Legis Romanae Wisigothorum : fragmenta ex codice palimpsesto sanctae legionensis ecclesiae

LEGIS ROMANAE WISIGOTHORUM FRAGMENTA LEGIS ROMANÁE WISIGOTHORLTIVI FRAGMENTA EX CODICE PALIMPSESTO SANCTAE LEGIONENSIS ECCLESIAE PROTULIT ILLUSTRAVIT AC SUMPTU PUBLICO EDIDIT REGIA HISTORIAE ACADEMIA HISPANA 7^+ MATRITI 11'9 APUD RICARDUM FE, REGIAE ACADEMIAE TYPOGRAPHUM MDCCCXCVI Hanc editionem ut pararent atque absolverent iussu et auctoritate Regiae Academiae Historiae adlecti sunt anno M DCCCXCIII sodales e numero septem : AURELIANUS FERNANDEZ GUERRA ET ORBE ({ 7 Septembris, 1894), FRANCISCUS A CARDENAS ET ESPEJO,  JOANNES A DEO RADA ET DELGADO, FIDELIS FITA ET COLOMER,  MARCELLINUS MENENDEZ ET PELAYO, ENMANUEL DANVILA ET COLLADO,  EDUARDUS AB HINOJOSA ET NAVEROS. PROOEMIUM UNC librum editura, quum id unum sibi Regia Historiae Academia pro scopo tribuerit ut magna Leg-is romanae Visigothorum pars, ex codice Palimpsesto Legionensi eruta, accuratissime describatur atque in profectum studiosorum cedat, nequaquam opus erit ipsius Legis originem, et compositionem minutatim exponere, neque novum apparatum tam iuri quam historiae devinctum instruere, qui textuum varietates prolixe recenseat aut innumeris quaestionibus innodetur. Breviarium Alarici regis adeo notum est apud eos, quibus accuratius ius romanum colitur, post tot egregios a sapientissimis viris, Germanis praecipue et Gallis, exantlatos labores, ut quodvis inauditum vix, ac ne vix quidem, audeamus exserere. Sed verae notioni et rectae existimationi novi textus Breviarii Alarici, quem in lucem edimus, aliquid, licet breviter, praemittendum est; quamobrem de eius compositione deque studiis super eum initis, quaestionibusque ex ipso derivatis, quantum satis fuerit, disseremus. Quidquid deest novo Breviarii textui lector dignoscere non potest, quin idipsum repetat ab aliis codicibus. An omnia aut aliqua, quae desiderantur, ex voluntate conditorum Legis an yero ex defectu foliorum seu librariorum exulant, ille profecto nesciet cui praesto non sit antiquiorum textuum cum posterioribus accurata collatio. Si novo textui vim propriam auctoritatemve assignare volumus inter plurimos diverso tempore scriptos, hi recenseantur in suum quisque genus, seu familiam, oportet. DE COMPOSITIONE ET HISTORIA LEGIS ROMANAE VISIGOTHORUM Liquet Alaricum, Visigothorum regem, delegationem iurisconsultorum instituisse, cui iussit ex legibus iureque romanis excerpere omnia, quae ad dirimendas lites apta fuissent, et excerpta in singularem librum collígare. Hoc mandato exsequuto sub Goiairici comitis ordinatione, et nova compilatione assensu episcoporum et electórum provincialium roborata, exempla ncvi Codicis directa fuerunt Comitibus et Rectoribus provinciarum a viro spectabili Aniano, Referendario regis subscripto. Alarici iurisconsulti non immutarunt tenores legum, quas ex antiquis libris educebant, sicut Codicis Justiniani compositores fecerunt Fostmodum. His enim prensatur textus sive refunditur, II  PROOEMIUM fons obtegitur; illi yero corpora legalia et opera iuridica, ande leges promunt suis propriis nominibus et divisionibus novo libro retinent, omittendo quas obsoletas, injustas, superfluas aut incommodas rei publicae, quae tunc erat, arbitrabantur. Inde Legem romanam visigothicam composuerunt ex fragmentis Coclicis Theodosiani, et Novellarum Imperatorum Theodosii, Valentiniani, Martiani, Maioriani et Severi; ex Gaii Institutionibus ad epitomem redactis, Pauli Sententiis; Gregoriani et Hermogenjani Codicum fragmentis, atque Papiniani Sententia brevissima. Sed licet delegati regii aliquid ex cunctis fontibus hauserint, plura tamen, imo pleraque reiecerunt. Hoc imprimis apparet ex Codicis Theodosiani collatione cum fragmentis ipsius Codicis Breviario insertis. Codici ab Haenel evulgato, reperiuntur ínesse quatuorcentum et sex tituli, Breviario dumtaxat centum et sexaginta duo; id est, ducentis et quadraginta quatuor in hoc omissis. Nec tamen extant plurimae constitutiones, quas proculdubio Codex ipse continebat, latentes aut deperditas simul cum genuinis et integris manuscriptis eiusdem Codicis. Ex Novellis Imperatorum Theodosii, Valentiniani, Martiani, Maioriani et Severi, prostant in Codice Theodosiano centum et duo tituli: in Breviario solum triginta et unus. Gaii verus textus non est in Breviario, sed quaedam argumenta trium priorum Commentariorum aut librorum, quarto denique prorsus omisso. Fuit liber Sententiarum Pauli ex quo visigothi plurimas acceperunt; attamen omissae multae postea detectae sunt. Ex Codice Gregoriano, remanent in Haenelis editione triginta praeter unum titulj, quorum non sunt in Breviario nisi tredecim. De Corpore Hermogeniano daos priores titulos, binas leges tantum continentes, Alarici consulti excerpserunt, reiicientes sexclecjm saltem titulos 2 hucusque cognitos, huius quippe Codicis etiam textos integer latet. Tandem ex Papiniani Responsis, cuius operum magna copia erat, diversis libris collecta et ordinata, brevis et singularis sententia solummodo in Breviarium transa, si quidem prioribus huius apographis hodie ignotis non supervenit mutilatio, quam Savigny, Hugo et alii eruditi doctores suspicantur. Sed Haenel integrum hoc loco Breviarium iudicat et singularem Papiniani sententiam explicat, supponens eius textum eoclem folio quo Hermogenianus Codex incipiebat, ita fuisse contentum ut mox disiungeretur, atque adeo primitus primum Papiniani foliurn, Hermogeniani ultimara esse. Huius tamen hypothesis fundamenta Haenel silentio premit. De integritate Breviarii iuxta textus cognitos, fuit olim quaestio. Quiclam scriptores, alios legum libros Breviario tribuebant, quidam yero quaedam eorum fragmenta breviter contracta tantum defuisse clamabant. Sed post argumenta ab Haenel explanata de integritate Codicis Alarici, lis obsolevit. E contrario probatum est nonnullas constitutiones et sententias aliquibus codicibus Breviarii pedetentim sequiore tempore ah editoribus vel librariis fuisse interiectas. Manuscriptorum codicum tria genera novinnis. Sunt qui fere jn integrum continent tantum omnes libros Codicis Theodosiani Visigothici, Novellas Imperatorum Theodosii, Valentiniani, Martiani, Maioriani et Severi atque Pauli Sententias: sunt alii qui praeter singulos titulos singulasque constitutiones interpretationes afferunt aut sententias textui adjiciunt seu verba ejus explicant: sunt tandem quibus appendices insunt, piara fragmenta iuridica vel diversae naturae scripta miscentur. Secundo generi Palimpsestos noster obsequitur. Codicis Gregoriani fragmenta. Itutruxit Gustavus Hacucl. Prostat Bonnae, 18 37 : Codicis Theodosiani editioni adjecta. ' Codicis Hernwgeniani fragmenta. In editione Codicis Theodosiani ab Haenel instructa. Prostat Bonnae, 1842. PROOEMIUM  III Iam si quaeratur quo tempore prima codicum familia emerserit, illud Haenel sollertissimus eorum indagator atque descriptor non ausus est dimetiri; atqui ne varietates eorumdem, sive appendices, deferantur Breviario authentico, ipsa huius natura vetat; quapropter in vetustioribus Breviarii codicibus saeculo VII vel ad finem VI exaratis non reperiuntur. Ineerta est Appendicum origo. De interpretatione visigothica, quae fere omnes leges Breviarii comitatur et claram illi affert lucem, fuit et aclhuc est controversia non levis. Gothophredus, Heinecius, Schulting aliique critici mutilam, sermone barbaram et magna iuris ignorantia scatentem iudicaverunt; sed hoc iudicium postea non praevaluit, nec nobis arridet, sicubi interpretationis praecipuus finis erat leges explicare et praesenti Romanorum statui et institutionibus accomodare, ac proinde earum sermonem exponere simplici et adhuc vulgari forma, quae cunctis pervia deceret publicum regimen, ea iuris aequitatisve ratione quam immutata provinciarum facies, usus, consuetudines postulabant. Huius generis sunt interpretationes quibus textus legum corriguntur, aut cliversis verbis vel commemoratione similium legum explanantur. Propterea inutilis qua de agimus interpretatio dici nequit. Eiusdem etiam stylum defendit clarissimus Haenel, nam licet sermo non sit aureae aetatis, a latinitate Barbarorum proculdubio differt, quia et purus et elegans nonnullis locis exhibetur. Ignorationem interpretum Haenel etiam excusat, errorum magnam partem tribuens, non ipsis interpretibus sed librariis, qui libros primaevos deturparunt, ac demum ratus interpretem correcte scripsisse, si accomodandae fuissent leges novo societatis civilis statui et moribus. Ouae quum ita sint, gravissima nuper exarsit quaestio de origine et significatione interpretationum Breviarii. Eas Alarici prudentibus non solum antiqui scriptores, propemodum cuncti, verum etiam recentiores Savigny, Haenel, Raynouard, Betmann, Hollovveg, Dahn, aliique claro ingenio praestantes concedere videntur. Sed Germani iurisconsulti Dernburg et Rudorf ex Gaii libro collectas ibidem interpretationes aliunde provenisse rati sunt. Mox Fitting, hypothesim hanc amplificans, eamque toti Breviario applicans, docuit Alarici delegatos nihil fecisse aliud, nisi recoquere antiquiores romanarum legum interpretationes iis adiectis modificationibus et interpolationibus, quae iuri administrativo et institutionibus iudicialibus pertinerent. Hanc opinionem denique exposuit doctus professor Lecrivain 1 allegans in eius fulcimen argumenta plurima, tam ingenii vi quam eruditionis copia pollentia, praeter ea quae Fitting opitulatus ei comparaverat. Nunc autem ea mittimus, quia non nostrum est, dum subest iudici, tantam componere litem. Interpretatio in Palimpsesto ab ea non differt quae in editionibus Breviarii frequentatur, paucis exceptis et levis momenti locis, ut postea videbitur. Idem accidit in Gaii textu qui, quocumque tempore scriberetur, verus non est Institutionum antiqui romani iurisconsulti, sed earum duntaxat breve compendium; omittit enim quae iuri publico, historiae et antiquitatibus iurique privato attinebant. Est igitur ea, qua de agimus, interpretatio iuris a Gaio expositi, sed necessitatibus novi temporis accomodata, et a libro IV De iudicirs refugiens. Quod si verum Gaii textum hodie cognitum perspexerimus, ecquis ex eo gliscentes in Breviarium interpretationes aut summatim contrahi neget aut sensu immutari? ' Anuales du Midi, n.° 2. Avril, 1889. X  PROOEMIUM tunt; nam in codicibus apud Galliam scriptis sive dominationi visigothorum mancipatam, sive sub potestate Francorum regum positam, levis momenti erat Aucloritas vel 11lonitorizcna Alarici. Quia licet illi reges ius romanum subditis suis rornanis retinuerant, hoc non propter reverentiam Principum, qui illud promulgaverant, fuit decretum, sed ad expediendam dominationem in populos noviter subiectos. Dubium nobis non est quoad omissionem trium priorum librorum Coclicis Theodosiani in Palimpsesto, quia in codicibus fere omnibus inveniuntur. Etsi nonnullis principium huius Codicis deest, ílli sunt ex quibus integri foliorum quaternionos avulsi erant, et cum ipsis, priorum librorum pars abiit ^. Fragmenta quibus caret Palimpsestus alía trium generum sunt: r .° ()trae per foliorum defectum absunt et non panca notantur: 2.° Quae per textuum absentiam vetustissimo codici in Palimpsestum translato defuerant, tunc enim Breviario adiecta non erant, icleoque a librario nostro minime adscribi poterant: 3.° Quae aliam causam non agnoscunt, nisi ipsius scriptoris errorern aut íncuriam. Primi generis lacunae in Palimpsesto quinque et viginti sunt; fragmentorum autem existentium viginti quatuor est numerus. Maxima omnium lacuna prima est in ordine, qua, ut diximus, tres priores libri Theodosiani continebantur: decimaseptima, compaó-inen septem folioruin amplexa, quibus inerant posterior pars tituli secundi et sequentes tituli Novellarum Valentiniani usque ad principium decimi: et vigesirrra quinta quae viginti tres foliorum defectum promit quibus continebantur finis tituli 5, tituli 6 ad 13 libri IV atque integer liber V Sententiarum Pauli, fragmenta Codicum Gregoriani et Hermogeniani, Papinianique Responsurn. Praeter has magnas lacunas, dinumerantur in Palimpsesto una trium foliorum, sex duorum, ac demurn octo ex foliis totidem resilientes. Desunt ergo in totum tria et nonaginta folia. Quid nobis has ut lacunas compleremus, facere opus erat? Dubitavimus an necesse esset eas omnino supplere cum Breviarii textu edito, an sufliceret eas indicare, aperiendo quid ipsae celant. Quum Academiae scopus non sit novam hispanicam Breviarii edítionem evulgare, quoniam officii sui non est reproducere opera multoties excussa et universaliter cognita, sed hispanicas res illustrare novellis documentis et peregrinis notitiis, operae pretium fore non credimus fragmentis noviter inventis addere textus qui diversis editionibus extant et a nostro Palimpsesto disiecti exulant. Verumtamen lacunarum simplex notatio, in principio aut in fine cuiuscumque legis, intellectun eius solet premere, quum non habeat lector coram se deficientern textura, quod crebro accidit. Itaque inter has solutiones extremas, media incedemus via. Mutilas leges integramus et quas omnino abesse videmus, indicamus tantum numeris et rubricis titulorum, quibus secundum Haenelis textura inveniuntur. Si novam et expletam Breviarii editionem evulgare conaremur, nobis non sufficerent Haenelis eruditissimi studia, quia opus esset codices quos ipse vidit aut descripsit noviter perscrutari et cum Palimpsesto accuratius conferre, esteras bibliothecas funditus explorare, investigationem denique magna ex parte iterare, cui Haenel viginti annos labor= et peregrinationum impendit. Cum nobis id non liceat, satis erit si, ratione Breviarii habita, novum eius textum seu maiorem ipsius partem propatulo dernus et conferamus cum eo cui, sapienter exposito, detulit Haenel omnium laborun eius maturum fructum. Et quoniam ille patienter nota- ' In Codice Lugdunensi n.° 303, deest prior pars Cod. Theod. usque ad tit. 1. m , lib. III. In Codice Phillippsii liber I ipsius Codicis abest, usque ad c. 2, tit. II, et sic de ceteris in hoc vel in aliis Breviarii locis. PROOEMIUM  XI vit praecipuas varietates quae inter textus excussos et codices inveniuntur, et lectionem praetulit quam genuiniorem aut correctiorem credidit, ita fiet ut nostra collatio, etiamsi non adimpleat omnia eruditorum vota, non parvae tamen utilitatis erit ad criticum studium Legis Romanae Visigothorum. Exemplum Haenelis sequentes, aliquid etiam nostro textui addimus quod in vetustis Breviarii Codicibus et ejus editionibus non nisi raro invenitur. In illis, ut in Palimpsesto, libri et tituli frequenter numerantur, non autem leges aut sententiae, quae unoquoque titulo continentur 1. Haenel yero quo Breviarii usum expediret, non solum legibus et sententiis numeros apposuit, sed etiam divisit paragraphis numeratis Imperatorum Novellas, quae praecepta diversa comprehendunt. Nos autem hoc ídem facimus. Textus Palimpsesti cum HaeneIiano collatus, alias omisiones profert, quae non ex avulsione foliorum procedunt, sed ex aevo quo prior transcriptus fuerat. Nam, ut supra innuimus, post dominationem Visigothorum in Gallia, et si Breviarium in vigore apud Romanos remansit, Commonitorium tamen Alarici, quo sub gravibus poenis de foro et scholis omnes leges Breviario alienae reicctae sunt, auctoritatem et effectum ultra non habuit. Hoc necesse est concludere ex varietatibus, in exclusione vel inclusione legum, quas Breviarii manuscripta illius aetatis exhibent. Non credimus, sicut quidam moderni germanici scriptores, fuisse a Carlomagno Codicem Alarici refectum, sed ex eo quideni tempore multis legibus quas consulti visigothici suppresserant auctum. His yero interpolationibus et additionibus ansam praebere debuit consuetudo, quam docti quidam scribunt statutam fuisse (si certa est) non admittendi in iudicio litigatores, qui suis in actionibus, non proferrent textum legum, cuius applicationem postulabant 2 . Si huiusmodi usus invaluit, consentaneum erat ut multiplicibus Breviarii apographis, quibus modo ad utilitatem litigantium, modo ad locupletandum textum, quo scholae utebantur, aliae leges insererentur; immo etiam nonnullae Imperatorum constitutiones Paulique sententiae, quas visigothi reiecerant, a librariis interpolatae esse potuerunt. Itaque multi sunt codices, quibus non solum constitutiones et sententiae additae sunt, sed etiam Novellae Imperatorum quorum nomina prístino Breviario non ferebantur, quaedam etiam leges barbarorum, aliaque scripta historica nedum iuridica, a lege Romana Visigothorum prorsus aliena 3. ' Haenel affirmat adesse nonnullis Breviarii veteribus apographis quodammodo legum numeros; quod ut probet, citat codicem Parisiensís Suppl. lat. 215, saeculo X aut principio XI scriptum, Epitomen Guelpher- - bytanam V III I aut IX n saeculi, et Codicem Lugdunensem postremis lustris saeculi octavi aut prioribus noni scriptum. Infirmum credimus huius opinionis fundamentum. Gaudenzi peritissimus auctor, fuit primus qui eam invexit, id ratus quod in medio aevo crebro iudices textum legum non possidebant, utpote quia earum exhibitio ad litigatores pertinebat quoties applicationem postularent. Hanc ille peregrinara notitiam fulcire conatur quoniam nimis sumptuosa manuscripta fuere; quare, aequum videbatur onus adquisitionis eorum, non in iudices, sed in litigatores delabi. Sed hoc argutnentum admitti posset dummodo facto exhibitionis Codicis probato eiusdem exhibitionis causa quaereretur, non y ero quum sit ipsius facti comprobatio quae desideratur. Eam etiam invenire censet Gaudenzi in lege Recesvinti alio loco recensita (g, tit. I, lib. II, For. iud.) qua punitur litigator qui iudici pro quocumque negotio, alium legum librum obtulerit, praeter ipsum Forum, ab 1110 rege correctum et noviter evulgatum. Sed librum legum iudici afferre, quae verba illius legis sunt, non significat librum litigatoris proprium exhibere, sed allegare in indicio leges quodam libro insertas. Eamdem prohibitionem Chindasvintus statuerat, in lege 8 ipsius tituli, quum Codicem visigothicum reformavit et communem omnibus subditis suis fecit; quocirca Recesvintus nihil aliud fecit nísi confirmare praeceptum patris sui, addens tantum poenam, anteriore lege omissam, quam eius infractores subire tenebantur. ' Codex Parisiensis 4403, saeculo nono scriptus, nonnullas Theodosiani constitutiones et Pauli sententias diu quidem cognitas, sed a Breviarii compositoribus reiectas admisit. Codex Parisiensis 4404 Breviario annectit Legem Salicam et Leges Alamannorum et Ribuariorum. Codex Vaticanus Reginae Sueciae 1128, XII PROOEMIUM Breviarii textus non fuit quidem Palimpsesto adductus ex illis qui lapsu temporis aucti sunt; sed is erat, quem ex antiquioribus apographis pristini textus novatores adhuc non attigerant. Nam primo ídem Palimpsestus, potius cum vetustioribus codicibus ab Haenel inspectis congruit, quam cum recentioribus cognitis. Hoc iuferri deinde potest quia nullus illi est aliorum iuris anteiustinianei locorum, praeter quos Alarici prudentes excerpserunt. Lex singularis, quam Flavius Theudis rex Codici Theodosiano iussit inserere, non de antiguo iure romano, sed de novo visigothico peragebat, ut postea videbitur. Lege hac probatur textual Palimpsesti neutiquam huius membranis fuisse traditum ante postremos Theudis regnantis annos, ideoque longe post Breviarii promulgationem. Quo autem anno codex noster scriptus fuerit designari nequit, sed de eius forma et scriptura, qua litterae minusculae et unciales commixtae sunt, id ferri potest quod ultimis saeculi VI lustris, aut prioribus VII concedatur. HaeneI, qui tot bibliothecas exploravit, Breviarii codices requirens, nullum alium vetustiorem reperit. Tres antiquiores, quos vidit, Monascensem Phillipsensem et S. Germani scriptos credit, primum saeculo VII aut ad linem VI, ceterosque indubitate saeculo VII. Unde Monascensis codex antiquitus procederet et quomodo ad Germaniam pervenisset ignoratur; attamen si descriptionem, quam de eo fecit Haenel, cum Palimpsesto conferamus, similitudinem inter utrumve animadvertemus. Codex Monascensis cum Pauli libro V explicit, sicut et noster, tametsi foliorum defectu, ultra eius librum IV non progreditur. Orthographia et erroribus orthographicis alteruter codicum congruunt, quin etiam in usu virgularum, plerumque curvatarum ad compendia verborum significanda. In duobus hisce codicibus, vocabula sine interpunctione coniunguntur. Et quoniam Phillipsii Codex, non solum aetate, sed etiam verborum cohaerentia compendiisque, interpungendi signis et orthographia, non differt a Monascensi huic etiam codici Palimpsestus, iisdem circumstantiis cohaeret. Hac tomen paritate non concludimus alterum ex altero fuisse transcriptum, sed eorum coaevam antiquitatem et communem fortasse originem. Licet Palimpsestus eo tempore scriberetur quo adhuc Breviarium novis iuris anteiustinianei locis auctum non fuerat, in id incida quo nonnullas leges barbaras aut earum fragmenta, ve/ novas regum leges librarii Breviario solebant adiicere. Lex Theudis inserta codici nostro, non solum hoc factum confirmat, sed etiam potestatem qua reges visigothí, sicut alii reges barbari fungebantur, augendi et reformandi romanarum legum Codicem, collatis ideo non antiqui ipsius iuris reliquiis t , sed novellis et novissimis legibus. Quod si aliae demonstrationes praesto non essent, vel ex ipsa Theudis lege concludimus saeculo X exaratus, Breviario adiecit Theodosiani quasdam constitutiones, titulos ex Corpore Ulpiani depromptos et Leges Burgundionum, Ripuariorum, Alamannorum et Salicam. In Codice Coburgo-Gothano inventae fuerunt Pauli sententiac de iudiciis, quas raro exhibent alii Codices. Codex Montispessulanus, saeculo IX scriptus, copiosam Appendicem continet, veteribus iuris locis, a Visigothico spretis instructam. Codex Parisiensts Suppl. lat. 65 Breviario annectit Iustiniani Institutionum fragmenta, cum glossa Accursii et Leges. Burgundionam et Salicam. In Codice Kelleri sunt multae Pauli sententiae, quae alicuhi absunt, et sex Maioriant Novellae, quas Visigothi recusaverant. Nec desunt codices qui pertnisceant cum his iuris locis, scripta theologica, historica, litteraria et scientifica, velut libruut I Isidon dc legibus, acta et canones quorumdarn Conciliorum, Glossarium latinae, haebraeae et graecae linguarum, formulas judiciales et tractatum De re medica. ' Iuris anteiustínianei fragmenta transcursu temporis Breviario adiecta non fuerunt auctoritate regia sed iurisconsultorum seú librariorum arbitrio. Hi vero quaedam fragmenta ipsorum Corporum ex quibus Breviarium conditum erat, oniiska,invenientes, deesse crediderunt eademque reposuerunt auctoritate propria. Textusret alia documenta legaliá'quaé in ipsis ,voluminibus Breviario addita reperiuntur, tribui non debent nisi librariis seu illis qui transcriptionern codicis ordinabant et hoc forte quia nihtPtnnovare in iure iudicabant; nam quidquid addebant, illud eo tempore et singulis regionibus, ius ettam erat. PROOEMIUM  XIII neque Palimpsestum, neque illum ex quo desumptus est codicem numerari debere inter authenticos ab Aniano subscriptos descriptosque ab exemplo in Thesaurum regium reposito, qui missi fuerunt Comiti Goiarico et provincialibus rectoribus. Neque possibile fuit exempla a Goiarico signata, tot adeo scripturae erroribus depravari, quot in Palimpsesto apparent. Innumera huius menda oriuntur ex affinitate verborum cum vera eorum sonitu, quod sane indicat fuise codicem nostrum viva voce dictatum illatumque imperiti líbrarii auríbus. Erat ergo probabiliter codex noster unus inter plurimos qui saeculo VII in usum iuris peritorum deducebantur. Ubi scriptus fuerit aperto non Tiquet; sunt tamen nobis indicia vehementia de hispana eius origine. At vero tot inter codices Breviarii atque Epitomarum, quos Haenel recensuit, in Galia plures inventi fuerunt, nonnullique in Germania et Italia, nullus vero in Hispania. Post accuratam exquisitionem rescivimus publicas nostratum bibliothecas omnes carere undequaque cocíicibus aut antiquis libris Breviario attinentibus. Nullum hac de re manuscriptum custodiunt; ad libros autem excussos quod attinet, Bibliotheca nationalis unum Sichardi exemplum possidet, et Cordubensis provincialis bibliotheca aliud Tilii operis exemplum instar Codicis Theodosiani desuper recensitum, et Bradrylogon totius iuris civilis I. Sed haec inopia qua laborant bibliothecae nostrae, et simul copia qua praestant gallicae, licet primo adspectu extranea videatur, miranda non est, si nostrarum legum historiam consulimus. A rege Francorum Clodoveo e Septimania visigothi post mortem Alarici in praelio, armo 507 reiecti sunt; nec tamen Breviarii auctoritas in foro et in scholiis ibi obsolevit quoad romanos quibus promulgatum fuerat. De eius usu et auctoritate in Gallia meridionali sunt exempla plurima. Adhuc in nonnullis Italiae regionibus, Breviarium viguisse probable creditur; ideo quia una ex eius Epitomis in Rethia scripta, deprehenditur, quam Benedictus Levita et Reginus pro iuridicis eorum operibus tractaverunt. Diversa omnino sors obtigit in Hispania Breviario; quod quidem de iure viguit sub dominatione visigothorum regum, simul cum Eurici Codice, quo visigothi regebantur; sed duplex regimen non perduravit apud Hispanos. Breviarium anno 506 fuit evulgatum; invaluit ad dominatum usque Chindasvinti, qui incepit auno 641 et finivit a. 650, post abrogationem romanarum legum. Ideoque Breviarii imperium in Hispania tantum 144 annos complectitur; longe plures, forme sexcentos videlicet, in Galia 2. ' Ecce titulum hujus operis, quod Haenel non recensuit: Bradrylogos totius juris civilis sive Corpus legum: itenz Lzstitutiones T. Gaii juriscons..., ^. D. Ulpiani ex foto scriptorzu,z ipsius Corporis tituli uudetriginta. Quibus aceesseruut yul. Paula Sententiarunz receptarunz ad filinm, libri quinque, antea typis non eomnzissi, Lugduni. Apud Ludovicum Pesuat 1 557 . Czun privilegio Regis. For. jud. 1. 8, tit. I, lib. II. Chindasvintus, posteaquam in Codice unico refuderat omne iuris corpus visígothis et romanis commune, alienae gentis legos ad e.rercitium utilitatis perznisit et ad negotiorum discussionem prohibuit. Suevicae ae Byzantinae regionibus alludens, cunctam sibi subditam gentem nolebat sive romanis legibus, seu alienis iustitutionibus amado anzplius convexari. Verunrtamen critici scriptores, docti illi quidem, negant Breviarium abrogatum hac lege fuisse, quam Recesvintus tametsi confirmavit, illibatam sensu reliquit. Praeclarus Daniels (Haudbnch der deutscheu Staats und Reclztsgesc/zichte, r, pag. 22) docet prohibitionem hanc a Chindasvinto latam ad ius iustinianeum praesertim, Codicem et Novellas referri, non ad Breviarium; quapropter affirmat codicetn visigothicum numquam fuisse ulla lege abrogatum. Sed pace tanti viri, ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus. Quare Augustus Gaudenzi, fontium iuris investigator peritissimus fatetur (Antica compilazione di Diritto romano e visigothico, p. 62) abrogationem Breviarii; non tamen eam tribuit Chindasvinto neque Recesvinto, sed Reccaredo converso ad catholicam fidem; neque enim, cum Chindasvinti lex emanavit romanarum legum prohibens usum, tum fuit edita, utpote quia iamdiu uno simul iure Hispania regebatur. Quodnam vero testimonium de hoc usque nunc ignoto facto Gaudenzi profert? Nullum.'Estó'quod'nonnúlli scriPtoresmeoterici affirmant, alii negant, visigotharum legum Corpus a Leovigildo promulgatum, Reccaredum, zn parte religioni atti- XIV PROOEMIUM Quid mirum igitur si quamplurimos Breviarii Codices in ea natos Galliarum regione dicianus ubi nunc asservantur? Quid mirum etiam si, nullo hactenus in Hispania reperto, se tandem extulerit Palimpsestus quasi rara avis, suo cinere rediviva? In Hispania Breviarium ab exsequutione arcebant eiusmodi difficultates, quas ipse Chindasvintus aliquatenus declaravit 1 . Cuius generis hae difficultates fuere nec ipsa lex, neque historia portendunt. Credimus iis se regem voluisse difficultatibus extricare, quas ad compagem diversarum origine gentium dupla legislatio intendebat. Ipsa porro lex Chindasvinti ne hoc quidem plane efficere potuit ut romanas in foro et litigatores et iudices praeterirent. Ideo Recesvintus, Chindasvinti filius, novam tulit legem 2 , qua triginta aurí libras Fisco persolvere coguntur tam litigatores qui praeter Forum iudicum alium inveherent librum, quam ipsi iudices qui vetitum librum, eo sibi consilio porrectum, non disrumperent. Sub harum legum imperio Alarici Breviarium quasi nervis et ossibus destitutum ápud nostrates elanguit. Corpus iurídicae doctrinae, non autem iuris, Breviarium evocari ad Scitolia, sive commentationes, Recesvintus permisit, modo ne id fieret ad novellarum legum confutationem. Post mortem Recesvinti, quae contigit auno 669, vix ac ne vix quidem operae pretium erat Hispanis, qui sibi istam adsciscerent novis editis exemplaribus, oscitantem et dormitantem L'reviarii sapientiam. Suppetebant ad usum, in dies rariorem, siquando tractandi erant, vetusti codíces, despectu Christianorum aeque pessumdati ac Muhamedanorum barbarie. III DESCRIPTIO PALIÜIPSESTI ET PATRIA. Erasi Breviarii quae supersunt fragmenta codex Legionensis, sub dimidium saeculi IX rescriptus, ad seriem eorum propriam restituta ita exhibet 3: -; 185, 65, 64, 183;-; 88, IOI, IO2, I 73; -; 107, I08, 89, 80, I27, 166, 3I, 34, 171, 130, 81, 7O, 137, 160, 123, 118, 161, 136, 7 5, 86, 10 3 ;-; ISo, 175;-; I06, 91, 1 5, 153, I26;-; 131, 152, 19, 158, 139, 82, 5 1 , 4 6 , 79, 1 34, 163 7 104, 129, 122;-; 119, 128, 105, 17 9 , 63, 162, 9 3, 100, 1 59 , 66, 176, 9 6, 1 78;-; 1 77, 97;-; 2 4, 33, 3 2 , 2 5;-i 172, 1 35, 1 4 2 ; - ; 1 47, 1 38 , 165, 9 0, I16, 74;-; 7;-; 8 7, II2;-; 94, III, 11 4, 99;-; 11 3, 1 4 6 , 1 57, 168, 55, 5 8 , 16 9, 16 4, 1 43, 9 8 , 10 9, 5 0 , 151, 1 54, 4í`, 116, 95, 56;--; 16 7, 1 7;-; i8 4, 57;-. nente correxisse, visigothorum conversionis causa: concludi ex hoc nequit ut rex ille dicatur eidem iuri civili religioni alieno, adstrictos voluisse omnes sibi subditos romanos et visigothos. Si conversio illa ad civilium legum reformationem seu renovationem locum dedisset, historia tantae molis factura non obtegeret, quemadmodum divus Isidorus silentio minime obduxit novitates a Leovigildo arriano, in legislationem inductas. Religiosa unitas unitatem legislationis expedivit, sed statim cam constituere non decuit; uno verbo si eam constituisset, lex Chindasvinti ab omni rationabili utilitate careret. Eccur leges alienae gentis abrogasset, quae a longo tempore in usu non erant? Si Reccaredus novum Codicem struxit, manuscriptum eius latet aut perivit. An Fori judicum leges Antiquae vocatae ex illo Codice proveniant apud doctos disputatur, quia detnonstratione eget. An etiam fragmenta visigothicarum legum a Blhume transcripta, ex quodam Palimpsesto, Bibliotheca Parisiensi custodito, partem illius Codicis facerent, ipse ahume, Merkel et Stobbe affirmant, quamvis Fratres Maurini, quorunr bibliotheca primitus Palimpsestum servabat, Dahn et Haenel negant, quia putant fragmentum illud pristino Eurici Codici pertinere. Quid plura? Quocumque tandem devehatur harum gttaestionum solutio, nihil profecto contra abrogationem legum romanarum a Chindasvinto opponitur, quia nec in legibus Fori iudicum Antignis, neque in Palimpsesto Parisiensi aliquid de abolitione iuris romani anteacta dicitur. ' L. 8, tit. I, lib. II, For. iud. Haec lex, sicut fere omnes Fori iudicum, quo tempore data est non signatur. L. 9, tit. I, lib. II, For. iud. 3 Folia codicis notamus numeris; lineis lacunas Breviarii. PROOEMIUM xv Caetera folia pariter erasa, quorum tamen aliquot integre reviviscere fecimus, lacinias sacrorum Bibliorum, ex recensione Isidoriana saeculo VII scriptorum, turbato etiam ordine prae se ferunt, videlicet: Numerorum librum, Deuteronomium, Ezechielem; III Regum, Deuteronomium iterum, Actus apostolorum (cap. VII), Ieremiam, II Machabaeorum, Isaiam, Ieremiam rursus, II ad Corinthios, II Machabaeorum iterum, iterunlque Actus apostolorum, I Ioannis, Pauli ad Ephesios, II Paralipomenon, Oseam, Ezechielem. Par in utroque Palimpsesto est litterarum conformatio, adeoque eidem proxima aevo; ast eae litterae, quarum agmen ingens sacra Biblia efformabat, altitudine ac latitudine breviore arcentur. Ac nae illi vehementer errant, qui Italicam pristinam a sancto Augustino laudatam recensionem isto ex coclice sibi visi sunt deprehendere; nam et prologos librorum a sancto Hieronymo et Vulgatam ab eo versionem talem usurpat, qualem sanctus Isidorus post Licinium Baeticum complectebatur, atque omnis inde Hispania recepit. Jam si reciprocus a nobis quaeritur utriusque Palimpsesti conspectus generalis, non intimo rerum sed foliorum ordine perspicuo decurrens, is huiusmodi est: Sacra Biblia. I, 2, 3, 4, 5, 6  8, 9, IO, II, I2, 13, 14.  16  18  20, 21, 22, 23  26, 27, 28, 29, 30.  35, 3 6 , 37, 3 8 , 39, 4 0 , 4 1 , 4 2 , 43, 44, 45 • 48, 49  5 2 , 53, 54.  59, 6o, 61, 62.  67, 68, 6g  7 1 , 7 2 , 73.  76, 77, 78.  83, 84, 85.  92  Lex romana visigothorum. 7. 15. 17. 19. 2 4, 25. 3 1 , 3 2 , 33, 34. 4 6 , 47• 5 0 , 51. 55, 5 6 , 57, 58. 6 3 , 64, 65, 66. 70. 74, 75• 79, 8o, 81, 82. 86, 87, 88, 89, 9 0 , 91. 93, 94, 95, 9 6 , 97, 9 8 , 99, Ioo, I0I, 102, IG3, 104, 105, 1o6, 107, 108. 109, 110 III, 112, 113,  114. 115. 116. I17. I18, I19. 120, 124, 132, 140, 1 44, 1 4 8 , 155, 121 125 141 145 1 49, 156 133.  150  122, 123. 126, 127, 128, 129, 130, 131. 1 34, 1 35, 1 3 6 , 1 37, 1 3 8 , 139. 142, 143. 146, 147. 151, 152, 153, 154. 157, 158, 159, 16o, 161, 162, 163, 164, 165, 166, 167, 168, 169, 170, 171, 172, 173. 174 1 75, 1 7 6 , 1 77, 178, 179. 18o, 181, 182  183, 184, 185. Computantur igitur pro sacris bibliis folia rescripti codicis octoginta; centum y ero et quinque pro Breviario Alariciano. Hanc foliaturam ea librarius arte sortitus est est ut membranas utrorumque codicum vetustiorum, aut erasas aut eradendas, coram se statuens, indiscriminatim arriperet; mox earum singulis per Inediam latitudinem complicatis, tot sibi efficeret quaterniones quot satis ad opus erant. Id sane consilii ceperat ille et complevit ut quam prae oculis habebat ecclesiasticam XVI PROOEMIUM Eusebii historiam, a Rufine latine divulgatam et auctam , in eosdem quaterniones apte ciare pulchre refunderet, transverso calamo novas antiquitis litteras intermiscens. Hoc autem contigisse medio vel iam declinante IX saeculo, ipsius visigothica, sive ex hac profluens hispanica scriptura nos docet, cuius exempla photographica Paulus Ewald et Gustavus de Loewe, viri praeclarissimi, orbi litterario edidere t . Est ergo Palimpsestus noster manifeste patria hispanus; atque ibí rescriptus ubi, ut fert probabilis ratio, iamdiu bini codices, ex quibus iste effloruit, altissimas eg-erant radices. Verumtamen, nequis nos in re tam gravi definienda leviores putet, subiectam nobis ob oculos ac tibi, amice lector, describemus paginam phototypice haustam ex Palimpsesto Legionem remisso. Earn nobis rogantibus effecerunt atque obtulerunt D. Sebastianus Urra et D. Eligius I)iaz Ximenez, sodales Academici Legionenses, quorum opera prompta ac diligenti et nostra saepe excrevit. Byblicus textus ad Ieremiam pertinet. Prima columna incipit capite XXXV, vers. 13: (Haec dicit DNS) exercitum, dssrhl; vade et dic uiris iuda et abitatoribus ifzerusalenz»; altera capite XXXVI, vers. 14: (Volumen, ex quo legisti) audiente populo, sume in manu tua et veni. Tulit ergo baruch, filius Neriae, volumen in manu sua, et venit ad eos.» Textus undique, ut iam conspicienti patet, Hieronymianus est; systemate autem orthographico et peculiari phonesi, pingue quid sonante ac peregrinum, textui Alariciano quasi frater fratri comparatur. Superiecta transversim pagina fragmentum continet Eusebianae historiae, ex libro III 2, capitibus XIII et IX desumptum. Hoc si transcribamus, solutis tamen litterarum compencliis, lectori commodo fore remur. «(Ante quartum) belli annum cum :iuitate 3 in pace et abundantia perduraret, in die festo tabernaculorum clamare cepit: uox ab oriente, uox ab ocidente, uox a quattuor uentis, uox super ilzerusalem, uox super sponsos et sponsas , uox super populum, et indesinenter die noctuque per omnes plateas circuiens hec clamabat; quo quidem primores ex populo uelut [in] fausli preconii indignatione commoti correptum hominem multis berberibus czdficiunt. Ad 4 ille nequaquam pro se aliquid loquens, sed ne eos quidem qui se circumstiterant deprecans, easdem uoces pari obstinatione et clamore repetebat. Tum principes intelle;entes, ut 5 res erat, numinis esse motus in viro, perducunt eum ad iudicem romanum, ajrut quem flagris ad ossa usque laniatus llegue lacrimas fundit. Sed eaudern vocem miserabiliter et cum codam ululatu emittens per singula pene verbera proferebat, addens etiam hoc: ue, ue ilzerosolimis. Prosequitur et aliad ídem storiograuus 6 maiore gestum miraculo dicens 7 oraculum quoddam Exuubla scripturae visigothicae, XL tabnlis expressa. Heidelbergae, 1883. Scriptura atque adumbratio tabularum XIII, XIV, XV, nostro codici apprime cohaerent. ' Migue, Patrologia graeca, t. XX, pag. 2 3 7 et 239. Parisiis, 1857. Huic tamen editioni graecae, caput IX est quod codici nostro VIII; nam Rufinus Eusebio multa pro arbitrio addidit, detraxit, immutavit. ' Lege civitas. ' Lege At. • Graeca óttsp 'r,v. Librarius, duas forte lectiones indicans, ita scripsit: ut ni res. Sed ipse, aut alius, apprime doctus notavit ad marginem ut ui non esse admittendum, tametsi ex lectione ut acre res erat minime spernenda emanaverit. ' Nempe Iosephus. Suppressionem litterarum hi aut i ante st, sp, etc., librarium nostrum jaro docuerant bini codices erasi, tam byblicus quam legalis. Praeterea littera ph, quam storiograuus in y transmutat, Iibrarium ipsum genere teutonem seu visigothum portendere videtur. Hic, apposito signo, revocatur lector ad notam marginalem, quae sic se habet: ,Nota quod Ioseppus oraculum prophetarum in christo dictum et proprium, quanquam iudei stolidi in messia (venturo adhuc) uertunt inplendum, in uespasiano putabat impletunl.. PROOEMIUM XVII in sacris litteris repertum quod per idem tempus uirum designaret ex eorum regione processurum, qui totius orbis potiretur imperio; cuius oraculi presagium idem storiograuus uespasianum declarare suspicatur. Sed uespasianus non aliis quam illis solis gentibus que romano uidebantur subdite dominatus est. linde iustius ad christum hec responsare feruntur, ad quem dixerat pater: Pete a me, et dabo tibi gentes eredilatem tuarn et possessionem tuam terminos terre; et cuius per idem tempus per apostolos suos in omnem terram exierat sonus, et in fines orbis terre uerba illorum. VIII. Operepretium sane est post sta ' noscere quis fuerit hic Ioseppus et unde vel ex quo genere originem ducens , qui tantanl nobis materiam rerum gestarum cognitionem prestiterit 2.» Haec pagina textu Rufiniano cluobusque scholiis marginalibus a librario sive eadem manu, quae codicem rescripsit, adiectis, manifesto constat. Ac primo quidem, ut conspicienti patet, systema illud elucet orthographicum, cuius complexionem ex Palimpsesto legali fusius trademus 3. Interea satis est meminisse quae idcirco animadvertit clarissimus FIorez ubi de codicibus Cordubae saeculo 1X per librarios mozarabes exaratis agit 4 . Duo porro scholia, paginae annexa, cloctorem Alvarum Cordubensem profecto decent, arabicam hebraicam latinam linguas apprime doctunl, ingenio sapientia atque omnium adeo historiarum, quae tum ferebantur studio perillustrem. Is enim tam secundi quam primi scholii sententiam, ac verba fortasse ipsa, usurpavit contra Eleazarum iudaeum anuo 840 5. Huiusmodi scholiis, hactenus ineditis, per singulas pene paginas codex claret, latinis ferme ubique, alicubi arabicis, graecis nusquam. Eum igitur natum dicimus Cordubae medio saeculo IX. Nec diu ibi remansit, Legionem felici sorte migraturus. Eum siquidem aut dono aut pretio accepit 6 a Samuele mozarabe Dulcicíius presbyter Toletanus, legatione functus Alfonsi III apud calipham NIuhammedcm auno 883; eumque secum auno sequenti redux, asportavít. Ex hac descripta forsitan est Historia Eusebii el Rrtfini, qua Alfonsus III utebatur 7; et in qua muriere tanti Principis gloriatur Ecclesia cathedralis Ovetensis. Malo fato codex Legionensis initio exesus, sub finenl yero mutilus, inter eos facile collocatur, quos episcopus Pelagius anno 1072 8 , reficienclos accepit. Folium 183 ita clauditur: «hydrie fieri solent in egipti partibus undique crebris minutas 9 admodum foraminibus,pacut'e I°, quibus turbicla aqua desudans desecatior /tac " purior redditur.» Haec verba prostant in libro iI Rufini, capite XXVI 12. At enim folium 184 incipit a capite XXIX ' 3 : «quod quum ' Lege ista. ' E regione huius commatis, in ora paginae, alterum scholion legitur: «Hic Ioseppus dignissime vitam conlaudans, vir ex genere designatus, legem eximie edocens inbuit.. 