexit. Difcat igitur ZEgyptus , credatque ? experimen- to, non alimenta fe nobis, fed tributapraftare : íciat fe non effe popu- lo Romano neceffariam , ^ & tamen fetviat. Poft hec , fi volet, Nilus 5.20 amet alveum fuum , & ? fluminis modum fervet : nihil hoc ad Urbem, ac ne ad /Egyptum quidem , nifi ut inde navigia inania & vacua, & * fimilia redeuntibus , hinc plena & onufta , & qualia folent venire , mittan- tur ; conyerfoque munere maris, hinc potius * venti ferentes , & brevis INTERPRETATIO. € Sed etiam vefugiendo fe fubduxerat declivi € detinendis aquis. accommoda terra , non fe- dlato ac lento curfu 5 C necdum fatis limi in fic- €a terrainvexerat. — f Nec diutius duravit ejus calamitas , quam quoad nunciaret tibi. g Et ad juvandos alios expedita, a Reddidimus N ilo fuas opes. b Sefe teneat in alveo. fuo , ov fluminum for« tuna ceutentus fit. € Qualia olim redibant. . No 7. 4mmem fuum. ] Nilum , quem ZEgyp- tii Jovem fuum nuncupant. 1. Spe&lari. | Ita Lipfius. Juxta alios ve- YO expe&fare , quod non ita placet. .?. Non poffe. | Neque admodum imme- rto. Nam Jofephus 1t. excidii Hierofol. T JE. mentationcs inftituit , unde,ut ait Victor in Auguíto : Urbi aunua ducenties centena mil- lia frumenti iuferebantur. 5. Ventofa. ] Vopifcus in Saturnino : ZE- £yptii voiri ventoft , furibundi , jaGtantes. 4. n fuis manibus. ] Alii im fuis macoibur. ^ 4Egyptus quatuor menftum annonam Urbi fup- peditabat. Et bello Punico fecundo , cum vaftata effet ab. Annibale Italia, Romani per legatos a Ptolemxo petiere,ut frumen- ti fibi copia fieret, cujus in fumma erant inopia. Polyb. Auguftus /Egypto in pro- vinci formam reda&ta, publicas ibi fru- $. Experimento.] Si alio modo abduci ab errore fuo non poteft, 6. Et tamen [erviat.] Malim cum Livi- neio , Et tantum fervuiat. 7. Fluminis modum fervet. ] Non inflat maris in ZEgyptum exundet. 9. Vati ferentes. ] s. iu Virgil. £2 46 C. PLINII PANEGYRICUS curfus ? optentur. * Mirum, Cafar, videretur, fi defidem ZEgyptum, cef- fantemque Nilum , non fenfiffet Urbis annona, quz tuis opibus , tua cura ufque illuc redundavit , ut fimul probaretur, & nos /Egypto poffe , & nobis Egyptum carere non poffe. Acum erat defeecundiffima gente , "^fi libe- 5 rafuiffet ; pudebat fterilitatisinfolitz , nec minus erubefcebat fame, quam :A0 15 torquebatur ; cum pariter a te neceffitatibus ejus pudorique" fubventum eft. Stupebant agricole plenahorrea, qua non ipfi rcferfiffent, quibufque de campisilla fubvecta meffis, quave in /Egy pti parte alius amnis. *Itabe- neficio tuo nec maligna tellus , & obíequens Nilus , ZEgy pto quidem fzpe, fed glori noftrz nunquam largior fluxit. XXXII. Quam nunc juvatprovincias omnes in fidem noftram ditio- nemque veniffe, poftquam contigit princeps, ' qui terrarum fecunditatem nunc huc , nuncilluc, ut tempus & neceffitas ied ; transferret, referret" que ! qui *diremptam mari gentem , ut partem aliquam populi plebifque Romanz , aleret ac tueretur, Et coelo quidem nunquam benignitas tanta, Putomnes fimul terras ^uberet ; foveatque : hic omnibus pariter, fi non 10 fterilitatem; at mala fterilitatis exturbat, hic finon foecunditatem , at bona fcecunditatis importat hic eternis commeatibus ? Orientem, Occidentem- que connc&it: ut quz ubique feruntur , queque expetuntur , omnes gen- tes invicem capiant; & difcant; * quanto libertate difcordi fervientibus fit utilius unum effe, cui ferviant, Quippe* difcretis quidem bonis omnium, INTRARIRIEJCA'JTIO. d Mirum fuiffet ft "Egyptum flerilem , aref- | tatem , nunquam ad gleriam moffram. centemqueNilum Urbis cibaria nihilo imminu-| — a Separatam ab ltalia mari mediterraneo ta non fenfiffent : que tuo fumptu , tuaque pro- | 4gyptum. videntia binc ad Egyptum ufque n ex-| — b Ur onmes eodem anno regiones fecundet. portata funt ,ut int elligeretur, coc. ^ € Quanto fatius fit iis, qui inrepublica i e Ita per tefactum eft, ut sec fferilis 4E- | bera , fed. difcordi fervi funt , unum effe prinai- gyptus effet, c Nilus Z£g yptiortm votis refpon- pem eui (ubjeth fnt , quam ec. dens fepe abundantior fuerit ad. Z£gypti uber- N o T X. JEneid. 4. 430. Expetet facilemque fugam , ( lbi picta effigies Nili recubantis, cum cro- ventofque ferentes. Et Ovid. Trift. 1 1. eleg. | codilo fuo & hippopotamo Lipf. 2. 73. Ut mare fubfidat ventifque. feren- I. Qui terrarum. ] Emendavi cum Li- tibus utar. Stat. 2. Thebaid. ferentem. fortu- | vineio juxta editionem Lugdunenfem , in nam appellavit pro fecunda fortuna, Ali- qui legunt faventibus. 9. Optentur. ] Ab ZEgyptiis ope noftra egentibus. 10. Si lbera fuifft. ] Neque enim ex Italia in. Zigyptum deportata effent frumenta, nifi Romanz ditionis fuiffet. — 11. Subuentutm. e(l. ] Ut patet ex numo qui hodieque extat, 1M P. C Z s. N zRv A TRAjANUS ÀÁUO. in parte altera, S. p.Q Rog TIMOPÜINCIPI NILUS aliis enim eft , princeps terrarum qui. 2. Uberet. ] Vox rara quidem , fed a Palladio l. 4. ufurpata. He, inquit , coitu fleriles arbores uberabantur.Et a Columella 1. $. €. g- Neque enim olea continuo. biennio ube- rat , id eft, foecunda eft & fertilis. 3. Orientem » occidentemque. Id eft, ter- ras disjunctiffimas , neque enim credide- rim verba hzcadco ftriteaccipienda, — | 4- Difiretis. ] Ut. fit in diícordi repu- blica. i TRAJANO DICTUS 37 fua cujufque ad fingulos mala :? fociatis autem atque permixtis , fingulo- rum mala ad neminem , ad omnes omnia bona pertinent. Sed ^ five terris divinitas quedam , five aliquis amnibus? Genius ; & ? folum illud & . flumen ipfum precor , ut hac principis benignitate contentum , * molli* gremio femina recondat, multiplicata reftituat, Non equidem repofci- mus fenus, putet tamen effe folvendum : fallacemque unius anni fi- dem , omnibus annis, omnibufque poftea feculis tanto magis, quia non exigimus , excufet. XXXIII. Satisfa&um, qua civium, qua fociorum utilitatibus , vi- fum eft ' fpectaculum inde non* enerve , necfluxum, nec quod animos vi- rorum molliret & frangeret , fed quod ad? pulchra vulnera contemtumque mortis accenderet : cum in *fervorum ctiam noxiorumque corporibus amorlaudis, & cupido victoriz cerneretur. Quam deinde in edendo! libe- ralitatem , quam juftitiam exhibuit ?* omni ^ affectione , aut intactus , aut INTERPRETATIO. d Terram illam JEgypti , &» Nilum ipfum. € In gremio (uo femina molliter coeno operiat. | a Omnis affettieuis inmmutis , nut ruitfors No T s. Sociatir. ] Sub bono principe. Laus Ariftocratiz. 6.Sive terris divinitas, rc. ]| Omnino. Nam terra füb Opis, Rhez, & Veftz nomine tanquam dea colebatur: imo & Gallia , JEgyptus , Italia, regionefque cetera , ut ex numis patet, pingebantur , habeban- turque ut dez. | .3. Gemniw.] Cuftodes urbibus, domi- bus, aliifque locis genios attribuit antiqui- tas : hominibus etiam, five ut generatio- ni preeffent , feu quod una gignerentur cum iis, feu. demum quod genitos ita tuerentur regerentque : ut eos haberent fibi in re omni coeca quadam | neceffitate obfequentes. Eam in rem videri poffunt, Ammianus l. 23. e 4puleitade Genio Socratis , Cenforinus &c. $. Gremio (c. ] Duplex Nili gremium effe poteft. 1. alveus folitus , in quo intra ripas fuas continetur, 2. fpatium illud to- tum , quod, cum exundavit , aquis fuis in- volvit. Quo feníu accipi debet hocloco. | 1. Spe&aculum. ] In aufpicio regni , 1n publicorum operum dedicatione, poft rela- tam victoriam , atque imprimis, ut notat Julius Capitolinus in Maximo & Balbino, antequam ad bellum iretur , venationes & fpectacula dabantur militibus , ut fic ac- fuefcerent cede , & fanguine.: Ea autem re plurimum dele&tatum . effe Trajanum re- fert Die. 2. Enerve. ] Non hiftrionum aut can- torum, ut fub Nerone; fed gladiatorum. 3. Pulcbra vulnera. ] Ovid. Metam. 1. 13. V. 263. Sunt C mili uulnera , cives , ipfo pulchra loco. 4. Servorum etiam , moxirumque. ] Duo fuerunt gladiatorum genera ; alii coa&ti, ut fervi & noxii, id eft , ob facinus aliquod ad mortem damnati : alii voluntarii , qui pretio fe addicebant, atque hi quidem di- cebantur au&orati. Lipf. 2. Saturn.c. 3. 5. Liberalitatem. ) Uíque eo liberalis eain re Trajanus fuit , ut dierum 125. fpectacula populo dederit in quibus interdum gladia- tores ad decem millia, & infinita prope mif- filium copia. Die. Sed hec feptimo tantum ejus imperii anno contigere , hoc eft quar- to poft habitam hanc orationem. Ergo intelligendus hic locus de fpe&aculis poit ejusin Urbem reditum, populo datis. —— 6. e4ffe&ione cr. ] lta ut non. ex incli- natione voluntatis , ut fit in hujufmodi fpe&aculis , huic potius, quam alteri fa- veret, fed quod mirifice integritatis eft in principe, victorem juxta arenae leges pr*^ mio donaret. I 2 Eug 5 IO t5 38 C PLINII PANEGYRICUS major. Impetratum eft? quod poftulabatur, * oblatum quod non poftulas batur : inftitit ultro & ut concupifceremus admonuit. ? Ac fic quoque plura inopinata, plura fubita. Jam quam ? libera fpe&antiuni ftudia, quam fecurus favor! Nemini impietas, ut folebat, objecta, quod odiffec gla- diatorem , nemo fpectator fpectaculum fa&us , miferas voluptates " unco & ignibus expiavit. Demens ille; verique honorisignarus , qui? crimina ma- jeítatis in arena colligebat, ac fe defpici & contemni , m etiam gladiato- res cjus veneraremur ; fibi malediciinillis , 9 fuam divinitatem , fuum nu^ men violati interpretabatur : cum fe idem quod deos , idem gladiatores quod fe putabat. ! XXXIV. At tu Czíar, quam pulchrum fpe&aculum pro illo nobis execrabili reddidifti ? Vidimus delatorum agmen" indu&um, quafi graffa- torum, quafi latronum. Non folitudinem illi, non iter , fed* templum, fed ! forum infederant , nulla jam * teftamenta fecura;! nullus ftatus certus, non orbitas , non liberi proderant, Auxerat hoc malum principum avaritia, No T &. 7. Quod poflulabatur. ] Poftulari pote- rat a fpe&atoribus , ut hi potius, quam alii gladiatores producerentur : jugularetur il- le , hic dimitteretur. Plinius laudat hoclo- co Trajanum quod in iis rebus omnibus vulgi ftudiis mirum in modum obfequere- tur, Adiri poteft. Lipfiu de Poflulatitiis gla- diatoribus l. 2. c. 36. y de populi petitiomibte €. 1.2. Quam in rem venuftiffime fuo more Martialis l.1.ep.22. Dum peteret pars bec My- vinum , pars illa Iriumpbum , promifit. pariter Ce[ar utraque manu. 8. Oblatum. ) Spe&aculum , vcl ante-. quam peteremus. 9. 4c fic quoque. ] Et licet nos admo- nuiffet quz fpe&acula prapararcet, plura tamen quam promiferat & quam fperaba- mus contingebant. 10. Libera. ] Spe&tatorum unicuique Ii- berum erat, cuicunque gladiatori vellet favere : neque neceffe erat principis ftudia , ut olim , ferviliter fequi. 1 Unmco é ignibus. ] Nam e gladiatori. bus, qui aut czfi, aut lzfi graviter fuc- rant ,unco ad fpoliarium trahebantur : ii demque accenfis facibus infligabantur , fi forte mortuos fe fingerent. Rifgmus ,in- quit Tertullianus , Mercurium rertuos. cau- terio examinantem. Uncus baculus erat ob- longus , cujus in exttema parte ferrum erat incurvum , ac retortüm. Quid fit vero fpaliarium infra n.36.mt. 2. 12. Crimina majeflatis.] Domitianum uf- que eo cadis avidum fuiffe ait hoc loco Plinius , ut etiam in amphitheatro , qui lo- cus ludis addictus erat, crimina lefz ma- jeftatis reperiret. I3. Suam divinitatem. ] De Domitiano loquitur, qui Martiali tefte, Dici domintu, deufque. "voluit, & coli (üb Alcidz nomine. - rt. InduHum. ] In amphitheatrum pro- ductum. Ut Sueton. c. 8. refert a Tito fa- &itatum , qui de/atores mandatorefque in fo- ro fuflibus Cv flagellis cefos , moviffime tradu&tos per arenam , partim f: ubjici ac cuenire impera- vit, partim in afperrimas infularum avoehi. 2, Templum. | Ubi zerarium erat.Hic enim quia jus dicebatur , delatores graffabantur, y. Forum.] Fora in Urbe tria tunc erant judiciaria. x. Romanum, quod dicebatur magnum,in quo roftra.2. Forum Julii Cze- faris. 3. Forum Cafaris Augufti. De fo- ris ubi res vzenales proftabant, quz circiter rj. erant , quia hic non agitur , nihil dico. 4. Teflamenta fecura. ] Confifcabantur enim alieziffme bereditates : "vel exiflente uno qui diceret audife [e ex defuntio , cum vi- veret , beredem fibi Gefarem effe. Sueton. in Domitiano c. 12. j: Nullus flattis certus. ] Nam liberiin far- vitutem , ingenui in. libertinitatem trabeban- tur , bono fifci.. Lipfius, 6. Non orbitas.| Domitianus adeo mifce« bat omnia, ut patres confunderet , cum or- ; TRAJANO DICTUS. 39 'Advertifti oculos , atque ut ante caftris , ita poftea pacem foro reddidifti: excidifti inteftinum malum , & provida feveritate cavifti , ne fundata legibus civitas everfa? legibus videretur. Licet ergo cum fortuna, tum liberalitas tua vifenda nobis przbuerit, ut prebuit, * nunc ingentia robora virorum, & pares animos; nunc immanitatem ferarum , nunc manfuetudinem inco- gnitam ; nunc fecretas illas & arcanas , ac fub te ? primum communes opes: nihil tamen gratius , nihil feculo dignius, quam quod contigit? defuper intueri delatorum fupinaora, E cervices. Agnofcebamus & frue- bamur, cum velut '? piaculares publicz folicitudinis victimz , " fupra fan- guinem noxiorum , ad lenta fupplicia graviorefque poenas ducerentur, Con- geíti funt in navigia - raptim conquifita, ac tempeftatbus dediti." Abirent, fugerentque vaftatas delationibus terras : ac fi quem fluctus ac procellz fco- pulis refervaffent ; hic nuda faxa & inhofpitale litus incoleret : ageret duram & anxiam vitam , * reli&aque poft tergum totius generis humani fccurita- tc moercret, XXXV. *Memoranda facies , delatorum ' claffis permiffa omnibus ventis,coactaque vela tempeftatibus pandere , iratoíque fluctus fequi, quof- cunque in fcopulos detuliffent, Juvabat profpectare ftatim * a portu fparía navigia , & apudillud ipfum mare agere principi gratias, qui^ clementia fua falya , ultionem hominum terrarumque diis maris commendaffct, INTERPRETATIO, a Modo gladiatores corpore robuffiffimo , nec animo impari : mmodo feroces. beluas , modo ad Énporem man[uetas. b Sumpta [ine ullo deleffu , ac maritimis fln- ibus traditi funt. c Reli&ifque poft abitum fuum ceteris in tuto, NoT bis , qui femiffem tantum hereditatis acci- piebant, & orbos cum celibibus , qui ha- redes effe non poterant. | 7.Legibus. ] Quarum vel interpretatione delatores ; vel au&toritate avari principis ad locupletum domos aut. hereditates ex- pilandas nefarie abutebantur. Tac. e7n- nal. l. 3.6.25. 8. Primum commmnes.] Undefalfe Mar- tialisl. 12. ep. xg. Quidquid Parrbafia nite bat aula , donatum efl oculis , deifque noftris eee Omnes cum. Fove nunc fumus beati : at nuper ( pudet ac piget fateri ) omnes. cum 7 ove Pauperes eramus. ..9- Defuprr.] Ex amphitheatro , dum y perarenam in paratas naves traherentur. 10. Piaculares vvitlime. | Dicuntur e& foli ipfi ezram vitam agerent. a Memorabile fpe&aculum. b Ut nibil faceret contra clementiam fibi in- natam, bominum terrarumque diüs-cvindi&am commififfet . 4E, quz ad aliena fcelera pianda immolaban- tur. Hicautem Plinius piaculares publice folicitudinis vi&timas appellat delatores , quorum nece qui fibi ab iis timere antea potuerant , hac cura levabantur. 1r. Supra fanguinem. ] Super cadavera aut veftigia gladiatorum,inquit Lipfius.Cre- diderim ego eorum quos falfis delationi- bus (uis noxios feciffent. 12. e/dLirent , fugerentque.] Haec fünt im- precantis verba, ut mox n. 55. Ereptum alie" nas pecunias eunt ? perdant quas. babent ; ex- pellere penatibus ge(fliunt ? fuis exturbentur. I. Clafjfis permi[fa coentis. In afperrimas infulas deportabantur gravium fcelerum rei; aut etiam ludibrium ventis dabantur. 1. 4 portu. ] Oftienfiinquit Catanaur- IO 1j 20 10 r5 4o C PLINII PANEGTRICUS Quantum diverfitas temporum poffet , tum maxime cognitum eft : eum iif- dem quibus antea cautibus innocentiffimus quifque , tunc nocentiffimus; affigeretur ; cumque infulas omnes, quas modo fenatorum , jam dcelato- rum turba compleret, quos quidem non in przfens tantum , fed in eter- num repreffifti* mille poenarum? indagine inclufos. Ereptum alienas pe- cunias eunt ? perdant quas habent. Expellere penatibus geftiunt? * fuis ex- turbentur. Neque , utantea,? exfanguem illam & ferream frontem , ^ ne- quicquam convulnerandam prebeant? punctis, & notas fuas rideant : fed (pectent? paria premio damna, nec majores fpes quam metus habeant, timeantque quantum timebantur.Ingenti quidem animo divus Titus fecu- ritati noftre ultionique profpexerat, '? ideoque numinibus zquatus eft s fed quanto tu quandoque dignior coelo , qui tot res illi adjecifti , propter quas illum deum fecimus ? Id hoc magis arduum fuit, quod imperator Ner- va te filio, te fucceffore digniffimus, perquam magna quaedam " edicto Titi aftruxerat , nihilque reliquiffetibividebatur : qui tam multa excogi- taíti , ut fi ante te nihil effet inventum. ^ Quz fingula quantum tibi gratiz difpenfata ad jeciffent ? at tu fimul omnia profudifti : ut fol & dies non pat- te aliqua, fed ftatim totus; nec uni aut alteri; fed omnibus in commune profertur, INTERPRETATIO. » c Innumscrorum fuppliciorum quafi Jaquei: | eintion : d Que fingula frgillatim diffa , quantusa gratie nbi condlia[fcut. NoT x. 3. Indagine, ] Creber eft in. metaphoris ( — 8. SpeZezt. ] Credo pro expeGent ex Pli Plinius. Hac dué&ta cíta venatoribus, qui | nii confüetudinc. circumpofitis retibus feras includunt, &,| ^9. Paria prewie. ] Dclatoribus quarta ut ait Virgil. ZEneid. l. 4. 