Sinopsis philosophiae moralis

4 SINOPSIS PHILOSOPHIAE MORALIS. P.F.FRANCISCI JACQUIER. HISPALI TlPlS BARTHOJ.OMVEI caro hernandez» ANNO 18 21. ... .. '\'J i'..- 3 =-s Mk>si?! tHt’i**», iC.<J riuf «i S* tV*4J| PROEMIUM. Q. Quid est Ethica? R. Scientia morum, sen quae docet mores regere secundum principia juris naturae. Q. Quotuplex est? R. Duplex, generalis, quae considerat officia generatim ,virtutem nempe et vitium; et particularis quae seorsim hominum officia considerat. Q. Quot sunt partes praecipuae Ethicae particularis? R. Tres :]. Quae considerat officia erga Deum :2. Erga se ipsum ,et haec vocatur jurisprudentia naturalis: 3. Quae erga alios et haec politica nominatur. Cave ne nomine politicae ,fraudis artem intelligas, pro fundamento enim habet haec alios diligere sicut nos, quod fugat omne dolum. Q. Quid est jus naturae? R, Legum naturalium scientia :leges naturales sunt principia, quae unicuique facile patent ,solo rationis lumine. 4 QErgo idem est jus naturae ae Ethica, Neutiquam :jus naturale est speculativum* Ethica est practiea; seu jus docet virtutes es’ te adquirendas :haec autem quomodo adquj. rantur, -* Q, Quid est jus gentium’ R, Obligatio mutua, quam inter gentes ratio constituit, et est primarium et secundarium, Q. Quid est jus gentium primarium’ R, Quod cum societate initium habuit, v, g. civium erga patriam officia, Q. 8ecundarium? R. Quod temporum successione natum est, et ex mutua hominum necessitate originem habuit jv, g, dominia, imperia. Q, Fst idem jus politicum ,ac gentium’ R, Minime ,sed est pars hujus, et est generale, quod nimirum plerisque imperiis est commune, et particulare, quod ad statum aliquem pertinet. s CAPUT I. ETHICAE GENERALIS. ARTICULUS I. De moralitatis principio. Q. Dixisti tres esse praecipuas Ethicae divisiones; quae respicit officia erga Deum, erga se ipsum ,et erga alios a quo principio fluit hujusmodi obligatio? R. Erga Deum ,quia sumus ejus creaturae ;erga nos ,quia creatore nobis rectus usus facultatum donatus est; erga alios, quia in societate sumus constituti, Q.. In quo consistit moralitatis principium? R, Alii anatura hominis, alii aconscientia duxerunt; nos vero dicimus fluere ex notione Dei et creaturae rationalis; haecque est veluti basis totius philosophiae moralis. Q, Si tanti aestimanda est haec quaestio, quid quaerimus dum investigamus in quo consistit principium moralitatis? R. Idem ac si quaereremus, quare actiones sint bonae, quare sint malae; utrum nimirum sint bonae vel malae, (juia conscientia id dictat ,ut dicunt aliqui; an justi et honesti ratio ex Deo justitiae fonte desumenda sit, quod nos asserimus: seu clarius, quaenam sit regula cui aplicari debeant actiones ut bonae ,aut malae cognoscantur, Q. Firmissimis rationibus probatur haec o quaestio? R, Sane: et quidem quia intellectus divinus est infinitus ,errori obnoxius non potest e^se sicut hominis ,nisi forte rx conformitate intellectus humani cum divino principium desumamus. Praeterea mens affectibus potest esse depravata, et judicare malum ut Donum ,ut quotidie obserrtnms in odiis, ubi vindictae nullus est modus Quomodo ergo poterit esse regula justi tt injusti ?ergo solus Detis est. Q, Quid ergo tot homines ,qui absque Dei notitia pie, sancteque vixerunt, et quorum niorrs aSS. PP. commendantur? Ili saae non aDeo, sed asibi metipsis desumunt principium moralitaiis, R, Hi et alii peur innumeri actiones bonas in «e operantur ,sed sunt actiones malae oh depravatum finem ad quem tendunt, et a moti vis, (pialia sunt gloria, ambitio; ve! .saltem non sunt actione» murales: hic non tantum disputamus dt principio quod ad societatem sali» sit, ned de illo per quod ad rectum finem debent dirigi actiones humanae; jam vero sine Dei notitia nullus est rectus finis, Q, Kx amore sui nascitur aliorum amor, cuiu omnes unum efficiamus corpus, RSed hic amor delui dirigi ab alio principio, aliunde ad propiam utilitatem converteretur in omnibus actionibus, ac proinde erimus cives, linri boni, QRes suant habent virtutem immutabilem, ut ignis et aqua, ua etiam virtu» et vitium. R* 9 'Alia est diferentia naturalis ,quae desumitur aqualitatibus physicis ,haecque pendet ab intellectu divino, adhuc enim seclusa divina voluntate, hanc inter virtutem et vitiun cognosceremus; alia est moralis ,per quam actiones moraliter inter se differunt, quae ex Dei voluntate pendet: ita distinguendum inter bonum naturale quod pendet anatura, et morale quod desumitur aprincipio mora! itatis ;de hoc se- -cundo loquimur in praesenti. Q. Virtutis et vitii notio irrsita videtur. R. Se simul cum Dei notione conjuncta: nega Deum ,virtutem et vitium negasti, uti legere est in Atheis, qui nihil honestum esse docuerunt. Q. Differentia moralis actionum est intrinseca, an pendet ab hominum opinionibus? R. Est intrinseca. 