3 Articulo V. España Sagrada, tomo X1, pag. 51-61. Matriti, 1792. ,,Scito quia nihil tibi ex Egesippi poaui verbis sed ex Iosippi nostri (videlicet genere iudaei) doctoris.. Quae quidem Alvarus explanans, illico verba subdit ab Eusebio ex Iosepho relata, prout habentur in nostro codice atque a secundo scholio designatur. Primo etiam scholio stolidus arguitur Eleazarus, qui Messiam spectabat venturum anuo 867.—Ibid. pag. 18 4 et 185. Diaz Ximenez, Boletín de la Real Academia de la Historia, torno XX, pag. 130, Matriti, 5892. Handschriftenschlitze Spaniens von Dr. Rodolf Beer, pag. 3 8 5 . Vindobonae, 1894. España Sagrada, tomo XXXVI, append. XXVIII, pag. L1X. " Lege et nrinut:s. Lege patule. " Lege defecatior ac. " Migue, Patrologia latina, tomo XXI, pag. 535. Parisiis, 1849. ' a Ibid, pag. 537. XVIII PROOEMIUM factum esse hi qui superfuerant ex paganis viderent, in recordationem rei magne sibimet antiquitus commendate venisse perhibentur: signum hoc nostrum dominice crucis inter illas quas dicunt hieraticas, id est sacerdotales litteras, habere egiptii dicuntur velut unum ex ceteris litterarum, que apud illos sunt, elementis.» Cur autem textus interceptus disparuit, avulsio explicat ac disiectio quaternionis postremi. Sed multo peiora passus est quaternio codicis primus. Primo eius folio frustulum dumtaxat relinquitur miserandum; sequentia inde folia, quasi scissos obligue digitos, macie squalidos et flamma corruptos, in maiorem altitudinem gradatius se attollere conspicis. Ea tamen ex palimpsestis sacrorum bibliorum traxisse originem, itemque exordium ab historiae dedicatione, sive epistola Rufini ad Chromatium, negabit nemo. Quod si, ubi pervenit Corduba Legionem, codex membrorum integer erat, eccur adhuc post medelam i, et curara sapienter adhibitam, aegre convalescens utroque pede claudicat? Sua, ni fallimur, portendit cladem a barbaris Almanzor 2 et Abdelmelich 3 inustam cathedrali Legionensi. Ad rem Pelagius episcopus 4: «Post hec comparavi ad honorem sancti Salvatoris et beate Marie librum magni pretii, quem I3ibliolliecam 5 nominant..., et librum in ecclesia necessarium de prophetiis, epistolis et evangeliis qui comicus dicitur 6 ..., et reparavi quoscumque inveni disrríptos et dispersos, quorum inJinalus est numerus. Quanti autem faceret editam a Rufino historiara Pelagius, qui se profitebatur doctrinis ecciesiasticis apprinae eruditum, altero id innuente codice 7 novimus, quem scribi iussit anuo circiter 1069. Iv DE LEGE THEUD1ANA Quidquid ex Breviario Alarici, hactenus cognito, Palimpsestus Legione servatus retinet, quo tempore quove loco scriptus díci possit ac debeat, per summa capita in utramque partem disserendo lustravimus. At yero, singularis, quam codex noster Breviario inseruit, a Theudi visigothorum rege Toleti lata et promulgata lex, ita ex insperato crebris, obscuris, dificillimis implectitur quaestionibus, ut ea nobis et seorsum et accurate tractanda demum esse videatur. ' aNunc autem cum siluisset terra in dicbus nostris, et dominus res Adefonsus in sede paterna convaluisset, et vidissem ego Pelagius hunc locum rnihi a Deo commendatum, malitia hostium non solum contaminatum, sed etiam corruptum, absidibus interruptis, aris et altaribus incompositis, parietibus nudis et inundatione pluviarurn corruptis, sine domibus et officinis canonicis, sine libris et ornamentis ecclesiasticis, sine forma discipline regularis..., laboravi facere de meo et adquirere de aliis probatis personis hec omnia que sequuntur.»- Testantentum Pelagii, auno ro73; ap. España Sagrada, ubi supra. Anno g88. Anuo 995- ' Loco cit. Divinam intellige, seu codicem sacrorum Bibliorum utriusque Testamenti. N xemplar hoc idipsum fuisse arbitramur quod in monasterio Albeldensi scriptum est auno VI regis Ordonii, aerre vulgaris 920. Magno illud sibi pretio comparavit Pelagius, reposuitque in thesauro ecclesiae suae cathedralis, ubi paulo post documentis historicis melius crevit et etiamnum custoditur. " «Guardase otro Códice Gótico, que contiene las Profecías, Epístolas y Evangelios de todos los días del año. Este es uno de los Códices, que el Obispo Don Pelayo dió á su santa Iglesia, como parece por la cláusula de su testamento que dexo referida y por el testimonio que se lee en una hoja del mismo Códice por estas palabras: Pelagius Episcopus sum liber.» Risco, Iglesia de León y monasterios antiguos y modernos de la misma ciudad, pág. 80. Madrid, 1792. •Est liber Hestorie ecclesiastice, que dicitur tripartita attributa; a tribus de Grecia compositurn uno scilicet Theodorido sancto episcopo, et duobus viris Sozomeno et Socrate, incipiens a Constantino imperatore usque ad Theodosium iumorem per multa intervalla teunporum... Ego Arias (codicis nempe scriptor) vidi ipsum librum in Francia, quem nondum videram in Gallicia.» Ibid, pag. 81. PROOEMIUM  XIX Ac primo quidem, quare tot Breviarii codices, quos Haenel prae manibus habuit, hanc legem excludant, quaeritur. Respondemus quia nuilus eorum repertus est in Hispania; noster autem erasus est Cordubae, ibique ut credimus natus; quamvis illuc eumdem saeculo VIII illabi potuisse non diffitemur, vel Hispali vel Toleto deductum. Data lex est sub die VIII kalendas Decembrias anno XV regni domini nostri gloriosissimi Theudi regis. Numerus XV, actione chymica excítatus, indubitate colligitur. Quandonam Theudis regnare coepit? Neutiquam ante modem Amalaricí, praedecessoris eius, quam historiographi cuncti statuunt accidisse anno J31; quin de initio regni Theudis consentiant, nam vehementer inter se discrepant. Annum 53 1 designant Procopius 1 , Sanctus Isidorus 2 , Alfonsus X 3, Vasaeus 4 et Garibay 5; verumtamen sequentem praeferunt, 53 2 videlicet, archiepiscopus Rodericus 6 , Alfonsus a Carthagena 7, Sancius a Palentia 8 , Ambrosius Morales 9 et Ferreras '°. Quamdiu yero in solio perstiterit, auctores qui tradunt pariter discordant. Alii computant annos XV et menses V vel VI; alii annos XVII; quibus alii adiungunt V vel VI menses ". Theudis autem obitum accidisse anno 548 concedunt omnes. Quare intra hunc annum et 545 evincimus eum esse requirendum quo data lex fuit. Hunc autem, videlicet 54 6, tutissirne deducemus ex actis eonciliorum Ilerdensis et Valentini, quae celebrata sunt eodem armo XV regís Theudis, aera hispana 584 sive anno Christi 546; Ilerdense quidem VIII Idus Augusti, Valentinum autem II Nonas Decembris. Atqui, intermedia his duabus dies est VIII Kalendas Decembris. Itaque lex promulgata fuit die 24 Novembris anuo S¢6. Inde obiter concludemus non fuisse Theudim sceptro potitum ant e diem.quintam Decembris anni 53 1 12 Textum legis integrum non assequimur; principio enim, membran a vehementer rasa ita eum pessumdedit ut verba tantum aliquot inspicienti prodat. Scopus legis, dubio procul is est quem prae oculis paulo ante habuerat Ilerdense concilium supranominatum, etenim litigandi libidinem, pessimo iuramento obfirmatam, damnavit severe admodum, ac censoria nota coércuit '3. Simili pacto, fortique sanctione et poena, Theudis lata lege perstrinxit iudicum et curialiunl abusus in exactione litium expensarum. Rectores provinciarum sic alloquitur: El ut r E Ztionabiliter perpenderitis, veridica extimatione decernite, quoniam iustum est, non pro sponle arbitrio, sed justo ratiocinantis examine, normam sumptuum existimari. Si quis sane praeter ea, quae sursum dicta sunt pro expediendis talibus negotiis fueran/ data suffragia propositae actionis modum in nulla ratione transcendat. Tunc enim redemta non creditur fuisse iustitia ' De bello gothico, lib. I. • Historia gothorum, anuo 531. • Coronica general de España, parte II, cap. 31. Reru» hispanicaru,n chronicon, anno 531. ° Compendio historial de las Crónicas, lib. VIII, cap. 16. • De rebus Hispaniae, lib. II, cap. 12 Reruna his(ranicarum anacephalaeosis, cap. 21. ° Historia hispanica, p. I, cap. 14. o Crónica general de España, 1. XI, cap. 58. 10 Sinopsis histórica cronológica de España, año 532. " Confer quae hac de re late disquisivimus apud Boletín de la Real Academia de la Historia, tomo XIV, página 474-47 8 , 491-495• " Testantibus conciliis, pri.aus Theudi annus consistebat diebus sexta augusti et quarta Decembris 532. Ergo incoepit post quartam Decembris 531; non tatuen post diem sextam Augusti, 532, quia ipse tum decurrebat. Sancto Isidoro possumus consequenter fidere, utpote qui regni Theudiani statuit initium anno imperii lustiniani sexto. Hic antera annus incoepit prima die Aprilis 532. Quod si verum est, inter hanc diem et sextam Augusti eiusdem anni, quaestio iam restricta, protenditur. " «Qui sacramento se obligaverit ut litigan cum quolibet ad pace» nullomodo redeat, pro periurio uno anno a communione corporis et sanguinis Domini segregatus reatum suum eleemosynis fletibus et quantis potuerit ieiuniis absolvat; ad caritatem autern, quae operit multitudinem peccatorum, celeriter festinet venire.. Can. VII. XXVI PROOEMIUM III. E contrario non minus crebro dipthongi ae et oe per e substitutae apparent ut: quesita, predicere, premium, iudeus, hec. Hoc defectu pariter laborat codex Monascensis, itemque Parisienses 4403 et 4406, Ambrosianus et Bernensis 1048 '. IV. Litterae b etp, ubi t sequitur, mendose substituuntur: scribtura, optulerint. Ita pariter in codice Monascensi legimus nubtiae, obtaverit, obtintnm; in codice Parisiensi 4406 babtisma, praescribtunt; et in codice Fuldensi 2 nubtiae, rubtum. V. Littera c ante e, quasi ore italo redderetur, pro g usurpatur: conlecerit pro collegerit. Pari modo se habent codices Parisienses 4403 et 4406; deterius debacchatur codex Fuldensis ubi scribitur sagro pro sacro, sagrado pro sacrato, eglesia pro eccle.ria. VI. Ratione prolati soni c quoque cedit in locum t: gracia, preciuut, racionent, tercia. Idem videtur in Monascensi codice, in Parisiensibus 44 0 3, 44 06 et Suppl. lat. 215, et in Ambrosiano: condicio, convencio, milicia, sentencia. VII. Ut b et p, ita d ac t permutantur: aput, illatt, adque pro atgne. Hoc etiam pede claudicant codices Monascensis, Parisienses 4403 et 4406, Ambrosianus et Parisiensis Suppl. lat. 2 15. VIII. Vocales i et e invicem se loco deponunt: differri pro defferri, inorntis pro enormis, deminuta pro diminuta, letigiosus pro litigiosos. Hoc item pacto procedunt codex Monascensis ac tres Parisienses memorati. IX. Littera h initio vocabuli saepe detruditur, crebrius autem intruditur: oc, orrescat, hurbibus, husus 3 hordo, helementoratnt, hactnnt, hac pro ac. Ita codices tres Parisienses supra nominati, Monascensis, Ambrosianus et Bernensis 1048. X. Simplex littera interdum pro duplici usuvenit ac viceversa: codicilo, nollumus. Exempla praesto sunt in codicibus Monascensi et Parisiensibus 4406 et Suppl. lat. 2 15. XI. Littera m, veluti si efferret sonum naribus permeantem aut mugientem, lusitano similem, modo redundat, modo pro n ponitur: quinquent pro quinque, Constantinopolim pro Constanlinopoli, volumtas pro voluutas. Inde nova ratio prosodica emersit, conficiendis hexametris, quam probat dystichum in epitaphio Venantiae, matronae Eborensis, anno 593 incisum 4: ' Duro simul dulcem cum viro carpere(m) vitam, ultiumm iam solvi devitum, comunom omnibus, unum. Pari gressu evagantur codices Monascensis et Parisienses 4403 et 4406. XII. Littera n saepissime ob eamdem sonoritatem immittitur ante s, aliamve consonm: quotiens pro quo/les, relinquerit pro reliquerit, discendens pro discedens, thensauris pro thesauris, centensima pro centesima. Ut codex Monascensis, ita etiam inscriptiones saeculorum VI et VII 5 huic incremento dant operam 6. XIII. Brevium syllabarum vocales o et u commutantur, utsobule pro sobo le, zitfolis pro infulis. ' Saeculo IX in Gallia scriptus. ' Codex, saeculo IX in Gallia pessime scriptus, diversis Breviarii locis expletur et quasi inculta farragine consarcinatur. ' Confer quae ob hoc vocabulum, a Palimpsesto traditutn, docte disputavit D. Franciscus Fernández et González apud Boletín de la Real Academia de la Historia, tomo XII, pág. 239-243. Hübner, Inscriptiones Hispaniae christianae, núm. 12. o Exempli causa in epitaphio Venantiae: °Vita(m) dum vixi Venantia nomen in seculo ges(s)i. Ter deciens quater in pace quietos pertuli annos.• Hunc morera adhuc servat vernacula dialectus provincias Baeticae, ubi dicitur muncho pro mucho, chinchón pro chichón; lateque viguisse demonstrant etyma linguae hispanicae: alondra ex alauda, dengue ex tegmine, manzano ex matiano, ronco ex rauco, sonreír ex subridere, venda ex vitta. PROOEMIUM  XXVII Id vitio quoque vertitur codicibus Monascensi, Parisiensibus 4406 et Suppl. lat. 215, atque Bernensi I048 XIV. Littera p duriuscule geminatur, aut duas inter consonas male perstrepit: suppremum pro supremum, volumptas pro voluntas. Raro haec; rariusque accidit mutatio consonae y in b: remobendus pro removendus. Exempla huiusmodi frequentiora tradunt codices Monascensis et Parisienses 4403 et 4406. XV. Initio vocabulorum, is vel his evadit s ante i et p: ste, sta, stud, Spaniarum pro iste, ista, istud, Hispaniarum. E contrario, ubi minime deest anteponitur i: istatuimus, istilo, istipulatio, istudium. Similiter, pari loco legitur estrinsecus pro extrínsecus, estraneus pro extraneus. Has mutationes detrectant cuncti codices extra Hispaniam reperti. Itaque Palimpsestus noster originem portendit hispanam, quamvis eam lapides non evincant I. Ouod ut comprobemus praestabit evolvere syllogen inscriptionum Hispanicarum, unde clari aperiuntur fontes, quíbus primo ef$oruit lingua nostratum romanica (romance). r. In epitaphio Honorati episcopi Hispalensis, qui decessit anno 647, profertur nostri Martialis Bilbilitani pentameter (Hübner, Inscr. Hisp. Chr. 65): Non timet ostiles iam lapis ste minas. 2. Pentameter alter Eborae sic effertur (I. H. Ch., I o): Nec lemorrrve insidies expectaraqaee vana time. Ne quis timeat lemurum insidias spectraque vana, carmine iubetur ut frontem sive pectora cruce signet. y. In epitaphio Sinticionis, armo 632 Salaciae defuncti (1. H. Ch., 2): .Dignum Deo in pace conmendavit ispiritrent.. 4. In ara quam consecravit auno 652 videlicet X Chindasvinti et IV Recesvinti, Iustus episcopus Accitanus (7. II. Ch., 175): .Recondite sunt ic reliquie... sancte Paule, sancti Esteplaani.... S. Apud Carthaginem Novam anno 58 9 (I. H. Ch., 176): «Comenciolus... magnus virtute magister milítum Spaniae.. 6. In opere tessellato, quo circus maximus Barcinonensis eleganter effingitur (Hübner, (I. H. L., 5129), Nomina equorum: «Iscolasticus, Ispumosus». 6. In epitaphio romano, Cordubae (I. H. L. 2236): Domitius Isquilinus magister grammaticae graecus, annorum CI, hic situs est. Sit tibi terra levis. 7. His exemplis, quae lapides romani suppeditant, aliisque plurimis nominatim addenda satis esse putavimus Istoricus (1482), Ispana (268o), Ispanus (3133), Spanus (3262), Sest iltiensis (852), Sestius (5011). Verumtamen, licet excusari plerumque de erratis potest Palimpsesti librarius propter sui temporis et regionis usum, quem penes arbitrium erat et ius et norma tam loquendi quam scribendi, oscitantem ipsum nihilominus ac nihil humani ab eo alíenum putamus, ubi scribere deprehenditur ad pro ut, vel pro nec, coniugi pro coniuges, actione pro agnatione, reservanda pro reseranda, reseratae pro reservatae, extantibus pro non extantibus, filia mor/lía pro filia mortui, amicis pro anzitis, etc. Errores eiusmodi sic diluemus atque a textu edito propulsabimus, ut nequicquam eorum, nisi quum opus fuerit, meminerimus. Matriti, pridie Nonas Apriles A. D. MDCCCXCVI. FRANCISCUS A CÁRDENAS. — FIDELIS FITA. ' Cf. Le Blant op. cit., préface, pag. cxvul. LEGIS ROMANAE WISIGOTHORUM FRAGMENTA _ EX CODICE PALIMPSESTO LEGIONENSI fluctoritas Alarici regis I . ha hoc co7pore continentur leges sive species juris de Theodosiano et diversis libris electae et, sicul praeceptum est, explanatae auno XXII regnante domino Alarico rege, ordinante viro illustri Gojarico camita. Exemplar auctoritatis. Commonitorium Timotlaeo V. S. contiti  Itcipiunt tituli de libro legum explanati 2  Codicis Tlaeodosiani liben pri9mes 3. Codicis Theodosiani liber secundus 4. Codicis Theodosiani liber tcrtizcs 5. ' Primum Breviarii fragmentmn, adeoque majus, ex codice rescripto avulsum est; Decretum etiam Alarici de nova compilatione legali, quo textus promulgatur ejusque auctoritas definitur. Quem y ero codex palimpsestus non habet, eumcíem exhibent undecun Breviarii integri vel ejus epitomatis editiones; quare hoc loco minime inserendum duxinmts. = Desideratur etiam in Palimpsesto Index titulorum, quem profecto avulsae rescripti codicis membranae complectebantur, sub una vel alia forma. Sunt codices qui tantum rubricas titulorum breviter proferunt, ut monent editiones Breviarii a Sichardo, Cujacio aliisque scriptoribus divulgatae: sunt etiam ubi rubricis titulorum explanationes seu explicationes adjiciuntur, quemadmodum Haenel editor animadvertit. Quem porro indicem codex rescriptus prae se ferebat, non liquet. • Deficit prorsus in Palimpsesto liber hic in XII titulos distributus: TtTULUS I. —De corrstitutiouibtas priucpum et edictis. Lei TtTULUS VII. —De officio rectoris provinciae. Legos sex. ges tres.  VIII. —De offacio jradisuua civiliuru. Lex una. II.—De diversis rescriptis. Leges octo.  I  IX.— De oficio judicuna vrilitariune. Lex una. III. —De mandatis princípielo. Lex una.  X. —De offacio judicum ouarrium. Leges tres. IV.—De respotsis prudeutrent. Lex una.  I  XI. —De defeusoribus civitatuua. Leges tres. V.—De officio prarfectoruua praetorio. Les una.  XII. —De assessoribus, dontesficis et cancellariis. VI.—De officio vicarii. Lex una.  Leges duae. Deest etiam in Palimpsesto liber secundus, hos titulos comprehendens: TITULUS I.—De jurisdictione et ubi quis convenire debeat. Legos duodecim. II. —Ne iu sua causa quis judicet. Lex una. III. — De on:issa actionis impctratiote. Lex una. IV. —De denuntiatione val editione rescripti. Leges septem. V.—De dominio ni quae poscitur. Lex una. VI.—De tanapo-ruu curso et reparationibus deamotiatiomtm. Leges quinque. VII. —De dilationibus. Leges tres. VIII. —De feriis. Leges tres. IX.— De pactis et transactio ibus. Lex una. X. —De postulando. Leges tres. X1.—De crroribus advecatorum. Lex una. XII.—De cognitoribus et procuratoribus. Legos septem. XIII. —De actionilms ad potentes trauslatis. Lex una. XIV.—De Icis qui potentiorum nomina in lite practen- ¿001 out titulos praediis affzguni. Lex una. XV.—De dolo malo. Lex una. XVI. —De integri restitutione. Leges tres. • Codici Palimpsesto deperiit: TITULUS I.—De contrahenda emtione. Leges novem. II.—De conmissoria rescindenda. Lex una.  • De pa/vibus qui filiis distraxerunt. Lex una. IV.—De aedililiis actiouibus. Lex una. V.—De sporsalibus el ante uuptias donationibus. Leges octo. VI.—Si pravinciae rector vel ad cuto pertinentes sponsalia dederint. Lex una. VII.—De urtptiis. Legas tres. VIII. —De secundis nuptiis. Legos tres. IX.—Si secundo nrrpserit outtlier coi marilos ttsuntfructum reliquerit. Lex una. X.—Si 'tupiere ex rescripto petautnr. Lex una. TITULUS XVII. XVIII. XIX. XX. XXI. XXII. XXIII. XXIV. XXV. XXVI. XXVII. XXVIII. XXIX. XXX. XXXI. XXXII. XXXIII TITULUS XI. —Si quaczemque praeditus potestate uuptias petat invitae, Lex una. XII.—De incestis uuptiis. Leges quatuor. XIII.—De dotibus. Leges quatuor. XIV.—De uuptiis gentilium. Lex una. XV.—De fedejussoribus dotium. Lex una. XVI.—De vepudiis. Legas duae. XVII.—De tutoribus et curatoribus creandis. Leges quatuor. XVIII.—Qui petant. Lex una. XIX.—De adnainistratiore et pericialo tutorum el curatorum. Leges quatuor. —De p is qui veniana aetatis impetrarient. Lex una. —De judiciis. Leges duae. — De inofficioso testamento. Leges septem. — De inofftciosis donationibus. Lex una. —De inoffeciosis dotibus. Leges duae. —De hereditatis petitioce. Lex una. — De ni viudicatione. Lex una. —Fanailiae herciscundae. Leges duae. — De comu n ani dividiendo. Lex una. — Fiuiram regundorum. Lex una. —Si certum petatur de chirograpiais. Lex una. — De pecuuiae sequestratiene prohibita. Lex una. —Si certiuu petatur de suffragiis. Legas duae. —De pignoribus. Leges duae. —Quod jussu. Lex una. — De peculio. Lex una. . — De usuris. Legos quatuor. "1 - 14 10 1 ) 1 cn p p T k 1 Eo ú O S t u S F, `T C^ ^ i., E 1^ T t}--t f a l! S A a. c Se N tt d`T ct1 P l n TÍZEemAic}uaExpal2TE m tt-102EmESSC(na`TR^^•1-eONS1NECñS 1.4amcUCYl¿\rG`T1o\cCl 1N-Ap.wTxs y \\..aZ cn o \z\ C-,\` - vT\ 5 m a TER P,ot-1oRumSo l-VI1d c01-4SEclud-v - t.tncu l ze kETá.9-cE1US p A a-ERSRauES PA f T " 1 A ` i - uFZ`TEU6tCu \I - .V^\-1a1-4CayÓEmetSETCCam lec. tTtcna, Su CCE SS1ol-10>^-n01o1N-amac1-zzEU c1Z`am ° \E`--1-t,.Y.cr, -) 1-t yuscol-4ST1TLtTt sis - aoN 2Do1 -4012u pos S CS mi--i o'r1CRE`T1 O' 4 - - t 1 S S OkF Ni--; VV.' fECO co5y-rt jz 11-1SUccesso Stol-ois pe CUS`TOb112E :.._. .  : !t1 g e l ' CL n l _ t T N^ ^ ó,^ t `i '^^iE^^dcc^^i b ^^ i J  ^ T Eo c ` i^ , a - ^>^"^^t2^^^^a^^^..^.S :`^^^ie © : . E 012^`Tl p 1 l S^<<-ICtC!^1 `: u^cpaTER^.E`^ - 1i.n^ IN  ;  `:;,^sceccESStora`c^ss El E1uSm-:, ;c:_:; .  dÚ _. ., ,. .  E1<Eb t^r ,N.-" -- 9^: uEé-, ^.1  ^ E: `TL i1 DO  .•... .. .  :^:ESS^;.....  u ERtT  c^ E^ECUT S O ^_L i c E^Llcr^ S I S`C d- ^,  E 1•Z 1 T Cr10 R i C l^ ` ī E^ 1^ ► O 1 N^Á 1-^ < <  t. -tc^ C;; ^e ^ i  . TEStI - ^EamB1S u\`^^ES^lcceb¿.(r  J D-tT VIII l4 N0uEM6  R>\ u{HSdI,  â D HN 7Ht D b xl !  fT Y/ILFNTtNIAHU 11 1 NTERp C RCTIOe `^°^ O f- • o isZ UCá^pOS I SeSSio :;  ^ Ap R ET O n l Bus p E TE2 A` Í ^C.b R ^ L.1© Ú iX d, ^i IJ :',::; : :.: :. ; . :.: .:^ _ i >t ^:. ^  —  i-" ^.:. -::::.:. a_..:, c{ u i a 1, E r ti B u S U`TR l.l c7) , S u^^^`r-^.4 (-1-5é CGT- ^C^- ^^ ^ I  7  ^  a  ^O 1^J^:s. i..:^;..i:^:::.,.i.. OC 9üiiaONpoSSt`T - -Tác>^ e ).1 1-16 'tiE U !`T - aTEM SIB ibEBii-an-) :::.::..::i:!.. CUICS 1 ORSEI--d` - nyz.T CR. d L1 `t"?Sq-u1p120x1CnC.:Srl;,E 1 2ñ -ze l , ..:::::;:.'::,^ .' ,!< ,^•I 11 U1-1D11.,113± R1  __,  ^. Impp^ Rch¿.bñt_.SS e `Th UI-k412.1^.lS ^^a^ Re ! tA l t^.0 ?yo . 0t^.tuc1,óo` Cápa ► ^^eSuSCEp`r^cnNe ī R n c^ol-tiococia,^z:cST T,,.,,...-^.. - I-.. .....:.... ..,: Re moR.^t"u oS eh EREb t c á ac c - Emuc^.t^-a 1^2E.c^.p tz^. T1-1' : .: , l^ . , : :?. ^ :.. :.::^. ^ 'rR.;ti . :613 • t-( - .mqu ¿km SUSCEp Et2a•'t miScetze co9a`ru'iz.. p2:0-eR:a E. ';l_;;:3;J`i':a,;' ī i.:., aciLl Et,_eall-ssuDE e .zaóa--)EREbtTa•`rESoelaizyCU;r^^^ea`TRiB, DA - 1"','^•_;F) :-.10:-.1OCTO6 COV1STrNTIt^toPut.l7J^ ARCti^.410 lili Ti HON ORA O li1 r r  rc$c13 :-..•: ::<<::^ ; :^_ i2. S 1Te m oRE^,U. p`^-I ^.R.urn apaTRCyc+CRtTC^o^a , i . ;; . :^:^  .r.^,^^1.!:_ P... Y.)  a oSTE. t1-xTE5Ra, r cuS moR1 ^TU RS n t^4REÍ.ac^u g ^aT R ► S S i..i SS 'T <: .i' "... .,. i .. :. u^.,T c U c1^1 ^.^ 1 1 S ^ 12 a.`TRt^ u Se^ u ZaÍ, d I S ` C C Ó c R E I :': :.::: , v c::.::.,.., 1..:, c .... :::: i b 9u lb d c c E r'T `TE CY) p® R E 1.4u  a t2u C1--) h E v aE . ,i;^^^::: : ._^,: , ü. ".- : :_r. ^EC^tm^. R^.TRt13^ btutNbam co1^^t^E-1 C^ Z1TC^0Ó ^...  ... ' 1 --- 1, -::1..1_5^. : ,^:i'_^ '^ ;'t l--)tS que accEr IcryROSuA'pOtZ`T1o.‘"1E,co‘4 Tela`-v-,>. CODICIS THEODOSIANI LIBER QUARTUS TITULUS I.—(I) IMn'EI:ATOKLS " I ' III:OIwsICs 1:T VALrNTI\IA\LS AUGLs1 • I AD SL • '\A1'I:11I I. Patrem aliqua ex parte minorem esse matribus non sinemus. Nam cúm etiam infantis filii morientis mater bonorum solatia consequatur, cur de aetate ejus pater graves patiatur tendiculas non viclemus; et cúm legitima successio no n modo in matre verum etiam in successoribus longius constitutis non bonorum possessionis petitionem non cretionis solennitatem cog itur custodire grcalicaamque contenta aditae vel adeundae hereditatis indicio, quanto magis pter talibus est vinculis exuenclus atque ideo laac oratione sancimus, ut pater etiam infantis ^lü successionem, sive ille matre ejus moriente adeundae hereditatis vel petendae bonorum Aossessiouis fuerit exsecutus ofíicium sic , e ista neglexerit moriente filio infanti in qualibeí adate sine ambiguitate succedat. Data VIII Idus Novembris Ravenna Dominis Nostris Theodosio XII et Valentiniano III _1uJ7lstls, Cousulibus. Interpretatio. Cretio et bonorum possessio antiguo jure a praetoribus petebatur; quod explanan opus non est, quia legibus utrumque sublatum est. Et ideo infans, licet loqui non possit, tamen hereclitatem sibi clebitam capit, cui morienti pater aut is qui proximus fuerit ex legc succedit. TIT. II.—UNDE LIBERI. Iilll'Lr:ATOlas Ar.cAhIUs ET HonoluLS AUGLBTI At:R>rl,iaxo PRAEFECTO 1'A].ATiO. Filia quae dote a patre suscepta matrimonio sociata est, intestato patre mortuo, si hereclitatem velit adire cum fi-atribus, dotem quam susceperat miscere cogatur paternae substantiae atque ita in subeunda hereditate sociari cum fratribus. Data pifie Nonas Octobris, Constantinopoli, Arcadio IV et Honorio III Augustis, Consulibus. Interpretatio. Filia, si tempore nuptiarum a patre fuerit dotata et paterpostea 2 intestatus moriatur, si in reliqua patris substantia vult cum aliis fratribus aequalis accedere, dotem vel quicquicl accepit tempore nuptiarum hereditati paternae cum fratribus dividendam confundat; quod si noluerit, sit his quae accepit pro sua portione contenta. ' Textus hujus constitutionis apud alios codices bis verbis incipit: Post alta. Haec verba, quae in constitutionihus I3reviarii plurimis repetuntur, addiderunt legum romanarum compilatores, ut pateat earum quamdam priorem partem fuisse praecisam quod eam penitus obsoletam sive inutilem judicaverint. ' Haenel: Postea pater. In DE  o N !1  CI^R^OI1^N 0 ^^ D I CTO  . ÁRU 11J ^ lm p ual.E^^^^^sTl-^EOC 15' E^^.^zc.^ ^  ^ o pp o z,,2,^ p taNucna,eólCTUmSuHUSO1a15^EC^1T1 m1S 11-1au 61°r^To maTrttmo, - .r k cus^oa tT opa ,u. 44 `r-u e---rpRoBivr,\L. e5 1rn n,a SU C ESSI O>-lEaefEn'ru.,RScI^; cE c ru c avpo5sESS1o 1J Ela ouuSy)E R  d ESÍ.oc^TUSUSq,^ópu^E^`rA`r1SaN^osS1^1euNC1UlE^L1 ^^yyE Rrc B U S C.1TA`T - u R 1 u'TE Ra U cr1 . L,1 E^-1 1 s pl 1 TlIV1 KAL ocre. COI^ST/Ur1NOP0^VN  TNtOqO$VOÍ.  NY^O  CC 556 1  E  o p 1•-1`CE^ZD v S 1 su  lo ^ Ī eR.El,1C1eR1T ..a;: • t - ¿l - uge-cl,E2cmu1 .teR. gtisc^uosc^^ al pa,R^umue ,. : :_:^, o^.,. :.;;^,^._. ucnL,e  1moTErnp oTZEEblbeutT v 1'1 tS C 1 11-1^.`TUSruERI ` Cpv osuá. := 1  ^TR^SÍ1 E1^.EÓl`TA` ī ESuC ^ R.e.L t ^ su 9^ á 9 t^ E•, Ut^. enR E •  ... .  ( ^^^^ ^-: ^: ; ^.; ::^^ T^'  ^ ^9 TI R m i - :: - ; ., u .sposTmoóum ^ ycuna,croRÉ ^u^E g xu p i & < rau  < ^c1 oNFs 1' , `` 1 _ ¡ ^^,-1-^1,^, ^1 -1 T^S  I`^COD1Ct411S  c.--, 4''  .  ^o  -uo C O 1 - 9 S`^t" u N `T - 1 ‘-_tS a  - P u im p al^1^.1s quo s ^-ES^r^.. ^-, e MTU^^>.NpRECEa^TS,^uT1^,um^^TAT1Q,°r^ ;,..::^c-, )41_,SepTemTEST1u en 1.1 E1. 9 -utl--Icj,-n-avERUEUvr^.^l-COóee55eopoRTeT- ....: := u,m y 1 Er1-u -1 -e reSTa,‘-19 - 1 u SuccE SS1o1rE5s\NEa.I.IC^b,CapTtO14CSERurZ,R. \ qt.1a,1-4b0 1 91TuRTE.sT1 u m uumeRU saEVECe.R17-1-,Aele ^ .7-u>z. 1 . 1a y'1Rm um cluobE^r11aCETE12.i Suo!.,umQT,m-c,^.yLz n cu1 1 Oe ) 50-vAR1 Xt 1^A1. 1AN CoNSTJ^1-1T1lAO Z, vil 17CO n -1STA1-^T10 C  ^ C S S B aETES 11.^ T ^rER  S 9^  \ qulsNOU eceR1R  ^ P  ^  -res ^T-^ n ^ E ^ ^ t1 m :: :..:: ;;..::. T,.m6>-^ ^ES ` ī AmÉN`r 1 y EcER1`rCOa1Ct^^L1cn 1 t -1Cluococ>>c11.l..ol.E ,; ..`^ :,..,,:..;,c •r.. cma, C: 11.?.6T  . G01,Gm ^^Ó1S^1-1 S T I ^ L. ^^ R O`T r cNE^^TU^ rC.`^i`>u^clpsumE.;::;;=.;:':.;c.::-:)_ií! l2.T+G ^s^s< S <cES°r1 u m 1-,o CES c r - s el) -remau9-T41rkq,sutsCR. 1 p -i - :c'-..', B ;-;,:::.:,1.. ,,,;t,, '<;,` Co'1tf ► Rm 2x R1 C}uoaslmlNus9u,s.mclu11-Icyua 7., :.,.; ^rER ► °'['S ► CUT1 E^rcETe^ ex Uoi,UCnP^ra. c res1-1&sec <:.' . .^..::; ^. ^ :•:.^:: I .ESEmStcot-1ót^o^eST^mE^l - lvpos^^T^c e rUSyu -,.; - :-:_::::::;;ti.: • ::_:^s::'i-;:•; EoAlum 9 u.xml u r rES 9 a,melaTO y ECECzá.ThEReZ= ' .., . ^ ^..,.....: ^^  :_;^^:.,.^ =:= :: : : ;.::.  : ::.:..::•-:: Coó^clU..ol-  sl ,EREa1^.ls^r-t Tu^lo1-^o1a c^aL,e^• ::.; ^—  ^ ÍmyPpUa.^ENT11-1l^NS`TI)EO^eTáR C I  ^Á, ^;^.1^..::::..::..r:: ::,:M:,. ,.. :  1.-- •J .. . ^ .^ ^^ r l CODICIS THEODOSIANI LIBER IV  5 TIT: III. — DE CARBONIANO EDICTO. (I) IMPERATORES VALENTINIANUS, TxEODOSIU'S ET ARCADIOS, AUGUSTI RUFINO PRAEFECTO PALATIO. Carbonianum edictum sub personis legitimis indubitato matrimonio, custodito parto et probata legitima successione, defertur; scilicet ut in possessione novus heres locatus usque ad pubertatis annos sine inquietudine rebus utatur interdum alienis. Data IV Kalendas Octobris, Constantinopoli, Theodosio Augusto III et .Mundantio, Consulibus. Interpretatio. Si quis moriens ex legitimo matrimonio praegnantem reliquerit uxorem jubet lex mulierem a propinquís quo usque ad partum venial cazstodiri; quae cuna legitimo tempore ediderit, is qui natus fuerit pro sua portione in patris heredítate succedat. Ia usque ad quintum et decimunz aetatis suae annum quae a patre derelicta sunt sine ullius repelitione possideal futurum ut suas post modum per curatorem aut excipiat aut exserat actiones. TIT. IV. — DE TESTAMENTIS ET CODICILLIS. (i) IMPERATOR CONSTANTINUS AUGUSTOS 1 PRAEFECTO URBIS. In codicillis quos testamentum non praecedit, sicut in voluntatibus testamenti septem testium ve1 quinque interventum non deesse oportet; sic enim fiet tu testantium successiones sine aliqua captione serventur. Si guando igitur testium numerus defecerit 2 habeatur infirmum; quod et in ceteris voluntatibus placuit observari. Data XI Kalendas Januarias, Constantino Augusto VII et Constantio Caesare, Consulibus. Interpretatio. Si quis non fecerit testamentum sed vice testamenti fecerit codicillum, in quo codicillo legitima hereclis institutio teneatur et hunc ipsum eodem numero testium, hoc est septem aut quinque subscriptionibzes facial confirmari; quod 3 si minus quam quinque valere non petera, sicuti et ceterae voluntates: nam secundum superiorem legem, si condito testamento postea factus fuerit codicillzzs et eo alium quam in testamento fecerat heredem volneril nominare, in eo codicillo hereclis institutio non valebit. (2) IMPEP.ATORES VALENTINIANUS, THEODOSIUS ET ARCADIUS PROCULO PRAEPOSITO URBIS. Haen. add.: et Constautius Caesar. 2 Haenel: Defecerit iustrutuetttunt codicilli. Verba instrutnentuue codicilli desiderantur in Palimpsesto, Codices omnes, hactenus evulgati, silentio premund quod, adverbialiter neque ineleganter appositum, quasi diceret eo quod. co citctU.t S auT Ncp t S`Th o l iSl-J O ZiS1- ► e cESS 1TIAM ► ty üF> ,tROs REi,11-49u.ua.-aTuR1-1Z5a• uc -y a enus S1Ttu,e usuSaNTERpRt ud ► TO5 RdTUS C`T SaWChOa`JCOpRC'GCcntuSLiC.E1--1`Tld,('(1LtTCt u4 LtTERS1 uECR.t m l)ydl 1`TER. tITC`TORE1.ESERC`1-SUj)pROL `Td.hEptS`TO1,. d .RECiulR2vTURE`rINCUmla,ñTPRO11)A`T10 F`t"P1Z1 m1Tt1S 9vt S C F21p`T U R^.On T L-^^eR1T, C^TE íRum gca Oá. 1 OS^.IROS q 2,1-9-I}--4ETcOb1cl lloSeTAE?IST 01:1/49 A aEOl2.Ev uTa,müSUT ExaL ► s,`-cld(y.1sluElz),s Eas ESS egLteST1Q1-ac-mSEtz1CS{bpRo 'GARI`TqU1ac-\utbI-r O'a 1 S 12CL1 s4 h 1^'^H St1rlTa,apRox,m^,c^ n., d. c^ ^ , agEROS c^E^UI-aC`it U E^.  9, \u Ct11-iSt humd-4i`1-2.TCpeR`Ty,--`T`Tr-S`TenEN7-I UEROSCky T 1.1R,áC n Z.Eg1T1 C"nACn u c‘,N\.:1--+ cu p r Tlot_tEcl, 1 14 1-- 5 o cr,E\ 4 .,1 R cb fo9_9-EpROCESSERI`Tlu2EC$p1EMZ-1S, }.IrCtutaREdlSTz n >zE 1uSu5m a. pR1ua°Ttshc9E Vtt3uq ?9-051`TCCmUR DA - -yMlDtoii'--ks x K7`1_ fE6RVARIAS ToMAS10 I I PROlv\OiU GOWSVk.16 ^ 1 - 1-1-VER?S t C s u1s mOR1E I ASpR114C1p j ua p p .dP 1~1 ciu IS a;E-rcen am lctSEluSal,1ClU4b(pcoatctlñ u "-¿\U°-ce,p2k`pl5"1-ol.a.cY,cRE1 ERI`TREÍ,tUquE1-\aump re T wi1Sl1 - - 1 ; •TU1Tu ; ► pReCip1-1-175 t,a..,,,1.ERE S eó S49u1a-vba.lc\--)obOyR1uTtSrLLC121`1--CREl.tc 9-ucne`TÓET2,l1L„ci-)2,I2`TeSoR-ra^L^CR1^T012`TáSSEC^I^TClf1Q 11-11u Ó 1c1Sb\SC^.1SStOUECO•1,--ISIST,•-vUc-RU0-1pOSStc-s-ScRtpTu RApROL,TAI URESL1bS1STcRE CETEl2.UpR11-..IC1p 1 U,El,EI uSpR0kI m n S 1ut clUta r cES'\ --,\ mE111-O ---\u T N---‘u1_lcup¿\<-1-1 pNEbtcrI1T `T t `TUR hO CS1L3t 1 .Eq16uSUA\,,zRO,2CRCn1T`Ti'IuR  d,S1áC 1m Qp aR.chólus e-1-"n01--1ORt uS ^^ ^^TER}-t?,^1p R 0 C 0 F^SLII 1 T ES 'T,\( Y1E14 'TU 1Y1 --- 1 (n.3 + E011--.1): tRCC1AR1 ÓE$1?)tT cp()ÓfuCRStS 1 - )OCC^El.1c1C1-kS 11om1-41a, ,.\ppE11.dutT c, u ms UpER,Fl,ua101-4 1-40cc d.1-49p R C-re 2.m assa.u¿,c,-,q,t,4 E c ESSd . 1t ó. 1~40td13u>-1á11.j` cá.u`TF,LA U eLCO1--tTRNCTS \\c171Ul..tiTt.lCi `TES`i-2. ī ORiS Suf;Cl`C t..lO. uc\ -- )T,VT1 u Ec p n 9-1C'fll..lRvIÓe mCONÓ 1 T1RL>> ^R110OC d E13E1 EC01auE^i,1 S\ a .uTCYIAÍoREmt1^1pRINC1i^1oslc,NA`TO Rucn r.u^r m1N0 RCcy^ z n U.TU U^^UC^01 -1U (-n FRUmC t1 O Nó1 ToRSt1E y y 12E^1íxeR1`TuOl„u(m TdT1• Cu(Yn 9u1-19, hc,1c 1-, o}a,S)-,ARISUS C R1pSOR1N'T • `TESTá,cInE I .i` TO1ICE T } 1 Q }^ h IS Ecl1 S FRIES^^IE R ITR eC E11 S1^C^SE^-tsg U t Ex° ^REm^ ► rn c^ 1 S p o^ 1 `T^R.'3t^T?2tUm CODICIS THEODOSIANI LIBER IV  7 Ouae codicillis aut epistolis nobis necessitudinibusve nostris relinquuntur non admittimus; sit ille usus inter privatos ratus. Et sane hoc loco praebemus licentiam ut civiliter sive criminaliter, ut actor elegerit super prolata epistola requiratur, et incumbat probatio ei r primitus qui scripturam obtulerit. Ceterum quod ad nos nostrosque attinet, codicillos et epistolas adeo refutamus, ut ex illis, etiamsi veras eas esse quaestionum series 2 approbarit, quicquid nobis relictum est nostrisve constiterit ad ¡iberos defuncti vel, si hi non sint, ad proximum quemque judicii nostri liumanitate pertineat. 5 ^. Testamenti yero scripturam legitimam vel nuncupationem, quae in nomen nostrum forte processerit, jure capiemus, nec in ea re distare jus nostrum a privatis heredibus profitemur. Data 1-Iecliolani X Kalendas Februarias, Timasio et Promoto Consulibus. Interpretatio. Si quis moriens principi vel propinquis etiam 3 amicis ejus alic l uicl per coclicilltm aut per epistolam crecliclerit relinquenclum, pietatis intuitu id praecipit non valere. Sed si quid tali modo privatis fiterit clerelictum et de talibus chartis 4 orta fuerit fortasse conLeudo, in judicis discussione consistat, utrum possit scriptura prolata jure subsistere. Ceterum principi vel ejus proximis, quicquicl testamento aut nuncupatione dimittitur, hoc sibi legibus valore permittitur. (;) I_lIILI:_vToI.MS Ai:CADILs ra • Hi>xcnurs  Ar:rtiRNAr.I PR000) y SL''LI ASIAE. Testamentum non ideo inlirmari debebit, quocl diversis hoc cleficiens nominibus appellavit cinn superflua non noceant. Praetermissa namque necessaria non abundans cautela vel contractos inminuit vel testatoris sufficit 5 voluntati. § t. Nec patimur fidein conditi arbitrii ob hoc clebere convelli, si aut majorem in principio signatorum aut minorem aut nullum numerum conditor suae praedixerit voluntati, cúm quinque huic non ignari suscripserint testamento , licet non eisclem series fuerit recensita, sed is 6 qui extrenwm -disponit arbitrium ( Palimp.: el. ' Palimpsesto scrihitur_guaestiotut series pro gitaestionunt regula, sicut exstat in omnibus codicibus ab Haenel inspectis. Sed animacvertere oportet quod tempore Alarici ac sequiore aetate vocabatur etiam series qualiscumquc successio pracceptorum sive ordinationum leaalium. I-Iunc sensnm, lege de qua mox agemus, Thendis aperte indicat, proferens eam ju.rta hujus consulti serieut. " Haenel: vel. Haenel: chartulis. ` Codices omnes: officit. Haene]: hir. Seguitnr textus jiag. 9) CcTERÁS stmtl,Cspns c rul&RI e xEbtc c roalutdó :4,tscm t? - Tt` Ī -AapoSSE S S 1 ova eco ex rnoRepETlERVfSTMrtm 1149-eR{PSk h u tu s  gausplotápRopost`rum SuaE1wie1-rrtouts Pl,dwE`T S10EN1 mS1C'u1SbErU NC - r I dg1 - 1Ot,1ÉRtet`(.lot,tj_ creen be ,ll uoyf 1 CtOSo2,gEREPRo1-1i bE c t"uRE c ["p 2 \T1 2 oNUS 1 ,,, t FR 9 - 1rnttl-<tERtl3u 9e 1 .,oc T 1 S e-ro p cRt s c o 1---x c rRa.