121. faltus inda- bonorum pars ejus , quem accufarant , ob- gine cingunt. tingebat : eadem vero mul&a delatores 4. Suis exturbentur. ] "Talionis poena; | ipfi puniebantur ex lege Rhemmia, fi, quod prout fancitum ante ab Augufto fuerat, & | objecerant aliis , probare non poffent. An- ab Trajano inftauratum refert Martialis | dreas vero Schottus legit , fed fpeGent paria lib. de fpectaculis ep. 4. Et delator babet | iu prelia damna , ut pralium vocet Pli- quod dabat exilium. nius accufationes illas calumniatorias z $. Ex(auguem.] Sine fanguine , id eft , | quomodo Tullius ad Atticum l. 1. cp. 15. non erubefcentem,inverecundam frontera. | vehementer fe. preliatum dicit, quandiu 6. Nequicquam. | Neque enim ab ca- | fenatus au&oritas defendenda fuit. lumniando hominesimprobitfimi abfterre- Io. Ideoque numinibus. ] Certe quidem bantur his poenis; quas potius ridebant , cum plus ab avaritia principum fperarent quam metuerent, 7. Puntis. ]ld eft, chara&eribus , uti lege Rhemmia cautum erat , nempe litera K , que Kalumniam , fic enim antiquitus fcribebatur , defignaret. Quo fit ut Tul- lius integre frontis bowinern appellet eum qui calumniator non fit. pre Rofcie zer. Plinius fupra z.11. Titum dixit inter deos | idcirco relatum a Domitiano , ut ipfe dei frater haberetur. Quid ergo? an pugnat fe- / cum ? minime vero, fed Domitianus id fe- cit, ut eain rc ambitioni fuz ferviret : fe- natus vero id ratum habuit , ut pro prafti- ta fibi a Tito fecuritate gratus videretur. 11. Ediffo Titi.] Quomodo Titus de- latorcs punierit , extat apud Sueton. c. 8. . XXXVI, TRAJANO DICTUS 4t . XXXVLI. Quam juvat cernere? erarium *filens & quietum, & quale ante delatores erat ? nunc templum illud , nunc vere deus , non* fpoliarium civium , ctuentarumque przdarum fevum receptaculum : actoto in orbe terrarum adhuc? locus unus, in quo," optimo principe, boni malis im- pares effent, * Manet tamenhonorlegum , nihilque ex publica utilitate con- vulfüm : 4 nec poena cuiquam remiffa, fed addita eft ultio, folumque muta- tum quod jam non delatores, fed leges timentur, At fortaffe noncadem feveritate fifcum, quazrarium cohibes: imo tanto majore, quanto plus tibi licere de tuo, quam de publico credis. Dicitur? atori atque ctiam procura- torituo, ^ In jus veni, fequere ad tribunal , nam tribunal quoque? cruciatu 1& €ft par cetetis , nifiillud litigatoris amplitudine metiaris. *Sors & urna fií- co judicem affignat. Licet rejicere licet exclamare, Hunc nolo , timidus INTERPRETATIO. a Sme litium firepitu. b Sub optimo Trajant. | c Suam tamen majeflatem retinent leges fi- | fcales , Go uibil ex pnblica pecunia direptum e[t. No T X. Quod vero edi&um tulerit, nufquam , opi- nor, reperitur. Hinc tamen patet edictum a Tito fancitum primo, a Trajano fubinde tam fapienter perfe&um, ut prope illius auctor haberi poffet. .olY. ZErarium. ] Locus ubi reponebatur publica pecunia. Is erat Saturni templum, fortaffe quod in ejus dei tutela pofitum tu tius videbatur , cujus in regno ac tempore furtmm nullum fa&um fuiffe crederetur, 2. Speliarium. ] Proprie locus , in quo ingreffuri-balnea veftes exuebant. Rei fi- militudine fic di&useftlocus, ubi gladia- torum veftes , & ornamenta fervabantur : aut quo deferebantur ipfi,fi cfi forent: vel ut fanarentur, fi vulnerati tantum : vel fi vitz fpes nulla, ut ibidem interficerentur. Vider poteft Lampridius in. Commodo. Se- neca ep. 95. Hic autem fpoliarium metapho- rice fumitur. 3. Locus unus. ] Saturni zdes , ubi, que - principis bonitas cft , qui erarii partes tuen- tur , etiam damno principis , contra malos & fraudatores cau(am fepe amittunt. Hic Plinius , ut interdum fit apud jurifconful- | fos , axrarium fumit pro fifco. Preter- quam quod enim non effet in principe lau- dandum, (i zrarium negligeret, haud dubie hujus loci explicatio eft, quod mox addit, que principis gloria eff , (epius coincitur ficus. 4. Nec pana, ] Non fublate leges quibus cautum erat,ut mali punirentur,fed alice ad- ditz funt, ut delatores , quibus ante ampla fceleris fui merces dabatur , mul&arentur. g. eri. ] AAGor in. familiis dicebatur, qui res , rationefque heri adminiftrabat: in republica vero 44r principis , qui rem principis curabat, Differt a procuratore qui itidem principis rem procurabat. 1. Quod a&or fine juriídi&ione effet. 2. Quod effet füb procuratore;qui fi amplis poffeffionibus exigendis & procurandis przerat , plures fub fe habebat actores. Sin minus , unum tantum , aut etiam interdum idem a&or, & procurator erat. rz 6. In jus veri.] Sunt &aliz formulz in jus vocandi , ut, In ius eamus. "4mbula in ius. In jus te voco. Sequere me. Hoe apud Plautum, Senecam , Martialem &c. 7. Cruciatu efl par ceteris. ] Sen(us eft: Excogitatum eft tribunal par feveritate ce- teris. Quod fi cum Lipfio legeris , priz- cipatui , fenfus erit : Fifci tribunal exco- gitatum eft pro principe, id eft , ubi dc | principis rebus ageretur, & ubi perinde at- que in ceteris tribunalibus jus redderetur: ; hifi quod aliis nobilius erat , cum propter | caufas fifcales, de quibus ibi ageretur; tum propter judices , qui Carfaris perfonam illic fuftinerent.Nam quodFuteani editio habet eruciaturi; mihi quidem probari non poteft. 8. Sors d urna. ] Nota rationem cli« E 10 4» C PLINIT PANEGYRICUS eft, & bona feculi parum intelligit : illum nolo, quia Cafarem fortite£ amat.* Eodem foro utuntur principatus & libertas. Qua przcipua tua glo- ria eft ,? fepius vincitur fifcus: cujus mala caufa nunquam eft, nifi fub bo- no principe. Ingens hoc meritum, majus illud quod eos 7» procuratores habes , ut plerumque cives tui non alios judicesmalint, Liberum eft autem difceptanti dicere, noli eum eligere : neque enim ullam neceffitatem mune- tibus tuis addis , ut qui fcias hanc effe beneficiorum principalium fummam fi? illis & non uti licet. XXXVII 'Onera imperii pleraque vectigalia inftitui , * ut pro utili- tate communi , ita fingulorum injuriis coegerunt. ^ His * Vicefima reperta eft, tributum tolerabile & facile hzredibus dumtaxat? extrancis,domefticis INTERPRETA TIO. d Eifdemfori legibus fe fübdit princeps d li- ber populus. € Si fas efl ilisati , uel non. a Propter. utilitatem communem , fed cum detrimento fingulorum. b Propter bec, N o T zx. gehdorum judicum. Praetor in urnam con- jicicbat eorum nomina, quos ad judicia cjusanni elegiffet, ac forte eum educebat numerum , quem lex ipía przícribebat. Plinius vero laudat hic Trajani humanita- tem , qui , abfimilis tyrannis, quibus mos erat in caufis fifcalibus fübornatos judices apponere , a&oribus fuis nihilo fecius at- ue ceteris volebat forte & urna judices af- fout : fa&a infuper populo poteftate hunc , vel illum rejiciendi , fi aut nimium timidus foret,nec illorum temporum liber- tate uti poffet , aut nimium imperatori addi&us videretur.Quare mox addit: Eodem fero utuntur. principatus übertar , id eft, eaídem fori leges obferyant princeps, & liber populus. 9. Sepius vincitur ffcus. ] Sit interdum caufa mala fifci , ut bonus princeps. effe uidea- ur. Caffiod. l, r. ep. 22. ad fifci advoca- tum. Laudatur apud Capitolinum M. An- tonini philofophi abftinentia, quodin ju- diciis nunquam fiíco faveret. 10. Procuratores babes. | Si quis Caefaris a&ori litem intentaret,caufa hzc apud pro- curatorem Caefaris agebatur : fin a&or ip- fe litem alicui movebat, caufaad provin- cig pra fidem pertinebat. Plinius autem ait Caíaris procuratores tam integra fidci ha- bitos effe ,-ut etiamfi magis addi&i effent Czfari, quam prafides provinciarum , rei tamen non alios judices mallent, Sed hoc ad ulatorie magis, quam vere. Namfi Aut- Vi&ori credimus, Pompeia Plotina incredibile di&fu efl , quanto auxerit gloriam Trajani : cu- jus procuratores cum provincias calumriüs. agi- tarent , illa conjugem corripuit atque increpa- vit , quod laudss effet incuriofus , ec. 1. Onera imperii. ] Id eft, (umptus publici : feu , ut vocat Tacitus , imperii neceffitates. 2. Ficefima reperta : Ab ris an. V. C. 759. ut arario militari profpiceret; Dio L.55. in alis ejus anni: & ab codem 7. poft anno non fine difficultate firmata. Quan- quam multo ante , nempe an. V. C, 397. Cn. Manlius manumifforum Vicefimam inftituerat, de qua Liv. 7. Unde aurum Vi- cefimarium, quod. in fantiore erario ad ultimos cafus feruabatur. Livius. 27. & Picefimarii qui illud colligebant. Erat praterea rerum venalium Vicefima. Sed hic de hzredita- tum Vicefima tantum agitur. 3. Extraneis , dome[(icis. ] Hzredes alii domeffici ,qui & fui , & neceffarii diceban- tur. Atque hi liberi erant , qui in potefta- te patris fuiffent tempore delatz haredi- tatis. Sic didi , quia vivo patre quo- dammodo rerum paternarum domini ef- fe crederentur , eoque mortuo nihil ac- quirerent de novo , fed continuaretur dominium in ipforum perfona. lidem ctiam zecef/arii di&ti , quod repudiare hzre- ditatem non poffent. Alii vero exzrazei haeredes dicebantur : vel quia non erant TRAJANO DICTUS 43 prave." Itaque * illis irrogatum eft , his remiffum: videlicet quod manife- itumerat , quanto cum dolore laturi, feu potius non laturi homines cflent, » deftringi aliquid. & abradi bonis, qua fanguine , ' gentilitate , ^ facrorum denique focietate meruiffent ; queque nunquam ut aliena & fperanda , fed ut fua femperque poffeffa , ac deinceps proximo cuique tranímittenda ce- ; piffent. Hac manfuetudo legis ? veteribus civibus fervabatur : novi, feu per Latium in civitatem , feu beneficio principis veniffent , nifi fimul cogna- tionis jura impetraffent , alieniffimi habebantur quibus conjun&iffimi fuc- rant. *Ita maximum beneficium vertebatur in graviffimam injuriam , civitafque R omana inftar erat odii , & difcordie , & orbitatis, cum cariffi- 1o ma pignora, falya ipforum pietate diftraheret. Inveniebantur tamen;quibus INTERPRETATIO. b Ltuferri aliquid , &* decerpi ex beredi- fate , que fibi jure fanguinis , gentis , Ó* reli- gionis debebatur. c Jus Romane civit atis fimile erat edio , dif- No in poteftate , aut qui erant in poteftate, fed noncerantin proximiori gradu.Sic extranei & domeflici opponuntur. | 4e. Dis irrogatum eff.) Vicefimalis tri-- buti acerbitas variis modis acciía & tem- perata fuit. Ejus tributi au&or Auguftus voluit;ut ad extraneos tantum hzredes per- tineret ,non ad dometticos , fed cum hac exceptione, fi modo illi domeftici here- des, veteres cives effent: nam fi govi erant, Vicefimam fifco pendere cogebantur , nifi forte iidem cognationis literas fcorfum a principe accepiffent. Nerva exceptionem ilam aliquatenus fuftulit: matrem enim inliberorum hareditate, & viciffim libe- 103 5 filium in parentis bonis , fi modo rc- da&us effet in patris poteftate , gaudere cadem immunitate voluit , abíque his li- teris. Trajanus vero & Augufto & Nerva liberalior fanxit, 1. ut quemadmodum in patris filius , ita in hereditate filii pater im- munis effet, five filius mortuus fuiffet in patris poteftate, five non. 2. ut frater, 3YUS , avia, neptis, nepofque & invicem, abfque deduáione Vicefima haredes cffe pofferit: 5. exiles hiereditàtes exemit , ad quofcunque iere pertinerent ; five illi effent extranei five domeftici , ideoque fummam definiit , infraquam publicano nihil deberetur. 4. ut qui ex iis capitibus quz correxit. a die edicti Vicefimam fifco debuerant , eam folvere non cogerentur. eft, jam pridem in urbem recepti cordie , Qv orbitati : fiquidem caviffimos filios ab bereditate patris repelleret , licet nibil contra pietatem pecca[fent. T 4E, $. Gentilitate. ] Gentiles dicuntur qui ex eodem fanguine procreati funt , habent idem nomen, & per diverfas ftirpes , ex , eadem progenie ortum ducunt. ^ 4fgmati vero qui funt ex codem fanguine , habent idem nomen, ex eadem ftirpe oriuntur , funtque ejufdem familiz. 6. Sacrorum denique focietate. ] Singulis familiis fua erant facra. Undefilius in fa— milia patris , & filius in. facris patris, pro codem funt apud Jurifconfultos. 7. Veteribus. civibus. ] Veteres ciues , id : quibus opponuntur zevi. Veteres erantimmunes a Vicefima , proindeque cenfebantur habere inter fe jura cognationis. , Nevi autem, five illi per Latium ( hoc eft, jure Latii,guo colo- nie donabantur crvitate Romana petendi ma- giftratw gratia. Afcon. Pedianus ad orat. in Pifon. ) feu beneficio principis in civitatem veniffent ( quam duplicem viam in civita- tem veniendi opponit hoc locoPlinius)non habebant inter fe jura cognationis, nifi lite- ras eam ad rem a principe feorfum accepif- fent : Ideo quando inter cos filius fuccede- bat patri , fuccedebat tanquam. extraneus hzres, ideoque. Vicefimam hareditatis fi- fco folvere cogebatur , tanquam extra- neus; donec Trajanus fingulari fua. mu- nificentia hos novos cives , itidem uti sin , à przítatione Vicefima: immuncs ccit, rij to 1 20 44 C PLINII PANEG YRICUS tantus amor nominis noftri ineffet, ut Romanam civitatem non Vicefi- mz modo, verum etiam affinitatum damno bene compenfari putarent ; fed iis maxime debebat gratuita contingere ,a quibustam magno zftimabatur, Igitur pater tuus fanxit , ut quod ex matris adliberos , ex liberorum bonis perveni(fet ad matrem , etiamfi cognationum jura non recepiffent , cum ci- vitatem adipifcerentur , ejus Vicefimam ne darent. Eandem immunitatem in paternis bonis filiotribuit, fi modo redactus effet in s poteftatem : ratus improbe & infolenter, ac pene impie his nominibus inferi publica- num , nec fine piaculo quodam fan&iffimas neceffitudines velut interceden- te Vicefima fcindi , nullum effe tanti vectigal , quod liberos ac parentes fa- ceretextraneos, . | XXXVIII. Hactenus ille , parcius fortatfe quam decuit optimum principem, fed non parcius quam optimum patrem , qui optimum adopta- turus , hoc quoque parentis indulgentiffimi fecit , quod* delibaffe quzdam feu potius demonftraffe contentus , largam ac prope intactam benefaciendi materiam filio refervavit. Statim ergo? muneri ejus liberalitas tua aftruxit, ut quemadmodum in patris filius 5 fic in hareditate filii pater effet immunis, néc codem momehto quo pater effe defiffet ,* hoc quoque amitteret quod fuiffet. Egregie Caefar, quod lacrymas parentum vectigales effe non pate- ris. Bona filii pater fine diminutione poffideat, nec focium hareditatis ac - cipiat, * qui non habet luctus : nemo recentem & attonitam orbitatem? ad computationem vocet , cogatque patrem quid reliqueritfilius fcire. Augeo P. C. principis munus , * cum oftendo liberalitati ejus ineffe rationem : am- bitio enim , & ja&antia , & cffufio, & quidvis potius quam liberalitas exi- ftimanda eft , * cui ratio non conftat, Dignum ergo imperator manfüetudi- netua, minuere orbitatis injurias, nec pati quemquam filio amiffo infüper affici alio dolore. Sic quoque * abunde miferares eft , pater filio folus ha-- res :quid fi cohzredem non a filio accipiat ? Adde, quod cum divus Nerva fanxiffet , ut in paternis bonis liberi*neceffitate Vicefimz folvcrentur , congruens erat eandem immunitatem parentes in liberorum bonis obtinereg INTERPRETATIO. . aLewiter attigiffe aliqua, feu potius. offen- | | c Cum expono caufam tante liberalitatis, diffe fatis babens. d Sue fít fne cau[a honefta. b Nerve beneficio liberaliter adiccifli,ut dc. |. € Immunes effent à pendenda Vicefima. No T x. 1t. Hoc quoque amitteret. ] Yd eft, privare- | dam. rationem bonorum filii, ut Vicefima tur eo. frü&u, qui. juxta naturz leges ex | principi pendatur. filii haereditate redire ad eum deberet. 4. edbunde mifera ves. eft. ] Satis gravis eft 2. Qui non babet luus. ] Melius alii | patri filii mors, etiamfi folus ipfiushz- . uem non babet lutfus , id eft , publicamum, | res. fit. Quid, fi coheredem aliquem non ad quem illius mortis dolor non pertinet. — | teflamento filii datum aut affinem, fed puü- 3. 4d. compstationtza, ] | Ad fuübducen- | blicanum habcat? Ü Ld TRAJANO DICTUS 45 Cur enim pofteris amplior honor , quam majoribus haberetur ? cutve non tetro quoque recurreret zquitas eadem ? Tu quidem, Cefar, illamex- ceptionem removifti, 7 fi modo filius in poteftate patris fuiffet , intuitus . opinor vim legemque natürz , que femper in ditione parentum effe liberos juffit , nec uti inter pecudes , fic inter homines poteftatem & imperium ya- lentioribus dedit. XXXIX. Nec vero contentus! primum cognationis gradum abftu- liffe Vicefimz , fecundum quoque exemit ; cavitque ut in fororis bonis fra- ter, & contra in fratris foror, utque avus ; avia ineptis nepotifque & in- vicem illi , fervarentur immunes. His quoque , quibus* per Latium civitas Romana patuiffet , idem indulfit: omnibufque inter fe cognationum jura commifit , fimul & pariter , & more nature , que priores principes a fingu- lis rogati geftiebant, * non tam praftandi animo , quam negandi. Ex quo intelligi poteft quanta benighitatis ,? quanti fpiritus fuerit em atque, utita dicam , laceras gentilitates colligere atque connectere, & quafi re- 15 nafci jubere : deferre quod negabatur , atqueid praftare cun&tis , quod fz- pe finguli non impetraffent: poftremo ipfum fibi eripete tot beneficiorum occafiones, tam numerofam obligandi * imputandique materiam. Indi- gnum credo ei vifum , ab homine peti , quod dii dediffent. Sorores cftis & frater , avus & nepotes : quid eft ergo cur egetis?