1. Moralitas enim actionum desumitur a divina essentia et attributis ,ac proinde non minus est immutabilis quam haec. 2. Ex hominum consensu ,quis non horret cogitare nullum esse inter parricidam, adulterum, &c. et virum honestum discrimen ?3, Ex societatis natura ;homines ad societatem natos esse nemo est qui dubitet; at si nulla esset inter morales actiones differentia ,nullo jure, «ulla ratione gubernaretur homo; pro varia utilitatis, commodi ,voluptatis opinione agere unicuique licebit; hinc criminum monstra, atque societatis pernicies, et ruina; ergo. j ^oe discrimen quod videtur esse, *pendet aconsuetudine et cautione? K, Mea- tiqnam ;sicut anatnrn veri et falsi notio est in«ita, ua boni et mali: homo enim trinquilts post affectuum tumultus, se praeteriisse plurimos officii sui numeros fatebitur, et stimulo coHsrientiae truciebatur, QDeus usus est sui libertate in mutando bono et malo, ut infinita Scripturae demonstrant argumenta HDeus e,-t auctor litae, et Samium dominus. ac proinde iuste postet eripere, et bona et fitam, Deus etiam potest appone elegi naturali quas latu circunstarttias, oh quas mutatur ipsa legis materia ,quibus positis desinunt esse praecepta legis nitura Iit, et hoc mutatio impropria dicitur, sed iisdem permanentibus ,non potest efficere, ut quod wtjliiii! est, bonum fiat. t4. Homines in iisdem positi circumstantiis eodem modo agunt, K. Nego :vir honestus in re m* <» Urr<u nOu secus ac in tec undis ,at* quam servat mentem» non ita superbus. QS« Deus beatus mlt efficere bominrs, non cu ntfiiurtate ,sed cum voluptate est cunse* quendu n,ac proinde «tue hac difcrcnua. II. Uafc e»t perversissima Kpioureoruui duc iruit» de qua satis in praecedentibus est locutum. CAPUT U. /' Legi naturali generatim ctnsidtraia, «Qud f»t les ?R, ftfgula jutta quam at* ttgna Huttra» hfcrut dila minare tenemur; ei 9 quo patet, legem ad rationem spectare, ac proinde lationem alkpiam debet habere lex quaelibet, et non pro ratione voluntas; attamen Legislator non semper tenetur notant facere rationem. Q. Quotuplex est lex? R. Duplex :Divina quae aDeo, humana quae ab hominibus, potestate tamen aDeo accepta, vim habet obligandi. Q. Quotuplex est lex divina? R. Triplex, aeterna, naturalis ,et positiva. Q. Humana? R. Duplex, ecclesiastica, et civilis. Q. Quid est lex aeterna? Ratio divina, vel voiuntas Dei ordinem naturalem servari bibens ,perturbari vetans ;seu ea quae statuit, quae necessaria sunt creaturae rationali, ut secundum suam naturam vivat. Q. Quid est lex naturalis? R. Ipsa lex aeterna creaturae significata solo lumine naturali. Q. Lex aeterna est immutabilis? R. Utique. Q. In quo distinguitur anaturali ?R. Iu eo, quod haec tantum addit promulgationem. Q. Ergo erit idem jus naturale ac lex naturalis. R. Neutiquan, :jus enim dixi esse legum naturalium scientiam, Q. Lex differt apraecepto? R. Differt*, illa fertur apersona publica ,hoc aprivata: illa respicit bonum commune ,hoc privatum illa non spirat morte ferentis, hoc vero spirat. Q* Quid est lex positiva? Quae non per Iu» 16 mctlo plene voluntaria, Q, Quid est metus? R. Mentis trepidatio ob malum imminens, Q, Qnotuplex est ?R. Duplex: gravis, et levis. Q. Quid est metus levis? QIlle in quo timetur malum leve. Q. Gravi'? R. 1» quo timetur malum grave, tit mors ,exilium. QQuid est metus gravis absolute •' R. Qui in omnibus nt mulum grave reput t»ir, Q, Quid est metus gravis respet'e5R, Qit licet in se gfavc non sit malum ,grave tamen est respectu metuentis jut metus pueri, tM*jj lieris, fccb ,, QReverentia Is5R, Timor habendi parentem ,vel superiorem intensum. Q. Metu minuitur voluntarium !R. Minuitur iff) no itollitur ;ideo aeiio imputatur, nisi forte rationem perturbet^ Q. Quut tunt genera praereptorumR. Huc. negativa et affirmativa tnegativa quae vetant, praeceptiva quae jubent Q. In quibus praeceptu* bomo excusatur metu? R, In negativi* naturalibus non excusatur ob quemlibet metum jita non bet* ferre testimonium lnlsum ad servandam^* tam *at afirinativa naturalia nuri obligat* pro 'quovis tempore, et ... quavis creun*- lantia; nt«*i emUlte vergat meotten.ptu» fidei, aut in detrimentum reipubii. e, iu scandalum j»l baet: absint ecSsal u*f* !7 tlo: ita culpa immunis est, qui nietu mortis non praestat necessariam opem proximo, Q. Quid debet attendi ut actio dicatur bona ?R. Omnes et singulae circunstantiae ;si omnes sint bonae, bona erit actio; si una omnes sit mala, actio erit mala, bonum cim ex integra causa, nialuui ex quoqumque defectu, Q. Quinam erraverunt circa on ligationem legum? R. Carneades, qui ex utilitate hominum sancita judicavit jura ;ita fons juris naturae fuisset utilitas. Hobbesius hre eadem statuit, sibi enim persuasit nullam .ari legem naturae, ac ad bellum natos fuisse homines. Spinosa credidit animum non esse liberum. Q. Quid sentis? R. Dari obligationem ,omnemque adivina voluntate emanareActum esSet de societate, si unusquisque suo arbitrio vivere posset; hinc injustitiae, perfidiae, crudelitas, &c. ;si enim dicant; liaec Innari posse legibus civilibus, ergo Deus omnium parens et dominus curare debuit de legibus quibus regeremur. Si ergo datur obligatio, non est dubium quin legum naturalium et divinarum obligatio aDeo emanet igitur solum de humanis in quaestionem vocari potest, jam vero haec aDeo emanant ,et qui dem Deus pro qualibet temporum ,tt circunstantiarum varietate ordinem vult et ab aeterno decrevit hunc ordinem :sed pro diversa circunstatiai um et temporum varietate et coi (g »11 1 ditione emergunt diversi casus definiendi ab aliqua auctoritate ;ergo; sed ad hos casus non sufficit naturalis ,nec ditina lex :ergo alteram auctoritatem debere esse, lex naturalia. ratio, et Deus postulant :ergo pariter Deus et ratio postulant hujusmodi obligart \|quid valeret libertas 1credendum erio obligat' »nem polteia ortam luisse. R. Libertas et rato» deserviunt ,ut distinguamus verum afalso et apparenti ,imo si tollatur oWigati* ad nihil d* serviref r.ilio. .anP ,d commune »;ciet»ti§ bonum tendunl omnes leges, sed priva» utilitas non est hoc bonam ,nec quod nobis Udetur utile id faciendi ius habemus. QNon ar Mi.tor recte Jnon datur Deo», ergo nee «Mitrati* .»»cuti H*c «« »'r 011 tur Deus, ergo »« teiftco. A.he» *t»i> «ff j noscunt differentiam inter vcr.utem et 1»'*. tiiiin jergo »ub»>stit «.