Fontes Iuris Romani Antiqui. T1

F ΟΝΤΕ S IURIS ROMANI ANTIQUI EDIDIT CAROLUS GEORGIUS ßR Ū NS POST CURáS THEODORI ΜΟΜΜ SENI EDITIONIBUS aUINTAE ΕΤ SE g TaE aD$IBITAS SEPTIMUM EDIDIT ΟΤΤΟ GRADENWITZ PARS PRIOR LEGES ET NEGOTIA TUBINGAE Ι Ν L I B R A R I A Ι. C. Β. M O S R I I(F. SIEBECK) MCMIX. Bruiisii Fontium hanc septim n am editionem ita instruere ut pro -deat prioribus non plane indigna, eins fuit quem seztae adornandae socium adsumpserat Theodorus Mommsen. Qua in re non dubitavi viros doctos consulere : Franciscus Buechel8r, gaem repentina morte ereptum iam dolemus, legem Oscam tabulae Bantinae, Otto Lenel edictum perpetuum etiam huius editionis causa tractaverunt, Gotthold Gundermann leges a Frontino servatas perlustravit α Franciscus Skutsch cippo antiquissimo edendo adfuit, Paulum Viereck de senatus consultis quibusdam adii. Ιη inscriptionibus tractandis Hermannus Dessau per totum fere opus consilio et opera editionem adiuvit, in papyris inde a η. 161 Fridericus Preisigke; ad η. 199 Udalricus Wilcken quae novissme legerat in l ι u' τ us libri usum concessit. In editione imprimenda Dr. phil. Witte operam mihi pra + estitit; idem in colligenda et praeparanda materia ad manum mihi erat. Scripsi Argentorati m. Nov. a. 1908. 0. GBADENWITZ. PRAEFATIO EDITION IS SEXTAS. Ad editionem quintam praemonita pariter ad se g tam per. yeniunt. Ad hanc quoque Lenelíi adiutorio nos usos esse quaetue ex instrumentis recognitis vel noviter repertis nobis !ο querunt utilia, ea mutata adiectave esse opera nostra et über ipse ostendit et potiora in ín d ice praemisso notis adposítis declarantur. Hoc addertdiim pro uno editore hunc libellum nacttim esse duos eumque iam sextum prodire recensitum opera commuui. Praeter alia minora, quae perspicuitatis causa visum est aliter administrare, in negotiis ordinandis dispositionem ita mutavimus, ut primum locum teneant leges dictae rebus communibu g sacrisve, secundum leges dictae a privatis reí suae, id est testamenta et reliquae mancipationes, tertium negotia ad ius rerum spectantia, qúartúm quae spectant ad ius obligationum ordine fexe Gaiano, ut eum nuper explicavit Pernice in parergorum tertio, scilicet ut praecedant quae re verbis litteris cirntrahuntiir veí solvuntur, comprehensa sub communí titulo pecuniae certae, . sequantur obligationes consensu contractae. Duae operis partes legum et negotiorum altera, altera scriptorum cum ηση ad omnes harum rerum studiosos pariter pertineant, utilé visum est ita dispescere, ut seorsum tam ilia quam haec comparari posset. Scripsimus B erolíní m. Maio a. 1893. ΤΗ. MO ι rm τ SJ Ξ N. O. GRADENWITZ. PRAEFATIO EDITIONIS QUINTAS. Litterís et amicis postquam ereptus est Car0lu8 G eorOius Bruns, horum est, ut q uantum fierí potest írt illarum euram eam succedant, . quam ipse p raestitisset, si fata sivíssent. Quam ob rem Ν ΙΣ. iusta facere amico, cuíus angor desiderio, equidem ita decrebi, ut fontium iuris Romani antiqui, quorum cum auctore vivo tamquam communis mihí cura fuit, futuram recognitivnem et cvntinuatio ή em post eius obitum immaturum in me susciperem. Prodit igitur iam syllogae eius editio quinta meis curis aucta et ezpolita. In ea opera duas res secutus sum, primum ut in summa re sylloge talis maneret, qualem auctor esse voluít, deinde ut qu-ae ipsúm, si .vizisset, emendaturum vel adiecturum fuisse persuasum habeo, es postuma hat opera mutarentur et adderentur. . Itaque quae ex monumentis librisve selegit Brunsius, suis lo έ is reliqui omnia neque quicquam sustuli, quamquam erant quae omittí possent. Nam in eiusmodi delectu cum alia aliis probentur et in multis a casu magis quam a iudicio editor pendeat, committere nolui, ut quae per quattuor editiones circumferuntur, in quinta hac desiderarentur. Ε contrario meum esse existimavi, · ut quae in hoc volúmen recepta sunt, ita ibi légantur, , ut qúi eo utitur certo fandament σ insistat neque erroribus coniecturisve tacitis fallatur. Quam ob rem tam monumenta quam áuctorum locos ad probas editiones ita recognóvi, ut quatenus liber pervenit tradita lectio aut in ordinem verborum reciperetur ant, ubi expelli debnit, ex adnotatione id. intellegeretur. Deinde quod inter syllogae huius praecipua merita fuit, ut quotiens denuo ederetur, prodiret, id quod ipse Brunsius gnartae iure praescripsit, auctior emendatior, id in quinta ego cnraví ut retineret, ita tamen, ut abstinerem ab ea oneranda; ipsa enim brevitate sua vel , maxime et nitet _ et prodest. Praeter duo mon ιι menta, legis fortasse Rubriae fragmentum Atestinum (p. 102) et decretum pontificum (p. 237), pro quartae editionis supplemento a me seorsum emissa a. 1881, quid in hac editione accesserit, ex tabula subiecta cognoscetur. Edicti perpetui reliquias cum viderem post egregias curas OttOnÍS Lenel (das Edictum perpetuum, ein Versuch zu dessen Wiederherstellung. Lipsiae 1883) non posse repeti, ut repetiverat Brunsius, ad recensionem Rudorffianam, ab ipso Lenelio impetravi, ut eum laborem in se reciperet. Praeter eum, qui tam insigni tractatu librum hunc exornavit, multi viri docti tam pbilologi quam iuris periti et Brunsii cansa carae memvriae viri et mea alii aliis locis me adiuverunt, quorum nomina snis locis reperientur. Ιυ ips,a editione curanda egregius iuvenis Behrendt Pick strenuam et sollertem operam mihi praestitit. Scripsi Berolini d. X ΧΙΙ. _ Nov. α. MDCCCLXXXVI. ΤξΙ. MOMMSEN. PRAEFAT'WW EDITIONIS QUARTAS. Τ ertiam vix emiseram hlúlls libelli editionem, eum ιτονα ί η luceni prodiere iiiris rnonurnenta gravissima haec: tabulae ceratae Pompeianae, novae tabnlae Ursonenses, lex metalli Vipascensis. Quae libello deesse quo magis dolebam, eo libe ιι tins bibliopolae cedo novam iam nunc poscenti editionem. Ι ή qua adornanda hoc primum curavi, ut tria ílla monumenta reciperentur; dein et alia quaedam minora et rógante amico colle.ga orationem Claiidii de iure honorum Gallis dando adieci. Cetera noii mutavi, nisi quod cuiicta novis  ωι curis pertractavi, praetoris edictum accuratius redegi, Βαη t ί n α e tabulae epicrisin B μ eehelerus benevole adhibuit. De ratione philologa  yi irnne eum filio ivone Bruns piiilologo potui deliberare. Scripsi B e r ο l i n i mense Octobri a. MDCCCLXXIX. EX PRAEFATIONE Ε DITIONIS TERTIAE. Ιη hac riova editione suinmam opusculi rationeni atque dispositionem mntandam τη ί h ί rion esse arbitratus sum; singulas autem partes emendavi atque ampliavi: recipere potui legis coloniae (Ι enetívae Juliae fragmenta a. 1871 reperta et contractuum eautiones e triptychis Transsilvanis a }Iommseno in corpore inscr. Latin. editas; praetoris edictum perpetuum, quatenus servatum nobis est 1X addidi, ut taceam de minoribns quibusdam tam legum quam negotiorum speciebns adiectis; lex Osca tabulae Bantinae auctore Fr. BnechPler, collega Bónnensi, interpretatione philologica instructa est lex collegii aquae fulloniae a Mommseno retractata; ΧΙΙ tábularum fontes accuratins adlegavi. Gratias ago Th. Mommsen, qui iii hac iit in priore editione consilio et ópe ferenda me adiuvare nunquam destitit, et Herr. Oldenburg, philologo, cuius ope usus sum in quavis re ex art philologa diiudicanda. 1liense Octobri . ά . MDCCCLXXV. EX ΡΧΑΕ F ΑΤΙΟΝΕ EDITIO Ν IS SECÜNDAE. Ι n adornanda huius collectio ή is nova editione prioris fundamenta, nsu comprobata, retinenda censui; ceterum id egi, ut addendo et emendando quasi manuale quoddam fontium iuris antiqui usque ad saeculum tertium p. Chr. n. nunc pararem. Retinui igitur trium partiurn dispositionem : legum negotiornm, scriptorum. Earum aiitem iu primam, praeter legum regiarum et XII tabularum reliquias, nunc leges, quae proprie sic appellabantur, omnes omnino recepi, quarurn verba geIiuina aut inscriptionibus aut libris nobis tradita sunt, ut uiio quasi in conspectu perspici atque inter se comparari possint ; eandemque secutus rationem etiam senatus consulta omnia, quae ad ius pertinent, adieci. Ε ceteris senatus consultis itemque ex edictis privilegiis nonnisi gravissima quaeque, artiore vinculo cum iure coniuncta, recepi. Pars secunda omnia nmic continet negotia, quae inscriptionibus nobis tradita sunt usque ad saeculum tertium. Additae sunt titulorum quorundam sepulcralium partes ad ius negotiaque civilia spectantes. Tertia pars certa ratione certisque finibus circumscribi vix potest. Scrí;ptores iuris consultos prorsus omisi, cum separatim editi sint in Huschkii iurisprudentia anteiustiniana. . Ex reliquis autem auctoribus remotiores tantum exscripsi, qui maiorem quandam in 7i iuris doctrina habent auctoritatem. Quodsi vero quis dicat, etiam alios fuisse recipiensdo, ` aliosve ex iis fuisse eligendos 1Qcos, sibi habest, infitias ηση ibo : liberum quoddam in tali re crnicedendum est arbitrium; utique cavendum mihi erat, ne nimia fieret libellí moles. Penitus recedendum a priore editione mihi erat in constituendis tam legum quam ceterorum locorum lectionibus. Etenim abstinendum erat ab omni cui indulseram licentia, ne sermoiiem antiqnum in recentiorem converterem neve uIlo alio modo legitimas seripturas mutarem; praesertim in inscriptionibus áccuratissime archetyporum textum (etiam si orthographiam spectas) servavi. Necessarias vitiorum emendationes ubique aut notis aut litterarum forma indicavi; notas vero, tam criticas quam litterarias et exegeticas, ad artos libri manualis fines redegi. Quicunque igitur acciiratius aliquem 1 ocum tractare volet, ad uberiores inscriptionum collectiones aliosve libros accedat necesse est. Tantum etenim abest, ut avocare ab iis velim, ut invitare viamque ad eos aperire propositum habeam. In titulis sepulcralibus et in omnibus, quos e scriptoribiis arecepi, locis . brevitatis. studio multa quidem, quae ad rem meam facere mihi ηση videbantur, omisi, semper autem certis quibusdam signis id indicavi. `Sí plus minusve secuerim, se fraude . esto.' Gratias ágo Th. Mommsen, qui inscriptionum apographa comiter mecum communicavit, et Henrico Dr θ ssel phílologo, quem de re grammatica consulebam. Mense. Decembri a. MDCCCLXX. CONSPECTUS OPERIS. (Numeris V VI VII quae ń otantur, accesserunt in editione quinta, sexta, septima.) (Quibus nihil adnotatur, ea aere lapide ligno papyro inscripta sunt.) PARS PRIMA. LEGES. Cap. Ι.  Leges regiae  VJ1 Additamentum. Cippus antiquissinnus in Foro Romano repertus   14 Cap. II. Leges Χ ll tabularum  15 Tabula fastorum  41 Cap. ΙΙΙ. Leges publicae populi Romani post XII tabulas latae. 1. Lex Plaetoria de iurisdictione (e Censorino)  . . 45 2. Lex Aquilia de damno (e Dig.)  45 3. Lex Silia de pcinderibus publicis (e Feste)  46 4. Lex PapirIa de sacramentis (e Feste) . ...  47 5. Lex Cincia de donationibus (e Vat. fr.)  47 6. Lex Atinia de usucapione (e Gellio)  47 7. Lex Sulpicia rivalicia (e Festo)   48 8. Lex Osca tabulae Bantínae  48 9. Lex Latina tabulae Bantínae  53 10. Lex Acilia repetundarum  55 11. Lex agraria   73 12. Lex Cornelia de XX quaestoribus . . . . ...  89 13. Lex Cornelia de sic α riis et v eneficis (e Dig.) .  92 14. Lex Antonia de Termessibus  92 15. Lex Mamilia Roscia Peducaea Alliena Fabia [vel potíus Zulia agraria] (e grom.)   95 16. Lex [quae dicitur] Rubría de Galli g Cisalpína . . .   97 V 17. Legis fortasse eiusdem fragrnentum Atestinum . . .  