- ut fitis , vobis eftis. Qui pro cetera fua moderatione, non minus invidiofum putat ^ dare haredita- tem , quam auferre. Latiergo adite honores ; capeffite civitatem ^ nemi- nem hocneceffitudinis abruptum veluttruncum amputatumque deftituet z: iifdem omnes quibus ante * pignoribus,fed honeftiores perfruentur.? Acne remotus quidem jamque deficientis affinitatis gradus ,.a qualibet quanti- tate? Vicefimam inferre cogetur, ftatuit enim communis omnium parens * fummam, qu publicanum pati poffit. TM EO $ INTERPRETATIO. a Non tam voluntate ea concedendi , quam recu[andi. b Nullum hec cognationis di[fociatio tanquam | abfciffum atque feparatum haereditate patérna privabit. c furibus. d Ficefimam pandere. N o T $. Si modo. ] Hc verba erant in edi&o Nerve, fed Trajanus Nerva melior , hanc exceptionem fuftulit. 1. Primum. | ln r. cognationis gradu cenfentur pater , mater, liberi. In 2. Fra- ter , foror, avus , avia , neptis, & nepos. Vide Gaium de variis affinitatum gradibus. 2. Per Latium. | Supra n.57. not. 7. 3. Quanti fpiritus. '] Quante excelfitatis animi, tis id quod jam vob eflis, nempe confan- guinei. Livineius legit. cur rogetis , id. eft, cur aliquid a me praterea poftuletis. 6. Dare bereditatem.] 'Totam haredi- tatem capere , & hxredum damno dare ad arbitrium :- quam atferre , id eft, quam Vicefimam partem ex ca decerpere. 7. 4c me vemotus quidem. Quartus aut quin- tus affinitatis gradus.Deficiés vero feptimus- 8. Summam. | Quam porro? nullibi , 4. Imputandique (yc. Supta n.20.not. 4. | quod fciam , extat. Certe quidem modicas $. Cur egeris. ] Bencficio principis ur fi- | hereditates exemit; ut clarius mox dicetur- F ij $5 1$ ZO 46 C. PLINII PANEGYRICUS XL. ' Carebit onere Vicefimz parva & exilis hereditas : & fi ita gratus hetes volet, tota fepulcro;, tota funeri fervetur , nemo * obfervator; nc- mo caftigator affiitet. * Cujufcunque modi ea decus ex hareditate alicu-: jus obvenerit ; fecurus habeat quietufque poffideat, Ea lex Vicefimz dicta eft , ^ut ad periculum ejus perveniri nifi opibus non poffit. Converfa eft ini- ; uitas in gratulationem ; injuria in votum : optat hares ? ut Vicefimam de- beat. Additum eft , ut qui ejufmodi ex caufis in, diem edicti Vicefimam de- berent, nondumtamen intuliffent ; non inferrent. *At in pratéritum füb- venire ne dii quidem poffunt , tu tamen fubvenifli caviftique , ut defineret quifque debere, quod non effet poftea debiturus. Idem fecifti ne malos principes habuiffemus : quo ingenio , fi natura paterctur , quam libenter tot fpoliatis , tot trucidatis fanguinem & bona rcfudiffes ? Vetuifti exigi quod deberi non tuo feculo coeperat. Alius, ut? contumacibus , irafcerez tur , tarditatemque folvendi , dupli vel etiam quadrupli irrogatione mul&a- ret: tu nihil referre iniquitatis exiftimas exigas quod deberi non. oportue« rit ;an conftituas ; ut debeatur ?: d ^OXLE ?Feres,Cafar,curam & follicitudinem confularem :nam mihi co- itanti eundem te * collationes remififfe, ? donativum reddidiffe,congiarium obtuliffe , delatores abegiffe , vectigalia temperaffe , interrogandus videris, fatifne computaverisimperii reditus ? an tantas vires habeat frugalitas prin- cipis , ut totimpendiis , tot erogationibus fola fufficiat ? Nam quid cft cau- fz , cur aliis quidem cum omnia raperent , & rapta retinerent , ut fi nihil rapuiffent; nihil detinuiffent , defucrint omnia ? tibi cum. tam multa T INTERPRETATIO, a Ut wemo poffet «uenire in illud. difcrimen , mifi hares magnarum opus, No T £&. Y. Obfervator.] Nemo qui principis no- mine fümptus obfervet, judicetque , an Vi- ccíima rite data fic? 2. Cujufczunque.] Id eft, five domefti- cus fit, five extraneus is , a quo obtigit hzreditas , modo ut ca exilis fit. Pro 44- eujus Lipfius legit alicui. 3. Ut Ficefimam debeat. ] Signum enim eft opimz haereditatis. 4. 4t in preteritum. | Emendare prateri- tum ne dii quidem poffunt, aut quz facta Écmel fuerint , infecta reddere , inquit apud "triffetelem Agatbon comicus. Ea autem Tra- jani remiffio cujus hodieque Romz cx- tat infignis infcriptio. $. Contumacibus. ) Cod. de Jud. Cozy. max qui tribus edi&lis propofitis , «vel uno pe- rempterio evocatus prefcutiam fui. um fadt. Hi, & qui in folvendo tardi effent, dupli & quadrupli irrogatione mul&abantur. 1. Feres 5 Cefar. ] 'Tu itaque zrarii cu- ram , quam gerere conful debeo , in te tranftulifti. 2. Colationes. ] Puta aurum coronarium feu dona initio imperiia provinciis con- ferrifolita. De Juliano Ammianus 1. 25. c.I4. Coronarium indultum € remiffa debita multa diuturnitate (c. ldipfum de Hadria- no Spartianus, Capitolinus de Antonino Pio refert. De auro coronario dixi fupra n. 17. nOt. 3. 3..Donativum. | Certa pecunie fum- ma , quam imperator vel cum iniret im- perium , vel ob relatam vi&oriam vel de- mum ob aliquam aliam celebritatem mi- litibus erogabat. TRAJANO DICTUS 47 latgiaris , & nihil auferas , omnia fuperfint?* Nunquam principibus defuc- runt, qui fronte gravi & trifti fupercilio utilitatibus fifci contumaciter ad- effent : & erant principes ipfi fua fponte avidi & rapaces, & qui magiftris non egerent: plura tamen femper a nobis contra nos didicerunt , fed ad tuas aures , cum ceteris omnibus, tum vcl maxime avaris adulationibus ob- ftru&us eft aditus. Silent ergo & quiefcunt, & poftquam non eft cui fua- deatur , qui fuadeant noi funt. SUR evenit, uttibi cum plurimum pro tuis; plus tamen! pro noftris moribus debeamus. XLII. Locupletabant & fifcum & aerarium non tam ' Voconie & Juliz leges, quam majeftatis fingulare & unicum crimen eorum qui cri- mine vacarent.Hujus tu metum penitus fuftulifti , contentus magnitudine: qua nulli magis caruerunt , quam qui fibi majeftatem vindicabant. * Reddita eft amicis fides , liberis pietas, obfequium fervis : verentur , & parent , & dominos habent: non enim jam fervi principis noflri amici , fed nos fumus; nec pater patriz alienis fe. mancipiis cariorem, quam civibus fuis credit. Omneisaccufatore domeftico liberafti, unoque falutis publice figno illud , ut fic dixerim ,? fervile bellum * fuftulifti. In quo non minus fervis, quam dominis praftitifti: hos enim fecuros , illes bonos fecifti, Non vis interea laudari ,? nec fortaffe laudanda fint, grata funt tamen recordantibus prin- cipem illum in capita dominorum fervos fübornantem, monitrantemque crimina, quz tanquam delata puniret: magnum & incvitabile , ac toties cuique experiendum malum , quoties quifque fimiles principi fervos ha- beret. XLIII In eodem genere ponendum eft , quod. teftamenta noftra fecurafunt: nec unus omnium! nunc, quia fcriptus bzres, Nontu falíis, NoT.ZE. 4. Nunquam principibus. defuerunt. ] In- veftigatores ingeniofe mali ,in omnem fi- fci , fimulque privata rei per fas & nefas augendz occaftonem intenti. $. Pro noflris moribus. | Quod nemo c nobis improbos illos imitetur. 1. Poconie. ] Lege Julia,& Papia quoties duo erant haeredes inftituti, quorum unus ante apertas tceftamenti: tabulas morere- tur ejus portio non accrefcebat cohzredi, fed fiebat caduca & addicebatur fifco. Ca. duca enim dicebatur , co quod ex perfona fuiffet vivo teftatore, ejus portio erat in caufa caduci , nec accrefcebat collega- tario , fed cadebat in fi(cum. 2. Redáita eft.] Cum delatores acerbe accepifti. 3. Servile bellam. ] Quod fetvi apud principem dominis fuis intentabant. Allu- fio cft ad fervile bellum , quod duplex fuit: alterum in Sicilia an. v. c. 619. ducibus Eu- no & Cleone fervis : alterum Capusz an. v. c. 681. Spartaco duce. Livius , Florus , Eu- trop. &c. cohzredis defunái caderet in fifcum. Ea- dem-lege bona eorum qui fine fucceffore decedebant , fi(co addicebantur uti hodie- quefit. Ac quoque ege qux erant in caufa caduci , ad fifcum devolvebantur. In caufa autem caduci erant ea , quz deficiebant vivo teftatore.v. g. fi duobus fundus lega- sus fuiffet, & unus ex legatariis mortuus 4- Suflulifli, De Trajano enim Dio.Ser- "05 (» libertos quicunque infidiati dominis fuif- fent , omnes interfecit , atque iis , mec alit quodvis crimen inferre , aut accu[are dominos permifit. $« Nec fortaffe. ] Neque fortaffe ejufmo- ' difünt ea , ut laudari admodum debeant... Y. Nuuc,quia fcriptus berer. | Locus haud. IO 1$ 20 1o "t. C PLINII PANEÉGYRICUS tion tu* iniquis tabulis advocaris : * nullius ad te iracundia , nullius impie- tas , nullius furor confugit : nec quia offendit alius? nuncuparis , fed quia ipfe meruifli, " Scriberis * ab amicis, ab ignotis prateriris : nihilque inter privatum & principem intereft, nifi quod nunc a pluribus amaris, nam & pluresamas, * Tene, Czfar, hunc curfum , & probabitur experimento , fit- ne feracius & uberius , non ad laudem modo, fed ad pecuniam principi, fi herede illo mori homines velint, quam fi cogantur. ' Donayit pater tuus multa , & ipfe donafti:^ cefferit parum gratus ;. manent tamen ii qui bonis ejus fruuntur,nihilque ex illis ad tenift gloria redit, nam liberalitatem jucundiorem debitor gratus , clariorem ipgius facit, Sed quisante te lau- dem iftam pecunie pratulit?? quotufquifque principum ne id quidem in patrimoniis noftris fuum duxit, quod effet de fuo ? nonne ut regum , ita Cafarum munera ,* illitos cibis hamos , opertos preda laqueos , INTERIREZLIATIO, a Nemo per iracundiam , aut impietatem , c Sera , o Cefar, banc agendi rationem e» aut infaniam in te hereditatem transfert nec | cognofces experientia utrumne principi utilius fit propter alterita offenfionem heres fcriberis. b e^4mici beredem te faciunt , ignotite pre- | pecuniam colligendam Larmi&unt., & abundantius non folum ad laudem, fed dy ad ff. &e Noc dubie corruptus. Lege cum Lipfio, & Gru- tero nunquam fcriptus bres. Sen(us. erit : Nec tu , ut Domitianus, zu; es hzres oz- nium , licet nunquam ab ullo beres fcriptus 6. Cefferit ec. ]Id eft,etfi aliquis difceffe- rit e vita parum Bra egate. An, ut fuf- picatur Lipfius, legendum a/iquis bec ceperit parum gratus ? Sed tamen fcrupulus aliquis — fis. Nam ille ex qualibet fcriptura, cui|refidere poteft, propter ca quz fequuntur, juris au&oritas deeffet, aut etiam ex tcfti- monio cujuflibet hominis , qui imperato: , Quare totus hic locus apte videtur fica Livineio corre&us ; cefféerint, nempe & tua, rem ab aliquo inftitutum effe heredem di- | & patris dona, parum gratis : manent ta- ceret , continuo in hereditatem quafi pro fuo jure involabat. Trajanus vero pecuniz non ita avidus nullam haereditatem vendi- cabat fibi, nifi haeres rite fcriptus effet. 2. Iniquis tabulis. ] In quibus contra jus fafque legitimorum haredum nulla men- tio effet. men , id eft , fuperfunt, qui bonis tuis fruun- fur, id eft , haeredes corum qui maximis a te beneficiis affe&i, te in teftamento fuo praterierint,atque id impune;quod fub aliis principibus non fiebat. 7- Quetu(auifaue. ] Quis porro princeps ad fe pertinere non exiftimavit patrimo- 3. Nuncuparis.] Hzredem nuncupare,|nia ipfa noílra , eam ob rem quod po- eft, non fcripto, fed viva, ut aiunt , voce declarare. Quod fieri oportebat pa- lam,& quidem adhibitis feptem teftibus. 4. 4b amicis. ] Sic Auguftus viginti pro- simi $ 8micis, quater decies LL.S. ex teflamen- tis amicorum percepit. Suet. s. Domavit pater tuus] Nerva, qui e bena omnia , que extábant , C» Domitianus inique abflulerat , duminis veddidit. QS p]eli Remane agros emit , ac dyoifit. Dio: pulis vela fe, vela majoribus fuis nonnihil datum effet ? 8. Ilitos cibis bamos.] Comparat mune- ra hamis, & laqueis, hxreditates pifcibus, Nam ut pifces hamis , quos voraverunt, & laqueis quibus hzrent impliciti , attra- huntur ; ita mali principes propter munera in privatos collata, omnes eorundem fa- .«ultates fibi vendicabant. Notum autem H lud , zmnera bamos imitari. emulabantur? TRAJANO DICTUS 49 smulabantut ? cum privatis facultatibus? velut haufta & implicata, retro fecum, quidquid attigerant , referrent. XLIV. Quam utile eft ad ufum fecundorum per advería veniffe? Vixifti nobifcum ,' periclitatus es , timuifti : * que tunc erat innocentium vita , fcis & expertus es, quantopere deteftentur malos principes ,? etiam qui malos faciunt. Meminifti quz optare nobifcum, qua fis queri folitus. * Nam privato judicio principem geris , meliorem imo te praftas, quam tibi alium precabare. ^ Itaque fic imbuti (fumus , ut quibus erat fumma vo- torum , melior peffimo princeps, jam non poffimus nifi optimum ferre. Nemo eftergotam tui , tam ignarus fui, utlocum ipfüm poft te concupif- cat. Facilius eft ut effe aliquis fucceffor tuus poffit ,* quam ut velit. Quis enim curz tuz molem fponte fubeat? quis compararitibi non reformidct ? Expertus & ipfe es, quam fit onerofum fuccedete bono principi: & affere- bas excufationem! adoptati. An prona parvaque funt ad zmulandum , * quod nemo incolumitatem turpitudine ^ rependit? Salva eft omnibus vita, & dignitas vite : nec jam confideratus acíapiens, qui etatem in tenebris agit. Eadem quippe fub principe virtutibus przmia, quzin libertate : nec benefactis tantum ? ex conícientia merces. Amas conftantiam civium , * re- &ofqueacvividos animos, non, ut alii, contundis ac deprimis ; fed foves & attollis.. Prodcft bonos effe; * cum fit fatis abundeque, fi non nocet. TN T.ERTPRETATIO. a Talis emim es princeps qualem privatus C Quod nemo vitam fuam flagitüs redi- judicabas principem effe debere. mat. b Quareita tuis virtutibus affzevimus. d Ercfos C alacres, No Tz. o. Velut baufla c implicata.] Yn Puteana | es ut. Nerve fuccederes, quamvis id non editione legitur multiplicata. Magis placent, | tam fponte tua faceres, quam adoptione qui habent implicata , hoc enim maxime affertus & veluti coactus. In aliquibus co- hamis & laqueis convenit,qui cum mari ve- | dicibus eft adopzanti : id eft, hancipfam lut hauriantur , fecum ea omnia, quibus | excufationem Nerve te adoptanti affe- funt adnexi , referunt. rebas. In aliis eft agopzar;. rt. Periclitatus es. ] Sub Domitiano prin- | — 6. Repezdiz.] Nemo flagitiofüs effe cogi- cipe , cum privatus cras. : tur,ut gratus fit principi, vitamque tucatur. 1. Que inc erat (c. ] Hac enim erat Quomodo fub Domitiano , de quo Suct.c, bonorum virorum fors & conditio , nem- | to. Duos venia donavit , qui fe, quo facilius pe periclitari , & timere. expertes culpe offendereut. , impudicos proba- 5. Etiam qui &»c. ] Adulatores , dum | verazt. principum fcelera laudant. 7. Ex een[dentia. ] Bona confcientia 4. Suam ut veli. | Ne tam quidem. premium quidem eft virtutis ampliífimum: Hadiianus enim id maxime voluit , neque | fed fub bono principe fola virtutis merces deftitit Plautine "Trajani uxoris operam | effe non debet. Sub Trajano certe ampli interponere, donec Czfar creatus id con- | fimi quique honores in viros probos con- fecutus eft , ut Trajano fuccederet. ferebantur. $. "doptati.] Gruteriemendationemfe- | | 8. Cus fi: fatis.] Cum habita rationc fupe* quor : fenfus vero eft. Vix addu&us | riorum temporum, fatis effe debere ünicui- IO 15 4 ERU "m 8 f. d f. *4á 1O AT go C PLINII PANEGYRICUS His honores , hís? facerdotia, his provincias offers ; hi amicitiatua, hi ju dicio florent : '* acuuntur ifti integritatis & induftriz pretio : fimiles, diffi- miles alliciuntur , nam przmia bonorum malorumque , bonos ac malos fa- ciunt. f Pauci adeo ingenio valent , ut nonturpe boneftumque, prout bene ac fecus ceffit, expetant fugiantve: ceteri , ubi laboris inertiz vigilantiae fomno , frugalitatis luxuriz merces datur ; eadem ifta, quibus alios artibus affecutos vident, confectantur : qualefque funtilli, tales effe & videri vo- lunt ; & dum volunt fiunt. E 1d XLV. Etpriores quidem principes excepto patre tuo , praterea! uno aut altero ( & nimis dixi ) vitiis potius civium, quam virtutibus ltabantur. Primum quodin alio* fua quemque natura delectat ; deinde ; quod patien- tiores feryitutis atbitrabantur , quos non deceret effe nififervos.? Horum in finum omnia congerebant : bonos autem otio, aut fitu abftrufos, & quafi fepultos ,* nonnifi delationibus & periculis in lucem ac diem proferebant. Tu amicos ex optimis legis : & hercule equum cft effe eos cariffimos bono principi, qui invifi malo fuerint. Scis , ^ut ficut diverfa natura dominatio & principatus , ita non aliis effe principem gratiorem, quam qui maxime dominum* graventut. Hos ergo ? provehis & oftentas , quafi fpecimen & exemplar , qua tibi*fe&a vitz, quod hominum genus placeat; &idco IN TERPRETA TIO. a Gravate ferant. b Promo'ves ad honores. c Vivendivatie, Í Pauci tam acri funt judiiio , quin. ament aut abborreant «vitium "virtutemque , pro ut fiti commodum eff , aut fecus. Noc. . Uno aut altero. ] Augufto fortaffe & que videatur , fi fua ei probitas noni no- Tito. Mox , nimis dixi. Quia uterque vi- cet. : o. Sacerdotis. ] Sacerdotiorum apud ve- teres, ficut hodieque apud nos bencficio- rum, duo genera fuere : alia quz aut refp. aut princeps , aut pontificum collegium conferebat : alia qux a patrefamilias ea lege ere&a dedicataque erant, ut facrorum cura & fru&tuum ipfius facerdotii percep- tio, ad folam gentem familiamque fuam ertineret ; hecque gentilitia facerdotia dicebantur. Tacit. hiftoríar. r. cap. 67. de Othone. Recens ab. exilio rever[os. mobiles adelefcentulos , avitis ac. paternis. [acerdotis in folatium vecoluit. Alia autem facerdotia erant perpetua, ut Auguratus, de quo Plinius nofter l. 4. ep. 8. item & Pontifi- catus : alia vero non item. IO. ZLuunttür ifti. ] Cum Lipfio luben- ter legam ipfo , pro ipf/ ; ut referatur ad pre tio; fed deficit veterisfcripture auctoritas. tiis non caruit : unde Dio [. 