`i"a13ul.dS 1301,40zzi p ossess{ol-leRepelL.tcruRS t cal u11,1cR,11-tbtcToqt.toadea, l, TERuTRo E S  u su Am Exp t-tac34Cl2tc ī opTlol-tEl.lEpE}41 TZ 3 N `'rt d pO SS tTd ^ a., t u c rT Ra 1 -i S t ^. Ca e c n  a ^cr1 S e T1 Sb a e i°t o N E coSETu> z p RCcAuGR e U 1 S 1 h Ecra°r1 s { u Be'ruR.aux l l ,e e tU,uctcluo c_.tm9uEPa21 RN` n o1 - ► E SERua Nauo - ) e S r T'u°TTES c raTO R cic:ttbECREUury A ce RE -F-eSTAmEuTumSt tÓ 1NPtEmt,,C 9c .a u,..tERt9rt uru S cl-a 'Tu ScttóEa°ruR.ESSebEpuí,accrus UFc TRaóucEReltceATadp ó E{ co N c-ntSSI 1 1-4TERpReTNT{014Em u e l,ur-c-ex c o ó t ct 1b s u l,m cr)a\ m u oé. ump r r-a9em.t t s t ► ó IU,E col -4 pl,Exu.9srr 11/4bu101aE c 1 - tam cobcc11.1,oRumscRt p T' U IZA a Eaea°rol 3 < nl-LFR.e tU,otuREet„Ec<Ttol-tts u taELtceT ^ a c .tR.alaTe UTqc.ttExTeSTameNe-c-oac,CR.EUOI,UERtcr aóytóElc014mtSS Ummt5 RdREi-tol`ópa S SIT S1qUtSWC -Ro E x pa P.e  E3USUTRIC.IS SexuS hac 1,t13e12.1 sUsq,daSRd buco cr4aR`TUm t-1a c rtOM tSU11 -i CuLeSálitSd ^su^l cosu^, `1 - 101-41SNe2r LA cO laS`TRtCTUS db`t eRrturnuS9, 5cR1p`ruS h CRESruERtTuEl,1YtU ► -1CUpAT1,]$ ► }a EoutóEl.lceT`rC.sTamFu To quob r uESTaTQRU t cEm quo cluee o d-i Ct l.l.o Rurnuoi,utctO15`T11-1ERE 1, t cEt3t h -- G1.s 1 ó E he rzEc^ t TaTe excrE s `rameN ^ R O S E Cu1^Ót_1mmo R^ul1.to j ,urnpTaTEmacel 1 SpuERIT foRSt a mStapC aTUSCaEl-CeRTE TSE S p 1 ` `T i,to‘,uE}Zt9-- d ó y; aE t co y 4 mtsstsu ► 3stótUm CoNuloLdfZE 1-10Net-tlmpmRed Reeaóem9uE R, a c rtoulaETURamt c l -c r e RE Ó e^lrra e^-r ^ UCR  otJ CreRe ll4omt-ti c.u9 - em cE^--teRET e sTamel - ► `T1 S1UE  pR`T-pR101uRE StUF.CtU1^1 CoNS1S`Td`t-SEuCo ÓtCt^.l,l col - 4 r S CR1 UEN`t - uRS1uE NON SCR1PTauoLuen^aS u 1 .^-- u md pRE^e>•-tc^aTu^t auol,umuS ol3SE R.uaRtuaTeO Óema tEcluoTE m°rurn  clutóeolzurnrueR1`C hó c pyE cT urnsutpl-Ela{ e rUóll-lemsoRTla9--uR. 1--1ikt1.c} ► EtuS t1-e al en-) N L-reRUrn a tyr e lz.v-ru R9uoó 1 -tuU.arn }, m$eá ► c -ry t gen, I -dfre cn CODICIS TF-Ik;(JDOSIANI LIBER IV ceterasque similes postulari ex edicto divi Adriani se mittit ad possessionem ex more petiejrit statim inter ipsa hujus juris auspicia propositum suae intentionis explanet. Sic enim, si quis def l opti Agreveri# voltlntatetn 4e inofficioso agere prohibetur, et patrortus iiberti muneril`jilS elerctis. óperi§ so p la t€1.bias bonorum possessione repelIitur. Sic mulier in edicto quod de alterutro est, cim .suan} explanaverit optionem ne poenitentia possit ad aliud transi,rep etiam satisdatiorre cogetur praecavere nisi si aetatis juvetur auxilio. § i . Iliud quocunque pan ratione servandum est ut testator qui decrevit 1 facere testamentum, si id implere nequiverit intestatus videatur esse defunctus nec traducere liceat ad fideicommissi interpretationem, velut ex codicillis ultimam voluntatem, nisi si id ille complexus sit ad vim etiam codicillorum scriptura debeat obtinere; illo jure electionis videlicet perdurapte, ut qui ex testamento agere voluerit ad fideicommissum migrare non possit. § 2. Si quis y ero ex parentibus utriusque sexus ac liberis usque ad gradum quartum agnationis vinculis alligatus vel cognationis nexu constrictus ad tertium usque scriptus heres fuerit vel nuncupatus, in eo videlicet testamento, quod testator vicem quoque codicillorum voluit obtinere, licebít ei, si de hereditate ex testamento secundum mortui voluntatem agens fuerit forsitan superatus, vel certe ipse sponte voluerit, ad fideicommisi subsidium convolare. Non enim par eademque ratio videtur amittere debita et lucra non capere z . In omni autem genere testamenti, sive in praetorio jure sive civili consistat, seu codicilli conscribantur sive non scripta volumptas ultima praetendatur, id volumus observad, ut eodem die, quo tentum 3 [ali] quid eorum fuerit, ad perfectum sui plenitudinem sortiatur, nihilque ejus in diem alterum differatur; quod 4 nullam habeat firmitatem (Sequitur textus pag. r7) Haenel: decreverit. Exhinc hujus legis textus deficit apud Sichardum, non yero in aliis codicibus, neque apud Haenel. Et quoniam interpreti «extrema pars hujus legis non habetur exposita, quia Novella lege calcatur», id quidem intelligi operae pretium erit ut referatur non ad § 2 ipsius constitutionis, ut in editione Sichardiana prostat, sed ad partem quae de unitate testamentifactionis loquitur. Cod. palimpsesto: tenatrcnr. Haenel: coeptum. Haenel: quod quidem. L1B.ER s1.1t111 111S1d ,^. ^- pTemaUrr9u11-a9uEm L.1d,ROgtT1auT9ulfoRTU1 TOUeIJERINTpos S luT1 u STETES er1 cri-ol.aturnpEt2.%11 EBETZE 1 c E1posT52-4cT ► 01,1Embluxt.l ► scyvl,l.ciUescEUerlausapicl c IUI TR1UMTES` r t UCr?1 - tunleRo Si1-49-COI-VTF1-!`Tl DAT 2CVl KATMARTITS COHSTAI-1T1MOpOLIMTHIOD1.SVICTORTU 00011SubnuS ^ !-^`TERp S 1 u tS ^scR ► pTURd mc o l - iól t°T' eRTESTmN` aETÚE.`rposT moóumSlNEcRtpTUR a .ñoceSTp NUNcupr ° T1oNEmsUam 19'E 12..a}..2:02. mcREólóeRlrrUO LuI49-2.-5-f .cnUelSIcOó1c ► ll,lS9Uoó £ST F tcl E I CONCTII SSump O TESTA`rEmh ERebl SuO COwcnISER1T U T' exQL1áL ► Ot,uER\T`TESTa ` r OR \S h ORÓ11-1ATI O14 Es UCCEÓ Z.`TTyMC 11.4pRlmoRa1 o 2\aEU1-3baEheREZ11^rwTt ss uAm pu BLICAl2E-40U ^ ESII-taTuol .urnTa-TEcn uTRL.1C p E2CTEST n mel-l`roAU14)Iau}-Icu Pa ► T101 4 em z. y l c vy \ bel col-1m1SSu m hERea1`rATEm SI F2.1 Ek Esa,T tt llablcaNbAm quoaslpRlcnAel,Ec"G'Io E ► UsvyeRr-rsupERa c t -n aba l .°TCRamesTRaNS%ReZ• 1 UUl. ► c e , \`T9u ► A Uulus p eTv-no Nec(nacEssaa EREl,1^^1 ► ssEl-aoueR.ITExcÍ,UbElaóum9Ula, ulaapeT-IT ► oal,las4^p w-rEerrEUlaela-s-ERExcl,ublT C x-TREmdpaRSl.eC,ls s^vwS IbeOlaOl-lh,víseTURSCRIpTa u E  N l ,Ex p osl^ra. ^ uw,ouoLl,a.EC,ECal,ca-TUR. 1 . TlÇOSIS I \/DJ I cñ cousTala`nlaus • ^  a,ópRoul>`tc1a,,Es `^-EplaaEvarEllluTquob 1 I-1 cova-mOUERSI a b EuocaTUR 1>J c oval ula c-rzsm p eR.s o 1-1 a rn u di E p, ^c`[^}2a 1-a E k m c^ o U a°n ow1 ^,, U E ‘., F m `r' 1 O 1-118 U S u El,1.111?,U c^S L,1 E` Ī a ^ ► 1 S CM -1` ► R.N C`t1 '6U S conulmE9rRal-asyeRRIOpQRnrET 'T - 2i, m (luan-) 1.a11-)ll,y2,ccflacclSl`r 1 , t `TF 141hl1,omllal .aspFRó ► sElaaó ► CluoÓsl`-nu`TEUEcáusá. L 1E.R`Tt r rlaRpOS°TE)camFNwó lC1 S11 - lsupp L E ME1-1Tum pR0 lauNTla,^ 1ONIS b ENTLtRaRB1`TR1 t qu1140141amaRUlrC'RES SEbE x ecc t r rC)RES pta-rAlaÓl sulJ` ī r E` Ī CE`reR), DAT IU Ī , X6VSTAS  $ASS O E T A 13LaVlfl  CouSVL,1$vS 11-1-rE.Rp  , Esc ^ uz ^ El ^jRoPOSs c faC^  T ^.no>a^RePE^r'I^ruRRA>JS (cRR 1 a o 5 l ^  p S ÓEU`rEa Ól.1.,TrcRUm l - 1C.Ill,1SCON`TRaC` ī l$US po T Es T Ia F ,1NaEal, t qua 1ER1scRt ^-u  ('I^I ^r ► T la1SIpR1uSt!S áE U^aC,t`T R 11S !!^ ÉRS ^ T ` r1la^Ll b p t R^ 1N `T lti^. DE NJ^Tu RA I.. ^ LtS t^.^ATR 1 ^Vs 1 ^K V1  v 1^ ^ CODICIS THEODOSIANI LIBER IV nisi aut septem aut quinque vel rogati aut qui fortuito ' venerint possínt juste s testimonium perhibere via'elicet 3 post sanctionem divinis et liquescentibus apici6us, qui trium testium numero sint contenti. Data XVI Kalendas Martias, Constantinopoli Theodosio et Victore viris clarissimis consulibus. Interpretatio. Si quis per scripturam condiderit testamentum et postmodum sine scriptura, hoc est per nuncupationem suam iterandam crediderit voluntatem, vel si codicillis, quod est fideicommissum, potestatem heredi suo commiserit, ut, ex qua voluerit, testatoris ordinatione succedat; tunc in primordio adeundae hereditatis suam publicare non desinat voluntatem, utrum ex testamento, an per nuncupationen, an per fideicommissum, hereditatem sibi eligat vindicandam. Ouod si prima electio ejus fuerit superata, ad alteram ei transire non liceat, quia unius petitione concessa, de reliquis se noverit excludendum, quia una petitio alias aperte et evidenter excludit. Extrema pars legis istius ideo non habetur scripta vel exposita, quia novella lege calcatur. TIT. V. — DE LITIGIOSIS. (1) IIIPERATOR CONSTANTInUS AUGUSTUS AD PROVINCIALES. 4 Lite pendente ilIud quod in controversiam devocatur, in conjunctam personam vel extraIleam donationibus vel emtionibus t/el quibuslibet aliis contractibus minime transferri oportet, tamquam nihil factum sit lite nihilominus peragenda; quod si tutelae causa vertitur, post examen juclicis in supplementum pronuntiationis dentur arbitri, qui non jam arbitri, sed executores putandi sunt, et cetera. Data Kalendas Augustas Basso et Ablavio Consulibus. Interpretatio. Res quae proposita actione repetitur, transferri a possidente ad alterum nullis contractibus potest; neque inde angula fieri scriptura permittitur, nisi prius lis, de qua agitur, fuerit in judicio clelinita. TIT. VI. — DE NATURALIBUS FILIIS ET MATRIBUS EORUM 5. Haenel: fortitu. ' Haenel: j u re. ' Haenel: ut. Haenel add.: post clic. ° Post hanc tituli VI inscriptionem desunt in Palimpsesto ipse titulus, duas leges comprehendens, titulus VII De nrauuruissiouibrrs iu Ecclesia, unam tantum constitutionem habens, et prima et quarta leges tituli VIII De liberali causa. Verum si duo hi tituli et prima lex tituli VI recte ab omnibus codicibus portenduntur, non ita lex 2 ejusdem tituli VI, cujus textus apud Haenel valde turbatus exstat et corruptus a plurimis codicibus. Praeterea lex 4." tituli VIII non adest, forsitan ex defectu librarii, non solum in omnibus codicibus quos Haenel inspexit, verum etiam apud Sichardum et Tilium. Eam Cujacius primo evulgavit, sed fontem ex quo hausta fuit silentio premit. Inde creditur exciudi a priore Breviarii compositione, postremae adiuncta. 17 3  THrbD  l.t Br ^  1S  ^  T òem  á  a. c^ ma.xlmum  pu 1P^e12.Td`C1 A.CC1AlO^i211'^ f CA1-1 t CÚlt-t trKsclmesTU^pA`rR18'7-11bLr 1Us U 1 `^dElNa,1BE12ASv^Ci^C^p^FS`ra S^mtsS ES` ī 'ElZ.1 EREj, I >leR5CaT - E1-toNl.tcetze°r• S t qu ► s ciact-mN O^R u el -‘ uN ^ ^ 1/4`-uS a cTurn c^1  U AtORAarn t1~t,sTRaut^r c1 ^ a 1mm1^OR.ls ecnp^clo SctE 0 - m ^t ^ ,v 0^ ^ .1c,a.r Eu m 2vbV,lzelz-w-re e nue>atel-1Tecn empcnoutS d ► CTUSCVd CilA loREL.ÓC0 t Ia 1 ST RZ.T1pRES C R ► p trt O 1a Ol`:TEN EElt T 1^l ecue12.o^l4.E q ^ i 2.purrquECript a0 - )p12.OSERu oeaócaerus 11dc ( Y ) AloR: er fecTu Su ENaEUatuEl.Ll9-la^oNaqutc.sotTaeruq, ^ ,amt t.l t S , TRKTO I AC11 pe N EA Ō e7cTREm j oRei.N C,1T 1 1$ E RTa.`rEcn cl N cn >J E 9UEmatot2.EFFecTUS ORA c tuEmsuacmaouERa . T•11 e9 y EEam qud19a0122.uETtaTuE14b9 - 1014 tS pRETtobeSER U1 SSE.t ual cmuÓus EST ES°T"mtu p Rl S1ma.lSeaóEm e m p Ttou1S .N .8  aó en t>Jt S TRó.^Cl p R EScRI p e t-lOta É MCT1-1dÓl. t Sa 11 1 TuR S ebumRtc^, ba.E1TUR2.25sEAvsto 94. p a h ETt  11-t1. 113E1zr11,t,sEUt..auTc\U‘ q  E u + dES^uquoóAmcjOC^t^t-t a ► } NC^E Cn 12UY2S US SERt.1^^-U^E m RE 1 ^dBCtN`Tu12.SEZ^E . 01 2 - Um IlACE)CCFpTI O} - lECdl.19,(.^.1S1 - 1HC,üEi.l aAeSt-tc:trCquttl-tpuBERESI N`T'R.AAHt3l.tC'n9uARTUmbEC1enLt Cn . mA1-kuli11ss1 /-u.cZEluCEpsINSEF2t11 e Ct ORETEH°T'1 tC;H ORan-A ► BE1RTaTe 1 . 401a ilurcaa-a C cui z t m alo REs 9 , caEUUmaa c n l,ac ñl el :zAlaR- ^ , ^a, 1 óS Elz^to}aEl ..;o^tauCl^ca>J^rURCUm 1.1.1,1 aE^^. TlS`TC2.t i3u`rd r e.t,113ER`rAT1S‘ SNo1ZdN` ī l (3,..N. LIT Mal tLII000NCESSa. E ST Q Ut 1..teROmEmot2tATtiRtrl¿ n uE1-xÓ1TtC11-iEp OST^^CT'^. 1a014 1-xesClus lul-tEC°r1TL1Rh utu s l.ec,,saEy-teykctoc.,5.12.ebtT E c TCllam Utct SS tcn dEvtArryl P S t qu t REm co tJ m 1 S eRu u ` T m ae> ~ tóum ESTStqctitsquam omtatctimciu. suptza co>,a pRehE - 1 st s u 1.a\-\H1l oER^^^rcm Pizoc1,ámAu - E q - t ly la \ UO p u TSE ESS e elus cicatsFóNCtlaiCt`rpRÓplTE6t`TUR91-tcnbEEONOMul3ut"'`:9i' :..A R.eZbtbzc pj2. o yElZRI j ubF.)C'pR0`TlNL1S ?Ro 1-tUNT1A131`r ,C1UOb I.IER O pE`rIT(aYt. SI 1Z) y u ER I` Ī 1ae S O`rld`rl0 NIS col-1`nRt-t uE ► ZSIé. X C `-‘ U1101 - 1EC11d Ó SelZTORISUTA1,1 Al, rcsECoNpR.HSuctZes`fcol-t S e RuM$ATURl,2 n cpeTtTto uR U e r sty uERvrAa pv.o $a Td p l2o pR 4 A l , t 12) FR c rzksSes°raRumR.eR U ,m MI EQC)err,TzbTt a^B<;>:_?:;: 5•+1qk. k oa bEBt e 1 - ulzrteposcATUR UTsElzurTctrre ^ Epul.su¡s 19 ROaÑO q uobam r u O RaT },A g e.2,9cuoa u c t sER.uOaocritk.1 CODICIS THEODOSIANI LIBER IV  ig (TIT. VIII.—DE LIBERALI CAUSA). (2) IDEM AUGUSTUS. AD MAXIMUM PRAEFEC - TUM URBiS. Libertati a majoribus tantum impensum est ut patribus quibus jus vitae in liberos necisque potestas permissa est, eripere libertatem non liceret. § r. Si quisquam minor venumdatus actum major administravit, quoniam minoris emtio scientiam non obligat, eum ad libertatem venientem emtionis actusque a majore administrati praescriptio non tenebit. § '2. Nec yero ille, qui apud quempiam pro servo educatur, ac major effectus vendenti velut domino acquiescit I actuque administrato jam pene extremam relegit libertatem, quoniam neque major effectus originem suam noverat, neque eam quam ignoraverat venditionis 2 pretio deservisse judicandus est, minori similis eadem emtionis atque actus administrati praescriptione non alligabitur, sed utrique dabitur assertio. § 3. Paria 3 etiam ín libertinis erunt qui quaestu quodam in ramdem rursus servitutem relabuntur. Sed eorum hac exceptione causa distinguenda est, ut qui impuberes intra annum quartum decimum manumissi ac deinceps in servitio retenti ignorata libertate non utantur, majoresque venumdati actum gerant, ab assertione non arceantur, cúm illi aetatis 4 tributae libertatis ignorantia 5 aut oblivio concessa est. Qui yero memoria firma venditione post facta 6 non nescius innectitur, hujus legis beneficio carebit. § 4. Et quoniam vicissim etiam ipsis, qui 7 rem commiserunt, medendum est, si quisquam omnium, qui supra comprehensi sunt, in libertatem proclamaverit, id, quod apud se esse ejus, qui se dominum dicit, profitebitur, quoniam de eo dubitabitur 8 , reddi ac referri judex protinus pronuntiabit. § 5. Quod yero petitur, si id fuerit negotiationis controversia 9, per cautionem assertoris, ut alia lege comprehensum est, conservabitur, ac petitio differetur, ut, si fuerit approbata propria libertas , gestarum rerum ab eodem ratio atque omne quod debebitur reposcatur, ut servitute depulsus;, qui pro domino quondam fuerat, habeat, quod ut servo domini ' Haenel: acguievit. ' Haenel: venditionenz patiens. 3 Palimp.: Pari. ` Haenel: aetati. ' Haenel: ignoratio. ° Haenel: venditionis facto. Haenel: qui Iais. Haenel: dubitatur. Haenel: negotiatiou controversuna. TM()  I l 131R. tuizeLsz51 TuSESTETgu aEeaRumReRum9uaes e ru ha,c y t2u c r n 13 , co1-lctladTaSuNTE-9 1 befuRTt u t s cotapFt~tótt s o as c u R ecdp Ta haCUaxtTasc^ i-^ ° roc_tm^.^bERUmess^.4-^oN OpoRTE 4 `1' 9 ^,obApu^-s e II RUUr,b14Specu1,,5NOcn,wECa‘-x1,ocAt,ERwrE ^uE 120 ciLtaETEs TatmE l-A TO z+,uTÓou a.Tt o t-teclucxes VÍA S u>,ty-Aü9uC-Ed i 2úiZeR.z.tc'naemo V Ucr?Et -aTts EmpracolffECracus`uu^taItuc,E NuoaEpu^ta^tQ g L1á,E^am El -lul-ttU r c,RSAE,^r'd.CTiOI,I bERTNTiS l ubt (lo 9c .tobasuptzaaeccrtsREl3usbtscERUuNruRu4sc-epFs 1 - - R. 1 essEapoR.TE`r t :r T h ts d llL.aTlzoq,beóucTt s aócl,ttscnFóto t u Relo CA`rt Sá b e 012.0 en? Rop Rt ETA` ī E mu`CF Rciu EcOvd`rE}uÓdTD A T A J" tUl.^tJDA T  H S ^ARiór\S, ^VS5A1A1 , 1N c A S$VtR  W S11 O  RvFltlO COL,1HVS jN`reRp ^ 1NoRu el.tbaTU s s t pos c r -u ► S t l-rt-t e s Tciu t tisc i u eae-ra ,T1 5S jaEaa.4 . 1aos1drnsnmioRe . yp ee TuS SE R .u LerzaT - auT11 - tRiB>jca S Em p e roRt S2e r r02.,ku Tcz.at u st, t lIeTR e t o Rb a a--t ATO 1 p r u etZtTCoM s TtTi,tTu s curnaeta-tSet-acst=c-at-r Es LLap R ocl,á,cnd u etzvt-s t uE pRetuatc.toselztrtvntguotigesse R vrauatd911R . N Echoc E1pl2etubYCtum C,^ ^a€ ī ^E"^^uc^b ^a c^aSzt c^c.aoEmyruses^omum AL ` i - u `Ti^t`r A `t^Sii--l1,4tScrs«A1OR4nOS  SutSUSES` ī ORaINdS s e h oclaenacnbel,ti13e12.91  AecpRecEptcrcus-rolult ue4tN TRaq ud nvoR.aectcs>d141,40 s t,tERlht`rcnataum SS; era-›. ^ . e,-t-ucri 1 1-A m ato>zeh Emdrepos t c r-t e, Es seRt W i -P 21`iR 0S OR L1 C1n I t BER °T acr tEORCac^a^c^s^aot-e^Ett^btcETSEUUt - urt ^s S eb C L t m UO ^ .0 eRl`rs ud cs,u9--Z5 e ttAseN u t°rw-r-E c - trA'reauT ó et,trseRfra r rE t!4rRaTEmpoRa1.,EStg,coN stniu c rd pRopERaunh c c r - LOWes St ChE crtsmSt gua Smtt-toRruSE ti ` tU.us a  EcryuERyseótaca-rLtsE - ñ.t zeR.^tsEssE>,c s Ct Ea -tSfu ERI 141u9-RtTOR.E8tS1-52AcTuSectila.c°tumuEl,u`n l.t°rd't  ec n tt l ,tU sasuo empTLt SES-ru-usRuvSSESS ERtT pRtusquAmTRtStu9-21at-tóRÚpREt uó  Ea,TLtRp ó 'res-n e vero V120 2 ,  tt-toRLspRts 9 uacmT Em p oR2t s Uppl.ea.wrruRarntssamRect pt^,^ ^. t'^ER.Ta 'rece)  utb qiltóLtE R.oe l s tLl,ea9cAoEm pTtSVUTttel,mZa btbttr U l , boWac.ttT-uEÍ., 9 uatecurnC } u cele REtSu eá, Ócn t 141s9-R.vnoNE99..,oy Ecn-TOTUm i sTUm 1zETl N E Nó t h d c REUofA» a t kaa E.,w-v ? o TeScrd `T^c S-tUrc R o 1-1 ta a u s m ob r CODICIS THEODOSIANI LIBER IV  ss jure largitus est, et quae earum I rerum quaestu ac fructibus conciliata sunt, et quae de furtivis compendiis obscure capta ac parta sunt, cúm liberum esse non oporteat, quod apud servum dominus peculii nomine collocaverat. § 6. Ea yero, quae testamento aut donatione quaesita sunt, aut quae ex earum rerum emolumentis emta confectaque sunt, eidem ingenuo deputentur. § 7. Ouae tamen universa, exacto 2 libertatis judicio, quo a supradictis rebus discernuntur, in sequestri esse oportet, ut, his ab utroque deductis atque in medio jure locatis ad eorum proprietatem uterque contendat. Data XV Kalendas Martias, Thessalonica, Severo et Rufino, Consulibus. Interpretatio. Minor venditus, si post viginti et quinque aetatis suae annos jam major effectus servierit aut in rebus emtoris actor aut cujuslibet rei ordinator fuerit constitutus, cúm de ingenuitate sua proclamaverit, sine praejudicio servitii, quod gesserit, audiatur. Nec hoc ei praejudicium generet, quod ejus, a quo emtus est, domum aut utilitates in annis majoribus positus visus est ordinasse. Hoc etiam de libertis lex haec praecepit custodiri ut qui intra quatuordecim anuos fuerint manumissi et actum in majore aetate positi gesserint patronorum, libertad eorum actus non praejudicet servitutis. Sed cúm voluerint, suas aut de ingenuitate, aut de libertate 3, intra tempora legibus constituta proferant actiones. Sic etiam, si quis minor ingenuus a quolibet fuerit educatus et, liberum se esse nesciens, fuerit a nutritore distractus et actum vel utilitatem illius, a quo emtus est, ut servus gesserit, priusquam triginta annorum praejudicio teneatur, potestatem habeat reclamandi, et quasi minor is, priusquam tempora suppleantur, amissam recipiat libertatem. Ouicquid vero eis ille, a quo emti sunt, vel tradidit vel donavit vel quaecunque ex rei suae administratione profecit, totum istud 4 retínendi ac revocandi habeat potestatem. Si y ero hujusmodi ( Sequitur textus pag. 23) Haenel: ex earun. ' Palimp.: exactio. " Haenel: libertinitate. • Haenel: omit: istunr. r ER5o14Is 2 l. 39ul Ó d qul t3USCUCn ci,d, bt $ dU`T`rCSTAmewTOa ► frtT a 01-taT1o1-1ECONLdTUmEST1 ÓsoÍ,um S $11 ámL.l 13eR 1 L111-12! Ic^ }-lámquobaERepNCr1}towttiBe1t9-us ttFl,Emperoulsiu g E14 uu S Óucr1$ERul RE e r pRofec i n--b $elzTaT 1R.Eó a t`TU s 1.3 $eR c ruspa ‹ TROl-tot y aSeNUC.1SEmpTOR1RESTYrukT \I » LlE Roqut 11-ta1Jl-IISmAIo12.0:suScotsSTlTU c TI S - (-1tJ`TSC1 61-11-es SEEsSEIUC,E 1luosuel.1.lBER`Tt1-1oss 1L 1EW ó1 Z ► c9L11eUeRtiT 11 .-4Eá. .1.ó 9u a en sc ► T E s s Uauol.umpTdecEa t-as 12  Eu^aT, sE.L1t^rUT  rn SER -laem a a ÓBas s um pRoc^ eS tspROmLtI,SaTt oq^^3seacclm Zaé-t1a oS$oNa^ ► a El>-+1.1 $ eR.TaTe auR.d u ` ī €s ` c ^ oNMR , x Eo S qC-I 1Í l-tqu 1 eTa NTpxes cRtpTlol.teaEfelNóe9-WOUópITUl.d-n.1RblsqulE2cal-lCd. 13smx-rg t B, e---n 1-1 C l . Eu utspaTy2_113, oRTt e p 1óTOm p us 11.4 1,Ib r c.t2 "FATI 9 á affECTUCUCnpalzcNTi 11 , c puRau E12-1 \--11-1qua l .tóoqu Ia ecnuuU,opR.eceae y -TE t us • O 1, ec,yTtmae possESSlouls11a1i-lousuRpa,Ttol.,gERT2.--rlsuuóNdNcTE 9 - L112cum1-4e 9 u E IZEóempT1 0 4\ S eR.u ► TuTEituequE utCd1Z111 ī R4 ► b1T10 SF.RC.lL1lluF.k.prccL.I},It <1.8s 6c,1 - taTtOt.ld1.E. aTa een o! -aST42 AR! 9u 1 Tt ` ī Ll1n.1 p o 95' N , TT A mul, aTLI suExl B U S 1, 1 >3ERaRC cuco (lux col - luEtarsuP.sr gLloExtiSSE1 - IERE L. 1SL1s1t-al,I la 6R` ī "d` ā "EESSETpERaAhtl -10S•2cvt.29eCooR.a`1-1s 1uuEEl ` ltrnc014m ut-l ► cn aTel : /.1-4am conaó19r1o1r4c.k-f»4«?hcl-um sEqutl`tEcESSEES-r1rraDLaTETS1 ER.tl.ecnVEcTLtllucrtata cl l l.d a,a scév-ta eR. lma OvÍ,113 e12.oRU:n b ^^á O S eó s ER.uo Rti m pdRTUcmStaSClpla,T DATit KAI_ A» RTtAS 13ASSOIT A Bl.Avto cO1sSU'Lt6uS l w e l-erip 1,E2c41^t9ua-tbo fL1ER.wrpRomul,5acra ► uq-slquls soa EC ► m a>,.two ss 11-Ieutl.,,xcy)ol,esTt a )--sLaL1.,ot2.Epen-aTe uEk.pul,saA.-1Teu XXI SSE c r E9-posc ā Ea11-1sERL11Tlum 14©1-vue1-3/41ReT SEb )n ocl\A,tspRoóESSEOaowpo`tE t2.1 cr - clz.. ► osóEauc,Ewu ts paTRtTSuse‹-v-coli,ovalsenul.lE R113,UE1, 1.14elLl,t S CO 1-fS `r1`r6RATpROCReATOS 4 A 1St pOlzTe pATR.esEolzumpRO y,11oRUm captTeóomtl-st s quoRum d1 - a c AÜ, aS t\ - 1cot - ASo 'RTio1-) a bEWra,caTC.ticARt a rel a4ctplacum - VD Ecu`le s auTREÓ eco? TI D}‘FCViS `t"dT • 1.1séOR.0 m S o1,uetu1JTC 1LtE>z.o pa`CRes h o cs 9, s ol,u e SS E1-t a o c ea,1aT^+^ p oTER^ CODICIS THEODOSIANI LIBER IV personis aliquid a quibuscunque aliis aut testamento aut donatione collatum est, id solum sibi jam liberi vindicent; nam quod de re patroni libertus vel emtoris ingenuus, dum serviret, profecit, libertati redditus libertus patrono, ingenuus emtori restituat. Hi vero, qui in annis majoribus constituti sunt, scientes se esse ingenuos vel libertinos si vendi acquieverint, in ea, ad quam scientes sua voluntate transeunt, servitute permaneant. (3) IDEM AUGUSTL'S AD BASSUM PROCONSULEM I . Legis promulgatio per 2 sedecim annos bona fide in libertate durantes contra eos, qui inquietant, praescriptione defendit , non opitulatur his qui ex ancillis matribus et ingenuis patribus orti per id tempus in libertatis affectu cum parentibus perduraverint quandoquidem, nullo praecedente justo legitimae possessionis initio, usurpado libertatis nuda jactetur, cúm neque redemtio a servitute neque vicarii traditio servuli vel peculii assignatio valeat demonstrari; qui tituli possint famulatus nexibus liberare cum, qui convenitur, si quo ex iis genere usus in libertate esset per annos XVI demoratus; jure enim communi maternam conditionem natum sequi necesse est. Ita ut, etsi herilem lectulum ancilla adscenderit, non liberorum domino, sed servorum partum suscipiat. Data 3 II Kalendas Martias Basso et Ablavio Consulibus. Interpretatio. Lex aliquando fuerat proinulgata, ut, si quis sedecim annos sine ulla molestia, nullo repente vel pulsante, vixisset et postea in servitium non veniret. Sed hoc illis prodesse non poterit, quos de ingenuis patribus et colonis mulieribus vel ancillis constiterit procreatos, nisi forte patres eorum pro filiorum capite dominis, quorum ancillas in consortio habent, aut vicaria mancipia cum peculiis aut redemtionem status eorum solverint. Si vero patres hoc se persolvisse non doceant, non poterunt (Sequitur textus pag. 25) Haenel: Prf. Pal. ' Haenel: quae per. Haenel: pridie. 23 11.^,R^ h e^taTE b1/4-Ax^TC^V1 z.mc^ ► u a E fE ,^aE> .ab ^ •sE ^ pup,  151- ► SugTUTORiS aE ter -S1 C11.iE COUS ISTIT  tt.,1 Ci`Tt! o)-41^] e^mcum d.ó Eosa.^-tuos^ UENERt^ r c^u ia ► óso a11.remPeRK ► 1 -1E^`TcURa^roRlS^aecESSaR1oE1SSi mil,1~rE^t t rua , 1 ► SAlJ1. ► OR.lJ ct7 ^rRl 91.1TÁ  2.11. d S E -Ruma ha % L! tta^un-u R , hAeC a taTECr ACT1 ot 1ESA NN t STRt S3 tJ`Ta Eí^Ti i-1 S  C; P 1E 1^pETUae u^^bE$^` T u R -ao ^ U ^`E a^ u iÑ OR.uma. ú TEm c^ ► R F^C1 STempoRlBuS L trs^ ► Ta^1 R1 cu l.A 1TA1-41^c1^ERRR1 CQNUENIETUTE ` T 1 U.^1 H aECt1E ^ S l0 wcmTErnporZZ. REóucal-1-ru12g c-1^^.b\^osTKE c-sl^,N ► suETUbt 141S S a U c T t 01-4 Ecr11 uS1 TACI Tu lZ1^-I1TA`rE y h u-SE42 u1J ` i L1ERum R.lE9ip12rcSTEN`TO q -lo$01.ne111 s a,c bes la 1 q1.1EFZ1Cii01-112 n R.Et-1Nga TuRel c'u1 S e Flacaclz+ pcRpf,`rulñd`r 1sAcTl'J11 E(11}.i01,1cnoU}sSE eONmemoRaTbECEmposTlgA1-1C 1,E5 ceo z.1-kvA `rtACQN`Tluua.supE1210RagI?•Z5epRE.clpamd.ls L I T SYcluis hti-1Te50,14 c`r1  emhá l -Ict,e;EmpREfIi-aBTos a,)--0-1 os C^E cuRR1 ssEp,v-rwEizz.vrptz. E r c `EtzEá\TECnpoRA9uem 2 n 14, \12i-17 - ECE.m d CTORI á1.11.i O 12um S pd`T1 ,-1pRO P-o C, a 1-1`ru t2 1`TA uTr EC[ N pusriI,IhocCoV1 r t14-,uc.lCl7 ° : l.,Ec,lsq-rcCi`rpo RE ► -umER E --uRciUOÚ 1 S1 aecem111, 1 á1 -81.1t s1.1,p eSse aA t , a eBUN T U R d. U^CAmpl,1 casu.Te12t uSEucT?v-81h 1 ? J es  1ZEC01.1 Ct € W 1 XI' 5Eb r . 2.opRlol.2‘psu , rempo RZ  eCuTt12.E1-1`rEdbTR.tC,11a`rA usc l . co i -ASumrnA-nof-tEm aEliE12C SU O Sp¿ n moeSSEeOw 9--Cm`Tc1C'ns1.m-aNOsC1yYÓEmReSTz.RE. 1-4o1.4 bL1131Lhen esT seÓ11 -urRAa ecemEOlZLAC71i1.- ► TERu¿a,¿.CONC  á1 1.11 .T1bilOn S 1 C EIAm S pklT ► u en TA1-1 TU opCSg`CE131T z.QC ► p erzeu l - aecemtl-t-rEc,E^.2 1 -aunn RuS c01-4131.Ex`-ruR. posTt y uAmh434 e .. ber floin - 1owlet111-ac. ► 1 . l t moueNbt ul,rre Rlt.ls Acc. ► l.`rATe p d, T r cRECEI- ► SU(c1-) LIS 2.e  c‘lslS F^,E C,1 S 1;14 OR.A1-1`C 1 á EJC  en?‹-rd L.1 E1219-- DAT xVlll 1C^1,  CIM13R1S COFIS • m-1T11 . 1oPol.ov. v1cTO1iI ú c  cós Ít-1`TERp 1 7AECLEx LIC.E1 - 11-4 R.E ►  11 ^,115 L.dGl^l` ī A^ROs-\`I-A pRo P T Er^h O CTZ^CYIE1^u^ ^ o 1^acR^ Tu ^ O ®^Z`Tl.il T U1 d ^c-RlcE>al: ► 1al,ó 9 u^ru^ quobp^1 l^P uac^ó ^ suB Tu -ro^zl^us"^ QNaEsE^^s^ p^a^r^,^.1 p ^a 9 ^^aaEOS^» ^  w os CODICIS THEODOSIANI LIBER 1V defendenda sed pupillari aetate duntaxat, quam diu sub tutoris defensione consistit, huic eximenda sanctioni. Nam dan ad eos annos pervenerit, qui ad sollicitudinem pertinent curatoris necesario et, similiter ut aliis, annorum triginta intervalla servanda sunt. § 4. Hae autem actiones annis triginta I exstinguantur, quae perpetuae videbantur, non illae, quae antiquitus fixis temporibus limitantur. § 5. Annorum autem curricula ita numerari convení.et, ut et illa in demensionem tempora reducantur, quae ante nostrae mansuetudinis sanctionem jugi taciturnitate fluxerunt. § 6. Verum ne que 2 praestent otioso nimis ac desidi querimonia relinquatur ei qui se fiducia perpetuitatis actionem non movisse commemorat, decem post hanc legem annorum spatia continua superioribus addí praecipimus, ut si quis 3 ante sanctionem hanc legem 4 praefinitos annos decurrisse patuerit, praeter ea tempora quae manarunt decem actori annorum spatia prorogentur, ita ut tempus illi hoc continuum ex legis tempore numeretur. Ouod si decem illi anni superesse videbuntur aut amplius, ulterius cum nihil desiderare conveniat, sed proprio lapsu temporis decurrente ad triginta usque consummationem debere suo spatio esse contentum; si annos quidem restare non dubium est, sed infra decem eorum intervalla concludi, nihilominus etiam sic eum spatium tantum oportebit accipere, ut decem integer numerus compleatur; postquam hanc definitionem nulli movendi ulterius Iaanc facultatem patere censuimus etiamsi se legis ignorantia excusare tentaverit. Data XVIIII Kalendas Decembris, Constantinopoli Victore, viro clarissimo, Consule. Interpretatio. Haec lex, licet in reliquis 5 fuera abrogata, propter hoc tamen ut poneretur oportuit quia de tricennio loquitur, quod pupillis quam diu sub tutoribus agunt, non debeat imputari, sed ubi ad eos annos ( ' Haenel: add. continuis. ' Haenel: ne qua atieso. ' Haenel: gulden!. Haenel: Izas lege. s Haenel: ad. robes. 31 Sequitur textus pag. 33) TH Ó  1,1111.1Z.  b ltlt^y p e U€14 eQtNTquuuSCuRToRS h z.t,CRE possEwr taES1 ü1 Ra qulNTucn cl ECtmum E e rpuEll,h ^^ ^ ccERTit.acn ^ ECk1) a} . ct - 1UCneX Coi ya Oz n ustSEan_itTR ► C ►► ;z.11shc9rtociuEm&ao,o c^ u moc n - tat6 SUppu^EN^ - un SlCU`Ce`C NOUE.Í.t.a. Ll^l,elSt ^.l,1tTFS`E^,^`CLCTt 9 ueutbCcCtll2MECObSCUR1USt1-411-CRCEcrEgh pos UtSSEque q -mm ElJ I°tz.bi CtTexcEpTOpRtulllEC,tc pu pum i. .\ RlSherr,vrIs icuoó 1i - eachERC,omCmoRukFpzvrcusNSt T h Eo os 111cc, F .coNCESSCtrncsT it-a-rtzz.Ez.bemccempoCkh `[ ETt, m11a E`ruR N m m C - rh oc l..E2c sTxutbE-141-ERE,cpow ► t  ^ T"  CARI StcU`Ttl^^^c^^pF`TU ^CI^^]`T'^c^T12lCEI-iNIUC'11LISSASLI RFC,1p 1 TA O CY) N E S czxuS N E I I -1 f TZNTRt CCt---1 N1 ^.t `'CCmporzN CONS`RTUTd SU1-t`r Sutsqib , q,1.oc1S E r C`tF,c'npOR1 GuSOI'SSERi.tEN`CURbot Esraqutcucnq•sEUUUi c ENHto scc.xbEbEcc;- ► Nto sEUE 9uit-tc. l UEl-41-to SeüóE2NlspA`Ttopossl`ChSU1-1`TE`ThtsSl mitrl A , i.1 La2.`TF1-aUScxÓ`TR1 C  lZ ENH1  t.t uC^ fR^Cz^N`[^u2c111 be qut N C}UENNti p12ESCR,Ip`Tto^C lmpp 1 g oNOR1US C`T`t hE000SIUS  ;35. pAI.L,l.bto vrpo umr cTtToRCm qu tia quENNZttpOSSE SOt2tC.IC ī ^ El,im 1 NE ^T aEser E1--1tm1US`T^iCQNS`CAH`r 11-11 4>a C L,EC^tSIta(^U 1.`T I-locpccrvrotz pREt.11 1 i,CC,1oARCClk1 (quo y1SCUS1,ISRE x Cl„ • L,1F, m-ungLtobst quys-1bo oR`CzcSSC emERS€12.19C ÍnOizblNAYttostuatcESCoNN TITtoNls obR.eptTioueReSC,tSsN'Tc..trrool,tEm p ul.sm-tspus 9-AUEturpfmtaSe14Ucam , Cjut1;UST ^ met-kLUS91 = 2,\\-ls a b elit1 Al;S que INZeRpc11_,,\ q 101-4E p ossFSsto D1tT Vlit tDVS IV1. R^,V IvsTnslO tT1kC,R1COlr  COSS ‘14`rEC2p Qut z.c^,m que R e m my oSc^^lw cap? 9 un-4 que uNtumpos S1ó1SSe ROL3^ `CuR•1`1Au`Tal.tUlLo e 1 NC^e uERl e re  ulsus ^  ^ ^ ^^ E r r i -,z.-tclpsrntze m^^pRt^lcipc ^^^,lquiss tZlp el euo tIErttT PosstaEv-I ci Nm• 1u^T^t^aT um^.e C,ECO> , .1Su^.`rtarnes^ ^ craa.m e CL.tt°rt914emy e RREposse95oR1jubtc ec Tytuss ER ► T • e`" CoupE`T1Tt ona t S COuS e c1°TUTtola trml-)oRltaz.ueRaRES c>4>;+ ó E Ubk • S ^^ - ratllEUt • ll,e cluipossl cl eccslllEul^.^e11-tqutc^ blNex q lm 1aq v eNrt i6,se c^ ocueRt e rposs 1 ERe• gir,h ocsp Al" to c l - cmportis x t,EO9uls t >,rem oLesrtb,possEbrc erriAmvs-cu S u u m1 LIS S 1`T rc,C cl, kA 1 1^á^. V t^w^01\1^.^^1.` ti'r \„V^1.^T.11VV.._,,11\.\MN >e4q,v tw QVE1AHID Lo¢v.KUFL CODICIS THEODOSIANI LIBER IV pervenerint quibus curatores habere possent, id est, vir ad quintum decimum et puellá ad tertium decímum annum, ex eo in causis eorum tricennalis actio, quemadmodum omnibus supputetur; sicut et noveIla Valentiniani testatur, quae videtur haec obscuriús inter cetera posuisse, quae tamen ita dicit: «excepto privilegio pupillaris aetatis, quod divae ergo ' memoriae patris nostri Theodosii lege concessum est, intra eadem tempora terminetur.» Nam et hoc lex ista evidenter exponit, sicut Z illa, quae perpetua erant, ad tricennium jussa sunt revocad, ita omnes causae 3 infra tricennium tempora constituta sunt, suis quibusque locis et temporibus observentur, hoc est, ut quaecumque seu de vicennio, seu de decennio, seu de quinquennio, seu de anni spatio posita sunt et his similia, nullatenus ad tricennium perducantur. TIT. XIII. — DE OUINOUENNII PRAESCRIPTIONE. (I) IniPERATOP.ES HoNORIUs ET TIIEODOSItiS AL'GLSTI PALLADIO PRAEFECTO PALATIO 4 . Competitorem 5 quinquennii possessor eliminet; debet enim juxta Constantinianae Ie;is indultum hoc petitor privilegio arceri, quo fiscus noster excluditur. Ouod si guando fortassis emerserit ordinarios judices competitionis obreptione rescissa, tuitionem pulsatis praestaré jubemus enixam quibus tamen lustralis aderit absque interpellatione possessio. Data VII Idus Julii, Ravenna Eustasio 6 et Agricola, Consulibus. Interpretatio. Ouicunque rem fiscalem per quinquennium possedisse probatur, ita ut a nullo ex inde fuerit expulsus, et hanc ipsam rem aliquis sibi petere a príncipe voluerit possidenti, in tantum lege consultum est ut etiam tuitionem ferre possessori judicem jusserit et competitionis constitutionem ordinaverit rescindendum, si tamen ille qui possedit, sine ulla inquietudine per quinquennium se docuerit possidere, quia hoc spatio temporis ab eo, qui sine molestia possedit, etiam fiscum suum jussit excludi (Sequito' textus pag. 35) ' Haenel: om. ergo. ' Haenel: art sicut. • Haenel: ad. quibus. ` Haenel: Add. Post alia. o Palimp.: Cuma petitoreua. ° Haenel: Eustaciaio. 33 5 N i s 1 co9 N1 ToRcqul EpRiwcIpal,tiuE:SoTiosey.pr+oN`ndm mul.SaU v,- c -acn,Y,r Nus P-9--115uS coNS9-t1-19-tiS1uRE tcapROl-iul.s-aa c rtot-aE $194auER1.TZ.:ilc-roRiCauSaERE, Tt c t"u t Ó El3eREvepENsdS ^ ,* uc-vSu p ERim sciu ERe Lam1uRE COUpE r TeRC po t S ^_ a 1^SO^.,u^uc^E t4 tmirnlSSüm9taFt^ ótc t u mU-ya S rcS` ī "t.1`Te A^.`rERam co>•-isuRSeREExlt c r i s PRi maem,v^E DnTn 1^ ^T xPRi ^ CONSTTI^ITV}-10PoL^^ rscl,IPtoDoro ^^u^1nH Q  c S C g y^ Rt, 1 1 4 TERp P OSTC-aClu aml 1-4-re R -paz-r-esfu ERi-rb9-:t1-tt-r-un-, n P os v ,µR xM luólcto t u^ce1zcc11-rE t.t Ee^ o^t - i urn .quecuc^^ q^.iE Nc^-io 71.1.111/1 pROrTERREaaENaos sun - rp e rusUEl.ExpEV-1s  t T ,S o$ « re ta f u ERt T-1-iuU.amhm,Ed9-ytRm,-ra`vEmcra4mlud, Ca e n pO sama > 4ONC Ol-k e rtNE c Cquta,CAulCUm9u e 9uoÓtu c,ló 1Clo a. ÓuERSaR10 ?Re S  hloNpVTI`TpoS°rCadEea,é Recn 1,tcr-Ecce,l,ia01Nowpo,-c-ERlTl u co2\R.e ^11 1t\ 1 1t\ t t \L\\\N\tt\t1^\\\ti\1.V\11N.+\\\ \1 t1 k\\l  ^  +^ m^ra^.^c^^t \ \^ ^\^1^ \ \ui^^„ . y1.& v i us 'vh Eu ól s R. E x  12FCTOR1 Ço outcnus p R OU t 1 - tci d1, ESaóc+UeuutuERsos P o pul o S 14 01-t ` ī t^ ► StumSump^nt^usüEl,expe w – SIS  cOl,l`^R tDS qutSEUt TT'dl113VSI1 -1 SpoVITCSiW-101-tfERa,TURÍN cEps CbS  aualpRlNc1p1B,  FERurnyacia^-- LARSt-roRl-amEta  poSSeSS1ot-11srnAum Ná.1  ecpRoea'RE'remj)oRt1. quallwu•spo`res`r  possessoR tspEl-xÓloRumal,E co>-1p1z.EhENSOS •  .› mus N  pER ► ^u lRusoecuBa^ \bcAeo ^. SERuaRtSacTtouE CEw S1mst.^^rl1-1caL.1 SI c^1B, Les es  , SÓMRECOl-ks-rt-rucl2.uwr aucmapu-rtaosp  AbÚtc^r o b‘scusstoHts  cumE k^c  1 v,ó tscussioN-.t1^us pRol,1xlú ^ N u ^ StcrpEtz s ou  -  gcs, a.tTum `CES`t - 1 ^us .,. ---  ual1Tax-Ecn aócl, • 11- ^^suEl.t^EUec^-ctou^s ExpEbERI`r P  EXamySS1 mlucium1re• N CODICIS THEODOSIANI LIBER IV nisi cognitor qui de principali negotio sententiam promulgavit, cominus partibus constitutis juridica pronuntiatione signaverit: victori causae restitui debere expensas, aut super his querelam jure competere. Post absolutum enim dimissumque judicium nefas est, litem alteram consurgere ex litis primae materia. Datum III Kalendas Aprilis, Constantinopoli, Asclepiodoto et Mariniano, Consulibus. TIT. XIV.—De re judicata  TIT. XV.—De senlentüs ex periculo recitandis TIT. XVI.—De fruclibus el litis expensis I. Impp. Honorius el Theodosius Aug. Asclepiodoto  pal. Terminato transactoque negoposl hac nulli aclio, neque ex rescripto super sumluum repetitione prostelur. Interpretatio. Posteaquam inter partes fuerit definitum judicio intercedente negotium, quaecumque actio propter reddendo 2 sumtus vel expensas litis obtenta fuerit nullam habeat firmitatem, quam judicati forma non continet; quia quicunque quod in judicio adversario praesente non petit postea de eadem re litem aliam non poterit inchoare 3. FLAVZt;S TI-IEL'DIS REX  RECTORI  Cognovimus provinciales atque universos populos non  litigium surntibus vel expensis  contritos qui se vim talibus in  sponte sua non feratur in praeceps. Cog  ndi principibus  ferum faciat. Largitor tamen  possessionis malum nostri  et pro ea re temporibus, quatinus potest  possessor dispendiorum male comprehensos  mus periturus subcumbat 4 . Idcirco servari sanctionem censimus ut in causis quibus leges  s dare constituerunt dum apud vos p  ad finem discussionis  cum evictione  in discussionibus prolixitate sicut person  Vel quantum testibus  qualitatem atque in eorum sumtus vel in evectiones expenderit examussim inquirite. (Sequitur textus pag. 37) { Post hanc interpretationem Palimpsesto desunt Breviarii folia ubi erant tituli suprasignati, tres leges complexi et tituli XVI De fructibus et litis expensis, lex 1. a et principium secundae usque ad verba repetitzoru praestetur. • Haenel: repetendo. • Ad hujus legis calcem sequitur in Palimpsesto lex singularis Theudis hactenus ignota, de qua in Prooemio loquimur. Hujus Regis nomen nullus ex Breviarii codicibus resonabat; quia licet legem r. am , tit. XVIII, lib. IV codicis Theod., lIaeneliana editione, Valentiniano et Valente subscripta, Aurelianensis, Montispessulanus et Vaticanus Reginae Sueciae n. 1128 codices Valenti et Theud. (sic) tribuunt, adsunt exempla plurima quibus Theud., Theodosium significat. • Palimp.: obcubat. 35 R^S1S TH{VpI ^12dT1011A V . 1,1 1 1 - CR 1Z  R  u ER Eóc^ 1pE^ENóF R1`r1S e RtÓlcá, E tr  , ex-rtmz^Tlol-tEBeCER1-A1`TE Cp,.^mjL1STl.tmlleST1••tópRo Espo^1S d ► R131`T R1O - SEa luSTandT10Ct^a ► 1-1T15E^cAmtl,tE  U(Yl  , ExT ► m^ ► R1 \ 1 utSdNE PRE`[CR 1 tolten^ . rn su Cnp^t^ ►  Ro ex eá 1^r^ó! s^lal,t $' uESo ea , SuRSWmólc^r^ ► sukt ^ p  P ^11g y u ERA 1.i`rÓATZ.SUFFRacjtó, PR.Oposv['a.Fh.1.cTi ONtSmo aumlNNUIl-maaTtoNETRA 1-f s CEW5AT (TU N C E141Cn RE b-EC•ope[-dl4ONCRratTURyutSSEtusTt cm quzuado9' olmo ga ► ,suu`rCO) - ► moóA qua, mpEl-rcAfAcui.-ras  quos 1,14 ` rR dCnOZ U rn ó1 CTa ► CaU SA ex `Tt m aTA 1 -A O uf u ERl`C S Aj,`flm aócoEcuwctowFxnPEcrtTNEUENtamyauui.^^usa ► Ea m ^u eNKEs}- ► e9u ► suESTRums uPERmo m ^1uoaSt ^ A ?}¿,ESurnA1 . aTE2r^e ta Ó E l 2E CO1 - 1 Na ^E T5A^c1s AC  ,^^ccucnyuEtat^• RERU.c^cONpoN  ^ Tt ON EUes`rRARum tlL.tsbuTtg pRoFUTURa.qut EN LIS 1^tposvrAy uER.,wTmá.loRaótsQEU 1a • S t 01111 V 1 era Co N pul,s ORES u El.execur oREs Ó rccRETopREsTR tt:a51 musuTl -i o14 ir. osud c o asm o 2)4\E2c191 ► -ruol,UrnTd`TE•SEó atS e tsqu os p RopRta C EuecT^ o N rCA FCol.t p ul.etzl^rs u >3t^Ee ,4'rú TA1-t`tc.trn SupEt2EuC(1 ACct^t A1-l`BAU,O12 uCYD ÑEclü.lpRl t. l$ 1 0EN:f:"l^ s .i`" J ÓEc^:-`l' » ONPu StQ1.t15  fs. NT:: l^•ó ► C'f1SL¡aS l UIUa tCtO t,tTl SA1-^^Te$ EXEt2;1 i^TAC ^ t ol.^ ES . ^O14m oÓAVo 9u c tuxT^ ► ht_1t usc.vusui, ^ rt sERtEm^ , ccFp^-u Rt j ^ EstrÚT I,at cntl,l>3^ qts.l9u aS tN^a^ccEpTA>^tTpan^,11,o U1,lo SC>I,ló41r0  ^a u!{^E^,1cE^rR^` T1 o1:1E eRC lAT1-lpltlu.oRlB, Cau ► USts a uoul TAl ^T y m ^l^a m a 1 o R  uE2o c^TU o^$a^,! sE^ ► c ► d 1 , tT Ca^rst 9Utspt,uRescd tOuS^a,U,os ua uI,TR^I-tu cA uc NuchEl2Um óucERCttol,ueRnA11s 9 ue ra11oóeó u cnvR4 aamlao SUOTa1,1TUmRF u 9 (1 e.  Serzl^r-aectmumP Ta > 3^^r RNa^1-u a FeaUeRo TURextTlo  t^tUmqu Oa,mpRosuocousc-q u^, o hACCOlsa t ^- t o^ E  1.^^, u^-s tcot^m ^^ ► °ras Ex1c,ER.tTpECm,t m oaum F a.c  W^ AS Sta RASC  X TO RE$ ^  P  Rt pT^a C^n coNmaal ylaWr  REaaEN^ -E oFN^,  qutztEUm^qqu lcoumoáA^rARE  R F C ! P lEUTE REC1 9 41-1-50ats p R ^c,fta ► U ^, R i °k1111-11..t1 usTtarnES^ ÓEtüálC a^s ^ F^us ^^ ^$sER LIAR e CODICIS THEODOSIANI LIBER IV  37 Et ut rationabiliter reddi perpenderitis veridica existimatione decernite; quoniam justum est non pro spontis arbitrio, sed justa raciotinantis examen normam sumtuum existimari. Si quis sane praeter ea quae sursum dicta sunt pro expediendis talibus negotiis fuerant data suffragia propositae actionis modum in nulla ratione transcendat; tune enim redemta non creditur fuisse justitia quandoque minora sunt commoda quam petita facultas. Quos intra modum dicta causa existimata non fuerit saltim ad coaequationem petitae veniam facultatis, statuentes ne quis vestrum super modum causae damna praesumant extendere commodorum. Quod, si factum fuerit, rerum componendum est satisfactione vestrarum illis Utique profutura quibus imposita fuerint majora dispendia. Simili etiam compulsores vel executores decreto praestringimus ut non pro sua commoda exigant voluntate, sed ab eis quos propria evectione compulerit subvectum tantum super eum accipiant caballorum; nec illi prius censere decet compulsionis antequam suas in judicio litigantes exegerint actiones. Commoda quoque juxta hujus consulti seriem accepturi, id est; ut in millibus quinquaginta acceptant pro caballo uno solido uno. Ea videlicet ratione ut non minoribus causis, tantum in majoribus y ero quatuor caballi sufficiant. Ut si quis plures caballos ultra hunc numerum ducere voluerit absque ullo deductorum damno suo tantum reputabit ornatu. De ea yero quae exigerit decimum nunquam pro suo consequatut exitio; hac conditione, ita ut commodatas exegerit pecunias suprascriptum commodi modum exactores a reddente poena recipiente recipiant, quia eum qui commodatare possent injustum est commodis praegravari. De judicatis rebus id observare (Seguitur textus pag. 39) Tii EVO!  