101 18. Lex [tabulae Heracleensis, dicta] lulia municipalis .  102 19. Lex Falcidia (e Dig)  110 20. Lex Julia de vi publica et privata (e Dig)  111 21. Lex Iulia de adulteriis (e Dig.)  112 22. Lex Quinctía de aquaeductibus (e Front.)  113 23. Lex Julia et Papia Ρ ό ρρα ea (e Dig.)  115 24. Lex Iunia Vellaea (e Dig)  116 25. Minora legum incertarum fragmenta  117 VI 26. Lex convivalis quae dicitur Tappula  119 • Pag. 1 Χ V ΙΙΙ Dess. _ Dessau, inscriptiOflcS latinae selcctae; νο1. Ι 1892, νο1. 1 1 ρ ars. Ι 1902, pars. Ι[ 190β. Gi · ut. = Gruteri thesau τ • us inscr. ed. Ι. 1602, cd. ΙΙ. 1707. H α enel, Corpus lcguin ab ímp. Rom. ante Iustin. latarum. 1857. Haub. = Haubold antiquitatis Rom. rnonumeiita legalia, cd. Sp α ngenberg. 1830. Hermes, Zeitschr. f. klass. Philologie, inde ab a. 1866. I Ι u. = Huschke. J. — lnstitutiones Justiniani. Jahi'b. = Jahrbucb d. gem. deut. R. ed. Bekker et Muther. 1857-1863. Kr, Ζ. = Tübinger krit. Zeitschr. f. Rechtsw. 1826-29. Μο. = Mommsen (Ges. Schr. _ Gesammelte Schriften). Ο ι. = Orcllü inscript. Latin. collectio. 1828. Vol. ΙΣΙ. ed. Henze η. 1856. Pap. Arch. = Arch. f. Papyruskunde ed. Wilcken et alü, inde ab a. 1900. Sing ιι l α e papyrorum editiones. Amh. = Amherst II (edd. Grenfell et Hunt) 1899. Argent. = Gr. Pap. der Kais. U. u. L. Bibi. zu Straßb υ rg ί . Ε. ( cd. Prcisigke) 1906. Β. ( G.) U. = Berliner (Museum), G ι • iecl ι ische Urkunden 1. 2. 3. 1891 squ. C. P. R. = Corp. Pap. Reineri Ι. ed Wessely 1 δ J6. Fayfirn = Fayfirn Totivns (edd. Greiifell et Hunt) 1900. Fior. = Papii · i Fiorentini Ι. ed. Vitelli 1905/6. Lips. = Griech. lJi · k. der Pap. Samml. zu Leipzig (ed. Mitteis) 1906. Oxy = Oxyrhynchos I-V. (edd. Gi · enfell et Bunt) 1898 sgti. Phil. = Philologus, Zeitscbi · . f. d. klass. Altertum, mdc ab a. 1846. Rh. lui · . = Rheinisches Museum f. Iur ί sprud. 1827-1835. Rh. Ph. = Rhein Mus. f. Philologie, inde ab a. 1827. Ri. = Ritschl, priscae latinitatis monumenta epigraphica, ad archetypon repracsentata. 1862. (tab. ]ithogi · . ad ι gj Rud. R. G. = Rudorff, röm. Rechtsgeschichte. 1857. Spang. = Spaigenberg, iur. Rom. tábúlae negotiorum sollcnminrn. 1822. Wi. = Wilmaiins, exempla inscript. latin., 2 νο!. 1873: ZGR. = Zeitschi. f. gcschichtl. Rechtsw., edd. Savigny aliiqiic. 1815-1848. ZRG. -= Z. f. Rechtsgeschichte, edd. Rudorff, Bruns aliique mdc ab a. 1862. ZSSt. _— Zeitschrift der Savigny-Stiftung fui · Rechtsgeschichte, edd. Bruns aliiquo inde ab a. 1880. q1 π ¡ Ι Niimeri Córiióris I υ scr. Lat. ciim iiQstris collati. ι g 1 Fon tes VII C' 3 Fon tes ,C^ 5 Fon t es 196 781 89 5050 79 197 9 930 153,1 7749 184 198 10 933 1 5 4 7454 172,6 199 18 934 153,2 ι s. C, 5 Suppl. Jt. 200 11 937 131 1273 108 201 39 940 130 202 12 9 4 4 133 @ 6 203 41 94δ 1χ 165,2 266 188 204 14 948 Χ 165,1 826 109 205 16 949 hI 165,3 930 56 206 18 949 χι1 , 155 1016 85 207 25α 950 171 1527 126 208 25α 959 132 1585 a b 144 209 25c 1933 107 1884 172,54 556 25α 2107 172,26 2211 140,3 577 170 7000 35 2963 172,51 603 105 3 2 ρ. 924 177 :3823 44 1215 141,10 ρ. 853 98 4410 172,29 1409 32. 33 6866 34 4416 174 1418 172,35 6998 120 5175 172,24 1464 141,9 7060 62 7788 172,32 ρ. 293 -412 Tab. fast. 14191 93 8456 172,8 ,d 15016 172,43 9404 172,45 172 72 101 rs. 4 8862 10219 141,4 172,11 11 ϊ 4 149 64 159,1 10229 117 1423 1963 81 36 138 1136 167,1 167,2 1ο236 10231 127 138 1964 30 τ i 4 S. 1 10233 160 2633 173,2 3340 156 10234 176 4125 186 10235 172,46 4332 172,5 r τ 5 10239 139 5041 70 463,3 141,16 10240 140,4 5042 135 700 141,9 10241 136 S. 5181 112 952 172,17 10284 172,13 5368 83 2547 141,6 10298 178 5439 28 2548 141,5 10562 172,51 6278 63 2781 11.95 10675 172,54 G 3 3472 141,8 10848 172,14 411 84 3849 141,11 12133 172,4$ xx η 6 12389 12905 Fontes VII 172,57 140,5 Γ " 8 255 ϊ 6357 Fontes VII 179 141,19 η 1υ  Fontes VII 8038  80 8259  76 13152 172,12 10570 86 η 11 13203 13618 172.2 172,19 (= S. 14464) S.17896 103 136 419 172,27 152 13823 14672 10247 19562 20661 172,47 172,52 137 172,49 172,15 η 9 136 4 782 172,10 172,30 104α 1147 3003 3743 4766 1458 141,15 141,7 104 b 20683 172,59 984 172,39 1 1. 12 20278 140,2 1455 145 b 2426 110 28989 172,18 1 ϊ 29 172,56 2493-95 141,14 21Π96 172,1 2438 71 α 4333 106 22883 172,3 2827 185 6038 29 22915 17 2,33 3513 105 26128 172,20 4321 141,2 C^ 13 26445 172,16 4786 141,13 1668 52 26488 172,23 5420 82 5 ϊ 08 118 26940 172,4 η 10 η 14 27593 27627 27988 28567 29909 29913 29942. 172,28 172,21 140,1 172,22 172,7 172,25 172,44 444 787 1285 14υ1 1781 1783 2015 180 141,1 141,12 54 170 143 172,36 166 367 431 850 1135 1153 1473 172,37 182,2 182,1 172,38 172,60 172,31 172,50 3083'7 b 315 ϊ 7 32323 32324 33747 33840 3646 ϊ η 8 68 271) (== 8S 11451) 1641 109 44 j 46 j 74 166 168 172,41 173,1 61 150 2039 3334 3678 369δ 3750 4480 4842 50 ι 6 5853 6328 7457 7852 172,34 187 141,18 75 172,9 141,10 77 147 151 148 122 71 1636 1668 1872 2112 2934 3471 3584 ts. 15 7171 η Suppl. Jt. 1,898 172,53 52 172,40 175 121 156 37 159,2 26 PARS PRIMA. L E G E S. CAPUT Ι. LEGES REGIAE. Scriptores Ro m ani omnia fere antiquissimi iuris vestigia, quae in ν enerunt, regum legibus tribuere consuerunt, non inquirentes utrum vere legibus cm moribus aliove modo essent introclucta; unde ηα g ηα apud nos exort α est, dissensio qucienam his narrationibus fides habenda sit. Quare, cum accuratius in rem inquirere in hoc libro non liceat, omnes composui locos, quibus de regum institutis legibusque agitur, omissa quaestione de ver α earum natura. Praemisi generalia veterum testirnonict tarn de legibus ipsis, qu α rn de iure Fapiricino, quocl antiquissirnarn legum regiarum collectionem Ilornctni existimabant. Cf. Dirksen, Ueberbleibsel v. cl. Gesetzen d. Τ ö τιτ. Kö nige. 1823 ( Versuche z. Kritik d. röm. Rechts Vl. 234-58). Voigt, i. έ b. d. leges regiae, 1876 (LeiJ2z. Abh. 7,555=826). Rubino, röm. Verf. 399-430. Schwegler, röm. Gesch. 1, 23-28. Zurnpt, röna. Crim-inalreclat 1, 15-41. Mommsen, rörr ι. Staatsrecht 2 3 ,36-47. [νΙΙ Hirschfeld, Berl. Sitzungs-Ber. 1903, 2 sqq. 1) quae apud PomiL 1,2.2,39 laudantur `Manilii monumenta', eaclem apud Cic. de rep. 2,14,26 verbis 'legibus his g τιιι s i'ii monumentis hcibernus' signi/icari demonstrct t 2) `ius Papiriccnum' Cicero i notum non fuisse ex silentio loci acl fam. 9, 21 colligit.] 1. Pomponius enchiricl. (D. 1,2,2,1.2); . . initio civitatis nostrae populus sine lege certa, sine iure certo primurn agere institnit, omniaque rnanii a regibus gubernabantur. Postea aiicta ad aliquern modum civitate ipsum Romulum traditur popnhirn in triginta partes divisisse, quas partes curias appellavit, — et ita leges quasdam et ipse curiatas ad populum tulit: tulerunt et sequentes reges. quae omnes conscriptae exstant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus Demarati Corinthii filius, ex principalibus viris. is liber — appellatur ius civile Papirianum. 2. Tacitus (αΑ. 3,26) : Nobis Rornulus ut libitum irnperitaverat, dein Numa BRUNS, Fontes iuris. Ed. VII.  1 Leges regiae. 2 religionibus et divino iure populum devin g it, repertaque quaedam α TuH0 et Anco, sed praecipuus Servius Tullius sanctor legum fuit, quis etiam reges obtemperarent. 3. Cicero (Tusc. 4,1,1): cum a prima iirbis ortu regiis institutis, partim etiam legibus auspicia, caerimoniae, comitia, provocationes, — tota res militaris divinitus esset constituta cet. 4. Dio?aysius (2,24,1) : 1 έ κε ί νος ( ό Ρωμ ύ λος) ν ό μονς καλο ύ ς , — ά γρ ά φους LV τ ού ς πλε ί c τονς, έ στι δ ' ος χα_ ί έ ν γραμμα c ι x ει - (2,27,3): z τοντον τ ό ν ν ό μον μ έ νους, χατα_ c τη c αμενος χτλ. 5. Dion. (de filio vendendo) — ώ . βα c ιλε ί ς έ φ ύ λαττον ε ί τε γεγραμμ έ νον ε ϊ τε ^ γραφον, ο ύ γ ά ρ έ χω τ ό c αφ έ ς ε ϊ πειν • r. τλ. 6. Dion. (2,73,4-74): 3 τ ό  ^ ,  ^  , τ μεν — περ ί το θε ί ον νομ.οθετηθεντα υπο τ ο ύ \ ιομ ñ, — τ α μεν έ γγρ ά φοις περιληφθ έ ντα ν ό μοις, Τ ά δ ' έ ξ ω γρα.φ ή ς ε ϊ ς έ πιτηδε ύ c εις ά χθ έ ντα χα ί cuva_ σχ rc εις χρον ί ους κτλ. 7. Dion. (3,36,4): χαλκα ί — ουπω c τ f λαι τ ό τε σαν, ά λλ ' έ ν δρν ΐ ναις έ χαρ ά ττοντο r, α viccv ώ ' τε ν ύ μ ο ι x αι α. ϊ περ ί τ ώ ν Ιερ ώ ν διαγραφα ί . 8. Dion. (2,73,2): , νο ^ υιοθετοι ^c ιν ( ώ . n οντιφι x ες) ö σα τ ώ ν Ιερ ώ ν ά γραφα ό ντα xxi , νε α. ,  ,  ,  ,  ,  ,  ^ θι c τα, κρινοντες α αν ε; ^ ιτΥ ^ εια τυγχα.νειν αυτο ί ς φανειη νοΝων τε χα. ί έ θι c μ ώ ν. 9. Livius (6,1,2): (litterae) etiam si quae in commentariis pontificum aliisque publicis privatisque erant monumentis, incensa (a Gallis) urbe pleraeque interiere. — (6,1,10) (insequenti anno tribuni militum) foedera ac leges, erant autem eae XII tabulae et quaedam regiae leges, conquiri quae non comparerent iusserunt; alia ex eis edita etiam in vulgus, quae autem ad sacra pertinebant a pontificibus τ n α xime, iit religione obstrictos haberent mnititudinis animos, suppressa. Ins Papirianiim. 10. Pompon. encjzir. (D. 1,2,2,2): omnes (leges regiae) conscriptae exstant in libro Sexti Papirii, qui fuit illis temporibus, quibus Superbus Demarati Corinthii filius, ex principalibus viris. is liber — appellatur ius civile Papirianum, non quia Papirius de suo quicquam ibi adiecit, sed quod leges sine ordine 1) (ille leges egregias, maxima ex parte non scriptas, nonnulas ver& etiam litterís consignatas proponens.) — 2) (hanc legem (de folio vendendo) reges tuebantur sive scriptam sive non scriptam, nil certi enim haben di g iere.) Cf. Rom. 10. — 3) (quae Numa de rebus divinis constituerat, partim legibus scriptis comprehensa, partem sine scriptis in consuetudinem et usum lOngaevum conversa.) — 4) (aheneae columiiae nondum in usu tune erant, sed in rob ο reis tabulis incidebantur et leges et de sacris praecepta.) — 5) (leges dant si quid sacrorum neo scriptis neo moribus comprehensum est, d i iudjeantes, quaedam leges et consuetudines id ο neae habendae sint.) latas in unum composuit. 11. .Pomp. ench. D. (1,2,2,36) : Fuit — in primis peritus Publius Papirius, qui leges regias in unum contulit. 12. Dion. (3,36,4): 1 (Ο Μ ά ρκιος) συγχαλ έ σας το ύ ς ί εροφ ά ντας κα ί τας περ ί των ιερ ώ ν συγγραφ ά ς, ας Πομτ ί λιος συνεστ r σατο, παρ α ύ των λαβ ώ ν ά ν έ γραψεν ε ί ς δ έ λτονς κα ί προ ϋ θηκεν έ ν ά γορ ά , — ς a'. φανισθ • r^ ναι συν έ βη τ4 χρ ό νω •— μετα ί τ ή ν έ κβολ ή ν τ ώ ν βασιλ έ ων ε ί ς ά ναΥρ(η ^ ή  "Il-' ν δ οσ ί αν cc ϋ θες - ί j χθησαν ύ *' ανδρ ό ς ί ερο - T^1 υ ά ντον Ι αισυ Παπιρ ί ον την απ ά ντων των ιερ ώ ν 2 ηγεμον ί αν εχοντος. 13. Paulus ad 1. Iul. et Pap. (D. 50,16,144) : Granius Flaccus in libro de iure Papiriano scribit, paelicem nunc volgo vocari cet. 14. Macrob. (sat. 3,11.5) : Ιη Papiriano — iure evidenter relatum est, arae vicem praestáre posse mensam dicatam. 15. Servius (in Verg. Aen. 12,836) : quod ait (Vergilius) morem ritusque sacrorum adiciam', ipso titulo legis Papiriae iisus est, quam sciebat de ritu sacrorum publicatam. I. ROMIJLUS. α) 1 us publicum. Leges regiae. ^^1+ ΥΙ i ,ι• ^ η1 i. [ ;ΙΝ : ΊΪ 1. Dio^^t. (2,9,1): 3 ` Ο δ έ ` Ρωμ ύ λος έ πειδη δι έ κρινε το ύ ς κρε ί ττο u ς ,  .  ^  ,  ,  .  ,  ,  „  , .7Ο των ηττονων, ενουοθΡετει μετα το ύ το και διεταττεν, α χρη πρ ά ττειν έ κατ έ ρονς • το ύ ς μ έ ν ε ύ ;ιατρ ί δας :ερ z σθα ί τε κα ί ά ρχειν χ α ί δ ικ ά ειν, — το ύ ς δ έ δημοτιχο ύ ς — γεωργε ϊ ν — κα ί χτηνοτροφε ϊ ν κα ί τας χρηματοποιο ύ ς έ ργ á_ ζεσθαι τ έ χνας, — παραχατα29 ^rj κας δε ελωκε τοις πατρικιοις το ύ ς ημοτικους επτρεψας έ χα c τω, — ον a_ ύ τ ό ς έ βο ύ λετο ν έ μειν προστ ά την, — πατρωνεαν ό νομ ά σας την — ;ι,οοστασ ί α_ν. 1) (lIarcius convocatis pontificibus saci · orum commentarios, quos Pompilius composnerat, ab ipsis acceptos tabulis inscrípsit easque in for ο proposuit, quae vetustate tandem absumptae sunt; — post exactos vero reges iterum publice in ]itteras relatae sunt per Gaium Papirium pontificem maximum.) Cf. Liv. 1,32,2: Ancus — sacra publica ut ab Numa instituta erant, ex commentariis regiis pontificem in album relata proponere in publico iubet. Dion. 5,1,4: r ρωτος ιερ ώ ν βασιλε ί ς ( rex sacrorum) ΜΜνιος Παπ ί ριος. — 2) ιερ έ ω Sylburg. — 3) (Romulus postquam potiores ab inferioribns secrevit, mox leges tunt et, quid utrisque faciendum esset disposuit: patricü s α cerdotiis et magistratibus fungerentur et iudicarent, plebeü vero agros colerent et pecns alerent et mercennarias artes exercerent. In fidueiam vero patriciis traclidit plebeios, permittens unicuique quem ipse sibi vellet eligere patr ο num, patronatum appellans hoc patrocinium.) Cf. Cic. de rep. 2,9,16: Romulus — habuit plebem in clientelas principum descríptam. 1κ 3 Leges regiae. . 1 '}{ ν δ έ τ ά νπ ' έ κε ί νον τ ό τε ό ρισθ έ ντχ  2. Dion. (2,10,1):  ^  , Ρ  ^  '  τοι ά δε • το ύ ς μεν πατρικ ί ους g δ ει το ί ς έ .θη περ ί τας πατρωνειχς c,i ν  λα αντ έ  ^ τα ς ' εξηγε ί σθαι τ ά δ ί καια, — δ ί χας τε ύ π έ ρ τ c^ ν τε -  πει  ^ λατ c^ ν ά δικονμ έ νων λαγχανει ν — κα ί το ί ς έ γκαλονσιν ύ π έ χειν ,  < το ύ ς δε πελατας έ δει το ί ς εαντ c^ ν προστ ά τα.ις θυγ a_ τερας τε συν - ^  ^ εκδ ί δο c θαι γαμονμ έ να c, ε ϊ σπαν ί ζ οιεν ο ϊ πατ έ ρες χ ρημ ά των, και ,  „  ,  -^  ^ λ ύ τρα καταβ ά λλει πολεμ ιοις, ει τις αντ c^ ιν η παι ων α ϊ χμαλωτος •,  ^'  ί α ό ^ λ ό ντων δ οσ ί ας 4. γ έ νοιτο • δι r ας τε αλοντων ϊ δ ί ας ή ζημ S ^  ^ ημ ,  ,  ,  , γυρικ ό ν έ χονσας τιμημα ε κ τ cl ιν ϊ ιων λνεσθαι χρημ ά των —. κοιν ή  *  f  ,  ,  , ά v. φοτ έ ροις ο ύ τε οσιον οντε θεμις ή ν κχτη ¡ ορε ί ν α.λληλων επι  .^  ,  ^  , δ ί καις η καταμα_ρτυρε ί ν η ιιηφον εναντιαν έ πιφ s ρειν —. ε ϊ ε τις ,  , εξελεγχθειη τοντων τι διαπραττ c μενος, έ νοχος ^ ν τι ϋ νομω τ ή ς  ό <  ,  ,  .,  ^  ,  >  ,προδοσ ί ας, ό ν έ κ  ο νρωσεν  Ρωμ υλος, τον ^ ιε αλοντα τυ:ι βονλομενω κτε ί νειν ό σιον ή ν ώ ς θ ϋ μα το ύ κα.ταχθον ί ου Δι ό ς. 2 3. Dion. (2,12.1-14) : 3 ` Ο δ έ ` Ρωμ. ύ λος έ πειδ ή ταντα_διεκ ό σ - ,  -  , μησε, βουλευτ ά ς ε ύ 9ti ις έ γνω καταστησασ -9^ αι, μεθ , ών πραττειν τ ά ,  ^  ,  , ε  , κοιν ά - ^ μελλεν, έ . τ ώ ν πατρικ ί ων αν δ ρας εκατον πιλε ξ a_ μενος. — 1) (Constitutum tunc est ab illo ius patronatus tale: patricios oportebat clientibus suis ius ί nterp ι • et α ri, lites pro eis, si iniuria afficerentur, intendere, agentibus adesse; clientes vero oportebat patronos suos iuvare in collocandis fíliabus, sí pai · entes opibus carerent, ab hostibus rédimere eos si ipsi aut liberi ca,pti essent, et tam iudiciorum privatorum aestimationes quam publieas multas, si condemnati essent, pro eis solvere. Communite ι • autem utrisque ius fasque ηση erat invicem se accusare, testímonium advei · sum altei · urn dicere ve] suffi · agium contra eum ferre. Quod si quis eiusmodi alicuius facirioris convictus esset, proditionis lege, quam Romulus sanxerat, obnoxius fuit, condemnatumque interficere, utDiti sacrum, cuilibet lieebat.) Cf. Plut. Rom. 13. — 2) Ι 3 'etus est disceptatio, utrum τ41 ν ό μω τ ή ς τεροδοσ ί ας generalis de proditione lex sit intellegenda, qua patronus quoque obnoxius fieri potuerit, an specialis de patroni adversus clientem fraude. Illud post alios defendit Dieck ( Versuche p. 15), alterum rectius Köstlin (perduellio, p. 21— 7). Eandem esse legem, quam XII tabulae 8,21 exhibent, repetitam scilicet e Romuli legibus, veri simile est. Cf. Dirksen, leg. reg. 286. Mo., Forschungen 1,384 n. 52. — 3) (Romulus eum haec constituisset, consultores iristitucre decrevit, quibuscum res publicas administraret, e patriciis C viros eligens. His constitutis distribuit potestates, quas unumquemque habere volebat. Ac regi quidem haecce attribuit iura: primum ut sacrorum et sacrificiorum haberet prineipatum, tum ut legum morumque patríorum esset custos, de gravioribus delictis ipse cognosceret, leviora senatoribus c ommitteret senatum cogeret et populum convocaret et in bello summum haberet imperium. Consilio senatus hane potestatem dedit, ut deliberaret et suff ι • agít ι m ferret de qualibet re, quam Leges regiae.  ά χαταστ r σ ά μενος δ ή τα ύ τα δι έ χρινε τ ά ς — έ ξουσ ί ας, ä ς έ κ ά στους έ βο ύ λετο έ χειν. Βασιλε ί μεν ουν έ ξ r το τ ά δε τ ά γ έ ροι · πρ ώ τον μ έ ν ί ερων χα ί ,ι Ρη θυσιυ ^ ν ή γεμον ί αν έ χειν, — έ πειτα ν ό μων τε x α ί πατρ ί ων έ θισμων ^ φυλακ r ι ν ποιε ί σθαι, — των τε ά διχημ ά των τ ά μ έ γιστα μ έ ν α ύ τ ό ν δικ ά ζειν, τ ά δ ' έ λ ά ττονχ το ί ς βονλεντα ί ς έ πιτρ έ πειν, — βουλ ή ν τε συν ά γειν κα ί δ r μον συγ x αλε ί ν, χα ί -- ή γεμον έ α.ν έ χειν α ύ το - κρκτορα έ ν πολ έ μω. ., Τ W c^ ε r, υνεδρ ί ω τ r^ ς βονλ ή ς — δυναστε ί αν ά ν έ θηχε τοι ά νδε • Περ ί παντ ό ς πτου ά ν ε ί c ηγ r ται βχσελε ύ ς διαγιν t> σχειν τε x α ί ψ r^cp ον επιφερειν —. Τι έ δημ.οτιχ πλ ή θει τρ ί α τα ύ τα έ π έ τρεψεν • ά ρχαιρεσι ά .ζειν τε x χ ί ν ό ν ους έ πιχυρο ύ ν x α ί περ ί πολ έ μου δια_γεν ώ σ x ειν οταν ο Gxc ιλ , ,  .<  <  ^  ά λλ ά ενς εφ ή —. έ φερε c^ ε την c^^ r φ ov ουχ α.μα π ά ς ο δ r μος, αλλα κατ ά τοας φρ ά τρας συγχαλο ύ μενος. 4. Dion. (2,21.1,-22) : πολλο ί ς σ ώ μασιν ά π έ δω x ε θεραπε ύ ειν τ ό δαιμ ό νιον. — έ ξ έ > ά r, της φρ ά τρας έ νομο9 έ τησεν οδε έ χνυσ,9α.ε δ ύ ο το ύ ς ύ π έ ρ τιεντ ή ^ οντα έ τη γεγον ό τας, — το ύ τους δ έ ο ύ ες ώ ρισμ έ νον τιν ά χρ ό νον τ ά ς τιμ ά ς έ ταξεν έ χειν, ά λλ ά δι ά Παντ ό ς τον β ί ου, στρα.τειων μ έ ν ά πολελυμ έ νονς δι ά την ή λι x ί αν, των δ έ ατ 3 την π ό λιν ό χληρων δι ά τον ν ό ,υ.ον. — ά παντας δ έ το ύ ς έ ερε ί ς -- έ νομ οθ έ τησεν αΡ '_T οε ί x ν ur,- θαι μ έ ν ύ π Ό των φρατρ ώ ν, έ πιχυροτι - ^  ^  ,  ,r  ^  ^  ^ σθαι ε υπο τ ώ ν ε ^ ηγουμενων τα θε ί α ια μαντιχ ή ς. 5. ll^lacrobius (sat. 1,12,38; similiter Solin. 1,35.36) : Haec fuit α Romiilo annua ordinata dimensio, qui — annum Χ rnensium, dierum ν er ο CCCIIII habendnm esse constituit mensesque ita disposuit, ut quattuor ex his XXXI, sex vero XXX haberent dies. 2 rex ad eum rettulisset. Populo vero haec tria concessit, magistratus ereare et leges sancire et de bello decernere, quando rex rogationem ad eum tulisset. Suffragia autem ferebat non simul totus populus, sed curiatim convocatus.) 1) (Multis personis sacra administranda adsignavit; legem posuit, ut ex s'ingulis curiis bini crearentur, L arrnis niaiores, quos ηση ad certum aliquod tempus honores istos habere constituit, sed quamdiu viverent, immunes a militia propter aetatem, ab urbanis vero muneribus per legem. Omnes sacerdotes a curiis constituit creari, ab interpretibus vero rerum clivinarum per auspicia confirmari.) — 2) Cf. 1Vlarc. 1,12,5: primum anni mensem genitori suo Marti dicavit, quem mensem αηη ί primum fuisse vel ex hoc maxime probatur, quod ab ipso Quintilis quintus est et deinceps pro iiumero nominabantur. 6 6. Macrovia ι . s (st. sit, varie refertur, et RomiilO adsignat. τ Leges regíae. 1,13,20) : Quando — primum intercalatum Macer quidem Licinius eius re i originem b) Família. 7. Dion. (2.25,1): 2 ` Ο δ έ ` Ρωμ ύ λο c — έ να — ν ό μον — κατα -  ^  . , στησα.μενος ε ί ς σωφροσυνην — r'¡ γαγε τ á_ ς γυνα. ί κχς. ή ν ε τοι c, σ c^ ε ό ν4 ος ·  να ί κα γαμ.ετ ή ν τ ή ν κατ ή γ ά μους s ί ερους συνελθο ύ σαν μ ς γ , α ^ , ά ν S ρ ί κοινωνον παντων ε ί ναι χρημ ο%των τε κα ίί ερ c>> ν. 8. Dion (2,25,6) :  1 α ύ τα — ο ί συγγενε ί ς μετ ά τον a'_ ν ρ ό ς ,  ,  ,  »  ^  ^ έ S ί καζον • έ ν ος ή ν φθορα_ σ ώ μ ατος, και — ει τις ο ~ ϊ νον ενρεθειη ^  ,  , τιο ύ σα γυν ή , ά ,φ ό τερ a_ γ αρ τα v τ a_ θ a. ν x τω ζημιο ύ ν συνεχωρ - ησεν ό Ρωμ ύ λο c. 9. Flutarchus (Rom. 22) : ' Ε Εθ ηκε έ κχ ί ν ό μους τιν ά . ς ( ό  ,  ,  ,  ^ ο  .  ,  ,  , ` Ρ m μ ύ λος), c, ά ν σφοος μεν εστιν  γυναικι μη S ι S ονς a_n ολειτειν ,^  ε α  ,  ^  ^ ^  , ε .  ,  -,, ά να, S ρ, γυνα ί χα. ι S cSc ι Sau ς έ κ C,a_ λλειν πι φα.ρμακει ά τεκνων η κλει - ώ ν ύ ποβολ r κχ ί μοιχευθε ί σα.ν • ε ϊ δ ' ά λλως τις α '. ποπ έ μ c^ αιτο, τ ή ς ο ύ σ ί ας αντο ύ τ ό μ έ ν τ r ς γυναικ ό ς ε ϊ ναι, τ ό έ . τ r ς Δ ή μητρο, ί ερ ό ν κελε ί ων • τ ό ν S' ά πο S ό μενον γυνα. ί κα θ ύ εσθαι χθον ί οις θεο ί ς. 1) Macr. addit: Antias — Nuinam Pompilium saci'orum causa id invenisse contendit. Iuni υ s Servium Tullium regem primurn mtercalasse commemoi · at. — Tuditanus refert — decemviros, qui Χ tabulis II addiderunt, de intercalando populum rogasse (cf. X1i. 11,2); Cassius eosdem scribit auctores. FuIvius autem id egisse Μ. ' Acilium consulem dicit ab ii. c. airno 562, — sed hoc arguit Varro scribendo, antiquissimam legem fuisse incisarn in columna aerea a L. Pinario et Furio cos. (282), cuí mentio intercalaris adscribitur. Cf. Yoigt, ius c•ív. υ. gent. 187 n. 175. 11Ιο., Chronol. 11,31,40. Huschke, röm. Stud. 1,55-58. — 2) (Romulus una lege lata ad modestiam adduxit mulieres. Quae lex haec erat: uxorem iustam, quae nuptiis saci'atis (conf α rreat ί one) in manum mariti convenisset, comrnunjonem cum eo habere omnium bonorum et sacrorum.) — 3) Ita Sintenis pro ν ό μους. — 4) (De his cognoscebant cognati cum maríto : de adulteriis et si qua vinum bibisse argueretur; hoc utrumque enim mOrte puriire R ο mulus concessit.) Cf. Fest. (L. 197) Osculum : Significatur etiam osculo savium, — quod inter cognatos propinquosque institutum ab antiquis est, maximeque feminas. — 5) (Constituit quoque leges quasdam, quarurn ilia dura est, quae uxori non permittit divertere a marito, at marito permittit u χ orem repudiare propter veneficium circa prolem vel subiectionem clavium vel adulteríum commissum, si vero aliter quis a se dimitteret uxorem, bonorum eius partem uxoris fieri, partem Cereri sacram esse iussit; qui autem venderet uxorem, diis inferis immolari.) cf. Schlesinger, ZRG. 8,58. Φρφ „ ΙΓω,  Leges regiae.  7 Ε1 ^, Ρ ι ή  10. Dion. (2,26,4.27: ι (` Ο ` Ρωμ ύ λος) ά πασαν — έ δωκεν έ ξ0 Usiav πατρ ί καθ ' ν ί ου, κα ί παρ ά π ά ντα τ ό ν το ύ β ί ου χρ ό νον έά ν τε ε ϊ ργειν, έά ν τε μ αστιγουν, έά ν τε δ έ σμ ιον επι των κατ ά γρ ό ν έ ργων κατ έ χειν, έά ν τε ά ποχτινν ύ ναι 2 προαιρηται. — ά λλ ά κα ί πωλειν έ φγκε τον υ ίό ν τ c3 πατρ ί , -- κα ί το ύ το συνεχ ώ ρησε τ ϋ χ3 + λ   πατρ ί , μ έ χρι τρ ί της πρ ά σεως ά φ ' ν ί ου χρηματ ί σασθαι. — μετ ά _ δ έ την τρ ί την πρασιν απ ή λλ ακτο του πατ ρ ό ς.3 1-1. Dion. (2,15,2) : 4 Ες αν ά γκην κατ έ στησε ( ό ` Ρω Ι ν. ύ λος) το ύ ς s^y ο ϊ κητορας — ά πα.σαν ά ρρενα γενε ά ν έ κτρ έ φειν, κα ί  θυγ ατ έ ρων τας Γ n ρωτογονονς, ά ποκτινν ύ ναι δ έ μηδ έ ν των γεννωμ έ νων νε ώ τερον πλ ή ν  ^ τριετους, πλην ει τι γ έ νοι το πα.