66. Auguftum cum Tito ingenioífe comparans, hunc negat a Romanis diligendum , fi mi- nus vixiffet ; illum vero , fi plus : quia hic neceffariam primis imperii fui temporibus feveritatem non mitigaffet , ut fecit: ne- - que illius felicitas potius , quam virtus nul- lis vitiis fortaffe corrupta fuiffet. 2. Sua quemque natura Cc. ] Notum illud Ariftotelis : fémile fimili gaudet. 3. Horum in [imum éc. ] Utinillos ca- deret illud Juvenal. Satyr. 1. 3s. Criminibus debent kortos , praetoria, men[as t'»c. 4. Non nifi delatioribus. | Neque e late- bris, ubi erant inglorii , prodibant , nifi cum falfo accuíati , in judicium venire co- gebantur. 5. Ut ficut ec. ) Ali legunt: wt funt, quod fatis placet. TRAJANO DICTUS. 5 ?non cenfutam adhuc,non przfecturam morum recepifti: * quia tibi bencfi- ciis potius , quam remediis ingenia noftra experiri placet. Et alioquin , nef- cio , an plus moribus conferat princeps ; qui bonos effe patitur, quam qui cogit, Flexibiles quamcunque in partem ducimur a principe : atque "ut ita dicam , fequaces fumus: huic enim cari , huic probati effe cupimus : quod fruftra *fperaverunt diffimiles , eoque obfequii continuatione perveni- mus, ut propeomnes homines ? unius moribus vivamus. Porro * notam fi- niftre conftitutum cft,ut qui malum principem poffumus, boum non poffi- mus imitari. ! Perge modo, Caefar, & vim cffectumque cenfurz , tuum pro- pofitum, 'tui * actus obtinebunt. Nam vita principis, cenfura eft : eaque perpetua. Ad hanc dirigimur,ad hanc convertimur: ?^nectam imperio nobis opus eft, quam exemplo: quippe " infidelis re&ti magifter cft metus," melius homines exemplis docentur, quz in primis hocin fe boni habent, ^ quod ap - probant , quz przcipiunt fieripoffz, XLVI. Etquisterror valuiffet efficere ; quod reverentia tui effecit ? "Obtinuit aliquis , ut fpe&aculum pantomimorum populus Romanus tolli INTERPRETATIO. d Siueniam uis explorare an munificentia tua f Matte igitur, Cefar, d» tuum inflitutum; plus quam cenforia. notatione animi noflri ad tue actiones eundem effetium. babiture fuut ac virtutem excitentur. fi cenfor effes. e Nen tam malignam indolem a natura g Aiones. haufimus,ut &«c. h. Shuod re qffendunt feri poffe, que imperant. N Oo T &. 6. Non eenfuram.'] Alludit haud dubie ad Auguftum qui cenforis quidem nomi- ne recufato , zorum prefectus dici voluit, ut tradit Sueton. in Augufto c. 27. Tra- janum longe illo modefliorem fuiffe dicit, qui utrumque cum reipfa implerit , neu- trum pro fingulari füà modeftia admiferit. Céforii autem erat muneris locare publica, fenatum legere, populum cenfere , inquire- re in omnium mores, alios fenatu movere , aliis equum publicum adimere,alios in Cae- ritum,id eft,in cenforias tabulas referre &c. 7. Ut ita dicam. | Ita "Tullius docet emolliendas voces , qux paulo duriores funt , neque fatis ufu recepta , ut ifta , fz- quaces , quz poeticum quiddam olet. 8. Speraverunt. | Malim fperaverint ut poft Bongarfium Grutero placet , id eft, quod fruítra fperent quicunque ipfi diffi miles, nempe mali. 9. Unius. ] ld eft , principis, quem om- nes , ut aitingeniofe Lipfius , ut folem fpe- &ant, & ab co quafi colorantur. Qualis princeps fuerit , tales veliquos ciroes effe , inquit Tullius ex Platone. 10. Nectam imperio Cc. ] Imperium enim animos cxafperat, allicit exemplum. 11. Infidelis veli. ] Sumptum illud.e Tul- lio Timor non diuturnus magifler officii. 2. Philip. n. 36. 12. Melius bomines.] Cui non auditum illud Senece, longum iter per precepta , bre- ve efficax per exempla? 1. Obfinuit aliquis ec. | "Tiberius qui- dem abegit hiffriones Italia, 'Tacit. An. 4. Nero pantomimorum . fa&iones una cum ipfis relegavit, Sueton. c. 16. Domitianus vero interdixit. biffrionibus. fcenam , intra. domum quidem exercendi artem jure conceffoo , Sue- ton, c. 7. Locum hunc de ifto intelligen- dum tum interpretes confentiunt , tum de- monítrant ea quz mox confequuntur : pan tomimi autem di&ti aà 7g "à upaeis Dat, quodin fcenis , geftu , faltatione , motu- que corporis omnia exprimerent, & iml-. tarentur. pope G 1j 15 quer $2 C PLINII PANEGYRICUS pateretur?(ed* non obtinuit ut vellet.R o gatus es tu;quod cogebat alius, cce pitque effe beneficium, quod neceffitas fuerat, neque enim ate minore con- centu ut tolleres pantomimos : quam à patre tuo ut reftitueret exactum eft. ? Utrumque recte : nam & reftitui oportebat,quos füftulerat malus princeps, & tolli reftitutos.In his enim quz a malis bene fiunt, hic tenendus eft mo- dus,utapparcat * auctorem difplicuiffe, non fa&um. Idem ergo populus ille, aliquando ? fcenici imperatoris fpectator & applaufor , nuncin pantomimis quoque averfatur & damnat cffeeminatas artes, & indecora feculo ftudia.*Ex uo manifeftum eft principum difciplinam capere etiam vulgus : cum rem; fi ab uno fiat , feveriffimam , fecerint omnes. ^ Ma&te hac gravitatis gloria, Cafar,qua ? confecutus es,ut quod antea vis & imperium,nunc morcs voca- rentur.Caftigaverunt vitia fuaipfi,qui caftigari merebantur:iidemque emen- datores , qui emendandi fuerunt. Itaque nemo de feveritate tua queritur, & liberum eft queri, Sed cum ita comparatum fit , ut de nullo minus dde antur homínes , quam de quo maxime licet : 3 tamen in feculo nihil e quo non omne hominum genus lztetur & gaudeat, Boni provehuntur , mali (qui eft tranquilliffimus ftatus civitatis)? nec timent, nec timentur. Vitiorum poenitentiam expectas. Mederis erroribus , fed implorantibus , '? omnibuf- que, quos bonos facis , hanc aftruis laudem, ne cocgiffe vidcaris. ÍINTERPRETA TIO, a Unde patet etiam plebem principum mores fequi po[fe,cum id in ve grarvifima onmes pre üterint. N o 2. Nenobtinuit ut vellet] Tiberio quidem & Neroni populus aífenfus eft , fed non ex animo. Tu vero uíque eo apud popu- lum potens fuifti , ut non tantum id ex ani. mo voluerit , fed etiam idipfum ate bene- ficii loco tam enixe petierit , quam zgre illud antea paffus erat. 3. Utrumque re&ie.] Ingeniofus fi quis eft alius in toto panegyrico locus: fic enim Jaudat Trajanum , quod pantomimos abo- leverit, ut fimul laudet Nervam a quo paulo ante reftituti erant. 4. "utfiorem. ] Ut Lacedaemonii , qui bonam fententiam , ab improbo homine in fenatu dictam, jufferunt a bono iterum dici , eique infcribi , ut fic bona fententia mancret, turpis auctor mutaretur. Ita ex z4uli Gellii l. 38. c. 3. refert Lipfrus. s. Sceutci imperatoris.) Neronis ea re plus fatis noti. 6. Mate. ] Id eft,magis au&e. Sic vi&i- ma inquam infufum erat vinum aut thus, mala "vino , aut thure dicebatur. Hinc vo- cem illam ad alia tranflátam putat Seryius. T Z5 Modo cum fecundo, modo cum fexto cafu jungitur. Mace zova virtute puer , /Encid. l. 9. 641. Matfe animi. Martial.l. x. ep. 6. interdum adverbium eft. Macfe amare, id eft , maxime, Plautus in milite glor. Mati fcribere , id. eft, mature. Cicero ad Att. l. 6. ep. 9. i 7. Confecutus es (c. ] Effecifti ut quod initio nonnifi vi, & imperio adhibito , idip- fum nuncfuafponte, atque confuetudine faciant. 8. Tamen.] Lege cum Livineio £u, ve tu, vel utrumque. 9. Nec timent. | Timent quidem , fed non plufquam fatis eft, neque ita , ut def- peratione inducti ad. nefaria molienda fe convertant. Trajanus enim in malos ani— madvertebat , fed , quod prudentis impc- ratoris erat non nimis afpere. 10... Omnibufque dc. ] Et eos omnes quos ad meliorem frugem aut monitis tuis aut exemplo reducis , laudas protinus, quafi fuz illos nequitiz poenituiffet, & id fponte feciffent potius, quam a te coacti. TRAJANO DICTUS. $3 XLVII. Quid?vitam,quid? * mores juventutis, quam * principaliter formas? quem honorem * dicendi magiftris, ^ quam dignationem fapientiz docto- ribus habes ? ut füb te fpiritum, & fanguinem , & patriam receperunt? ftu- dia: qua priorum temporum immanitas exilis puniebat? cum fibi vitiorum omnium confcius princeps inimicas vitiis artes , non odio magis , * quam reverentia relegaret, Ax tu eafdem artes? in complexu, oculis , auribus habes , przftas enim quecunque przcipiunt , tantumque cas diligis, quan- tum ab illis probaris. *^ An NUNGS ftudia humanitatis profeffus , non cum omnia tua , cam vel in primis laudibus ferat ^ admiffionum tuarum fa- cilitatem ? Magno quidem animo? parens tuus , hanc ante vos principes * arcem , publicarum edium nomine infcripferat : fruftra tamen , nifi adop- taffet , qui habitare ut in publicis poffet. Quam bene cum titulo ifto mori- bus tuis convenit ? quamque omnia fic facis, ? tanquam non alius infcrip- ferit ? Quod enim forum , quz templa tam referata ? non Capitolium ,? ip- faque illa adoptionis tue fedes, magis publica, magis omnium, Nulle INTERPRETATIO. a Ut principem. decet. b Quam facis magni. - principes exilio multtabant. d Hanc nullus qui vel tantillum burnanus frt cum onmia que in te funt , tum in prizzis non c DoEf; ques. fuperioribus temporibus barbari | laudet comitatem qua omncs admittis. NO T X. i. Mores juventutis. ] Dio Trajanum re- fert, fimul Romam advenit, multa civitati bus Italiz ad puerorum & vi&um , & edu- cationem conceffiífe. 2. Diendi magifiris. ] Vi&or de 'Traja- no: Eruditifimos, quamuis ipfe parce e[fet füentie , moderateque eloquens, diligebat. 3. Sub te fpiritum ec... Oblique notat Domitiani tempora, cum philofophi fimul & mathematici edi&o exUibe eje&i partim in Hifpaniam , partim in Libyz , Scythia ve deferta confugerunt. Tumque Deme- trius philofophusab Urbe expulfus infti- tuta cum Apollonio Tyaneo fermocinatio- ne: Cicadis,inquit,/icet üppune canere, nobis ne quidem mutire fae eft. . 4. Quam reverentia. | Pudore : quafi fi mmanitatem fuam fibi exprobrarent. 5. Incomplexu. ] Comple&eris, foves. 6. Adwiffonum. ] Ab admiffonibus , vel admiffonates dicebantur qui. ad falutandum principem ex officio eos admittebant, qui- bus eo convento opus erat. His qui prierat wagifler admiffomwm vocabatur. Quod Palatinum officium Claudii & Ne- ronis temporibus inftitutum erat. Hi au- tem fub aliis principibus duri & feroces , fub Trajano mirum quam faciles & comes. 7. Parenstuus.] Nerva, priufquam tu vel etiam ille imperio potiretur. 8. Zrcem. ) Albanam, ut putat Baudius. Imperatores Romanos quatenus pontifi- ces maximos in publica domo habitare oportebat. Qamobrem Dio in Auguflo I. 65. in ais an. V. C. 741. refert Auguftum, cum ei tanquam pontifici maximo publica domus a fenatu offerretur , recufaffe illam quidem , fed fuarum zdium partem publi- cam effe juffiffe. Demum, ut idem addit libro fequenti , illam , cum incendio con- flagraffet , refe&am ab Augufto , & totam effe publicam. fa&am. Fortaffe titulum hunca ceteris imperatoribus erafüm refti- tuerat Nerva , quod fa&um Plinius hoclo- Co exaggerat. 9-Tanquam non alius. ]. Quafi tu ipfe,non Nerva, id in palatii veftibulo infcripfiilet. 10. Ipfíaqueila adoptionis tue (c. ] Ar^ tem nota : nihil enim fuavius Trajani au ribus effe poterat, quam ejus adoptionis mentio maxime cum prater expectatto4 nem fieret , ut hocloco. zd G uj 10 20 $4 C. PLINII'PANEGYRICUS obíces, nulli "contumeliarum gradus : fuperatifque jam mille liminibus. ultra femper aliqua dura & obftantia, Magna antete, magna poft te , jux- ta tetamen maxima quies : tantum ubique filentium , tam altus pudor , ut * ad parvos penates & larem angufítum ex domo principis modeftiz & tranquillitatis exempla referantur. XLVIII. Ipíe autem ut excipis omnes? ut expectas? ut magnam partem dierum , inter tot imperii curas, ' quaft per otium tranfigis ? Itaque * non utaliasattoniti , nec ut periculum capitis adituri tarditate , fed fecuri: & hilares , cum commodum eft, convenimus. * Et admittente principes. interdum eftaliquid , quod nos domi quafi magis neceffarium? teneat. Ex- cufati femper tibi, nec unquam * excufandi fumus, * Scis enim fibi quemque praíftare, quod te videat , quod te frequentet : ac! tanto liberalius ac dtu- tius voluptatis hujus copiam przbes. * Nec falutationes tuas ^ fuga &va- ftitas fequitür, remoramur , tefiftimus ut in communi domo : quam nuper illa immaniffima? bellua plurimo terrore munierat ; cum vclut quodam fpecu inclufa , nunc * propinquorum fanguinem lamberet , nuncíe ad INTERPRETATIO. a Velcum imperator copiam fui facit. facere &c. b Retineat. d Nec poflquam te (alutaruimus , vecedimus c Neque enim igmwas fua quemque caufa | flatim , ita ut in palatio fit magna fo/itude. NorT x. 1t. Contumeliarum gradus. ] Quia. enim aliz ex aliis fores , alii ex aliisfuperbi jani- tores fub aliis principibus erant expugnan- di , iterum erant iterumque contumclie devorandz: fed nihiltale in Trajani pa- latio. 12. 44d parvos. peuates. ] Id cft, ad te- nuiorum domos , penates autem &larem fumi fapiffime , ut hoc loco, pro domo ipfa , nemininotum non eít. De diis pena- tibus adiri poteft Macrob. Saturn. l. 3. De illorum fede & forma, Dion)f. Halicarnaff. i. Quafi per otium.] Amoeniffimis fermo- nibus, quafi multum tibi a magnis im- perü negotiis effet otii. 2. Non ut alias attoniti. ]In aliis eft , »xon alü c attoniti : id eft, non alio vultu & colore, ut iis accidit qui metu perculfi funt. Velfi manet ifta fcriptura, id eft , non ut quos olim Domitianus Albanam in arcem Traxerat attouitos , Cv fzflinare coata s. Juve- nal. Sat. 4. 14. 3. Tarditate. ] Capite ple&endi , fi tar- diores veniremus , ut de Pegafo refert fa- qenal $4.4... 77. ^ 4. Excu[sudi fumum. ] In. Viennenfi edi- tione additum eft sai. j. Tento liberalius. ] Atque eo liberalius, & diutius nobifcum verfaris, quod noftra caufa id facis , non tua. : 6. Fuga (* vaflitas. ] Ut e latronum & ficariorum domicilio , unde cum pri- mum licet pes effertur. 7. Bellua. ] Domitianus , quem toto hoc loco comparat cum bellua, qua ex vafto & interiore quodam fpecu ad czdes interdum prorumpit, & , quemadmodum Virgilius de Cyclope dicit wifceribus 7riferorum , e» fauguime vefcitur atro. /Eneid. l. 3. 622. 8. Propinquorum.] Nempe , ut ait Eutro- pius, Flavios Clementem & Arrctinum pa- trueles fuos interfecit ; ac, fi Plutarcho fides eft, Titum fratrem, dato ci in cibum lepore marino , qui pifcis quofdam humores oc- cultos, ac mortiferos habere dicitur ; vel , ut a nosnullis grzcis proditum , co , dum fpiraret adhuc , in arcam ligneam nivis plenam, per caufam medicina faciendae conje&o , ibique interfe&o : feu demum, quod Zonaras & Dio narrant, priufquam efllaret animam pro mortuo efferri juffc- rit. Omnino ferunt Titum olim ab Apol^ TRAJANO DICTUS ? clariffimorum civium ftrages , cedefque proferret. Obverfabantur '^fo- ribus horror & minz, & par metus'' admiffis & exclufis. Ad hzc ipfe oc- curi quoque vifuque terribilis , fuperbia in fronte ; ira in oculis , foemineus pallorin corpore, in ore impudentia, " multo rubore fuffufa. Non adire quifquam , non alloquiaudebat ,? tenebras fémper fecretumque captan- tem : nec unquam ex folitudine fua prodeuntem, nifi ut ^ folitudinem fa- ceret, : | XLIX. Ile tamen, quibus fibi" parietibus & muris falutem fuam tueri videbatur; *.dolum fecum &infidias , & ultorem fcelerum? deum in- clufit. Dimovit perfregitque cuftodias poena, *anguftofque per aditus & obftructos , non fecus ac per apertas fores , & invitantia limina irrupit : "longeque tunc illi divinitasfua, longe arcana illa cubilia * fzvique feccf- fus, in quos timore, & fuüperbia, & odio hominum, agebatur. Quanto 55 i N lonio nefcio quo monitum , utfibi a pro- pinquitfimis caveret. 79. Clariffimorum civium. ] Puta multos confulares , ut Julium Agricolam Taciti | focerum , plures fenatores. ZElium La- miam , Salvium Coccianum, Mitium Pom- | pofianum &c. Videri poffunt Tacitus. de vi- | O T JF. hunc locum, quem tu confule: Ya. Soliradinem. ) Nifi ut quotidianis cz dibus civium domos defolaret, | X: Parietibis. ] Quos fcelerum fuorum | confcius imperator, P/eugite ( lapis eft du- | ritia & candore marmor referens , aliquan. tifper tranflucens ac fulvus) Zifizxit , ut', ta Juli 4gricole, (5 Suetonius im Domi- | quidquid a tergo fieret , uideret. Suet. in Do- tiano. 10. Feribus horror, ] Mihi videor Ache- rontis ingreffum intueri. Peflibulum ante ip fum primifque in faucibus orci lu&us. C ultri ces pofuere cubilia cure c. /En.l. 6. 273. n. Zddmiffis & exclufis.] Quos enim blan- diori vultu admiferat, nihil minus timebant quam qui ab íuperbis cjus fatellitibus ex- clufi fuerant. Erat enim perfide crudelis. Sic Clementem & Arretinum amiciífime , ut videbatur , in palatium accerfitos , mor- te per fummam perfidiam poftero die damnavit. 12. Multorubore cc. | Impudens rubor. Àn non hec pugnant ? Neutiquam. Ru£ore fe contra pudorem municbat. "Tacitus de Do- mitiano in Agricole vita , & Seneca ep. i. Suidam nunquam magis , quam cum erubue- rint, timendi [unt 5 quaft omuem verecundiam effuderint. 