Rf G t s r lu B Ernu S u c r-pRE s u mp R q ál.t`ru M114 sTtTu Tl coUmoBt p n'oRegterauTumpRESTIMlNU ► sts uERo tN cEp-rasa c rtsp ► cictow.Ep GR. SOI.wk-- S IquisuoRob,ccüssa ► TO12UmpREreRrn1SSaSU Crvma supFRAuscoupReh EU9. ampl.tusttacowcnoóts suts. n C c tpEReuol.uER.t^ramtssol,e ^ t°rteno p t El.teracroÓEta qua supevAccevrt ?R es ump TORtsSd r nSpAc c rtOti-tE m ut c t`E c ru12 U esTRumleSEm quas qu tsst vAloRELEtaMi.t s a u r r - RE a E mp r r ► ow EpRQ cl,tUS EoRUmNESLCxER1TaAcma2.  U m e`Ti2a^i^ ► q t ^ U que se t aou E12.t^-Z;t^^z ► Rumautmu^.^t^ ► t ^ t um tscscou pE >aattspROyu^r u Q as• h  n. au ca ENt 9,c01JSTtrruTto>a Em Lt oBts a1YZ.extenus5 ► 01 tSuR1S aZ)tECTt  tRmd`T^ O 15 cEi2.1 . 4Et.at-rtsta r rS aVue ,eRRtma l ho l2dt f ^}TI 01,tt s moó e R h c r t ot-tECnpel2.ut ti uERSO S p o p u ^ , o S 1° ^ acl„ocopZum)uót cesIEatc e utsp Ropostms m2, 41-41 esn-m RE cutzE c ns• qua Te1 . tuSExpEc-raTa el. Eme>ycnael.tse.RESte  uSaliurn mt sT±epaUoREm c o c, Nosc^+^r H a^tc. cluo9 caEeoias^ne-u. 9notJE t1-tThEoa ost autcoRpoRts LtIIIR.®qua'RfrosuBmcru l.o 9c Zlt . a bt EC c r - ^lur3Emus UT-ocn 'bu s sea 'zar cE.acr-yt pizo0m14ttsmsalu<rCbECRCrasul41-. S1qutsuERoposR` ebtc Y roR.um^Bl,.tcanioNEm apucróascussto)-aCmam plwYruÓr1-4 tSwse  CtRcz1/4 ha-lcac.tcrrólzt`ra ► `^ o y yeRizepu.ESumpsER ► T lu^emttsct^tLa^ra; =:: _ ;, ;:,>~E^^s coNapea-aatis coacTuSEaSO1.,ua c r - DÁr SuBDIf Vllt KAl,t1.1DAS OIcI3AIS1rMS  n Nlio XV 121 5 u1 D °M 14E taoS • rRA 510R.io5151703  ,t-htuat  R%1S `Tol?E-ro  Reco 5 1aoutmUS ) cvtt ^ ^, u S U R 1 S "SZ. r 1 1U D l CA TA t - ,,..--., mpppçR á z-lAt .t sual,EvtTS ET c rbE(5 5 &,Aa Eu-lx.optOpp o utpp.os c rtuótcttytr.tEm excerr-tsauorv mewstuusc^tBus pEll . .e g cssol,umolaEm ► 4 c:tcrrgüamEs c rco}acESs ^ 1et 14Mo moRÁm2,aycizarrsol.ctmoy-11 Ab tEttapE e -RaTt tuaact9 uo3 o Bt aoxtRebob j T i s ttlatrmat.tpl, tctts al eu r rEt-4 s t m aRu tr') eowueutaNeilzuSUR.aSEjCcTIZ114SECuSSctl,tiCErrmEaterT'atc-1 ib É Bt c ÍtaEClutáVc t c ) an - u mES c rs tcUIrpRtuS co t_tScwru`rum EScv1wvEReNcresus q14E tu ' CODICIS THEODOSIANI LIBER IV •  39 jubemus, ut praesuntor quantum instituti commodi pro rebus tantum praestiti, invisis y ero  incoepta satisfactione persolvat. Si quis yero accusatorum, praetermissa summa superius comprehensa, amplius in commodis suis accipere voluerit, amisso legitimo benefacto, de id quod super accepti praesumtoris satisfactione multetur. Vestrum legem quisquis si favore lentius aut redemtione proclius eorum neglexerit damna et rapinam, quinque se noverit librarum auri multandum fisci compendiis profuturas. Hanc denique constitutionem vobis direximus sigillis nostris adjectione firmatam, discernentes ut saluberrimam ordinationis moderationem per universos populos ac locorum judices edictis propositis manifestare curetis quatenus expectata clementiae nostrae regiae  fugatum mistie pavorem cognoscat. Hanc queque constitutionem in Theodosiani corporis libro quarto sub titulo XVI adjectam jubemus, ut omnibus scire liceat quae pro omnium salute decreta sunt. Si quis yero post edictorum publicationern apud discussionem amplitudinis nostrae  circa hanc auctoritatem offerre praesumserit, jubemus ut juxta formam legis compendiis coactus ea solvat. Data sub die VIII Kalendas Decembrias, anno XV regni domini nostri gloriosissimi Theudi Regis, Toleto. Recognovimus. TIT. XVII.—DE USURIS REI JUDICATAE. (I) IMPERATORES GRATIAIti;S VALENTI xIAxt'S ET TI3EODOSIÜS AI;GLSTI ELTROPIO PRAEFECTO PALATIO. Qu1 post judicii finem exceptis duobus mensibus quibus per leges solutionem nunquam est concessa dilatio moram afferent solutioni a die impetrati I judicii quod obnoxii redditi sunt in duplicium centesimarum conveniantur usuras extrinsecus scilicet medietatem debiti de quo litigatum est, sicut prius constitutum est inferentes usque in id tempus quo debitum (Sequitur textus pag. 41) Haenel: patrati. Tinco p oss bel-TES9ulz.mlNtmelps ► sólccctoc,xusAEm b ► Nb,vTs.91-"eb,s pertEUKbolzevccl,uóulaT }-lFcst sERUts1la-vEODUCnRE1c1aN`r1uRE peRSoN4rnutuscErnoóicolhthertows%m^ta otl^SCAtraS ORZ+REfaS1r101-1S1T S Eb posTE } t,AySA c r Oo + , s pAT1A RECUpeRAk óá,E possESS10)41s1.rcCjlB,pRES°1-tT1r1Ta,LE`rlc,tumhlN-4c1mVERe,., il$t..iS dRs1Rt•CoNuFNtET Ll`reos m omEN`TAvwxEpERl1 -a aepoS SCSS10Uts 12 ES`TtTuáN`r . I12‘CS tREUERS uSÓ1-tSI. ► 9-1SókSSET CUtTAmEuqu 01,1 13 ETTFcnyQ1 2e REuERS 04\cTtoVAem RecupE RA1-4báEpossESSlolalSlNbui.slmus 9ut¿qlE9.1poTESTUT REs9-11-uTlo pROp-s-E2sERuul.os l T '1Jytóel.Es uEt ^ u E^I,EC,eu Tes pRoplNq U osuEl.,dmtcos en-aostl-t`T6REAat yfC.RA` ī taR A65Ei-lTtENtro0y IeeRE NócbElIeh`c - rE rn p us emEN S um quod RECUpeRá,NódEP OSSESS ► ow51„C-C' j 16US pRESrrtTUTtamesRS E ^ REf oRmaTo S`TATu 9U1 pERI N uRta,m suial.Aiumeser omutAqueS•upERERuNTAlbrScEpTaT1o%-1.Li`rac,rrl>s muqr 1,a-rAveRmwt-1Emun-1uó1c10 1 : 2_EsEtiiu¿. e co lusrcls\.ESt`T1m ► sq, ?ERSONtS c umudLóESupplcaa,T OSSESS m  10 1aEm`^ `1 -1 - N` rt bus Y^^ m SE^r1u^1 o11aE.CO^ . a^r^z .^,pR^s^.t^clt^m 1U1o Le-1-1 ī lc+m Sus UE1.11121 InTr 1111 Kal-NOUIN , 6RS J'd,^D10V,N0 CDI-1$T7INTINO VIV1TC(ms-rANT1 a 0 00NSS IuTElp QmNESluóxces spectibl.1creRAamoakcmuSU-rlaull.US ABsEta r n>3usc^Ñ1s Res EoRum paEsu rn,.\1a`r1NUb.aErtE s EbcoN 'rRe, 11-p12-013oShomNUES om"1aragSO1-1z,m1c18tc1Su t\-ab1 c eTUrz: Sal,uopn11-x ny) ^ 1.1-1E5oT10  C uoas l quts sErabuERStas1BS E^ T Em1lec ,oTlumIaeERec2“us  cul t11,1clulpERe SRtNa `iRREmSua n cnCOlamlSeRrNTsuL3ER14mMcbNcn N Ec4crtoRU el l R.o CuRaTo REO RUm4u`rAtxcturS S r cR.0 o In en¿, b ó 1 ce}a bxcA U S - a - ót-io mU`TÁzSé1-a`C'edu`T'NON\uaEN`['E cosl.9'uY2 S EÓS t9ióEisus^.a`tú eSTc,^Ox hts qIDNaO c>C^Se1a`i'EE ^c Ct..laS1 SU1, ► `r CUcn 1N^-eRpEIlAUERscr RC-polzmzt`ru R . 1psE UER0 b 1 -asS1`FoRRC- , A) NES^ EC,EH`(lak"i S ERUORU RES RECePTdN-1o1 , t uER1^ cum bE ElzeSRrW ► s 12.. E a 1ER ► Tp oss Essr o N.t ECrn S uaCn l-.a u`1.ATE 1\i u s co o mC N TI pE NC- ^ cl O AeT1ArnS 1 A1 41^uS ExCESSER1^r RECapERE p Ro h Ig ^U ^r ò  om141 a, ^ eo ^^BS et^eS u ^1.,xTdSck-a INTEC, Ra raUSa+vcT1 o pROp0 t -44 Tu R. lt-tTeR1 , E c , 1 TImaS buen c 't ^ sx . Al" F`r1 laiE e , RA bet-dTe3so ` laas 9 u14dl Su um cs ^ CODICIS T HEODOSIANI LIBER IV possidentes quia minime ipsis dictio causae mandata sit ab experiunda re secludant nec si servi sint eorum rejiciant r jure personas quia huiuscemodi conditionis hcminibus causas orare fas non sit. Sed post elapsa quoque spatia recuperandae possessionis legibus praestituta litigium eis inferentibus largiri conveniet ut eos momentariae perinde possessioni restituant ac si reversus dominus litigasset. Cui tamen quolibet tempore reverso, actionem recuperandae possessionis indulsimus quia fieri potest ut restitutio propter servulos infideles vel negligentes propinquos , vel amicos et colonos interea differatur. Absenti enim officere non debeat tempus emensum, quod recuperandae possessionis legibus praestitutum est, sed reformato statu qui per injuriara sublatus est, omnia quae supererunt ad disceptationem litigii inmutilata permaneant; judicio reservato justis legitimisque personis cum valde sufficiat, possessionem tenentibus absentium nomine contra praesentium violentiam subveniri. Data IV 2 Kalendas Novembris Mecliolano, Constantino 3 VII et Constantio Caesare, Consulibus. Interpretatio. Omnes judices specialiter admonemus ut nullus absentibus dominis res eorum praesumat invadere, sed contra improbos homines omnia per personam judicis vindicentur, salvo principali negotio. Ouod si quis se adversus absentem negotium habere causatur, et si cui illi qui peregrinantur rem suam commiserint gubernandam, nec actor vel 4 procurator eorum aut aliquis servorum ad dicendam causan] domino aut absente, aut non jubente cogatur. Sed si quid eis sublatum est 5 mox his qui domino absente exclusi sunt curn interpellaverint reformetur. Ipse vero dominus si forte per ne;ligentiam servorum res recepta non fuerit, cum de peregrinis redierit, possessionem suam nullatenus 6 momenti beneficio, etiam si annus excesserit 7 recipere prohibetur, sed restitutis in integrum omnibus quae eo absente sublata sunt integra causae actio proponatur, inter legitimas dumtaxat et integra aetate personas; quia dignt u n est (Sequitur textus gag. 49) ' Haenel ad.: in. ' Ilaenel: X. a Haenel ad.: A:cg. Haenel: ltec. 1 Haenel: recegte fuerit. Haenel om.: nullatenus. T Haenel ad.: »ullateuus. 47 U`T  `CIákM CoRutrGltal PRESEi.I c rCS$1.11-1 c ► '` Ī di,l `T r c12 cxis 5 EN1I1,Iure,Am.v5esSEco1-45 UI.cT'u m t m PPF 5 1 vntAtisu,xl.et3tu1A1ás E r c -dhEOá ^^^zc óp oTl•ntmLtic. v tS CiL1S N  l,c F9^uua^c® RES CR.t p `rONE91a^ueRSá ► R1 osoRÉIm t°CE1CnATOpoSSESSOREm utuSmob 19-eRRORe c t'uRBU E12t ` r E ckI 1 ^P CRpErTUi.1 ^,1^E uÍ-.`CEfrUTLCit12,rn p1Z.EoccupAUERIT - ulol.EUT 1 4\ CUm p REC t», popOSCISSE`CL•Ub\ Rq qUE' t a O1 - 1C ' C 1 1 l,l uS¿NE1-1,\ CC) CUCO `1-E!-aE5l`Tcoki aICIOClu l lé.lbtCtSI14TERLOCU`CIONESU19 9 1 : Z.ESSá S L1úSpECIE 1 uÓ1cA9-1 tus hc.TET-IumwnpRO`e,a,„ T t Em ER.ITA` ī EpERuASI `'^ 1 Tau` ī "NEUTERR.Ep ARN.Tto1-tcml1--a`TEtz. V eC` ī I bocpACrosemEI.NESo ^rtl aub F mpos^l AlaE Si auT'Em, hl c ropleRum9, co}.Il.t r a b l o Tc.l`rOR.rc5ttE111, CC,1RAroRES C`nl1-iORUm\-)IS1Z.^CnbOBl`T- .3.Cn  ocC,\ SteuE,r2v1)20-r-r u9 - p u pt l l.ISLdel,Cab-v-Is1uRSay.lÓt copta e; fRUCTus z+b ► cDa c cc.tR h ► sE.2 n 'rexusS USUENIC17c.tsCarrc-osbEcn N o Na.a r \ -- ER.K - v - óm - n>-4 Q cu%p¿aEm  i-áT1S ált c14dE - S eò ii.Lco + qulbErnpossESSloet¿ n Tu, oES e r-A2A..av2 n Reaa2vruR CuRa°roREs CaTecnZ.t e l`TUu`i o ReSd.ETERt-slaeCiEp o RTAT101-IE pula vr os owC) szUe,9uoguEpu>:,l,IcaTtopeR.scqu.N-v-u9_• DAT FR1DIt tD OCT05Ri5  1-R0311715  $1TC,5uw  ī TivcHyR^o  ccssa 11,1T  p CUlc.ucynl.leCA U SdCC)sLI AmNO1 - td`TAAsrc.REUOI,I.IE-Rt`r UT n  FiZSaRtucN-1 S c,cn puI3l.tcEp¿Vc - erACTa c`rlol s E co1-, LIE? - 11A`C• Ē T61-4cnpoSSFSSoR1S  1:2,a o IO!-1ECON`Cc-1RB¿ n ue V.iT \`r2 ‘  1I EçO`ito lpso e L .RC.a`r t.. ► cc-E¿\CNICAUSam }-1um suAm t _u. L, E n TrRep ^ ,R1,12..EClu, pntus Rea) u o1.t-t1-v uyERRC u ácr?spE`(2á1ZCAouÓICEU`vbEC3ERE`Taua IRA S 11`1-1`TERE`Ttle O MI-II c 2 .usa,pRtuETuR.cr ► 11ub1cts 1:112b11.-am-tovaESU$p\-zESSatual ClumSel")A13eR.EbiCENsN‘.1E1-aAmpdssesslat-lEmSudpR2.ESum`Tlo 1-.lext,taseRt°T  C1uoó SI`cu`T - OREs ecrW,MuEl.cURa.`roRes ca^l >+ ► oRUm co1,11.ublo áll 9 tUo p RO F.oRUCn 1--1Eg0 4 T11 S 2, 1,1E 1-k A t^f^ 1REmSUzez n cv.la,btxlcnuSTe.m ERt9-áTEclgLIdSERtu`T'u`rC``111- - 1 0 RumcusaaEpE g .F.xT 1.1u`tuCn 1J0R113, pR.Elubl ctucn rte R1 eJr r u`CORZ3mUeL.cuRa`FORum`T-EmER I `T-2,`C-C c y cm`'C`Tt rs1 uS S E()'p12opP:IETaTEm Sudm 5 1 1 ` aEó k l á n - tolaetz.ectpl2,--lr Cu12A c[Of2ES xu`cemuEl, `ru`TORES amt S -Sts 12e$,SUtsa7pe`ruo voto 41) Ep uTE1-ITu R CODICIS THEODOSIANI LIBER IV  4 9 ut contra malitiam eorum qui praesentes sunt taliter absentibus jubeamus esse consultum. (2) ID'IPERATORES GRATIANUS VALENTINIANDS ET THEODOSIL`S AIIGL'STI AD POTITL'M VICARIOM URBIS. Quisquis neque vulgato rescripto neque adversario solemniter intimato possessorem quietum dominio suo hujusmodi terrore turbaverit ea in perpetuum lite Ir.ulctetur quam praeoccupaverit violentia cum precibus poposcisset audiri. Quae non minus etiam tenebit conditio, qui judicis interlocutione suppressa, sub specie judicati jus alienum improba temeritate pervasit, ita ut neuter reparationem ínterfecti hoc pacto semel negotii audeat postulare. Si autem habito plerumque colludio tutores vel curatores minorum his rem debitam ea occasione pervadant, ut pupillis vel adultís jurgandi copia et fructus adimatur his eatenus subvenimus, ut eosdem non atterat damno culpa temeritatis alienae; sed illico quidem possessio, ei a quo est ablata, reddatur. Curatores autem vel tutores aeterna deportatione punitos bonorum quoque publicatio persequatur. Data pridie idus Octobris Treveris Siagrio et Eucherio consulibus. Interpretatio. Quicumque causam suam non ita amere voluerit ut adversarium suum publice patefacta actione conveniat, et dominium possesoris illa ratione conturbaverit, ita negotio ipso careat ut eam causam numquam valeat reparare qui prius rem voluit auferre, quam sperare a judice ut deberet audiri. Similiter et ille omni causa privetur qui judicis ordinatione suppressa judicium se habere dicens alienam possessionem sua praesiimtione pervaserit. Quod si tutores etiam vel curatores minorum colludio aliquo pro eorum negotiis alienam rem sub ea qua diximus temeritate pervaserint ut minorum causa depereat, nullum minoribus praejudicium fieri ex tutorum vel curatorum temeritate permittimus, sed propietatem suam sine dilatione recipiant; curatores autem vel tutores amissis rebus suis perpetuo exilio deputentur. 7 1 mpp p Wl.e u ñ ThEOt E I T A RChZ\ b": \á A ^ ` en ess Ia 1.1 ti -C1-1.1"5. i,eROS veat - m E^-c^ues^NttEm pRtU^^c - drn v-i SAmciumm ^ pU CdTIOCbRA` TAqUcxESIUER a`rli - IUASISS6C t uAm1 -4oS 4 QEreak TOR1 Bus e1zErAmsoc t mRt tu13eCT1US n ERARtO P ul ,11ela9-e S CO1-1TuCTlACtiUSquAmÓECUS puDÍ..tCUmSt1-tE6A`TERECcf'og LlT clutl,n-em1NreRRepo-c'utssev-ar uol1.E>- ► c rFxShecerXREiuác l um h w s , v-z E tzEvt -r il 1 C T O R i d m ct tla, m t uST 1 c 1¿ n e D IteSCRtP S 1 S S El--r EuE1,1TC.t S aER t amptECTEREN r ruR .c l uoóbEÓISSET á u b,\ C 1 ,,, . CAÓwT1 Çl`TLl1zt,1`rEm c.ltsclu ► soppeua RE Uol,ta eR 1°T1., ► `T ts . Fuel-tTuC!R e`T utOORE--ctPE RElESEpO`suISSETCo>,tTemp TOREaC • Z .m11 -1 tSU lO e 1-1`TUSACYlI`TTAT 1111UERO (kU OS`t-AN1I yuROrzlS pRoueXtTAta U cta• u . ccl u o c >> Uiz_Sa^c u R1 z.pul-Ex¿kmt 14 15 f lÓemSpEll& R.E1 -tol-tposSEwrAN`rEEueWTU m t u I ctAlts ARBl r l'R111 k . .kj, 1 C1`TÓ,p12,..6SucnP r CtONE e re ene RáREHT EXTtmY ī t OHECi112ElÓrcC1Ltni c rlcAnt cONUC1 - 1ER2 ‘ TCO 5 á14Tu1Z E XS oi.UERa C1L ► obclu t bEma.e°CtztcmoapRtu N`TISCreSERudé-t buen Ueso T llS c,Et-iERAI,xl,ESe Sm«-tCtmus  11.1,.uTawrem N oy ytct o ma.s1-tlyt cel-t`T'tAE`cuaecAU E lt buen ess F.aece2l - •11cnL1Sursa. CRATISSI C11¿. o cris NS A E2cpeC"t"AReb`t"em,NOH 11arERRCCOCoTR H e qu CEx?EC ere ; rSC.a pdTidTuR Exarn el-%' 1 tiAi XVIII K1A. tul.11ts  TR}utRtS  9't71N.ASto 31 PRON.o7o  ccssa H`CE1Zp COSIaOuIC17L1s12E,rnrSC1 i--tS1 u1oi,EwTERal, kv-tos 11auASi.SS r c  S EÓtlosEulaE\-6i ► l. r esePRECtpvmti S LIT S t qu t s á.uT f  u`  rn l t sEAl.Em Recn d r pRt u a^r^crt z.Ñ`TE S El-t^f EN`R ^ a U ^ C^10EpROL.A`Tt^C`^iA1-^1UZ.ERI - C enHOi.uERu-fEjCS\-.)EC`CAREia`CtS lu E1-1 r rum pA cc>-;Eso r rtumcH eowrEmPs t e r ExpE C9-ARE lt.ldlClUcn .  ÍLl,EuERO Clutl7ocPRESUmpSlrrll~tuAbEizC90ó ( p I us c fi`TI Am a pu r rlubt ca - maOlapoTERa ► `T 06`rtlaeRE h &\1319-A .  ^r L,rn  A^ ExTI C11álTlO He^•AEREm a^.la•ent^^t c oRes^t^ruc^udl.Em ^^C,taosct^tuRz n l.AE tualC ► ^^mrERu_aS t SSE•  L lmpp ^RChaÓIUSF°Thp>aoR1uS z ► a Ac^R1AUO C,ouSUI,aR1 USuR1l eC,1s1`r r cR,, , a-xASUIa`T 13E H^ ^Sé5A1T.t E Z,NsTu C1^ABSEN`j I B C^E`Tu 1. ERu1. 1 `T l.^"C51 pER`C U RBA`TU S St`ruei. Ó . tzF.,p`iuC1nA1„tLit.ilÓAa R6PE treHóummome>JTtacn RCóna c rEgNwrtot-iEmcl ,oRTuNAESER utsae l itám^REa A ^e CU R` act,al , c rAS ^ ► rntclsrREerEIR.E A CODICI5 THEODOSIANI LIBER IV  S= (3) I_MPERATORES, VALENTINIANUS THEODOSICS, ET ARCADIUS, AUGUSTI, AD MESSIANUM COMITEM, REIPL'BLICAE. Plerosque detectum est in rem privatam nostram, quam publicatio celebrata quaesiverat, invasisse; quam nos a retentatoribus ereptam sociari jubemus aerario punientes, contumacius quarn decus publicum sinebat erectos ut qui litem inferre potuissent nollent exspectare judicium ac spernerent victoriam quam justitiae praescripsissent eventus etiam amplecterentur I quod dedisset audacia. Cadat igitur lite quisquis opperire noluerit litis eventum et quod recipere lege potuisset contemptor examinis violentus amittat. Illi yero quos tanti furoris provexit audacia ut quod jurgaturi apud examinis fidem sperare non possent ante eventum judícialis arbitrii illicita praesumtione temerarent aestimationem rei de qua litigari convenerat, cogantur exsolvere, quod quidem etiam in privatis observandum negotiis generali lege sancimus. Illud autem ab officio magnificentiae tuae cavendum esse decernímus ut sacratissima domus nostra exspectare litem non inferre cogatur, neque exspectet sed patiatur examen. Data XVIII Kalendas Julias Treveris Thimasio et Promoto, Consulibus. Interpretatio. Cognovimus rem fisci nostri violenter aliquos invassisse, sed nos evidenti lege praecipimus ut si quis, aut fiscalem rem, aut privatam, ante sententiam a judice prolatam invaserit et noluerit exspectare litis eventum, perdat negotium qui contemsit exspectare judicium. Ille yero qui hoc presumsit invadere quod per justitiam apud judicem non poterat obtinere, habita aestimatione talem rem aliam illi domino restituat qualem agnoscitur ante judicium pervasisse. (q.) IMPERATORES ARCADIUS ET HONORIDS AUGUSfI ADRIANO CONSULARI LIGL'RIAE. Legis iteranda sunt beneficia quae tantum absentibus detulerunt ut si perturbatus possessionis status sit vel direptum aliquid ad repetendum momentum redintegrationemque fortunae servis etiam praebeatur facultas, amicis praeterea, (Sequitur textus pag. 53) ' Palimp.: plectercntur. ^ r _^  l 16 Y R  9 l l l l^ TIi^OD  , aRelJrrlisusplz.oxlrntsuel,llhFRms 1uólcemejuoctuense,, 1 tuco co?-tclloó,\`ruER1 opORTE.`r Aa> R1a tsqu , coy-lpROBNN TuR,a13L+TaceLER1 REal g tTl oNE CouskA,ERel-leC 1 ub1c1U m b1k e n.o1-tEsus 5L039UOCUmquEt5nuR1- ► om1uE uEL^tTU^,o po 1 ss ► ^ E^TI RE pETEUó1 coplApR^ e d l3 ^u129W ► u r l"E uÓdE IREI CiA C3C.lt`CVá Cul, C T'A`r6C`n l,a9'C1uElyamll.v-c-tz\coNs9-1 Tu c os uEt, 12)5E1-4 l l'l g USCR6pTA eSSE C01-1STl`'CC.RITSU1UCUluS 1 ,, 1 6E T C pS OU e RepET19r10^.1EREaÓdla^TUR DTT XV lUL 1AA1 > 1 / 41 \1 : 5A ()LIMO ñRC1-0 n 11101, ,, IrS NoN RIo I,1 Áh  CcSSS d. SEH T ^s  1 s+pRopc Elz 11-ITERP p iZOpTER ^ e c ,E rrluOl,ClCYIuSITFR a ,RE uTclulóc{^d 3 sEr,taS F uER ¡Tea s acH,l,l5Er-cpERSO1-lasu$l.aTumTOrTtrtmNmlcl seo Ruco uel. RoxlcrlsuEl,seRUls curnluólcem 1 1-t - rey...pEll.a,uE R1 N`r511_4E11,zvT10 yac R2Eb a^.Tu1z..u-rRESgL1Ama ► s cEl-IóENS 1-tS 11 . 1 SUapROpR1 E `TwTE.b1m1S1`T1149-FsI2ANII. 2\CiORIBjb011>11-11 9L.1 O uS c i , REÓ ExC1.111-ta1cE`i1.112 C\ 1.u.ECUm9 u Autie m ilJrntli `T1Am c o14S`r1`Tu` ► lSuEi..á^s E14Tl g US ^7rcR^ia,S? n vuER1N`CStI-tC^^,t c > < a uiusEcr;sat^ ^`C^^u  r loEtZES^Ti^U1 . N l óec , n  A  _  p E^ - tzo>J1 0 ^.t 1 cz^nlo Spal-^latzucra ecicrpeR.tzli 12..EScRlperuonciuoasuppl.lcACrto 1, 1r-19\TaR,1 s OBT11aU1`T1-1EC 11-4`TF1Rl.00U`T ► 000C,1-419'OR1S 1KTE12PELi..ltl2EpOS S ESS t o u1S STz,Tu meo cl ul'R.EmTE 1-t ETmssE1`tn-F p E1Zm1TT111uR cl . ltl.14 eC,aT ► oRÚmeRlTApaQTtum dó seR`Tloucpz.óu' ► -l`TuR Ltn-tA 2.,L1Tf.t'nc'C1At012 1 6 , COUTRá.C`t'd`P eRÓU SaIeIyTTS uCCESS Q REMdUCT01215 S 1..1lC U l „p d CC t C 1 1C111173.131`T'UR.  ETCETC12z.• p ATXV KAt IAmVtAlA$ MID101. A H0  CA{SñR{p ^T A^7lCO  cousul.iauS '1rsNrcarnvs-,x'1 J`TE9 P \\I EcJ) In-vi-4c 1p1 s p RAECEp r r ► OUErn S 1 A 1.t`r 1S2\TOREyuGG tlp IS pp.E,CEP[,o p,f^vSE^+ae RI-rOGTE1 - 1 " «l - tC - C, s ,RES r J oNSU c1 1 1Lt Ó1 C 1sS1yu6T2lTl!- i`rE12pE`t.A aom,aao t'oS SESS,o vtL+ las .1  `TU S A6 SE1 - 1 ` T E C^ O C^n1NOpOSSESS10U^1.lusLt^l y E lZd^rCdR Clut ► N Tua pRtUS COI-4 UE1-ttR1 bE 1 3 E - T tÍ, I,ECkutpOSSIbETE c rN tSi 11-19-ERpR.E SEN`CeSÍuÓtCl u e clÓdR1}. 10 up O w E S T 1-tEc1-aC90rrtumTEl2rnli-425 Rt 1--..i‘cnglalCUCC1qUC c>, L 1ENaC11UEL.A13SE1-vCtSRECricREbt aER1 r [ 000up n 14óAm 1_1Ou ERITZtET1z ` m h EizebCsSuosstcSlt 1.1TERpR.o h EaucToRls RESumpTIONE O 131-1Oxlus Ess Ematt.ros lmpph0 1 -1 01 , t us e c r (-nc e oó 4\z, 1u1.1 A 1 . lo1Z„oco N u 1^^ R l p  s 1, ^ M meWrtacTlOE1ceRCeR1Po-rES-rcp9Udm CUm9yEpeRSoNacnnE CODICIS THEODOSIANI LIBER IV  5 3 parentibus proximis vel libertis. Judicem quoque absentium commoda tueri oportet atque in his quae comprobantur ablata celeri redhibitione consulere nec judicium dilatione suspendi. Sub quocumque igitur nomine vel titulo possidentis repetendi copia praebeatur, qui utendae rei habuit facultatem uf quae in militia constitutis vel absentibus erepta esse constiterit sub cujuslibet personae repetitione reddantur. Data XV Kalendas Januarias Mediolano, Arcadio IV, et Honorio III, Augustis, consulibus. Interpretatio. Propter absentes legem volumus iterare ut quicquid fuerit eis a qualibet persona sublatum totum amicis eorum vel proximis vel servis cum judicem interpellaverint sine dilatione reddatur; ut res guau-1 discedens dominus in sua proprietate dimisit integra ab actoribus domini, quousque redeat, vindicetur. Quaecumque autem in militia constitutis vel absentibus pervasa fuerint sine aliqua jubemus dilatione restitui. (5) IDEI`I AL'GLSTI, PETRONIO, VICARIO HISPANIARLi,I. Nec imperiale rescriptum quod supplicatio litigatoris obtinuit nec interlocutio cognitoris interpellare possessionis statum, eo qui rem tenebat absente, permittitur quia negotiorum merita partium assertione panduntur. § I. Vitia autem majoribus contracta perdurant et successorem auctoris sui culpa comitabitur, et cetera. Data XV Kalendas Januarias Mediolano, Caesario et Attico consulibus. Interpretatio. Nec per principis praeceptionem si a litigatore fuerit obtenta nec per responsum judicis, si fuerit interpellatus, absente domino possessio ullius auferatur, quia prius conveniri debet ille qui possidet et nisi inter praesentes judicium dari non potest, nec negotium terminari. Nam quicumque alienam vel absentis rem crediderit occupandam noverit etiam heredes suos similiter pro hac auctoris praesumtione obnoxios esse mansuros. (6) I\IPERATORES HONORIL'S ET TxEODOSILS, ADGtiSTI, JIILIANO PROCONSL'LI AFRICAE.— Momenti actio exerceri potest per quamcunque personam. (Sequitur textus pag. 55) 91_Iti^RS^  yr tt1t^ ubcvtoREAUTEmAatp ► scENaE posSESS iou ► sogRErnul,ap Cnrtio A TeRIOgFSSENoNbe>3el-m2.xtmECUm z$ScpcOl-IUEN``1014Een er SoNF1..eS1`TtmFt lat Tt aTurnluR S tuctiutae - -\TUR 1-411-t1-2,w-rem opterui^Ftt-uyzcoNUCN`t1OCIRcrnI-NOREml7a13t‘p1/4• Cum ló RFc TtuSCIRCZ\ CuRa n ToRemb epuERt`tCItSTOb IRt DAT PRIb NONTS N^^RTtAS 12AU£NuA  Co44$T ti" ANTtn ^ COHSTAI-l`ti  ccs 1 1, 4 `reRP X cl RE.ctp ► Et-lóu mcn ometa-rucn 1 beST 1 e`tyRZCaHUtsp2c-vturn CutuS1.t 13ecveRSo1ae n ,\g ERepo , r659 --- swohErtouÉrucRe r i - vacTdp E}ert `j^I Oa^TEt2  rJ ► uSaTt2 ► p Rrct  AR .t UC^tcE^ - oNPoTERt^T ^t,E`vEfZC-1.1 cm1.Ec^t `T1 C1nckpeRSOUI. J NOKSI `Ti -ttilt 1 l, l aZa,Ea.`TACTIO cQ}-I r CRh1-)E`t'A`Tf C'MI-kOREC1l 9, cONTRz, cuiwcoRet'()Sltum poTtuSbEzut"r I uS`rARA`nOta F. pROpO?al c.x t 1,1 1 -  _ I - 15 r95  F c rh owoRlus ^á UtuCEWTtO pp o 9111áIzic, S t c  TZ^T  a, ol.ou ► 9uos13oua,^taE9  ra uts9,^oss ► bE^.bL1o5 y uc,aE ut°no TRAt-tSeUl-1`fES1-IE CESS \ Ecis o >-^^e^rto^alSptzoprttEaec1..11-U n I2e TEmrauoRe • tan - I3 el-le Ftdol possESSoRl pxlmc ► m opoR,TeurccE1.E. Rt 9 , EyoRmA'1101-lESUCcuR1 : 2.1 'TUYA c Cc \ US a\ MORAS tl-i ► S el - pRO pR.eel - N Tt S 219I `TAe•11 - 401 - 1 E xspEC`^^\^1S`TECI')poR18i11EcbEUC.ttrld `Tto!-ae SolE^N i c^uE 1 t,OCUC^ 1^-1\ - >1S 1-.es p r rt1S I uo V tbAt3eguNT E`TccrR DAT In KAL IV1-1^.5  ^1\£Dtol.ANO  ST1^icONP }T TVR^L10  cc^6S i }1`jFR,p SI col.olalRE\Ak1Ew.Ez•b A., ► o S omn-los-oTk.TE cola FUS ER11-1 c C pR ► m u mes`TU`T fuC j t`vluos suasb ECUtu sRE ExI SsE laoscuNVr uRrnornCA - vn 13E1 - teT ► cto p osSESSOR511 -I Eae1,2\11-10 N e tzectpwTErrS1cbEFORuCnoR1s11-- n E.c.\CtbtA`rURNECREqu1 12.a•TU1'tlu lu btct o u 1r pRtu s`T1Tul,urn l,t`Ttspe°Tvro R S cTZl 1?,v,cC q ulz.11-it - rlurn 1..1T15 z.a momF1•.lcCa12 ► a , r M-101-Icr11-1ET2 n c9-+014ECll IXTI.ICI`C  m 1.11 .1 ^ ^ 111I  lNC1P1`^ t[ZIR V Z) I  FI.EI^^S EREaMuS  _ 1 en - 15 Col-IS9 - 20-ITII-IU S r  o•Ó rz2\SSUm N` P ,19 r`TR.11uSV.l $ER  1^u ORUC0N h AL3 E1-i`t't 1 N`TCRIIETC ^ .10ErC p^` rR UOCE^rERIS^,1N`TERu c^oS Ac^l-12k  o^-^tls %N R^. cou^°rzl 1 YZ",x) \-1o12-blNempoRRlSuNerulZe`rqUlcum9,aE ► NcEpsa.94zlcceRuwt AqutB, cola sal..iSutl.l, r ra r rt stu Re Q) 'reRpoTetia r T EXcl,ua t CODICIS TH EODOSIANI LIBER IV  55 Sub colore autem adipiscendae possessionis obrepticie I petitio alteri obesse non debet, maxime cum absque conventione personae legitimae initiatum jurgium videatur. Nihil autem opituletur conventio circa minorem habita, cum id rectius circa curatorem debuerit custodiri. Data pridie nonas Martias Ravenna, Constantino et Constante Consulibus 2. Interpretatio. Ad recipiendum momentum, id est, infra anni spatium cujuslibet persona agere potest; si per obreptionem fuerit facta petitio, alterius parti praejudicare non poterit. Praeterea cum legitima persona non sit, nihil valeat actio contra aetatem minorem, quae contra curatorem suum potius debuit justa ratione proponi. TIT• X.XI. —A TRUBI. (I) IMPERATORES ARCADIUS, ET HONORIL'S, AUGL'STI, VICENTIO, PRAEPOSITO GALLLARUM 3. Si coloni quos bona fide quisque possedit ad alios fugae vitio transeuntes necessitatem conditionis propriae declinare tentaverint, bonae fidei possessori primum oportet et celeri reformationi succurri, tune causam originis et proprietatis agitari, non 4 exspectatis temporibus nec denuntiatione solemni quae locum in his negotiis non habebunt, et cetera. Data III Kalendas Julias, Mediolano Stilicone et Aurelio 5 consulibus. Interpretatio. Si coloni rei alienae ad alios dominos forte confugerint, primum est ut fugitivos suos, de cujus re exisse noscuntur momenti beneficio possessor sine dilatione recipiat, et sic de eorum origine audiatur, nec requiratur in judicio, ut prius titulum litis petitor scribat, quia initium litis ad momentariam non pertinet actionem. EXPLICIT LIBER IV. INCIPIT 6 LIBER V 7. TITULUS I.—DE LEGITIMIS HEREDIBUS. (I) IMPERATOR CONSTANTINUS AUGUSTUS AD BASSL'M PRAEFECTUM PRAETORIO. Matri jus liberorum non habenti, interveniente licet patruo ceterísque inter quos agnationis incorrupta jura per ordinem porriguntur, et quicumque deinceps agnati erunt a quibus consanguinitatis jure mater poterat excludi, (Sequitur textus pag. 57) Haenel: obrepte. ' Haenel: Constantin. Haenel: Pf. P. Post alía. Palimp. om.: non. Haenel: Aureliano. Haenel: Codicis Theodosiani. ' Haenel: Codicis Theodosiani. iWiOD  ltóftt  a v S I fuSI.IBERQRUmd E f üN`T mNO14b21/4136z1T y Il1ISOlt LiEIUS h FRebt TA crE$t ` ,CCEÓ uN er A  ¡¡ S lmpp p ^aN caal.EUTS^ch COI ETz‘1z.C}^^5aaA colJSTd,14^r11.10pp0 c,aL^1d^ 1 be yCTUS CuIuScumq, sEJcuSa uT^u^n eR1 REl,t-AcluEl2iT^lj,t OS ET6^llta,aEyUNC`Td, CLI^U'^CUq,SE1Ct_SZIuTNt..ICYIER\UE^OTES E 1 uspa12^Ttsc^uámdEfuN C `T l f t l taSU p RES`T1.S pTR1l1 , 1T R^R d TRES SUO Svu1sS E-rña131 'ru g a UuAS pa RTeS CoUSequAl-TURUEpn Tes e x Ebemolá T  ^ E t R `^1dpaR.S^Rd`1B,SOR01tIB, uEEtuSque C^E^ U1-iCT^ ES ` C dcS`T'y1l l tS^1\,1^eB , C^I.IEEIUS es-11SáSvTI.í`' ^l.1UN CUI.I s S C 1 t 1 1.1 CE`C S 1 u EC'Cl A`TE R1 - c 2x 5 EO RU.1/4-n qu ©Rut•C1COwmpÓts 1ESEmsm-iCICY)uSAaCRESCA`Tl Ll0ÓS1 ÓEyLaN. C`TI.tSÓECl,11USBnHt$ 1,O ulmuRÍuA13.EBl^Te^c 1 11AN ^ oTe S s Eap^^ ERe^^tltos N c».11-2, 13  sedcvu\pR.Ererze.wepoTlBusposs Ll -I Tha13Fe1T-.Nc,ua, Tos v1`4qual•IámrnpAcI b I Z O c n err11-4aRob9,2,.\-aTEmuEpoTCs1uRE SuccFdal-I-c' 1-)-xcF^bÉq,bE,,°wscv'2 n Te2Nlst,olats cousTITul mus óEaulac.cTIaTeRuz n Q, s\uuE a,c r `c\&c, - ,pA-rev-N¿.E S l Col llae-ciul `CA`CES.11a1C\COuS Nls1pORTe4c;,tt ilEI,n51d t1-4uRE1-1ds•imp1tS v a Ep o9-t a u S i 4a.STa. S c c`rz O °T1 S RAT101-( e rn o ca S `TRAU C.1Z 1 1aT I( 0 SoLU AUTEm Sb9NTES TArruSACacaSaeulAuEdEf ece:Rt r t' 1-4 e }aEpo e T113>9 , SAHC1muS1u12akSERu4cous SEb•E-t'SlauySuELAC11á. clui13;1lu\L1S en OÓl 14Ep o`TES C1ZU11TTeS`1 - 2,`T4 O® \ €121149 E`TpRE `TERI ERl1-1TN Epo`TESdUTgr}i E; P.e 'REdd,U^RIN`T-EOSB eC17 ec-T' bEÍIa1Z.1STOAuOIZuct1TES (T.\ en FN e rO ETSI qua,ptl,taEpvTe12z,1aT u el. d-ERE u El.d E V . ti-re CO} -A pE9--ERea,C c CIoNFSNEpoTt 11 , óe FeR1 C`nCaS SFCU>ab.um 1us rtum 14sEtES1Smoóucm c},ócp,\ReNcrU 1149 -.: p 1 C10S1STEST4\ cT ]E4-ITIS C01-1pFTL14T Film S Dn = rr V KAL MhRT nhutolnrto  Thtnnnsto  iT pRom oT O  co S S N S s N B 11a`TERy 1Al•1C1u1scriORIaTUR11--ITEST8TUS Ec-\-- S1 pLIOSuEI 1111AS SU FS•TtTFSuC1 ,A1EpOTESE?CF11.tAMORcTuAbcREttK4tT 111.11114 Sl, i d ,p0stT1oNESl.iCCEÓu1-ITHEpO` ī ESEXfáta . 11E •t7 13  OR`t10 N TR Emz^1 SSUa.ETF.R^ctampERóuNTCl^SupRescr\-T1^^ ► uU ► acUbse l c( ' sa. ` CE y RTOt2 lSpROVIc\6T • S Y u E R O g c11Sc(1 ORIA`TU 121 1:1`CE S °C'A`CU S E`TRF Lll-a'C1uATExpl •1A 14 Ep0 t TES ETFll.i OS N 014 C;1en 1r-C"2`FSEb flv. TREm ETS9ROREcn Sc1 pRF•ST\reS. bEtzel.l u c}uATKRes PaRTES 1-)eRFó1T21/49 - 15 a U l cY,k-veRY-ti sl B1NEp o T e s.exp•1Lu1Ndlc.mait• ► " CODICIS TH EODOSIANI LIBER V si ' jus liberorum defuncta non habeat, filii soli in ejus hereditate succedunt 2. (4) hIPERATORES VALENTINIANUS THEODOSIUS ET ARCADIU'S AUGUSTI CONSTANTINO PRAEFECTO PRAETORIO CiALLIARUbI 3. Si defunctus cuiuscurnque sexus aut numeri reliquerit filios et ex filia defuncta cuiuscumque sexus aut numeri nepotes ejus partis, quam defuncti filia superstes patri inter fratres suos fuisset habitura, duas partes consequantur nepotes ex eadem filia, tertia pars fratribus sororibusve ejus quae defuncta est, id est, filiis filiabusque ejus de cujus bonis agitur, avunculis scilicet sive materteris, eorum quorum commodis 4 legem sancimus accrescat. § I . Q!Iod si hic defunctus de cujus bonis loquímur habebit ex filia nepotes et 5 praeterea fijos non habebit sed qui praeferri nepotibus possint habebit agnatos in quamdam falcidiam et in dodrantem nepotes jure succedant. § 2. Haec eadem quae de avi materni bonis constituimus de aviae maternae sive etiam paternae simili aequitate sancimus nisi forte avia elogia inurenda impiis nepotibus justa semotis ratione monstraverit. ^ 3. Non solum autem si intestatus avus aviave defecerit haec nepotibus quae sancimus jura servamus; sed et si avus veI avia quibus hujusmodi nepotes erant testati obierint et praeterierint nepotes aut exheredaverint eosdem et de injusto avorum testamento, et si quae filiae poterant vel de re vel de lite competere actiones nepotibus deferimus secundum justum nostrae legis modum quae de parentum inofficiosis testamentis competunt filiis. Data V Kalendas Martias Mediolano Thimasio et Promoto consulibus. Interpretatio. Si aliquis moriatur intestatus et si 6 filios vel filias superstites vel nepotes ex filia mortua derelinquit filii in sua portione succedunt, nepotes ex filia de portione matris suae tertiam perdunt quae superstitibus avunculis 7 et materteris proficiet. Si yero quis moriatur intestatus et relinquat ex filia nepotes et filios non dimittat sed fratrem et sororem superstites derelinquat, tres partes hereditatis avi materni sibi nepotes vel neptes 8 ex filia vindicabunt i ' 1 -Iaenel add.: N. P. —Haenel add.: V. C. • Haenel add.: hic de jure addenduua quid sit fiducia. • Haenel: Pf. P. • Haenel: cemmodo. • Palimp.: sed pro et. ° Haenel orn.: si. Haenel add.: ejes. Palimp. om.: vel nef tes. Sequiter textus fab. 65) QuÁRTam yR^TEt2uEtS ORO^ 2.dL I lc ^ E y uUC.`n 1ct^CT^^eSlShutuSOR^I 1-tEm CoNS EqueNTuR S t tleRO m u l.,ErztesTp^T eRl-AAuamrTER. N 4 -\z ► ut d1 1,VcESTdTd M OR teVrCVRE TR F.1.1u 9 L A r.r1 7t L. 1 os E ?ExmoRTuo F tlto c.t El, r1L1 a,14 Epoi-ES E9 ua1..tTFtz-aEp Ac 12_1 s uEl.rnt. e -t-ti 1 s poRTIONC 1 - 4Ep01 - ESUE 1.NEpTCSTERrnampU>_,Tqudc,rTFZUtseT A Cn t ClS eX'z,CV1293.VVER?-1E t3011ts á,uul , +cul,tS el' MATE12TE{Zt5 e)caut^ mITERNA $01-tts 91 CUTe c T E aut enaTelzN1Cola9UltzuuT N Amst pa V `TRuS F, Tac • ntTaue l, auuu cu u S EcrmATEt22TEl2¿.rov-zTassEdefuerztul aó ^ ^ u El, sotz.oResáuta R-umrrKESUNCtNE eT,01-kEpoTES tiouEm ¿I) uE1  El -t1 1A1-1T NA m11-4 Aut^a^t - ERt-tt hEREbi -t'^`TE42\-acp^rES ex^ll,tom ol2^fuoc^Ep^ ` C R lSS U 1p O R ` ^tolva,‘ -it^l t t,bc^uN`i SI U ER.O mu11.tSu.a utaNEp OTESbAC1-IEpTESEx^ti.1¿.^ G H t TESTNmEN`TOSuo P RETEj2,1ER11 -1T N UTNOl-apRo$AT9SCz\LtS1SEXheREZ2kue1Z41 -1T AcTlo tElts b Et1-torpc toSoCO1-n'tzATESTmrnEI-v-tumruluEl,a,uIAE ^ E m Á c^, ^ poTuur T h 1 - 1o ñ. 1 u ^ E^1ct o `r  u auuel o ^zE ec^m p ^  P ^ ep0 ` ī ES ("Z - 211.1 hAU19 pRO 12-KT2pAl21 - E\9 2 ‘ C CGi-Al ` Cl O NE S 11CCeb,\N,tS, E`T m4V TRESSIuIUERe1-aThEREb1`rd c TELt - TA ` 1 - RU m st T"  l3tcump>z^^^1g, U11-aC^lCA1ZE^-^S cl cETuTmt^cTtst^^`TR um suatlzuc^ ^oTt^us att l ihEREbt-r a n tt c rEmp^oR  ^- z.^c^p^Requaml.Exc^tual,ls ce-14s unGt.tc •()a,c^u^1CuL•ls \921/4•TtNNTU12U eCAC1-10L•1 u S I-11S t^  gL11(^Q111l,Uilc"n ^El, 1t `T'tS^ACU^AT113^TR113Ud } TI.IR C^uArn^,eS tSóullóumE,T4e S^iC r¡1 O CO1-ap1^.E^E1-ac^1^SCl 110E`TC^ETRaCTc\TERT1ApAR`Cts E tUS qU,EeoRurnaTR . 1 St b oTemt UN SeREaFt3E$z n TUR StuERd Óo*rem maTiRlS O - 1tSCEVI.ENol, u6tzl-v- ► T m .<-FFvz..t - 1tserpan-ER 1-it S yA Cu 1,•Ta`T113+ o yo R`rE `C ES S E COl-I 9- - e ta c ro S 9u o s Co 1-i S Tkr n 1•1 E4-iaela,m y 2 , mlltaE esse p ROCReaTO S uvT PRtD 1.1(5-YA  OC. ī  SoWSTh14T140i'ouM "(mulo 1111 £71ioNoRlo In Th  CCSS¢ 1N`TERp \-1 EaExs t rntt.lsESTS uPER.tou.t se-Mhoc arnpl,lus \-1a g e r ccluoaóo r rempmoFllsizo1•-tsEl4eRut-n v.c , c¿w„ ue1.9 tagla t TÁ psaCl^ló.ACcFpt^-TEmpoREHC.tp`TIARuil7^poSTc^IoRTEmAutll3TCS `TI 1l 1 EpOTESCO?-tyU1-k bE RE , tubET • t  R R  ` T 'AUTIiEÓOTrct}^ihe12E^1t`T'`rE CONy puS2.C^uáSpA^C'ESÓEeogO mATE^E01ZUmEd--1nAtitTutZ2.• ^ ctpt A^at7s ► uo1,uER1»TCOH ^u^aoRENEp^^ESS11^^ ► c^Ep^rts^-é ^ o ReN u P TtaRú RE»• uel, so i•a•a o • cE-co}a Tecnrn; • CODICIS T HEODOSIANI LIBER V quartam frater vel soror avi defuncti juxta legis hujus ordinem consequentur. Si yero mulier, id est, paterna vel materna avía intestata moriatur et relinquat filias et ex mortuo filio vel filia nepotes aequaliter de patris vel matris portione nepotes vel neptes tertiam perdunt quam I patruis et amicis ex aviae paternae bonis avunculis et materteris ex aviae maternae bonis sicut et de avi materni conquirunt. Nam si patruus et amita vel avunculos et matertera fortasse defuerint ad fratres vel sorores aviarum tres unciae et ad nepotes novem perveniant. Nam in avi paterni hereditate nepotes vel neptes ex filio mortuo de patris sui portione nihil perdunt. Si yero avus vel avia nepotes ac neptes ex filia in testamento suo praeterierint aut non probatis causis exheredaverint, actio illis de inofficioso contra testamentum avi vel aviae quae matri eorum 2 competere potuit legis beneficio tribuetur. (5) IMPERATORES ARCADIUS ET HONORIL'S AUGUSTI AURELIO 3 PRAEFECTO. Nepotes ex filia avis pro rata parte hac conditione succedant qua et matres si viverent hereditatem patrum sibi cum fratribus vindicarent scilicet ut mixtis Inatrum suarum dotibus avi hereditatem pro rata parte quam lex divalis censuit cum avunculis partiantur, nec amplius his quicquam de avitis facultatibus tribuatur quam leges dudum latae sanctio comprehendit, scilicet detracta tertia partis ejus quae eorum matri si dotem jungere debebatur. Si yero dotem matris miscere noluerint maternis et paternis facultatibus oportet esse contentos quos constat alienae jam familiae esse procreatos. Data pridie nonas Octobris Constantinopoli, Arcadio IV et Honorio III Augustis consulibus. Interpretatio. Haec lex similis est superiori, sed hoc amplius habet quod dotem pro filia in generum factam vel quicquid ipsa filia accepit tempore nuptiarum, post mortem avi intestati nepotes confundere jubet, ita ut de dote in hereditate confusa duas partes de eo quod mater eorum erat habitura percipiant aut si voluerint confundere nepotes sint acceptis tempore nuptiarum rebus vel sola dote contenti. 1 Textus hinc usque ad legis finem, cum Haeneliano literaliter cohaeret, sed non cum iis quos alios alü, licet pari sensu, codices manuscripti exhibent. ' Palimp. om.: matri eorsrna. ' Haenel: Aureliano Pf. P. 6$ 9 i cnR ho>-koRtus en r ri-)eoóos t us IN  Cnafitmo  pu 13 1 Aut A RUmSUCCESS ► OOCCASu 11-1TERUEI-11 ENTEat S CU`C1rTUi?CMIr1S E ,(11t1r1 uT1O cT?A° TER Na. qUAERENaz.t-+ o l-IF,STrTu1-4CEN1mfNluluSc110ÓlE}ke a1 `s-Arrte,Fll.loRurnsrrA•Tu sauTRsowA ExpecTx-nuRqtaol-10-15bCelus ;. 601 -11SCiLltpo`rES`T2I`Tem y D• M 1 I ,lA r cpo r CU1T \ (" ) AUERE.`S1.&C`CA`TL1R' 9J1T y K M - 1  RAUI?INA `r^E0ÓOS10^.1llltl E`000NST1 `Arl o 111 d A ccSSB 1N`reRp  R N C3Q1 - at S AUtt n EEc`oat-1Ct, 3á Tiapd.`TRtsA U`C má`TR\S NEpoTI$. 1-4 OH11-1 EÓ1Ar(S6yót°COTRIEI1 `TEtIaCa9u2,,mLe..cTR1Uu1T poR`IIONESWt CeóANT S l m pp 1 r eob f`'-uál,EII-11 amus Ah  2.113114 o U^N  ^^E^EC^ro C12. 1 cu`rmz. r eCiUAF.t•1 L3CR  m oRU1U12Es1,Ya.es`rpa^`T1^.lAOCa,p1tteáEmi N O1 ^E  ^^ }^ t u^ r o ó l Al2.e^ssS`^`rE12^rt^.mpoR r rlor-tEm^z ` eT^^.cn 9^ uu1.Lo^u t u^ S ('clOat^uL,c1^CU12 ,, Ltt.^xl1,lOpa.`CRUOC^uN`Tu^o Ct C6Ó A ` C ' u1 -aclt$ yACUl, Ta.TU t i3  1l { U,.zc uOCI^rnATR1s1-1o1 -t ES`C  PRCUI}I.E.ç11.1m °TRA W S EU1^1 (^ L1 C1N ^NCjC.I^\ cQl-1 s`-a\1-vi"tN1hNEY, ES 1s p C)`rlSS 1 (n UC1'). C O LA S`T 1 ` T Cl`Cuc y )"CE1aE}-tÓUC 1 nESS E CEv i Sutcl-)u$  ut`TSicu`r} 1-lu1.1-,tumqtlam_ilel,e ? cs upe V2.lOR.1S SEI-AE1zsSp,xRr-vEUCN1Ewrlum ue1,e2ccol-IsEquclr nsmuS u t -c -l e p Izo )2>wCORUmA9-t,-vrloN{5 CO1 -4post`- 1 oval SUE4- - lOCn1NEÓESucceSS1o1aEfallillS`TACLIM elA°c'e.g ^ L o r t - us^rESSCcou^ — EUmoptzETERuz+m pt^,TRL1 o y 1 i,1OpA /,IEtrel uS 11Cpo`"c1 l`COm1-11^3,R E 1C^ls Stcu c i'cus`TOó l`Ctam ZC`CE1-Aus n R11l`-RAt-nc-1RpERSo11 p0`1-toFZC1ia.,-TR1Shm3ATU12 a .EmA1,1Clpd-vlc\cl091yRA`TRtsm ER1"X-ATWI n c`rdmus 9u 1 txA9u4\T1014IS lÚRE11-l` TE . S R 0 1-n‹\`T12e. m n wcowúASu c c ES Sto ue r lll tÓF CEÓ C.  S F2c cl.uól r c 1-Ca. ca.?tn-eh cm . ‘ t-k u r ruS 1 -s11)11, P E1J,Tuscor-ssEgi ccuR X  . ^'FMpE, o 1 C^I r Cu 1^.^A`rRul ^E  +^ T't z.cn Iu1c cüm^TREhU  . 0 ACuo^ms ESSE12a. r t"touEm u r C l quATuOR-ul-íC1AS tlE1zEÚl`1-- , .-c1Sa.CCt,J1AT It12 U ERA ÓECER N 1(ilÚ S S A14 C'T 1 OVA E u r r S ` -A `r u`r1.1-1 S A %--Ca 5 01-CA f uTu j2A RU A M 1BI C,Uz. Cyuv.éS"-C' lo 1-tum uE12umETtzc p CNc3E}-1°rtú NE c , O ` T to Rum VI OChORÓ11•-ttrfa`Tn alsc,l - a9,H`T' ' DAT III CM. r;9RVMR1hS Ro?aT.  TNiODOSIO XII •?" LT 1-1x1#1-1 ` r3N1k110 11 A A CCSS e . 