ιδ ί ον ά ν ά n ηρον ή τ έ ρας ε ύ θ ύ ς ά π ό γον ^ ς. τα ύ τα δ ' ο ύ κ έ κ ώ λυσεν έ κτιθ έ ναι το ύ ς γειναμ έ νονς, . έ πιδε ί - ξαντας πρ ό τερον π έ ντε ά νδρ ά σι τοις εγγιστα ο ϊ κο ί σιν, έά ν κ άκε ί - νοις συνδο4 κατ ά δ έ Tc,3V μ Ύ n ειθομ έ νων τ ν ό μω ςημ ί a. ς ώ ρι - ^  s εν αλλας τε κ α ί της ο ύ c ί a_ ς αυτ ώ ν την  ί c ειαν ειναι δημ οσιαν. ι  η η ^ 12. Pluta η ^ • chus (Rom. 22): ^ '^ Ιδιον — τ ό μ η δ εμ ί αν δ ί κην κατ ά T ιατροκτ ó νων ό ρ ί σαντ a. ( τον ` Ρωμ ύ λο ν) nJ σαν ά νδροφον ί αν n ατρο - κτον ί αν προσειπειν. '^; I1  13. SI NURUS, SACRA DIVIS PARENTUM ESTOD. θ ι W ^" 0 1) (Romulus omnem potestatem in filium patri concessit, idque toto vitae tempore, sine eum carcere includere, sive werberare, sive vinetuni ad opera rustica detinere, sive occidere wellet. Etiarn vendere filium permisit patri; quin etiam hoc concessit patri, ut usque ad tertiam venditionem per filium adquireret: post tertiam y ero venditionem liberabatur filius a patre.) — 2) Cf. rapin. in C ο ll. 4,8: Cum patri lex regia dederit in filium vitae necisque potestatem. — 3) Cf. ΧΙΙ.4,2. — 4) (Necessitatem ímposu it Romulus civibus, omnem virilem prolem educare et filias primo -genitas, necare vero niillum fetum triennio minorem, nísi natum mutíIum auf monstrum statim post partum : hos a parentibns expon non prohibuit dummodo eos prius ostenderent quíngue vicinis proximis, iique id comprobassent; in eos y ero, qui legibus istis non obtemperarent, poenas statuít cum alias tum etiam hanc, bona eorum pro parte dimidia publicari.) Cf. ΧΙΙ.4,1. — 5) (Singulare est, quod (Romulus), cum nullam in parricidas statuerit poenam, omne homicídium appellavit parricidium.) Cf. Leg. Numae 12. — 6) Fest. (230): Plorare flere (inelamare ins. cocí., 4ielet Mue.) nunc significat et cum praepositione inpiorare, id est [id est ,del.] invocare; at (sic cod.) apud antiquos plane inelamare. in regis Ro -muli et Tatii legibus si nurus sacra divis parentum estod in Servi Tulli haec est sí parentem Auer verberit ast olle plor assit paren ... Auer divis parentum sacer esto id est clamarít dix ... [Sic codex teste Huelseno corruptis verbis Ι nembrisque traiectis; scribendum fortasse: in regis Romuli et Tatii legibus haec est: `si parentem Auer verberit, ast olle plorassit pa- Leges regiae (Servius). 4. Di ο n. (4,13,1) : 1 το ύ ς ν c μονς το ύ ς τε συναλλακτικο ύ ς κχ ί ,  ,  ,  ,  ^ το ύ ς περ ι τ c^ ν αδικ ή U7 των πεκυρωσε τα ί ς φρατρχις • ϊ ¡ σαν δε ε. πεντ • ή x οντ d_ που μαλιστχ τον αρ.θμον. 5. Dion. (4,25) : τ έ χε " ινος διελ ώ ν α '_ π ό τ ώ ν ί διωτιχ c,i ν ( έ γκλη - μ ά των) τ ά _ ημ c ια, τ ώ ν μ έ ν ε:ς τ ό κοιν ^ ν φερ όντων α '_ δικη(1. ά των ,  ,  , χντ ό ς έ ποιε ί το τ ά ς διαγνωσεις, τ ώ ν δ s διωτιχ c ιν ϊ διωτχς έ ταξεν ^,  ,  ,  , ί να ί δ.χ r, τας, ορους χχι χανονας αντο ί ς τα.ξα c, ο ϋ ς αυτος εγρχψε ν é ν.ους. ' 6. SI PARENTEM PUER VERBERIT, AST OLLE PLORASSIT, PUER Ω IVIs PARENTU:` ωι SACER ESTO. 3 V I I. TARQUINIUS SUPERBUS. Ρ ί ου. (4,43,1): 4 ( ` Ο Ταρχ ύ νιος) το ύ ς — ν4μονς το ύ ς ύ π ό Τυλ - ,  ,  ,,,  ^  ,  Ι  ^  Ι λ.ον γρχφεντας, 'di ους — ου ^ εν υπο των πατριχ.ων ως προτε - ρον έ G λ7πτοντο περ ί τ ά cvN. β ό λα.ια, π ά ντχς α '. νε "s λε • κα ί ο έ τ ά ς σχν ί δας, έ ν α i ς σαν γεγραμμ έ νοι, χατ έ λιπεν, ά λλ ά κα ί τα ύ τας χχθαιρεθ r ναι x ελε ύ σας έ τ r ς ά γορ ά ς δι έ φ&ειρεν. [Vil] ADDITAMENTUM. Cippus antiquissimus in Foro Romano repertus. Dess. 4913. — Rep. a. 1899, in foro, ubi hoclie. — Edd.: Garnur -rini, notizie degli scavi, 18 99, 151 sqq. ; deinde inter alios Gomparetti, is_ crizione α rchaica 1900 et Ernnann, bull. de l'acad. imp. ι1 e Petersbourg 1899, 263 sqq., qui lepem re , gi.am esse censet. — Xos ordinern Thurneysenianum (Rh. Ph. 55, 484; 56, 16 1; cf. Skutsch, Vollmöllers Jahresbericht, 1904, 453 sqq.) secuti sumus. 2 quoi ho . . . . J . . . sakros es 3 led sora .  .  ί ^  . . . iasias . . . r r egei . . . . . . . . . evam  quos ri . . . .  . . . . m kaloto Ί rem hab . .1 r . . . od iouxmenita kapia dota . . . .  od iovestod ι velod Ι ά  15  1( ί nequ . . . ( . . . quoi ha Ί m ite rí . . . Ι loivquiod. 1) (leges cum de contractibus tum de delictis per ciirias tulit, erant autem riurnero fere quinquaginta.) — 2) (ille iudiciis publieis se ρα ratis a privatis ipse quidem de eriminibus ad rem pubHcam pertinentibus suscepit co_ gnitionem, rerum autem privatarurn prívatos iudices esse iussit, quibus normas et regulas leges dedit a se conscriptas.) — 3) Vide supra Leg. Rom. 13. — 4) (Tarquinius leges a Tullio scriptas, per quas non, ut antea, in contractibus α patricüs vexabantur, omnes sustulit, et ne tabulas quidem, in quibus erant scriptae, reliquit, sed has quoque ex foro summoverí iubens delevit.) Cf. Dion. 5,2,2: (Βρο ^ τος κα Κολλατ · i νος l το ύ ς ν ό μους το ύ ς περ ί τ ώ ν συμβολα ί ων, το ύ ς ϋ τε ό Τυλλ ί ου γρχφ έ ντα c, — ο t ς άί ταντας κατ έ λυε ' Γαρχ εος, ä νενε ώ σαντο. 14 Leges XII tabularum. Haec fere agnosc ί posse censet Skutsch: q u i h u n c (vel 'hoc') .. `,sacer erit' . . . Deinde in 1. 5 (fortasse etiam in 7) videtur sermo esse de rege sive de rege sacrificulo. Pergitur in 1. 8: kalatorem hab [e a t] . .. iu m e n t a c a p i a t (kapia ante dota pro kapiad seriptum). In 1. 12 iovestod idem est quod posteriores dicebant iusto, cui adjungi videtur substantivum velod sive id voluntatem signifccat sive pro dvelod (— duello) scriptum est, ut vult IKretselzmer, Wiener Stud. 26,158 sq. In reliquis nihil agnoscitur praeter h am = h a n e (ite pro i te r scríp tum ante ri ?). Haec si vera sunt, comparari possunt talia qualia leguntur in lege Urson. Ι 3,16 aedilibus . . praeconem . . habere ius potestasq(ue) esto et in Julia munic. 62sgq. quibus diebus virgines vestales, regem sacrorum flamines plostris in urbe . . vehi oportebit. Initium Izuiusmodi fuisse potes · t qui hu[nc loeum sive lapidem violaverit], sacer esto. CAPUT ΙΙ. LEGES xli TABULARUM. HISTORIA. Legum XII tabularum historiam accuratius en α rra ν erunt Liv. 3,9 -57, Dion. 10,1-60, Pompon. in D. 1,2,2,3.4.24. .Ε Li ν io quae huc pertinent exscripsi. Quaenanz Xli tabularum apud Romanos fuérint fata, quomodo capta a Gallis urbe interierint, num postea restitutae sint, quomodo tempor τ.ι m decursu textus earum sit mutatus, quinam αρ ud veteres iis exstiterint interpretes, omnia optime exposuit Ru ι l. Schoell, legis Xli tabularum reliquiae 1866, 1-39. Qui vero nostra aetat,e inde a saeculo XV I colligendis et restituendis XII tabularum reliquiis operam dederint scriptores ennarravit H. Dirksen, Uebersicht der bisherigen Versuche zur Herstellung ι les Textes der X11 Tafeln, 1824. Qui etiam rationem et viam, quae esset ingredienda, novam constituit tantaque eruditione absolvit, ut omnes qui post eum XII tabulas ecliderunt, in eo substiterint ραυεα addentes vel emendantes. Quod υηυη z libro deest, ut legitima XIi tabul α rum verba, si quae tradita n ο bis sunt, ex artis philologicae racione sub examen revocarentur, id scite perfecit Schoellius 1. l., quem paucis locis exceptis ex iuris ratione diiudican ι lis secutus sum. Quol constituit Dirksen systema XII tabularum licet non ubivis satisfaciat, ut Schoellius ita ego quoque retinui, ne modus citan ι li turbaretur. C νπ Iam Ettore Pais (storia di Rorna Ι 1898.99) quae dicuntur leges XII tab. unquam latas esse negat, legis lationem ex iure Flaviano, quo Appii Claudii scriba actiones ab Appio ad formam redactas publicavit, falsa geminatione con fzctanz ratus; quem secutus vel pot.ius exsuperans Lambert (1V. R. 26,149; Melanges Appleton) frag- ,nenta XII tab. Sex. Aelio Cato Facto adtribuit; quam tarnen opinionem viris doctis non probaverunt: vide G'irard (NR. 1902) Erman (ZSSt., 23,450) Lenel (LSSt. 26,290) : plane quae traduntur XII tabularum reliquiae, non omnes ex tab. originem ducunt, quae ducunt, non omnes sermonem XTI 15 16  Leges XII tabularum. ; tab. ser υ ant integrem. — De sermone, XII tab. cf. $r S í l Journal des saa ι c eram n e vants 1 902 ρ• 599; qui glossemata censet esse e. g. sternito (I. 3); Aut si volet maiore (ΙΙΙ, 3).] ,;1α ί 1  Livius (3,9,2): C. Terentilius Arsa tribunus plebis eo anno  ,.^ b l  (u. c. 292) fuit. Is — maxime in consulare imperium, tarnqiiam  ρ ι nimium nec tolerabile liberae civitati, invehebatur : — (9,4:) duos  }tl pro uno dominos acceptos — infinita potestate, qui effrenati ipsi omiies metus legum — verterent in plebem; (9,5:) quae ne aeterna illis licentia sit, legem se promulgaturum, ut V viri cre-  ent ιι r legibus de imperio consulari seribendis.' — (10,5:) Anno  ί ι 'r ι ^ deinde insequenti (293) lex Terentilia a toto relata collegio novos  aggressa consules est. (11,3:) — patres in lege quae per omnes  ^,, π1 comitiales dies ferebatur, irnpedienda ζ se) gerebant. (14,6:) — per  totum annum artibus lex elusa est. (15,1:) Nihil novi novus anniis  ί π (294) attiilerat; legis ferendae aiit accipiendae cura civitatem tenebat. (17,9:) — nec lex tamen ferri — potuit. (21 ,2: ) — SCta fiunt, `it neque tribuni legem eo arino ferrent, neque cet.' (24,7:) tribuni (295) — comitia quaestores habere de reo (Volscio), nisi prius habita de lege essent, pas^ st ι ros negabant. (25,1:) — consules facti (296) duas residuas ann. prioris causas exceperunt, — (25,2:) legem — impediebant —. (25,4:) Cum Verginius maxirne ex tribunis de lege ageret, duum rnensum spatium consulibus datum est ; ί .?Γπ t ad inspiciendam legem, ut, cum edocuissent populum, quid fraudis occult α e ferretiir, sinerent deinde suffragium inire. Hoc intervalli ^ ι j9 λ datum res tranquillas in urbe fecit: (29,8:) Extremo anno agitatum de lege ab tribunis est; sed — ne quid ferretur ad populum patres :.,,.. ,:.. ί !^ 1 tenuere. (30,1:) — initio anni (297), cnm foris otium esset, domi seditioiies - eadern lex faciebat, (30,2) : ulteriusque venturn foret, adeo exarserant animi, ni cet. — (31,1:) Domi forisque otium fuit (298). — (31,2:) sequente anno (299) — legem omnibus contionibus suis celebrant (tribuni). — (31,6:) (novi consules) aiebant — `plebem et tribunos legem ferre non posse'. (31,7:) Tum abiecta lege, qiiae  promulgata consenuerat, tribuni lenius agere cum patribus : `finem  τε: ^  tandem certaminum facerent, — cornmunitcr legum latores et ex plebe  L fl^ rn et exatríbus  tf Ρ  , qui utrisque utilía ferrent quaeque aequandae liber-  ^,,^ Π tatis essent, sinerent creari.' (31,8:) Rem ηση aspernabantnr patres, laturum leges neminem nisi ex patribus, aiebant. Curn de legibus conveniret, de latore tantum discreparet, missi legati Athenas Sp. Postumjus Albus, A. bIanlius, P. Sulpicius Camerinus, iussique ínη •^, ,: 1; 9η. 4h Leges XII tabiilarum. 