15. Temebras femper. ] At, fi Suetonio credimus , inter imitig principatus , quotioie "fecretum fibi bovarium ( id eft, unius horz) | fumere folebat c.3. Si ergo initio tantum prin- cipatus , fi per horamunam tantum in fe- cretum fe abdebat , cur Plinius dicit fem- per $ Solvit hunc. nodum Cafaubonus in mit. c. I3. E 2. Dolum fecum. ] Nam a domefticis, & cubiculariis fuis , etiam Domitia uxore confcia, dolo eft oppreffus. Sueton. — 3. Deum. ] Opinor , Jovem intelligit. Sic enim Dio: & Suetonius referunt Pal- ladem , quam Domitianus peculiari reli gione colebat , in fomnis ei aftitiffe , armis ab Jove fpoliatam, atque e curru quem ni- gri equi trahebant in barathrum labentem : quafi pro eo ftare amplius contra Jovem |! non poffet. 4. "nguffofaue.] Quia obftru&i erant cu- ftodum frcquentia. $. Longe zi ] Tum fua eum nihil juvit divinitas.Simile illud. Zneid. 1. 12. $2.Longe illi dea mater erit. Nihil enim juvant, quz longe a nobis & procul pofita funt ; con tra vero adeffe, idem ac juvare. Florus lib. 2. c. 2. de primo bello Punico. Leve illis nautice artes Cc. ld e(t , nihil illis pro- fuerunt, 6. Sevique feceffus. ) Ubi Domitianus viros principes , quafi ad familiare col loquium evocatos , ut fupra diximus n 48. not. 1x. per dolum occidebat. Zac" na. IO. IO T CPLINII PANEGYRICUS nunctutior, quanto fecurior eadem domus ,? poftquam ejus non. crudeli- tatis , fed amoris? excubiis , ? non folitudine & clauftris , fed civium cele- britate defenditur ? Ecquid ergo? difcimus experimento , |fidiffimam effe cuftodiam , principis ipfius? innocentiam? Hac arx inacceffa , hoc inexpu- ghabile munimentum , munimentononegere. Fruftra fe terrore fuccinxe - rit, qui " feptus charitate non fuerit : armis enim arma irritantur, Num autem " ferias tantum partes dierum , in oculis noftris ceetuque confu- mis ? *non remiffionibus tuis eadem frequentia , eademque 1lla focialitas intereft ? Nontibifemper ? in medio cibus, Íemperque menía communis 2 hon'*ex convictu noftro mutua. voluptas? non provocas reddifque fer» mones ? non ipfum tempus epularum tuarum cum frugalitas contrahat; extendit humanitas ? Non enim "^ ante medium diem ? diftentus ?? folitaria INTERPRETAT10. aen um relaxationibus tuis eadem multitudo , eademque fodalitae. adeft. No ^4. 4. Pofiquam ejus erc. ] Addit Livin. adi- tus; Lipf. dominus:vel pro efus reftituit ea aut Serus. Certe aliqua eft mutatione opus. 8. Excubüs.] Vigilie no&urnz funttan- tum : Excubie vero íumuntur pro militibus five die feu nocte in ftatione pofitis. 9. Non folitudine, cc. ] Non receffibus, & clauftris populosa principis limine ar- centibus. 1o. Innocentiam. ] Notum illud Horatii l. x. od. 22. Integer vite fcelerifque purus , uon eget Mauri jaculis, nec arcu Cc. 11 Septus charitate. ] Tale illud Tullii Phi- lipp. 2. Chbaritate feptum effe oportet,non armu. 12. Serias partes. (c. ] Partes dicrum rcipublicze adminiftrationi datas. 13. In medio. ] Id eft, in propatulo , fub omnium oculis, ut ex Lycurgi lege cau- tum erat apud Lacedzmonios, nc fcilicet frugalitatis leges tranfilirent.| PJutarchbus in problem. c. 51. Idque etiam apud prifcos Ro- manos in morc fuiffe, notant Paler. Maxim. I. 2. €. 3. Macrob. Saturn. l. 3.c. 7. Unde Ju- venalis taxat etatis fuz luxuriam , quod contra prifcam illam confuetudinem pri- vatim fplendidius, quam par effet epula- rentur 327. 1. 94. Etuis fercula [eptem fecreto ganavit aus ? 14. Ex comvi&u moffro.] Romani fole- bant plures fimul cibum capere, Graci ve- ro, fi Athenzo credimus , urQaje7, Ali- qui cezam di&um putant, a xem, ob xouariar , eu communionem vefcentium ut putat Plutarchus, 8. Symp. probl. e. 1$. Provocas. ] Sueton. de Augufto c, 4.Cenam prebibat , ut non nimio fumptu , ita fumma comitate. Nam t ad communionem fermonis vacentes , vel fubmiffim loquentes pro- "vocabat. : 16. eZZnte medium diem.]1d eft, ante ho- ram fextam , quz nobis meridies eft ,nam horas diei naturalis-ab exortu. folis nume- rabant, qua cum duodenz femper effent diebus fingulis, pro dierum modo inz- quales erant; nunc longiores, nunc bre- viores. Cong autem tempus apud Ro- manos hora nona. Martialis l. 4. ep. 8, Imperat extruélos frangere nona tboros, Ho- minis autem erat luxuriofi , & intemperan- tis tempus illud pravertere. Quare Juve- nalis Marium carpit Sat. 1. 49. quod a5 ocfava biberet. Quem locum intelligendum puto de horis diei, non naturalis, fed ci- vilis: cujus initium , a media no&e ducere- tur. Alioqui non ita damnandus videretur Marius , qui hora una citius cibum fu- meret. 17. Diffentur. | Satur , plenus. Domi- tianum fuo more tangit qui , ut ait Sucto- nius, cum cibis fe privatim ingurgitaffet, tum vero in ccena mire fobrius videri vo- lebat. Ibidem Neronis , Claudii & Vitellii notatur haud abfimilis intemperantia. 18. Selitaria cena. | Quam folus, clam & remotis arbitris fumpferis,, Feftus 1. 3. Cana , apud antiquos dicebatur , qued nunc eff prandium , ve[perna quam nunc egnam ap- pellamus, ccna TR AS ANO SDICTUS 57 ccena fpe&ator ?? adnotatorque convivis tuis immines : nec jejuhis & inanibus plenus ipfe eru&tans , non tam apponis quam objicis cibos, quos dedigneris attingere , egreque perpeffus fuperbam illam convictus fimula-, tionem, rurfus te ad clandeftinam *? ganeam ,. occultumque luxum refers. Ergo non aurum , nec argentum ;^ nec exquifita ingenia caenarum fed fua- 5 vitatem tuam ^ jucunditatemque miramur , quibus nulla fatietas adeft ; quando finceraomnia ; & vera , & ornata gravitate. Neque enimaut^ pe- regrinz fuperftitionis myfteria , aut? obfceena petulantia menfis principis oberrat: fed benigna**invitatio, & liberales joci , & ftudiorum honor. Inde tibi parcus & brevis fomnus ; nullumque amore noftri anguftiustem- 10 pus , quamquod fine nobis agis. L. *Sedcumrebus tuis ut participes perfruamur, que habemus ipfi, quam propria, quam noftrafunt? Non enim exturbatis prioribus dominis, ' omne ftagnum , omnem lacum , omnem etiam faltum , 1mmenfa poffeffio- ne circumvenis : nec unius oculis flumina, fontes , maria deferviunt. * Eft 15 quod Caffar non fuum videat , tandemque imperium principum ,? quam pa- tríimonium majus eft, multa enim ex patrimonio refert in imperium , quz priores principes occupabant , non ut ipfi fruerentur , fed ne quis alius. Et- go in veftigia fedefque nobilium ^ immigrant pares domini , nec jam. TSNCTCBSTSPIRDEVIA JT T: 05 b Neque artem vaenfe delicatioribus ci- b Redeunt nobiles dermini , neque amplius no- bis inltruendz. Lilium virorum domus | a ferui balitantur, a Verum cum bonis tuis utamur , quaft fint. | aut turpiter deferta corruunt. etiam noflra, NoTZE. 19. eduotatorque cc. Quid edant alii, | dam refert indu&um , quialios diàis velli- bibànt, dicant. caret, alios percuteret , omnes geftu, falta- 20. Ganesm.| Guloforum diverforium.| tione, jocis , & motu corporis oble&a- Sumitur etiam pro libidinis diverforio. | ret. Item pro ipfaingluvie & cibariis. Dicitur| ^24. Izvitatie.] Apprime illud Trajano ganea , e , vel ganeum , i. convenit , quem vini amantiorem fuiffe 21. Tucunditateque rc. ] Adbibebamur | apud Dionem legimus. quotidie came : interdum. iucundiffimis fermo- 1. Orne flagnum. ] Pace Lipfii dixerim: nibus nox ducebatur. Plinius de Trajani ad- | locus hic de Neronis palatio intelligi debet, verfus fe comitate l. 6. cp. 31. in quo ftagna , lacus, faltus videbatur 22. Peregrine fuperflitioui coc. | Intelli- | conclufiffe ; ita amplum erat. Et de il. ge juxta Livineii mentem inftitutosa Do- | lius quidem luxuria noti illi verfus. Rorz mitiano facerdotes in Albano ex peregri-| demus fiet , Veios wügrate Quirites : fü non no fortaffe more , vel, cum Lipfio, lfiacos, Qo Veios occupat ifla domus. Suet. in Nerone Bellonarios &c. qui ad exhilarandos convi-| c.39. Man animos fub menfe finem induce- 2. Eft quod c»c. ] Multo ante dixerat O- antur. vidius Faftorum 1.1. 85. upiter arce fva . 13. Obfeua. ] Scurras , moriones , | cum totum fpetlet in orbem , mil nifi Remanum 1» convivii Jocum poft epulas induci fo- | qued tueatur babet. litos notat ipfe Plinius |. 9. ep. 17. Sic 3. Guam patrimenium. ] Ita enim imper Lucianusin Sympofio Ariftanetum quem- | agros omnes inyaferant pannis ut nom ;:$ | € PLINII PANEGYRICUS clariffimorum virorum receptacula habitatore fervo teruntur , aut fceda va: ftitate procumbunt. Datur intueri pulcherrimas edes , deterfo fitu , auctas. acvigentes. Magnum hoctuum non erga homines modo, fed ergate&a ipfa meritum , fiftere ruinas, folitudinem pellere, ingentia opera eodem $ quo exítru&a funt animo, ab interitu vindicare, Muta quidem illa & ani- ma carentia; fentire tamen & ^latari videntur, quod niteant , quod frc- quententur, quod aliquando. ceperint effe? domini non fervientis. Cir- cumfertur füb nomine Carfaris tabula ingens rerum valium , * quo fit de- teftanda avaritiaillius , qui tam multa concupifcebat, cum haberet fuper- vacua tam multa , ^ tamen exitialis erat apud principem, huic laxior domus, illi amcenior villa, Nunc princeps in hzc eadem dominos quaerit , ipfe in- ducit , ipfos illos? magni aliquahdo imperatoris hortos , illud nunquam - nifi COE EP Durbdnum ;licemir; emimus , 1mplemus. Tanta benigni. tas principis , tanta fecuritas temporum eft, ut ille nos? principalibus rebus exiftimet dignos; nos nontimeamus , quod digni effe videmur. Nec vcro. emendi tantum civibus tuis copiam prabes , fed amceniffima quzque lar- giris & donas. ? Ita, inquam, donas in quz electus ,inquz adoptatus es : tratisfers quod " judicio accepifti, ac nihil magis tuum credis, quam quod " per amicos habes. LI. Idem tam parcus ' in zdificando , quam diligens in tuendo. Ita- ue non* utante immanium tran[vectione faxorum Urbis tecta quatiuntur i ftant fecurz domus , nec jam templa? nutantia, Satis cft tibi nimiumque * 10 jj INTERPRETATIO. d U* proponatur omnibus execranda Domitiani avaritin,qui dye. No T minus effent eorum patrimonium , quam imperium. : 4. Letari videntur. ] Nihil frequentius etiam apud oratores, quam fenfum rebus JE, Livineianz , id eft, ea donas, quz ad te; ut Neryze haeredem juxta fücceffionis jura pertinent. 1t. 7udiio. ] Cum te imperio dignum inanimis tribuere. Tullius pro Marcello n. to. Parietes medius fidius , Cefar , ut mibi videtur , buius curie ,tibi gratias agere ge- fimt. $. Domini non fervoientis.] Alii legunt : do- miri fcientis. : 6. Tamen. ] Lege tum , ut Livineius fuf- picatur. 7. Magni aliquando imp. | Luculli fortaffe. Potius tamen de Domitiano id acci- piam, quem zzagzum hoc loco &panxds ap- peat. 8. Suburbanum.] Albanam villam. 9. Principalibus rebus. ] Villa , qux huc ufque principis fuerit. 10. 4/7. ] Ifa, ut. eft ad oram editionis Nerva judicavit. I2. Peramicor (vc.] Quam quod amicis donatum , in eorum manu fic tanquam depofitum habes. I. In edificando. |] 'Tam parcus in eri- gendistibi edificiis , quam in publicis refi- ciendis diligens. 2. Urante Óc.] Sub Caligula, Claudio, & Domitiano, cum magno per Urbem in- cedentium incommodo columnz immanes ad eorum palatium advehebantur. |. Juven. Sat. 3. 254. Lenga corufcat farraco veniente abies , atque altera. pinum plauftra vvebust , nutant alte , populoque minantur vc. 3. Nutantia, | Calum minitantia ; pro- pter enorme pondus. 1 TR/AJANO DICTUS 59 cum fuccefferis frugaliffimo principi, magis *rcjicere aliquid & amputare ex his , quz princeps tanquam neceffaria reliquit. Preterea pater tuus uft- bus fuis detrahebat , quz fortuna imperii dederat; tu tuis quod pater. At quam magnificus in publicum es? ^hinc porticus , inde? delubra occulta: celetitate properantur ,* ut non confumrgata, fed tantum commutata vi- deantur, Hinc immenfum latus circi templorum pulchritudinem provo- cat, digna populo vi&orc gentium fedes , nec minus ipfa vifenda, quam quz ex illa ? fpectabuntur : vifenda autem , cum cetera fpecie , tum. quod ? gquatus plebis ac principis locus. Siquidem per omne fpatium una fa- cies , omnia continua & paría , nec magis proprius fpectandi Cafaris függe- ra ftus, quam propria quz fpe&tct,. Licebit ergo civibustuis invicem contue- ri , dabitur non cubiculum principis , fed ipfum principem cernere, in pu- blico , in populo fedentem : populo, cuilocorum " quinque millia adjeci- fti: auxeras enim numerum ejus congiarii facilitate ; ma rum fufpici liberalitatis tug fide jufferas, joremque in pofte- 1. INTERPRETATIO. a Ut nmn tam flrutia a fundamentis , quam. reparata videantur. NoT.. - 4. Rejicere. ]. Aliirecidere. Nerva ex ve- teri imperatorum poffeffione diftraxerat quidquid fibi non admodum neceffarium videbatur. Plinius vero hic laudat Traja- num quodhanc ipfam temperantiam vice- rit, ctiam ex iis , qua frugaliffimo princi- pi neceffaria videbantur , aliquid abraden- do atque amputando. $. Tu tuis quod. pater (c. ] Ita reftitui cum Livineio pro £uiu; quod pater. Senfus eft : Nerva fibi detraxit que (ibi ab imperio data fuerant : Tu vero tibi detrahis , que magis funt £ua,id eft,gue pater tibi reliquit. 6. Hinc porticus. Quas circa Trajani fo- rum excitavit. Ca//iod. Catanzeus portus le- git, non porticus : forte quia Dio portus ait ab Traiauo extruElos, non porticus. Non addit vero quinam illi fint. Portum certe Anco- nz inftauravit. * Delubra. ] Jani templum auxit , am- plificavitque. Unde Martial. l. 10. ep. 28. Pervius exiguss babitabas ante. penates , plu- rima qua medium Roma terebat iter. Nunc tua Cefareis cinguntur limina donis , d fora tot numeras , Igne , quot ora geris Cc. 8. Latus circi c. ] Suet. in Domitiano Naumachiam , ait ab. eo. excitatam : e cuius poftea. lapide maximus circus. denfis. utrinque [] lateribus , extru&lus ef. Sed a quo quao? A Trajano, inquit Cafaubonus in hunc Suetonii locum, idque ex Plinio, Dione & veteribus numis patet. Quid fit autem circus , & quot fucrint Romze, dicemus alio loco. 9. Spe&abuntur. ] Gladiatores , vena- tiones , & alia id genus fpectacula. 10. Zguatus. | Julius. Cac(ar fuggeffum fibifeu, utalii vocant pegza erigi in or- cheftra juffit.Sueton. in 7 lio. c. 76. Neroil- lud in cubiculi formam cooperuit , unde ab cceli inclementia tutus fpectacula pro- fpe&aret. "Trajanus utroque. modeftior aquavit omnia , neque hujufmodi fugge- ftum habere voluit. 1I. Quinque milla.] Totidem loca circo Trajanus adjecit , quot ingenuos ab co cducatos fuiffe füpra di&um eft n. 28. Sed fi Caefaris circus, ut ait, Plinius, ducenta fexaginta, & poftea , ut ait Victor , trecen- ta octoginta quinque locorum millia com- ple&ebatur : quam minutus, ut Lipfius no^ tat , ille locorum adje&orum numerus! ut tantopere laudetur "Trajani magnificen- tia. Eo fit ut quinquaginta millia legendum putet , pro quizque milia. Bene , an fecus? alii viderint. - H ij C. PLINII PANEGYRICUS LII Horumunum fi praftitiffet alius , illi jam dudum" radiatum ca- put, &^ media inter deos* E des: auro taret, aut ebore, auguítioribufque aris, & * grandioribus victimis invocaretur. Tu delubra non nifi! adora- turus intras, tibi maximus honor ^ excubare pro templis , poftibufque $ pratexi. Sicfitut deifummum inter homines faftigium fervent, cum deo- rum ipfe non? adeptus.Itaque tuam ftatuam in veftibulo Jovis optimi maxi- mi * unam alteramve , & hanc eream cernimus : aut paullo ante aditus om- nes ,? omnes gradus , totaque area, hinc auro , hinc argento relucebat , feu potius polluebatur : cum ?? incefti principis ftatuis permixta deorum fimu- zo lacra forderent. Ergo iftz quidem zrez & paucz manent, manebuntque quandiu " templum ipfum : ille autem aurez & '^ innumerabiles , ftrage & ruina, publico gaudio litaverunt. ?. Juyabat illidere folo fuperbiffimos 60 INTERPRETATIO, à Medius inter deos ederet in auro vvel ebore. No T 4. t. Radiatum.] Radiis cin&tum : quomo- do nunc ccelites pingimus. Sic enim vetera numi(ímata nobis confecratos imperatores exhibent. 2. Sedes. ] Jupiter enim itidem, & alii majorum gentium dii interdum exhibe- bantur fedentes, ad majorem populorum venerationem conciliandam. 3. euro. ] Alludit fortaffe ad Domitia- num qui f/atuas fibi in. Capitolio , non zifi au- reas , C argenteas poni permifit , ac certi pon - deris. Suet. in Domit. c. 13. 4. Grandioribus vitlimis &c. ] Majores vi&imz dicebantur , qux majoribus diis confecrabantur: minores, quz diis mino- ribus. Majores autem vvifiime erant beoes al- biauratis cornibus. Athenzus l. 9. $5. "Adoraturus. ] Nunquam adorandus, ut Caligula & Domitianus. 6. Exctubare.] Priores imperatores fta- tuas fuas fuperbe in templis collocabant. "Trajanus vero pro fna in deos reverentia, in templorum tantum veftibulo , vcl ante oftes. 7- 4deptus.] Lipfius,adoptes: Livineius,a- deptus,vel etiam offfes.Ut ut eft,(enfus erit. . Quo fit ut dii majori (int apud homines in loco, id eft, longe cum majori religione colantur ; quod tu ipfe quantus quantus es, necdum tametr videris tibi dignus , qui te iis admifceas. $. Unam alteram'ee (rc. ] Trajanus erat | ejufmodi honorum parciffimus, atque ad- | modum zgre Plinius ab eo impetravit , ut ei ftatuam cum bene multis, quas in ede a fe extru&a locabat , erigeret. à 9. Omnes gradus cc. ] Magnam deo- rum turbam in Capitolio fuiffe oportet , fiquidem in fiagulis ejus gradibus , qui centum erant , fi Tacito credimus, toti- dem ftatus erant pofita. 