•d.gati» i» ^| Albe.: ergo ItB cuaiitt *Deo K. A eundo Dum, et oWtfjatWttem qeg»re te»« tur, «i velim «lare «ui« principi»* i' crinem etmter InullMmn *lvo, “?“; lul ’ ouod iudieiu.n i.ieUceitti »n propositioni^ •it iiecessarium ,at 'l-i. rmmaiio »u uniiu» _ liber*, tuque nitrinfec» dilfcftnu*_*«»*JjJJ rit ad olilig tuooetu ,ideuque accedere Dei volunta». ,,? g, UAlbem cognoscit officia erga “ Nem.} qui* h*vc oftwU riBiniWtf »« u 19 gatione tantum politica, quae officia constituere non potest, Q’ Leges civiles non emanant aDeo, aliquando enim evertunt jura. Leges iniquae non sunt verae leges: dum dicimus potestatem Regum emanere adivina, dicimus immediate tantum generatim, sed mediate etiam privatim. Q.. Dantur leges poenales, dispensationes &c. in lege naturali nulla potest esse dispensatio: ergo aDeo emanere non possunt. R. Etiam jus naturae exigit privilegia et dispensationes. Sed claritatis gratia... Q. Quotuplex est lex poenalis? R. Duplex, piere poenalis et mixta ;et iterum est disjuntive, et conjuntive; v. g. nemo txtrahat pecuniam, et qui extraxerit, centum nummos solvat. Q. Quid estiex mere poenalis? R. Quae poenam dumtaxat decernit: v. g. qui frumentum extraxerit solvat centuhqnummos. Q. Mixta? R. Quae praeter praeceptum decernit poenam. Q. Dantur leges mere poenales? R, Si interligatur lex disjunctive expresa dantur, utrum, que enim absque culpa potest eligere qm.s sed hae non sunt verae leges. Q. Qmd est dispensatio r* IL Juris provida relaxatio ,superioris auctoritate ad tempus concessa. 1 Q. Est licita dispensatio mlege snt divina? R. In lege mturae-nec naturae, Deus di»* 90 ppn?Rfe potent ;in divina nalln? homo. 11 In lectho» positivis est licitu H. Lici* „„,d4l «... ."on «ro ,i tiaec afc. fuerit. ,.„_ qQuid e»t prieitegnioi R. Fxemptioi leae in gratiam aliciju» ,per modum egu perpetuae eolMMi et e.viem dicta liaoeto, de dispensatione. ?(j In qw differ. .h HUI RDi«pe™'» pon e« per modum legi», nec in perpetuum,. r.„mlejpum non niti 1« 'mnum commune com ''ditor ,cum sit lex. qQuid est consuetudo 5H. Jo» ,n Pri *«, or.f .ne non avr.ptum, u« ,eoHaenMyt tacito introductum, quod succesu temporii n Ircis adiiuirittir. _..p «,ln *uo diff*rt tHg*’ R1« «* .ip< , •-..«rultuir ;. do Ipopulo, et u*u ,co»w imiqnc tacito d j in aQmd requ.ritur.ut tim M. habe..^, tuciudo FH. Quod re.p»c« bonum eat emm lex; quod hmcp» non c_ iradiarrint, vel contradicere denerini ,. certo tempore alege definitio »d argumentum; omina haec exigi Jrx naturalia ,ut fiat aliqua mutatio pro narum et eireunitanttaruiii varietate , aratiam aliquorum ob »ervitia »» reu ,P can», ergo conforme Wt legi natu j ,,rQ?Daiitur iiilM indifferente* ?R. In *P«' fl eie dantur, non individuo; nam deambulatio neque bona in se neque mala est :ergo. Rectae rationi conformandae sunt actionos, et ob finem aliquem se mper est agendum , finis est bonus, bona evadit actio; si malus mala :ergo, Q. Quaelibet actio habet bonitatem lege praescriptam ;vel malitiam vetitam ;ergo sunt indifferentes ,alioquin nulla esset differentia inter actiones indifferentes in se, et in individuo. R. Quaelibet actio suam habet bonitatem, vel necessariam, vel hypoteticam, non praecisse semper necessariam ;haec est differentia inter actiones in se indifferentes, et praescriptas ,quod praescriptae habent bonitatem intrinsecam, saltem quatenus bonitas intrinseca opponitur arbitrariae; et indifferentes, non nisi extrisecam habent. Q, Si actio quaelibet ad Deum refferri debet tanquam ultimum finem, peccata forent infidelium opera: id est falsum: ergo. R. Quaelibet actio saltem implicite ,hoc est ex motivo alicujus virtutis et honestitatis fieri debet ,ideoque actiones infidelium sunt bonae bonitate naturali, sed non possunt esse bonae in ordine 'supernaturali, Q, Dantur actiones indeliberatae ;ergo. R. Sed hae actiones non sunt humanae; ideoque ad physicas refferri debent ;hic loquimur de deliberatis. Q. Qui omittit consilium agit actionem indiferentem, R, Qui oyaittit cousilium gaudens Ad , dp lihpTtate ,ut officio *oo sttisfent ,rtc. te «git, se.l non, ut nihil »g«t. «Q A, Ut. ili,! eM praemium 'QBonum eum ac* „o.„ connexum, mnqnnni motieum ad eam connmurmUni ,'«Iemittendam. QQuid e>t poena ;KMatum quoti ac* *d „tendam ,vel omittet. d,mranqMm «otin» *L«gi.l«ore go" Io mro differt praemium» mrreedelR. In eo, quod praemium nullam obhjwtonj» imponat ,o conferente ,merce. QQuid e%i poena naturali» R. *‘ aj. euni actione neee«*afio connexum. QQuid fi* poena po.iuea »R. Malam nexum r»m actione ex LegwUwm voluntate. iimiliter ei praemium. QPott corjiori* mortem manent murium ,malo» autem poenae >RUt,n» e» ramni noai» liher» eat et rationali^ * tione »0.0,tactione, ad Deam d^rcd, ero» non moritor m.tar belluarum,* r E%2.