17 clitas leges S ο l ο nis describere et aliarurn Graecae civitatium instituta mores iuraque noscere. (32,1:) — quietus annus (301) -- silentio tribunorum, quod — legatorum, qui Athenas ierant, l egumque peregrinarum exspectatio praebuit. — (32,6.7): Iam (302) redierant legati cum Atticis legibus. Et intentius instabant tribuni, ut tandem scribendarum legum initium fieret. Placet creari Xviros sine provoc α t ί one, et ne quis eo anno alius magistratus esset. Admiscerenturne plebei, controversia aliquandiu fuit; postremo concessum patribus. — (33,1:) Anno trecentesimo altero, quam condita Roma erat, — mutatiir forma civitatis ab consulibus ad. Xviros. — (33,3:) Xviri creati Appius Claudius cet. — (34,1:) — Tum (303) legibus condend ί s opera dabatur; ingentique horniiiurn exspectatione propositis λ tabulis, populum ad contionem advocaveruiit: — (34,3:) `se — omιι ί b ιι s, summis infimisque, iura aequasse.' — (34,6:) Curn ad rumores horninum de unoquoque legum capite editos satis correctae viderentur, centuriatis cornitiis Χ tabularum leges perlatae sunt, quae nunc quoque in hoc irnmenso aliarurn super alias acervatarum legum curnnlo fons omnis publici privatique est iuris. (34,7:) Vulgatnr deinde r υιηο r, duas deesse tabiilas, quibus adiectis absolvi posse velut corpus omnis Romani iuris. Ea exspectatio — desiderium Xviros iterum creandi fecit. — (3 7,4:) Iam et processerat pars maior αηη ί (304) et duae tabulae legum ad prioris anni Χ tabulas eran adiectae, nec quicquarn iarn supererat, si eae qiioque leges centuriatis comitiis perlatae essent, cur eo magistratu rei pubHcae opus esset. (57,10:) Prinsqiiarn iirbem egrederentur — (consules cc. 306) leges decernvirales, quibus tabulis duodecirn est nomen, iri aes incisas in publico proposueru η t. Sunt qui iussu tribunorurn aediles functos eo iiiinisterio scribant. TABULA Ι. 1. ι J Ι Ι N IUS νΟ C ΑΤ, ΙΤΟ. ΝΙ Ι T, ΑΝΤΕ S ΤΑΜΙΝΟ: IGITUR ΕΜ CAPITO. Testimonia: Ι, 1. Porjhyrio (iul Hor. sctt. 1,9,76: Ad versarius molesti illius Horatium consulit, an permittat se antestari, iniecta manu extracturus ad praetorem, quod vadimonio non paruerit. De hoc autem lege XII tab. his verbis cautum est: `Si jn íus vocatiolli tantestaminigitur (sic, non tiur, corlex) en capito'. Antestari est (an i ι ts. cod.) ergo ante testari (antestare cod.) scilicet antequam manum iniciat. Cic. (de leg. 2,4,9): Α parvis —, Quinte, didicimus: `si in lus vocat' atque (at ins. coulcl,) alias eiusmodi leges nominare. Gell. (20,1,25) : Verba sunt haec legis: ` s i iii ius vocat'. RIa. ad. Ser (2,13,19) : Lege ius est id, quod iussu populi sanctum est, quod genus: ut in íus eas, cum BRUNS, Fontes iuris. Ed. VII.  2 Leges XII tabularum (tab. I). 2. SI CALVITUR PEDEMVE STRUIT, MANUM ΕΝ D Ο IACITO. 3. SI MORBUS AEVITASVE VITIUM ESCIT, IUM Ε NTUM D AT O. SI NOLET, ARCERAM NE STERNITO. .  4. ASSIDU 0 VINDEx ASSIDUUS ESTO; PROLETARIO I ΑΜ CIVI QUIS VOLET VIND Ε x ESTO. voceris. — Fest. ( Ρ. 76) Em, tum. (77) Em [en G.] pro eum, ab eo, quod est 'is'. (P. 105) Igítur nunc quidem pro — ergo; sed apiid antiquos ponebatur pro inde et postea et tiim. Verbct ut supra le φι ntur constituit iam, GothofreιΙτι s, nisi c j uol ito vocem inseruit de w η Hei.ndo? f ZGR. 2,432-410. [D'lihi ito videtur rectius abesse. ΤΗ. Μ.] 2. Fest. (F. 310): Struere antiqui dicebant pro adicere, augere; — at [aut cod.] in X ΙΙ quod est: `si calvitur — iacito', alii putant significare retrorsus ire, ali in aliam partem, ali fiigere [fure coi.], ali gradum augere, a1i minuere [exciderunt talia fere: sed struit is qui moratur] ac vix pedem pedi praefert, otiose it, remoratur. Fest. (210) : `Pedem struit' in XII significat `fugit', ut ait Ser. Sulpicius. — Νοη. (6) Calvitur dictum est frustratur, tractnm a calvis mimicis, quod sint omnibus frustratui. — Lucilius: `si ηση it, capito', inquit, 'eum, et si calvitur, ergo fur clominum' [endo ferto manum C α rrio.] D. 50,16,233 pr. 3. Gell. (20,1,25) : Verba sunt haec de lege Si in ius vocat : `si morbus aevitasve vitium escit' qui in ius vocabit `iumentum dato etc.'. Verba qui in ius vocabit inte^yretis esse vi ι lit Schoellius. — Yarro (de Ι. Ι. 5,140) : arcera, quae etiam in X ΙΙ tab. appellatur, quod ex tabuHs vehiculum erat f.actum ut arca. — Cf. Gell. 20,1,12.24-30. Fest. (P. 77) escit erit (Schoell 98). Νο n. (55): Arcera plaustrum est rusticum, tectum undique quasi arca. — Hoc autem vehiculi genere senes et aegroti vectari solent. 4. Gell. (16,10,5) : Ennius verbum hoc (proletarius) ex X ΙΙ tab. — accepit, in quibus, si recte commemini, ita scriptum est: `assiduo — proletario iam ciui (iam ciui omittunt codd. Gel.lii farnilia altera) cui quis uolet uindex esto.' [Scr. proletario quiqui volet. ΤΗ. Μ.] Cic. top. 2,10: Cum lex (ins. aelia sentia lib τ• i) assiduo vindicem assiduum esse iubeat, locupletem iubet locupleti; locuples enim est assiduus, ut alt L. Aelius. — Fest. ( Ρ. 9): Assiduus dicitur, qui in ea re, quam frequenter agit, quasi consedisse videatur; alii assiduum locupletem, quasi multorum assium, dictum putarunt; alíi eum, qui sumptu proprio militabat, ab asse dando [assedendo Τ.] vocatum existimarunt [aestimarunt libri.] (L. 377, 1V Ιο. 84.) Vindex ab eo, quod vindicat, quo minus is, qui prensus est ab aliquo, teneatur. Non. (67): Proletarii dicti sunt plebei, qui nihil reipublicae exhibeant, sed tantum prolem sufficiant. — Varro de vita p. R. lib. Ι: `quibus erant pecuniae satis, locupletis, adsiduos; contrarios prolet α r ί os. Α ds ί duo nemjnem vindicem voluerunt locupleti' [idem: adsiduo neminem vindjcem esse voluerunt nisi adsiduum id est locupletem c ο niecit T τ crnebus]. (155) Proletarjj cives dicebantur, qui in plebe tenuissima erant et non amplius quam mille et quingentos aeris in censum deferebant. D. 2,4,22,1; 50,16,234,1. 18 Leges ΧΙΙ tabularum. 5. NE g . . . FORTI SANATI . . 6. REM U ΒΙ PACUNT, ORATO. 7. N Ι PACiTNT, IN COMITIO AUT IN FORO ANTE MERIDIEM CAUSSAM COICIUNTO. COM PERORANTO AMBO PRAESENTES. 8. POST MERIDIEM PRAESENTI LITE Μ ADDICITO. 9. Si AMBO PRAESENTES, SOLIS OCCASUS SUPREMA TEMPESTAS ESTO. 10. Gellius (16,10,8): cum proletarii et adsidui et sanates et VADES et sUBVADES et XXV asses et taliones — evanuerint, omnis5. Fest. : Sanates : . . . nostra Festi) . . . Idem alibi tibus quod Foretibus. Fest. (Ρ. 102) Hoctum et forctum tarii et assidui et sanates — sit. Cf. fr. 10. in XII: nex . . . forti sanati (vide in epitome : In Χ I Τ cautum est, ut ídem iurís esset Sana- (Ρ. 84) Forstes, frugi et bonus, sive validus. pro bono dicebant. Gell. (16,10,8): cum proleomnisque illa X ΙΙ tab. antiquitas — consopita 6 — 9. Rh. ad Her. (2,13,20). · Pacta sunt, quae legibus observanda sunt, hoc modo: `rem — cuicito' (sic libri). Gell. (17,2,10): `Sole occaso'; non insuavi vetustate est, — in X ΙΙ g utem tabulis verbum hoc ita seriptum est: `ante meridiem causam eoniciunt (sic libri), cum perorant sol (solis ,cod. Paris.) occasus — esto'. — Prisc. (cle arte gramrn. 10,5,32): antiqui `pago' quoque dicebant, pro paciscor, citans ex Cicerone : pacta sunt quae legibus observanda sunt hoc modo: `rem ubi pagunt oratioiii (.sic libri) pagunt'. — Quint. (1,6,11): cum legeremus in X ΙΙ tab.: `ni ita pagunt', Scauurus (de orthogr. ρ. 2253) : (testantur) XII tab., ubi est ' η ί pacuunt' per hanc formam, quod male quidam per C enunt ί ant, est enim praeteritum eius pepígi a pango. Censoria. (de die nat. 23): in X ΙΙ tab. nusquam nominatas horas invenies, — sed: `ante meridiem'. — Non. (267): coicere, agere. Afranius —: `causam coicere hodie ad te voto. Ambon adestis? profuturos arbitror'. Ps. Asc. in Verrin. 2,1,27. Gai. 4.15. — Varro (de Ι. Ι. 7,51): Supremum a superrumo dictum, itaque in X ΙΙ dicunt: `solís — esto'. Μα cr. (sat. 1,3,14) : sicut expressum est in XII tab. : `solis — esto'. Cens. (d. d. nat. 24): plurimi supremam post occasum solis esse existimant, quia est in X ΙΙ tab. scriptum sic: `solis — esto'. Fest, (305) Supp[remnurn] — alias extre[mum] signific α t, u.t] in legibus ΧΙΤ : 'Solis [occasus suppre]ma tempestas esto'; — [alias pro] maximo, cum duas [o y es et triginta boie]s suppremam m υ l[t α m dicrnt]. — Cf. Plin. (n. h. 7,60): XII tab. ortus tantum et occasus nominantur. Varro de 1. 1. 6,5; 7,51. Fest. ( Ρ. 362) Temmo scribendum est: causam coiciunto, tum peroranto ambo praesentes, duce pestatem pro tempore frequenter dixerunt antiqui. — Com esse σ ύ v, una, secum, invicem observavit Bergkies Rh. Ph. 19,605, probante Schoellio p. 102. 11mGaio 4,15: cum ad iudícem ν enerant, antequam apud eum causam perorarent, solebant breviter et quasi per indicem rem exponere, quae dicebatur causae coniectio. Deinde etsi sole occaso apud Gellium vetustum esse diciiur legiturque in lege Ρ laet ο ria (apud Censorinum 1. c.) ad solem oeeasum, in solis occasus consentiunt Varro Festur Macrobius Cens ο rinus, item ex libris GeUi α nis unas isque optimas : sol Gelliiini libri reliqui. ΤΗ. Μ.] [ Vif Meridie scr ί ptum feisse Usener demonstravit Jahrb. für Fhilolog. 117,78.]  2* 19 20  Lege s ΧΙΙ tabularum (tab. I). que illa XII tabularum antiquita s — lege Aebutia lata eonsopita sít —•  TABULA II. 1. Gaizis (4,14) : de rebus N aeris plurisve D assibus, de minoris y ero L assibus sacramento contendebatur; nam ita lege XII tabularuln cautum erat. [At] sí de libertate hominis controversia erat, etiamsi pretiosissimus homo esset, tamen ut L assibus sacramento contenderetur, eadem lege cautum est —. 2. . . . MORBUS SONTICUS . . AUT STATUS DIES CUM HOSTE QUID HORUM FUIT UNUM IUDICI Α RB Ι TROV Ε REOVE, EO DIES DIFFISSUS ESTO. 3. GUI TESTIMONIUM DEFUERIT, IS YERTAS DIEBUS OB PORTUM OBVAGULATUM STO. TABULA IPI. 1. AERIs CONFESSI REBUSQUE IURE IUDICATIS XXX DIES IUSTI sUNTO. 2. Ρ OS τ DENDE MANUS INIECTIO ESTO. IN Ius DUCI Τ O. II, 2. Fest. (290): Sonticum morbum in XI Ι significare ait Aelius Stilo certum cum iusta causa; quem ηο nu υ ll Ι putaut esse qui noceat, quod sontes significat nocentes. Gell. (20,1,27): morbum vehementiorem — legum istarum scriptores — morbum sonticum appellant. Fest. ( Ρ. 111) Insons, extra culpam, a quo dici morbus quoque existimatur sonticus, quia perpetuo noceat. (344) [Sontica e]ausa dieitur a morbo [sontico, ρ r ορ ter quem, quocl est g]erendum, agere [α reg τι ί m υ s.] D. 50,16,113; 42,1,60. — Cic.. (de ο j . 1,12,37): Hostis — apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus ; indicant ΧΙΙ tab.: ` g ut — hoste'. Cf. Fest. Status. D. 50,16,234 pr. (Ad iur α mentum m,ilit α re pertinet status condictusve dies apud Gell. 16,4,4 et Plaut. Curc. 1,1,4). — C α pit ο alud Festum: Reus: — nam (numa eod.) in secunda tabula secunda lege, in qua scriptum est: `Quid horum fuit unum (sic. cod., vitium em. (Jifiacins) iudici — eo die diffensus (sic. c ο d.) esto' • Ulp. (D. 2,11,2,3): lex Χ II tab., sí iudex vel alteruter ex litigatoribus morbo sontieo impediatur, iubet diem iudicii esse diffisum. Cf leg. Urson. c. 95. tab. ΙΙΙ, 2,21 -36. [Scripsi diffisus, cum constet de infinitivo diffindere Gell. 14,2,11 et de perfecto diffidi Lir. 9,38,15. ΤΗ. Μ.] 3. Fest. (233) Portum in ΧΙΙ pro domo positum, omnes fere consentiunt: `cuí — ito'. Ideen (L. 375, 1110. 81): Vagulatio in l. ΧΠ signífi αα t quaestionem (sic vel quaestio libri) cum convicio: `cuí — ito'. I Ι I. 1-4. Gell. (20,1,42-45): Confessi igitur aeris ac debiti iudieatis XXX dies sunt dati —. Sic enim sunt, opinor, verba legis • `aeris — dato.' [VII Cf. leg. Urs. c. 61. tab. Ι initium.]  . 1. Gell. (15,13,11): Confessi g utem aeris, de quo fasta confessio est, in Χ II tab, scriptum est his verbis: `aeris conf. rebusque (iure om.) iud. — surto'. — .De tempore iudjcatj cf. Gai. 3,78. D. 12,1,4,5.7. — Schnell ρ. 106 verba rebusque iure clele η d α et aeris eonfessi iudieatis coni nqe η d ι Genset, immemor. Ιι t videtur, de c ο ή esso iudicium non fieri iure R σ m α t ιο. ^^ α ^ Θ4 ί Γι Β F^:" Leges ΧΙΙ tabularum. 3. Ν Ι IUDICATUM FACIT AUT QUIS HNTO EO IN IURE VINDICIT, SECUM DUCITO, VINCITO AUT NERVO AUT COMPEDI Β US xv PONDO, ΝΕ MAIORE, AUT SI VOLET MINORE VINCITO. 