10. Inceffi. | Domitiani.Hoc notat Suc- tonius c. 22. it. Templum ipfum.] Quia enim Romani erant in ea opinione Capitolium fuum z- ternum fore : Hinc fit ut ad alicujus rei pe- rennitatem oftendendam ; nulla re magis uterentur quam Capitolio:unde Zneidos g. 448.Dum domus /Enee capitoli immobile f(axuts accolet , imperiumque pater Romanus babebir. 12. Innumerabiles. ] Neque enim Domi- tianus Capitolium tantum, Urbemve , fed orbem , fi Dioni credimus , univerfum (fta- tuis implevit poít fuba&os , ut falfo aic- bat, Dacos. Quasquidem fimul ut ebiit, a fenatu everfas effe idem teftatur , ut. ca- rum everfione & rüina publicum gaudium impetraretur. Id enim are (fignificat, ut annotat Macrobius in illud ZEneid. z. 119. animaque litandum Argolica. 13. fuvabat.] Quis hec legens , fibi non videtur coram intueri [fenatorum | alacritatem Domitiani ftatuas certatim di- fturbantiua? TRAJ]|CANO DECTU:S. 6r Vultus inftare ferro, fzvire fecuribus , " ut fi fingulos i&us fanguis dolor- que fequeretur, Nemo tam temperans gaudii, fereque latitie , quin inftar ultionis videretur cernerelaceros artus , truncata membra ,' poftremo tru- es horrendafque imagines abjectas , excoctafque flammis: *utcx illo ter- rore & minis, in ufum hominum ac voluptates ignibus mutarentur. '* Simi- li reverentia)Cafar , non" apud Genium tuum bonitati tu gratias agi , fcd apud numen Jovis optimi maximi pateris : illi deberenos quidquid debea- mus , illius quod bene facias muneris effe , quite dedit. Ante quidem in- gentes hoftiarum greges per Capitolinum iter , magna fui parte velut inter- cepti , "^ divertere via cogebantur : cum fxvi(fimi domini atrociffima cffi- gies , tahto victimarum cruore coleretur, quantum ipfe humani fanguinis profundebat. LIIL Omnia P.C. quz de aliis principibus a me aut dicuntur , aut di- &afunt, eo pertinent , ut oftendam quam longa confüetudine corruptos depravatofque mores principatus ' parens nofter reformet & corrigat. Alio- qui nihilnon parum grate fine comparatione laudatur. Praterea hoc pri- mum erga optimum imperatorem piorum civium officium eft ,* infequi dit- fimiles, neque cnim fatis amarint bonos principes, qui malos fatis non oderint. Adjice, quod imperatoris noflri non aliud amplius ac diffufius meritum cft , quam quod infectari malos principes tutum eft... An excidit ^dolorinoflro modo vindicatus Nero?'permitteret credo famam,vitamque ejus carpi,qui mortem ulcifcebatur: nec ut in fe dicta interpretaretur,qua de fimillimo dicerétur.Quare*ego te, Cafar, muneribus omnibus tuisyomnibus comparo , multis antepono , quodlicet nobis & in prateritum de malis im- peratoribus quotidie vindicari , & futuros fub exemplo przmonere , nullum INTERPRETATIO. b Quafi ex fingulis. itlibua. fanguis ema- bantur. a Infcéfari malos. -No - c Ut ftatux que antea terrebant (o mina-. Y4. Smili reverentia. ] Qua noluiftifta- tuam tuamin Capitolio collocari. 1j. dpud Genium tuum. | Apud veteres nihil frequentius, quam ftatu , arae , & templa Gewio Zugu[fiiconfecrata. Extant hodieque numi bene multi cum hac infcri- ptione. Sed & juramentum , per. Zugtffi G.nium, erat religiofiffimum. Mox apud nu- £8 Jovis ,id cft , in Capitolio. 16. Divertere. | Hoftiarum greges qui in Capitolium ducebantur , defiectere de via oportebat , quoties ad Domitiani fta- tuam in equeílri foro pofitam vi&imzim- molabantur , adeo harum multitudine hoc ibis iter impediebatur, 1. Parens nofler. ] Trajanus , qui nos ut filios adhibet, a2. Doloerinoftro &c. ] Id eft,annon adhuc cum dolore meminimus ; quomodo im- |, probum Neronem , Domitianus ipfo im- probior vindicarit? Sueton. in Domit. c. 14. 3. Permitteret credo. | Eiparixds , id cft , non permitteret, quamvis ejus mortem ulcifceretur. 4-Ego te,Cefav, muneribus cc. Lipfius de- l:t ze tanquam fuperfluum, Livineius vero: expungit vocem oibus: fed tamen fer- vatis his vocibus quz in omnibus editioni- bus funt , fenfus effe poteft : Te, o Traja- ne , confero cum beneficiis tuis omnibus, H ij 1j 2Q 2j 1 20 6 C PLINIIXPAN'EGYSRICU.S locum , ullum effe tempus , quo.funeftorum principum manes, a poftero- rum execrationibus conquiefcant. Quo conftantius P. C. & dolores no- ftros & gaudia proferamus ; lztemur his quibus fruimur;ingemifcamus illis qua patiebamur. Simulutrumque faciendum eft füb bono principe. Hoc fecrcta noftra , hoc fermones, hoc ipfz gratiarum actionesagant ; memine- rintque fic maxime laudari incolumem imperatorem, fi priores? fecus meriti reprehendantur. Nam cum de malo principe pofteri tacent , manifeftum eft eadem facere prafentem, | LIV. Et quisjamlocus miferz adulationis manebat , cum laudes ím3 peratorum ludis etiam & comeffationibus celebrarentur , faltarenturque , atque in omne ludibrium cffoeminatis vocibus, modis, geftibus frange- rentur ? Sed illud indignum , quod codem tempore in fénatu & in fcena ab hiftrione &'a confule laudabantur, * Tu procula tui cultu ludicrasartes re- movifti, Seriaergo te carmina , honorque zternus* annalium , " non hxc brevis & pudenda praedicatio colit : quinetiam tanto majore confenfu in venerationem tui*theatraipía? confurgent, quanto magis de tc fcenz fi- lebunt. Sed quid ego iftud admiror, cum eos quoque honores , quitibia nobis offeruntur , aut* delibare parciffime, aut omnino foleas recufarc ? Nihilante:tam vulgare, tam parvum in fenatu agebatur,*ut non laudibus principum immorarentur , quibufcunque ceniondi neceffitas accidiffet, * Deampliando numero gladiatorum , aut de inftituendo collegio fabro- rum confülebamur ; & quafi prolatis imperii finibus , nunc ingentes arcus, INTERPRETATIO. aTu artes biffrionicas longe repulifli a te | — cG)ui in theatris fedent. , nffurgent ut. te laudando. venerentur. b Non cito interiturailla (y imperatorciz- | — d Quin partem. temporis qonfunerent js digna laus commendat, laudandis principibus, No T 4. omnibusinquam,nam te multisantepono. | 3. Confurgent.] Hic honor primum vi- 5. Secus meriti. ] In. veteri fcriptura Rit- tershufius ait effe fzasi ufguam «velles , ex quo conficiendum putat: fequius quam vel- les , aut minore cum mutatione fzgquius zze- riti. Ac fortaffe hic locus unus eft ex iis , in quibus librarios hanc vocem fezuius ex- punxiffe queritur Muretus : quafi , inquit, in ejur necem conjura[fent. 1. 4 cmfale &»c. ] Hinc nota,e re & offi- cio confulis fuiffe , folennem gratiarum actionem agere principi , qualem agit in hac oratione Plinius. : 1 nnalium. ] Annales res plurium an- norum fervato cujufque anni ordine com- plectuntur , hiftoria non item : fxpe tamen apud auctores confunduntur hzc duo. 45- ius Gellius L5.18..— " ris tantum principibus habebatur. Unde Auguftus Caio,& Lucio filiis adbuc pretex- tatis , affurreffum ab univer[is in theatro , d» a flantibus plaufum | graviffime queflus eff. Tacit.Quia juvenes erant , inquit Lipfius,&c quia nimius ille honor habebatur. 4. Delibare. ] Trajanus enim imperium accepit , confulatum tertium , & cenfuram a fenatu oblatam recufavit. $. Cen[endi. ] Yd eft , dicendi fententiam, Vox forenfis.Senatus id cenfuit. 6. De ampliando numero. ] Juxta legem ab Augufto an. V. C. 732. faciam, gladiate- ves non. mifi. femel atque iterum fingulis. agnis, neque ultra. paria fexaginta dari poterant. Dio. Ut nimirum luxui modus effet aliquis. Jam vero in Uibe varia erant fabrorum / IKAJANO' 'bDLGC 1/00: 65 exceffürofque templorum faftigium títulos , nunc ? menfes etiam, tiec hos fingulos, nomini Czfarum dicabamus: patiebantur illi, & quafi meruif- fent, letabantur. At nunc quis noftrum, tanquam oblitus ejus de quo re- fertur cenfendi officium * principis honore confumit ? Tux moderationis: hzclaus , conftantia noftra; & tibi obfequimur , quod in curiam;fnonad 5$ certamen adulationum, fed ad ufum muhnufque juftitiz convenimus , hanc * fimplicitati tua , veritatique gratiam rclaturi ut te quz vis velle, que non vis nolle credamus. Incipimus? inde , definimus ibi, a quo incipi , in quo defini fub alio principe non poffet, INam plerofque ex decretis honoribus & ? alii non receperunt , nemo ante tantus fuit, 5 ut crederetur noluiffe de-. 1o cerni, Quod cgo titulis omnibus fpeciofius reor, quando non?trabibus, aut faxis nomen tuum , fed monumentis zternz laudis inciditur. LV. Ibitin fecula, fuiffe principem, cui florenti & incolumi, nun- quam nifi modici honores , fzpius nulli decernerentur. * Et fane fi velimus cum priorum temporum neccífitate certare , vincemur : ingeniofior eft y enim ad excogitandum fimulatio veritate , fcrvitus libertate , metus amore. Simul cum jampridem novitas omnis adulatione confumpta fit, non alius ergate novus honor fupereft, quam fi aliquando de te tacere audeamus. Age, fi quando pietas noftra filentium rupit, & verecundiam tuam vicit, qua qualiaque decernimus nos , tu non recufas ; ut appateat , non fuperbia 3o Li INTERPRETATIO. e In laudando principe impendit. uod mos eonflantes fimus , tue. praccognitoe mode(fie debetur. f Nonut ccrtatim tibi adulemur. g Ut putaretur egre tuliffe , quod. fibi. da ereti effent. NoT E collegia pro ratione temporum modo in- ftituta, modo fublata : ut fabri Ferrarii , Adrgentarii , Tignarii , Automatarii , qui ma- chinas fua fponte ver(atiles conficiebant. Quod fi Domitianus de nugis hujufmodi Íenatum conyocaffet , innovaffetque ali- quid , tum vero quafi fines imperii exten- diffet , arcus titulis, &c. 7. Menfes. ] Septembrem, e O&tobrem éx eppellatiouibus fuis Germanicum , Domitianum- que tranfnominavit , quod altero fufcepiffet iin - perium , altero natus effet. Suet. in Domit. c. 13. Nec bos fingulos ; Id eft , neque unum tantum , fed. duos. 8. Simplicitati. ] Candori. 9. Inde. ] ld et , a rebus , de quibus de- | liberandum eft. 10. e]. ] Principes : ut Tiberius , qui patris patrie appellationem; Suet. c. 27, Clau- dius,qui nimios honores recufayit, Vcfpa- fianus qui tribunitiam poteftatem , & pa- tris patrie nomen non nifi fero. recepit. Sueton. : IL Trabibus.] Id eft, edificiis. Monu- mentis eterne laudis , id: e(t annalibus , & clarorum virorum fcriptis. Hunc autem locunrita'emendat, atque interpungit Gru- terus ex editione Cufpiniani £iod ergo ti- tulis omnibus fpeciofius reor , quando non tra- bibus , aut faxis nomen tuum , fed smonumentis wterne laudis inciditur , ibit in fecula dc. IE: fane cc.) Et vero fi voluerimus zeque Trajanum laudare , atque olim Domitia- num. neceífe erat , vincemur. Primum, ! quia veritate ingeniofior eft. adulatio. Qui | enim adulatur majorem artem adhibet , & | quafi ingenium intendit, ut eximium ali- | quid promat. Veritasautem,quz fimplicioz cft;ornari ambitiofius negat. Juxta illudHo- | rati deArte poet.43 1. U/ qui conduci plorans a 1o IX 20 64 C. PLINII PANEGYRICUS & faltidio te * ampliffimos honores repudiare , qui minores non dedigne-: ris. Pulchtrius hoc, Czfar , quam fi recufares omnes , nam recufare omnes, ambitionis; moderationis eit , eligere parciffimos. Quo temperamento ! & nobis & erario prodes : quod fumptibus ejus adhibes modum, ut qui cxhauftum non fis innocentium bonis repleturus. Stant igitur effigies tuz, quales.olim ob egregia in remp. merita privatis dicabantur : vifuntur eadem e materia Caefaris ftatuz , qua* Drutorum , qua? Camillorum. Nec difcre- patcauffa , illi enimreges hoftemque victorem moenibus depulerunt : hic regnum ipfum , * queque alia captivitasgignit, arcet ac fubmovet : fedem- que obtinet principis ; ^ nefit domino locus. Ac mihi intuenti fapientiam tuam minus mirum videtur , quod mortales iftos caducofque titulos, * aut depreceris , aut temperes. Scis enim ubi vera principis , ubi fempiterna fit gloria , ubi (int honores, ^in quos nihil flammis , nihil fene&uti , nihil füc- cefforibusliceat. Arcus enim & ftatuas , aras etiam templaque ^ demolitur & obícurat oblivio , negligit carpitque pofteritas : contra contemptor am- bitionis, & infinite poteftatis domitoracfrznator animus, ipfavetuftate florefcit , nec àb ullis magis laudatur, " quam quibus minime neceffe eft. Przterea, ut quifque factus eft princeps ; ex templo fama ejus, incertum bonaan mala, ceterum zternacft, Non ergo perpetua principi fama, quz invitum manet , fed bona concupiícenda eft, ea porro non imaginibus & Ítatuis , fed. virtute ac meritis prorogatur. Quinetiam leviora hzc , for- mam principis figuramque , *nonaurum melius , vel argentum , quam fa- vo: hominum exprimat, teneatque : quod quidem prolixe tibi cumulateque INTERPRETATIO, d Ziuos neque ignis , ueque vvetuftas , ueque a E? cetera mala que fervitta fecum affert. pofteri adimere point. b Ne tyraunus hanc fedem occupet. c Aut refugias,autex parte tantum adzzittas. No in funere, dicunt , ac faciunt prope plura dolen- tibus ex animo. Dcinde quia adulatores jam novitatis gratiam przceperant. 2. J4mplifimos bonores. ] Confulatum tertium , ut fupra, & nomen patris patric, quod multis tantum poft annis fibi decerni paffus eft. TOU, ftitutz memor populus Rom. corpus ejus in foro pofuit : quin & in Capitolio inter Reges pofitus : dextra gladium tenens. Plutarchus in Bruto. $. Camilorum. ] De Camillisdi&tum eft fupra n. 12. not. 9. Huic qui Gallos expulit ffatua fine tunica in roftrm pofita efl. Plinius. 3. Et nobis c. ] Quia exhaufto ad ftatua- rum impenfas zrario , non fumus ad illud replendum bonis fpoliandi, 4. Brutorum.| Is cft L. Junius Brutus qui Tarquinium füperbum ac una cum co re- gium nomen e republica fuftulit an. V. C. 245. ob quod fa&um primus Romano- rum conful factus eft , atque in fingulari certamine cum Arunte Tarquinii filio con- greffus cum cceidifftt,libertatis per eum rc- 6. Demolitur (c. ] Lipfius, Demolitur e- tas , obfcurat oblivio. Bene: fi alicujus codicis accedat au &oritas. 7. Suam quibu Cre. ] Quam ab iis , qui non ex fervili quadam necefífitate id face- re coguntur. ; 8. Non aurum. ] Id intelligebat Agefi- laus , qui cum moriens vetaret , ne ulla fui imago fieret, fi quod, inquiebat;przclarum facinus geff , hoc erit mihi monumentum, |. contingit; TRAJANO DICTUS 65 contingit cujus lztiffima facies, & amabilis vultus in omnium civium ore, oculis , animo fedet. -LVI. Annotaffeyos credo P. C. jamdudum me* non eligere qua re- feram : JESL ET eft enim mihi principem laudare, non ptincipis facta, nam lau abilia multa etiam mali faciunt ; ipfe laudari, ^ nifi optimus, non poteft. Quare nonalia major, imperator Augulte, gloria tua ; quam quod agentibus tibi gratias? riihil velandum eft, nihil omittendum eft. Quid eft enim in principatu tuo, quod cujufquam przdicatio vel tranfilire vcl pratervehi debeat ? quod momentum , quod imo temporis punctum , aut 3 beneficio fterile, aut vacuum laude ? non omnia cjufmodi , ut is optime te laudaffe videatur , qui narraverit fideliffime ? Quo fit, ut prope inimmen- fum diffundatur oratio mea: & necdum dc biennio loquor. Quam multa dixi de moderatione , & quanto plura adhuc reftant? utillud , quod fecun- dum confulatum recepifti, quia princeps & pater deferebat. At poftquam ad teimperii fimmam, & cum omnium rerum , tum ctiam tui poteftatem dii tranftulerint; tertium. confulatum | recufafti , cum agere tam bonum confulem poffes, ^ Magnum eft differre honorem ; gloriam , majus.* Ge- ftum confulatum mirer , an non receptum ? Geftus non in hoc Urbis otio, & intimo finu pacis : fed juxta? barbaras gentes, ut illi folebant , quibus erat moris * paludamento mutare pratextam , ignotafque terras victoria INTERPRETATIO, à Nibil obtegendum diffimulatione. b Utrum-ne zzirari debeo confulatum quem | gefffi , am quem recu[aftit NO T 4. x. Nom eligere. ] Elegans artificium hu- | in Plinii vita. jus loci. Nam primo nihil eque fugit ,| | s. Secundum confulatum. ] "Yrajanus ana quam ut videatur argutius conquifivitfe ,| num agens 44. ab imperatore Nerva fe. quz ad Trajani laudem huc ufque attulit. Deinde quia de biennio tantum loquitur , ac pauca habet. przclare fa&aquae figilla- tim perfequi poffit;probat majus effe quid- piam ad principis laudem , fi in genere lau- detur, 2. Nifioptimus. ] ld. eft, nifi omni laude cumulatus. Forte etiam alludit ad Traja- ni nomen, qui optimi appellatus eft , ut fu- pra di&um n. 2. not. 18. 3. Beneficio flerile.'] Eam diem perdidiffe fc aiebat Titus , quo nullum in quemquam beneficium contuliffet. Multo vero muni- ficentior fuit Trajanus , qui ne momentum quidem fibi elabi patiebatur, quin alicui commodaret. 4- De biennio loquer.'] Hincpatet habitam hanc orationem tertio Trajani imperii an- no. Sed hoc fufius initio demonftrayimus cundum conful fa&us eft, Vide fupra in Trajani vita. . 6. Magnum ef.| Magnum eft differre magiftratum, majus véro quidpiam dila tam velle gloriam , que ex magifítratu be- ne geíto reditura eft. 7. Bavbaras gentes. ] In. Germania ubi toto primi & fecundi confulatus temporc exercitui prarfuit. 