«. p» —-vel vme pog ,»r» Ia» ultttum Bbukui aliunde, ieoa > prae.crip.it lege» I"& l.« «u ..on praemiat bu.i. MvaniBi ilia*, nec euitigat ‘^anig ’^ »•: .iminent po.t hauc vttom pfoemiw» 23 poenae; nullus enim lesgilator non urget ad observantiam praemus et poenis :ergo nec Deus; nisi dicamus nullum constituisse ordinem in rebus. 2. Ex justitia divina: injustus est qui affligit bonos ,malos autem Sinit piosperare •iatn vero si nuilae essent poenae et praemia in altera vita Deus affligeret bonos, faceret malos prosperare, cum hoc p, erumque in mun^o contingere videatur :ergo: seo Deus injustus non erit; ergo si affligit bonos m hac vita, malos sinit prosperare, superest unis altera vita praemii ,aliis vero suplicii. Q. Ergo Deus erat debitor creaturae? R. Neutiquam ,sed sibi. Q. Repugnat poenas in altera vita esse aeternas, quia non sunt aequalia peccata, qnae brevi finiuntur :repugnat esse temporales, esset enim spes aliqua: ergo. R. Repugnat sane esse temporales ex natura animae, sed non esse aeternas ;nam peccatnm est inlinitum ratione objecti, et meretur poenam infinitam, CAPUT III. De hominis beatitudine. Q. Quid est beatitudo formalis? R. Est boni quaedam species, quae perficit statum nostrum estque intra nos, Q. Objectiva? R. Bonum extra nos posi- f* « tnm, qnod nos bPflto* potest efficere, QQntil r<t virtus *RHabitu» actiones legi conformiter dirigendi ;si r<t habitus conformandi »rt»oncs legi ob motin rpvelat», dicitur Christiana ist ob intrinsecam parum bonitatem, phUosonhofica :dicitur HMlUl ,qma non sufficit iinns aut alter actus, sed requiritur quaedam facilitas, qQuid est vitium? K. Habitus actiopes legi contrarias committendi, vtl omittendi legi conseiHBneas. D Q, Quomodo definitur aliter virtus fH, 1ernrlua ac constans voluntas sui, aliorumqu» perfectionem, et divinae gloriae manifestatio* nem promovendi. ... Q, Quid est timor filiali» }Q« Quo timetu effusa Heu ' ,,n Q, Servilis ?Quo quis timet pmnri aueo. Du» sunt diilingenda in timore servili ,minnsecum et evmnsecum *, intrinsecum nempe tuet poenae, quae bona e»t; et accidentale q» peccator abstinet ab his quae male concupiscit, et eat malum jincludit tmro voluntatem peccandi, , Q. Quid e»l spe* mercenaria' H, Quae in b Ii ik natura ibus conquiescit ;»l iptetttUT ® titudo, leologtca du itu. ,, ,• Q. In quo conaiitit beatitudo formali». * Fuerunt hac de re plure* «enienuar :aln j honoribus, ali» in diviti.» collocarunt ;a ... iranquil.tate et pace, nimirum .n minor iUfWicitiW, sed absque Deo haec haberi» '$$ potest; alii in voluptatibus ,sed dicimus consistere in exercitio virtutis ; etenim in ilio consistit beatitudo quod hominis appetitum satiare potest, quantum potest in hac vita; sed sola virtus, non caetera bona possunt satiaTe &c. ;ergo. Min. ostenditur ;quid enim de anxietatibus Tiberii, Caligulae, Neronis ,aliorumque, qui inter fortunatos viros primum locum tenent, referunt historiae? Econtrario, de pace virorum affictorum, sed virtute praeditorum ?ergo. Q. Homo virtute praeditus non est semper felix. R. Felicitate externa, sed est felix interna et vera; hinc homines feruntur in haec bona naturalia, quia ibi credunt inventuros felicitatem ,sed pax ,par ,et non erat pax, QPlurimi Philosophi constituebant felicitatem in virtute, et non erant felices, R. Quia non erant praediti vera virtute. Q. In omni actione bona invenitur rectum seu quod in essentia hominis habet rationem; honestum ,seu quod obligationi, ac juri naturali est consentaneum ;utile, seu quod usui nostro inservire potest, et jucundum seu quod nos delectat? R. Utique. QIn quo consistit beatitudo objectiva ?R. Iu solo Deo; beatitudo enim est status, qui melior excogitari non potest ,quique si constans, et stabilis; sed &c. ;ergo. Inquietum est cor nostrum ,donec perveniat ad te, qui creasti me, >», Aug, Q. Deum non possumus possidere ;nulla is.iimficftnt, sed ex hominum arbitrio: ergo. Certe si sola religio naturalis spectatnr. uniciiiqui pro suo arbitrio ritus instituere hcebit. seri ex corrupta, et nefanda rituum varietate demonstravimus necessitatem revj. titionis ;ex ipsa, societatis pernicies, nui suprema «it in bis definiendis auctoritas; ha« est Ecclesia io ritibus Christiani»; ritum originem demonstrant libri sacri non fume a gentibus; si qui communes sunt, nihil officit, cum eorum sanctitas ei fine ,et aprotaUone Ecclesiae desumenda iit. A. II, (i Quot sunt officia hominis ere» se ipsum, uTr»a alia qwe pertinent ad mentem,.ilia 4dcorpus ,et al.a ad statum externum. UOffici» hominis erga toimim quae sunt. RPerficere intellectum ,et voluntatem. aOiiomodo perficitur intellectus ?H. >• Cognitione feri. 2, Vacando praecipue M* ,Jl-. qu.. in boni, m.lfqua fenaniur ,atque vitae iii»utulo *unt uiag coiiirntftiifa. *«» (i Ki voluntas quomodo perficitur .11 • Cuiando ut appetitus sen-itn us vmn ' * ,K.actu* evteiuos legi contrarios erm pIa iBeg-oa •«. W, dtrlfwd ^ t*. actiones legi conformes. 