4. S Ι VOLET SUO νΙΥΙΤΟ. ΝΙ SUO VIVIT, QUI EUM VINCTUM ΗΑΒΕΒΙΤ, LI Β RAS Σ ARRIS ENDO DIES DATO. S Ι VOLET, PLUS DATO. 5. Gellius (20,1,46-7) : Erat autem ius interea paciscendi ac nisi pacti forent, habebantur in vinculis dies sexaginta. Inter eos dies trinis nundinis continuis ad praetorern in comitium producebantur, quantaeque pecuniae iudicati essent, praedicabatur. Tertiis an -tem nundinis capitepoenas dabant, aut trans Tiberim peregre venum ib ant. 6. TERTIIS NU Ν DINIS PARTIS SE CANTO. SI P L US MINUSVE SECUERU ΝΤ, SE FRAUDE ESTO. 7. A.DVERSUS HOSTEíVI AETERNA AUCTORI7.'AS ιΕ S ΤΟ,. 21 Π ^ Υ inter cred ί tores dividi licuit, quam legem mos publicus repudiavit. Tertull. ipol. 4: iudicatos in partes secari a creditoribus leges erant: consensu tamen publico crudelitas postea erasa est. Dio Cass. fragm. 12: το ύ το μ έ ν ε? κ ai τ ά μ ά λ c στα έ νεν ί μ c στο, ά λλ ' ο ύ τ γε ial έ ργυ, ποτ έ έ γεγ ό νε c. — Multi de bonorum sectione intellegere volunt iianc legem, quos vnerito ρ erstringit Niebuhr, röm. Gesch. 2, 670-72. Cf. Ρ ucht α, Inst.  179, not. n. l^p^' ι1   7. Cic. (ule ο JJ'. 1,1,2,37) in loco supra ΙΙ, 2 exscripto auiulit: itemque: `adv . ersus — aiietoritas'. r,1  234,2) : Verbum `vivere' quidarn putant ad cibum pertinere, sed Ofilius — ait, his verbis et vestimenta et stramenta contineri. 6. Gell. (20,1,48-52): eam capitis poenam — metuendam reddiderunt. Nam — secare, si vellent, atque partiri corpus addicti — permiserunt. Et quidem verba ipsa legis dicam, ne existimes invidiam me istam forte formidare : `tertiis — esto'. — Cf. Gell. l. c. 52: dissectum esse antiquitus neminem equidem legi neque audivi. — Quint. 3,6,84: in ΧΙΙ tab. debitoris corpus 2. De manus iniectione cf. Gai. 4,21. 3. Cf. Ter. Phorrn. 334: ducent damriatum domum. Don α t.: secundum ius scilicet, qiio obaerati, cum non solvendo essent, ipsi manu eapiebantur. Liv. 8,28,8: iussi consules (a. 428) ferre ad populum, ne quis iii compedibus aut in nervo teneretur. Fest. (165) Nervum appellamus etiam ferreum vinculum, quo pedes inpedluntur, quamquam Plautus eo etiam cervices vinciri alt. — In eo vindicit sicut in re vindicare ιιρτιι l Gell. 20,10,7.9. Sch. 92. [Genius 1. c. ut recte distia ι xit ? · e9iL, guam vintiicainus, ρυ t ιι agrum, ii particula, puta glebct, in qu α vindicainus, ita ubi haec distinctio locum ηοη habet, ρrae ρ ositio c ιι hnitti ηοιι ρ ofest, secl solns acc ι cs α tivus; mihi in iure vocabuia ridenfur α explicancla ea quae s τι nt endo eo a ι lscript α esse ab intef1» • ete α ntiquissimo, gui recte omniuo eo referret a ī l i. ι l quod ρ raecedit in ius dueito. ΤΗ. Μ.) — Lectionem traditam minore — maiore defendit Puclita, Inst. 179 not. i.; L · erba permutanla censent pterigue. H τι., Ν exu ι n ρ. 38, n. 100. [ VJI verba auf si volet minore glossema esse puta,t Β ré ιι l, Journal cles Sauants, 1902 ρ. 607.] 4. pro farris libri ferri. — Cf. Gai. lib. ΙΙ ad 1. xli tab. (D. 50,16, 22  Leges X11 tabularum. TABULA ΙΙΙΙ. 1. Cicero (de leg. 3,8,19) : cito necatus tamquam ex ΧΙΙ tabulis insignis ad deformita tem p uer. 2. SI ΡΑΤΕ R FILIUM TER Y ENIJM DUUIT, FILIUS A PATRE LIBER ESTO. 3. Cicero (phil. 2,28,69): Illam suam suas res sibi habere iussit ex XII tab., claves ademit, exegit. 4. Gellius (3,16,12) : comperi, fem ί nam — in undecimo mense post mariti mortem peperisse, factumque esse negotium — quasi marito mortuo postea concepisset, quoniam Xviri in decem mensibus gigni hominem, non in undecirnO scripsissent. TABULA V. 1. Gaius (1,144-5): Veteres — voluerunt feminas, etiamsi perfectae aetatis sint, — in tutela esse; — exceptis virginibus IV. 1. necatus Pute α r^.us, legatus libri. — Cf. suprci Leg. Romuli 11. 2. Ulp. (fr. 10,1): €lins ter mancipatus, ter manumissus sui iuris fit, id enim lex Χ II tab. iubet his verbis: `si Pater — esto'. Gai. (1,132): lex enim XII tab. tantum in persona filii de tribus maneipationibus loquitur his verbis: `si Pater — a patre filius liber esto'. — uenum dauit Ut , piirni liber, uenum d(uit?) Gai; de futuro hoc secundo ι lixit Schnell. p. 83. — Cf. Gai. 4,79. Dion. 2,27,3 postquam ι lixit iam a Rom,ulo (1. 10) hoc constitutum esse, addit: ΤΟ ΤΟν τ ό ν ν ό μον — o ι — δ έ x α. ά ν ρες &μα τ όί ς ά λλοις ά ν έ γραψψαν ν ό μοις, x αι στιν w τ ff τετ ά ρτη των λεγομ έ νων δ ώδεκα δ έ λτων. Quem Dion. locum, ex quo Dirkse υ ι ^s totam Romuli de p α tri ιι potestate legem in XIi recept α m esse colleger α t, ad solara QenlitirnIem , β li ο rum pertinere recte monet Schnell. ρ. 52. 3. Cf. Gai. 1. ΙΙΙ ad XII tab. (D. 48,5,43): Si ex lege repudium missum non sit cet. —. a Dirkseno ο miss α m recte inseruit Schnell 57. Di νο rtii formula posteriore tempore fuit: res tuas tibi habeto. D. 24,2,2,1. Plaut. Arnph. 928, Trin. 266; priore tempore fuisse: baete foras ostendit Buecheler, Jahrb. Phil. 105,565. Varro ap. Non. (77): annos multos quod garere ea non poterat mulierem foras baetere iussit. Plant, Gas. 210 : M. Semper tu huic verbo vitato ! C. Cui verbo? M. I foras mulier ! Mart. 11,104,1: Uxor, vade foras, auf moribus utere nostris. 4. Ul ρ. α d Sab. (D. 3816,3,9.11): ex lege XII tab. ad legitimam hereditatem is, qui in utero fuit, admittitur, si fuerit editus —; post decem menses mortis natus non admiltetur ad legitimara hereditatem. V. 1. Etia'm de Vestalium hereditatibus lege ΧΙΤ tab. cautuum fuisse videtur c ο lligi Posse ex Gellio (112,18): in commentaríis Labeonis, quae ad Χ II tab. composuit, ita seriptum est: 'Virgo Vestalis neque heres est euiquam in 4 !Ι Lees 8ΙΙ tabularum. Vestalibus, quas — liberas esse voluerunt : itaque etiam lege X ΙΙ tab. cautum est. 2. Gaius (2,47) : Mulieris, quae in agnatorum tutela erat, res rnancipii usucapi non poterant, praeterquam si ab ipsa tutore [auctore] traditae essent: id[que] ita lege XII tab. [cautum erat]. 3. UTA LEGASSIT SUPER PECUNIA TUTELAVE STJAE REI, ATA IUS ESTO. 4. SI INTESTATO MORITUR, CUI SUDS HERES NEC ESGIT, ADGNATUS PROXIMUS FAMILIAM H4BETO. 5. SI Α DG ΝΑΤ US NEC ESGIT, GENTILES F ΑΜΙ LIAM HABENTO. 6. Gaius (1,155) : Quuibus testamento — tutor datus non sit, iis ex lege X ΙΙ [ tabularum] agnati surrt tutores. 7. a. SI FURIOSUS LSCIT, ΑDG ΝΑΤ UM GENTILIUMQUE IN EO PECU - testato neque intestatae quisquam. Sed bona eius in publiciim redigi aiunt; id quo iure fi α t, qiiaeritur'. Cf. 1. 1i. ιιιυι e 9. 2. Cf. Gai.. 1,157: olim — quantum ad 1. XII tab. attinet, etiam feminae agnatos habebant tutores. 3. Saepi.ssi» τ e h υ ί τι s legis zerba α τ eterib τ cs αΤ er ιιη t τι r, dii' e.rso rnitem modo: 'uti legassit suae rei, ί . ί . e. (Gai. 2,224. Σ nst. 2,22 pr, Pomp. D. 50, 16,120): 'uti legassit quisque de sua re, i. i, e'. ( 2 ον. 22,2 pr.); 'paterfamilias nti super familia peciiniaque sua legaverit (2el legassit), i. ί . e'. (Cic. de ί :nr. 2,50,14δ; Rh. ad Her. 1,13,23); uti legassit super pecuni α tutelave suae rei, ί . i. e.' (Ulp. fr. 11,14). 3ccedit gtcod apud Pmuluin (D. 50,16,53 ρ.) ve·ba legis lauda ιτ tur haec : super pecuniae tutelaeve siiae, nend ο se υ -zi ι let ι i ι•. Certe non sol τ c·m, de re atque peciinia, sed et/am de tuteic lege» τ c .·isse c ο nfi •» ιαιτ t Gaíus qu0que et Puuliis in D. 26,2,1 yr. 26, 2, 20,1. 4. Ulp. ( , fr. 26,1 = 0011. 16,4,1): cautum est lege XII tab. hac: `si intestato (intestatus Coll.) m. cui snus heres nec eseit (Cuiacius, est Col1., 0m. Ulpiani liber) — habeto'. ΡατιΖ. ad Sab. (D. 28,2,9,2): haec verba: `si futestato moritur' ad id tempus referuntur cet. Ulp. ad ed. (1). 50,16,195,1) : Fam ί - liae appellatio — et in res et in personas deducitur, in res — in lege Χ I Ι tab. his verbis: 'adgnatus — habeto'. iliims accurate Cic. (de í. ιττ+. 2,50,148) dicit: Lex (est) : 'Si paterfamilias intestato rnoritiir, familia pecuniaque eius agnatf ι m gentiliumgue esto'. Generaliter legen commem οα ni Gai. 3,1,9,11, Pa.ul. sent. 4,8, Ρο mp. D. 50,16,162 pr., alii. 5. Ulp. lib. regul. (0011. 16,4,2): Si agnatus defuncti non sit, eadem lex ΧΙΙ tab. gentiles ad hereditatem vocat his verbis: `si agnatus nescit (nec escit Cuiac.) — habeuto (heres lib, · i)'. — Cf Gui. 3,17. Paiil. in Coll. 16,3,3. Cic. s υ b n. 4 cit. φ + 6. Ulp. ( fr. 11,3): per eminentiam — Iegitimi (tutores) dicuntur, qui ex lege ΧΙΙ tab. introducnntur, seu palam, quales sunt agnati, seu per consequentiam, quales sunt patroni. Cf. D. 26,4,1; 4,5,7 pr. 7. a. Rhet ml Η er. (1,13,23) = Cic. (de im · . 2,50,148): Lex, si furiosus 23 θ0  Leges X ΙΙ tabularum (tab. V ΣΙΙ). 5. .  . I{tiP[sjIT . . . SARCITO. 6, Ulp ί tcnzts 1. XVIII ctd ed. (D. 9,1,1 pr.) : Si qu α drupes pauperiem fecisse dicetur, — lex ( ΧΙΙ tab.) voluit aut dari Id quod nocuit — aiit aestirnatiOflem noxiae offerri. 7. U Ιρ ί c ειιαι s 1. XLI acl Sabinu ιι c (D. 19, 5 ,14,3): Si glans ex arbore tua in rneurn fundum cadat, eamque ego immisso pecore depascam, — neque ex lege XII tab. de pastu pecoris, quia ηση in tuo pascitur, neque de pauperie — agi posse. 8. a. QUI FRUGES EXCANTASSIT. — b. . . NEVE ALIENA λ i SEGET}M PELLEXERIS . . . mittitur, — cum quis pugno puta aut fuste percussus — erit. — Gell. (20,1, 12): ita de iniuria ρ oenienda (in ΧΙΙ) scriptum est: `si iriiuriam alteri (alteri deleuit Schoell) faxsit, viginti quiflque aeris poenae sunto'. Fest.: Viginti quinque poenae in XII signíficat XXV asses. Gai. (3,223): propter ceteras vero iniurias XXV assium poena erat constituta. Gell. (16,10,8): cum `proletarii' — et 'vigititi g υ ί η g υ e asses' et taliones — evanuerint omnisque illa X ΙΙ tab. antiquitas cet. cf. ,pag. ι s ,'2 ο; tab. Ι in fine. — 5. Fest. (265): Rups ί t in (sic Scaliger, rupit in 11ο., Rh. Ph. 15,464, rupitias codex) XII significat damnum dederlt (Ρ. 264: rupitia damnum dederit signmcat). Idem (322) : Sareito in X ΙΙ Ser. Sulpicius alt significare `damnum solvito, praestato'. Ulp. ad ed. (1). 9,2,1 pr.) : Lex Aquilia omnibus, legibus, quae ante se de damno iniuria locutae sunt, derogavit, sive XII tab. sive alia quae fuit. — (ioni ge υ d ο s esse Ιιο s Festi locos ia.mdu ι lwrn com τη unis (iiit iv. dd. opin.io. [Sed cf. propter posteri οι • em liuius tabuiae fr. 10 et 14. ΤΗ. Μ.] Friorem 111o τ n τ nsenus l. c. emenhiatum, ut supra adnota υ imus, coniecit ed fr. 2 esse referendum. At Festi inte τ l ι ret ιι tione τ n : rupsit = damnum dederit ιτοιτ convenire cum τη e ιη b ι • ο rupto et tcilione, recte monuit A. Pernice, SCtChbesch[íd. ρ. 3; scilicet sarciri iuserunt xli tabulae ect quoque, quae praeter υι e ητ br τι m, q τι is rupsit. Vocem rupitias retinendct ι u i'utat Sell, Die actio de rup i tiis sarcie) ί dis, 1877. 6. inst. (4,9 ρ r.): Animalium nomine — si — pauperiem fecerint, ηοχα - lis actio lege XII tab. prodita est: quae αη ί m α l ί α si noxae dedantur, proficiunt reo ad liberationem, quia ita lex ΧΙΙ tab. scripta est. Cf. Fest. Pauperies. Noxia. [V!I Fest. Sareito huc ρ e ι • t ί nere posse τιιοη et Seckel, collato loco D.9,1,11: aut noxam sarcire aut in noxai (ledere οροι • te ι • e c.f. Vil. 8b. pr.] 8. a. Ρ. l ί nius l. c. su , ρ r α a ι t 8,1. Sen. (nat. qu. 4,7,2): in ΧΙΙ tab, eavetur, ne quis alienos fructus excantassit. b. Seri. (Verg. ecl. 8,99): `traducerc messes'. Magicis quibusdam artibus hoc fiebat, unde est in X Ι I tab. : 'neve — pellexerís'. Aug. (civ. dei 8,19) quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferr ί perhibentur: nonne in X Ι I tab. — Cicero commemorat esse conscriptum et ei, qui hoc fecerit, supplicium constitutum? Αρτι l. ( αρο l. 47) : Magia — ΧΙΙ tab. propter ineredundas frugum inlecebras interdicta. — Form α m pellexeris merito sus , peeta7n liabet Sch ο ell. 49,76, attarnen lex neque reiicienda neque cum Leges XII tabularum. 