8. Paludamento. | Senfus eft , ut erat mos eorum qui pretexta, quz veftis magiftra- tuum erat , depofita paludamentum indue- bant. Paludamentum autem fuit chlamys coccinei coloris.P/iz. 1.32. interdum & albi, ut ait Valerius Max. lib.r.c 6.n.11,ab hume- ris ad pedes dependens , ut ex numis patet. Veflis erat imperatoris ad expeditionera aliquam proficifcentis , vcl, ut ait Feftus, cujufyis militis. Videri pots Lipf. de $ Len! ó 20 66 C PLINII PANEGYRICUS fequi. Pulchrum imperio , gloriofum tibi, cum te? focii atque amici, fua in patria, fuisin fedibus adierunt. Decora facies confulis : multa poft fecula ? tribunal viridi cefpiteexftru&tum, nec " fafcium tantum, " fed pilorum fi- gnorumque honore circundatum. : Augebant majeftatem prafidentis, di- 5 verfi poftulantium habitus ; ac diffonz voces , raraque fine interprete ora- tio. Magnificum eft civibus jura ; ? quid hoftibus reddere ? fpeciofum cer- tam ^ fori pacem ; quidimmanes campos ? fella curuli , victorifque veftigio premere ? ^ imminere minacibus ripis tutum quietumque ; quid fpernere barbaros fremitus , hoftil'emque terrorem, non armorum magis, quam ? 10: togarum oftentatione compcfcere? Itaque non te '* apud imagines; fed ip- fum prafentem audientemque confalutabant imperatorem : nomenque, .quodalii domitis hoftibus , tu contemptis merebare, LVII. Hezclaus acti confulatus ; illa dilati , quod adhuc initio prínci- patus, ' ut jam excufatus bonoribus & expletus , * confulatum recufafti : 15 quem! noviimperatores deftinatum aliis , in fe transfercbant. ^ Fuit etiam, quiin principatus fui fine , confulatum quem dederat ; ipfe: magna ex parte : Lm IS | ISP UA suilitia Rom. l. 2. Dial. ultimo. 9. Socii. ] Fortaffe Germani , qui focii potius populi Romani , quam ei fubditi. 16. Tribunal viridi cefpite. ] Tacitus An. ]. 1. c. 18. fimul congeruntce[pites , extruunt. tribunal: In quem locum Lipfius variorum fcriptorum loca coAgerit, quibus antiquum hunc morem probet in caftris tribunal e cefpite imperatori educendi. t1. Fafcium.] Qui a li&oribus ante con fulem duodeni praferebantur. id "orzV Sed. piorum. | Hafta , pila; vexilla defixa in terrám erant , dum Trajanus con- ful milites adloquebatur.. Ita exhibeturin (Trajani columna : ita in fexcentis numis quorum fübfcriptio eft adlecuzio. Mox pro bonore Lipfius legit borrore. 13. Suid boflibus. ] Quanto vero majus quiddam eft populis recens imperio Ro- mano fübje&is : proindeque obfequio non- dum affuetis , jus dicere? 14. Feripacem. | Alii partem. 15. Sel curuli. ] Sella curulis erat ebur- nea, &pofita in eo curru, quo in curiam vehi honoris caufa, non tantum confules folebant :fed & quicunque curulem, id eft, majorem magiftratum geffiffent. Videri poteft Aulus Gellia 1.3. c.18. 16. Ipmminere. ] Magnum eft hoc, Rhe- ni, vel Danubii ripis placidum & fecurum imminere. 17. Tégarun. ] Qus in jurifdi&tione fu- mcebant , faltem advocati, & caufidici & id genus. Lipfrus. (38. efpud imagines. ] Notat Lipfius im- peratoris imaginem in caftris poni folitam, ad quam venerandam exteri adducerentur. 1. Ur jam excufatus.] Gruterus : aliqui li- bri habent exfatiatu. ^ 2. Conl[ulatum recufafli. ] Mos erat ut noyi imperatores proximis poft imperii aufpicia Calendis Januarii confülatum ede- rent, quod fafti omnes oftendunt; & A pcl- linaris Sidonius de Avito Carmine 7; Priz- cipis interior , nunc con[ulis ifle corufcat unus, Q emerita trabes diademata: crefcunt:: Hic autem Plinius Trajani moderationem lau-. dat, quod tertium confülatum qui fibi pro imperatoris jure debebatur , privatis hominibus cedere voluerit. 3. Nvvi imperatores. ] Utrum Nero, qui confules ante tempus prioarvit bonore , atque in utriufque locum folus init confulatum ? Suet. Neronec. 43. an Vitellius? qui fe im perpe- tuum confulem fecit ? Suet. c: 11, An, quod crediderim magis, Otho,qui Galba per infi dias occifo , rerum potitus , cu» Titüse fratre confulem in Kal. Martiae fe fecit 1 cete- ros autem confulatus , ex deflinatione. Neronis, aut Galbe inflituit. 'T'acit. Hift.l. 1. €.77. 4. Fuit etiam. ] Catanzus id accipiendum putat de Domitiano, qui Acilium Glabrio- nem Trajaniin confulatu collegam inter- fecit, Dio. HURAAJTAONGIO DIG TIPS. 67 jam geftum , extorqueret & raperet. Hoc ergo honore, quem &incipien- tes principes ; & definentes adeo concupifcunt , ut auferant; tu otiofo ac "vacante , privatis ceffifti. Invidiofufne erat aut tibi ^ tertius confulatus; aut principi primus? nam fecundum imperator quidem , fub imperatore ta- meninifü : nihilque imputari in eo velhonoripoteft, ?vcl exemplo, nifi D obfequium, Ita vero , quz civitas * quinquies , atque ctiam fexies confüles vidit , ? non illos qui exfpirante jamlibertate per vim ac tumultum creaban- tur, fed quibus fepofitis & abfentibus, in rura fua confulatus ferebantur ; in hac civitate tertium confulatum princeps generis humani ,ut per gravem, recufafti? Tantone Papiriis etiam & Quintiis moderatior Auguftus , & Caefar, & pater patriz?'? Atillos refp. ciebat, quid te non eadem refp.? non fenatus non confulatus ipfe ? qui fibi tuis humeris attolli , & augefce- re videtur. LVIII. 'Nonte ad exemplar ejus voco, qui continuis confülatibus fecerat longum quemdam , & * fine difcrimineannum : his te confero, quos ccrtum eft , quoties confules fuerunt ,? non fibi praftitiffe, * Erat in fenatu terconful , cum tu tertium confulatum recufabas.? Onerofum nefcio quid verecundiz tuz confenfus nofter indixerat, ut princeps toties conful eífes, quoties fenator tuus , * nimia modeftia iftud , etiam privatus , recufaffes. An confularis viri triumphalifque filius, cum tertio conful creatut , afcendit?, non debitum hoc illi ? non vel fola generis claritate promeritum ? Conti git INTERPRETATIO. a Nimium modeftas fuiffes, fi vel privatur. No T 4. g. Vacanute.] Extin&o Nerva imperatore | cum penes te unum effet tota au&oritas. 6. Tertius. ] Si numerentur confulatus, quos privatus geffit: fin minus , primus cenferi poteft. 7. Felexemplo. ] Unde pofteri principes exemplum petere poflint faepius confula- tug incundi, $. ' Quinquies , atque etiam fexies. ] Intel- ligit haud dubie L. Papirium Curforem,qui quinquies, & T. Quin&tiam Barbatum Ca- pitolinum, qui fexies conful fuit. Utrum- que enim mox appellat. 1 ». Non ils. | Non C. Marium fepties , non C. Cafarem quinquies confulem fa- &um. 10. eft ios. ) Haud dubie C. Attilium Regulum, cui Serráno cognomen. I. Nonte, ] Quanquam nolim te Domi- tiano fimilem, qui feptemdecim | confu- latus omnibus execrandos geíit, — afi Rom. 2. Sie difermmime. ) Annorum enim difcrimen ab variis confulibus peteba- tur. 3. Non [ibi &c. ] Non utilitatis fuz cau- | fa, fed publice confülatus geffife. 4. Erat in fenatu. ] An. C. Silius Italicus poeta , triplici confulatu clarus , qui tum exulabat quidem in Campania, ut apparet ex Plinii l1. 3. cp. 7. fed tamen eo fenfu in fenatu tum fuiffe, dici poteft , quod inter fenatores cenferetur. Errant vero qui de Virginio Rufo locum hunc intelligunt. Is enim obierat Nerva tertium confule , ejuc- que in locum Cornelius Tacitus hiitoricus infignis fuffe&us eft. Ozvfr. Panvin. $. Onerofum nefcio quid. |. Eiporx ds: ne- que enim magnum onus afferebatur prin- cipi quantumvis verecundo , cum commu- nibus omnium votis ab co poftulabatur, ut quem tertium. confulatum unus e fe- natorum numero , nempe Virginius gcfli- Íet , ipfe princeps non EE. y Las $ 1 20 1o 1j 29 68 C PLINII PANEG YRIC US crgo ^privatis " aperire annum,Faftofque referare:& hoc quoque redditzi? bertatis indicium fuit,quod coníul al:us quam Czfar effet.Sic exa&isregibus cepit liber annus: fic olim fervitus pulfa privata Faftis nomina induxit. * Miferos ambitionis; qui ita confules femper , ut femper principes erant! quanquamfon ambitio magis , quam livor & malignitas videri potcft , om- nes annos poffidere , fummumque illud purpurz decus, nonnifi przcer- ptum ? przfloratumque tranfmittere. "uam vero magnanimitatem , an mo- deftiam , an benignitatem prius mirer? Magnanimitas fuit expetito femper honore abftinere ; modeftia cedere , benignitas '? per alios frui, LIX. Sedjamtempus eft* teipfi confulatuipreítare, ut majorem eum fufcipiendo gerendoque facias, Nam fzpius recufare, ambiguam ac po- tius illam interpretationem habet , tanquam minorem putes. Tu quidem ut maximum recufafti , fed hoc perfuadere nemini poteris , nifi aliquando & nonrecu(íaveris. Cum'arcus, cum*tropza, cum ftatuas deprecaris ; tri- buenda eft verecundia tuz venia : illa enim fane? tibi dicantur : Cum vero oftulamus ; ut futuros principes doceas inertiz renunciare , paulifper deli- cias differre , paulifper & faltem ad breviffimum tempus, ex illo felicitatis fomno velut excitatos *induere pratextam , quam cum dare poffent , oc- cuparínt ; afcendere curulem quam detineant ; "effe denique quod concu- pierunt, nec ideo tantum velle confules fieri utfuerint, Geffifti alterum INTERPRETA TIO. b Sic quandam [zrvvitute depulfa prioatorum | a U; te impendis confulatui gerendo. nomina fa[lis infcripta funt. No T £. 6. Privatis. ] Sofio Senecioni , & A. , majeftate Rom. nominis,facti funt marmo- Cornelio Palma. 7. perire annum. | Confules aperire annum dicebantur, quia primo anni die, & inibant confulatum , & corum nomina faftisin'cribebantur. 8. Mifmos ambitinis.] Ufus loquendi ufitatus Horat. Felix cerebri. Integer ei- ne, aii, mentis. Amens animi. Egregius animi. Vagus animi , Fortunatus laborum , feri fludiorum. Somni beniznus. Feffus operum cc. 9.Prefloratumque. | Przclibatum.In rerum initiis ineft novitatis nitor quidam, ac ve- Juti flos, quem fi przecerpferis ac praelibaris; quod reliquum fuerit , nihili aut certe fl oc- ci fiat. 10. Per alios. ] Non placet Lipfii emen- datio qui legi vult , pati alios frui. 1. Arcus. ] Exterarum gentium vi&ori- bus erigi folitos , quique lateritii primum, ut Romuli temporibus, tum exlapide qua- drato , ut Camilli etate. Demum , au&a rci. Georg. Fabricius in fua vetere Roma c. x5. 2. Tropea. | Tropxum vox Graeca eft a «pig» fuga. Monumentum eft a vi&ore ere&tum in co loco, ubi hoftes vicit. Fiebant primum ex trunco arboris, cui, ut ait Virgi- lius Zneid. l. r. 5. decifi effent undique rami. Hunc autem , ut fpeciem humani corporis referret , armis veftiebant ; aut aliis orna- bant hoftium fpoliis. Neque profpoliorum ftrue illa;ac vi&toria figno apud bonos fcri- ptores fumitur tantum , fed & pro victoria ipfa. Horat. l. 2. od. 9. E potius nova can- temus Augufli tropea. Aliqui legi malunt fro- phea quam ?ropzz , quibus non diffentio, eti Graece epósuir nam. jimua, ps. Ripbei montes , & Birmpo latine Bofoborum dicitur. 3. Tibi dicantur éc.] Tibiuni, tue gloriae dantur , neque ulla inde ad nos manat üti- litas. 4. Induerepretextam.] Confuülarem. — $. Eft deuique quod Qc. ] ld cft, reipfa TRAJANO DICTUS 6$ confulatum, fcio ; illum exercitibus , illum provinciis ; illum etiam ^ ceteris entibus poteris ? imputare ; non potesnobis. Audimus quidem te omne munus confulis obiiffe, fed audimus. Diceris juftiffimus ; humaniffimus , patientiffimus fuiffe : fed diceris: equum eft aliquando nos judicio noftro; noftris oculis , nonfama femper & rumoribus credere, Quoufíque abfen- tes de abfente gaudebimus ? liceat experiri , an aliquid fuperbie tibi illeip- fe fecundus confulatus attulerit. Multum in commutandis moribus homi- num , * medius annus valet , inprincipum plus. ? Didicimus quidem , cui virtusaliqua contingat, omnes ineffe : cupimus tamen experiri, an nunc quoque una eademque res fit , bonus conful , & bonus princeps, Nam prz- ter id quod eit arduum, duas, eafque fummas, fimul capere poteftates ? tum ineft utriquenonnulla diverfitas, cum principem quam fimillimum elfe privato , confulemque quam * diffimillimum deceat. LX. Atquecgo video' proximoanno confulatus recufandi hanc prz- cipuam fuiffe rationem , quod eum abfens gerere non poteras , fed jam Ur- bi votifque publicis redditus, quid eft, in quo magis fis approbaturus, quz quantaque fuerint quz defidcrabamus ? Parum eft ut in curiam venias ; "nifi & convocas : ut interfis fenatui , nifi & prefides : ut cenfentes audias, nifi & perrogas. Vis illud auguftiffimum confulum aliquando tribunal, majeftati fuz reddere ? afcendc. Vis conftare reverentiam magiftratibus , legibus auctoritatem , modeftiam? poftulantibus ? adi. * Quod enim inte- relfet reipub. fi privatus. effes, confulem te haberet tantum, an & fenato- rem ; hoc nuncfcito intereffe , principem te habeattantum , an & confulem., No T 4. officium confulis fungi. 1. Prokimo auno | Id cft, an. Chr.99, qui 6. Ceteris gentibus. ] In Cufpiniani edi- | proxime eum przceífit, quo Trajanus , ut tione , item & in Lugdunenfi eft exzeris ges- | mox addit , ceffit tandem reipublice preci- tibus , quod magis placet. bus, nen ut fe privatis , fed ut privatos pares 7. Imputare, | Afferre excufationis loco. | fibi faceret. Recepit enim tertium. con[ulatum, 8. Medius amnus. | lnieras confulatum | 5 daret. Qua verba ofcitanterlegiffe Lip- Kal. Jan. eumque ad fex circiter menfes | fium oportet, quiin pancgyrici argumen- geram honorariis confulibusceífiti. Quis' | to proximum annum intellexit de anno quar- cit autem , an ab eo tempore quo tecon- ! tum Trajani con(ulatum proxime confc- fulem non fentimus , hoc eft a medio anno | quente. nulla in te facta fit morum mutatio ? Sen- z Nifi y convocas. ] Nifi conful venias. fus etiam effe poteft. Liceat experiri, an | Confulis enim erat fenatum , cum libitum medius annus ( rotundat numerum) quo | erat , convocare, in (ella curuli tanquam cum Nerva vixifti conful fimul, & impe- | in tribunali prz(idere, quid cenferent fe- zator , mores tuos nonimmutarit. natores rogare , & perrogare, quod po- 9. Didicimus.] Nempe a Stoicis ftatuen- | ftremum maxime ad eum pertinebat , pe tibus , ita virtutes communi quodam vin- | nes quem eo menfe fafces crant. culo conjuntas effe , ut in quo virtus una 3. Peflulantibus. ] An Petulantibus ut fit , is ceteras comple&atur. alii legunt nam litigatores , & caufidici , Yo. Diffmillimum deceat ec. ] Principem | inquit Lipfius, Àimmodeftum fxpe genus enim decet in primis humanitas:conful ve- | & judicibus molcftiffimum. 1o rctinenda dignitati magis ftudere debet. 4. Qued enim. ] Sententia eft. Quod I uj io 10 A 20 $6 C. PLINII PANEGYRICUS His tottantifque rationibus , quanquam multum reluctata verecundia prin- cipis noftri , tandem tamen ceífit, At quemadmodum ceffit ? non fe ut pri- vatis , fed ut privatos pares fibi faceret. R.ecepitenim tertium confulatum, ut daret. Noverat moderationem hominum , noverat pudorem , qui non - füflinerent/tertio con(ules effe , nifi cum ^ ter. confule. ? Bellorum iftud fociis olim , periculorum confortibus , parce tamen tribuebatur ; quod tu ? fingularibus viris,? ac dete quidem bene ac fortiter praftitifti ; Íed in to- ga meritis, Utriufque cura , utriufque vigilantia obftrictus es, Car : fed in principe rarum , ac prope infolitum eft, ut fe putet obligatum, aut fi putet, amet. Debes ergo, Caefar , &folvis. Sed cumter confules facis , non tibi magnus princeps, fed non ingratus amicus videris. Quin etiam perquam modica quedam civium merita , fortunz tuz viribus in majus extollis : effi- cis cnim , uttantum tibi quifque praftitiffe videatur , quantum a te recipit. uid ifti benignitati precer ? nifi ut femper obliges,obligeris , incertumque facias , ? utrum magis expediat civibus tuis debere tibi , an pra'ftiriffe. LXI. Equidem illum antiquum fenatum contueri videbar , cum ter confüle affidente ' tertio confulem defignatum rogari fententiam cernerem, uanti tunc illt, quantufque tu? Accidit quidem , ut corpora quamlibet ar- dua & excelía , procerioribus * admota, decrefcant , item, ut altiffimz ci- vium dignitates , ^ collatione fafligii tui, quafi deprimantur , quantoque INTERPRETATIO. a Cum altioribus comparata , minora videan- | b Comparatione. dignitatis tue quafi decref- tur. cant. N o T 5&. enim prifcis temporibus fuiffet e bono rei- | & apud alios 5i conful legitur. publica , fi privatus fuiffes, ut te non con- 7-Bellerum. ) Ut Julius Caefar Antonio. fulem modo , fed & fenatorem haberet ; 8. Singularibus viris.] Puta M. Corne- id puta plurimi nunc ejus intereffe , ut te | lium Frontonem oratorem , quem Trajà* non principem tantum, verum & confu- | nusconfultertio confulem fecum fecit , & lem habeat , ut & auctoritatis tuz przfi- | Sextum Pompeium , fi Onufrio quidem dio tuta fit , & adminiftretur fapientia. credimus,in Kal. Martias tertium confu- 5. Tertio confules. ] Fuit illud Ciceronis | lem defignatum. temporibus a viris do&tiffimis agitatum; u- 9. Ac dete quidem. Obfcura fententia, trum in zde, quam Pompeius Vi&oriz de- | nifi reftituatur ordo , qui eftad oram edi- dicabat , infcribendum effet : Tertio, vel | tionis Livineianze: e2fc dete quidem bene ac Tertium conful. Quam controverfiam di- | fortiter, fed im toga meritis praffitifli. Yd eft, rimere ne aufus quidem eft Tullius : | idquidem eis dediti, cum propter ea qua Tres tantum, inquit, hujus vocis literz in- | in te contulere beneficia, tum propter egre- cidantur, Zer. Sic& Tertio, & Tertium con- | gie navatamin negotiis civilibus operam. ful pro arbitrio legetur. Id ex Varrone & 10." Utrum magis expediat.] Utrum uti- Tironis epiftola fufe narrat /4u/us Gellius | lius fit debere tibi, id cft , accepiffe a tebe- I. 19. c. 1- neficium, 4 preflitife ,id eft, an dediffe. 