4. Sedando, id est, dando operam ut extinguantur, q. Quae sunt officia erga corpus. R. 1. conservare se debito modo :ergo sanitas tuenda, vitandos nimius labor, acibo et potu insalubri. et nimia quantitate abstinendum. 2. Comparare necessaria labore. QPotest homo occidere se ipsum rti. In eu * liquant ;quia ipse non est dominus vitae *sed Deus, qui sic concessit, ut homo conservet illam: sancti qui sic fecerunt, ex instinctu Dei fecere. .. ,,„ Q. Erao non erit licita corporis afitctior a. Licita est, et quidem quando dixi, nos te-, ner. conservaro nos, id intellexi nullum damnum inferendum nobis esse, non vero non affligendum nos ;tenemur enim sedare affectus, crimina expiare, de futur.s praecutere, quod fit afflictione: ergo non solum est licita, sed aliquando neoessaria ;at vero st grate sequatur detrimentum ,non est dubium quin respectu illius non sil licita, H. Licet interficere injustum aggressorem vitae. R. Ltique ;dummodo nulla super it via ad nostram conservandam ;tunc emm non intenditur occisio, see nostrae vitae concertatio. Q. Et ob bona temporalia ?R. Neunquam; sunteoim minui bona, quam alterius vit.w Q. Quaenam sunt officia erga w ad statum exieruum ?RElectio i,u •' generi», ad quod utiliores sumus; sed uate 14 milita? non r«t pensanda et propio, sed prae. cipuae et communi bono. Q, Debemus conservare famam ?R, Omni» ii perdas ,famam serrare memento, Q. Quomodo repellitur callumma' R, pIc. tis, si rideant caeteri in nobis facta contra*, ria, et verbis, si calumniae falsius opponatur, Q. Liret calumnias ralnmmis retorquere? R, Neutiquam ;non enim fama vindicaretur, sed admitteretur, Q, Quid e«t duelum ?T. Singulare certamen ad ulciscendis in|tirias, Q. Lst licitum 'i R. Neutiquam ,vanissimus est enim bonus ,qui in legis naturalia rioii* tione consistit quali» *st honos dutli, A, HI. Q. (^uot sunt officia ergfi alios )R, Tria» quantum ad mentem, ad corpus, ad jIjUihi externum, Q, Quid est amor proximi 3RConstans et perpetua voluntas benefaciendi alii», QLicet odisse proximum 3II, \\ utiquam; jiec erua alios indifferenti re»*e animo* Q, St mu» erga nos officio dessint 3R. No# ideo nnnus liberi, qo»re ft ininiico1»UiHgert tenemur, Q. Amor Itlc, quo inimicos diligere tene* 1,111 r»e*t idem ae amicitia partienlari* ,»eS familiaris eetisuetutfh *RWutiqinm ;licet sit idem ac amicitia universalis, quam modo definivimus, Q. Quid ergo est amiritia pafticwlnri» R, Animorum honestate ,moribusque sittnlritn mutua cum caritate arcta conjunctio ;haec amicitia dicitur complacentiae ,altera vero benevolentiae. Q. Alia ergo erunt officia unitis, et alterius amicitia •' U. Utique ;sic per amorem universalem tenemur velle bonum inimici* .i>pr n ferre Arc. ,non vero befleficiis, muneribusque cumulare ,grati animi officiis eum prosequi, fa niliarilatem rv *ot »- c,quae sin tut ficta amicitiae particulari» Q, Per amicitiam universalem debemus es se seduli in ptopa •:»virtulilm» mre lectualibus, et tno alihus 5Uttiqut ;atque »>•.< tram industriam minime dc» derari piii.unu , et secundum, praecipuo exemplo u,cujus est maxima vis, Q. Ergo peeant qui seducunt alios It N.i solum peccant, *cd et avitio rerocare debent, si id facere liceat. Q* Licet lac Iere ali •U enim tibi non vh ,ait. nnt* fret us Q* Ergo prcca biiiil medici qui prtq.i i. ut roedicaruemn quorum vire» ignorant, U, Utlque. .QQuid e»t furtum* U. Surreptie rei alienae *n'ito domino. Q> Licet furari >R, Nemiquam; est pecca» tum ,et gravius pro qualitate! quantitate, at* que domini paupertate, QUcet labefactare alterius famam R, Keutinuam ;ideo aliorum imperfectiones et Titia propalar»5non licet; multo minus ca* 1,, matari, quod enim tibi non vis alteri non feceris; excipe tamen, ce an de mri ea crimina, quae puniri, reipublicae valde inte* qquot sunt genera officiorum ?R. Duo, perfecta et imperfecta, r, q, Quid sunt officia perfecta rU!•» a!‘ quae homo necessario obligatur ,sive ex iusmia v, gnemmem laedere :unicuique quod itinm e*t tribuere fco. j UKt io* perfeci» iR. R» ad quae »'«"«> sl * ne cn.cdmie, •« M»la virtute obligatur v. gcleemosiu» Jcc, CAPUT II. DeJurae miune politu*. Q. Quid e«t societas >U. Hominum coetu» ad iirMinuvrnduin bonum commune q, q»id i»t ioeietirt simple* R. U»»*' Mngularlba» paucisque Imminibu» coalescit,'* U. iilCIflM bi Ili»' ,nuptiali» , q, Kt compoiiia tR. quae <•* ulu» soci tibus oouiponnur. 37 aQ**id est respublica? R, Magna hominum multitudo in societatem coalescens ,ad bonum commune conjunctis viribus promovendum, R. Quid est Monarchia sive Regnum? R, Respublica ,in qua potestas est penes unum, Q.- Aristocratia ;R, Respublica, in qua potestas est penes Optimates. Q, Democratia? R, Respublica ,in qua potestas est penes populum. Q. Quid est jus primitivum? R. Quod eandem ac homo habet antiquitatem, et est immutabile, ut officia filiorum erga patres ,civium erga patria, Q. Secundarium ?R. Quod temporum succesu et pro circumstantiarum necessitate est introductum, ut mutua civium officia. Q, Jus politicum fundatur in jure naturali) et ex eo originem habet? R, Utique rabone enim jubente tenemur homines suae se* cnraati ,tranquilitati ,et felicitati prospicere lsed absque societate civili haec prospici non possunt 5non enim potest quis sine hac, suo jure frui irauquile »adversus aliorum vim se defendere ;#rgo ratio, et natura dictant societattun civilem; sed societas civilis sine aperio quo regantur populi actiones, stare n°n potest; et quidem si libertate naturali Rujslibet esset arbiter in natura corrupta, tanta liberta* confusionem, et perturbationem 8'gntjret ,quod ut experirentur Persae, et ut ^“gts infidelitate Regi* fuuiri confirmarer!