9. Plinius (nat. hist. 18,3,12) : Frugem — aratro quaesitam noctu pavisse ac secuisse puberi XII tabulis capital erat, suspensumque Cereri necari íubebant, — inpubem praetoris arbitratu verberari noxiamve duplionemve decerni. 10. Gaius 1. IV ad Xli tab. (D. 47,9,9) : Qui aedes acervumve frumenti iuxta domnm positum combusserit, vinctus verberatus igni necari (XII tab.) iubetur, si modo sciens prudensque id comrniserit; si vero casu, id est neglegentia, aut noxiam sarcire iubetur, aut, si minus idoneus sit, levius castigatur. 11. Plinius ( n at. hist. 17,1,7) : cautum — est XII tab ιι lis, ut qui iniuria cecidisset (succidendi vocabulo lex usa est) alienas (arbores), liieret in singulas aeris XXV. 12. S7 NOX FURTUM FAXSIT, SI ΙΙ4Ι OCCISIT, IURE CAESUS ESTO. 13. LUC Ι . . . SI SE TELO DEFENDIT, . . . ENDOQUE PLORATO. priore confundenda eSt: nam excantare est lamnum d ιι re, pellicere lucrum facere; 'illuct respi ε it Ú ν idi τ cs (am. 3,7,31) : ca.rmine laesa Ceres sterilem vanescit in herbam; hoc J?linius (n. h. 18.6,41-43): C. Furius Cresimus —, cum in parvo — agello largiores — Iructus perciperet, quam ex amplissimis vicinitas, in invidia erat magna, ceu fruges alienas perliceret venefic ί is; quamobrem ab Cp. Albino curuli ( aedile ) die dicta — instrumentum rusticum — in forum attulit et — dixit: veneficia mea, Quir ί tes, haec sunt. 9. [Noxiamve duplionemve decerni líbri, recte opinor, scilicet ut τ: er7ie rum poena afficiatur impubes pupillus, noxia dupliove spectet ad iml)uberem β liuin fc ιτ nili.c ε s (Gc ι i. 4,75); ε ί ιν e ηι l υ m α lectione ί η. t ιιρο l ά t α noxíamqne dupliove decerni. ΤΗ. Μ.] 10. Cf. 9lassc ι eod. Leidensis Voss. fol. 82 (Loe τ ce prodrona. c οτ• porís glessao • . ρ. 100; Μ. C ο h ατ • , ZSSt. 2. ρ. 112): noxam sarcito damnum solvito. 11. Paul. ad. & ώ . (D. 47,7,1): Sí furtim arbores caesae sint, et ex lege AquiHa et ex XII tabularum dandam actionem Labeo ait. Gai. (4,11): quod lex XII tab. ex qua de vitibus succisis actio competeret, generaliter de arboribus succisis loqueretur. Ρατι l ad e ί Ι. ( D. 12,2,28,6): Colonus, cum quo propter succisas — arbores agebatur —, si iuraverit se non succidisse, sive e lege XII tab. de arboribus succisis sive e lege Aquilia — convenietur, — defendi poterit. — Cf. D. 47 7,5 pr.: Caedere est non solum snccidere, sed etiam ferire caedendi causa. 12. Macr. (sat. 1,4,19) : Xviri in ΧΙΙ tab. inusitatissime 'nox' pro 'noctu' dixerunt; verba haec sunt: `si nox furtum factum sit (faxsit em. Cuiacius) si — esto'. in quibus verbis etiam id votandum, quod — non `eum' - sed 'irn' dixeruiit. (Fest. Im). Gell. (8,1 ind.) : Xviri ί η XII tab. 'nox' pro `noctu' dixerunt. (20,1,7): nisi duram esse legem putas, quae — nocturnum — furem ius occidendi tribuit. 13. Cic. (p. Tu!l. 20,47): Atque ille legem mihi de X ΙΙ tab. recitavit, quae permittit, ut furem noctu liceat occidere, et luci, si se telo defendat. 31 3 2 Leges ΧΙΙ tabularum (tab. VIII). 14. Gellius (11,18,8) : Ex ceteris — manifestis furibus liberos verberari addicique iusserunt (Xviri) ei, cui furtum factum esset —; servos — verberibus affici et e sa g o praecipitari; sed pueros impubereS praetoris arbitratu verberari voluerunt noxiamque — sarciri. 15. α. Gai.us (3,191) : Concepti et oblati (furti) poena ex lege XII tab. tripli est. — b. . . . LANCE ε2 LICIO . . . (21,50): Furem — luce occidi vetant XII tab. —, nisi se telo defendit, inquit; etiamsi cum telo venerít, nisi utetur telo eo ac repugnabit, rion occides; quod si repugnat, endoplorato, hoc est couclamato, ut aliqui audiant et conveniant. (Fest.): `Sub vos placo' ί η precibus — id quod supplíco, ut in legibus `transque dato' et `endoque plorato'. Prisc. ( g r. 6,18,93): Ennius in XVI annalium: `si lucí, si nox cet'. — Dubit α ri potest inde, utruvz lex furem occidere permiserit an vetuerit nisi —. Cc. (l. c.) hcibet utn&mque, Gci. cicl ed. (D. 47,2,55,2) dicit: Furem interdiu deprehensum non aliter occidere lex ΧΙΙ tab. permisit, quam si telo se defendat. De soli permissio ι ze loguuntur Gai. ad ed. (D. 9,2,4,1): Lex XII tab. furem noctu deprehensum occidere permittit, ut tamen id ipsum cum clamore testificetur: interdiu antem deprehensum ita permittit occidere si is se telo defendat, —. Gell. (11,18,6.7): Xviri — furem — tum demum occidi permiserunt, si aut, cum faceret furtum, iiox esset, aut interdiu telo se — defenderet Cic. ( ρ. .ι l^Iil. 3,9): X ΤΙ tab. nocturnum furem quoquo modo, diurnum autem si se telo defenderet, interfici impune voluerunt. Ulp. «d ed. (Coll. 7,3,2): furem nocturnum — lex XII tab. omni modo permittit occidere, aut diurnum — aeque ]ex permittit, sed ita demum, si se telo defendat. 14. Gai. (3,189): Poena manifesti furti ex lege ΧΙΙ tab, capítalis erat. nam liber verberatus addicebatur ei, cui furtum fecerat; utrum autem servus efficeretur ex addictione, an adiudicati loco constitueretur, veteres quaerebant. in [servuml aeque verberat[um animadvertebatur]. Gell.. (20,1, 7): nísi duram esse legem putas, quae — furem manifestum ei, cui furtum factum est, in servitutem tradit. 15. α. Cf. Gai. (3,186 —7): Conceptum furtum dicitur, cum apud aliquem testibus praesentibus furtiva res quaesita et inventa sit; — oblatum furtum dicitur, cum res furtiva tibi ab aliquo oblata sit, eaque apud te concepta sit. b. Fest. (P. 117): Lance et licio dicebatur apud antiquos, quia qui furtum ibat qliaerere iii domo aliena licio cinetus intrabat lancemque ante oculos tenebat propter matrum familiae aut virginum praesentiam. Gai. (3,192): les (ΧΙΙ tab.) — praecipit, ut qui quaerere velit nudus quaerat licio (linteó liber) cinetus, lancem habens; qui si quid invenerit, iubet id lex furtum manifestum esse (cf. , 193). Gell.. (11,18,9): furta quae per lancem liciumque coneepta essent, proinde ac si manifesta forent, vindicaverunt (X ΙΙ tab,). Idem (16,10,8): cu m proletarii — furtorumque quaestio cum lance et ]'xcio evanuerint omnisque ilia X II tab. antiquitas cet. (cf. pag. .30 n. 5) Inst. gl. Taur. (ZGR. 7,44 τΖ. 466): ηυ= Lege s Xll tabularum. 33' 1 6. S Ι ADORAT FURTO, QUOD NEC MANIFESTUM ERIT —, ^DUPLIONE DAMNUM DECIDITO.]. 17-. (G α i. 2,45): furtivam (rem) lex XII tab. usucapi pro -hibet —. 18. a. Tacit. ( αηη. 6,16). · XII tabulis sanctum, ne quis 1mciario fenore amplius exerceret. — b. Cato (de ctgri cult. prae f.): Maiores --- in legibus posiverunt furem dupli condemnarj, feneratorem quadrnpli. 19. Paulus (coll. 10,7,11): Ex causa depositi lege X Ι I tab. in duplum actio datur —. 20. a. T • Ilpianus 1. XXXV ad ed. (D. 26,10,1,2): Seiendiirn est suspecti crimen e lege XII tab. descender e. — b. Tryphoninus disputat. (D. 26,7,55,1): Si — tutores rem pupilli furati sunt, vídeaιηυ s an ea actione, quae propoiiitur ex lege XII tab. adversus tutore ι n in duplum, singuli in solidum teneantur. 21. PATRONUS SI CL Ι ENTI FRAUDEM FECERIT, SACER ESTO. 22. QUI SE SIERIT TESTARIER L Ι BRIPENSVE FUERIT, N Ι TESTIMONIUM FATIATUR. INPROBUS INTESTABILISQUE ESTO. 23. Genius (20,1,53): ex XII tab. — si nunc quoque — qui falsum testimoniurn dixisse convictus esset, e saxo Tarpeio deiceretur. ingrediebatur discum fictilem in capite portans utrisque manibus detentus (fort. detentum.) Rud. Res. 2,352 n. 21. 16. Fest. (F. 162) : `Nec' coniunctionem — positam esse ab antiquis pro `non', ut et in XII est: — item: `si — erit'. (Gai. (3,190) : Nec manifesti furti poena per legem XII tab. dupli iurogatur —. Gell. (11,18,15) : furtis Omnibus, quuae nec manifesta appellantur, poenam imposuerunt dupli. — Fest. (P. 19) : `Adorare' apud antiquos s ί gníficab α t agere, unde et legati oratores dicuuntuur, quia mandata populi agunt. 17. Cf. Gai. 2,49. J. 2,6,2. D. 41,3,33 ρ r. 20. a. Cic. (de ο . 3,15,61): dolus malus et legibus erst vindieatus, ut (in) tutela XII tabulis. b. Cic. (de or. 1,36,166-7): turpi tutelae iudicio et paullo post: alter 2lus lege agendo petebat, quam quantum lex in X ΙΙ tab. permiserat. 21. Serv. (ad Aen. 6,609): `fraus innexa elienti'; ex lege X ΙΙ tab. ven ί t, in quibus seriptum est: `patronus — esto'. — 31 ο. ( Forsch. 1,384) ins.: Diti patri, ρ r ορ ter leg. Romuli 2, ubi est οσ t ος του •κατσιχ4 · ον ου Δι ί ς. — [VII Cf. sakros esed, cap. I. Add. 2 sq.] 22. Gell. (15,13,11) : Item ex iisdem tabulis id quoque est: `qui — testfmonium fatíatur (coniecit Schnell 92 .seg., fariatur libri) inprobus — esto'. Gell. (7,7,2.3): `testabilis' — verbum est legis ipsius Horatiae; eontrarium est in X ΙΙ tab. seriptum: °inprobus esto'. Cf. J. 21,0,6. BRUNS, Fontes iuris. Ed. VII.  3 34  Leges XH tabularum (tab. VIII). 24. α. S Ι ΤΕ L ΙΙΜ MANTT ΣΙΙ G ΙΤ MAGIS QUAM Ι ECIT, aries sublcítur. — b. Plin. ( η. h. 18,3,12): Frugem — furtjm — pavisse — Χ II tabulis capital erat (8,9) — gravius quam in hoinicidio. 25. Gaius 1. IV ad XIi tab. (D. 50,16,236 ρ r.): Qui venenum dicit, adicere debet, utrum malum an bonum; nam et medicamenta venena sunt. 26. Latro (decl. in Cat. 19): ΧΙΤ tab. cautum esse cognosci ι nus, ne qui in urbe coetus nocturnos agitaret. 27. Gaius 1. 1V ad XIi tab. (D. 4 7 ,22,4): His (sodalibus) potestatem facit lex ( ΧΙ I tab.), pactionem quam velint sibi ferre, dum ne quid ex publica lege corrumpant; sed haec lex videtiir ex lege Solonis translata esse. TABULA VIIII. 1. 2. Cic. (de leg. 3,4,11; 19,44): `Privilegia ne inroganto; de capite civis nisi per maximttm comitiatnm — ne fernnto'. — Leges praeclarissimae de Χ II tabulis tralatae duae, quarurn altera pr ί v ί legia tollit, altera de capite civis rogari nisi maximo comitiatu vetat. 24. a. Cic. (top. 17,64): iacere telum voluntatis est, ferire quem nolueris fortunae: ex quo aries subicitur ille in vestris actionibus, 'si — iecit'. Cic. ( ρ. Tull. 22,51): Quis est, cui magis ignosei conveniat, quoniam me ad XII tab. revocas, quam si quis quem knpriidens occiderit? — Tamen huiusce rei veniam maiores non dederunt; nam lex est in XII tab.: 'si — fugit ma- [gis quam iecit]'. Cic. (de or. 3,39,158): Nonrninquam — brevitas translatione conficitur, ut illud: `si — fugit'. August. (de lib. arb. 1,4): homicidium — potest accidere aliquando sine peccato, — cui forte invito atque imprudenti telum manu fugit. Fest. (34 Τ) Subiei ar[ies dieitur, qui pro occiso datur,] quod fit, ut ait Cincius, — exemplo At[heniensium, apud quos] expiandi gratia aries [inigitur ab eo, qui invitus sce]1 υα admisit, poenae ρ[ endendae loco.] — (351) Subigere arietem in eodem libro (scilicet in cornrnentario XV iuris pontifici citato acl verbum quod praecedit) Antistius esse ait dare arietem, qui pro se agatur, caedatur. Leg. Nu,nae 13. b. Quuienarn fue?·it homiciclii poena, Zeteres n ο bis non tradiderunt. VIIII. 1. 