6. Ter con( ule, ] Utrum Plinii , aut li- | Quia nimirum, prafentem meritorum no- brarii cautio eft Ter pro Tertium , aut Tertio | ftrorum fru&um, & remunerationem fe- juxta Tullii confilium fcribentis; alii vi- | rimus. derint: fed in alio Plinii loco iterum confa], | — x. Tertio cenfulem. ] Sext. Pompeium, de. TRAJANO DICTUS. Z1 propius ad magnitudinem tuam afcenderint , *tahto etiam afua defcendif- fe videantur, lllostamentu, quanquam non potuifti tibiequare cum vel- les , adeo in edito collocafti , ut tantum fuper ceteros, quantum infra te cer- nerentur. * Si unius tertium confulàtum eundem in annum ; in quem tuum contuliffes : ingentis animi fpecimen haberetur : ut enim felicitatis. eft; quantum velis , poffe , fic magnitudinis ; velle , quantum poffis. Laudandus quidem & ille ; quitertium confulatum meruit : fed magis , fub quo metuit. Magnus memorandufque qui tantum premium cepit : fed major , qui ca- pienti dedit. Quid ? quod duos pariter tertio confulatu collegas tui fan- éitate decorafti ? ut fit nemini dubium, hanc tibi precipuam caufam fuiffe ,extendendi confulatus tui , ut duorum conífulatus ample&eretur ,: & colle- gam te? uni daret. Uterquenuper * confulatum alterum gefferat a patre tuo, 1d eft! quanto minus quam ate datum : * utriufque adhuc oculis paulo an- te dimiffi fafces oberrabant : utriufque folennis ille li&torum & ^ prenun- cius clamor auribus infederat: cum rurfus curulis, rurfufque purpura , ut olim, cum hoftis in proximo , & in fummum difcrimen adducta ees pertum honoribus virum pofcercet , ? nonconfulatus hominibus iifdem , fed iidem homines confulatibus reddebantur. "Tanta tibi bencfaciendi vis, ut indulgentiam tuam neceffitas emuletur,, Modo pratextas exuerant ; refu- mant ; modo li&ores abire jufferant , revocent ; modo gratulantes amici re- cefferant, revertantur, Hominifneiftud ingenium eft ? hominis poteftas ? renovare gaudia , redintegrare laetitiam , nullamque: requiem. gratulatio- nis dare : neque alia: repetendis confulatibus intervalla permittere; * nifi dum finiuntur ? Facias ifta femper, nec unquam in hoc opere, aut animus tuus aut fortuna laffetur : des quam plurimis tertios confulatus, & cum plu- rimis tertios confulatus dederis , femper tamen plures , quibus debeas. da- rc , fuperfint. INTERPRETATIO. c Tanto plus amififfe de fua. | bantur fofces , quos paulo ante dimiferant, d Etiam tunc ante oculos utriufque obuer[a- No T X. quo fupra di&um eft not. 8. re fummoventium hoc folenni verbo , azi- 2. $i unius (yc. | Sententia eft. Siquo | madverte; ut adventanti confuli cederent, anno tertium conful fa&us es, eodem pri. | affurgentefque cum plau(u illum. excipe- vatum hominem tertio confulem tecum ef. | perent. Sueton. in Julio c. 80. Cu lior ex fe voluiiti. more animadverti juffiffet. 3. Uni. ] Id et, Frontoni. Neque enim 7. Non confulatus. ] Haud abfimile illud Trajanus initio anni Pompeii collega fuit, | Valerii Maximi l. 7. c. 5. derepulfis. n. 6. fi quidem Fronto inKalendas tantum Mar- | Noz Catozi tunc pretura , fed preture Cato tias fuit conful defignatus. ntkgatus efl. Seneca vero confol. ad. Hclv. c. 4« Confulatum altcrum.] Id cft, fecundam. | 13. Quis M.. Catoris ignominiam putet fuiffe , $- Suanto mints.] Quanto minus elo- | duplicem in petitione preture , &- confalatus riofum eft confulatum a Nerva , quam a | repulfam ? ignominia illa preture e confula- te accepiffe? rus fuit. 6. Preumciu clamor.] Populum pro mo- 9. Nifi dum finiuntur. ]. Nifi quantum !] 20 1j 74 C. PLINII PANEGYRICUS tuo fperata fuffragia , renunciarique te confulem juffiffe contentus libera civitati ne fimulationem quidem ferves ? abftineas denique comitiis , ab- ftrufus atque abditus, quali illic tibi non confulatus detur , fed abrogetur imperium ? Hzc perfuafio füuperbiffimis dominis erat, ut fibi viderentur $ principes effe definere, fi quid facerent BOE fenatores. Plerique ta- mennon tamfuperbia , quam metu quodam ubmovebantur. An? (tupro- rum fibi inceftarumque no&ium conícii , ? pe polluere ,?' facratum- que campum nefario auderent contaminare veftigio ? non adco deos ho- minefque contempferant, utin illa ^fpatiofiffima fede hominum deorumque |. 30 conjectos in fe oculos ferreac perpeti poffent. "Tibi contra, & moderatio tua fuafit , & fan&titas: utte & religioni deorum , & judictis hominum ex- . hiberes , alii confulatum ante quam acciperent, tu & " dum accipis , me- ruifti. LXIV. Peraca erantfolennia comitiorum; ' fi principem cogitares, 15 jamquefeomnis turba? commoverat : cum tu, mirantibus cunctis, acce- dis ad coníulis fellam , adigendum te prebes ? in verba principibus ignota, nifi cum jurare cogerent alios. Vides quam neceffarium fuit confulatum non recufare? Non putaffemus iftud fa&urum te fuiffe , fi recufaffes. Stu- peo, P. C. necdum fàtis aut oculis meis , aut auribus credo, atque identi- 20 dem me , an audterim , an viderim interrogo. Imperator ergo , & Car, & Auguftus, * Pontifex maximus , ftetit ante gremium con ulis ? fcditque NoTaz. fragià , quibus fibi conferebatur confula- tus, & contenti praxcepiffe ut confules re. nunciarentur, ne id quidem pro accepto tanto honore populo ,fenatuique repende- bant, ut eorum adver(us fe ftudia non in- grata fibi effe fimularent ? 9. Stuprorum. ] Caium , & Domitianum notat, quorum referendis libidinibus ab- ftineo, cum eas, ut & ceterorum imperato- rum , fatis prolixe referat Suetonius. 10. Zufpica. ] Comitia , ut alia ferme alicujus momenti negotia, non ni' cap- tatis prius aufpiciisagebantur. Supra n. r. not. 2. * 11. Saeratum. ] Marti, fortaffe a Romulo. 12. Spatiofiffima. | Hic enim. & deorum delubra & multorum illuftrium. virorum erant imagines. Quare. campum illum, quod etiam ait Strabo , ampliílimum fuif Íc oportet. | 13. Dum accipis. | Quia non dedignaris inter candidatos videri. I. $i primdipem cogitgres. | Quz enim praterea ad privati hotminis. eic&ionem neceffaria fuiffent , ad. principem eligen- | dum in confulem non requirebantur. Haud abfimili loquendi formula utitur Plinius; | 6. ep. 3r. de Trajani coena, Modica crat, f principem cogites. 2. Commoverat. ] Fa&a ab eo qui co- mitis preerat abeundi poteftate ; hoc folenni verbo , Nibil moramur «vos P.C; Tumque, figno militari , quod initio co- mitiorum in Janiculo ere&um fuerat , de- tracto, exercitum dimitti folitum refert Dio [.37. 3. Inverba prindpibus ignota. ] Confules magiftratus fui initio folenni fe (acramento obítingere folitos , idque apud eum qui de confulatu abibat, tum ex hoc Plinii loco poteft colligi, tum ex Tui orat. in Pifonem , n. 7. & orat. *ro Murena. juramenti vero & rationem,& fi non formulam integram, claufulam certe habes in fequentibus ver-- bis , f? fciens fall, tum Tupirer dique omnes mihi meeque domui irati [anto.. Quod autem addit verba hzc principibus ignota , tamen ab Auguítlo fi&um hoc juramentum re- fert Dio mitio lib. 53. 4: Pontifex masas |Qui maximarum re- TRAJANO DICTUS. 7i conful , principe ante fe ftante : & fedit: inturbatus, interrítus & tanquam ita fieri foleret? quin ctiam fedens prebuit jusjurandum, & ille juravit, expreffit explanavitque verba , quibus caputfuum, domum füam , fi fcien- ter fcfelliffet, deorum ir pid rserbd Ingens, Czfar, & par gloria tua, fivefeccrint iftud poftea principes , five non fecerint. Ullane fatis predi- catio digna eft, idem tertio confulem feciffe , quod primo? ? idem princi- pem, quod privatum ? idemimperatorem, quodfub imperatore ? Nefcio jam , nefcio pulchriufne fit iftud , quod* przeunte nullo , an hoc, quod alio przeunte jurafti. |, LXV. * In Roftris quoque fimili religione ipfe te legibus fübjecifti: le- gibus, Cafar , quasnemo principi fcripfit. Sed tu nihil amplius vis tibi licere, quam nobis : fic fit,ut nostibi plus velimus.Quod ego nunc primum audio; nunc primum difco : non eft princeps fupra leges,fed leges fupra principem. Idem Cafari confuli, quod ceteris non licet , jurat in legem attendentibus diis : nam cui magis , bus idem jurandum e pem Carfari attendant ? jurat obfervantibus his, qui- , non ignarus alioquin , nemini religiofius quod ju- raverit cuftodiendum , quam cujus maxime intereft non ES: Itaque & abiturus confulatu jurafti , te nihil contra leges feciffe, agnum hoc erat, cum promitteres, majus poftquam przítitifti. Jam toties procedere in Roftra , ^ inafcenfumque illum fuperbie principum locum terere , hic INTERPRETATIO, a Locum in quem antea. fuperbi principes mon. afcenderant. N o rum , id eft, facrorum & religionis curam gereret.Julius Caefar hanc fupremam digni- tatem imperatorum primus invafit, ceteri- que ab eo imperatores etiam Chriftiani,no- mine faltem tenus;donec Gratianus, y? Zo- amus ait , edicto vetuit, ne nomine illo donaretur. $. Prebuit jusjurandum. ] Eft in editione Lugdunenfi , flanti prebuit. jusjurandum , id eft, obtulit de fcripto juramenti formulam, quam ftans Trajanus pronunciaret. Ma- vult Lipfius preivit jusjurandum. Moris c- nim erat, ut mox addit Plinius , alio verba preeunte , folenne jusjurandum emittere , ne quid aut prateriretur , aut praepofle- rum diceretur, ut ait Plin. l. 28. c. 2. & Plinius nofter l.1o.ep.60.Preivimus (» com- suilitonibus iusjurandum more folenni pre[anti- bus , y provincialibus ec. 6. Sive fecerint. ] lllud quidem ipfum €dit trecentis poft. annis Gothorum rex Athalaricus , i/2ue ut Trajavi clarum feculi repararet exemplum. Caífiod. l. 8. c. 3. 7. ldem. principem. ] Haud valde mirum T JE, quod Trajanus privatus adhuc jurcjuran- do fe obílrinxerit: at idipfum eundem fe- diffe tertio confulem cum imperator effet, hoc vero mirificum. 8. Preeunte nul.] Equidem affirmare non poffum ( inquit Pliniw ,) plufne lau- dis tibi debeatur, quod nullo principum exemplo indu&us, fidem tuam jurejurando firmafti , an quod confule verba prxeunte, & tanquam jubente. 1. In Rofiris. ] Defignatus conful conce- ptis verbis jurabat primum in comitiis , ite- rum in Roftris cum inibat magiítratum , fe leges fervaturum. Denique cum abibar magiítratu, ut ex Cicerone , Dione , € Plus tar.bo manifeftum eft. Neque id ad folos confules,, (ed & ad ceteros magiítratus & fenatores pertinebat ; qui aliter magi- ftratu non plures , quam quinque dies fun- gi poterant.L;v.7. 51. Quare bene addit prin* cipis multum intereffe , ut juramenti fides, qua & ipfius & reipublicz falus nititur , ftet- incolumis. 26 Plus velimus. ] Addunt aliqui. Zcere* K ij Las $ 20 io y 20 CPLINII PANEGYRICUS fufcipere , hic ponere magiftratus : quam dignumte, jt S diverfum anluctudiéd lobis , qui? pauculis diebus geftum confulatum , ^ imo non geftum abjiciebant per edi&um. ? Hoc pro concione, pro roftris , pro jurejurando : fcilicet ut primis extrema congruerent ; atque. hoc folo intel- ligerentur ipfi confules fuiffe , quod alii non fuiffent. LXVL 'Nontrahfilivi,Patres Confcripti;principis noftri confulatum: fed eundem in locum contuli , quidquid de jurejurando dicendum erat : neque enim ut in fterili , jojunaque materia eandem fpeciem laudis diduce- re ac fpargere, atque identidem tractare debemus, Illuxerat primus confu- latus tui dies , quo.tu * curiam ingreffus , nunc fingulos , nunc univerfos ad- hortatus estefumere libertatem capeffere quafi communis imperii curas, invigilare: publicis utilitatibus , &? infurgere. * Omnes ante te eadem ifta dixerunt; nemini tamen ante te creditum eft. Erant fub oculis naufragia multorum , quos infidiofa tranquillitate prove&os improvifus turbo percu- lerat, Quod enim taminfidum mare : quam blanditiz principum illorum, quibus tanta levitas, tanta fraus , ut? facilius effet iratos, quam propitios habere ? T'e veto fecuri & alacres; quo vocas , fequimur, Fibes effe liberos? erimus : jubes qu& fentimus, promere in medium ? profcremus.? Neque enim adhuc ignavia quadam & iníito torpore ceffavimus : terror & metus, & mifera illa ex periculis fac prudentia monebat , uta rep. ( erat autem omnino nulla refp. ) oculos, aures, animos averteremus. At nunc tua 76 INTERPRETATIO. a Nez enim. buc ufque nibil egimus inrepu-. || pigritiam y fed pre metu. blica , propter inertiam. quandam (y innatam N o Sed fi nihil omiffum eft, ut fatis mihi verifi- mile fit, fenfus erit : ficfit utpluste ame" mus. PeZe enim alicui , id fignificat. — 3. Pauculis diebus. j| Domitianum car- pit, qui, ut refert Sueton. onmes confula- £us pene titulo tenus. geffit , mec quemquam ul- tra. Kal. Maias , plures ad Idus u[que Ta- T 4E. que tempore , id eft, de ipfo ejus confu. latu di&urus es ? Nihil pratermittam , iz- quit Pimiws , fed eo loci conferendum mi- hi vifum eit , quidquid ad jusjurandum per- tinebat. 2. Curiamingreffar. ] Confül primo ma- giftratus fui die, id eft, Kal. Jan. habebat "uarias. in curia orationem ad fenatum. Cyria au- ,4: Imo non geftum. |. Quia nihil plane di- | tem Zecus. erat , ubi publice cure gerebantur. gnum conf(ülatu geffiffet. Feftus. $. Hec pro concione. ]. Edi&um illud per fuperbiam latum , quo fignificabat fe abire magiítratu , erat ei inftar omnium, id cft, inftar concionis & juramenti , quod alii coníules in hujufmodi diíceífu religiofe €mittebant: : 3. Infurzere. ] Animoserigere, quos fü- perierum principum fuperbia , & crudeli tas deprefferat. 4- Omnes ante Óc. ] Vel ipfe Nero , ut ait Tacit. Annal. l. 13. initio. f. Fadlus. ] Longe venuftior erit fen- y. Non tranfilrvi.] Atenim,inquiet aliquis, fatis multa de jurejurando, quod Trajanus &iniens confulatum , & eo excedens prz- fitit Nihilne de interje&to inter. utrum- tentia, fi cum Lipfio fübftituas fe/iciur. Do- mitianum hic tangit, ac Tiberium, quo - rum infidiofas blanditias , & callidam Íavi- tiam , vide apud $uerenia, TRAJANO DICTU S. z * dextera tuifque promiffis £&eti & innixi ,' obfepta diutina fervitute ora re- feramus , frenatamque tot malis linguam refolvimus. Vis enim tales effe nos, quales jubes : nihilque exhortationibus tuis? fucatum, nihil fubdo- lum , denique quod credentem fallere paret , non fine periculo fallentis , ne- que enim unquam deceptus eft princeps , nifiqui príus ipfe decepit. .LXVIL Equidem hunc parentis publici fenfüm , cum exhortatione ejus, tum pronunciatione ipfa perfpexilfe videor. Qua'enim illa gravitas fententiarum , quaminaffectata veritas verborum , qu affeveratio it voce; quz affirmatio in vultu , quantain oculis , habitu, geftu , toto denique cor- pore fides ? * Tenebit ergo femper , quod fuaferit :fcietque nos, quoties libertatem quam dedit experiemur , fibi parere, Nec verendum eft ne in- cautos putet, * fi fidelitate temporum conftanter utamur , quos meminit fub malo principe aliter vixiffe, Nuticupare vota & ? pro ternitate imperii IO & pro falute civium , imo pro falute principum , ac propter illos pro zter- - nitate imperii folcbamus. Hc pro imperio noftro, ^in quz fint. verba fufcepta, operz pretium eft annotare. *Si bene remp, & cx utilitate om- nium rexeris, Digna vota , que femper fufcipiantut , femperque folvantur. Egit cum diis , ipfote auctore, Cafar , refp. ut te fofpitem incolumemque praftarent, fi tu ceteros praftitiffes: fi contra, illi quoque? a cuftodia tui cor- poris oculos dimoverent, teque relinquerent votis, qua non palam fuf- cipcrentur. Alii fc fuperftites reip. optabant, ? faciebantque: tibi falus tua INT.RR PRETATIO, — à Si confidenter temporum libertate utimur. b Quibus verbis concepta funt. No rx. 6. Dextera. ] Id eft, auxilio tuo. Quia 3. Pro eternitate imperii. ] Nuncupabanz enim dextra validior eft finiftra, vel quia fupplicarites dextra erigere folemus , hinc fa&um , ut Zextram dare alicui di&um fit pro eo quod eft, auxilium alicui przftare. JEneid. 6 370. Da dextram mifero. Sumitur etiam pro f/de.. Numa Pompilius dextram fidei confecravit. Unde & porrecta dextra antiqui fe invicem confalutabant ( idque etiam hodie apud nos in ufu eft.) Per dex- tram fidei obfidem jurabant. 7. Fucatum.] Diffimulatum. Fucus pro- rc folent , ut forma vel vitium emendent, vel pulchritudinem augeant. Hic per tranf- lationem: fumitur quomodo fucum facere alicui dicitur , qui aliquem decipit. i. Exbortatzne.] Potiusex oratione , ut ingeniofe fufpicatur Lipffu.. 2. Teucbit ergo. ] Semper igitur efficiet, ut ; quemadmodum fuüafit nobis , conceífa stati noftrz libertate utamur, tur vota illa vel Kal. Jan. vel poftridie, auc s. non. Jan. Quod Julii Caefaris temporibus coeptum , factum quoque in Augufti ho- norem,ac pro Pompeio. Atque hac vota . in Capitolio;aut in caftris fa&ta tabulis man- ; dabantur, aut plerumque femore , ut A4- puleius ait in Apolog.ob(ignata deorum ita- tuis afigebantur. Unde vota fignata ap- pellat Plinius ad Trajanüm l. 10. ep. 44. 4- Si bene Cc. | Trajanus claufulam hanc | votorum corum effe voluit , quz pro im- ptie pigmentum eft, quod fcemina adhibe- | peratore populus nuncuparct: 5. A cuflodia tui corporis. ] Fotte zui ca- pitu,ut ex editione Cufpiniani emendat do- | Giffimus Gruterus. 6. Potis. ] Id cft, execrationibus , qux in malos principes non palam quidem, fed clam & in finu emittuntur, 7. Facebantque dc. ] Et reipfa extin&: per (ua ipforum fcclera reipublice fuper flites crant. T K iij 1$ 20 [Document text truncated for crawler view.]