- 35 tnr, consuetudo obtinuit »ut per quinque dies, eefuncto Kegc .in «"archia viverent, et nemo erat nui In unt» ,et sce* lerum licentia Principis necessitatem non mtiret ergo imperium, seu jus politicum «t. Q. Principis auctoritas destruit hb*rtiten| p, Non destruit iconfunditur amultis subactio tannuam laedens libertatem inatura homini* emgtt libertatem ,sed exigit etiam sub* iectinnem ,hacque subjectione libertas ornes, tpm libertas naturae, spoliata eo jute, quod homines abuti possent. USocietas emi» ex usurpatione potius Habuit originem; sed hoc repugnat hominis ntturae: ergo H, Loquimur lue de ture, non d« facto .itaque »emper Tignit aucirt»* cW lis. Parente* »primis tncunabil» era»t .1 naturali Principe» ,atque subjecti tilll, m* ruiuque auctor,tatam seu, per “J ab..,up discrimina «. Uti* 1« »pw senectum» facile putuerunt rtdinquere fiiio* hacfo » qu. familiam gubernarent ,rl concesso »; tribli* jure regeretur; crceentc familia n 1Ia est dubitatio quin pru sua librrtme 11 ' elegerint homine* ad luendtbn pacem :‘h srl ex paterno jure orta est societas, na r» Unce, vel ex tiomioum voluntate ,*e f, pineitte suae utilitati ,natura duce, re j QHamo natu» e*t ad b#llum ,ut probant «flrciuum tumultu,. Ki quidem homine», tona ouima aequale jus habent *oeeeup 59 ervo quisque quantum possit, et ea conserve”, hinc mutuum bellum. R. Qui suae conscientiae testimonio attendit, non potest non co^no^cere hominis naturae repugnare beilmn nis” justa sit causa ad tuendam rempubiioani &c. ;in statu felici in nullius dominio erant res positae, sed perseverabant in communione negativa ;at vero post peccatum ,cum cresceret hominum mu titudo, impullit necessitas ut in res ipsas, quae ad familiae conservationem ,vitamqne traducendam, dominium aliquod induceretur ;et dominium originarium, et eadem necessitate introductum» quod derivativum appellant, in alios scilicet jure adqoisito, vel adveutitio translatum ioon est talis homo ut in communione negativa vivere possit. Q. Si homini est naturalis societas ,jam ergo peccant religtoai illi qui austeram degunt meremo, R. Hi sunt etiam in societate et juvant orationibus, Principibus obe» diunt, et subveniunt in necessitatibus, oportet ergo esse in societate qui implorent di» vinam^tnisericordiam ;mullis enim modis confertur ad bonum commune. 40 A, H. Q, Wiiomodo respublica promovere poterit Tirsmej intrliecMiale*-' H. Erigendo scholas et aeademia», ,,, QQiiis docentium numero est adscrihendiis» RNon alter, quam qui in scientia et arte quam profitetur excellat ;docendi facilitaie polleat ,et ab omni absit negligentia, et sit probo», ,, .. Q, quomodo hi» dotibus praediti invenientur >R, Si stipendia satis liberaliter ,et praemia asignentur ;*i ab honoribus ,et dignitatibus non arceantur }alioqmn munus docendi ipsos fastidiet, , Q, quid debet optare Magister adisnpit* Da >R, Ut amorem sibi conciliet; vitandi ert fumia severitas - tet cavenda luorum mima libertas, ... QQuid amplius debet respublica curare. R, Ne numerus litteratorum »ti mpublirae onu»; debet fieri ingeniorum delectus, alio* arcere convenit, oxeeUentioribu», uUefuer Sumptu» iIV re indu opf*. (4, (4.11.I debet rurare circa virtute» mora le»? U. Itliberi rite educentur; in virtuti t-xen itm ,viiiorumque fuga tnstRuantur ;pr adulti» suit optimi Paitoret ;«int pnemuI' trauigr etoribu» legum ,justiu» servetur, uiioiiittin deiiimeniuiii in muribus parium N’*'. tacuit, corrigenda sunt, ne pro corngfcu moiibui vcucnuiu iuitilcuty 4! Q, Cui competit auctoritas spiritualis rR, Ecclesiae; Principibus tamen religiosis cnm< perita ut fidei morumque sanctitas vigeat, ideo* poenis coercere possunt transgresores. Q. Debet in respublica tolerari atbeismusf R. Impissima est, atque etiam societati civili perniciossima falsae cujuscumque sectae et praecipuae atheismi tolerantia; et quidem tenetor respublica, sola religione naturali ,cogere poenis subditos, ut officia erga Deum, erga se, et erga alios praestent; si autem id exigit religio naturalis ;quanto magis revelata’, cuius necessitatem demonstravimus' jam vero qui falsam religionem profitentur, officio Dei, ac proinde omni vero dessunt officio; ergo: et certe, quando divisa est respublica sectarum varietate, turbatam esse oporterd non est qui dubitet, st noverit odium quod excitare solet fanaticum falsae religionis studium ,et evolverit tristissimos nonnullorum imperiorum annales, intestina bella, et aliquanda eversiones solii ;attamen it ilii Isocietati beatius, si conjuncta est cum mutuis officiis, quae vera prescnbit. 