1 1"4`rE1"-p S Ima.ISeSTheclEx'$upERl oR1 quIAEuIÓENTtoRC-ST dY1  l.1  ^ 13 E`T ► s`^l'11tt 15ERutc11S }.lAm t ff A  CA  .ttd L^  Om^^s1^AETC^ v ^ c^ CdCiOp / M ' ?1l.tOFt `` l,101.09utK111R1bEm AA 2.bSE.1-1A`Cum . üRDIS Roerle.NsT.1.,.. wreRqua.e huttetskslusl.ttsERolzum be f s wac.ro y tL1o s t 1-1e1t t3 CRIS 1 i =11.1dEu ` c - Ct.ime1L11DSpozORESUCCEItir p^\R1 5QRT1SpATER1-1£^t"ENEd ►  l  -, _-. .ruR CODICIS THEODOSIANI LIBER V (6) IMPERATORES HONORIL'S ET THEODOSIUS AUGUSTI MAXIMO PRAEFECTO URBIS. Ubi aviarum successio occasu interveniente discutitur, capitis deminutio materna quaerenda non est; tunc enim in huiusmodi hereditatibus filiorum status aut persona spectatur, quoties de eius bonis, qui potestatem familiae potuit habere, tractatur. Data V Kalendas Octobris Ravenna, Theodosio Augusto IX et Constantio III Augustis consulibus. Interpretatio. In bonis aviae emancipatio patris aut matris nepotibus non impediat, sed perdito triente in ea, quam lex eis tribuit, portione succedant. (7) IMPERATORES THEODOSIUS ET VALF.NTINIANUS ALGUSTI ALBINO PRAEFECTO t . SICUt mater quae liberorum iure subnixa est, patruo capite deminuto dare iussa est tertiam portionem, ita etiam quae nullo huiusmodi fulcitur auxilio, patruo quatuor cedat unciis facultatum, in illa quoque parte 2 matris non est privilegium transeundum, in qua Constantiniana, legis potissimum constitutum tenendum esse censuimus: ut sicuti nulli unquam vel ex prioris generis parte venientium, vel ex consequenti sanguine probatorum agnationis compositioni suae nomine, de successione filii iusta cum matre potuit esse contentio, praeter quam patruo filio patrui et eius nepoti, ita omnibus reliquis, sicut custoditum hactenus arbitramur, persona potior matris habeatur. Emancipati quoque fratris merita tractamus, qui ut agnationis iure íntegro matrem in totum a successione filii decedentis excludit, ita capite deminutus nihil penitus consequitur. Exemplo igitur patrui etiam huic cum matre hanc volumus esse rationem, ut quatuor uncias hereditatis accipiat; Laxa 3 yero decernimus sanctiones, ut statuta nostra non solum filturarum ambigua quaestionum, verum etiam pendentium negotiorum hoc ordine fata discingant. Data III Kalendas Februarias Roma Theodosio XII et Valentiano II Augustis consulibus. Interpretatio. Similis est haec lex superiori sed quia evidentior est, et istam inseruimus; nam illa hoc amplius habet quod 4 de adoptivo filio loquitur. (8) IDEnI AUGUSTI AD SENATUM LRBIS ROMAE. POST ALIA. Mater quae habens ius liberoruin defuncto filio sine liberis filiave cum eius sorore succedit, pari sortis paternae teneatur Haenel add.: urbis. ' Palimp. om.: parte. ' Palimp.: Lata. • Haenel add.: ct. TH D  b;á FxeCnPioun-StT•RUmpRuoRErnsectxHÓoN.t o ›Am ucTAueRtT X ch p{-Fu o col-va y 11moR c rebEl.wrapl,el,to 1uREcouclutRznS1uc-Ro A c re RtuS el. FS ER1T c oN1uS1 uCtl CnaRlT1 Ex`CRINSECuS Cyut Ú 6cItt6St`Td ft1, toftl.taFu F Sl en tldp IR. mt`TaTepoSSla eaT ReRumueRopacreR NáRumÓ FyuHCT1S 0 10 kuSu R cSTUhum4Vl-t1T2`TtSCO>`TECCipl,d 91014EpOTlaTuR pRopRte`T'A`t-e.myRa` ī RtB,`TRmtiSrniSSURaóE fc..tHCTt S tu ERoy11.1USM1oRtak-[t,tRptl,tamuel.l^tl.,oSbEti2E.1,1Heyile o rn N imoóo pa.Ttzl s y o mmTRtuE 1 p o lu•RE SuCcEbAwTCluoóSt ^1eÓuBlOEi p^^ Tt oEpa>^  R1A ^O$SEUHÓl16SSeCEt^'CCñ^ r S ecen-eR^ , DAT VII K M. . NOV vNmB  TheóD jCII  í:IVtLiNTINtAt4 Ō It 1M  CCSSB iuTFRp  ATe.lzlus ^  Ri  l , 1 >3e^^tal h3El-1smoR^cu^órt l lu oEl,F1l,taslsu pReST1`T S^.l,1ASy111^,S ` h2^B^1E^^`C^ ll . tu m N OH I-ABUERtTCUm{ ^ l i^B ,ó,Ec^z^l..1So12: c vESuCCebA - c1oCOS c rU e rma - eRCn ebla mE c rr t tE 9ua1-t-r.1ÇFt_tER.1N c ten«lluvHó1ce>49-PoRfT1ol-tFm. tT24.uTS1 n 1•lum maRtTUm 1o1aa n cEPeRt c T • poIZTt O Éciuácol-lSC-CuTa€S`fraclENbtae Fmc}oauel.uERn-1, a eaTpUTtrSTdTcCn • S 1ctEZ:toa:i.Cúrn41RfTúmcce pe>zngut2)9u1a? ll.lus tteLptl.l,!. moRTua,áL1u}-+bebZciutsvcÚ Re 1,114C l t-1 6R1 N ` C C n A9-E R.,T,P CT u0lU12EC.ltizv10E`C•  rc6o1.3lSUCROp2.4 OR1S maR111 poRTloNEm gtaa m E,rh ^^EbtT - A c rep t l.l m oRtEN~rts p u eRt°TCOI-15ECUTa S O RO aES m O I D -TU 012um y RA°TRUmroST01a Ç TR1S OBl r rumCltl.1 at ca1buNT•  Cl«o c^ S 1 1-1 >3  ptttuSUel. t^tZ^clutmo }2lc.iuTuRm a TR E(1^IUS I.t ERo12.tamha>3ETemSupCSTtTem b1m1SER1l-1T e`rSOROReSSEÓTL\ct1F.N ytL•laS hA)3EmwTyt1-.‘1 EoRL-1cY11N11-kciEsRmJ,\TR1S u el, cylA-m1SpaCul.TaTE SL1 cc. e aó ► w-T• I  `  T TauTm^TERuEÍ.SoRORESa g ^a. ^t cSCcES u SIpE^agE X VcTUR E7e`TRA11EáF,• h O C EÓN  E. ` E^ OT1 13u S ^1 L, ^ ,? ` ^ ,? ` p ` ī tT  RON6 O c ft 13 y 1 11oR  ser?,  ^a  htElzto  f  P o RIbeCT1 1,`rzeCO>-IS919--U T to}- 115 PaRS 9u Ea actl ^ \GRogá1 -1 UEST 1 Je u6spmReu°rl B . au c rpRopl 14 guls 9 u OS N n " rU R ¿•E Les( 59,111 R1 1 --E. RpRER05a` • rtua,8 eF E1- - ► bt91-- 11c.aplel-ta lsIN,-rESc-rwrohE REÓITaTIBopReFeTtawrc.t R ColJ1 u 5 ttsuel. ETram cow pa12..ENMR q uo clSI g C19-dS 114 ` TEREOS St`Tó1q1-u.voEÓERECOI-11uSA11 laoxa malA g otz.tatz:: . .u c1. sc. ► mp-ruo S b, EVTTES° r2.Nól occ, y ‘s 1 o U`OeS1CbE R10S U OgU1$ClUam SUB u e1•atR6btyy ERd-r citoÓ lw*rERb u mtTaSEHSulFul oRecol - * ,E.t P t`TuRu`TawTt g u t CODICIS THEODOSIANI LIBER V exemplo, ut si torum priorem secundo non mutaverit amplexu, omnia filii morte delata pleno iure conquirat. Si yero alterius elegerit coniugium mariti, extrinsecus quidem quaesitu filio filiaeve simili firmitate possideat; rerum y ero paternarum defuncti solo usufructu humanitatis contemplatione potiatur, proprietatem fratribus transmissura defuncti. Si vero filius qui moriatur filium vel filiam ' derelinquit, omnímodo patri suo matrive ipso iure succedant; quod sine dubio et de pronepotibus observandum esse censemus, et cetera. Data VII 2 Kalendas 3 Novembres 4 Theodosio XII et Valentiniano II Augustis Consulibus. Interpretatio. Mater ius liberorum habens mortuo filio vel filia, si superstites alias filias habuerit, et filium non habuerit, cum filiabus aequali sorte succedat; hoc est ut mater mediam et filiae quantae fuerint mediam indicent portionem; ita ut si alium maritum non acceperit, portionem quam consecuta est faciendi de ea quod voluerit habeat potestatem. Si yero alium maritum acceperit, quidquid filius vel filia mortui aliunde acquisitum reliquerint, mater perpetuo ;tire vindicet. De bonis yero prioris mariti portionem quam ex hereditate filii morientis fuerit consecuta, sorores mortuorum fratrum 5 post matris obitum vindicabunt. Quod si fijos vel filia qui moriuntur, matrem ius liberorum habentem superstitem dimiserint, et sorores, sed tamen filios habeant, filii eorum in integra patris ve1 matris facultates succedant, ita ut mater vel sorores ab hac successione habeantur extraneae, hoc est, de nepotibus vel pronepotibus filiorum lex ista constituit. (g) ID1:1I AUGL'STI HIERIO PRAEFECTO PRAETORIO. Pridem latae constitutionis pars quaedam abroganda est, ne ullis parentibus aut propinquis, quos naturae legisque pariter praerogativa defendit, in capiendis ab intestato hereditatibus praeferantur coniuges vel etiam comparentur. Ouod si sanctitas inter eos sit digna foedere coniugali, non ita laboriosa ve1 sumptuosa est testandi occassio, ut desiderio suo quisquam subvenire differat quod interdum ita leviore sensu concipitur, ut antiqui, (Segreit,cr textnspag. 71) ' Palimp.: faliaru vcl filios. ' Haenel: VIII. • Haenel: Idus. • Haenel add.: Ravennuz D. D. N. N. • Haenel. add.: sibi. ThiOD  1.1.tít`  bv/ NEccltloae)c`1RAUE1shxsepelSNoTIsINaolsaT1oy11g.successlo ` }11 BUSUE`T"Rl$t_1z 1 .`TURCONt U C^1 ^ G^COI c E.SSERiNTREpRlm^ac ► N^R tl OSpo`Ti US UT1NL. 00OANC1p t`OgAMm-iC1cfAtaaumiaUORFm muTtio á121311-RaTt SUrnuS UERCilÍ. E 2 c A1.1á,9uampRlbEcyyruttmLtSUTma-FRt CY 1CN411SAUoCll1l.1C'nINWT11R£TÓCyI C ► et-a c rjS hoc , ro-t-um c•Reótart-aR 131TR.topElZm1TreNóuCt7 NttuCüEROa^RE1i^ Eins°r n 1sTIZcS l UELpROptu9ulSaas1N` Z ` ES `td`rouE>~t1R.ECONtuESpRohiBEenI- ► S T&g.Nu`a..A m E1-1T1OpR 1 OR 1S lec,1SSIT9u á ,hoCmeÓ t ogRfL11 9r-e mpo C^l E II CONTEC,ISSEA11^utat^^ .T UR C.ok1^Us^6,11`LpSTa ► TOheReat^-S tYTI, ES CpROpos tTZ.ótu u1, S ETUR. o m ” ... 1 ecr h uts_ts ce m o ó 1 Spemsuc CESS1 p NISC • A >31NT ESTKVoaF F E RITURCO}11U S 1 13) ó epotaeNóa,m 141 s I tl1,E cdsusAFmERSER1I - u c n . 1ECs -- )  ^ oaFpROp^c-yt,ts S UCCFSS tQ HÉmR o:rutUtNa1 R Ca ep O S S1 ` T " E)ctESEcurn y lsc,o '‘- ► so qual.tscú 9 . 11.12á.cnATRlm OHiI pROpol-1d muS t)AT  12.M. MhRTIhSCot4S1rla`il> y ppOi.tta. TAUR01Yov1VuERtT  }-1UUTtKZUS 1,.1 `TeR p ec  c o N STI T TU rT uT o m vt eS pRO p t>J q • ul u x o R e m .\511.tTE S `@`T1m 2 n 1 2 .1`1 - 15UCCESS IO1,tEp120h1>3e20-4TEw m2 n Rlrtzicn S ► tnlitTeR d S lacees s loV-te 11 -1`TESTWTC-u7coR1SEx c uad SEÓSt pR0p 1 N gul OC`n1-1111 O ()E ^ 1.1 ea.111TTU N C Sti3111-1UICEt17E?CCLUSOPS cornz.nl e vus ueLux ORS uccEóAHv-sLD 1. D I cuR1 o 1,1 UN \ ID ST CU  1,1L1M ^-z-----' l l mp  CONSTAN`Ttl-1USÁ  R.uytt-ko  ppo lb ECL.iR10 S 1W6rth 1S 1N r rESTNcuS Em sol.ueRt‘1cuereCutlaEquEwo co y .? oRe  CeSS t`rd`rE t.1 ul.tlpw, eBEI - i c^ dLtceu11 d} - ► auTt_IZtc.xwTta • be)-452, REUERd E`1"`TES`1 • d m e1.19 - u m Ec-T SuccESSORaECSSE 1.,E91TtmusAapRo>3e r cuR Qm-51h2ke`rta,m 13E11EpICtostc,uoÓpuERt`T1tJPE`TRA` Cl .1C`f)pR0`Ctu,1S)1-1ytRmz.laau D A"-- - i KM_  SiRemIO  CONSTANTINO ís V 11 1.1C1N10 C CCSS13 1N`TccRy  Cl.tR1211S1H`TEST,.TUS C`C)ORIENS NEQut OS 1-t Equ E pRoxtmosóeizElt>49u24.T• CURla culuS l•1 oRatNlsugóuclTuR. V. ucn Ta,S pos TRe rn pROx>. mol-leREs co)amolsce ptcl2et Cu1uS ex m p`t - uS es‘T p os`rulz1NZ111,a,Ec c.l.em,eNT 1A Ael-lArnSl LC,91Lb) ^  CI á  R t..11,`TA1 - ,tE, L.101 UE ^ RAÓu ex°rt I T'ER,1^T1101-tAEtuSc uRtAE SuAE 1aeSThORatN-tlSh-ur11,1T2 n 91pR0 CODICIS THEODOSIANI LIBER V  71. nec quod extraneis ac saepe ignotis in donationibus successionibusque tribuatur, coniugibus concesserint reprimendum intes hos potius ut in loco ancipiti quam incitandum favorem mutuum arbitrati sumus. Verum lex alia quam pridem tulimus ut matrimonium auxilium impartiret deficientis hoc totum credidit arbitrio permittendum. Nunc yero parentibus exstantibus vel propinquis, ab intestato venire coniuges prohibemus. Itaque nulla mentio prioris Iegis sit, qua 1 hoc medio brevique tempore contigisse alicui dicatur conjugis ab intestato hereditas et lege proposita divulgetur omnem huiuscemodi spem successionis, quae ab intestato defertur, coniugibus deponendam, nisi 2 ille casus emerserit ut nemo de propinquis successionem mortui vindicare possit ex lege, cum fisco nostro qualiacumque iura matrimonii praeponamus. Data IX 3 Kalendas Martias Constantinopoli Tauro et Flavio Felice consulibus 4. Interpretatio. Haec lex 5 constituit ut omneS propinqui uxorem ab intestati mariti successione prohibeant, et maritum similiter a successione intestatae uxoris excludant. Sed si propinqui omnino defuerint, tunc sibi invicem excluso fisco maritus vel uxor succedant. TIT. II.—DE DECURIONUM 6 ID EST, CURIALIUM 7. (I) IMPERATOR CONSTAN— TINL'S AL'GLSTrs RL'FINO PRAEFECTO PRAETORIO. Si decurio sine filiis 8 intestatus diem solverit vitae, cui neque voluntas postrema legibus fulta neque alio iure gradu proximo heres exstiterit, bona eius curiae suae commodis cedant, id est ordinis utilitati proficiant, cuius corpori fatali necessitate exemtus est; nulli praebenda licentia, postulandi haec bona ut vacantia de nostra clementia, etiamsi et testamentum et successor deesse legitimus approbetur: omni etiam beneficio, si quod fuerit impetratum, protinus infirmando. Data V Kalendas Decembres Sirmio Constantino Augusto et Licinio Caesare consulibus. Interpretatio. Si curialis intestatus inoriens neque filios neque proximos derelinquat curia cuius ordini subducitur (Se Haenel: si qua. 2 Haenel add.: si. • Haenel: X. • Palimps.: Ovi fiterit uuutiatus. 1 Haenel add.: id. ' Haenel add.: bouis. Haenel om.: curialium; quamvis omissionem pauci tueantur codices. ' Haenel: liberas. quitar textos pag. 73)  THEODOS1  t115 R  S^ V p S1N 6pREcrtOlN S ENut`CA`TCREbz.°ruR2  ut cucn ra pROpR1 ec^1E 1 ^ ī ocMNtA SLI^^N`rF Ft^^E`CSt^,U.L^ReC^ ta.`L" S l u^S l `C^`9C^F^UIC R  R  5  p  g M ^^ ► mi us c c^.p^ECCp^ri ON ► r^e s k s^reRe ^rE mp^^\^IERt`T" N O LIE Rl`CSEe^I boaEpoR c rxNaum Sluerzo F oSSESSoRpu ER1`r p,cua.`rwrc-m sum p iSclutR1 13 • 2.ba Mrn > SáWe^ptnNOSCNIREóernprr`oNr s^-uó,tzeóebe> ` ,T p"16 CM) `ct uls uol,umuse sse sol.l,t ci r ro s. aÓCuRL\ les e'rtAm s ollkCl ` tuó o ST2\3T1NE2a^  ocnNEs luá ces sctz.NTasec  ],  u 1 g Rt^saR  ^ ti seo se a^.Ulko S qui b u )u 1 S 1 e G j I S p R E. ce p T"a0,1 E sl, E. iC E P.. t N`^ VI D I INGIN UIS qul TIMPORIr. TYRrt\INISSIRVIIRVNT l 1CY1p C ONS`TAN`Tth 1L lS  j n () uOl,LLSINNUCY) U bliue g sls) Ó euoTIONIs STt.IZt000N'C'ENÓz.wT S1 CI UtSt NC^trNU1S r't¿an5pROCi2E&` T 'OSst1L" C `rRAN^IOSINSFNC.tETKCeNcO1SS2\ 2u`1. ROpRa, cot;Temp e r ► co>-t set eNrlam- ¿,L<<rallouclmhac^tcttsReCoqNOS CUNT U'sulsRes-rlTUe R e tac cE 2 rpecT\ c r,\ )ub,. e1S1N`rerlp e 112.°r1 o ► ae N, n .m S 19u1S CON ` CR,kcONS C ► eN"rlhcnSiMn ut'L ceRc ī tsS, m"eScrlmolalrpL,u>ztmORCIm1NFA C^ emz.tV.l2 ► rC1e `t^NdCv'a`te(le mrNSERt-tSet.tERtSSt,mrpoENNmul,` ī A13,eLui2 CerawTFm z ,Fmy.m EospE R1cul,4SL113iL1C y 2:R1 CjUISclCwT'Es]hl ^ eNUOS SERUPrz,t c nsN EcE Sst c TA r rE m c pl NtuRtr - r, SscrttseReótsstm^12,Z h PP vni  ^^ NUotS R67X  '  VOLVStANO ET TNnIr»a  C0NS41 tBus \1TERp W 9CNU1 cyU1Te2NNNt TEmpoRIBUS •abtC°il SUN`rSERUI `TLl'Tf.iN gEN u1 rr'á`rtlZ E a aAN`TUtZ quo St gUIS S eleNS 11 0 CdRalN E Aó (i t c `Tu col 149 e tdLtLt MItrl' ERZut c TU`'rETE',- ► U e R l°T,1 ÍE i E c i 131 L11 N d I CNN Ó m  D I  yx p o s i c u 1 s  _ p  CON S`TAta^T'tt^u$  21/4h^131.Kutttm  P ^ uccum quEpue RtLmt tel.puella - npRotec-ra•cm e c^ omop4Tn ► S ue1,bNluol,umTaTe S cteta , Tth 9 , co1,LeSeRi`r hA CSUts altmeN m S Aó R O burRpR Ot.tEjrERtT EuNó eco ReTt NEn-Sur3 eo a e mscrz,,ru quEChapt ► <rse co t,1.ec q -umuo lLti c rac,t-rz.rze. h o c es^ stuc^ ► pq P G.c^•T^ o N ^S tum stuESe RUt,tm Euc n e SSECn z.i,uer2t^ ocl'1N1^htgUtFq'LtUy e eN y cu55ttcnm o uet. ► Óz\ EoRum clutSFRuos h • u-r-1,therZOS Sct wt-esptto pnortla Uoi, x,tmn-a-ce a eóomorke C etSniz. r ros &13cEcERt1T DAT X V  CONSTANTIlJOpa1,vA  BASSO tT>431.h810  tON556S lu`c'FRp ^}utcucnqu E e]c^oSt c rum Re cewt  T lp^\RusC 16N`te CODICIS THEODOSIANI LIBER V sine pretio ingenuitati reddatur qui cum ad propria redierit omnia sua integra et salva recipiat. Si quis itaque huic tam iustae praeceptioni resistere tentaverit, noverit se exilio deputandum. Si yero possessor fuerit facultatem suam fisci viribus addicendam. Sane christianos qui redemtioni studere debent pro captivis volumus esse sollicitos, ad curiales etiam sollicitudo ista pertineat ita ut omnes iudices sciant decem libras auri fisco se daturos qui huius legis praecepta neglexerint. TIT. VI.—DE INGENUIS QUI TEMPORE TYRANNIS SERVIERUNT. (i) IMPERATOR CONSTANTINCS AD VOLLSIANGm. Universi 2 devotionis studio contendant si quos ingenuis natalibus procreatos sub tyranno ingenuitatem amississe aut propria contenti conscientia aut aliorum indiciis recognoscunt natalibus suis restituere nec exspectata iudicis interpellatione, nam si quis contra conscientiam suam vel certissima testimonia plurimorum in eadern avaritiae tenacitate permanserit severissima poena mulctabitur. Placet autem etiam eos periculo subjugari qui scientes ingenuos servitutis necessitatem per incuriam sustinere dissimulant. Proposita.VIII Kalendas Maias Romae Volusiano et Anniano Consulibus. Interpretatio. Ingenui , qui tyranni temporibus addicti sunt servituti ingenuitati redclaiitur; quod si quis sciens hoc ordine in servitute tenuerit novcrit in se 3 legibus vindicandum. TIT. VII.—DE EXPOSITIS. (I) IMPERATOR CONSTANTINIIS AD ABLABItii+1 PRAEFEC— TL'\I PP,AETORIO. Ouicumque puerum ve1 puellam proiectam de domo patris vel domini voluntate scientiaque collegerit ac suis alimentis ad robur provexerit, eumdem retineat sub eodem statu quem apud se collectum voluerit agitare, hoc est, sive filium sive servum eum esse maluerit, omni repetitionis inquietudine penitus summovenda eorum quí servos aut liberos scientes pro 4 propria voluntate de 5 domo recens natos abjecerint. Data XV KaIendas Maias Constantinopoli Basso et Ablabio Consulibus. Interpretatio. Quicumque expositum recenti partu sciente (Seguit:rr textres pag • 81) ' Palimp. oin.: ut. = Palimp. acid.: si. ' Palimp. om.: troverit. Haenel om.: p ro. Ilaenel om.: de. 79 P,;;Ir Rf ud. mvrREsitEt c t  1t.toCUt^.EC EtZt ` f h^.0 Suo ^AEE^o C E.lfRt`ii(^t ca.S a qxrCOlte CTUS•tTeuTEST n r rE c O.N'S i S 1-N`. SEu ifaG6 t ` r t. a c ► cilScZtSERC.1Zlm CjuEt» uttrtR lF Rfr ESSE u o LuER rT lm Pp .  df•+oralus eTrt Eoaosfu.s eZ - 4. mek1 Ir ' a - pP'°, uU.umaNi uel paTRo ^ lSR epet-eN úimus sl e xpo SITOS 9t.t ob‘\ mÓ bo‹xb moRT Eh ') uolu.cr, p las cn t S ER1CORdf aE á rn tcac o11.,EÇ E. R. t e rN Ec EhtlmblcE1.RE 5uumpOTER11"94Ec1rrn, pERC-t,tNrTern cotrlTFmpStT -51mo cl  fresFp ► sco pAl1S s U GR.tpn o F ueRtTSUCáSECUTi x  CluA:\af.::L:^.pEn,n ► us  Sec u R1 TATEm ppS 5 tTE SS E C U NCTNrr 1 O' DwT 4Yllt0icat Af'{i'. ;i:UE?:.sb,  r8„ P r: 1 fi:C Vi!fi  -.'s:i+:';:SEci i;  W-1,5 1t,1`CeRp qUlEc(' pos nt.tt11 ^ puelRuch i.lElptact1,gcnsclE •. ► TE'bot,nl,vo u El„C7,a,°jRON o c111S E1RICQR C11A E CAUSí\ C 0 11.FC, E IZITINEIUS bocnIN s o. rnAUE131`T S t' T r 7 .«1'+ENCON?ES" r A TIONt cU ILCCTtoN EFi use pi$. pt  ^ ►  l, ► Ep,)S C^.ER1c1C1 . SuSC1^tpSE1^1NT cauCmpaSTe^.. Sucnc^ICERT G t u ll lSqu^^rn a lv pa^rERtTquEmpt^í^^^ci55f y^ ^\^ o g URI ^m^R vlll ^ E . 1-j15 "l ^ (,lt ^ S^G ,Lt1N^^l., EN `T^oS FtryprC"USUCI.NUTR1FNbóSa^N^ # rY' i p  :t : :,: 'c' : ::^ ^^ ^  ; T' A L1  S t,t 1  ^c Cct.tNa um S T'aTt.tTApRto Ruo/ pRtNU pum slyulsagc,\U c,u)Net-- C'uoquEmoclo LEc,tTtrneCompaRauERi7uEL, Nu • r  aucn pu TAuGR r T o%TtN6bIÚlEIuSSE9,U1T11 hAvsCKTp'OTESTATEm ITo ► uT qutS poST S ERtEmAl,1t. ► O p kum L ► B ER-1-ATe mEUm p ie pE : TAT 6 um uc. L. S 6 RuLtcY1 JE f E 1-1cic.TEtl.l5dK1C7cY10li1 rt ► umpRE S`reTF ^ C.IT p RF Tl tticrrnC` L10c ^ip^?TE S ?u^..1.,EREex O ^U NI" z:tt EU len pRE • iurn (o1-4 p ETEN51 htSTRC.tmEf y TO coH F 6cTob6bfR1T 1 AE 13E -¡-F 1 11c»1TE.npoSSi EJRE L I T ETtS e r1RA)-,6,.0 1 pR OSZtobE g'ITOccaAsdv rn'}. le ERAm hABIATpoCl.lc\57,1,Blc t EN(7t51`)i S 9 c, ► t c,o N 1"RAÍ . 1awcLeC,EmmErll RE mEmpTAUE RixT. O •T XvW. SEpTitfl6RES  SERb1:4  coMSTpNTtMO A  vm  E7 CAEOAR^-- lill c0 s f $ t1-4 'TER S1 gccfStNy uT6 rnaSMC,u tl-t € ¿he me RITE'rraUT9,1 E lZ t e r V ‘ se,41 E z ► mETposstzer t A g ENT pa . Tes Ta ► TEn, SANE. S+ W tx`rR tTUcnbamthtus z .1el.. paTER ► c kectpER6 uo1.uE RI'r a t.l e c 6 j 'u <le m i ne R1 en cr a. hic t p t urn rl u't 1 2 . t-rO p .1 ba t5-f -1-  ?C tt1L1t'iRwwtR II0P• 9 t -44wTt.tcY1't1  clut N uTcstrr.us E S T Có N g e CW_á r tCtR • .'. CODICIS THEODOSIANZ ī .IBER V  8t patre vel matre vel domino collegerit ac suo labore educaverit in illius a quo collectus est potestate consistat, seu ingenuum seu servum, quem nutrivit esse voluerit r. (2) IMPERATORES HONORIT;S ET Tl-IEODOSIi;S AL'GT:STI MELITIO PRAEFECTO PRAETORIO. AIullum dominis vel patronis repetendi aditum relinquimus si expositos quodammodo ad mortem voluntas misericordiae amica collegerit, nec enim dicere suum poterit quem pereuntem contempsit. Si modo testis episcopalis subscriptio fuerit subsecuta de qua nulla penitus ad securítatem possit esse cunctatio. Data XIV Kalendas Aprilis Ravenna Honorio IX et Theodosio V Augustis Consulibus. Interpretatio. Qui expositum puerum vel puellam sciente domino vel patrono misericordiae causa collegerit in eius dominio permanebít, si tamen contestationi de collectione eius episcopus clericique subscripserint, quem postea suum dicere quisquam non poterit quem proiecisse probatur ad mortem. TIT. VIII. DE HIS QUI SANGUINOLENTOS EMPTOS VEL NUTRIENDOS ACCEPERINT. (I) IMPERATOR CONSTANTINUS AuGI;sTUS ITALIS SL'is. Secundum statuta priorum principurn si quis 2 a sanguine quoquomodo legitime comparaverit vel nutriendum putaverit obtinendi eius servitii habeat potestatem, ita ut si quis post seriem annorum ad libertatem eum repetat, eum vel servum defendat eiusdem modi alium praestet aut pretium quod potest valere exsolvat. Oui enin pretium competens instrumento confecto dederit ita debet firmiter possidere ut et distrahencli pro suo debito eausam liberam habeat poénae subjíciendis iis quí contra halle legem venire tentaverint. Data XV Kalendas Septembres Sardica Constantino Augusto VIII et Constantino 3 Caesare IV Consulibus. Interpretatio. Si quis infantem a sanguine emerit et nutrierit habendi eum et possidendi 4 habeat potestatem. Sane si nutritum dominus vel pater recipere voluerit, aut eiusdem meriti mancipium nutritori dabit aut pretium nutritor quantum valuerit qui nutritus est consequatur. Hic Haenel addit: el si ado p tare voluerit in filium vel libertunl aut-servum pernianere, propria utatur potestate. Sed quia additio ista non invenitur in ullis quos ille vidit codicibus, neque apud Sichardum et Cujacium in ejus editione Lugdunensi Theodosiani Codicis, neque ex textu legis apparet additionis argumentum, jure merito credimus a librario interjectam. 1 Hic Haenel recte addit: infantem, verbum non recte omissum in Palimpsesto, licet omissum quoque appareat in omnibus codicibus praeter eum qui Seldeni nominatur. ' Palimp - om.: Constantino. Haenel add.: liberam. Virii d^^UÇIT1^iISCOLOUIS1NQt,111^1N ► S I^TSIRUIS, r..  Co1JS`CñN`^1 NLIS  ^^  ^c p ^^^ ut N  es ct^t, A ^ rnp Lt6rneum UCC ol.oNLt$tul^lSA l,tENI ^ tIERI`CiN Ue w`Cc!' pU T q  ^ 1S ti o NsQl,Lttl^ EZtrnaErn orttC^tN t Su ^ E{ZCSctTuA`T ^ tE¡ ^ U ^ j _ SupE12 Eob Em cr.p t et a c rtoNern (re mp o tu s rsl.toscAI4t. lpsos k•ETINm col, o . NoSciUtr1.tSAmrn c ZivtN`cuR .INSERu)LecoN b1CtoNernp FRRoi,t9\ RtCONuN t e rURor ptCl2.3 , L uN^  ,tijeRtSCON C^Rurmtrf^t`t0S^C12Utt,EScortaernN^`rloN es coty^cl.I,rtJuRlm pi ERe . pnr tu tC^I. PIOCIECl^l3. PrcC1:TIrNO  ETt4lL^RlnNO  CONSSB tNcTC-IZp•.Stqutsm_leWUm eol,OtJttrn S cteNSIN^OrnC.tn)sudm RC c t'1N u R 1 `['tpS(.1mpc^lLtS Ú N0 RCS`Tl ` T UNTe ` T ` TRl bLruetuS¿ram a  m tLlZ^1 ^taK^urUE1ZtTCOS Kt u rz. e 7 cso11..tCt2Elpser.ceRoqatNo L U t ;ye CsGEluo0 N n c cus es-tt NsErtu r rtum RC1) l gATCt R zs sk5 s 9 - rnp?? S c1:'.c;:.:II;,tSuñlEN`[` eCThEOÓ c\S " : ^ . Ctw E S t0 pip UIG UtS C C1,O N U(n1uR1SA1.tEN1hu`rS oll.tC1TNTIoNE S u s CF p e Rl9-2.-c-1`CCCCUI,TKrioi-le CeI,hLIC-'RITpRoeO Clutpt2lUNTUS i < telt`CsE^^ z.tN CtNs• pace o cjut 1 3 ^``t11.l MoN IAtS1, t t;RNmauRt t co 9L\` , rLIl2 tN ^+e RR e ^^.-Cvun•xñt No - uFx^g CoNSTANTlT1oPOtlM  t^  u I^orió^otaeontocomss* JiJ`TERp• S tc\u1S cok eNUm2\l,lFNUm r-UTSoll,tcl'T-MlCll`fd.UTpC eul,TM-tILiTSt?1Z1uxTthomtNemSu x son ' c IRz .`TtONeS4Sce pER viseT•z1 l ^ Lt>zt  z^`^ cs^at, lz O Eaa• S v ISC A ► , tm Sol`tctl,t T um T CNut`r 1,1Brk&m NuRt Co c,&cr Lt121cropl,E IZE, cS e OVTN CtLI1^1T 1N1S ^ C0`o14jS i m n. I-, ot,101?tLIS eC'`chE O C>estC.ts rl\ vAl12zt O ppo tg^uts Co^,ONUS^oltl^ t w^.l,tsu el, 1Ñ9u11,tNuS ^\NTE hos c T nt ^t>aR-^\aNhlos ^ el^o5S esS ► olaFC^Isce SS iR-NCC^.r^Sol,^tSerTA(,e Sit,Chl`Ti:lCo 4..t`-C1N LtkTION E j Z,E pe `T1TLI s ES Ç TO c11N t$2.13 I ps ouel mqu0posstÓ ec ru>zcal.umNtzpFN l r l-usExc I , u ^ ;. - ruz (yue co mWNORuctlNumeRumFuTuRls cq U oqueTFmpo R113uSUObt :muS o 5 s n-t-lNRt quob S t c yutsho.Rtc,tuN R? u S )H`c-kh.ho5TR1 ; st•N`CA&NOSb EpossES SI ONFbtSCCSSI`C' Slue^7 ^u C,árnxpSUS S^ SpoNcF sFU SOlÍ,lC1TA`CIoNF `TRc\i^ bu ``  ^ S ^ C^tTugl,iCcybFeltl` CowCI t CIONEUuzt`CNTUtZ Eum toN r tRNbt c Ct ON e Sugmoqh 1,oc . o C LI1NaTuSesTcuen hORiStt.4EtuóE m uS5ly4eatixCIO14e 12FSTt c rL1 1 • 9uobs t FOI2 c re i in e ó e cutus1120 y R o pnierrk-re 83 CODICIS THEODOSIANI LIBER V TIT. IX.—DE FUGITIVIS COLONIS INOUILINIS ET SERVIS. (i) IMPERATOR CONSTANTINUS AUGUSTUS AD PROVINCIALES. Apud quemcumque colonus iuris alieni fuerit inventus, is non solum eumdem origini suae restituat, verum super eodem capitationem temporis agnoscat; ipsos etiam colonos qui fugam meditantur in servilem conditionem ferro ligarí conveniet, ut officia quae liberis congruunt merito servilis condemnationis compellantur implere. Data III Kalendas Novembres Paccatiano et Hilariano Consulibus. Interpretatio. Si quis alienum colonum sciens in domum suam retinuerit ipsum prius domino restituat et tributa eius quamdiu apud eum fuerint cogatur exsolvere, ipse yero qui noluit esse quod natus est in servitium redigatur. (2) IDIPERATORES ARCADIOS VALENTINIANOS ET TI-IEODOSIOS AliGL'STI CYNEGIO PRAEFECTO PRAETORIO. Quisquis colonum iuris alieni aut sollicitatione susceperit aut occultatione celaverit, pro eo qui privatus erit, sex uncías I , pro eo qui patrimonialis libram auri cogatur inferre. Data VIII Kalendas Novembres Constantinopoli Honorio 2 et Evodio Consulibus. Interpretatio. Si quis colonum alienum aut sollicitaverit aut occultaverit si privati hominem sua sollicitatione susceperit sex uncias auri domino reddat; si fiscalem sollicitatum tenuit libram auri cogatur implere. TIT. X.—DE INOUILINIS ET COLONIS. (I) hiPERATORI:s HONORIUS ET TxEODO– sIUS At;GlisTI PALLADIO PRAEFECTO PRAETORIO. Si quis colonus originalis vel inquilinus ante hos triginta anuos de possessione discessit, neque ad solum genitale silentii continuatione repetitus est omnis ab ipso vel a quo 3 possidetur calumnia penitus excludatur quem annorum numerum futuris quoque temporibus volumus observari. § I. Ouod si quis originarius intra hos triginta annos de possessione discessit, sive per fugam lapsus seu sponte seu sollicitatione transductus, neque de eius conditione dubitatur, eum, contradictione summota, loco cui natos est, cum origine iubemus sine dilatione restituí. § 2. Ouod si forte ipse de cuius proprietate (Sequitur textus pag. 85) ' Haenel: auri uncias. ' Haenel add.: N. P. • Haenel add.: forte. ^ o  bI R AT^l,isoR^cccoNSUm `tuSES`c EIUS O s TER1Tc\`C^ ^ RO rFaraTUR^  P  P  ^ Rua1IL1R1 CC.lcnomlatpE Ct, tl. tO  9+ CY16RCtt3U$  FOSt1pRF.S,-ry `Y ecyu t b C .cesst-rcel,eRiIul3 emu s F ) cecuTtoNEREUOC&RI 1N p E mtUlSS1.1ACogSFRUwttONemuol,umus EssEbtuERSAm mul,leRESCl''IU tS S'E  12151iJ n t21 2 .E o Cc:-rit_t NTt.1R S WTCUlCE S t m tlm 2.1-1 1Jurn CiESoÍ., O ct b ezo1.3z.t49-uR K I3S CESSEtttWI-uNluEn S^IZC p E cC OCCSS E`t' Cc\Rucn t.l E1R0  RumiN`rRrCO>JpREhEH Su mTempUS bis CESSI C7 \- - )Z.CCOeC01 4 d1 C1014C1-.11-111 ^•o uG1`TATIoeScr pRoRSuScio nglN1S pERtRFUO1JStNtmus C,AcrrrnF1-vÓiC1014 CSCRUa UTU 1 ic^Ri\CCtm ^ C,1-t^`tto>•tE^^^.R`«5^ R c C1 ^\ E1^oNU E ^E`CuRgitE ECOL, O1^lOSL,IS CEp'rAES`T 2.l,1ENO • I ` ī At-i`11720r %t tts9Llo quECoN cCR<\R11pmebEhNT'UR11'  01S 11y Ow.b D.l, t EraumpRFó tum s e c^ Cu•uS Cum^,lljF,R1C10CC1 11a1S h CS L1ituR1SSCC UTaCO NS pRTIUm 11-1 hu R15113 , U c1 - , } 1 - 1 9 1 - 3,113,Cum tpCiS Ut CTU122.0011StS`r1TS1MOo la`T1ia7REt t w 1•rum`rempusR E ? osctTUR Etus o mti,t em^o^^St 1.1 c CV) Sc cuN^ umuc-rERN CONs ` n `ru c CkCO1,1t1E-HlE, c ,rfzEu oC&l2t t ,CON TES c r^TNS 2^LlTE.ch^1^LESS lTam E u ^,11^11sóoceUt`R.l^s O^.t,EM 1rEriy u1SS ECO N uE1-4 q US S2 duNsRepe‘Tc>`t`T1 U'es SeóECERNtmuS D?, Ī ?cVt tkll  1zi1.t1\S  K.Áal,NO fSP1.I • TTT0  00SSt3 gutwtoHuM IN c teRp S i utscot,ONU mb\l,tENUrni ► -2 RF. Sz1rLlC-tyU oj^^kySum M S er g s-hm pe0. `Ta'St>v'-^ Uc.N Su tto u m e n\ c c E ml  cok.1 C 9 11,1  A N r10S 1-1 mataERyr t*t>vus rps  ` sthrBUe ^ A C.S I SuU(Y)u11 ` iC^10E`t' q UISI l}^I`CR\`CRTC^11.1`TAZ\1J1.1QS tNLleh1`CLLS ^trCha cst guam utN „ uett1 c rACSÑÓCumflIttiSSUtsSCCUNbe n Le c,cm S »tbet3tTtsc'r om /NI tipe <S5S S CatoREuOCEN`CuR Cluo tFo n e rE rnoRTuus C^R C7  t  C"  ^.11etus1cum meRCE^11C3iSU1SC.tF.^.pATRlSm12 O c UlaNOCUCEN'TC.lJ2 CoI,C)1L\ c\er`rtZ,mSTY • `C?C• 2041,1 OS 1.14Al,1.E N OócmiNl O E`r1llRF^p mrN S El.21` Ī AprtlO RE^tvÓ N ` 61 . 49UERa.`CüR• Sl`l - &COEN1N c rR2:2OC• d NN.oSlldtt EtJ`Tz\iu E jZt`C• E c rL:.rl,tENo  o1• op tl,lOSSc.ISCEpeRiTCUc» hC,N N `rtQl.tiSpaR `TE `I-ER c n&ReuoceruR' qt,ilacoLONL1Óu n EpAR r res a9.31`C10•15 S  504E la es  col tu g u r tr-r tll,urn cutusco ^o l,l uS E5`T ut cd,TZ.t a,cmuttE12Em eT-pRO r rER-rtz.Cn2, 51 az. ctolJtsmuLlE RS s bÑ  .l  oco1^1^E>JS^•1^E pRectptm  u  u 'venus StERO crnl,tERlur^ts^ie 1\1111,1 SEN u cO mu n R1 -1..yErit`r o mNls muÍ,1ERlShc. ) 'N a.^ri o? n bettr bo cltrilum P E R.`Ctw e111T ^. Quo b h tccmll.lUsFs°rb e co'1.cw he d s1J,x`rloNeNoUelbS 1,_F,C J I BUS lUu E1.11`R.t2' J,;;.,n CODICIS THEODOSIANI LIBER V  85 certatur fatali sorte consumptus est, eius posteritatem agrorum iuri cum omni peculio atque mercedibus velut eo superstite qui decessit, celeri iubemus exsecutione revocari. § 3. In feminis sane observationem volumus esse diversam. Itaque mulieres quae fuisse originariae docebuntur, ante vicesinnim annum de solo cui debebantur abscesserint, universa repetitio cesset. Earum yero quarum intra comprehensum tempus discessio comprobatur I ac de conditione nulla dubitatio est, prorsus dominis perire non sinimus, ea tamen conditione servata ut vicaria cum agnatione partís tertiae non negetur quae de colono suscepta est alieno, ita ut pro liliis quoque contrarii praebeantur. § 4. Ouod si non ad alienum praedium sed cuiuscumque liberi hominis ac sui iuris secuta consortium, ín urbibus vel in quibuscumque locis victura consistit, si modo intra praefinitum templas reposcitur eius omnem origínem secundum vetera constituta conveniet revocari. § 5. Contestatas autem lites si tamen quisquam docebitur solemniter fuisse conventos salvas repetentibus esse decernimus. Data 2 VI Kalendas Julias Ravenna Maximo 3 et Plintato 4 Consulibus. Interpretatio. Si quis colonum alienum in re sua vel 5 fuga lapsum vel 6 sua voluntate migrantem triginta anuos habuerit ac si suum vindicet. Oui si intra triginta annos inventus fuerit a domino cum filiís sois 7 secundum Iegem sibi clebitis et omni peculio revocetur. Ouod si forte mortuus fuerit, filii eius cuan mercedibus suis vel patris mortui a domino revocentur. Colona etiam si per XX annos S in alieno dominio et iure permanserit a priore domino non requiratur; si tamen intra XX annos inventa fuerit et de alieno colono filios susceperit, cum agnationis parte tertia revocetur, quia colonum duae partes agnationis sequuntur. Sane ne separatio coniugii fiat, illum, cuius colonos est, vicariam mulierem et pro tertia agnatione mulieris domino compensare praecipimus. Si y ero mulier iuris alieni ingenuum maritum duxerit, omnis mulieris agnatio ad eius dominium pertinebit. Ouocí hic minus est de colonae agnatione Novellis legibus invenítur. Palimp. ora.: coinproLater. Palimp.: XVII. • Haenel: Manaxio. { Haenel: Muta. • Haenel add.: in. o Palimp. add.: in. Haenel om.: seis. Haenel: si XX annis. TN:OD  L1 81R  Q7 VG{) ?Cl> J eco l.o NusllJs clo ao m1l.losulacn A 11 €laE`T p Ecul.lucn uCl, l. l`rF m 1N FEl2w - rc1 c1i>>l,e rn C lmppuAl.eNITlN1AÑSE.TUAi,ENS T A z.bcl.EAl2CU l.IICáR1 1 0 1 ASIA t ^  W oudu131umE5TCO^.oNtSARu^c^^Su^,EU1^i^T^.tsc^^^+a^o^^tENH tl(,ISNON E,SSEU`TE`rStgdplR opR1A h A13E AhtTtNCO ► -ISU^,`TlS ^  ^  R1  ^r  ^  r^ ^ q^15oR^1^`Tl^,^p^RN O1StN^l.^OS^rt^^S^E.r^^.^vO^.tc^^r DAT vi 1cÁL ff8R  U GAl2^nS  ALEII`T ► N1AN0  E TUA1-£N*f  h^`  CoNSSp 11.t`TCi2 ? twrm4`CCIMhÓOC1 -m .11SCol.O1.tiINOC'11N 1 1 3, 'TENENTC,IR 013Nok11 UT14ESCteN9-tb'DNIS1,111111, E,OLONuSNEq`ÚE`frclRRz\1rtE .^ g,óEpEC U bo sLto ¿a .tEl`trr-zEp ► v'E.suc» NI- . ?11 a ^1,01,1^ ^ .  ,cólasu^^rt^ ^ iNc 1 U k mp  1UttANUS d  Nò MNxtmc, ► m C H1 E N`r1L ► E S`T °TC ro p o Rú a t s c tpl,t Na s c raRF u E`-t-E Tz t a2 i 11,,t s C n-ur t s•1Uo 9p CU"N t111,pROCAUSrc11pL1131,tcv,m lN`TER Z.tEN vrCOIUSEIZUá`TZ. S^,)?m M - 1 Ce, L4^ DñT l ī kzAl. NO.RT CONST),19T1}IOP,oLIlalul,tANO r n tV IrSALusrio Ccss  • N TFRp-1,ONSrcOÑLIE`CU acrútl ► °remz , pue,l,tctst^ólNpedt°rpuol,C-SESERTé IXPHCÍT ,_ 1111:1\/ N\Pl'  \1l 1 L.1`C 1C,1 . 11`ri\TL10 - ) 1. )oY , Uo SEPU E `TL1k, 1 cn p p P C,RN`T IN1.1 u s C.1 .,\l.,e 1-49 . 1Y-1 imJu.t Se-r q -l-, E o b o S j Lt s  N 2 %  r ^ N cl,emkcc..1 Ck p TZ N ey E c T 1,...,1CVN t k11,cs T Trm lmuRlOSum lN CvNSE.RUMN Ó1S CICUSTo ICN L11S 5 1Z Z‘ b 1$USÓIC,NI`LAT1-1 01 s u AmZISLt}2PAcrtoNlsurnb ► `Tlo p r c Rt` Ī C1JI m omN1 s pR ER o gA`T1u ACi1 C: Rl`To R L,t rn$ 1m5Sqw RESpECTu FrrcoN`T6mpUv ī toNC.uElcy..la1`rATENE`T1Am pR o c.lEC c t-1ou 1 s EmoRt`TF cusTO I e1-4cl ► hol4oTatsl ocLlspRE sumt c rulRpo TIUSqUho - vTENE`Tu}2 111-z\u9po T toRlGusGz1 plhTttlzla c}uob CS c T'óEr D urt.tc, Au-r1NyERIo12113uspRos tT , aoauta E ` Ttl 1 9--1WaErD i r rtl m DAT 1111  kALit1DAS IUNIAS  CONSTA4T]NOpOL1m  MER013AUbF it 1TSATuRN11,lO ccss 11-4Trc12p N ErnoStpl h ON OUEsET  tcrA`TEM crudmApRIN C? C1.1o1JCnE12U1`Tp1RZFSttmA`r9utAS\cu`T'e\$C,u'lm CR c}^1`fUR t C,N 1TA S 17 oR V1 ,1\ m E ZJ c rt,t Cn E s e r t `T2 1.1 10 , T,\ m 4 \ c u 1, ^ 0.1 b t S L^^`T Q lL  rEx ► P12CSum>`t1.1T jc^Ern r ^\C^^pRC,^`TrTU  pu Cei-,`smsnFCO  Le1-.19-11-4121-ausscNlc-roR 87 CODICIS THEODOSIANI LIBER V TIT. XI.—NE COLONUS, INSCIO DOMINO, SUUM ALIENET PECULIUM VEL LITEM INFERAT El CIVILEM. (I) IMPERATORES VALENTINIANUS ET VALENS AUGUSTI AD CLEARCHUM VICARIL'M AsIAE. Non dubium est colonis, arva quae subigunt, usque adeo alienandi ius non esse, ut et si qua propria habeant inconsultis atque ignorantibus patronis, in alteros transferre non liceat. Data VI Kalendas Februarias Valentiniano et Valente Augustis Consulibus. Interpretatio. In tantum a T dominis coloni in omnibus tenentur obnoxii, ut nescientibus dominis nihil colonus neque de terra neque de peculio suo alienare praesumat. TIT. XII. —DE LONGA CONSUETUDINE. (I) IMI'ERATOR JULIANLS AUGUSTUS AD MAxnn;m. Venientium est temporum disciplina stare 2 veteribus institutis; ideoque, quum nihil per causam publicara intervenit, quae diu servata sunt, permanebunt. Data II 3 Kalendas Martias Constantinopoli Juliano Augusto IV et Sallustio Consulibus. Interpretatio. Longa consuetudo quae utilitatibus publicis non impedit pro lege servetur. EXPLICIT CODICIS THEODOSIANI 4 LIBER V. INCIPIT CODICIS THEODOSIANI 5 LIBER VI. TITULUS I.—UT DIGNITATUM ORDO SERVETUR. (I) IMPERATORES GRATIA– NL'S VALENTIN'IANUS ET TI -IEODO:iIUS AU'GUSTI AD CLEAP.CI-IUM PRAEFECTi;D1 6 . Nihil est tam iniuriosum in conservandis et custocliendis gradibus dignitatum quam usurpationis ambitio; perit enim omnis praerogativa meritorum si absque respectu et contemplatione vel qualitate etiam provectionis emeritae, custodiendi honoris locus praesumitur potius quam tenetur; ut aut potioribus eripiatur id quod est debitum, aut inferioribus prosit quod videtur indebitum. Data IV halendas Junias Constantinopoli Merobaude II et Saturnino Consulibus. Interpretatio. Nemo sibi honores et 7 dignitatem quam a principe 8 non meruerit praesumat quia sicut eis qui meruerunt dignitas ornamentum est, ita nota maculandi sunt qui praesumunt. (2) IIDEM AUGUSTI AD PRAETE\TATUM PRAEFECTUM URBIS. Coelestis recordatienis Valentinianus genitor (Sequitur textus pag. 8g) Haenel om.: a. ' Haenel: instare. • Haenel: IV. • Haenel add.: Codicis Theodosiani. ` Haenel add.: Codicis Tlaeodosiani. I-Iaenel: Pf. P. ' Haenel: vel. • Haenel add.: ipse. T•,N#'00  LI Bf R  V ttt prr,,, NowsFEB  Nü  E7RUFiNO  cossg, 11\1 TFRp borl".(rt oTx.eTbtRCC cCArcS-rAU!`TmOR`i'1Scz n u$ACONScR1131 `LUR • C^oN^`t t o ō t RC C c r2.es 4 rutot i1.tpt2.ESEtIcc'ttaeSó0142«¿ n •RA.a1 T1-IRZ mol2Tls cZ.usAb o)-12,`rt o eS . rulltbCaraWrORbUmhb utuERE.iR F mc ' uz.rnaONAT5t1stRESC1kL1aT SCRI e EN$ Stp1Z1US en oRTUt,1S F u ERoquNm r+ru 'R ES m e2\Sz.a9-ep  L1`["p o s r rEaAb 1llu^ cul a 0N2\`rN owNah cREáEs ^ otaNu , rYTZES cJ ov-ta.Tdp eRuENthcc q L10 S1pR1L1s m aR12. 1 1 - Z.l12CU1RFS'(Y)C112T1S Cc\t.tSAÓOTIA ` CA eS•T R FS i b aul2ErFRChzoNEm`Tao` TO R 1 s • e$ ` t' e ` T 'N4aaoN2m O U13t ú ON &`C0%iO$lagA`r1U.,um cutZoN L.-TU c CA1.lcvc.t-tb yAc1ATA1.1T j .t óFlClA ` T t1CS c r SuátgLtlbluLe,\`b`ytEvtc-Nuoá tmpoS1]311,E )Ub1cE`CUm n ll`TCi t.tO 013eS`yN`ri CON TR\RlUMU ,1EA`'CI.IR• N u q -s11a . 1-, oRbtNe`ryIERtc1 t7 ► ob hoNFS`TUmESTETp oSS Ida) QI, FRt• CjutN`CU CLN URó ON&I1-lu c}Z.1c\1J(10 corl al cl o>se y s ha>ses ,- rx - ClSposSlLsttESlc - npl,E r reNoNqucRtmr. 1-5^\ S1lN^,or1C-S°rNE E`T1l - 1poSStU11,ES coNlclCiuEsp01--1r1-4`TUR Remo-rl s coNó tctozat13, plZmz \ oriz.Tto CsT , irrcm c l r 4 1a )N CjLt  151 01. 1a .`TQR.CER I rUm - rCcri puspo SS CSStONtS RCSfR Z.1A'T  U\E r ChmeN o crNeSÓ ONN ` rtoNES SupCRlc,ts COupRf \-)eNsaEstcnolumE)cceSSEn.tu q -\,ec,e ceNsCRtp•tttmUN EpoSSll-vrCERT.N.tpcus c")ete-3rnobtc&boNa,---1 owe PRopoNEi2e, h0C E S`rS191-t2.12Trm S113tp.CUÍ..`t-2vRtSSw.E S c TEao t.1 a, r roR:NGwRESERLuvueRt-rNolauz\L•E.t3i11,T • SEJ-pne EIZc-z,til,z, b owz`9-to col-rRa n _l,ec,cm esT st (v LISREm1N11`ce i) O svt"z\M (}, RE v C-`Tl`>-UR Ó1RC-C•To h oR b tr1 e ö oN C-`r u`r cO1JalRto v . 1 cm CONTRá.zONOS 412eS kocE S r rCnUSN c"ilCUtuS eT ClZ1mlNtSa01 . 1wTOtk  ONwttONem CO1 ^ 1 ScR t>3^^^C• ^ 9 c^o cum CY11N oRtW, U enoStqu‘ayUer3l 1 R-^1o^ATtortco^t,A`T^4m $li.tCCot,11.A-cun1 `ru. c cO1ZCS UCt, cuR2 n Ç ro1ZES C oRUm bEtsC1J S cr LlbtREN Ec ju1b. mm,Ta-rla ora x C rlorltSóeSt-r" C`iLto S1c0 12 um1,1 ECl,ES era `T[&bota ^`TtO1.()epyEC c rZt (ny bu. cTm,1oN FUERA TA1 E,O12uC11 9)eNt%iLi:h c p`Tt1 , 3EL31`r 1 g - N UT 9UtbcP m  , cu 1h 1 oR 1 C5 c^EóO1^a.A^('1oNC-^ 11C^^12tr1`T Tu-tones ZIE Ilzzc^c^^ RE S 1^1,1 S epROlo111  CLti.,`T¿aERCS'Tt (Rtb.Nvr )N coN scR1 ^ eNbt:ALI`TE.MbOhtZ.