2.1vero pars: eum Deus sit moralium actionum fundamentum, sublata Deo, mutua officia auferri neeessuin est; sed athei negant Deum :ergo, Q. Dices: Deus ad fidem vocat gratuito, nee est in nostra potestate ,ideoqtie Princeps cogere nem potest. R. Potest Princeps prohibere quod in nostra potestate non est ,sl id vergat in detrimentum respublicae ;sia 4*'mTiiVtalctin naoleatof; Viae di* va,tor ; p ermuUt,nnei «ppo-uin se. SSlAta-. q«— s,,bsm"“ *u"‘ F-P0"R''”T q, Quti»;-.em accepit apecudi- #pr. umat- ,cui oconlfRCuis :pr*t» wm<nMcii««"'ro »' cotnm(.rcii IRTr« QUuoi faw« c*.. 5>Don nonni !» -fe. rum »*port*u »(j *Materiae pf'-»'»? iinduiutt P*rnoxm, |>r»«c*Pu*e rsp0ru»0iadv.cH* g2& vnru, Ut ft IOWW *Reitxterae, n»U«* utili* e«»ePeo' .umniiouern 1*^ unir mU*u« J-. «n-s‘>»'aamUOB!» iu.ua 4- «uuu tji* »Upp»«M' tug )H, l*aCtU(U J ulT t**u«*. 4? qQuomodo distinguitur contractus !K, jle verbis ,litteris ,et solo consensu, />V. traditione: verbis; sermone: luteris ;in scripto litfere vero ad contractus essentiam non pertinent, sed scium sunt testimonium obligationis, quae solo ex consensu nascitur. Q. Quot sunt spectanda in contractum oblibationes? R. Tria ;intellectus, voluntas, et materia. *. , Q, Quid est intellectus? R. Cognitio materiae contractus ,ne cui fraus, et domnum inferatur; ideo minoris contractus ramis obligant ob immaturitatem indicii ,sed in bis tempus ad contrahendum taxatur alege: ad defectum intellectus etiam perlinet error circa rem contractam, vel qu dilates aestimabiles, quae licet legibus civilibus irritum tantum reddant contractum» naturae jure nullus est. Q,. Voluntas? R. Consensus in contractum, quo deffick-nie nullus est, talis potest esse absolutu», et condiuionatus, Q. Metus red Jit nullum contractum ?R. Si sit metus gravis ad extorquendum injuste consensum irritus est; si esi levis, aut non est ad extorquendum injuste consensum, valet. Q. Materia? Ii. Quod contractus fiat de to licita, sui juris, et nulla lege prolnbita. QQuid est venditio ?R. Permutatio rei pro pecunia; pecuniae vero pro re dicetur, emptio, Q* Quid* est contractui onerosui R. Qui 4 f nus imponit in ntfoqne eeMnhentiom tr, g*Q mIt l, nOt» onerans? R. Qui in uno tan. taBConwtefiu* imponit onus :t. g. ntum, numUtwm ,eonniioditiim fniuun nQuid e«t mindutam rH. Contractus, f[Eo r«t su.r «m..n «rat» «Utri conced.t. *Q, In nuo distinguitur co«nmodBt«m *>* tfl.ii R, In eo yquod m«oaoiod.to redditur Udi» »1 V. gHem equust in mutun m fan nOiie* teduntuf n«n m*peti§, »cd ma ws. altu Itnti nm. ) 'i) lsunt re* fongibitei» RQune JJ*r..metiri, rei pontar» poreun» .«»* c°;:,::rfu1r qu„ren» alienam 11domi»* commis*»" g cu«todi»nd»m »u*HpM* .,c0|. Q. in contnuibu« benefici» *»<' H ( p»m tenetur qui oiiu» »u»uipu R* » .ru negUfenli.m cr*..orcm. ^JgiiQ, Quili est |Uifur»n Jam neu» teiti» et Sinden ineoeaiur, 'l uo'1ul 1 s(d i.brtt..Ue,. coalui* OJ**. tll J.dlDetPUW» ,1 'tul „1 „ecei»iute... ,et jiunt»*» ,e,t » re licita ,et Iionest» 4Qutd #•! jurauientum In uuu aliquid promiiutur ;H«iW “‘“ r tur aut negatur dicitur M^rK-num. .m «, As.ertMium diilMf in.ahudj ^V inventarium, *i catta judicium *p >R. Bl necessarium ,in quo alteruter litigantium eo* ram judice provocatur ;et dicitur judiciali; et purgatorium quod exigitur ad repellendam imperfectam probationem criminis. Q. Quid est votum? R. Promissio religiosa facta Deo, qua ad bonum melius et possibile* nos adstringimus melius; non absolute, sed suo opposito. QQuid est usura ?R. Mutuum in quo exigitur aliquid supra sortem ,ex vi mutui. Q. Requiritur, ut id quod exigitur supedutm? R. Minime ;sufficit ,ut sit praetio aestimabile, Q. Quare dicis vi mutui 1R. Quia si exu itur ob luentmcessans vel damnum emefgetri non est usura. ‘Q. Quid est lucrum cessans? R, l. nerunt quod ex pecunia mutuata cossat ei qut mutuat, id est quod poterat probabiliter evenire, si oon mutavisset. Q. Quid est damnum emergens ;Ilud quod sequitur mutuanti ob mutuum; sed t: nt damni emergentis, quam lucri cessantis deb, tesse certa causa, .Q* Sufficit ut lucrum sit possibile? R. Neutiquam ;debet esse probabile, et pro gradum probabilitatis deductis expensis exigemdum est, Q. Usura est prohibita jure naturali fR, Utique* et quidem alienam miseriam debemus sublevare quantum in nostra e«t poirstate .sed exigendo usuram ex pecunia, quae ^ec €st necessaria *nec in u«u» convertenda, non solum non subteratur ,seri et augetur panperis miseria :-ergo, 4, Monte* pietatis sunt usurarii, exigunt Pnim aliquid supra sortem ,et titnen approbati sunt »b Ecclesia :ergo, R. Montes pietatis exigunt sapram sortem ob dainnum, quod aliuide emergeret, si ex cumulo essent aien- (badministratores ;igitur ,qui utilitatem accipiu»* administratorum laboret debent compensare- . qCommodum suo» l«bet pretium ;ergo parvter pecunia quire commodatur. R. Nego p*» riuteui tnam Ifl erMumodo est Usus jergo it pretium aestimabile :pecuina non est 11uctifermf ergo nullus est illius usus ;ergo uec «ebit habere prenum ;Innem commodato manu rei duiumus cnwmidauriu* ;na ut si tei perdat, periit ipsi donum» |»t imttuaiatius transfert dominum pecuinae ad ituopu»; quae mp#mt, noji perut giutuatario ;lunc ixin poie»i (lu icommodari, »fd mutuan ,*t ub ea»' d# nrationem huivb patet »mtu coelo «iiferet Inui uti m•locatione ,et eoiidu» none, Qti.id est locutio fRfuntmcun, qu» pru certa n»»*i c.-dt* ,ttu nusti.ay u*u» alwf1 eimce Jitur jii concedi tu 'Qpura ,Cftl COWiha Q. Re» net alteri locari ,domino inacto. Npiitiquam, nec iiefi potent detonor ,inii <l ua' tenus exigit uiicowou* rei uau*. tC Uuid e*t tuU-rei.se simplex ?R. l'lu rU ulna soilein, .fCg 'Ct couipu»ituiu ?ii, 1, utrum ultra $9 tem ,ob sortem, et lucrum. Q, Quid est mohatra ?R. Contractus, qno quis vendit rem pretio summo, solvendo elapso aliquo tempore; sed cum pacto, ut emptor ei retrovendat praetio infimo eandem. Q. Quid est", contractus societatis ?R. Conventio duorum aut plurium, qui ad negotiationem ,quaestumque communem conferunt pecuniam ,operam, industriam ,aut aliquid praetio aestimabile. A. V. Q. (Quomodo transfertur dominium ?R. Vel facto domini voluntario ,vel vi legis naturalis et civilis, quod fieri potest vel inter vivos, vel in evento mortis. Q. Quomodo transfertur 1. modo? R. Donatione, vel contractivos inter vivos ,et testamentum ,ob eventum mortis. Q. Quomodo transfertur vi legis? R. Ab intestato. QQuid est testamentum ?R. Voluntatis domini de rebus suis in eventu rn mortis transferendis declaratio ;quae dilucide probari potest ,quod vi legis naturalis valet, nisi desint requisita alege civili arnposita ad praecavendam fraudem, utilitamque communem prospiciendam. Q. Qui praeferendi sunt in sueeesioue ab intestato >R. LiReri ,patre*, regnati &c, hanc praesumitur defuncti voluntatem rsse, Q. Sunt aliae rationes adquirendi dominium? R, Utique; praecipua est praescriptio, seu usucapio .. . ., q, Quid est praescriptio }R. Adquisttio dominu per possesionem bonae fidei continuatam ,tempore per legem definito. Q, Quisnam vocatur possesor bonae fidei? R, Qui rem alienam, sine vi aut dolo pos* sulet ,vel ex causa probabili credit rem esse suam. ,,,... Q, Praescriptio est fustus titulo* dominii. R, Utique ialiunde animi omnium dominorum ipterihndina turbarentur, et lite* numquam finirentur, et quidem asuprema potestate possidente in res ultmn douimiutn, quibus pfi* bono communi disponere pQte«, iautitm e*t ad pacem, ut transferantur mi praescriptione ,quod quidem etiam ,ellC in consuentia, , Q, Si ante praescriptionem dubitemus dominio rei? KInquiri (libet quisuain »>t minu», qui «i fuerit inventu» restituatur, Q, Kt II perii res? R. Peru domino, no poMesofi bonae fidet, i QEt »i in proprio» u*ui est consump R, Tantum tenetur p«».e»or bonae fide» id, in uko factu* est dttior ,aut ex *P*® aut e* fiuclibu* ipilB», deduetil •mi lot ex lux ,qui xyla iuduitria sunt qmvili. N Q. Si rei inventae dominus non comparent? illud Senecae; Dabo egenti sed ut ipse tton egeam. * A. VI. Q.l^uid est interest Regi quantum ad tran* quilitatein >R. Constitere judices ad definiendas lites ,castigandosque criminosos* hi sint bene inorati, instructi, et prudentes, Q. Quid amplius debet prospicere 5R. Tempore pacis inire pacta cum Principibus, conjugia, alere milites, condere arces, instrumenta parare, et praecipue pecunias quae nervum suat reipublicae congerere, servare fidelitatem, custodire sanci» jura I.egatorum &c. Q. Est necessarium bellum ?R, Aliquando sed cum sit calamitas maxima, debeat esse causae justae; »ed de c.uimn beUi ,de justitia ,aut injustitia, ad subditos non perii* tiet judicare. 5« SECTIO II. CAPUTI. QJ)f virtutibus inorolthii?' qXgJ ir\’i' 1'' {^me Deum mmo liate respicit, ut fides, spes, et rhariias, , QMoralis 1U, Qnae circa mores versatur. Uhuot necessaria fides ,spes ,et amor .K. litifiue, I.* tum interna, tnm externa, ut demon-trat interni, et externi cultus obliquo; itaiiu eabstinendum ab hi», qu«* ikbitetmne ingerere pos.unt, quali» «st lectio libro™® mlr versorum; multo magi» anegat»** *»«'• 3,s ut antea e*t dictum; ex W» oritur K llglB» , Q. Licet io persecutione fugam nrnp« * H, Uiiqoi, ni«i lorte ui Murnt' r,»cieni u* fiuere unos ad con firmando» udele*. QA. II. V^iiaenam est pruna et prae« ipua erga 8* viriuh R. Cognitio tui ip*l«», , (C Quomodo adquiritur >REx **"* n0*? ao. exauniiaiido, nlustorias legeu lu. tf. Quid c«i prudentia '11. _ Habtw* cueiidi in qua vi» actione ptrlteuliri *»PIW u,,«eu cuufuiiuitBr legi decretum aai. r? Q. Quomodo adquintur prudentia K. rfaeci pue experientia; juvat autem Instome lectu». QQuid est sapientia? R. Habitas quo fines actionibus convenientes praescribimus, et rationes ad finem obtinendum aptiores elegimus. Q, In quo difert aprudentia ?K. In eo, quod exequitur prudentia, quod sapientia decrevit. .* QQuid est fortitudo ?R. Vrirtus ,qua in vitae periculis et miseriis, secundum rectam rationem ,divinamque legem animum modeQQuis ergo dicitur fortis ?R. Qui absque metu officia praestat, quae praestare debet ,et paratus est subire mortem potius quair peccare. . Q. Quid est patientia, quae cx fortituiiinr nascitur? R. Virtus qua res adversas aequo animo ,divinaeque voluntati nunuiisa ,toleramus. ._f Q, Quid est magnanimitas ?R. Virtus fortitudinis in rebus bellicis; hic noti ifitelligitui furor bellicus, qui non est virtus :ergo magnanimitas regitur ab atnoie patriae, publica que salute, non agloria et honore. Q. Quid est temperantia? \irtui quam ciborum, voluptatumque usum juxta rectam ra tionem ,diviuamque legem moderamur. Q. Quibus medus adquintur? 11, Considera» do, intemperantia vire» corporis; et tneuli enervari temperancia vero vitam produci, plu res occidisse gulam quam gladium.