‘T10N1zNIa3, 17tcOnavSCnumNÓSES9- CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII  95 Data III Nonas Februarias Romae Sabino et Rufino Consulibus. Interpretatio. Donatio aut directa est aut mortis causa conscribitur; donatio directa est, ubi in praesenti res donata traditur, mortis causa donatio est, ubi donator dum adviverit rem, quam donat, sibi reservat scribens: si prius mortuus fuero quam tu, res mea ad te perveniat, ut postea ad illum, cui donat, non ad haeredes donatoris res donata perveniat. Quod si prius moriatur cui res mortis causa donata est, res in iure permaneat donatoris. Est et alia donatio, ubi donator obligat illum cui donat, ut aliquid faciat aut non faciat, id est, si aliquid iubeat fieri quod impossibile iudicetur, aut quod honestati contrarium videatur, aut si id ordinet fieri quod honestum est et possit impleri; quia tunc infirmatur donatio guando conditiones honestatis possibiles impletae non fuerint; nam si inhonestae et impossibiles condítiones ponantur, remotis conditionibus firma donatio est. Item et alia in qua sibi donator certum tempus possessionis reservat, quae tamen omnes donationes superius comprehensae, si modum excesserint, lege conscriptum, unde possint certae personae de immodica donatione proponere, hoc est, si quartam sibi facultatis suae iste I donator non reservaverit, non valebunt. Sed praeterea illa donatio contra legem est, si quis rem in lite positam quae repetitur aut recto ordine donet, aut conditionem contra bonos mores, hoc est, causam cuiuslibet criminis donator in clonatione conscribat; minoribus yero si quid fuerit per donationem a quocumque oblatum síve collatum, tutores ve1 curatores eorum debent studere, nequid firmítati donationis desit; quod si eorum negligentia donatio ad effectum perducta non fuerit, ad eorum dispendium pertinebit, ita ut quidquid minores de donatione perdiderint, tutores ve1 curatores illis de propria facultate restituant: in conscribendis autem donationibus hic ordo servandus est: Haenel om.: istc. t1Tbo WA , rtoNOrn e-N pCZttISCON`CtNet`t;0oNr`TO1'• t SLtF1, atuS cut b O N ‘ \TUtz, aetirtbElZe-SquZ.eÓ oAIA C TZ.tIZ SutE iN hÇRt SS iueiNIN ctpits• stuFlN9uta • l,tY,, tZE3,rZ9, coRportti3 , NomtNA°rlmLHao jJAcTION^ccQ?3SCCLtzENi E SZINCiNoN ocCUL e re$etlpt,t ul tee• Ñ ON p12tuA c rimu el. SeciZE`CC SEb ALt`r114RWIUl t. S AU`t`iNC.ARTIs aL l`T U 13t CUmcsu('clF9A`Rt iZf A C`CA Úo N l n c T t o• [sua,m,Z'AmE•NÓ o •. NA`rtowcchSti,t n rrelz.,\sNOU t e r boNA5ro RipS es us CR1I;uTS'tu el to I C,N oRz\`T pRe StN c r1'!5'pLurttmiscj,i c,ATqutp Rol psos Lis c>zt t34\nr• c=cr y 1'^•1¡+1ctpS 2. ( 1? Óo NAT1oWC(ra F c C S S 1 ^tO RUCt7S olle (11 Ni e ► AS E`CCOIZpo ^.tim c ► RAat^rtOSUpsec^z: ► A`Lt.IR 1 `TxuerslmoBtl, ta. b oN rNhcurtp fzr, Stri`rns ► plurttrnts`rRz.óAt,i f cuR StttertoáSEtZUet,bocousboi.ia ` CU1ZGjttO0 CON CnOLtERit\ l ot\tp0`es`rUi )NCit ti01-1,\TOR,\USCEU2 t .'`TNOUOÓO(111NOp1+~Y1lFSboNcO`Cc. $1T1\mFNstf3lbEhtsl2 e 1bu5 • usucñvCtLtC`cucn. óo Nwr - oRNON R“ERZüAUetitT c,FScrz. u.  ^,7^\u  rc  ni elzoc^oN.^\^riot^  u um^^^\^^u`rjuc^tce^rpucuxtiA L ' ..11 F crm , 11.Uru1.1°c•Impp 1-1 oh) E c rrh^ ^ Az\ moN^\ato pm eg esa ,v oa tsp t ul u A rt c re 1..\`rrr , c e c ce ti<\gzttb c m cz,Lx c rl o Nece$S4\RtA l soa1saóm Obumul9+CS`TSui3Lr • T,\u E 1 20 b or-i em n 14tbuss peca es s-rizrat`TlühllSCsuc\MQ14m necee N` - r ► o zasuyt2x4c•ru lN  i•I C^u^C^rir°cN aNStNemrc,NZ.rZr c rtONE ZeS:bE li rcr ^ \esa ī '< cctm o lietZU^\ c ONE(^i tt tUCZIS CON `T12. c \ t _,IE1^0`T1L.lSC^Ltc\Cil'^RC,1)^\Sc\jZE a VUOamuS i(^tocl, jUS plttS^TlNi.tCn R.NoLt^\CnuS urrc^utSc i s 1Zt c rz`il 9 LvX e r()O1.~N O oue:l11-4Óo`Temvm-abouSum5Ritc crumetc.t Stz C`rtNU<tZt`T A s c r msttS^Tlp t - ll.xTUS NOy yuerwr CVW ī► 1,t Uo `rRÓt ō t S sC c R2C-:a Ñru R • 1\1 E c (t-tt rn1,1,1t.(S nEqut Rc\°CUIZC,ttQ rn rG,tS LAtaEA`zu R y Z\c`TA`TIZAbt`Ti0 S1C^omNtmoc^o 11 £ mst^rlN i^1S cZ+.ttstsuSitm yRuc^umj^E c r1N c 9^ ó c ruaejZe .. Di« tDVSNNI ITUt S  CONSTANTtNOpOL^N,  DNhoNORtO iT CoNSTANraO Coss. 1Nreñp quicuco c 1 ,a e.Reb us pRo}, IZ1ts sF 1tu t\`TO UStt v IZuCG[u ^ cu l,.;1e j ^ Ati qZ:ttÓ yiACU(\1ci,a oNrvCIO NeCON`TUl.ert ► TuEl,1h,ao `C r cmc7e a e kt`r EtiS i uSu¡ : Ru C` ī um RCs e tZttC q lzOm q -nA tótSSe CQS N OS c x u rtt 1 . 2...- qutz ` Res CRuov r zto t-,usuV Ituc-rUS AFci--tAm S 1ts`Cl?ut A`Cl D 111Se RZ`TAY401.1 r L.tEl2t`i' p RO r C Rz\8t c rto 1.1e hrC,e A `1... Vi • D{ Y\Í O CI^ N n lS  D O N ^1T 1 O N 1b V S ì m V1 3 coR^ ` aiNScrcot^^rtali • z\b y' lllppucnpRef e callen. CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII ut donatio nomen prius contineat donatoris vel illius cui donatur, deinde res, quae donantur, sive in agris sive in mancipiis sive in quibuslibet rebus atque corporibus, nominatim in donatione conscribendae sunt non occulte sed publice, non privatim vel secrete sed aut in tabulis aut in chartis aut ubicurnque legatur facta donatio. Ouam tamen donationem, si literas novit donator, ipse subscribat; si yero ignorat, praesentibus plurimis eligat, qui pro ipso subscribat, et hanc ipsam donationem et gestorum solemnitas et corporalis traditio subsequatur; ita ut si mobilia donantur praesentibus plurimis tradantur. Sí yero ager vel domus donatur, quod commoveri non potest, ut inde donator abscedat et novo domino pateat res donata; si tamen sibi de his rebus usum fructum donator non reservaverit, gesta yero donationum aut apud iudicem aut apud curiam alleganda sunt. (2) InIPERATORES HONORICS ET THEODOSIUS AL'GL'STI MONAXIO PRAEFECTO PRAETORIO. Le— ges al nobis paulo ante Iatae cetera quidem cautio necessaria nobis admodum visa est, sublata yero ' donationibus species traditionis quam olim retentio usufructu induxerat, non 'sine magna ratione desiderata est, quum observationem iuris contrahere potius quam propagare debeamus, ideoque ius pristinum renovamus ut quisquis rem aliquam donando vel in dotem dando usumfructum eius retinuerit, etiamsi stipulatus non fuerit eana 2 continuo tradidisse credatur, nec quid amplius requiratur, quo magis videatur facta traditio; sed omni modo idem sit in his causís usum fructum retinere quod tradere. Data 3 Idus Martias Constantinopoli Domino nostro Honorio 4 et Constantio 5 Consulibus. Interpretatio. Ouicumque de rebus propriis, servato usufructu, cuilibet aliquid quacumque donatione contulerit, vel in dotem dederit et sibi usumfructum reservet, rem tradidisse cognoscitur, quia reservatio usufructus, etiamsi stipulatio inserta non fuerit, pro traditione habetur. TIT VI. — DE REVOCANDIS DONATIONIBUS. (I) IMPEP.ATORES CONSTANTINi;s ET CONSTANS AUGUSTI AD PIIILIPPI;17 PRAEFECTUM 6 . (Sequitur textns pag. 99) Haenel add.: ' Palimp. om.: eam. 3 Haenel add.: pridic. Haenel add.: Augusto XI. Haenel adcí.: V. C. II. Haenel add.: Practorio. 33 i ,il!•loS`R^ O tp^^`^^t^uS^tRmr^e q sN ► oCSCRuuT u^C stCÍ^cPr^R^ ^^rnu ► uIF1ceNertAE^terul,o co>,^r AU I.t SSENTS 1 E0S j 1.1plOSIL1Ó1C10 EC:U•RASSEN `r ornNÉta ESSe a uoCINaum 1-4 Epte I ri.VtS pRCmlu mqu^r , SCEi.ESTOS FT y 1-2.9ITCCSOS ^^N10-los y FR CnmstERE°r DTT }01 RAL OCTPB  i..1tat':Ni:: f`C CA`TLtt1N0 Cow1SU1•18US 1 >1TE Rp o 1y h`r tol N E mAN c tphTumI . t hahpm - RE FACT \ sil., E S U rnS EphTeR ESSEp>z v W n UE121 `r T2tLtOCz.TUR ió ecrn ^á  ^^c^ on y l^rtl rn  pluNc^c.tnm^.taet2`T1SpTRONUS ^ 11"s NO pmNtAC,1E^„ p¿\tZ`TFrn z\ltc^u2\m F ^ CC,tL`r^ TU m y uERlrr^jo>J,\ `iaONC lZ.RCit-rUSeTp:os`T£2 n SUSCFpCR1TLtDCRpS TOTUm Clulbclu\Ó lARC,1 r rU.S f .tERiT REC,IERrw-ruRiNcit_.ls()tmbO NA`C0a1S AR131T1Z10 lim,bt°rtOntE  en t.1.1 T3J^T v kAi,XrTa11.tS  ;1i^3t<Ti^.1J1: t:'t'^:;_'1_lr' n *s;;  corasultOUS 1 NIrERp S 1ClUts p1l10S av ON1-)At3ES '50NA Suz.UEasphRcrE '6 . 01-10Ru rnl,irjCRTtS o1 . 4,AUe1Z1Tt`thtscqut óotvru,ER ¿ \ I T f ► l.tbS p os-re AI^fA1C y ERt`r  qNh'•T\Or ► E.S tNItggTZcT1S  'y 2.  `• C`T^Sc \ (i 1N9 - 6Cglk14m U ?.c uc\14TC1R• 1 bFm CS - 2\ m e E ra on y t ^rum p R^ c`Tu S 1clu1S y ORSt`TLvNy11,loY:u C n MN°CF{'ZNhCS1C.1 N1VCtN` ī l Ncn CONSC.cUKG1$`NCilZ n c rRECll1CCIptuS C%E`TEC,1TUt21 ` 1oN tA CT1ÓtC`(11, bt N mVORTtoNecm u`T'h1NIT6 y üGRá I r • tL.tSSUmRtl o tv r"rAeSC^ Omr1 r en s ul3SThl . t e rtAm pROpR1EThTtS A m tTR'1. I r• en hTR1S UC:C“)^.1,1N SECUt„tus CoNUENE.RIN`T Nu • p`TtAS RE pOSCrcREUeu Mus h^ A1 i^,t1SCl^l EZ.tZLLCYI pE12 C.EpERtN^r 1,¿.RC,t r T C\  t2.E  C.1N z` ī m th l t M  t^eCt t aEcy CO S f JM ONCM U S L.1.tAOCrNta„lUS`T Z . yRlo tu1sl,Ec,ls I lFNOREm -13e-Re sEv.uz`rzt nivmt  UY it.1N1AS  S y>zf^.10 r,r.r;nnla  e7  r.:iu:,^ts  cosst^ T I S1quksFtl,tusa o r,1,xTtoriE rnz. c c-R1 S 2 n 1,\qutb y utRrrctat SEcu c rusE c t-c^\mpos r rmoóuon I,AESEritT - pROUGicTtsl}-11ubt l'.tOVES t O N1 SC¿ n uS1S li ON n°Tt O NEnI cnA`rER $t i.1O Ī ..u E R1cT1 n b •aecee , rzum REU0ch,b1T• Cluob stmhTeR h,\EC c}ue y‘tl.locio Nhu\TACI SC.CUy.1ÓrsNurta.s`TI2AtlSi cRiTCO11rR&U)IN14 9-10i-1FmpERqüAm Cum que o ccv+StouFmuelslE^.tat rl utl.hm Aa Ez. T poTFS^rd4EC» CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII Avi nostri pro patribus firma lege sanxerunt ut si quid patres in liberos m Ū nificentiae titulo contulissent, si eos impios in iudicio declarassent omne id esse revocandum, ne pietatis praemium apud scelestos et flagitiosos animos permaneret. Data XII Kalendas Octobres Limenio et Catulino Consulibus. Interpretatio. Donatio in emancipatum filium a patre facta si laesum se pater esse probaverit revocatur r . Hic de jure recJuirendum de revocandis donationiózts. (2) IIDEM AUGUSTI AD ORFITCM PRAEFECTUM UróPS. Si unquam libertis patronus filios non habens bona oinnia vel partem facultatum fuerit donatione largitus, et postea susceperit liberos, totum quidquid largitus fuerit, revertatur in eiusdem donatoris arbitrio ac ditione mansurum. Data V Kalendas Aprilis Arbetione et Lolliano Consulibus. Interpretatio. Si quis, filios non habens, bona sua vel partem bonorum libertis donaverit, et is qui donaverat filios postea habuerit, donationes in libertis factae ad integrum vacuantur. (3) IIDEM AUGU'STr AD ORFITL'M PRAEFECTUM Z . Si quis forsitan filiorum maternam munificentiam consecutus, in matrem impius detegitur, non iam dimidiam portionem, ut ante fuerat iussum, rei donatae, sed omnem substantiam proprietatis amittat; matres yero quae in secundas convenerint nuptias, reposcere vetamus a filiis quae earum perceperint largitate; quin etiam identidem commonemus alia omnia iuxta prioris Iegis tenorem debere servari. Data IX Kalendas Junias Sirmio, Datiano et Cereale Consulibus. Interpretatio. Si quis filius clonatione matris aliquid fuerit consecutus, et eam post-. modum Iaeserit, probatis in indicio laesionis causis, donationem mater, si voluerit, in integrum revocabit. Quod si mater, haec, quae filio donavit, ad secundas nuptias transierit, contra donationem per quamcumque occasionem veniendi nullam habeat potestatem, (Sequiturtextrupag. rol) ' Hic Haenel addit ittfantent, verbi= omissum in orunibus codicibus praeter quem Seldeni norninatur. Haenel add.: UrLis. THfOD  IiBfR  qivttlsh Se aulonsverteLtquol,Cr,l6i q_suerrltrul,o b cs FCUNats _ Nt.tplts O c0i1 r C'tNCN`tuR IC`t^pp r chEoÓ ETtdAL,NT l^^ S FNA` ī pos , r ttl.tA 0N \`rtoNemCtRC2p1.1c.tc»pl.tAmuE VA po • rEm NE p e remc.tc! pRO„Epo tern &e orla ctpA`ctot.lts °ccmporie ceL. eDRATAn,pAcceRsEt.t Auus i: Id Y R0NCtUSRELOCAREj44Np0`CERIT NtstdoVrt5 mhNt fiEscrtsq, CrttS1S T Utt3t Ey SON.mNqA CON be - CAZ ONit e T10 EST`0V-1`TTZAtps :‹ue 1J1Rep1F c rA` ī EE`rCJ'CC 2 n u S I Sq . LEG03 , LON`CtNEN`rUl2.'L11SS e CONS.r41/4 5 1`TL15)2A,`T'Ac11 / güASTItrnEN C MAS a:S 11A 000 7 11 t e n O N CbtSCU `Ct Qp oYt`T t'13PTeTN ÓNC71/4»tT`CtlLlat Cto Cuenho CtN'-reRyAt2`rES Co1^1pL`Te N • Ttu t Sum^LtERt`rCOC,Nt`rORt l \ l ta.Slt.t13 e muSACA11Z1pRE 5 tri-l`T15C1L1ClZell.NS •  el"  C T 12. DtTVttlavS  UoQEn^t3 ► uú  nbN ^1 .'r'i,e;i>>-  I r vrtl_t:N^o 172; C - 015 Stgttts y 11,1oFt1.tNEuE r po`rt e i c y ti 1.1 0 zrlZl,pxolJEYo`rl t ;. clae p a `rc A z cn z,1 ` i Clp ^ n ` rl ON1S`C€L`(1pOtZC Ni.lCiLllb boNZ`UERI`C tb1.11stpRoSA`r1sCAUStS 1t .,ludtctomhlasyEs`r1soVCFNsrrk.um I CAuS1S1'ZEuocL\Ret.toNpoT 1R1 r \I tt C^e1k1C^ ¡Z`\`C1S^13eR1S mpp? Ltc\I.ENTINIANLIS L1AÍ, C1.1S ETC,R1`-CIoNLIc x  >>  r  rn ^  ^> n.E`Te^^^^t,1  p^ eve c c TV m t 1 [,l o 5 CON y CUMttCFS autpA`tRFS U ELACCRUrTrrEcoNUtctttt E1,CUwS Cum que r r cRo c1s 11-4YuR1, n Lb o1,ot2ep u.Ls,\s s EINIT 1.,EC,111) n Em&1• CtpwCtQNERESCtSSACin mN01.,1GC-R`CA`T15lNm E r Zt ` Th F. rnU¿,crz\R e UOLUET^LLN`r DñThvlt SfPT11 9 113 1^N•13t1.11tS 1.uptctN o ttouttso Co S s x s s rt g }1i c ceRp y 1i,11 r F mz`r ► Cl?KTrSttNluT2tAmpN T 121gRALtECn cSttt n CpRÓ 13c\R1pOSS 1 ` TINT UL,FR 11,1T F c t CON UICTIVUERI N`r1-)OCfEC1sSE Res CtS 52^A ECt^ a.1^1ClpA`Tt ON 6tNy a.^m11.,tAm1ZCL10 CEN`C LITZ ' Vlll Ó E^lsq^hómlNts^cR^^Ñtr; . uE.LPL ` tal.tC^tonh t ctú ;€r^t11^ `rR^.C^^st^ 1 mp CC ^N ST A N^11.1US 2 - Z AÚ LIE RON tCtciNUCY1 ut CAR[\StE PoSTAtth Á  t^ ^t^ ► , m usp^zotttrtet^Ltl3^^ 2cul`r^^en^u`rgicicL^Stt3ttumEl^z.^121tsg1c^tu^ stSRFC'toR113,n RSEq^tu utu.ócses c rtfucR t ar lto t ,..s uCtlat`r1 oN Ese„xcroRcrAs bNR1`TAS 1 ► n 1AN ESG ^ ,E^ y lC1A^ t `T ^rn^.FL1CN1at`rANbU E1Jbt`TORIS ^ QrntNlttm RFUe.R`r^t1.TLRC1 1 ^ t S s .lo11 E^`C1Ar E ` r1111J `l Ct`CtS1"'AC 1.`CE$`T'ANÓIS " <IQ Rl13'pUN1eNa1$ • ^ T xtutKÍtlN oP`tATOé'rpau L +*toc S CS B'STrtnin-eRP 1.70Di%Nótyeg-. Villl t) tpwu t.'.RN1S% CmATFRN t r;EN eR1S E c r CRE`rtQ1 1 F Scal31.X`rN. 1 mp coUSTANI114US ^ coNsul,lz-us PRE`ToCkI>;us TRl$CN1S p1.er,Els • s evar c -t111 • sALu`T eco  bt ctq-- CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII  zor servatis de reliquo legibus quae sub titulo de secundis nuptiis continentur. (4) IMPERATORES TI-IEODOSIOS ET VALENTINIANU$ AUGUSTI AD SENATUM. Post alia. Donationem circa filium filiamve, nepotem neptemve, proneptemve emancipationis tempore celebratam, pater seu avus vel proavus revocare non poterit, nisi doctis 1 manifestissimis causis, quibus eam personan , / in quam collata donatio est, contra ipsam venire pietatenz, et ex causis quae legibus continentur, fuisse constabit ingratam. Quas tamen causas in cognitione discuti oportebit et nostro admitti iudício, quum hoc inter partes competenti visum fuerit cognitori. Alias iubemus non a audiri pczrentis 3 querelas, et caetera. Data VII idus Novembres Ravenna, Dominis nostris Theodosio 4 et Valentiniano 5 Augustis Consulibus. Interpretatio. Si quis filio filiaeve 6 nepoti ex filio vel pronepoti ex nepote emancipationis tempore aliquid donaverit, id, nisi probatis causis 7 in iudicio, manifestis offensarum causis, revocare non poterit. TIT. VII. —DE INGRA`I'IS LIBERIS. (i) Ii,1PEr.ATORES VAI..ENTINIANt;S VALENS ET GRATIANUS AA. AD PRAETEXTATUM PRAEFECPUM S . Filios contumaces qui patres vel acerbitate convicii vel cuiuscumque atrocis iniuriae dolore pulsassent, leges, emancipatione rescissa, clamno libertatis immeritae mulctare voluerunt. Data V Kalendas Septembres Ambianis, Lupicino et Jovino Consulibus. Interpretatio. Filii emancipati, si iniuriam patri gravem, quae probari possit, intulerint, et convicti fuerint hoc fecisse, rescissa err:ancipatione in familiam revocentur. TIT. VIII.—DE HIS QUAE ADMINIS"hRANTIBUS VEL PUBLICUíI-I OFFICIUM GERENTIBUS DISTRACTA SUNT 9. (I) IUPERATOR CONSTANTINUS ALGLSTLS AD VERONICIANUM VICARIUM ASIAE POST ALIA. Damus provincialibus facultatem ut, quicumque sibt a numerariis qui diversis rectoribus obsequuntur conquesti fuerint aliquas venclitiones extortas, irritas inanesque efficiant, et male vendita ad venditoris dominium revertantur, amissione etiam pretii illicitis ac detestandis emptoribus puniendis. Data XIV Kalendas Junias Optato el Paulino Consulibus. Ista lex interpretatione non incliget 1O. TIT. IX.—DE MATERNIS BONIS 11 ET MATERNI GENERIS ET CRETIONE SUBLATA. (I) I111'LRATOR CONSTANTINtiS AUGUSTOS CONSULIBUS PRAETORIBUS TRIBL'NIS PLEBIS SENATCI SALUTl\I DICIT. (Sequitur textos pág. I03) ' Haencl: edictis. ' Palimp. om.: non. Palimp.: preseaitis. Haenel add.: XII. Haenel add.: II. ▪ Haenel: filiae. ' Haenel om.: cansis. Haenel add.: Urbis. ' Haenel add.: ve/ daaata. '" Hoc Breviarii loco Sichardus vidit in codice Argentoratensi, alterius legis vestigium, ex qua tanturn hace verba remanebant: Ivep. Theod. A. ad Julianutu Constantinunr. Interpretatio. Qutcuvique sibi a r:uatlarüs qui diversis rectoribus obsegmu¡tur, conqnesti Perita aliquas venditiones extortas, irritas, inanesque efficiantur et mate vendita ad venditoris dontiniuAe re7Jertantnr: antiaSione etiant pretii [lllcitis ac detestandis emptoribus puniendis. Codex Argentorarensis duoque alii codices hanc interpretationem continent. Haenel qui eam vidit non credidit vestigium fuisse altei : ius legas omissae, sed ipsius legis Breviario admissae interpretatio a librario corrupta cura mendosa inscriptione. (Cod. Theod. lib. VIII, t. rs, not. 1.) " Legitur in Palimpsesto de paternis lonja sed errore librarii. T1-110D  L l 1^ F R  9N111, s1 C^s c  ^ CUR ^.RfuE'2^'NT^pt e^r^^nS 5C RI SNOtrtNt iuSa et?a u^rpo^rs^r^s9uiem e ^ - tu l s Ru P LACULS I^i S^ CSt0Ctt'Tu`U, cn 1N m ^-rNtsó úr^c^^TFru^^r^t^r,^e TScnNNCT (^et'uCNC^oRUm`re1aRORUmes ^eRO C^ruR• Ces s^Ttüt9^N rn 1^reR e oN  o t úuS cmCH` ī ü C m Re^rtolsc^ttc .^ TACnn\ ^ I ^ tSSUC t1cR1N c Ta1Tlt,losc^eu0tu `r ^e 1 e r^StNn 5,11) ,\  poTESr^+ e r e a ► ócv omlNt ou c tFRu eolpoN vy t y tctumhkCt^ta . -t : etlAKwis t,tce1-I c rtN1FRO5e c ruR•  mmAcrE RNLtm p2x-rvufnoNlttrn.ciuoZ> ► i ttslNpo Te s e rr - ce-coN s e r t-Tu c Clso[3itEraEtZtT Cu.mpncTRemoRcruo S utll,R1S y vERt NTp12e Ctpúmhc\IUERFFOSCrTS1NLcutusCjuamcON SOItTI opl,2c ut c C•  Clc.tobstpttTtlZs u u my t^,i urnp°rRec Y ) F mrll lms utó CReZestc1t12NSeum mm.t ctpmueRtTtZep}zesr-NTArteet mZ5 1 r e RNM',1e6F131TSuGSTc\NT - tz.  1`TACt`t 1l,lusmCOp TomuNEtzel,t FRRwvts• rketq,suNea ī ^s^^^ECsutbE,\Turz. 1N cRz. e rus c reRTut my , aR c xFrn cus q. ob 1KA.estQ1 Re muNreR1 S 4^^ T1  ^t CruS^^^^N o^ ^^`T  ^ ^ RE) c m g Rlot ` tE  tRes7tutdtcepeair Utlzort f um> 3o tJ ORum Mk.Vt r rrtlopFfZm1TTENa1• CUrec) crertc ī l ^mN1,teN n rke 9 uecl,PAclerzst 1,ocmza,ueRVI-h ^ , 13e13 tTkt>;eR40,1 V r TeS`C h`i'ECm c\?J`CE \ C m A rt  ola eco z.ucc-cnnpARetares p oetv OS quos mNtreRI,INRclm Re vm u c re k luElab) c}^ o c rFS r rz.$E S Taclnl-l e cmÚ e ewRrtz..t elJbz n en. e lbtl,iS m aat.b E1ZE• ^tquu0u Re yst l, tts Nct>j rq U121 t.t e  W  ]c^cntlacVQsce tze E^^SUrn^^Tt_tSE^1^UCcr11,USh^lC^1Z^F\ ceR e e`r}tyé 11,k  Stsqerie /V a quetcrN o m1-4,hNSe ttv-cwcr R t tm m sol.turnpe>zrec c rum  orn1>alum• 1 ew-kerstguAw ti012ema1,1e1-12.R e uo¡,UeR  tY,rroR uei,l1lscuitiesa oN,\ `CU12 0L3S E RUe c t - w ec^vAcs^p^\12°TC-^rnc. ^Rz.tm ReC2L1CY1 0^U^5 ^t)cN`\R1 Tu , R9  ^Oe^RF ^1•tl(^ pr^ 1ZbE L^E`Z p1^opRlt^utttS ez`mt^ecne SSeC^ u^.mboNaT U T C l ts r cTtmT. eT EmpTORISS1 C t e1. t^ S )) oN S O1zCm2\t"-Flóel luss a12em1,1 cet3tT r.cctp FRC . qutr>JUllrm po T eRtrrpnÉSCrctp -r-tot.tem oppoUerie1tl.usqumb ocr>zcSum,nutW tc,\NRtGuS• q XT  t.QUttFIh RECITI.TAI.PUT tul tltam RilflµUMPPü IµSENATVMNOI.IXSSEp46Cl`N STANTIM4 ^' vtTtkCIN10  CO S s 6lN ` tEK { 1, e ci15S`t1uS RELICIUc\pAR ^ CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII Placuit,'salva reverentia pietatis sacris nominibus debita, ut potestas quidem et ius fruendi rebus liberorum suorum in sacris constitutorum in maternis dumtaxat facultatibus penes patres• maneat: destituendorum autem liberorum eis licentia derogetur. § i . Cesset itaque in maternis dumtaxat successionibus commentum cretionis; et res quaeex 2 matris successione fuerint ad filios devolutae, ita sint in parentum potestate atque dominio ut fruendi pontificium habeant, alienandi eis licentia derogetur. Nam maternum patrimonium quod filiis in potestate constitutis obvenerit, quum patre mortuo sui iuris fuerint, praecipuum habere eos et sine cuiusquam consortio placuit. § 2. Ouod si pater suum fillum patrem familias videre desiderans , eum emancipaverit, repraesentare ei maternam debebit substantiam, ita ut filius accepto munere libertatis reique suae dominus effectus zze 3 videatur ingratus, tertiam partem custoditae sibi rei muneris causa parenti offerat, aestimatione si res dividi coeperint, bonorum virorum arbitrio permittenda, quam tertiam alienare quoque pater, si hoc maluerit, habebit liberam potestatem. § 3. Ante emancipationem autem parentes, penes quos in maternarum rerum utendi fruendique potestas est, omnem debent tuendae rei diligentiam adhibere: et quod iure filiis iubetur 4, in examine poscere et sumptus ex fructibus impigre facere, et litem inferentibus resistere atque ita omnia agere, tanquatn solidum perfeetumque clominium el personam gerant legili— mazn s ; ita ut si guando rem alienare voluerit emptor vel is cui res donatar, observet ne quam partem earum rerum, quas alienari prohibitum est, sciens accipiat vel ignorans. Docere enim pater debet proprii iuris eam rem esse quarn donat aut distrahit: et emptoris, si velit, sponsorem aut fideiussorem licebit accipere; quia nullam poterit praescriptionem opponere filiis quandoque rem suam vindicantibus. Data XV Kalendas Augustas Aquileia. Recitata in Senatn 6 apud Vettium Rufinum praefectum vrbi Nonis Septembribus Constantino Augusto V et Licinio Caesare Consulibus. Interpretatio. Legis istius reliqua pars (Sequitnr textns pag. i.o$) ' Haenel: et pietate. ' Palimp.: extra. • Palimp. om: ne. ' Haenel: debetur. I Palimp. om.: personan: gerat legitimam librarii incuria, quia hac verba extant in omnibus codicibus et sensus legis complent. o Palimp.: alud Vettir:m Rulinnm praefectum Urbi in Senatum. 103, Tt-t t'ufl fuNC°rAcBFNc tclo quobcaSUtuerRlqupRG.E-seizlr,LS IbeSTC11 2 c ^ • eoRUm qut c^ ecnpoR e ,r towEcm quOSAbhu c1taS zcpttS Re er t raerr usu cnyRUccrtamycL,eq u cnNit c sroRterg-Ce>zecr1Ne Q j l `T el ?l e CV )  ' , rae cmrnuoLtt mVr"TEMhNCl pA`['tO-1tS uFm hcclptc7 ^1eoRttm^^. Rete gucSextiSSe p ocre s  illuA m h e -meco NS`Tt`rERtT U sum yRuc cruml.klRt1,c$LN`reRFoS Secut4bumpRescRlC IT,\prtect p l cTiN1-1ep0.`r111 , Ncn€\mue-i, Nep r r y l3 , hocoDSE12uANóUmeSSOCFIasemuS ^t`Tm<^Rt'TLC '  m ta + tux c^Rrno}^`TUAe1c^TAN^rtL,^l ts cuSot)SN e? 0111t3' ^IEL,NFP`Ítl3^..lS C.2CY1Nc\.,EClENZjh`moluMeNt-rumuocmJds ES`T St uNus u Ft  l.u ROs u C Nep o 'TC S t11 ou 1-\ O (Jet. p1.u • R,lbus c i Z1iiNpo, ros c rwrc e y cccnumrpnocR`¿\rut SU NI' 1-1 o clutzeui - NTURquobCOel,liltScoNSTtTin) es `r . ^^rn ce"T hpc130ui.1c1-T12CSeNSl,e,,eCOtaS'TtTUaT11,1NCpO`nl') uS 1-4o1•4esT r rhmctaa>312c-ttTIN h oCCSUc)eTeRloRes esse-Fatt Í`1 Cp0`C15 , 1-4oNSiNa 1-4`T U1TZ• bz.15FA`r 1c,t`TURNUZ1sZleN1^NS C 1.1r»1aFpO r tt  C-S9-NTrCULIRZI}.1Ttr,i uSz-u1mT12UCTU tY) O1-101RUmo Ntu • m 9U e t2 e beFUhic`rNe2kul? . .c:SUccC=sslo 1 - 1 e ‹. ..elh° rA st.t>wt C Ī CLlmUe12Q  qt10cr1 i be 1ZTA`recl'7 2keCn1.7-1c1 p 2 .`CtoV1ELA1Zc,1 r CZ.tt2Slmti . l`rERC-`Tm3 I' 7 S1S S1cLl`TbFftlt1S COtzS c r y rit r ctlm CS  ‘TRlC1.1TempROpRCMt0 mA1-IuO-,ts s1oN15ACe1p1wT C . .^CL,S1 e j r l.Ul21C^uS AL`T< •'IZOS^^^.NC.1ml?" ^ 1 n` ^T Cp ^ O S • R E ` T • 1 N C- `T e , 2 p ^ i ' c M A 1 n 1 u c1 - ) 1:S S 0 R Ll c1 >' t-R1 c1-1 `CC c11 vcp^ R`TeZ1EROlN y O`T"C'S`TA `Te (')A>-4 C N`T-1 urn ReTlt.1^.'ar tasl::acryRU CTurn • , t ^{^.itr^ó s11^e p o^TC S S 11^^-N   u^ e p^r^ s u^ar ^ , XACmhNe1^^` • COV 1 l ' O I L n uTejcvt1ltkr o cRC-AT1 A m  U^T'^^t^1psO t y Sh  y ^131Sdlz\^ltueN`TeÓ1mtS S 1 tbtc^LluSUI R 11 ),1S cUenlr S tSpORTtON 1 S1-,NV e A r CZtSLt mpzu c `t Z.1CY; Stu0 c,^ wePo<c1>3,1-1Fr1Z,ue crecn poR e• g u o11-az.ut1Qs c.ccsstarie káC,C2.1-STu 1.111tN 2sLitSU1,t`ipOTFS` ī IVre tCI CS s Tmm2  e uNc " me é\t11SUL11L.1RtSSlt-t`T ClRf29FR.SO1vh^,^clLttbemFO12um !qutt N pQTtsRArreeoNs1 s c rur1T E`t1mitSUpRUerucorlsF Cylirl . 4 ha t`t'tN.`rtZlehl` ī tS 9zA:emim:ictp,\`it01-11SpiZtmloCON9t R.e l yóutirC+LZ .Tr t l sta F Rs\(1CTNse.Rl3 zTUp,.. 1NhtsUeE;o9u)sU1 kL1RtSSu Wryrethl, ► `u.Schplt ^^ alt.tSL1S VV-üC`CUSut> -1 .I ltstt3-c2 CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII defunctae beneficio quod casui utrique praescribimus, id est circa eorum quidem portionem quos adhuc in sacris retinet, usumfructum ex legum auctoritate retinebit. Et praemium debitae quum volet I emancipationis accipiet, in eorum yero parte quos exisse de potestate, viva matre, constiterit, usumfructum virilis inter eos poytionis 2 secundum praescripta percipiet; in nepotibus etiam vel neptibus hoc observandum esse censemus ut maritus qui uxore mortua non exstantibus filiis cum solis nepotibus vel neptibus ex hac lege ad emolumentum vocandus est sí unus vel una pluresque nepotes ex filio uno vel pluribus qui in potestate defecerunt procreati sunt, hoc iure utatur quod de filiis constitutum est; nam lícet hoc novum praesens lex constituat in nepotibus, non est tamen ab re ut in hoc casu deteriores esse nepotibus filii non sinantur; habeat igitur avus veniens cum nepotibus in potestate durantibus usumfructum bonorum omnium quae ex defunctae aviae successione delata sunt, quum yero iis quoque libertatem emancipatione largitur similiter et ab ipsis sicut de filiis constitutum est trientem pro praemio manumissionis accipiat, vel si ex pluribus alteros manumittit alteros retinet ex patre manumissorum trientem ex parte yero in potestate manentium retineat usufructum. Quod si nepotes sint neptesve aut ex emancipato filio aut ex filia procreati, aut ab ipso in sacris, avia vivente, dimissi, idem avus virilis cum ipsis portionis habeat usufructum. Si yero ex nepotibus neptibusve, tempore quo in aviae successionem vocantur ahí in avi sunt potestate, id est, mariti defuncti, alii sui iuris sint circa personam quidem eorum qui in potestate consistunt, et in usufructu consequendo et in triente ex emancipationis praemio conquirendo, ratio supra dicta servetur; in his vero qui sui iuris sunt, facultas capiendi usufructus virilis inter (Segieituv textus p2g. i 53) ' Palímp. in: cwn valuntate. ' Haenel add. I IS Ços poRMoK}tSl,ms E& -ruR. eAbEm,\ti,tTe m e`TÓ e Rolae p o ?I BUS SExuSu`CR1US9, SMNc1mLtS • (`nmNFN`T'FÓEy1"t`TIO1JE• qpóeS tiaC,ulISSANCTAFS`-51v11lSi1r1TpÁRl`rERhb.CNEp09-ES F`T cT R . D X TVl14,T7^ s R RMUcNt.lh • DD NN 1NvoD xloTun1.ENn - 1K1T , 10 1.1Cc$$6 1}aTERp UJCORStSUp12ES`rt°rEm,vatTObEy EcER1TC`io cl, NeS F tl.ta j5 tNpOi-eSTATEpATR1Sb1miseRlTp‘vvERaEm, `TFRNISpIltoRuMGON1ShuSümuRucTUCtit\bEaTusgUe^a t(l uTTempus9 uob 1,e)(1-40Ue11,¿ n co1-4STtTU1TqUobs1posT mYTR1So 13tTumItl losuCL. F ltlmp&TE12arm?„1-, c1pNuFRtT bCtoÚmpoR(TtOut13 , qu0SLIbEROSp•c<<rITl2lE14cr E sT)NFt i tISpROCONL5\ M_113ERTATErERc1pIA`T1URESUOpERp E`TltoCt1N ó ► c,.t-1 um• q  p^^  m uoÓSlsupRCSTt^Tt,mz^ ► KETCR^IÍ,tuu,^, y ► los NEm^Nc1pAC.1ERlTC^C. ► t^NONpo`rESkmATR.CUIL.IZ n bEft ktoRumpoR51 - 1o1 4 t6us u1Nbt c,\Re NET ► NmpoRTloNemlaeCES SE F RIT poS9 - mA c ī R1 SoL319' c .tm SiSupRES`Tt Spx-TERFüC1rZt`Ts 1u SUl. ► sz n cmNI-tclp 2. 91S pil,ttSC.t1R11,em ibt ST eU1.40meóig bEa uoGL1STE R r tam > ó eTR1L,us9UAl2TACr p e c,p+4Vr^OUT1; o1^Em• 11 - IU SI.I ` ^: Rt1CTUC1(-1Ou S C^uEAÓ Ut7rE,R1`TpOS S1ÓO}^ Nm q üobs1^1 19 u,ytl t u t ua,Clrn,\TRE NpwTR e r , ,F. 0 - 1,\IvC1 p ¿ n Tl fuma E`r 2\U CluIyO . 9.5-r\sSE1-I01-4 y u CRI'kIT • C1RC&I.F.(Y)c\.Nclp¿.TOS Eq}4k5" ^ ,e m Al.lclpa c TOS e2.ó  mR^Tu^x n  T ecn c^^ S upetituscoNpl^e hF^IS^ e^ctpz ^\ e cRE'^OR^^SERL1eUR • q uoc^StouoREV t t1Nb uE R 1l -1` ī E9NEpoTeSUel„ y l erres e)c fllttSAuüSuTER N u ShNr,u,ER1T qulomlae.s t N mulpOTEST,VTE CONSIS `rUN`TeaÓem 91...tF 'plus e9 - clTzeA1-tEpoTes11,10m1J1Bus o)Z. m seRueTtIR XbueROSullyuosextpslsl,tepoTt>3us 2 n UuS2ktmM ` 1 CtpAR E C .to1., ctER19"TE" ^ Tl^cci Slmll.tTCRS1 cueCbF y 1 1toRc,1mp^`Tti3,^cclpi A`T>ol^ ` r1 oN Ecn N Am Fcróe p}RÓytE poTiGUs Stmd.1TE RO13 SERuaRt.l,t STac oi a S9-tcru1T• l Ó Cm  d  hÚ S EN A,TUCrI p o wrrL,tA •  _ 1 Sl/teLl$,t15UNUsueL,LaNAmOR11TURNy1^.115 e°rSttpRESTt` ī EE VR^TRe m 1.1 E ^,YR^ T RE S S oROREmUel,soRoR  m ES e^p^^Rf R E ^11-1 9 Z 1 h T St uF. tS . re m cvl-t clp a.T US s i(,iE1 1-1p O TF<S`r4`te1) cE y  m ye  ^l eluspo^ o^.le quz^m^o-NtScn2 n creRUlsuel.uNE1l-R 9 ue SIeRtTy&TERsllae b ub 1 o col.tSEclu^^ c t-üRluc,lbo mti 1.tlo CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII eos portionis habeatur. Eadem autem et de pronepotibus sexus utriusque sancimus, manente definitione quae de singulis sancita est si filii sint pariter ac nepotes: et cetera. Data VII Kalendas ' Novembres Ravenna, Dominis Nostris Theodosio XII et Valentiniano II 2 Consulibus. Interpretatio. Uxor si superstite marito defecerit, et omnes filios in potestate patris dimiserit, pater de maternis filiorum bonis usufructum habeat usque ad illud tempus quod lex novella constituit. Quod si post matris obitum filios vel filium pater emancipaverit, de eorum portíonibus, quos liberos facit, trientem a filiis pro collata libertate percipiat, iuri suo perpetuo vindicandum. Quod si superstite matre pater filium vel filios emancipaverit, quia non potest, matre viva, de filiorum portionibus vindicare tertiam portionem 3 necesse erit post 4 matris obitum, si superstes pater fuerit, singulis emancipatis filiis virilem, id est, de uno mediam, de duobus tertiam, de tribus quartam percipiat portioném in usufructum quodusque advixerit possidendam. Quod si aliqui filii, viva matre, a patre emancipati fuerint, et aliqui fortasse non fuerint circa ernancipatos, et 5 non emancipatos, eadem quae superius comprehensa est a patre forma servetur. Quod si, mortua uxore, filii non fuerint, et nepotes vel neptes ex filiis avus paternus habuerit, qui omnes in avi potestate consistunt, eadem quae filiis et circa nepotes in omnibus forma servetur. At yero si aliquos ex ipsis nepotibus avus emancipare voluerit, tertiam similiter sicut et de filiorum partibus accipiat portionem. Nam et de pronepotibus similiter observari lex ista constituit. (6) IIDEbi ALGOSTI AD SL•'NATU\l. Si sine filiis 6 unus vel una moriatur a filiis et superstitem fratrem vel fratres, sororem vel sorores et patrem relinquat, sive is emancipatus sive in potestate defecerit, eius portionem quam ex bonis maternis vel unde 7 iure quaesiverit pater, sine dubio consequatur iugi dominio (Sequitur textus pag. 55.5) ' Haenel scribit: VIII. Haenel: «a. • Palimp.: etianz portionenz. ' Haenel in: rzt post. Haenel: vel. • Haenel: liberis. ' Haenel: linde rolde. II; xg ^4tbc OSS \c^ulENa^^ol • C^uoSlt-tOUE R C = ^ rn SC.tpeRc^ux SERtT c,nguc ^t1tuS^eFut . ► cTUSF St-rRtNSFCUS^c^ques^e, RxTSIL ► halbF K Tp` &`rERpCR p eTUOiuriE a om 'Hl ipoSS1bez n T t, ol-4oRCtmuFR OE x m " `rll.lS p cxerrttmov4ti, P l ' o 9ut aey uNC.nr e S Tt N qUtS ITO 1RUCY) SO 1 t.Cl ('il ü SUM fRUcTü c:1 RE r rI N E N`CF d.a A 1 os f los Ex eob EmmhTR1 cno NtoNa c ros pos c relus o U tTttm QROpRIeTA` • t - FRebbtluR x• ETSIdN`TC-moRL1;GrnFtlttÓomurn Se cill -t atSNC.trtlsoccUpm,llTStma fLlSUmsequATuRu-r y tl10 E t-rizlt-tSE cuSÁó g UEStrre \peRpE r ruotuRFpoSS lóeAT mhiTeRNAR umAU qCmRf.RC,tcn SOÍ •U m USum pRUCTUmtZFTt 14EH • • eTqu oa y tltUS y111Auc6x` Ī c\1 -t Ttl3uS),tGERlSAÓ17llC pos ► c r t t Npo c rEsTNTeóe y ecER t NTpoRTIoN ES EoRUm°rocTtU S Sol umusumfRuc eTu m c}loRleNTtSRE`CI1•tE óc n.1 epocD5uS IáES^ aevuNC c rty1L ► SpRopRle,T&Te SeRuc\TZ. S ► ueRol.lepo , rEs c remPo>zE morí • TISm "TER M NEEx c rt2,.. XUt S ► t-ITp a c res ^z\‹Te lpst ► ltco tNprTR ► s Sut mz n `rR. ► sueSuCCeSSto>vemüoceN`Tt.rEcrccrb {}1lTAVrii19 NOt,1FM$  (LAu3.NNA 9-k EOboS10 ti U).l.6NTtNI1oNO AuCo5T15 C S St3 N ^`TERp S ► rm ► SSAmzlTRepATRE SUpREST ► TE U n USUEluuA óEytktts s eu z ,Fm20NclpATusSeuv1o11AémA1ActpaTUsS11,1E' fi lll S tY1 oR1d-rUTZ p ^ ,TERm O1Z c TUO v1l1 0 11-aT0`TAcrn t111 z„ 1 Spa R 9 - 1 oviEm 1z.112 E se. cc EótR gUoa s ► A l thcn uXSOREcOa ttxsE RlT 11.\Ecgc.iEÓEmKCERW SBoN1SmoR/TUUS / 1k1la S e RCI1N9i1. pN`cERuS uy>zt,lct-cugstto e r~T c. tmhoRtNE poSS i óeut i - porTew ol i 4u 2 n by 1tNTRES m 012R'l.ltg x eOÓEmmATR1m 0u10NA° ī lSgcioa` 11 . ‘-e ( S F.m20 - E1 1 .1--11S BO t-«1 1S 1--)a>3U1TRe U ERTA • 7u R • c\ VA uta be ueRo y llto gU timoszt e ruRz.óqu ts y ra t 1--41)12.01DR1F z4\Tep4\Tlt ► h ReSi c^ cUuN`r•  quo s ► ytltuSuEl,Ftl.tAu1 uo pcv-rtzehm3e1.1 c rFSOlosmoRtG\l-n-C 1 R• pr , TER. RES1-1f porumstcu-rytl ► otzctcn lttCtEust- ► yP-uC c ruNRlo • E°rttilEót e T• StueR.ohu cIutmoRt UAtTU1Z.dE CYI 1.1.1C ► prTUSUEL, t.ECt1,\1J C1i-v1" , \ oR 1ANTuR ' N 1-1pOR c rlONt BUS EOIZC.1Cn) y .jtNTfgRu(1clfl [l)SZ•lt S t NEUlIm.uI _ TO°rEpTxTrc 5UCCEÓAwr ^\  „ ?c 1D^^oNIScI) ^1l,lISfIVt11^lAS^x^A ` ^R1 N ^ON10 ^DQI yUT^  C _ `9Sp TV, Eobo S1 uSE`C (.t za.El1111)1ÑS  L\Ó SE 1.-41.`11.1,mpos7xbr um N  C^ uEeR^^1Je^eS FSt1E r TU €111N  ^T T^ R ► I3 USL.1 lRCpO^TES CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII  I15 ` possidendam. Quod si novercam superduxerit, ea quidem quae filius defunctus extrinsecus acquisierat, sibi habeat pater perpetuo iure dominii possideat; bonorum yero ex matris patrimonio filio qui defunctus est quaesitorum solum usufructum retinente, ad alios filios ex eodem matrimonio natos, post eius obitum proprietate reditura; et si ante mortem filii domum secundis nuptiis occupavit, similem causam I sequatur, ut filio extrinsecus acquisita perpetuo iure possideat; maternarum autem rerum 2 solum usufructum retentet 3, et 4 quod si 5 filius filiave exstantibus liberis adhuc positi in potestate defecerint, portionis eorum totius solum usufructum morientis retentet 6 ; nepotibus, id est, defuncti filiis proprietate servata. Si vero nepotes tempore mortis maternae extra avi sint potestatem, ipsi illico in patris sui matrisve successionem vocentur: et cetera. Data VIII idus Novembres Ravenna, Theodosio 7 et Valentiniano 8 Augustis Consulibus. Interpretatio. Si, amissa matre, patre superstite, unus vel una de filiis sive emancipatus sive non emancipatus sine filiis moriatur, pater mortuo filio in totam illius portionem iure succedit. Quod si aliam uxorem duxerit, haec quae de maternis bonis mortuus filius dereliquit, pater usufructuario tantum ordine possidebit, post eius obitum ad fratres mortui ex eodum matrimonio natos, quod ille de maternis bonis habuit, revertatur; aliunde yero filio qui moritur, acquisita, in proprietate patria residebunt. Quod si filius vel filia, vivo patre, habentes linos moriantur, pater res nepotum sicut filiorum iure usufructuario retinebit. Si yero hi qui moriuntur emancipatus vel emancipata moriantur, in portionibus eorum in integrum filii sui sine ulla avi potestate succedant. TIT. X.—DE BONIS QUAE FILIIS FAMILIAS EX MATRIMONIO ACQUIRUNTUR. (I) IMPERATORES THEODOSIUS ET VALENTINIANUS AUGUSTI AD SENATUM. POST ALIA. Quum venerandae leges vetuerint patribus iure potes- (Sequitur textus pag. 117) Palimp. in: canon. ' Haenel add.: eins. • Palimp,: vetinent. • Haenel om.: et. ° Palimp. om.: si. o Palimp.: vetineat. Haenel add.: XII. Haenel add.: II. wlysoa  LI 5 t R  Ilv t ►► qutttt qutbqutb eOluumF tltts ruUS ruu • p nom uUs pRo clut2 n AItNEAma`TE izt`t,Nue1-itE}teres quo Cumq,,n`rul,oCoN°[ull sE11-1 ocquoquecoueNtToIISERUMRt uTqut ō qutü2coR mmRt ,-1vlaoNrec»NNctp,\°raUFl, 01M2 tTus L tTc o R t ► yP ocre sculre oSt^rz^Egt.tocumq,^l^^.t1,o^^ el, lu^.E CON^-uL,ER ► ^rSEu ^YZ»I S M1S e R rr h 0 C p a`r"R t >J Ull x`TL NU sd á t 1 c^c.12A`r(.tR, Mbq+ f ÓEO`IIte luS`TdN`TUmcutbE12.`TÚES`Tlt,t1ZEbe13 F131`T E`T CT' R • D  1DNOUfW6RISRÁU DDNÑTN OD ,xn ITUtINTIN 1 m01 1 M CC S% 1NTeRp SIC u v rtbquobi n u us uel.hu td mx TeR. 14 4 . 14 epoT113, pROI-aepo r TI13 t1 Sp o S i TtSINpwTRtspocTes-rxT'EÓoNhtieR1y,T pw-r-R1441-1a ► aqutRKIZEcrqutbqutómz.R ► erusuxoRtuEl, u2cot201 r121 T O 11-45A ` TRIS p09 - eSTA ` r e p OS l e rtsaoNNC.1ER INT Z.L.1T r reS`r 2 .rnC1-41 -0 ó1m15ER1N1 - 1 Óp2 n `rR1Sborn11,11CIal mtN1enepE R `rtNe6lei"SEÓhOCStl3tftl1hó1Nrr ^ S12aut^ tcr CV ► ti \.v^. -^.ti^.^ti•^.^v^. 1 •^.^.ti^.tiw^v.s^.^na-^..^^t-^.^.^^^v^^^.. -v.a.`^.u^.  ^ T l Ir^^l,1Ci`TL1úIRVlii INCIPI`T I g l^.jON LIS Z j eacCUNT1o141L3US  FTtNSCR ItiTi0N1l'UL1S 9 --i-.- len? C01= ► S`r y N `r1 Ñ S ^ AÓ O C^TAUI^Z^N um C T SpN^11,\Rm u1CuCnq'CURISStCY1 ^ .E \c)1JyT A `T1sulÍ2C,1NC'Ct1RapUE}Zl`TUEI, F 11-1 es 2.1.9uoslNUaseRt9 - UeI,IN2d, I g ztz,CUlpa. S FUCRlmeta ue12. 1 `r-bEpRE h ENSC.IS S `rA`TIm MTRM)IRO UINCIhM INCI L121A C11.4uspeRpcTlz2 n UtTpUUI,tCIsl.Eq113ussuz,uc,Fwrcr NE9f SUpERElusf.+o mtlae&b SctEN`rtAm 1as \ mREy E R2. c ruR• N e c yOntpREScRtrCtOlaeurrx-ruR, O Cr1JEm e1-%1C111')o14o12CrnREa T Us E) C C l I,Ut`r . CucY1C11.1 c 1111-1AtSC M -15 2\ E • Z NoN CtU1ltg RES u£^pF C u t -11dRt^.mou^rcrC.1R^ ^ 1 DAT 4 RiAiF Ko l a asOFCPagR1;s SIR DICF ACC NOhlhS 1aARtIAs CORDug2C 91.1tCAb4ó77pASS0 CCSS + 1-t`T6Rp q ulcumc p ó m m uAztLEu Fl.puNlENbuml.eS1 BUS cRl me N ^ Ómt seR tTNoN se ótcA -rl-ToR OSi;.101a F5`T1N1,0 CO U n1 h& 13t`^ Y r^e13tRFpu I ,SaRt SiceST ^  ^C ^ 1'aE1LlS Í •.00l1ua1C113u $ UtNC ^ 10E ^ { Ralecóeelusperisou2 l • ab C pR11 - iC1PEí1^ RE^ERA^Utt IÓE.(11 2, •  NC^NC^121COl.ANUm m lusEU lbeNS Nbq, m d. Nly esTum s t e rc, t d N :r ES ^- y ^ N tCRlml14l S publICt y ^ .c Ltl.,`TA`[ 1t-IobiNls ) ET CC -RTlS c^^Ustsma1ER^s1,1 ^ `%er x CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII  117 tatis acquiri, quidquid eorum filiis avus, avia proavus proavia a linea materna venientes quocumque titulo contulissent, hoc quoque convenit observad , ut quidquid uxor marito non emancipato, vel maritus uxori in potestate positae quocumque titulo vel iure contulerit, sive transmiserit, hoc patri nullatenus acquiratur; atque ideo in eius tantum cui delatum est iure durabit ' et cetera. Data VIII Idus Novembres Ravennae, Dominis Nostris Theodosio XII et Valentiniano II Augustis Consulibus. Interpretatio. Sicut id quod avus vel avia materna nepotibus pronepotibus, prout is in patris potestate donaverint, patri non acquiritur, ita 2 et quidquid maritus uxori vel uxor marito in patris potestate positis donaverint aut testamento dimiserint, id ad patris dominium minime pertinebit; sed hoc sibi filii ad integrum vindicabunt. EXPLICIT CODICIS THEODOSIANI 3 LIBER VIII. INCIPIT CODICIS THEODOSIANI 4 LIBER IX. TITULUS. I.—DE ACCUSATIONIBUS ET INSCRIPTIONIBUS. (I) In,Pr•.P,ATOR CONSTANTINLS ALGLSTLS AD O CTAVIANVM CobIITEM HISPANIARL''b1. Ouicumque clarissimae dignitatis virginem rapuerit, fines aliquos invaserit, vel in aliqua culpa seu crimine fuerit deprehensus, statim intra provinciam in qua facinus perpetravit, publicis legibus subiugetur; llegue super eius nomine ad scientiam nostram referatur, nec fori praescriptione utatur; omnem enim honorem reatus excludit, quum criminalis causa et non civilis res vel pecuniaria moveatur. Data pridie Nonas Decembres Sardicae, accepta quinto Nonas Martias Cordubac Gallicano et Bosso Consulibus. Interpretatio. Quicumque damnabile vel puniendum legibus crimen admiserit, non se dicat in foro suo, id est in loco ubi habitat, debere pulsari, sed ubi crimen admissum est ab eius loci iudicibus vindicetur; nec de eius persona ad principem referatur. (2) IIDEM AUGUSTUS AD AGRICOLANDM. Quum ius evidens atque manifestum sit, ut intestandi 5 criminis publici facultatem non nisi ex ce y tis causis midieres habeant (Sequitur textus pag. 119) ' Palimp. scribit: debebit. ' Palimp. om.: ita. ' Palimp. om.: Codicis Theodosiani. ' Palimp. om.: Codicis Theodosiani. a Haenel: intendendi. ac cui^rltp, uS ytti ah cniNSóusµtstsepROj'jauel2rW.Tt N NOCeN°Cn s . quthpeRi cúto saFS°rETZl rntTTIN4Nbe • t3eT •a ue RSUS c l ueco c um que ReipROFFss IO lm PP p Srta r cl2 . 411s U21f14T114IAWC,iS ecc ^chea^oStuS 2.h. /1/4  ab mral2tN1AN4t m UtCrRl u ► en S p^ Nt ^ Rum utuEl,iwTE12NlCtutEXERE`f accr1 ot-tEmuEl,.cRImEv1S u SCep,rzye mORTtSI tNTENúI ° ī NaN pRtuSCc,ttc.tscumg • Cz.pu`T acCuSA`'rtONe p ul .SET clurmutwcul.o Ley s rósTRtc c rus pa.Rl c cp E RtiTpoE f„E C O NóI T I O N E t uriSArZEtTzw q CrthcnSERUOSStqutsCREb t C. RITA cc u s m` t bos3lot-tpRt u sNa m t seRORuCtvrORmENcT4t.tENtiA• ` CUR CIuNm SEzs.cCUSA° ī oRultacul.0 1NSCR1pT10NISAaSTRt^O RtNT J^c^^?E^E1-1c^o2urnel.ilmczoUSASERUO12umt^u^Cj1gpC,M :k F a cuLcraTUmES°TruTnoEt-t a bomi taoRUm OrT v, Ic/ IL iV141A5 PATAUI N.LAOBnVDa ITi RVAh  £SSA`f1.IRId1410 Cc SS tj I N1 - E12p q u1Cum9t_te a.ttucnbehocMtctbtt cR.lrnt Kep e 2tc a o SaUEL CAptTzltt 0131 EcT 1 O 1-4 E pul .sruEmTwoNplZtusatuatctís, ittA IA c TUP.9 u M m SESImt Leen pOENhm 9 ur.mR.FO 1t•t er ENZF°r cO1-4scRtpsE.Rl°rsuUl`ruR Um • elStsFRUOSa1te>`tOSAcCC.ts4ti4 Jos eSS E , c RE C^ tUl2l r esE.stt,illtn.tScR1pT'toNE. CoHSTRtNSzor tl`¡Suppl.l CtAlNl-toCElrt1"t.tm sECiuoraum z<u^rpo Ei.+z.caprn5sut CT ru  ^cc.^ ^cul. T ^m^^m^sst o ► ^c com p eNsET I AEmZ„C1NES10^o a O I , tCESS ums114C,t.11.1 UIdlUelrtSlC1 • COC,NOSCz^1a°C 1 -k01-1 Et^ctEN c^tcí^-rlssc.^ y f^;+tsc^ecrieTOR tl umsEbl.t ` 'rE Su1SNom+Ntp• tl.t S ry t e ru°Ta 11,tl.U5TR1Se°TrnX9-1 l y t c.rECEl,S ► °tub l },tlsTuae mi e rrar.mpo r rES , r2 ccEmq* .ámt%ccuSz.t2l ukumquemquc p Fyul1.9-E12{.1cn NON VOn.5-vET UtbEt.10EITU`Cw SeCiT ► R£A2cku1 A - 2 , -r cquall o -ras ESnitaalcepu>, ► trrr s Ir . 11 • 4oxStOS uERt,ERA u1 . T1N 0 • 1ptctc,tcn siVotz°rrSSECOt-cé-lcuter cluo'bch.EbtdECURI ONFS l 1 414OxStoSNQI-a. I CERC`C` DñT xñ4 ».mm  coMSrur+zlttopolv,n  rncba.alo Í ► !  Et Sr.u r roHX c c s s g 1 wTFi p 11 -tc>z1mrl14z1113uS Cnu.s1SLt ElOr p tEc9 - 101-1tL3US C3trR. n1D  ,o ^uC^aeTC.imN calttas aecc.tseT WEcs ► el - 4. ^RES CIp^rum pRtu tp cls\cpoTUetzt^rll.apEcrtta ► z.e SEatpsEqutcRlcrENpJerF>J ^ L`C pRESE1-15pFRSEaCCCaSe7i14sCRlp`T1 0NE pRF e n tS S A CODICIS THEODOSIANI LIBER VIII hoc est si suam suoracmque injuriam persequntur, observan", antiquitus statuta oportet I. Interpretatio. Non credendum est contra alias eorum confessioni qui criminibus 2 accusantur nisi se prius probaverint innocentes, quia periculosa est et admitti non debet adversus quemcumque rei 3 professio. (8) IhIPERATORES CiRATIANUS, VALENTINIANUS ET THEODOSIUS AUGUSTI AD MARINIANUM VICARIUhI HISPANIAE. Oul vel internecivi exerit actionem vel crimen suspectae mortis intendit non prius cuiuscumque caput accusatione pulset, quam vinculo legis adstrictus pari coeperit poenae conditione iurgare, ita ut etiam servos si quis crediderit accusandos, non prius ad miserorum tormenta veniatur quam se accusator vinculo inscriptionis adstrinxerit; appetendorum ením causa servorum aut dispendium facultatum est aut poena dominorum. Data VI Kalendas Junias Patavii Merobaude iterum et Saturnino Consulibus. Interpretatio. Ouicumque alium de homicidii crimine periculosa vel capitali obsectione pulsaverit, non prius a iudicibus audiatur, quam se similem poenam quam reo intendit, conscripserit subiturum; et si servos alienos accusandos esse crediderit, se simili inscriptione constringat, ut supplicia innocentum servorum aut poena capitis sui aut facultatum amissione compenset. (C)) IIDED4 A>rGUSTI CvNEGIO PRAEFECTO PRAETORII. Concessum singuli universíque cognoscant non emendicatis suffragiis decretorum sed lite suis nominibus instituta illustris et magnificae celsitudinis tuae adeundam potestatem, quoniam accusare unum quemque per alterum non oportet, videlicet ut iustitia et aequitate qua notus es in judice punjas, si innoxios verberavit in officio, si fortasse conticuit, quod caedi decuriones innoxios non liceret. Data II Kalendas Majas, Constantinopoli Arcadio Augusto et Bautone Consulibus. Interpretatio. In criminalibus causis vel obsectionibus, per mandatum nullus accuset; nec si per rescriptum principis hoc potuerit impetrare; sed ipse qui crimen intendit praesens, per se accuset inscriptione praemissa. (Sequitur textos pab. IzZ) Hic ob folia deperdita Palimpsestus amisit omnem ferme hujusce legis textum sequentes quatuor constitutiones, numeris 3, 4, 5 et 6, per Haenel signatas et constitutionem 7 usque ad verba ejus interpretationis eorune coufessioui. ' Haenel: iaa crinaiaaibus. a Haenel: rei adversos queueeumque professio. iig ^`  5í R T xl o0  L,1 ^ TURCta  ^ E ^ E ^^hEtaótscoÚ.^c,tist^ E ^, c olt, Ec,l a^rlsiuc^ IcesCO^p e^ cc-ten-es ^13 u 1^^opeRa m (^TA^pROpR1^,sClc.tl`iA`rESEO S qu t l,o^ c ^,.Tws h at3iE RuN`^RETRa^tt ul3E^t-t`rnom}• ī t^^9^ EoRumERuNT 1^ Eae S 1 Ó ER1  N N A oRy RUCrsuA^tuml,o C^oR1C^1N^RI^O U\,EaNct'Ó^cENC^ERE• Ó eC^i,10 R.Cnm.CiN mrtOHeheCyORCY)N S ERUZ.B 1 TU 12 • <,1`1t,113 11J01.1E s ^ ›eciU & L ECO ^1UC ) Iu mA` iR Em SEclu a ,9-u RaC,NWclo U131 uEROtuscrum 6R1` T pA`TRICE6AT ī I - I9ENUASC.1cCESS 1 ODñ^ uCKwNrWL chE.sKRiotrmnco c ss c ^ 11^ , TErz COL EçtAT1s tóeclulqw-c ī z, SU>S yoR9relscF,sscnlN9r,\a clut`TA`T Issua eO py ic><a,cumlzeb,sulsuEl,oi.oc,,uu.leiscessE RIN ^REU0C e1 - 1 `CU R ., bEgU ORu(11y II, IlshEcES^Cs eRCu.v_lÓa,C01-1Ó1 Cio • Uis  ^ IÓ EC o c ^ONl^crUe^..NClt1,^m1-t h Scá`ru^ - c^na,^rREmS egtaa ^LIRac,Halo• J tuERO^Ei^1 5 ENU ^ E^T'CO^.^.,EC^1ó^T0 CoL^ESiA`TINN)Sca,k.... 1.11ti\11\11.1111.1.1.1.\.1-,11^^\11...1.\111.tit11,11\1^`11\\1`t.t111.1.\.t\11T,1.\.~.ti . IXPl1C1T llZIR ?0111 1NC1 p IT LI BE R. A 11 Ic^E _ o p Er^k^u _ s  pUx^l.^c^s ` Ic^,p ^^.11..Il^NLtS ^  EC^1`T10  pp4 &E C,^ p^ 1rosr^^ e01  ó apERt cnuS ERC y a m ī NISTERz^pU>;3^,tc^^ q,A tuS^J`T11-1 E1-I°"c1U1 --wrts p1,E9.OSq , S113tb omos 11-1STRycisse pREciptmusER ' Ç O _ EOSi 1- +COt-iCUSSO1U12E. CUE,Z^E^1fIcAUE12^dN`T pos S1C^E12F ^ pp 11iI1 , 4ONAS D1CIM$ ANT1oC1n  MAMíRTINO  ITNIVI•rn  Ccssl.t, 114`TERp S 1 qu1lNCtC.II`TA`CC CONSIS` ► E1-t`TESINL,OC1SpUrAIC1SSi 13 ib omOS F ORTECONS`TR•u2cE R1149-. E2.ss11,1E1i..19ut e T uvli.i E poss IaERE,ae13EZ3u1.rT, 1 mpp,\RChz.6uus ETho1--1oR1us2Z - z n ELIset3 ī o CO en ITI sAl,IÑu N EIS { pÍ,EN ^ \ ^ NsslmEURt^ esuEl.opplc^auE^uscrz\crel,a>;^^^UR- ^ Eh EREdt t Tz n 1 1 - Ig , ^  ^13 uu^lóoRumlutzlsRE1 ^.1cERER c T1z k m aR T en-) T en-)RepARz^^r ī O11pub,ucARUmc^noE lum e^C^TCRm ^ lpurn S>L1tb us e r ī oN 1c> epu c u m us DATA h I^C1t^1.  MtD10LAN0  Ot.IL'LR10  1TRO PEINO  COUSutI^^ IN`TeRp CAU O`TIEHsaEóvylcla,uEq.usq-accEcolvsup9-aNEcE ssE F u ER1NTREpz\Rd}21• A1:,1psAmREpAi2ATt01-4EmrTeR`rlampR `CEm vscuSlNpeNÓAT• •l1• bEAgLIF C^ UCcTC,1 m pp ARChAÓer\-1oNOR1usz:A 2.S°CER14 CO(1ov ī tOR1ENvC1SPos9.t14 Su mAqu1€uE e tEREmi,owC,0918omI14 I OC 01459-19-urCUrn CODICIS THEODOSIANI LIBER XIV  213 De retrahendis collegiis vel collegiatis iudices competentes dabunt operam, ut ad proprias civitates eos, qui longius abierunt, retrahi iubeant cum omnibus, quae . eorum erunt, ne desiderio rerum suarum loco originario non valeant attineri. De quorum agnatione, haec forma servabitur, ut, ubi non est quale coniugium, matrem sequatur agnatio, ubi yero iustum erit, patri cedat ingenua successio. Dat. VIII Kal. Iun., Mediolano, Caesario et Attico Coss. Interpretatio. Collegiati, si de civitatibus suis forte discesserint, ad civitatis suae officia cum rebus suis, vel ad loca, unde discesserunt, revocentur: de quorum filiis haec est servanda conditio, ut, si de colona vel ancilla nascuntur, matrem sequatur agnatio; si y ero de ingenua et collegíato, collegiati nascuntur. EXPLICIT CODICIS THEODOSIANI 2 LIBER XIV. INCIPIT CODICIS THEODOSIANI 3 LIBER XV. TITULUS I.—DE OPERIBUS PUBLICIS. (I) IMP. ILLIANUS A. EcDICIO PRAEFECTO PRAETORIO AEGYPTI. POST ALIA. Comperimus, erga 4 ergasteria 5 publica, gU ad ius pertinent civitatis, plerosque sibi domos extruxisse. Praecipimus ergo, eos inconcusso iure, quae aedificaverunt, possidere. Pp. IV Non. Dec., Antiochiae, Mamertino et Nevitta Coss. Interpretatio. Si quis in civitate consistens in locis publicis sibi domos forte construxerit, eas sine inquietudine possidere debebunt 6. (2) IMPP. ARCADIUS ET HONORIUS AA. EUSEBIO COMITI SACRARUM LARGITIONUM. Ne splendidissimae urbes vel oppida vetustate labantur, de reditibus fundorum iuris rei publicae tertiam partem reparationi publicorum moenium et thermarum subustioni deputamus. Dat. XI Kal. Iul., Mediolano, Olybrio et Probino Coss. Interpretatio. Ouoties aedificia vetustate consumta necesse fuerit reparari, ad ipsam reparationem tertiam partem de proprio 7 fiscus impendat. TIT. II.—DE AQUAEDUCTU. (I) IMPP. ARCADIUS ET HONORIUS AA. ASTERIO Co– MITI ORIENTIS. POST ALTA. USUm aquae veterem longoque dominio constitutum (Scqultur teztus pag. 225) Haenel IX. • Haenel add. Cod. Theod. ' Haenel add. Cod. Theod. • Haenel: super. Palimp.: ministerio. • Haenel: sine ingnietudine aliqua possideat. ' Haenel add. de proprio. THíOD  1181 R  A'N/ S11.1 Sul.Iscl1t113•ai cTmaNEREce NSemuSNEcL1 has OUac-rtO>uETuizu, R 1 > IT¿VTAmfNLtTGILi&N`TITATESINÇU1,1 quc\Cflu Er('E12t 1, t CENrI'IA) FR clplut4TmORa ` EUSqu el1a pReSeN9-em a 1 Emp eRÓURAt•1TEcnpeR Clp1 A }-1TC1n2.1.1Su12hC`opOE1-4 2 n 111 EOS s u1AÓ1NR1 5d`T1Q M E S a SRORum U d Q wrolZUcnóe1.l c t A Sy u12`T11.11 SAC I Uc\t?ÚmO ATk $, A bu en4NTL1}R z , QItTllÑOb Cr\3SMR10 1TAT Ī tCO cota ssta 17Ki.Ex 11  /1:, uvhl  I5rr l , ^l G1N 1RmaN•abtshtscli SL1wTYlvo-1h11SauTURab,RISÇES`1-A S UtwtT• ^ 1 alpp Íno,aoutus E`T T h EoboSluS^^^ cows`rN1.4,r, ocomlTtCT pl-Rt S  E  E C cl.aóE z^r^^^.Rlcae c^ é ° Ul.^ r nola ī S S 1 ua,A^,t r r u  ^to ^ ^  ova,  ^^ c,^.^^ ,U`^^ caNSR 9m--lpÍ..tCtu ^^op Llt„ORUC ` c ^ 1N Ó1^ 1 -1E1Nu1Ó1O . Sa, E ,co mn. ASUN`tó ī 1-1ut ó 1 ^ ī rnpl..ACATdRL1c(IL C^uC^ A dÍ^11 „^c^^1'Tl^ `TOIZ.tIm O r,lEc^noNl13 , 1^101-1L10CE NKl. ^ R• ^»`^e•^^`vOcnlalumCRlmulī um .tpuN ITXTem quteu¿ZEN b1poRS 1 r<a"4olalubuEy2cx1-1rTACUl:TA ī TEm , M1S1e0g6bZcmcRlm114 a.1U SS 1 SSE1-v - r . 1 n 1a1aeNlmcRlmeN 6 1 c v T 1.m quoamoR c -1S D. S1 rr lupul,Sus C.lccl t uom-1t coa) uERTE RE cu,ao`ros 1. t c r'1 GN.TORE Sc ow c,>zRuu m EST s 19u Naz)epRREaATto N1Sd n c,NOU ERI^r S F Re. CE p rr u lZOS S 1 ` Ie s .meui WRUmquospuj., S 1,.0 ER 1 NTy l.CU\.TA`Iil3USJ ī 13 U1-1 b KRC.2 n u Ī RESi C1 G"P.11 ap0 c Ī í,1 E121Nn C01 , 4LIZO13L n R.E. DZY•1t71L:NJ,R • R1,ttiNN1, TWOD:,,Vl1 l • spx11x1,1 0  ccSstg \NTERp q U1 CumquE l'') oS ` r1E.tm ` reRItORE r rERRORE colapul,$us b UmmoRR'em"C1mE c ī EXC1p E l t.E&ó ZSepREDm-xaumSE cLamilog `TtsL1S ypR`s--NS SE CON-IIUNxERITN01-IpROpere1Z'bOCUOCETUl2AacRl cre1, quo pR.op r rERco1-1SERc1Maóac - oUl r r a ,m y e cl -rl> JuIR-us • S ¿me Sl gu t an,puR - eUmbepl 2eb 2.RES125eR1T C c1zzeSlaUumlwuE 141`TuR quvbEU1b EN`CER2.S>JOS cl`'cul2hocsoLumReóóeRE ^ omlN-><os11seCa.L. vm1-11coNpeÍl,w-cuR• ^ .^ \ \ ^ ^ 1 ` \1. 1.. 1 .. `\ 11 ^1 1. ^ ^ \ L L 11 1 1. ^ 11^^ . ^ .1.11. ^ 1 Z . . ^ ... .1t1.^ .t \t .\ ,1.1.ti 1.1. I?cP1..0 1.1511 kV 114C1P 1T 1.1 5VK x v 1 1^E Ep1SCOptS CCLESIIS é`IdER1C/1t5 • ` 1(pp C OVA S` Ī m 4r C 1NUS de eC CA - 2a1d1aO COyIS tu C m N1 N E E`I bR1`T`T1 O1R c,tm q utlum-lo cul°ru 1Pn vu1 s`TcR1012e1..1 910 y 11 S111 p E>~l b uNT 1 b esR-qutcLERl cta,ppelJ.a0-• ī rruRXB o m^ ^ ; ' É,^ ÚS ^r^R CODICIS THEODOSIANI LIBER XV  sis singulis civióus manere censemus, nec ulla novatione turbari. Ita tamen, ut quantitatem singuli, quam vetere licentia percipiunt, more usque in praesentem diem perdurante percipiant; mansura poena in eos, qui ad irrigationes agror= vel hortorum delicias furtivis aquarum meatibus abutuntur. Dat. Kal. Nov. Caesario et Attico Coss. Haec lex interpretatione non eget a. TIT. III. —DE INFIRMANDIS HIS, QUAE SUB TYRANNIS AUT BARI3ARIS GESTA SUNT. (I) IMPP. HONORIUS ET THEODOSIUS AA. CONSTANTIO COMITI ET PATRICIO. Sub clade barbaricae depopulationis, si qua aut per fugam aut per congregationem infelicium populorum indigne invidioseque commissa sunt, ad invidiam placatarum legum a callidis litigatorum obiectionibus non vocentur. Habeant omnium criminum impunitatem, qui evadendi forsitan non habuerant facultatem, nisi eos eadem crimina iuvissent 3, non enim crimen dicitur, quod mortis adegit impulsus. Ex quo animadvertere cunctos litigatores congruum est, si quid depraedationis agnoverint se recepturos, si tamen in eorum, quos pulsaverint, facultatibus abundare aut residere id potuerint comprobare. Dat. Kal. Mart., Ravenna, D. N. 4 Theodosio A. VII et Palladio V. C. 5 Coss. Interpretatio. Quicumque hostium terrore compulsus, dum mortem timet excipere, ad depraedandum cum hostibus fortasse coniunxerit, non propter hoc vocetur ad crimen, quod pro conservanda vita fecit invitus. Sane si quid apud eum de praeda residerit et residuum invenitur, quod evidenter agnoscitur, hoc solum reddere domino sine calumnia compellatur. EXPLICIT CODICIS THEODOSIANI 6 LIBER XV. INCIPIT CODICIS THEO DOSI A NI 7 LIBER XVI. TITULUS 1.—DE EPISCOPIS, ECCLESIIS ET CLERICIS. (I) IMP. CONSTANTI— NUS A., OCTAVIANO CORRECTOR' LUCANIAE ET BRITTIORUM. Qui divino cultui ministeria religionis impenduut, id est 8 , quí clerici appellantur, ab omnibus omnino muneribus excusentur Palimp.: quibusque. ' H aenel: Ista. Icx tan evidens est ut ex¢ositione non indigeat. ' Palimp.: iussissent. Palimp. om.: D. N. Palimp. om.: V. C. ° Palimp. om.: Cod. Theod. ' Haenel add. Cod. Tkeod. Haenel add.: ki. Th 4 10 p  L. tBIR  kV t NESa•cR1l,EC OL1úOREguORutaUrnb. c^ lttlN1solsSECliuttsEUo cE^T' uR pTTAX•114t xL1•t1OCtT13 COIdSTAlJT1H0 Y •  ETLtCllal 0  00SSB INTERp L,E^I'^A6cSpECtó ī Ltho'Rc^1uh-rlo-l.aEpREctptcrucrbec1,E N^CILRI ch^txac RtctsEJ^hc , roR e S No ^^ b ^. eccrOR z^ - ES^CERE9Utcumq, SA cR1l,E C,a TrRfs p o Nn}a ^R ORa1NATt01.4EplzesumxT• gUOShbEROS,.\o0m val en uNEREt aes°r . ^ 05 o cY1N1ov , ptcto om1-119^ SERU1T101U13EluEC¿,ESIA.EbESERulR6 lcnp CO NS-TAN`rtLls 7.* Ef-r C O  C SELtERO SUOSZacrecn 2NSUVrub11-•4tS t -tsElESEpROhlBEmuslwublcitsEptsco ps ^ccc^sz.Rl N Ebumrb^U^  N  il`t U RA IpSORUm bEE^tctopu o N t`TASE`TtmN`rL1R 1,1bElza.S 1TAbARgue1-1boS ea A1-11rntSpLt Z.l.lbuscopa S gUtaescrtc,lcrulz-quERei,l.a,RUm q uoaquts platrnaEpe-R. , r• Apu9-a,l_lospocrlssl cmum EptscoposcoNuE 1-k1`r ExpLoua ī R1 • L.I T opo R c ru-14,\Abque co-vamoóact.tl,tc `T'o l iZ u cn queS `T" t oNt 13u s ,xc,lb t e1-t , rlACO NC> o e TU )Z. b R+ThI/ISThvOLVV l lll 1 a •  AEtl3tTtO}if  tTIC.1L1M•0  ccsstl3 I149 - 6Rp Spect4, l `CERpROÍ,tBE` ī caR•N FCiutsAUbEd`TAp u`^ uóicespu,al.lcosEptscopumAccusmRe • SEbil=-kep,sco p OR(.tcYlub1eN`IIAp ERp EiZRENON b ty fERA`Tqut C^ ClutÓ Slbtp RO u aterATCNE C,O ^Tt1pC.lTc^TpoSSE Co t-1 pE j2 FRz, E L. t^TttaEt^icO poRt.rn A^,tOlt.um tuZ y l Clo cIUM, 2,a56121TCow `TRNeplscopum bc ll Ea,>~1 c cbEflt-ttvu  _ l mpp^ UZtÍ„.EM`TlN  C>R 1ANUSA TN IAL.IS E`TUAl.Et^tS A A A Cl T&N -t emlo Eu^.vbtco • dpp to• CFR^sIO e,rcecrER.lSep'Scopts UlmoR6,ES`rcb.U ī S21/4RUmctu t l,tuctltb 6m t1-tNE c, OTl1SAEClEStAS ( i1 C 1S o t 3`C 11 -1E1-tbu sES`T• u -1-S t G,uz.s u 1--vTE7C g U 1 ti)()a c T) Ó ī SCEt.IS 01-1 tpuSl..Eut13USCiuEbEk,tcrosa.Ó ReLtqt0N1S013S6RUa ī WTtd pE wrl>.lE1-tTtNl.octssutstTÁsuEdtocESEos st1-toc^•s^^t^tA>^ uEE2ccEpertSCi,2‘,CLT1ocRtm11-14‘1.1S.X150172)11-iARttSycrerlq2d-NoR b il-t2.Rutsci,lLatctL3,AU`1-lul, Las`rRtóuspo`t-ES Ta`rtúUSz.utF}-1 `Tt‘x C:0 1-4S9 - 1'TERi`T QATJ c -vv1t•tu14T52il,l EtZtS•VAI.F14TE3:T V LENTI NIMNDI k D, ccss e• 11 . 4`reRp quOTIeNS  9t1'\LtBE` Ī RE1 n 15REl.tglo1-4EcY?,P`T1NF1ern 1  UE N` Ī ER C^.ERICOS^RtciN^^`IaCON`TEN`Tt0-lb S pECtAi.t`TEi20^ s e RLteTuR ucrco>4uocarrtsxtEptscopobtocESmalsp>zESSt `TERtS q uE 114co1-1ct'Ek` T tolaEuF1-tE1 ?ti -t`nUótCtoeVelZm11-4E1-4crult S .5 .1-4est qut ovlo l -t i c cuR0Rxm1>JA1,F Ab'l4o c rt c k - tx Iubtctstt-rclul crzcccE CODICIS THEODOSIANI LIBER XVI ne sacrilego livore quorumdam a divinis obsequiis avocentur. Dat. XII Kal. Nov., Constantino A. V. et Licinio I Coss. Interpretatio. Lex haec speciali ordinatione praecipit, ut de clericis non 2 exactores, non allectores 3 facere quicumque sacrilega ordinatione praesumat, quos liberos ab omni munere, id est, ab omni officio omnique servitio jubet ecclesiae deservire. (2) IMP. CONSTANTIUS A. ET CONSTANS CAESAR, SEVERO SUO SALUTEM. Mansuetudinis nostrae lege prohibemus, in iudiciis episcopos accusari, ne, dum adfutura ipsorum bene fi ci o . impunitas aestimatur, libera sit ad arguendos eos animis furialibus copia. Si quid est igitur querelarum, quod quispiam defert, apud alios potissimum episcopos convenit explorari, ut opportuna atque commoda cunctorum quaestionibus audientia commodetur. Dat. epistola IX Kal. Oct. 4 Arbetione et Juliano s Coss. Interpretatio. Specialiter prohibetur, ne quis audeat apud iudices publicos episcopum accusare, sed in episcoporum audientiam perferre non differat, quicquid sibi pro qualitate negotii putat posse competere, ut in episcoporum aliorum iudicio, quae asserit contra episcopum, debeant deiiniri. (j) IMPPP. VALENTINIANUS, GRATIANUS ET VALENS AAA., ANTEMIO, EL'RYDICO, APPIO, GERASIMO ET CETERIS EPISCOPIS. Qül mos est causarum civilium, idem in negotiis ecclesiasticis obtinendus est: ut, si qua sunt ex quibusdam dissensionibus levibusque delictis ad religionis observantiam pertinentia, locis suis et a suae dioeceseos synodis audiantur: exceptis, quae actio criminalis ab ordinariis extraordinariisque iudicibus aut illustribus potestatibus audienda constituit. Dat. XVI Kal. Jun. 6, Treviris, Valente et Valentíniano AA. Coss. Interpretatio. Quoties ex qualibet re ad religionem pertinente inter clericos fuerit nata contentio, id specialiter observetur, ut convocatis ab episcopo dioecesanis presbyteris, quae in contentionem venerint, iudicio terminentur. Sane si quid opponitur criminale, ad notitiam iudicis in civitate, (Sequitur textus pag. 229) ' Haenel. add.: C. (Caesari). ' Palimp. om.: non. ' Haenel: allectos. Haenel: Ala. Non. Oct. 1 Haenel: Lolliano. ° Haenel add: A. V. 227 ,.f --^  L 1 h} R  ?NI 1-1-11.01) ^ Z)FbuCAftuR unipSlussetacre)-“nulNbtceTUR9uobpRObizeruR cR1m11.12it c CE R Futssec o M mt s um • Impp ARCha • b•us e`1-hol.tol.toRtus XA '.bR12\1-l o  pi; o uEccamc,•REStóENTt6u S SA cER bo rr tBussk n ceRao9-tpuS fue RtI-Erscopa.ltLocodE c rRususE c rNOm11aE suatgy,óuel,ccp `rRACc-1STOótz. (A-1 uEL,coNrC • RS c1ulErrempu P ,l,tc a m rnol,l Ri F U Et^rTbtr p1iEhEr ī sus RuRSU cl, sÁ CEtióo°rt um pRe-rEriEZ. quobutbE c TuRFxpul.sc.espRocul,m3EZ,uRt3Equ A cc l , 1N F e ctrsECul-1(),urn LESEmbxuEcnErnont&ec,u2a1A1-110EZúcnill.1g, Lucra, mAC,r q -'• S ter"A13EORUmCosrcrt 13+ S Epa RATz13z.quoRu es-rsoclE r rATeó tscl2E`rUs. Sl c rq, 1-,u1us moal X SONá11-11-,i c 1 Tu mTEU01ZeSA cRz. l .tSz t AÓtRESE cRFTa E-rtv-ip6 `C - RMRES ctQ tp`u, om,.stt3• QlbtóuC'1sA7 ct_tLpa.mSacERbomocvsov..ttsquetNpeerR.x TAfutr , --Ct si l EC c rdT CYrnA I4 e m - 49S c1 --F-uRts h1S quolturnbEFew Stot•tENtTl r rurt 2\BSck•Su11zePRehe NS 101-4EI.16HfC1T1-1 Rum St cho c Etspoll, 1CCNTuRSuD I RA C , IUC`m gL.ttÓtutNUml.toNutáeH TctRmEt2ulsSEtuatctuM - DÁTn 1 3 • V401-4AS fi ' a Mu1l414n 59-1L+co141 I - rrulttun10 CCSSLB t,ic1_91 1H - vtRp-1áo1,4b, - I mz.Rc1^^luslloµot^tu5 E c c^t • hébstuS r.^ ThE0D012.0 ppo ú p mqúccl,Et^tcum 1 WÓtC^1-tL1rnoFFtclo É p ts ctJpust ublcA ueRtT El-z,13AECl.esuemlwtsrrERtoseqt-tÉALtEtz.tCraucTS1 gUlpuoFESSums A cRERe\ . .1s1 oN,sspotaTeRa1cr.tER.t`T coNTtuuo eumSt731CURtaUINbtCE`T • U`rLt13ERUrntll.lUtTRA ó.b NECÍ,ES1z.mRECuRSUs F SSENONp ossvr• e°TPRo ho mn•tUm 9uA^ 1 'UVI E CA - Clui1-t e r1°T - A I TEP A°riZ1 moNt u el. oRbivl1suoZl el. colEgloctc.tl` Ī w Ī 'tSAhIuNSAN`TUR . moó o . u°rqute y, cümcluEAapE`Ti ER1Nn - pUC31.,1 ctsMEC e sst rrA ` nr. 3'ot I„1g EN y t'UR • bTA UR` Con . lLlbl oquo 9 nocuS 1 •1o1••kS1r• PE12S1NguLos1C,1°i'URl311.1 n E L 1-1 113RAEc\uR11NyeRE1-1Óá.E A ERAR1o ^.1So • €Aó6cnpRtmtscu^,t TiZt BUS^tC>A`rc-1R S1 NI, 1 C1umuS11a1,tCrrz\m co%1111E}.1R-tAm c -n-covl,ublryEUPkes c rt e reRll . l a c r ^ ornnNt b, 9,lUp^.o ^m $15 S 1 cris A ou ī ti, o vy 1 cttsmlt.t`Tl1.e.Aat`t'S 0 13 S`Y RUArrC.1R. tJAi1Z14t DwfM1'i  itAL11N•h  •11SSO  El' Q S 11..iPPO  Co),1Si.i118• t N`rERp Q uEmcucmg, cl, eR1 cum Eplscopus suusmal.ke u l`C Eesse V2.O»AU ERI-r - • - en-euro ÇeSl2A b usuOp12.o CODICIS T HEODOSIANI LIBER XVI  229 qua agitur, deducatur, ut ipsius sententia viudicetur, quod probatur criminaliter fuisse commissum. (4) Iz`SPP. ARCADIUS ET HONORIL'S AA. HADRIANO PRAEFECTO PRAETORIO. Quicumque residentibus sacerdotibus fuerit episcopali loco detrusus et nomine, si aliquid vel contra custodiam vel contra quietem publicam moliri fuerit deprehensus, rursusque sacerdotium petere, a quo videtur expulsus, procul ab ea urbe, quam infecit, secundum legem divae memoriae Gratianí, centum millibus vitam agat. Sit ab eorum coetibus separatus, a quorum est societate discretus, sitque huius modi personis, tenore fiuius le;is, illicitum, sacra nostra adire secreta et impetrare rescripta; omnibus abiectis per culpan-1 sacerdotio personis, quae impetrata sunt, infecta permaneant: scituris his, quorum defensione nituntur, absque sui reprehensione non futurum, si hoc eis pollicentur suffragium, qui divinum non videntur meruisse iudicium. Data prid. Non. Febr., Ravenna, Stilicone et Aureliano Coss. Haec lex interpretatione non indiget. (J) IDIPPP. ARCADIOS, HONORIOS ET THEODOSIL'S AAA. I HEODORO PRAEFECTO PRAETORIO. Quemcumque clericum indignum officio suo episcopus iudicaverit et ab ecclesiae ministerio segregaverit, aut si qui professum sacrae religionis obsequium sponte dereliquerit, continuo eum curia sibi vindicet, ut liber illi ultra ad ecclesiam recursus esse non possit, et pro hominum qualitate et quantitate patrimonii vel ordini suo vel collegio civitatis adiungatur: modo ut quibuscumque apti erunt publicis necessitatibus obligentur, ita ut colludio quoque locus non sit. Per singulos igitur binae librae auri inferendae aerario nostro a decem primis curialibus exigantur, si aliquibus illicitam conniventiam et colludia foeda praestiterint, hominibusque improbissimis ab omnibus officiis militiae aditus obstruatur. Data V Kal. Dec., Ravennae, Basso et Philippo Coss. Interpretatio. Quemcumque clericum episcopus suus malae vitae esse probaverit, et eum de gradu suo pro (Sequitur textus pag. 231) ' Palimp.: eadau. THEOD  I.tBER en oaz 1 m S Rau1`wrecolSteCER 1T uEL,SI1pS EcLeR1CUSSüa u ol,um ^x-yEpRoFeSSiOuEc`(lRel,IqL.I EIR vra. ERA Ca I Tus CON T I 1-.1 zJOmua10ECLliZla,lr,,o\bI UNSd`CuRÚ `TSII` Ta.E`!'uT " A I „ 1rs,,ET foruUrAITth, escribo )J eU5 • E°rE uml N`-re RI pSOSCUR1aLFSOTC1 u m Suu m ,1ap1., ekeco upa LA`T, S IAU cCem1NrmA ` l lERSOt.uaescrlN9-eRC OÚ.ESi ATO S Eumol3SER udRE ^.1el , hagUOaA^`TUS^ = ^t ER1 ` T INp C. 1bL1 C OSERC.1iRElE^ S^[^,CO1 tS`Cl p `1Ztl`T• t^au^utusmO^tERSO>J ^ E^ ouxt ī al,ts,quol,113E`rCON^.uic NL1l1.,KTEHUSCS G t.1SEZ-1 TC.IR gUOasi^^c^rUm^ueRl^T-9)2.0S11 C, U1-.1 S S O1a 1 / SCttRU A I.ESi311-IASt.Il 3RA5AUR t y 1S CASENOU CR1 uTluycRE>Jaa s en pp r01-10R1uS e c i - nr • heO D lS 1 us:› - Z5k 1).\ - 16.a1 o  p p o t.dmqutVR.oBa1311, ECOS ecul,oólScipl, l NamaSl c ró ecol,oR,hR., o >JSOR.9-1oSORORIAE g ppEt,^,^4-1oN1SNO-NóECE` Ī ^. 9ulcumcm 1 g1 , TUR C ulus Cumgt.legRA8U5S dCER C^a O`T • tOVULCI UN ` Ī uR , u d., cl, ERIC`rUS V) o}.10RECE11SuUTu R ejccrRÁN6dRUm S1 131 C , nuLt e RU{rt1•!`rERÓ1CTz\C OVAS OR`TIá0091-4OSCdN c r : 17).CE1STd1Jcrum y a.cul,Tare COtJcessz. u c tma. I Tlz..es FtV,LaS • 6 cp9e 1 maNa5 iti,l r rRa.bOmORUmSuaR.umsEpTaco}a e rtlae^N^c • 1)-4 h15emm N1h1L,SEutCR1Cf)1h11ScT ī mA1Rty Oea U S N a^cuR^Le c pm l^r9n` ī l ^ .-,asaecn&mrtoy.+tze1,1gU ī ca,s r r1`T"vT1 S oRT - c.TURaafC cTtO9'aN RE SACeRÓo c r1Um CnaRlcrolZUml.,ec,trnCnuenrnUNeRECONIU c,tucn l n ,1 Eq' ENlmcl,ER1C1s 111 cov+pETei-t`TeR). C^1U }.1 ccukE S uN^- c l ul • isNOS Sa.cERao`rtoulRoSSC,11CONUERSdrr - io 11eyeCeRuNT DATMi1lt 1DisAr`1nS  R1UiWNñ 55 ÑN T1  A i1oD0 : vtiu•  ftcoHSrnHTio  i17ccssIT: 1 1N `r ERpUlCUMC\uEC1.. eRlCd`TuSU`m - C^ uR y yictOE?cf^ NRm 1n CUl,lel2.U amil,la,RtR^ ^ ha,^ERF Rol,teEl-t`ri.t ī 2C1n^^`112üC1') S ORoRumu é l.pit,laRum S1»1s ol,acípAlN°rRAóocnUm suAmNoue 12.11-cta1-1 cru enes Seco N CcSS" • l (^u1aa,1^11,TUrZpelt-^Tdt,leus^ sON tS^IeR}uel.co^1{raRt1.,e2cu^aTuR-Epelzml`t'it`r• Itl_ ^ ,E UERo ex ) uL leRes SuN` Ī tNSOl,AC1oReTNE aaE ' 9uAElN CO }A 1 uc,lun s y e RL,t3`Ta N cre o +^ylcl,am ct, E R1ca,`TUS' I 1 acī E c \ p o S ‘t"A v u l S  \ m p P `P  Ç R^\` r ī z\Ia u s U a teN IT ‘ la ‘ 4\ }-1US F. ` T 'Tl ,eoboslLls  ^ 's ,\ aE p¿•TtucD ppo p 1 du oRurn ARAs el-1-cm p i -ACo 1 g R d1 / 4 1I `T 1 CAeY1N E Cjd`UES`T Ké it ' aNÓ1 1„ ī ce v et "tAU1NÓ1ca ī C 1 [)CaSNÓ mis SUClr) eoRurnquoquE CODICIS T HEODOSIANI LIBER XVI modum pravitate deiecerit, vel si ipse clericus sua voluntate professionem reliquerit clericatus, continuo a iudice curialibus adiungatur, ut, si I ita et natalibus et facultatibas est idoneus, et 2 eurn inter ipsos curiales officium suum implere compellat. Si autem infima persona est, inter collegiatos eum observare, vel ad quae aptus fuerit, in publico servire lex ista constituit, ita ut huius modi personae a curialibus quolibet colludio nullatenus excusentur. Quod si factum fuerit, pro singulis personis curiales binas libras auri fisco a 3 se noverint inferendas. (6) IhIPP. HONORIL'S ET THEODOSIUS AA. PALLADIO PRAEFECTO PRAETORIO. Eum, qui probabilem saeculo disciplinam agit, decolorara consortio sororiae appellationis non decet. Quicumque igitur cuiuscumque gradus sacerdotio fulciuntur vel clericatus honore censentur, extranearum sibi mulierum interdicta consortia cognoscant; hac eis tantum facultate concessa, ut matres, filias atque germanas intra domorum suarum septa contineant. In his enim nihil saevi criminis aestimari foedus naturale permittit. § I. Illas etiam non relinqui castitatis hortatur affectio, quae aute sacerdotium maritorum legitimum meruere coniugium. Ncque enim clericis incompetenter adiunctae sunt, quae dignos sacerdotis viros sui conversatione fecerunt. Dat. VIII Id. Mai., Ravenna, DD. NN. Theodosio A. IX et Constantio III V. C. Coss. Interpretatio. Quicurnque clericatus utuntur officio, extranearum mulierum familiaritatem habere prohibentur; matrum, sororum vel filiarum sibi solatia intra domum suam noverint tantum esse concessa, quia nihil turpe in talibus personis fieri vel cogitari lex naturae permittit. Illae y ero mulieres sunt in solatio retínendae, quae in coniugio fuerunt aute officium dericatus. TIT. II. — DE APOSTATIS. (i) IuPPP. GRATIANUS, VALENTINIANUS ET THEODOSIUS AAA. AD HYPATIUM PRAEFECTUn: PRAETORIO. Christianorum ad 4 aras et templa migrantium negata 5 testandi licentia vindicamus admissum. Eorum quoque (Sequitur textus pag. 233) Haenel ora. si. Haenel ora. et. ' Haenel ora. a. Haenel add. ad. ° Palimp. add. est. 231 R^t ozy}u.ARVm  TNí0DOS1 d  l Zc,usTOu^Z.,£NT1N 1 A1-to poSsEpRopERRI• ^lE[^ul l ī 1 eStsaL,lqua O'bTINER E• 1\1151oc tbEmbtult1apRxumc y Ttc:AN sis mFbrr), lla1-len EN`CURi quohoBSERuam p lECe-sseesT lNl-) ts&E9rtá, C l u e r polztF14TErnNO13 1 S ztu eraRr BU spRom ul., 9 1. 1 T u R E a1,srp, 9 - ī SNÓTAbz n mNmNó ī s que vC c rEonOREbEp N 1TOT1, EOÓos1N Rao No>aRefERU1 , ī `rUR11ac0Ó1Ce E2z'cepTts1ī sqUehM3eN 9 - uR.puTmár - r.umsai-l c9A p RlNC ī p ī z n LkE1.bEm-r.ul.espczb1I cts €/kpENSkRUmdLtz ī RUmq,RERümgR2.`T1N9c.tEINREsESTkS btu eRSORu mOy rtc ī oRUmRe¿aTAsuH=r1., o>a C, üC17 Es-r-rnEmow n R.E ' gutótNbut.uscoNSummkTt oNeJa e S o°nt cotaTcll,ERe`I-- c.t tSt1, ī tssuts a>aTtocu cu>rtc r ,r&s LeUt,1m ī s E]rrR.Er ecTa ETca)2 S La, e q ut a mwc t m u S L 1 t R t . a u s rnz l 5 c; c q u e s , To Re lzil , p, i,a Tu aEmt y aENS OmN1 SENeRC1,t p -reRa,Rt ī cv) C'u ī ó mA RTI 1RIL.ISUtR.I1-4l..usT.RIs com es ETCluEs-r - oR.>JS ē cl, EmEta--r-taE y Iaus1N`rERpREs qu ī ba.ET1 N C -)spERaNTtus z.p oll,obe Rus Ti)Fo bO . RüSU1RlExpEcrmsásES COc1nt°TESSZ n CRINSICON S1s TORtI  C}utbeptólJESutR.Expe.eT.5.13t1,1s co mEseTm1 2. C;^ IS` RmEmO ReN E qu ī Ó^7^ROCopltrSC.IIRe)epEC`^C-^^rat t,ls e2c cna,c, t scrROi. ī bE1a., G Rucm t uR.e o cc»-.t Ir, LIS u erER 1suS co N pAkrNÚ ) eILtQÓRFs`ra`C-yl-.oRRENTt  11a1.usTRlsETo--)N9 1 -1ep1 c&AucTORtrra.ScTU cU1.2. mtc u mCLttyz\cml,taRRE Esq-pUceRE pRttactp1 13 ,21/4e e^ 1cTZsPlaopos lTts11-1omt-ttc.trnpopul..oRumtu OmN tumpROU1t-,ctaRUm NO e n c iUSClTamz ‘ c,Es e rA-1-Is hu ;c.ISer.%ÇN OS`rEuxE p. Cez\T pERLIE NIl?.e DnTxv 1ci.1. mr.P.-nr.s colaS`rX1a` Ī tNOpOL1RA T17EObOS ī O1\xVI C O3-1S 11-11 - ERQ. 1- ) 2 .Ecl,Exólctlu c r rk--1-)eobostrueco?nc ī s25.ucToRt _ r somrttytRmtTz^^esuUSt STA^c-• i ta. b E CONy.11zm&TI o1a6t.eC,úNOUEII..AR-GbtutThEOóosmNw\7, O m lNo w1,FlaTuh11? n 14O11-1 C1TO t.l t CTO R i - 1-),‘C TR1 e.implievTORI s eco pERe\ v c.,US`rop1.1 ocrhEoóoS1 uSp ERpETuL.IS A pa-rER c S°t"qu\mtt-tcolapUs ul.1 ī uscob t c1SÓtc.toRumlzETROp1tIN c  rn m tpumcOl•Is`TtTUTIOI-lesR.l Sc^u eREat c,^m  , t uSa ^ z^ o)c Le Secr>-WAp te-casp ROm tal.Sau r T• qL.tEcrdrncoi.tFeccro ^ós 1 NOVELLARUM DIVI THEODOSII LIBER I  239 augusto, Valentiniano posse proferri vel vim legis aliquam obtinere, nisi hoc idem divina pragmatica nostris mentibus intimetur. § 6. Ouod observari necesse est in his etiam, quae per Orientem nobis auctoribus promulgantur; falsitatis nota clamnandis, quae ex tempore definito Theodosiano non referuntur in codice, exceptis his, quae habentur apud militum sancta' principia, vel de titulis publicis expensarum aliarumque rerum gratia, quae in regestis diversorum officiorum relata sunt. § %. Longum est memorare, quid in hujus consummationem negotii contulerit vigiliis suis Antiochus, cuncta sublimis, ex-praefecto et consule; quid Maximus I , vir illustris, comes, exquaestore nostri palatii, eminens omni genere litterarum; quid Martyrius, vir illustris, comes et quaestor, nostrae clementiae fidus interpres; quid etiam Sperantius, Apollodorus, Theodorus, viri spectabiles, convites sacri nostri consistorii; quid Epigenes, vir spectabilis, comes et magister memoriae; quid Procopius, vir spectabilis, comes, ex-magistro libellorum, iure omnibus veteribus comparandis. § S. Ouod restat, Florenti Z , illustris et magnifica auctoritas tua, cui amicum, cui familiare est placere principibus, edictis propositis, in omnium populorum, in omnium provinciarum notitiam scita maiestatis augustae nostrae faciat pervenire. Dat. XV Mal. Mart., Constantinopoli, Theodosio A. XVI Cos. 3. Interpretatio. Haec lex dicit, ut Theodosiani Codicis auctoritas omni firmitate subsistat. TIT. IL—DE CONPIRMATIONE LEGUM NOVELLARUM DIVI 4 THEODOSII A. ( I ) DODIINO VALENTINIANO, INCLITO, VICTORI AC TRIUniPIIATORI, SENPER AUGUSTO FILIO THEODOSIL'S PERPETUUS AUGUSTUS PATER. 1?ostquam in corpus unius codicis divorum retro principum constitutiones nostrasque redegimus, aliam mox legem pietas nostra promulgavit quae tam confecto codici (Sequitur textics pao. 241) Haenel: Maxintiuus. ' Haenel add.: pater carissinre et autantissinre. Haenel add.: et qui fiterit ururtiatus. Haec verba, quae nonnullis constitutionibus reperiuntur post nomina consulum, quibus directa sunt, denotant, quod earum praeceptis tenentur etiam illi, quibus constitutiones ipsae nuntiatae fuerint. Haenel om.: divi. N O(Ie11 • -xRC1  D ( C.11 UE`CERESa.(aCTOR1`T ,v1-Em q uErcR ‘ 5uERer N EuI ī TER11--1 1C.1ÓIC1 0 q uaS cON , nNERE`aESESN IS1E 1 c I p 6 sopRO y ERREN`TuR U a I,ERE plze Ct^ERE`T aLlL,t1^S1ClUtÓ lUR1S ^^A11,`TCRoNOS`T1ZiampdS`vEdC0 1a dERe , rUrz. 1  U `« c ^emUCr l1 -1^^-`^f-RIUSClUogClFpRlclplSReS Nou1 RESpROpR1&SoPTthiER  U t`T C^O C,E I -  ^ 1E.Ra.11mCoNSTvrtaTUmES SE ` T LICIINIS? ROS C,gUEN `r IUü S CRIpTtS \ a1,,I-E¡ZUmpRI bici p F U1SSE'TQECIISSU(Ym • 9C.1t•x1g1< T - 1 .1RbIUERS ī SEmE}2SEN?1%USC‘wISIS pFRh o cTRdIaSA C`T1 Tea) poR1S t 11`rER c1d l 1 tam rERRI l,eC,esALlASe mlRS E I.tmuc l ` 1 R E Rücmv lE CEssI°ras pERSu\s1T . qu e 1-lo>31SpE>~ pE-riIlRERUmp Id - ICARUm o cCU p 2 TtoNe ,ZtSTR1C`Tlsó S CtEN`T ld p ERvERRtTurFmzo,eS-G\fr1Sm1Nl en erO9-tICRUNT=NECES S^\R m vtyctmt_kS• leaslaUNCSa1-VlmUNIUERS,\sq-c.x,\FSEREN1TaTiSC,um wO S < TRECi^c\lES`rc\^1SS(t^l ` 10^ Ī c\`TIONE 1 °^T R^\NS(`^l l`T^TEREC^(. 10 S 1.16 1 EC^tS E < TpROUt1^GlS E ` TeOpU l,1SSO 11.E CYl1-a1`TERII-l N o`TSCAI, ī `i- ( e ^ .RU1 c^ Cl' UtS ziCT1AmN O 1Cc1C^uIS^o \R ī 1i'  N UUS1 C1p1A  la^ T013SERl^.1, C2,.c1.,1TESquai.s tNCOrTAS gUlbeml n l ECLt0t-YrAmr` cNTI1al`TASeo <u 0 - N pOR C 9uopUl31,l C 20N9-uR1tiIUF.1--keRINTSEcut`1 b UmExRum TE No12.emuol.,umL1s r rER m 1Nz1/41 1 :z.t t i1 • Z,s (iTemqueuC n LIEL,Se1-1 -ce tJiTIIS EpI 1.11Ttü1SuELTRANS,\C-r ī 01-aleDuSbEc15ESu1-4-rmwo m 1 ERESUS CI`TaR1 • Cn C,\St C^ t‘TlaRc^o CV) 1.1,1 S c^1-  - 1 cTyti.,1^N UCERA, 131`., ī S CLl1-1C`TIS e i ORE^\CI^Sc)IUUL,9,xRt E`[1NC.11c F Cnrn1 hl E c Tp>2Ot.11N elAI,IU , E ° Ī pOp C .l1,15oR1E^-1r,\1.113USh,\13eNaa O VjS f cRUá N U9/ cuco SUem A,-IUSa\1oI m6Re.T1o1aET-Ra.1-t5 el) 1T < 1-t , q uECItrnC`w 1Ó`rernpORts Spa.°rluceluES`T'RZ.pERe1•t NV1 - 2 n Sc,e1JEP-Ntl`reRPR0 mu. ti.C , ¿ \ u1r . b^\Tí\kAl,1=N 1D ocT.. O3ti CON S 1T'AAIT1NOPo\..1N. 2.RDA6uRt  _u,__ c  co^r,s I U < rERp t')FC\•E)CNOUEII,ARULES U CO NSTITUTI OIJCSyREC1p1`rCONR 111 EtUC^Etssz^m^RtT^.la1S VIERE`r1CtS E`c p ^ .9ó ī NtS (-TI tz1 \Cn y p TV) EObOS tus Ecruaa,E1-a<rtN ldNC.tSzZa f j.ORFh1`1iop^o I a  LI Rpu^tCSpC^t ,ll. ^ A coc,rr.\`rto1.1E1 - a oc,tSl1-tb1)r1`cpRECt puAm I mpe RA`roRte m \C, ES` w y tSCURACI1ESSevRESp1C1C`()U 2 sU ^12E R e 1C710NlS 1NÓh q t1aEm • CulusStcca^..^cuc^^crE1^EQo<rueRxsl<tERPRoS Q CR. 0-2 n cns ht..xmAtstsrTeRlcc,tas-1ta Cepns qUObt,.1sul.O14 se 2. e <-cz• , ns y. pFu c n've 11;, a, tes9 - A-n s z.Rbt c rRl o hó po s-s-eytos NOVELLARUM DIVI THEODOSII LIBER I veteres 1 auctoritaternque tribueret, nec aliter in iudicio quas contineret leges, nisi ex ipso proferrentur, valere praeciperet; quod si quid iuris ab altero nostrum postea conderetur, ita demum in alterius quoque principis regno vires proprias obtineret, quod generatun constitutum esset, si 2 divinis prosequentibus scriptis ad alterum principem fuisset ernissum. § I . Quia igitur, diversis emergentibus causis, per hoc transacti temporis intervallum ferri leges alias emergentium rerum necessitas persuasit, quae, nobis perpetua rerum publicarum occupatione districtis, ad scientiam perferri tuae maiestatis minime potuerunt, necessarium duximus eas 3 nunc salten-1 universas tuae serenitati cum nostrae maiestatis •subnotatione transmittere, quo subiectis et provinciis et populis solemniter innotescant, earumque vis etiam in occiduis partibus incipiat observari. § 2. Ac lites, quas inchoatas quidem, necclum tamen finitas eo tempore, quo publicantur, invenerint, secunclum earum tenorem volumus terminari: illas autem, quae iam vel sententiis definitivis.vel transactioníbus decisae sunt, minime resuscitarí. § 3. Eas igitur, domine sancte Iiii, Azad z cste venerabilis, cunctis ex more facias divulgari, et invicem mihi et provincialibus et populis orientalibus cavenda observandaque cum suae manus adumbratione transmitti, quaecumque per id temporis spatium vestra perennitas generaliter promulgavit. Dat. Kal. Oct. Constantinopoli, Ardabure V. C. viro clarissimo Consule 4. Interpretatio. Hace lex Novellarum legum constitutiones praecipit observari. TIT. III.—DE JUDAEIS, SAMARiTANIS, HAERETICIS ET PAGANIS. (i) In;Pr. THEODOSIL'S El' VALENTINIANtiS AA. I'LORENTIO PItAEi'ECTO PI.AETOI:IO. Inter ceteras sollicitudines , quas amor publicus pervigili cogitatione nobis inclixit, praecipuam imperatoriae maiestatis curam esse perspicimus verae religionis indaginem; cuius si cultum tenere potuerimus, iter prosperitatis humanis aperimus inceptis. Quod usu longae aetatis experti, piae nzentis 5 maiestatis 6 arbitrio ad posteros (Sequieur textus pag. 243) Haenel: vires. ' Palien¡i. om.: si. Haenel: Izas. Haenel add.: et qui fuerit nuntiatus. • Haenel add.: piae u:eutis. o Haenel orn.: majestatis. 241 3' Usc luEPERe>- īī rrra r r ī s tuREvuNuRE óEeREUlmusSueRimoNlz.sc ī `Td.T1S g cal SE1-It co<`C1EN`Z`E cAp` Ī USTA en NouEfER1T2 n 9-151NmaM 9-,vTEUrnNA`TuSE5TU`rCUC'(lulbEzv-rCOQ 1.cacilÓ1 L111uFAR`r1S 1(1gpeR)o hc 1 2EÓ1L' 11„1CrcLEt2tTa-re tNT R,\Sl.1a spAT 1^rn F12.screm F ORu m`1FR m1NÁRE Cum S 1CiE RUmmOTUm U 1TA6CO H m oód (\l oóeRwf.27, m e1-4S t8 . TERRa•m rnhREL.1gc.ltaumeTtl~ameWStopeRtsUAse, 9 - a1"EmftN15)14KTt-tRWcor cLUSam • TA 1-49'1 SecRe9-1 `TdiJTAFp, !S R1CZE 1.1 ou clueRN9 -2. .uTORem •9 UOSC1ī s ī a>ElccvT-ATOSuDFOs Sdm t c rAtaOS p,\S , \t10 S E`T"C6-TERá:beReTt coRumc,ENERA Oi2TE1-4TORUM uZ>F,RECogI-loSCtCl1yS cltaOStZ\ÓsA t mEt-1^TIS ESRE c t^cL, E ^^rnEC^1c^m REUocARE,co Ne mtt>zsEL ī ERtTRrlScuÍ,.p4xc n tpS l p ,RESe-A L,u1`t9 -• CjulbUl2z\ e k`12o1r`r1SOBS9 - 1 NzVT'o p tCUi,o L.ocuuF N re NO Ni zel 3 H q UUUT • CIuNC`c1 ozRECn cu mS E1-1rCENT1A UE`TeR1ó1sp e RN \HU111S1`-r-2kóh11?)EA-kb2‘CU1RN'ttO  Em  Ek¿, ESSECT"A611-1t.11`T a m 1N ene CI'lonESl-IS1 S E,Ccrt1,1 UEÍ.UTIN CR EcrAcoN ESS1oNE I,1Cerl^ct uSEUage 1 ` 1 ^rUR1^ ^c UlccrulR ^ 1uornNEEuc.1rn^E Es^uclrntts ^.luU,ustcac^eum • En,1  S  N 14 ErnszC•naRl`'CmnNe--1`rR.alECiE Co?- -I STaN y rem hou o Res ^1C^1-11^T^\T ī S ACC E^ERE. Vī C .iLi 1a .Ómlta lScCIZz\`r101-1em.ya`rEREclutL tSOUSeCiu t l 1-1CCóeye)aS012151.UNSISALT1mOyF1c10HE v,sciuwpECYZE:Ó1mC.1S uTs up ER.1rEl - nz .l eserzvTEE`TRo m a1-1ls 1„Es113, 1N 1m1 CtCa.crO RES L•E`r1J.nnNOSTRARu M Lec, um S' ps.ep , t1 caEtuRlS b 1CTt O1 -aEhN13Eb,l..l`TUjZOrCFN`Ttl e<rAbcy-t,s t `Tc s kE;  N19-A91 5áUTOR1`rA`rFmu1-+ 1T1 c \a ERS U Sxptc\ NOS E cr lpsosptEr-cc.trnquesaCReRE 1.15tou1szo-T1s c rt r rEs U E LUT 11-1S L 11_;TN¡.A r regy1aE,1l40S c TRE 1ub  UELpvz.zNUN'Tla1-t c^t quoau El.1NR-h.xzea.l-19-po T esTa /eco lll u^ ^^e^ }^, crp^ R1C o\-.1S1COER2. 4 -nOjaE Ra•`Tt0-t-A1$d.RC € N`r E S 1-1 F q ua S\'r1 n c ,oCa.t~t1-4ouc\m ^2*.e)R1 c2,0-5sutz9.-r  el-1b1L1 E `TERt SpE2m tSS2.1,1cEW°C ī NsuASRu1l,lhpRE Se W`rla•rl e ,xm ī NtTa. y A r TURh t sbl c mus u°T qu l Cum que S elzUU SEul>a Se1aUUM tl-^U1^Um  ElSL1t^S10^1 F^^CC` ► EN  ¿*1-  12e^ 1 c, t O N 1 S 11-1 E d1 --aC^ E' 5^ecT,\cn R 1`rc.lmuE  `rR,\)-1SóU CEg IT NOVELLARUM DIVI THEODOSII LIBER I  243i usque perennitatis iure fundare decrevimus caerimonia sanctitatis. § r . Quis enim ton ' mente captus, tam novae feritatis immanitate damnatus est, ut, quum videat coelum divinae artis imperio incredibili celeritate intra sua spatia metas temporum terminare, quum siderum motum, vitae commoda moderantem, dotatam 2 messibus terram, mare líquidum et immensi operis vastitatem finibus naturae conclusam, tanti secreti, tantae fabricae non quaerat auctorem? Quod sensibus excaecatos Iudaeos, Samaritas, paganos et cetera haereticorum genera portentorum audere cognoscimus. Quos si ad sanitatem mentis egregiae lege medica revocare conemur, severitatis culpan) ipsi praestabunt, qui durae frontis obstinato piaculo locum veniae non relinquunt. § 2. Quamobrern quum, sententia veteri, desperatis morbís nulla sit adhíbenda curatio, tandem, ne ferales sectae invitara, immemores nostri saeculi, velut indiscreta confessione licentius evagentur, hac victura in omne aevum lege sancimus, neminem Iudaeum, neminem 3 Samaritam neutra lege constantem ad honores et dignitates accedere, nulli administrationem patere civilis obsequii, nec defensoris fungí saltem officio. Nefas quippe credimus, ut supernae majestad et romanis legibus inimici cultores etiam nostrarum legum surreptivae iurisdictionis habeantur obtentu, et acquisitae dignitatis auctoritate muniti adversum christianos et ipsos plerumque sacrae religionis antistites, velut insultantes fidei nostrae, iudicandí vel pronuntiandi quod velint habeant potestatem. § 3. Illud etiam parí consideratione rationis arcentes, ne qua synagoga in novam fabricam surgat, condendi 4 veteres permissa licentia, quae ruinam praesentaneam minitantur. § 4. His adiicimus, ut quicumque servum seu ingenuum invitum ve1 suasione plectenda ex cultu christianae religionis in eamdem 5 sectam ritumve traduxerit, (Sequitur textus pag. 245) Palimp. ora.: talo. ' Palirnp. ora.: dotatam. Haenel adcl.: neminem. Haenel in: fulciendi. Haenel in: nefandam. N ouiu ARl1M  Btüt  ^H^OD Cu ( t )Ó tS p 6vaÓ toyOR`rl.1NARUmcn r CEpLt»tEWIUm  tSq, t C,t`TZ.1RU EÍ. ij.l F 0 1, ascoEp eRi r r a,aciu,st c rksa t Slt t e ma15,Koi.lp OTt AN-TUR u el,SiNA C, O Ct1.onF^STR.4, , CeiZI`TCdNeNÓlO F.CdFStcrru1`t n i7 0 i 10 5 el-10 uFR ī `C 1.,aGOr22.ssF lcmcno ciut h.OraoRES1NREpstR-hz‘>3EwTU12.uTANTE C O Ha t c l Ou t S FxTP.E cs - 12.E CT1Mm S O N012.ARtNCnp RO c^ E1ZU E121 T ^ t c, H,Tw-rFm ercjutsy M ^ ,Sa q z, e yÁzR1 c.UmcEpTcNONS c rub lo RE.)», M1.tólcUmó.xcnl-toAuRlqulN9Ut.;1}-1`Tdl IbRAR.umRNuóEcruR. ^ ustu , S ulS CeRUN e rpRETEREá, , aop ^ .sukpR oscRip^^ po  mo $ 11--ISutN1S ES`I-1r1á1-tauS gutflóEmaL`TERIUSEXpt.tSj.1 AU 1Tcy UERSdao c 9'R11 - u.  C`1-9t.tO},l1 d rnÓECC-9t lmpE. I l^ 1 2d`TO121NmcnA1ES`rá ^"Em ez ^eROC.1tS(0NECUNC ` Ī ACOrt^\.EC`t"1U`T11^ }.^ut10 puzL1C2\ LEbb, crup . 1 , -)/iL1`ÍaS CURIALES omNlu 1 m Ct IA u tTa^uC^NecN ora cohoR ^ ó.111.1tiS o1.1ERoSt9 L 1 1 ^ •i E^ Clrn rn ī LI^CES eu Ci xuERS1SOrp cus V.,\CUL c CA`k-Um SON\LIUCnCI'1U 11 ERUCnOt3i,1 c.,,\TOS SutSORa1N1 buS CutuS cuco 9 ,SEC`[NeS1N`1 - 1h1C'R e R ECE1-ISE'muS 1.„jEU1ÓecxCl\R hom,.wlsusyc EcmaNÓlScoN r rLtcnEl, los o mw-TL.t1Nmu>st`^ATIS bE1-t  lclump R eST"19155F, Cuosuol-umusl-Ulc.lsco)-1s9"1`R-1ci"toNls A U`rORiTATCb \C`i1}-1,\Rrc, hvxc cEpTl p )--kesevtu d`rd U`rAópáRl ` TORe s CIf) CtInOXtA` Ī ARumSEGR.Eri"z\}Rumtl-pRlud`r1Sóurn T^c^^r y1CC ) o` 1 rtls^lulllta51L1c11C1SSeN^E1J`C^t?^SE^.Egt^ a N^rU12 N FCC^.I^ CeÍZNL.1spR€St1 , 1TeUS`Tobl ^ \ e c. y.1EXVIAN1U` r ylER1L\ÓSO1,E1 1,101a 1 - l um9umn, o>3s°rRLtSI cUSTObUm o 11S ¿I.TE.R u mC l2cet2Em p dT1d1-1TuR11•]CeRTUM 2041uREillb  TuR.11-•lcl-us1 h-3cpREs pl CtT}.fOSTR\ o1Eme14`i1a.pSd11 ORUcluo el - e ) 3C1 R , -" ^ 1 s 1  eR 1^ma^.lrTa`itSU1c,1^,1^NoSÓe^eRESoRTl12E ^uil.t4\^cutál,UES r^ Iá E ` i' tt i,trEN`T1A^)ER`rtNz^C1 u n ElRrcl.lc,tO1-41S`TRá,CY119--6ÓESSE. REyt-re S }lEyARIflSSa.C . RTcxoRucoRITUS F7 u NEST • AE Sil p1-2ES T 1 `1" - loyltS ERRORCSOCCUtcrtE?cERcEREquoaam  S011,l c 1TUÓ1 N1U' E^ a1 S ^.ta.1-+t-rt~R ^tlSi S U pERN ACm^\t CS`Td `TtS1ÑU121^c^t1 `TEt^cl`PoRtSOS`TR1c 1 o)JTEm^TUEORUm sceL,eR^pRoy ESStoNts^EN ER.Cputl.lcElactL ī n uos}.toN ? Ro m LI r I,C i ^TRU mi. EC,Um ml^^.e`rERRo12Es^tolJóeN u 1T1 a.Tl Ex1L,11v0e1N21colapc S  c  `rS lAemvH S a.l-.^rt m cRl mll^lm ÓáR1Nc^^1PC?SStl1`I`ríi1 OÍ.C<  RuCI`1 ^ t S CEtz.EN `T E r C"ltJ1.U^.tt^U tC`^t ma NOVELLARUM DIVI THEODOSII LIBER I curn dispendio fortunarum capite puniendum. § 5. Ut quisque igitur vel infulas ceperíx, acquisitis dignitatibus non potiatur, vel synagogam exstruxerit, compendio ecclesiae catholicae se noverit laborasse. Immo qui ad honores irrepsit, habeatur, ut ante, conditionis extremae, etiamsi honorariam promeruerit dignitatem. Et qui synagogae fabricara coepit non stuclio reparandi, cum damno quinquaginta librarum auri fraudetur ausibus suis. Cernat praeterea bona sua proscripta, poenae mox sanguinis destinandus, qui íidem alterius expugnavit perversa doctrina. § 6. Et quoniam decet imperatoriam maiestatem ea provisione cuneta complecti, ut in nullo publica laedatur utilitas, curiales omnium civitatum, nec non cohortalinos, onerosis quin etiam militiae seu diversis ofticüs facultatum et personalium munerum obligatos suis ordinibus, cuiuscumque sectae sint, inhaerere censemos, ne videamur hominibus e,:secranclis contumelioso ambitu immunitatis beneficium praestitisse, quos volumus huius constitutionis auctoritate clamnare. § 7. Hac exceptione servata, ut apparitores memoratarum sectarum in privatis dumtaxat negotiis nullius iudícis sententiam exsequantur, nec carcerali praesint custodiae, ne christiani, ut fieri assolet, nonnun,quam obstrusi custodum odiis alterum carcerem patiantur, incertum, au jure videantur inclusi. § S. Hinc perspicit nostra clementia, paganorum quoque et gentilis immanitatis vigiliam nos debere sortiri, qui, naturali vesania et licentia pertinaci, verae religionis tramite dissidentes, nefarios sacrificiorum ritos et funestae superstitionis errores occultis exercere quodammodo solitudinibus cleclignentur, nisi ad supernae maiestatis iniuriam et temporis nostri contemtum eorum scelera professionis genere publicentur, quos non promulgatarum legum mille terrores, non denuntiati exsilii poena compescunt; ut, si emendari non possint, mole saltem criminuni et illuvie victimarum discerent (Seguitnr textus pa á • 247) 245 olu l T HI-OD 1t 12 i S7tN6RE SEb p R ORSuStdyURORtSPE.Cc&-TO R Nub c%¿ n I-) tS`t^ p Ro z O R ü m C o N a r ri bus p A c n El-rn a}a s aT caj, S a-ru R• u r r S t 0^,jb u t S ctCUpia • T Ci tSS+ m ul, a Re1-tONpOSStN`T gt 1 ACN-1 9 c t ,wm 1Cj19-uR e1mQ12• a2El tSl ON1Sl-ICamclu\cm pes s try-ESS e SFC OS  URUS C^Ud n^9Am pAC;aNA^ em ¡ FNTtr cut -tc^o R UmSupvl t c toRUm AceRü tTa^ gX'pC^`T L,ENt`Td°C'tS^T^m ENcI^ FCnORES ?^lO L3tS 11.11,b•WAF`f RABA ltlusstOyEó EC RE Utc7)L.,t S L.l n Utcc.lcnqclF polurc-tScowl-ami z^° ` nS • m E 1-41  1 1JSA c R1 y 1 c y o q u ol, t v e^-1 N ^,o co y u ER t^t - ó e pReheNSuS 1N QRTU}-t1SelUSt1 ` tSztN ci1tNE11Z^Ñ^^,CO^SURC^\ Ī ^ ?e O pORTeTEN\cr C^ARFNOS^ ^1;a.citicT ī m A m cm el,t oRecm2.R^\q-) ./ ptrtalT\T1StN cer, k Cn•  tLISX ERt mu Sm  1TEc n 1)0R1Sü1C F cal,tcre mpe Rt,\e uaE p1.S.éalulme^,\cFrZLtA tÓ  Es c1Rr 1 ATZ1R 21 ,el,1%Rr,mElav - rNSFRU2t R e U1-1 ^Ee^.,; E‘,SOb`rd m SRWTtAen VI 1 URZ\C.1 t`t - u l-a b e eS -1-,S m E SSE t et ü jJrj Lz.UOR ī ost,tmzccRicol,arOSpFbtscrtTUtfc\RtS91\1zum ^lu e' 111 Em 1 s\1,1 - ErnpERaNycROCt`T - NShu15 c '11^T 2 kT em -re R IZA R ZIm IN p E NE r rRM311,1 ^ 1Z1S O RE 1 STeRE I - 1 TN'TtSi s E S i O 1-1 €U01 1---1,\L1 t T• ^ tSl 9 c loe^\^ 1 rnpt c919-•1SL111-44; tC`ract1T9.. n Ns S1sSuNE' ^ ī AT uRr óEcRE C rurn C\UoólJ ep oS`r1)Ac SUST11-kExEC©gluoscamu-- prclt-CXu,l.IrtoNec..l-ralxtrnus p lANóNES-usUpeR 1-1 t-1orn11-tts LIEt-,FRA.NÓzw.ÓcntRANba.9, mAtFS ` T A S • SUPER EST u•T9u .E lNrnrcl-, CO s  cv O y y e1`ISoS QuC-t1,1 E ul,tom•tAv1 o S e RE • TtcNFyarcZ11 e vA `T 1Sac.1cTo12ES  uE11 - 1 oN`-vaNISC\`["\fRk C,c\ S^ FO`T1 HAS p R 1SC1AR1`1 - d.S dSCO941Oc ROS t• -1` -1z 1p`-"S`TaS' ^2 B OR 13OR1`TA S ^ 0 13 tÓ' 1NNUC11 ERZ^U11.1úuCONS`t`1`Tc.1`TtON t1^uS ` `T^S U y .t°rC e SSc \1J TE bes 12)1 ^ .cE1.,Ert19cE ctt`rtONen12\1-4 E !J T ^S  CS  ^ C^1°TUR e`TC ^ ,C,?.1 ^ tCAAUCTORI T UR  ^ I.ORtts • r1•P k  us^\aht>3E ``T LldCU1COR^11 `iCUCti^ c11L1tN1S`^m pR1NC1p^^ I 1I3 RE1Lt SS1o1.1tGLtS ; amu A r curn uEtNSA`rt^13 ī ^tCrTo,tc^.e ^  ^  `  osrrls Ex c ell.el-ITwe ^ E1, 15 1oN ī s1 • )o1^oRcFcREUlmu s y ROp  E2uENtne o S  1^AEatc^ ī S 114 o mN1L^^^^rcta^rp  Rec^ cc,o c^ e>^^S`^USP  p ROü11•acta.RuC^ ^^^9 UE  c^tgclttt`T^Z ī t^^ 'r-t^tmatt i.^°TEoRUmsólttc ī `^ua111ecu u ñ`Citt C l uEpROUtl ^ te t\S C 1 +111 c ESSAY2 10 S ^N^ imS1Nl ` `OTES / CA ^ N C S Tk - r -, l {DFE6 C0115 Ī t\NTINOAOl.1  Z hfOD4St0 A x NOVELLARUM DIVI THEODOSII LIBER I  24? abstinere. Sed prorsus ea furoris peccatur audacia, iis improborum conatibus patientia nostra pulsatur, ut, si oblivisci cupiat, dissimulare non possit. Quamquam igitur amor religionis nunquam possit esse securus, quamquam pagana dementia cunctorum suppliciorum acerbitates exposcat, lenitatis tamen memores nobis innatae, trabali iussione decrevimus, ut, quicumque pollutis contaminatisque mentibus in sacrificio quolibet in loco fuerit comprehensus, in fortunas eius, in sanguinem ira nostra consurgat. Oportet enim dare nos hanc victimam meliorem, ara christianitatis intacta servata I . ¿An diutius perferemus, mutari temporum vices irata coeli temperie? quae paganorum exacerbata perfidia nescit naturae libramenta servare. Unde enim ver solitam gratiam abiurabit? unde aestas messe ieiuna laboriosum agricolam in 2 spe destituit aristarum ? unde hiemis intemperata ferocitas ubertatem terrarum penetrabili frigore sterilitatis laesione clamnavit? nisi quod ad impietatis vindictam transit legis suae natura decretum. Ouod ne posthac sustinere coÇ , ,antur, pacifica ultione, ut diximus, pianda est superni numinis veneranda admirandaque 3 majestas. § p. Superest, ut, quae in Manichaeos, Deo semper offensos, quae in Eunomianos, haereticae fatuitatis auctores, quae in 14lontanistas, Cataphrygas, Photinianos, Priscillianistas, Ascodrogos, I-Iydroparastatas, Borboritas, Ophitas innumerabilibus constitutionibus lata sunt, cessante desidia, celeri exsecutioni mandentur, Florenti, parens carissime 4. § i o. Illresfris 5 ig-itur et magnifica auctoritas tua, cui cordi est, quum divinis, tum principalibus adhibere iussionibus famulatum, quae insatiabili catholicae religionis honore decrevimus, propositis excellentiae suae solemniter edictis, in omnium faciat pervenire notitiam. Provinciarum quoque moderatoribus praecipiat intimari, ut 6 eorum pari sollicitudine cunctis civitatibus atque provinciis, quae necessario sancimus, innotescant. Dat. pridie 7 Kal. Febr., Constantinopoli, Theodosio A. XVII 8 Cos. 9. ' Haenel add.: servata. s Palimp. om.: in. Haenel: om.: adnairandaque. Haenel add.: atque aniantissinze. ° IIaenel add. Illnstris. Haenel add. et. Palimp. om. pridic. s Haenel: XVI. ° Haenel add.: et qui fuerit nuntiatus. Eodena exenaPlo viro illustri Pf. P. Illyriei. Dl ^ ^TFY^O ^ NOUI:I^h^NI S e^qLt^S\ L\OI,Um^ Ī ^`^EcntN` Ī ES`T^`TiLIG^^eRECe'^SEmS ' l aqu^\uol.c^^ - ^^ - r^^^rG c ^U^N^ , ^ S m umlURz ^^ o RÚcs^ ^ep^ S ^Ttc,`lES S U^^\ cteN^ ^ uo NoN^^^O Uátl„E ^l^pRlmú ^CFST^^meN^rL^m ^ICeT1NE0 ScRlp^C1UlC^E^N^U^^ N E ^  1i l,u^r^` r lz^^r?-^zttcl.c^^-pRE^^p^mUsll-^seRe>`,aumR^\ c^^rgNcr S RECE^am `TeST^.R\CO^-l c cssucm ES^- 1.15^\^^sqo g U e ^^cÓ1Rec^rd S t-.1gER` Ī A`T'ES `TL..1`TORES ^^ - 1z^mS Re ctS Lie}Z g1S1,1CGA`T1N^C } S^ Ī ^\m^lk`T1S12CÍ ^ 11 - tc ^t,tERCLt^r l`f^\^UE^.,^•e C^^^T^Re1.,1 CT^ c,t El, Í..1 U ER^^`T"ES c^ 1?ZECT^\ E`TU`ToRCSt_1ec^a TIU\c^eL\ ^-1`'CC1R h^^S1^,.,CC,1^tm1 S UER^t1S E^^ Ī eS^T^TO,2c^z^ 121'^\ER\ O^SeRLI^\R\Q^1uSS\SSC^I - ^`T^C^^ E^n^ ^C,i^111^1C^c\UC`TOR1` ► 'dSTUÁC 01 ^ ls U^`T ī SSt Cl^l^m^EC^Emj, c a, c r ns pR o p o S t'rt S a ó O m1-t \ U ccm>~l O c n °c\ACnX ^ E R^,t pl^^c l p l^^r qJ+^ p iZD 1 >? SEP 13  coNS`rAN`1111opol..lTA TH1oD •A'XVtt ET^ r cS^TO tidG ^oNS S 1N^E>z p . hEC^E 2rn, L,l,^t-A Co l,l^lRm^\^r9uc^E^EsTamEN 'TISlH`Th EOC^USld1-ll CORpOjZ1SdUC`TORI ` ^ A`rCCO} ^ 1 SC}Zl U ^z.SL1NT SEa Í- ^OCAmp^.,1uSCON` Ī INC ` ► L 1`C S1^^19U1S1^^ pRF T c R tOCON ^ laeR1 T^TEST^\c^C^J^rUc1^ lÚEs`I^Ut^^ S ep`rEmTes`T1UmSc.1SCRtpTtoNl^^ coN^1Rm^\^ U R ^\uc°roR ^FS`T^\cI^EN`TISt^, I ` C `T^cRASsCI`^oc^Cc\L1L1SlpSESL,1SCRlU^^ Sl^\u^-rEm ^u^rsLlsc1^113 cREN OH p c ^ ES ` r ^U`T L,1 ^r^TER^\S^FSCt`iC ^ul-1C^C^r^UUCS^pROSe^c^l^, E ^^rSUSCR^^pTORe m Nz^m E `TStSU SCRtp`TOl2CSHES C \L^N^TC^L11C^11-1^TCSTa^^ 1 ^^ 1`l`^^^`^St N ^coNTlrte^ruRTeS^r^mE>J^um Fx hz^`^r1ze^^o>^h4^^,E^LtR ^ 1^1^1Rcllut^ TES`Tá m ^cN C TO UERONIhtt{, ^C`1k^^ l^ - ^ll^S l^p ^^.urZES^\es^lc^^culR^ u \ss E ^ lcTa ^urn,^ucmc,,O^ouN o a \E5u13pRES e1^l^rtr^rEST^TORtsS\mu^,O^^ 1^esRO C,^.Ti^^^Es T^ \`T ORCSUScRI$AN`Ts ^1^CSU1SSIC,\ll.,lSSl.1SCR1p`TÚCl^UN1At^ `tES `Trmc^-t^ú ^ ERNUrt c upz^^TtoltÉ 9 ° ^ h oc eS`rStNe SCl2t `ru  o1,um^CrEm p Rz. qu\sunmpu>31t cz^u.E ma^,Uel^l u CoNLtoCa^rtSStmu^. u^ t z.l,oR^SEpTem^TES T113 ^ p'^ZlmtipRo CjL1áREEOSL1ENtRERO^z.caER\`^CU\c^Et-l`CEREf^cp^^NET, L,1`r ^ Ul^`TES`u^ct^ EN`T U,m l.loN ^e C\ `^ 11^\^p u^C c^ES°ra. ó E^ U1-tc^Tl p Lt t31.1 ceN^I"E`C^\c^Í.Ec,EI-\`T L.\ol umTz^^rEm , S\9UtS^.uCr"EM ^^C`TO^Ec,t^ci^^o°rE.S^z.meN^rorl.tu^rpos`re^ ^ a cERetxoR ^E NOVELLARUM DIVI THEODOSII LIBER I faciendi de re6zt.s suis lestamenta vel donandi, cui voluissent, non Izaberent liberam poteslatenz el insuper notaren/miinfamia. Sed hace constitutio, ut nzatre.nz de pa-aedzcta paella liberal, ita minoribus iu hac parle con.sulit, uf, si maleatutelanz fzliorunz gerendam legitime susceperil el se iuris iurandi iazfeapositioaze coazslriatxeril, si ad alias nuplias contra pronzissa transierit, el alium tuforem Tilizs deducía ratione non dederit, ara gztae eana, constiterit debere, non ante persolveril, contra legts humus ordinalioazem veniens non solum eius bona, si debitrix exstilerit, filiis teneantur o6noxia, veruan etiam secundi naarili, qui oóligalae personae coniunctus es!, facultas, iaz eo, quod debifum processerit, loco pig-noris tenealnr, donec onzne debituaaz, quod ratio tutclae inveneril, saíppleatur. Nam elianz pupillls in ea parle lex isla praestal auxilinnz, ut patre de f uncto, si filio impuberi (id est infra aaznunt quartum decimunz) hae persoatae, quae ei def IntefO possunt legi611s el iure succedere, si non ant agendaan tutelanz ipsius susceperint, aut petieritzl tulorenz, qui res eius aut ipsunz minorem debeatgubernare, ab eius successione habeantur exfranei: illzs sine dubio prof itturcz successione, qui ad peteudos tutores lege non tenentat.r adsfricli, el de functo cognalionis gradu iuveniuutatr essc propingzti. TIT. VI. — CONTRA SENTENTIAS PRAEFECTORUM PRAETORIO INyUST4S POST SUCCESSIONF_1Yl I1VTRA BIENNIUM .SUPPLICfINDUM.-- (Tres §;)  TIT. VII.— DE Pf1TERNIS SIVE 111_7TERNI.S BONIS.—(Novem §§). TIT. VIII.— rVE CURIALIS AD SENfITORIAM DIGNITIITEM VEI, AD fILIOUElIl HONOREM ADSPIRET.—(Tres §§)  TIT. IX.—DE TEST4II^IENZIS.—  (§§ i, 2, 3, 4, 5, 6).. . . . . . § 7. Si quis autenz testamento iure perfecto postea ad alium pervencrit tes/amen/1m, non alias, quod antea factunz est, infrnzari deceruimus, quanz id, quod secundo frzcere tesfator inslituit, luye ftteril coatfirnzatunz, nzsi forte, iaz priore testamento scrz^tis ¡zis, gzti ab intestato ad testatoris Izcreditaf.esu successionemve venire non potcrant, in secunda volunlafe testafor ces inscribcre in stituif, qui ab intestato ad eius lzereditatean vocantur. Eo enim caszt, licet imperfecta videalztr scriptnra posterior, infi^rmalo priora testamento secundanz eius volunfalem non quasi testamenfuuz, sed quasi voluntatem intestati valere censemus. In qua voluntate quinque testium iuratorum depositiones sufficient: quo non facto, valebit prinmm testamentum, licet in eo scripti videantur extranei. § 8. Illucl etiam huic legi praecipimus I inserenclum, ut, quoniam Graece iam testari concessum est, legata quoque ac directas libertates, tutores etiam Graecis verbis liceat in testamentis relinquere, ut ita vel legata relicta, vel libertates directae tutoresve clati videantur, ac si legitimis verbis ea testator clari, fieri observarique iussisset, Iloreuli, parens carzssime atque amantlsszme. § 9. Illuslris itaque et magnifica auctoritas tua consultissimam legem edictis propositis ad omnium notitiam perferri praecipiat. Data prid. Id. Sept., Constantinopoli, Theodosio A. XVII et Festo V. C. Coss. Interpretatio. Haec lex multa confirmat, quae de testamentis in Theodosiani corporis auctoritate conscripta sunt. Sed hoc amplius continet, ut, si aliquis iure praetorio condiderit testamentum, id est, quod septem testium subscriptionibus confirmatur, auctor testamenti, si litteras scit, octavus ipse subscribat. Si autem ata subscribere non potest, aut litteras nescit, tunc octavum pro se adhibeat subscriptorem. Nam etsi subscriptores nesciant, quid in testamenti pagina continetur; testamentum ex hac re non habetur infirmum. Testamento vero nihil detrahitur, si per plures clics dicatur fuisse dictatum, dummodo uno die sub praesentia testatoris simul omnes rogad a testatore subscribant ac suis sigillis subscriptum muniant testamentum. Per nuncupationem quoque, hoc est sine scriptura, qui suam publicare maluerit voluntatem, convocatis simul una hora septem testibus, primum, pro qua re eos venire rogaverít, evidenter explanet, ut, quia testamentum non fecit, illi apucl gesta defuncti publicent et allegent voluntatem. Si quis autem, facto legitimo testamento, aliud postea facere voluerit ' Haenel: perspiciurs. 255 rresTam El-TUml-lol.t2avt-EgcluoapR.lus vÁc ^[ulES^r^^^^^ ^uR.tt,lylRmuc^nl^lstSc.quet-4,sy tR^) l^z^^-e c oNScRt p ^ u m E c r I ., E c, 1 T mo . T ES c r - 1 c.wr1 N u c) ERo 1  C  o  c7 ^ OL^OR a` ^ m ^ ^^m stl^t^p^ ET^\^ct E )21T - ^ u.5 tT^^o7^ti C1EN1ClSSECUNcl`u()1,L(Cl`Tc \S ' 1 W- - 1 C L.t^\ - \-. E.YTS11 N pRu.,-,0 ere S ` r n C\ -- ) el-ATO ^ ^ o á^ECt11.1 ` ^2oxlQ l ^1CY1`Cd`TC 1^ G5 V 1 >`1 5 ^1 bES • E ^pos wu a u E l „bsuccESS ION Ec r iU O CNU1T" 9u tee€-t,\cnsthó 9-FS‘r - ^ c r u Sy ut S SE`T ^ O`TERRÑ^`C h e} 2 e ^ 1` c1 T^`T4^b e y LNc TI 2.U1t -+` C11E5`C^Y o SUcceb21Z - , C^^.ttT^ n E^Ip o Sct"C R1QRLiOI,um,-1-Asb Cyut-1CTt l,1 CeT 1 4 ol` ī s lcupc'RcccC,\ S ><c}1.1pmNib,CVs CR,U"-NSuNT u n exT . Lt-TgL.111-4 , crCs T ES 1 U1z.11uRN1 . 4b1Rát c,l oNe CaNy(RC9(2-ltTcrEcTal2rz\c> Inoccosco )-1UEN ISSE. uq - Remacrop)Q,t0F2tTES -U\mo secL1NU1 - 1-- ī p - ROp1Ngulssu l s qü^\^v y ī cetaeNE;uJ\tz.,t19.- CO-1-.1 E.RC ` Ō uOl,L,tc11TNTQm q, tNorm-lii33 üGl,C ī RC2: ° ,00-1 NCSVRm,MPeRmA1-4E2\9" •  ^ x  C \II,L1 L .^~ o^ 1 3 ^ s  e T p ^^ l,U s lb (--1-2)- ' lM^p ^^co^slL.1 S eTuz.^.,E^t-\ n ^1`i C  ^ ^ O psa U C ,^ EST1 O^ 113,^  um"\^,1C`t ^ ^ 2 E l  1 í.t l C U ^, L^ 11--I 1 S`^ E c ^^ n^ ^\^ t-a p u L3^..10 EC O) -S-f ERE )--íb1es-NYI-ER),\cmlr-11s<TP.z.-kTLIR.  Sec l 'Y >~+ O \y, s^ \ 1, a qua^3 CORI Z A 5^.^ m FEN^ --AM1-abClm , q u A1-1T,\1^,,q, cY),.d SN rr u b 1 t-a1 s `C U E. p Rou11-l c 1dl1 L1rn c t.l 12NesT• p ER,COsC \ uO g, 1 J OT-1b u Ul C o eCI,NRA`óu1Z.' L,UuaO 1-lumquE CoN`T1>1E€ s 0l,E1~iTtN p Rec^llsl" Rumú,\m , 0..um1-N ^ AE12m YN. , .. 1-+`rtIR: Emī ,\LTUR,\EScl-- L1`rSEm,vt--4cER ¿ Tz\poSScss 1 o» -tcclz5vumsl,-rc ī usba e nli-1luc y 1 • quo bs lpossessolz.lA) bt.,(...1U10Ncm ""N CRc-Sc1T.1,1Nmgob oótEposstemUSl.10-1-1)-lu(Y)q‘xe° ^  R \l. ^ te lZO^^EutclNl^LtNc^l 1 C^Om ll - s1o^N^eR^I.^^E' ^Ram TV m1)-at s1Zlp d Cl7 r [Rz\l, 1S t,^\ `C"uC^l qUERI`(^u' N ` cc T^ \ m e }-- 1 ^pU^EUm cLt l ^b cn.Es c t`^Sem i^Em^tJe`c ^ ^ lutsl c r^tm S cópl.elzctmq, l2,Eelt^rA^pR1QR-bÑm Cu crIAl _zc,mE1ī TOsepE 1-4 Ec2,. paS qER10R.ccr)cv) A"t-tE l1\ lEc,).(,pF.toRe mRC.ót,-used ttJhkeN"myl.u (TI lN ī Stla ut4U9-10 1 -4e) NSsol_,-urTu R , \ COS uC, se S S o 1-lea--) NOVELLARUN DIVI THEODOSII LIBER I  257 testamentum, non aliter, quod prius facturo est, reddatur infirmum, nisi sequens testamentum omni fuerit firmitate conscriptum et legitimo testium numero roboratum. Nam si imperfecta forsitan fuerit deficientís voluntas, secunda tunc valeat, si in primo testamento, quod fecerat, extraneos scripsit heredes et postea in secunda voluntate illos instituit vel ad successionem vocavit, qui, etiamsi non testatus fuisset, poterant in hereditate defuncti ab intestato succedere; quae tatuen posterior voluntas defuncti, licet non sit perfecta, sic in omnibus, quae scripta sunt, valeat, ut quinque testes iurisiurandi religione confirment, testatorem ad hoc eos convenisse t, ut remoto priori testamento, secundam in propinquis suis, quam perficere non valuit, conderet voluntatem: quae in omnibus vel sirca omnes firma permaneat. TIT. X.—DE ALLUVIONIBUS ET PALUDIBUS 2 . (I) IbIPP. THEODOSIUS ET VALENTINIANUS AA. CYr:o PRAEFECTO PP.AETORIO el Consuli de.ciaraalo. Suggestionibus tul culminis semper magnum aliquid rei publicae conferendi materiae ministrantur, semper nobis aliquid porrigadur 3 emenclanclum. Quanta itaque magnituclinis tuae provincialium cura est, per eas quoque non dubie cleclaratur. ^ r . Alluvionum, quae contingere solent in praediis, quae ri d bis quorumdam fluminum terminantur, ea natura est , ut semper incerta possesio , incertum sit eius dominium , quod 4 possessori per alluvionem accrescit. Nam quod hodie possidemus, nonnumquam altero die vicini fundi dominio, in alteram fluminis ripam translatum, quaeritur 5, nec tamen apud eum, cui accrescit, semper remanet acquisitum, sed plerumque redit ad priorem dominum cum augmento. Saepe nec ad posteriorem manet, nec ad priorem redit, sed in arenam fiuminis inunclatione dissolvitur. § 2. Ideo suggestionem (Sequitur textus pag. 25 9 ) Haenel: couvocasse. ' Haenel add.: et pascuis. ' Palimp.: corrigitur. Palimp. add.: si. Haenel: acquiritttr. 33 ` TC.I1CUl. 11-11 S rv mt-r-reN -r F s NON  C, vp`rl l S so^tSNe ce CSl t', ',UTA t^ Ll C^l Ab1 , ., ^.,1 L11 o N t13 , L O i m%• S cb o^ ^10 a s^ 1 , u 13 Ree s,r  o R^  R t^reRNRC-imz\óc^, oalNt3i ROut-tctts p R omU^, S z1mu S • ^ v. clu eRAal.0 Utol A Ec., p os SessoRlZ ,Nagt RüVrTUR 1J Eq'n)11 tú Ra ī RloctcNat tJFc,eNquot,lv,E,-5-pe,v-11...1ecsEp,\RA-c-ImeENs1 Rl Z^ avuNC` T -toNFsyc,c,lhacypeq-uoLEC,,cCtal, ī •Tu'R ^ n S m• c 1rn s N CCy,\bI,U U 1 o 1.1 C1S1,1 o Ra RE utTt d u el RF t` ī o/1r ī Zn OSSE s sOR1l ^ UtaE,m1`)us l1 n 3 b1cERES t CI '1 tt1`TFR, yá ECEd9U1^ q, F A ILA ó 1,b , .^^ ^,¿.uEl, pb,scuAsutbeua,n--(AR,,óscRtp9-., Stsu 9pTIL3, ` 1 -)aClA130 } Rns+poSSESSO12üeo 1J L11Jc,\ FRL1CC1 F ER T11,tTNTEm`TRANS SC.tN.--r t9 el, L^ElJC^ 1 L1 F1pE`T1•uE ^, gudsl pFRTtl,ta, se^^\RaTlmcelaS 1 Rtuel.yucT t o Nes e,r coucE ó tmus . ^]F ol.eat,t1-  .lc,etaTCSOp ERen sUamd, SRtó ec) n ss c cul.TuRN m. SC ^^1 lÉ.,tc, eN(namS caa,ms l Lilbd,^,.1t.lo SacMtU`rF^E^hN`T• h ttlUS`TEo-)eRe.`roReSC1 U1N9UE La Ru mU R\ c oNÓemtacCoERCERI)ECeR.\- n tcn-US , ^^-t seRgoS 1^^13E^ac^UmES-roprtctUmquo9^TUesF c^ lse^rcE^,s,^ ^^^t^c^t ó Ílult.tsmoólSESSE1Rvrb‘Spo>,lEt-kbumusEt,st pRECCs 1 1 - - t S T R tt X E R 1 N r r p e`T 1TO RCS C\ ( RF, pmRE las 1Zm e, , -vb,g u e F°T c^^\^11^tc^\^uC`foR1`T^^S`TUa^ S u c, S Es s 1oNEm`^ U1 Cl.1^cr N 1ts h Ac s pos \ c TZONE  S  Co>`t INuJ4Vc2I.ESECm  \cTtspROpoS tT1S  m1-1tUm NOTtTw.mpER^ C R R1pRECtptAcC" dAT•XI•k-OcTOBRiS  CoNSTnHT11-10Pobm  U,\I_{N111dt1.1yOT11  ITI\N‘ToLto Úc C01^S5 IV-ITERAS 1 t--LCL EC , EC E1--lSVt'C.1M ES`TUTS t ' ú„LtultaS A,«EUm S '.atarnPac.11, a - r tmlt.,Aj,la,m ,33z.-cem coN' T 1. E • t -r ^TERRz^cn 1114\ó(VIIRNTCL-1\usV11J1131sp9-1UmTeRR2atr--tosclÇTul2c9..1 `TUl,1SSE • 9uc\mRErn C1-4EV.tctoa,gUEpoSSeS5oR1U,,w ClutS l9 - amr+ull,us uE > ^ C 1 Tp 1sc¿ki.F maóeaecutl`1ótc,\R^ RE^ CLt1^1S`rR1L3UT Um hal.tl.lUSAbI C1a,er S 1 cl UtS AF e irIm pNl-UaES su() sc-celól  ERtumuERv - e' ET&1huS c.1m ^ER^1tt^a,^t-,SA^1u^E 1Zt c r s 1 m11.,vcERh ochlSqutEXcol.U1T"SINE CENSU rERT e rTuo1L1RFPOSS1bez.`c  SctuxmAóex1-£\N 05 °T'R n muv4x  poSTUi..2 n 12E  1C1 Ó E  S  s L3o1^^ dR ^ m IT r TF.NC^1 ^REC^1 UuSC^iCR 13 É }ac^1 Cp,R^mlµ NOVELLARUM DIVI THEODOSII LIBER I  259 tui culminis admittentes, non Aegyptiis solis, nec de Níli tantum alluvionibus loquimur, sed quod salubre est, orbi terrarum atque omnibus provinciis promulgamus. Et ea, quae per alluvionem possessoribus acquiruntur, neque ab aerario vendi, neque a quolibet peti, nec separada' censeri vel functiones exigi, hac perpetuo lege valitura sancimus, ne vel alluvionum ignorare vitia vel rem noxiarn possessoribus videamür indicere. § 3. Similiter nec ea quidem, quae paludibus antea vel pascuis videbantur adscripta, s sumtibus ac laboribus possessorum nunc ad frugum fertilitatem translata sunt, vel vendi, vel peti, vel quasí fertilia separatim censeri, vel functiones exig-i concedimus; ne doleant diligentes, operam suam ao-ri dedisse culturae, nec diligentiam suam sibi damnosam intelligant. § q.. Huius legis temeratores quinque I librarum auri condemnatione coerceri decernimus. Inter quos habendum est officíum quoque tuae sedis excelsae, si aliquid bujes modi suggesserit disponendum, vel si preces iustruxerit petitoris, Cyre, parens carissime atque amantissime. § 5. Illustris itaque et magnifica auctoritas tua, suggestione tui culminis, hac dispositione non admissa tantum, sed etiam collazzdata 2 , legem hauc edictis proposítis ad omnium notitiam perferri praecipiat. Data XI Kal. Oct., Constantinopoli, Valentiniano A. V. et Anatolio V. C. Coss. Interpretatio. Hac lege censiturn 3 est, ut, si fluvius alveum suum paulatim in aliam partem contulerit, terram illi acquirat, cuius finibus spatium terrae dignoscitur contulisse. Quam rem beneficio aquae possessoribus acquisitam nullus velut fiscalem audeat vindicare: cui rei tributum nullus adiiciat. Si quis etiam paludes suo studio derivaverit et ad usum fertilitatis adduxerit, similiter hoc is, qui excoluit, sine censu perpetuo iure possideat, neque quisquam hoc audeat a p ostra munificentia postulare. TIT. XI.--DE BONIS DECURIONUM ET DE NATURALIBUS FILIIS EORUM IN CURIAM MITTENDIS HEREDIBUSQUE SCRIBENDIS. (Segnituy textus pag. 261) Haenel: guiuguagiuta. ' Palimp.: coitlaudatanu. Haenel: saucitut. fJOuElIhR  U1 Ul ^.___^ mS U,MROF€S p°rl^^oc^osluse^r-u^l.eN^tulaNu s•^^^^poLl,ol^^o ppo sIONcuil2TuITIS>,ull.Nq,Real.tNpoTtccShomt } -l eso eco cluNclopRONNl.l6Ewly-rKTEIUNc.,uN°TZ.1R. ,xmcu V, el-te y tctoRurnpu y ac c r ī s, C,el-tusmpl.iy 1 Ce-rL•lKhumáNYn b 1U1\- ī aUel-ttuol,e1-I-TI^NOUlS CRE C^laimüsou l S  L.1Ne ,t^^Ri^  Ó sp ^^OUuictssYt-l.ta-1Ntse;cpecT^ qu R• U `TS ī qu 'sÓEsei3eN E meR\Tu col,eb^^ moRe o mNtumquEmllsERalacmsme-RtalcC' c01r1 muNl1.1EceSse r esTQalocC?NÓeCt1NE`TURIN C j t2d`TuS , hutuS NEGluts s tm2eRe1NCERÚI-Fd`TECO N moTZ1mcELsITubt1-1Cm`Tuam 2uoB1SRE mEal um p OS e ra&S } ^SEp1ZES ` FNSSU CC eSloÓEC^^' Rau1^- C1^iuL crlENlrnsepEt-aull^m`TRah eNTCSSo1Z`^EmAIO Rum b ECCtR. lo »-tc•VC"uSI")ORI C)INEC n Suásy a1,lrrE1,1U EIy\RI9pSEN c re1t mep1E`TwTts9uoóa,crlNslc,uEuy:e 1:Z u N9 -, mz^c,ys lFtc(sp, `  Rt-1 TRtmuNeRl^^^jE't-aEC,1cl1SC^^c^o1^^Rl• ^^11CumE^c`ieNC^i pU^,t 13 cto eRtsl^ ullA l Ets^ECESSIc-rastrlmly,eRl^ról^aFRSIsFAm ^edt ylcto^umoRy.4A^r1Y,, E j r-rc.11,ERu}.iT 1 d A c,Et-taepcvtltte ESt2)eRtúm29 1 :Im1S^Aut131hNcyREC01-AtISC yr e12ehib um ntoscuRlAl,t 1 5,19o-weRlz, Al.losótscusslo1-tuml.CluEtslN PÍ.tcz,u t e r E<TCNuoduLTRNoMrl F 11`ta l c,l.tKTloU EmcSTRdTto N Eml,.lv e Rat T \ Ár CtSSUl.EóARE Coc,ll - uri clUtl.u?; ut21K1JOH óEbIs S e < r N1sl p ROw252.aLspos v - rtoylECUReTUR quo d u uuscptsq ej?1`T 7 - Amsul5U2\e9, VI 11 `C11,1cT'WT1S1c,1 - t^RUS CjZUIL.tE\.3.1^l0 pE12t13'co1-4s` TtcTUEl - tÓ1S ^^ Rc ^‘ `rATemexenceR euL {^ u1 b\S CUSS ORI\ 1C111? ^ \Eá`T UQ^,lNC0^l^ertE^,ao^L,eq^,omcuNF Regl,oRth12t • Cum 1dcyuobmvt-lus r ueRN. r rtNC 1p I`rEsSE IN m ó eU1Tum9L1tó Emhtt c 1 t 1 1 s t CpWTnla mSu - áb tLl SdN`puT^RUt 1.,1cEa.`ropERts, a `T1oSIt^cTUR^^^`rR ī mo }^ t11 SUiSoi^.lc t^[m1ZE b m ^ .`r^^ s^caTec^n q Z..1c\PttOp`reRtpSvSCtttl^z^TlC3^t^O^T15S1 1 m u m col ` tSul.. EN`r'ES Clta1l3° SuoRuclutrn13eN1VoLEl_Im^No , u mUS 1 N`re12C\-uS N - c ^^ V )UtuS z\E`TER.Nr 1-,EC,ISSAI, U BERklmd. 1_ 1 9 - 10NE eCCR1 , 1 1cnuS U°TSl clu,ssua.sYo1.t T E Nü11.19,Etus cnol^l0NFR1S SU13 b1 `T US 1 1^1 9 C1ja,t13ETCita1`c,v1-99SeAlTeR1s9, y ERS O1a Am cquod cUm9, c10 u14C1S Z€. b1óER1`TL\ C.l. 1^o)aOR.c cr, C, eSS elur"1.lul},.ÚE,cu olu m` ī AR1ái.,át2S i`>-ác Ī Ez~1ELpRE tLtÓt C tucos U11SR - r c Tust1.tcURRz1`i r C.IE1_. SIS CuSS1S1Rx`r1QCl1..ttls NOVELLARUM DIVi THEODOSII LIBER I  261 (I) Ii11PP. THEODOSItiS ET VALENTINIANUS AA. APOLLONIO PRAEFECTO PRAETORIO. Nulla professione virtutis nullaque re alia potius homines Deo quam prona liberalitate iunguntur. Nam quum beneficiorum fonfiGus 1 genus amplificetur humanum , divinam benevolentiam nobis credimus obligari, unde spes tota vicissitudinis exspectatur. Ouod si quis bene de se meritum laedat, ex amore omnium, quem liberalitas meruit, communi necesse est odio condemnetur ingratus. § i. Huius iniquissimae rei acerbitate commotam celsitudinem tuam a nobis remeditmi postulasse , praesens snggestio 2 declaravit. Multi enim saepe nullam trahentes sorte maiorum decurionatus originem, sua sponte liberalique sententia pietatis quoddam insigne duxerunt, magnificis patriam numeribus beneficiisque donare; alii, quum exstruendi publici operis nulla eis necessitas immineret, diversis eam aedificiorum ornatibus extulerunt. Icl augenclae patriae desiderium, maximis laudibus ac praeconiis efferendum, alios curialibus oneribus, alios discussionum laqueis implicavit. Et quod ultra omnem indignationem est, rationem liberalitatis suae dare cogitur, qui luxuriae non dedisset. Ouod nisi provida dispositione curetur, quotusqlóisqlGe 3 erit tam sui suaeque utilitatis ignarus, qui vel in operibus constituendis 4 largitatem exercere velit, cui discussor immineat, vel in conferendo aliquo munere gloriari, quum id, quod munus fuerat, incipit esse iam clebitum? Oui demum ii qui 5 sic patriam suam dilig-ant, ut, quuna frui liceat operi6us otiosis, iactura patrimonii sui sollicitam redimant egestatem? § 2. Ouapropter ipsis civitatibus potissimum consulentes, quibus suorum civium benevolentiam nolumus interclusarn, huius alternae legis saluberrima ratione decernimus, ut, si quis sua sponte nullique eius modi oneri subditus in qualibet civitate per se alteriusve personam quodcumque munus ediderit vel honorem g-esserit, nullum ex voluntaria largitate vel praeiudicium sui status incurrat vel discussionis ratiociniis (Sequitur textus pag. 263) ' Palimp.: juuctibus. s Palimp.: successio. PallllllJ.: tillsgillsque. Haenel: coustruendis. Haenel: qui denique. N ptaELlA1tU M  b 1 1,11  T HT0 \ET1Am CUR1Al,lllm ex c nolAR1a1U1.71q• CON Ceb1 rn us , nl Olb1l,FS Au c ["e esu el, semouewTes• uel, 1 1-1ST1ZUil")eNTa uel,sicylb ^^`ri^^m >> u1Lls o-) p a11C.1RE CpUSiSTITt?-4c?) C^.^.. tucn pROFERR1üIll, qa1219 , NONp`Cl c lr v l2,  JE .Ó1uR^\`TISSCECCCSSCv2?8>Ct..ti4p tl`TS E b l L 1 s EN `TERE X • `T1 cT) A3.1 CR ll-l`1 - Cl v a} - v - rl C.r s 1 N `t - pR E`rt 1  cL11, Ta c rESC1zEbtopoR`TehebeCeR1-k1muS  uIÓET41c17`TNCOb ülü `Tam 9,11-4 - 1UtT)á1-1UrneST 9 u A. cr)pU1;1^c^^TIONEp oC17.) ^ ,9) Re RumETpA u , rTd` ► 1SbE`TEC,1 C-111,e-u\`rem ET11 . 4Ulb E p tiTC-R E C^lU^T1^S  ^l^Eí^riSON^1S^Ie1^o^E1_'-)l`[JlSS1IDnEcriumguoa ID no  P\RTiSc\C`Tl O}11.lcfi CU R 12C C 0h,T `1  C ESO ^}2CS pRES^\REi0].,L1ER1N`^CAU` Ī ION,^,^l i ;s` ^ S i N m EÓ 1 1.1UNUS9UIS9, c\bELITORIB , CON -ue1-21 9r19a-rpoRTio}aern 2. e...c1UE^ 1UCRS O ACSb1,1 C,-:; ^ uNcCrus i uERkTO13l, 1c ,aci-UScr,\mrJEo--)succcssc,Respko CU121aV12oSUaSOR`rC12ES9-1 ^ Ī UC ī ZeCO^PC^^,^\1^-tiul^^ec^ Slp'REc^^c^T1S LICCCSSOReSSESarRZ.mE4rAcrOC.12.eb1beR11`ví"e;c c USMNboS Tu - kc ue1Z.O,tS1Cl-)11„1 T t1Z)1NOm1zeRun7ZN (n o 15 1 1,1u m Ma g E} , -! T1® R C u R 1 at11l1,.1 S ®m) - 3 1 u cn itZ e Ru co IY-3 ^3 S oPR cal e-U1 , 1zaR• Sc1 l_ 1ceTLiT u - 1-1 UERSlsánoRITu11=¿c L^^, cr,v1-11 3USApeR`T'O Ro y oSl c ns z, ae ^ t,'c6ri rn a crlORe-Ruco UEI.C^ lulslOpRouTSUCCESS oReS E1, Fge ' l-°`rSt1l3pRe S E h1T1d C L.1 R 1dt1LlCn CeL,E13IZE` - 1 -LáR. "'  /"/ O mN11;1á°-1-- Cz\s 1 bZ.1S 111 U . z c áAr\ }2 S C  e CO N `p Ecve`T-1/4T12,\ N S A CcT-1oNESly.Aq-ERpoS1TSy. 1RCt, ,XSlH1 - ,113Acp,S C^^aE m a 1-1 E TZ Eb E C E RN 1 C`n u S  y1-1,‘ v R w.J c1 - “- E 4RQ ó,d u OSl1J`iEgRAS ores UE1-4IRECE1 - aSU1 cv» a'; :_i::'t '; e ^- po^Emprao^le^7o`'^Ea^l^^T12E.c^L^^1Zim ptáo .__'_;-.., 1&11,tS9cLt\-)oR1S1)aE em pe rna zl,19-eS E c-1su\1,1 Ela.::':::.:: 1 UBemusz.blu1 ` 1 1 u-i-XSquequEiso:hxsE, -:;:........ _.. L1 Olu mcra-rE u  tmos á1-291S1NcYl1NUT10)-.lEECReS c¿ON`T -• 1L1Ne1ngt.-e1NC`r1 ,\m l.1eperem-pRoep` ā EC\-)L1EyR1NClpál,lElusb6mc1L.11 r Ta,^c lS L1 1JbEp  NuL1 su e1--PRO usOR 1`Tc.IR"1TT ^ RCRUCnUE\., \Uw1 r CES q- ^ .- - cO Z,1el. eyxá ®sp os 1`-n4j,1EU0kLi t i - a, r d 1S uj ^rim ^ k-.1 eS 1TNRu m1 w-rE C,RumiJ ul.LA gz.a 263 NOVELLARUM DIVI THEODOSII LIBER I obligetur. Hoc enim pacto, quunt ex voluntate praebeatur, quod, si necessitas immineat, evitetur, nec gratos suae circa patriant benevolentiae poenitebit, nec excusatio relinquetur ingratis. (2) Iidem Augusti Apollonio Pf P § z. ?Ileminintus quippe, nnper entissa lege divali portionent quartam de facultatibus curialium fati munus implentium ex qualibet novissima voluntate, vel ab intestato etiam, ad quemcunque, praeterquant si ad filios deferantur, curiarum deputasse corporibus. Sed multi tanquant corrumpendi totius patrintonii occasione captata, atniusc: jusque rei sibi particulam vindicando adeo totas dilaceran! facultates; ut, dum participibus relictarum opu.nt nocere cupiant, sua quoque jura praecipitent. § 2. Ouorunt nintiam li.centiam provida dispositione frenantes, ipsis quidem curialibus occupandi sua auctoritate res mortui eopiant denegantus, optionem vero damus heredi, ad quem vel ab intestato, vel ex postrema voluntate directis, vel fideicomissariis verbis decurrit hereditas, utrum aestintationent quartae partis curiae velit offerre, an ontne patrintonitent, quod relictum est, in partes quatuor pro sua voluntate dividere, u.t, rebus totis in sortitunt casuntque deductis, vel curiae quadrantis, vel heredi ac fideicomntissario per universitatem dodrantis, electio ex sortis conditione cortti.ngat. Ita scilicet et praefati successores et curia promiscui rerunt dontinii liberabuntur incommodo. Naturale quippe vitiunt est negligi quod communiter possidetur, laque se nihil habere, qui non totunt habeat arbitretur. Denique suant quoque partem corrumpi patitur, dunt invidet alienae. § 3. Sed ubi quarta pars bonorunt ntortui curiae debet oferri, intmobiles quident res, quae nec latere facile possunt, nec quicquant, si divulgentur, officiunt, sub adspectu etiam curialium aesti– mari dividique ' concedimus: mobiles autem res vel se moventes, vel instrumenta vel si quid etiam in huius mocli iure consistit Z , in medium proferri divulgarique non patimur, sed iuratis successoribus, quum apucl se cliligenter aestimaverint, quae quantique sint pretii facultates, credi oportere clecernimus. Quid enim tam durum tamque inhumanum est, quam publicatione pompaque rerum familiariatm et paupertatis detegi vilitatem, et invidiae patere divitias? In exigenclis vero debitis si pretium, quod pro quarta parte actionum curiae competit, successores praestare noluerint, cautionibus iurata fide prolatis in medium unusquisque a debitoribus convenientem sibi exigat portionem: eque diverso aes alienum, si cui defunctus fuerat obligatus, tam iidem successores, quant 3 curia pro sua sorte restituere compellantur. § 4. Ouod si praedicti 4 successores se sacramento crediderint excusandos 5, tum vero ad similitudinem rerum immobilium diligentior curialibus omnium rerum indago praebebitur: scilicet ut universis mortui facultatibus in aperto propositis, vel aestimatio rerum vel divisio, prout successores elegerint, sub praesentia curialium celebretur. § 5. In omnibus autem casibus, ubi quarta pars curiae competit, transactiones interpositas firmas illibatasque manere decernimus. § 6. Ad filiorum vero numerum, ad quos integras opes venire censuimus, filium, nepotem, pronepotem, patrem avum et proavum, ad virilis sexus originem pertinentes, etsi alieni sint curia, iubemus adiungi, ut has quoque personas ex ultima voluntate vel ab intestato delapsae facultates nacldires partis imminutione decrescant. § 7. Filiam quin etiam, neptem proneptemve principali eiusdem civitatis, unde pater, avus vel proavus oriuntur, nuptam rerum vel ab intestato vel ex dispositione voluntatis ultimae quaesitarum integrum nullaque ' r Haenel: dividive  consistat. '  Palimp.: pro. ` ' Haenel: saepe dicti  sacrauuntuni sibi crediderit ixcusandxni. (Sequitur texlus pag. 265) N PU runRNt r^ ^  . D 1V1Tl-lIQD ÁFbl C c r'1SEfiCO4RepROpO$1` Ī lSS UCTIONemUp e cLEm e n As 9 U„l-r, 1 1.9 pE-i`uuíY)UO1,umuSObSEI2UARl d OM lUm N O`r4TI Ana ue- .91Re C ONS`TITÚKT ^ NTN • Vll , 1DjNN\RT 11 CONSTrNT1Nl^poL1M ^OSTCOIJSOLl^T Dios CO({i FTTHfO^xl t NTEIZp L E^ Ettz.ccuRlal,ESTESTa m 1aTUrnyrcERecr)114  oo^s mE p ROhIú FN `T UR S CC^t` Ī ^\L1^T^EcI^T ¡mis 111tSS [ClpLuE¡21 NT cU1,-w Ī ESSudStl1 `-ECjRZ.SSI)-IElNCY7iNL1` Ī tpl.lEdtlgCráaEJZE t,11^1CluA . l^r CE `^ERUmS1^1Lll^Í,,EC^t^t n^1 Ú El^uE1211^t^rcrLJl EcnL l$ET NETtAcY) VcTRANCUCT)2 n CUR1 CRIIIS c -?20g cv) t`T`i^¿\H Tt l l2ñEke\ é. SEÓt`iAU`^-)ERES9utCoNóICIONEcnCUR1ACt-4U11a m () e s e`T 9 uz<n e t-AmÍ i e12e 1 `rxr1SaCeep-DeCUR12FS1HCALlc1 udtt-401 tt-uZ.lT10t-lE C)'70XRE>^U11Ci^\T ^L1QbS1'hlSCl i .11hERESSCR1BTUSE.S-TIN`CECjTZ` I,eREÓ1TaTE mhap, ErZEuol.ueRl-rer},O C j uA R`Tat^ \ 5 , CURI ¿e ó EpuTATuRpRe`TIumciva.N-t-c.lmuaLUER1 Td ^R er - 1o ) ,.t 61EFE RAT  1bomL1s  Lx-TeRElsoNpo-rEs°rcómrnu 1.31E Z c rlm ^ n `TlO  (Z) epResial©Z.IeRoEcrci catd9c.^1^ 1^^t eize es-r heRESScRIpTUS cuRlz`EyRe6eix°rs,\cRdrneN Tumsccu - 1 -1 ump l empRE r numsol,w-reiRt,ts CIuo c^ sll^lo I „u ERiTpR OL\°rtsOclm Y1113us`CRES pc\R T E S }-1E.IZESE` Ī cludl-i"^en c L1Rtau1Nólcz` y , 1 --r= D EcaU`TlON1)3' UFT2O 9pcuESTdTp RI cuR1 (y, L1 bel-1Tt1RSimt\_tlZA.(r1ot-IE l  ác,  t_.1R ulSlsE^T-t,TES`^ Ī ^ToRCtdl1S ULSSEC01-1U INCITI.IRTRCS p c\12TES 1 C5EnES E`T9 Ua.RTaCrICülul Cn E Ó1` TORI1 3' S1Neb11. 2 \9-109 Ed1SSOi.uaT ' P ó, cTtoNESci,ItTER h >z E G en  EIERe 1T2.TtSJ 1 u 1 S lo)..lEyz,c c rE FueRl hT 1}Z (l)9ma,1^ GA1-1`T• ya LIUERO N E pOTESF-`rp RONE pO`TES C^ut AU 1S UE 1 ^v1ZQ o\ L1lS^ ^.liRt ^,emCR ^^ rn áUS Ez ccE.ss e1211^1T' SCL\ SCR1$^111^^2EÓES S tNT-SE t-1'\131NTES` ī ^eTOS UCCC^id^ S1Z,lECUR1á^ESS1NTSIUECCaR1A\,1L3EiZ1 E\-)ERec) 1ywrEy t U1ó €13  L,1 Et,a1CVN1S591.0325 - C Am p a,l"t`Tem CUlz14\EpENITUS ra01.1 a cm 1T c rA1--1T' t^ E9 - 1N m ct1R1^^^igl Ep-reS p1zO t^ Ne Q `Te S CL,1R ^.11ps lus C1 U1^A`1 Ī lS1N m ^ R `TI.^n01-l l a c0>tt uccrz\ VueR t e r M.10 ?RO AL10 1N ` Ī ES`Yá`V1S 11--VTESRa EREÓ1T2x9-F SUCCEÓiT : E `TSI c T'eS`T¿\TUSyUCR19 - -e7Th  SQ N2,.•SR I1_4 9  t^S•  c^e UZ^°r^ex^.eóESquz^lz- ) c  ^l ^po^ola curils,e Rey Lll`lREló CO SUNTGI^.• ^ uOlyíl„lA ^ F `T1S^RO ya I  1 p`i"1SZ^Ua°C R e ^ [Document text truncated for crawler view.]