2. Cic. (l. c. 19,44): In privatos homines leges ferrí noluerunt, Id est enim privilegium, quo quid est iniustius, cum legis haec vis sit, scitum et iiissum in omnes. Ferri de singulis [debuit esse de capite civis ΤΗ. Μ.] nisi centnriatis comitiis noluerunt; diseriptus [sic scr., descriptus libri ΤΗ. Μ.] enim populus censu, ordinibus, aetatibus, plus adhibet ad suffragium consilii, quam fuse in tribus eonvocatus. Ci.c. (p. Sest. 30,65): cum et saeratis legibus et XII tab. sanctum esset, ut neque privilegium irrogari líceret, neque Leges Χ Il tabularum. 3. Gellius (20,1,7): duram esse legem putas, quae iudicem arbitrumve iure datum, qui ob rem [iu]dic[a]ndam pecuniam accepisse convictus est, capite poenitur ? 4. Pomponius enchirid. (D. 1,2,2,23) : quaestores — qui capitalibus rebus praeessent, — appellabantur quaestores parricidii, quorum etiam meminit lex XII tab. 5. 1 , Vlarcianus (D. 48,4,3): Lex ΧΙ I tab. iubet eum, ql·ii hostem concitaverit quive civem hosti tradiderit, capite puniri. 6. Salvianus (de gubern. clei 8,5,24): Interfici — indemnatum quemcunque hominem etiam XII tabularúm decreta vetuerunt. TABULA X.1 1. HO Μ INE Μ Μ ORTUU Μ IN URBE N Ε SEPELITO NEVE URIT°. de capite nisi comitiis centuriatis rogari cet. Cic. (de domo 17,43): vetant ΧΙΙ tab. leges privatis hominibus irrogari, id est enim privilegium. Cic. (de rep. 2,36,61): laus est — C. Ιυ1 ίί (Xviri α. ΙΙ) — quod se legem illam — neglecturum negaret, quae de capite civis Rom. nisi comitiis centuriatis statui vetaret. 3. ob rem dicendam Gellii libri. 4. Fest. (258) : Quaestores [dicebantur, qui quaererent de rebus] capitalibus, unde [iidem etiam . . quaestores parri]cidi appellantur. Parrici (supra ρ. 10,12 n. 1). 6. Salviani locum Schoell'ius (p. 58) ad homieidium (8,24 c) pertinere pz ι tat, indemnatum intellegens integrurn et liberum; locis α z ι tem su ρ r α allatis evidenter probatur, potius de supplicio surnendo hic agi. Cf. Valer. Μαχ. (7,2, ext. 15): leges Lycurgi — de indemnatis supplicium sumi vetabant. Vellei. (2,45,1) : Clodius — legem — tulit, qui civem Rom. indemnatum interemisset, ei aqua et igni interdiceretur, cuius verbis etsi non nominabatur Cicero, tamen solus petebatur. Cic. (de dorno 4,9): Eos — damnare debui, quorum lege perfectum est, ut ego indemnatus — damnatorum poenam sustinerem? Cic. (in Pis. 13,30): indemnati civis — proscriptio. Cic. (cle l. agr. 2,21,56): Sulla cum bona indemnatorum civium funesta illa sua auctione venderet cet. D. 28, 1,9: Si quis post accusationem in custodia fuerit defunctus indemnatus, testamentum eins valebit. Aug. (de civ. dei 1,19): vos appello, leges iudicesque Romani: nempe post perpetrata facinora nec quemquam scelestum indemnatum impune voluistis occidi. Χ. 1. Cic. (de leg. 2,23,58): Video quae sint in pontmcio iure, sed quaero, ecquidnam sit in legibus? — ea non tam ad religionem spectant, quam ad ius sepulcrorum; `hominem mortuum', inquit le g in ΧΙΙ: 'in urbe — urito'. Credo vel propter ignis periculum. 1) Totum huius tabulae argumentum uno contextu relatum et tractatum exhibet Cic. de leg. 2,23.24. (Cf. Hic., ZRG. 1,1138-42.) 3* 35 Leges XII tabularum (tab. X). 2. . . . HOC PLUS NE FACITO: ROGUM ASCEA NE POLITO. 3. Cicero (de leg. 2,23,59): Extenuato igitur sumptu tribus reciniis et tunicula piirpurae et decem tibicin ί bus tollit etiarn lamentationem. 4. MULLERES GENAS ΝΕ RADUNTO, NEYE LESSUM FUNERIS ERGO Σ ī ΑΒΕΝΤΟ. 5. α. ΗΟΜτΝΕ MORTUO NE OSSA LEGITO, QUO POST FUNDS F Α CI ΑΤ. — b. Ci,cero (l. c. 24,60). · Excipit bellieam peregrinamque mortero. 6. a. Cicero (l. e.): Haec praeterea sunt in legibus —: `servilis unctura tollitnr ornnisque circnmpotatio'. — `Ne sumptuosa 2. Cic. (1. c. 59): Ια m eetera. in X ΙΙ minuend ί sumptus sunt l α mentation ί sque funebris, tra.nslata de Solonis fere legibus: `hoc plus', inquit, `ne — polito'. 3. Cic. (l. ε.): Nostis guae sequuntur: discebamus enim pueri ΧΙΙ, ut carmen necessarium, quas iam nemo discit. Ε+ xtenuato igitur et reliqua ut szc ρ rcc; uimela vel uincla pro tunicula libri. (ibí.cl. 25,64): sumptuosa — funera et lamentabilia — Solonis lege sublata sunt, quam legem eisdem prope verbis nostri Xviri in decimam tabulam con ί ecerunt; nam de tribus recin ί is et pleraque ilia Solonis sunt. Cf. .Fest. (274): Recinium omne vestimentum quadratum ii (hi cod.), qui XII interpretati sunt, esse dixerunt: Verrius togam, qua mulieres (vir toga mulieres corl.; emend. Lipsizs) utebantur, praetextam (praetextum cocl.) ckvo purpureo. Νου. (371): Ricínium (Ricinum libri), quod nunc mafurtium dicitur, palliolum femineum breve. Varro — de vita p. R. —. 'Ex (et libri) quo mulieres in — luctibus, cum omnem vestitum delicatiorem ac luxuriosum — ponunt, ricinia sumunt'. 4. Cic. (l. c. 25,64): De lameutis — expressa verbis sunt: `mulieres — habento'. Ibiul, (23,59): tollit etiam lamentationem: 'mulieres — habento'. — L. Aelius lessum quasi lugubrem ciulationem, ut vox ipsa signrncat, quod eo magis iudieo verum esse, quia lex Solonis id ipsum vetat. Cic. (T τ csc. 2,23, 55): fletus (scr. lessus) quem XII tab. in funeribus adhiberi vetant. Plin. (n. h. 11,58,157): Infra oculos malae —, quas prisci `genas' vocabant XII tab. interdicto radi a feminis vetantes. Serv. (ad Aen. 12,606): cautum lege XII tab., ne mulieres carperent faciem, his verbis: 'mulier faciem ne carpito'. Fest. (273): Radere ge[nas vetitum est in] lege XII, Id est unguibus [lacerare malas.] 5. a. Cic. (de leg. 2,24,60): funebria, quibus luctus augetur, XII sustulerunt: `h ο m ί η ί ', inquit, `mortuo — faciat'; credoque quod erat factitatum, ut uni plura (funera) fierent lectique plures sternereiitur, id quod ne fieret, lege sanctum est; excipit — mortem. Verba credoque quod — est in codd. legunt υ r post inpositam iubet (vicle adn. ad 8,7); transposuit ea ita ut nos dedimus Schoemann ( ορ usc. 3,386), quem sec ιι tus est Sch. 55. Dirksenus alüg τι e ρ r ο - pria τ n ex iis legem constituerunt, Ηυ. 143 ea inseri iussit ρ ost praetereantur (ν. 6 α), perperam. Cf. Cuiac. ad Papin. qu α est. Ι. ΙΙ, ad D. 3,2,25,1. 6. a. Circumpotatio libri boni: circumportatio alii, quod praefert Ηυ. ρ. 139. — Reliqua guoque dedimus ut tradita accepimus, nisi quod libri nee acerrae; Manutius et Huschkius post respersio inss. sit et pro acerrae praetereantur scribunt acerrae praeferantur. — Cf. Leg. Numae 1. Fest. Resparsum. Acerra. 36 Leges X Ι I tabularum. respersio, ne longae coronae, ne acerrae.' — b. Fest.: Murrata potione usos antiquos indicio est, quod — X ΙΙ tab. cavetur, ne mortiio indatur. 7. QUI CORONAM PARIT IPSE PECUNIAVE EIDS (HONORIS) VIRTUTISVE ERGO ARDUUITUR L+ Ι ό . . . . NEVE AURUM ADDITO. AT CUI AURO DENTES IUNCTI ESCUNT. AST IM CUM ILLO SEPELTFT URETVE, SE FRAUDE ESTO. 9. Cicero (de leg. 2,24,61): rogum bustumve novum vetat propius LX pedes adigi aedes alienas invito dornino. 10. Cicero (leg. 2,24,61): forum — bustumve usueapi vetat. TABULA ΧΙ. 1. Cicero (de re ρ. 2,36,61 -37,63): (Decemviri) cum Χ tabulas 7. Plin. ( αι. h. 21,3,7): ad certamina in circum per ludos et ipsí descendebant, et servos suos equosque mittebant. Inde illa XI Ι tab. lex: 'qui coroυα m parit ipse peeuniave eius (honoris iraseruit Schoell collato loco Festi ν. ergo: statua donatus est honoris virtutisve ergo) vírtutisve ergo (si inseruit Schoell) arguitur (sic vel duitur libri Pliuiaui, arduuitur Schoell) ei'. Quam servi eqnive meruissent, `pecunia partam' lege dici, nemo dubitavit. Cic. (de leg. 2,24,60): Ι11 a iam significatio est, laudis ornamenta ad mortuos perti υ ere, quod coronam virtute partam et ei, qui peperisset, et eius parenti sine fraude esse lex impositam iubet. Post ei supylet Sch. pareritique eius, se fraude esto. íllo. Staatsrecht 1 3 ,426 n. 2 verba sic constiluit: qui eoronam parit ipse pecuniave eius, virtutisve ergo duitur ei, [ast ei parentive eius mortuo domi forisve inponetur, se fraude esto]. 8. Cic. (de lep. 2,24,60): Qua in lege eum esset: `neve — addito', quam humane exeipiat altera lex [intellegite nimirum similiave excide ι • υιι t. ΤΗ. Μ.] praeeepit altera lege: `at (ut libri) cuí a. d. iuncti escunt (essent libri) — esto'. 9. 10. Cic. ( Ζ. c.): Duae sunt praeterea leges de sepuleris, quarum altera privatorum aediilciis, altera ipsis sepulcris cavet; nam quod `rogum — domino', — pedes adigi (sic 11ladrigius, adici libri) α. a. invito domino incendium veretur acerbum; qiiod autem forum, id est vestíbulum sepulcri, bustumve usucapi vetat, tuetur ius sepulcrorum. Fest. ( Ρ. 84): Forum sex modis intellegitur: primo negotiationis locus —; alio, in quo iudicia fieri, cum populo agi, contiones haberi solent; tertio, cum is, qIIi provincíae praeest, forum agere dicitur, eum civitates vocat et de controversiis eorum cognoscit; quarto, cum id forum antiqui appellabant, quod nuno vestibulum sepuleri dicari solet cet. (P. 32): Bustum proprie dicitur locus, in quo mortuus est combustus et sepult ιι s, diciturque bustum quasi bene ustum (bene iustum M.), ubi vero combustus quis tantummodo, alibi vero est sepultus, is locus ab urendo ustrina (ostrina 11 Ι) vocatur; sed modo busta (modo obusta Μ.) sepulcra appellamus. ΧΙ. 1. Cf. Dion. (10,60,5): ο έ περ l τ ύ ν " ππιον τ ο ύ ς λοιπο ύ ς auyyFc-- η  , ·] αντες ν ό μους έ ν ο έ λ τοις δυι -r. α ί τα ύ τας τα ί ς πρ ό τερον εξενεχ ` ,}ε ί σαες προσε x αν • 37 Leges XI1 tabularum (tab. XI). summa legum aequitate prudentiaque conscripsissent, in annum posterum Xviros alios subrogaverunt, — qui duabus tabulis iníquarum legum additis — conubia — ut ne plebi cum patribus essent, inh ιι manissi ι na lege sangeruut. 2. Macrobius (sat. 1,13,21): Tuditanus refert, — Xviros, qui decem tabulis duas addiderunt, de intercalando populum rogasse. Cassins eosdem scribit auctores. 3. Cic. (ad. Att. 6,1,8) : Ε quibus (libris de rep.) unum ί c τορι r ό ν requiris de Cn. Flavio Anni f. — Ille vero ante Xviros non fuit. — Quid ergo profecit, quod protulit fastos? Occ υ ltatam ρυ - tant quodam ternpore istam tabulam, ut dies agendi peterentur a paucis. ^  ,  , έ ν α ί ς χα: οε ö ν ό μος ή ν μη εξ έ ^ ναι το ί ς Τατριχ ι οις πρ ό ς το ύ ς ό ημ o τιx ους ετ:ιγαμιας συν ά ψ αι. Liv. (4,4,5): Hoc ipsum, ne conubium patribus eum plebe esset, non Xviri tulerunt paucis his annis pessimo exemplo publico cum summa iniuria plebis? Gai. Ι. VI ctcl XII tab. (D. 50,16,238): Plebs est ceteri cives sine senatoribus. 2. Macrobii locum a Goth. et Dirk, reiectum vindicavit huic tabulae 1blo. Chronol. 31,210; C. I. L. 1,361. Cf. Leg. Ro ι mcli 6. Macr. (sat. 1,13,12.15) : alternis — annís binos et vicenos, alternis ternos vicenosque intercalabant — post vicesimum et tertium diem eius (Februarii) intercalabant, Terminalibus scilicet iam peractis; deinde reliqu ο s Februarii mensis dies, qui erant V, post intercalationem subiungebant. Cens. (d. d. nat. 20,6): cum intercalarium mensem XX ΙΙ et (vel libri) Χ X ΙΙΙ dierum alternis annis addi placuisset, — ί η mense potissimum Februario inter Terminalia et Regifugium intercalatum est. Celsus dig. (D. 50, 16,98,1): Cato putat, mensem intercalarem additicium esse; omnesque eius dies pro momento temporis observat e g tremoque diei mensis Februarii attrib ιι it Q. Mucius. Cf. Mo. Chronol. 18-40. .Hu. rörn. Stud. 1,54-60. 3. Ex hoc Ciceronis loco ej · ecit Mo. (Chron. 31,210; ί Is Ιρ. 361 (Ι ''- ρ. 283) regis Nurnae tabul α m fastorum, ex penetralibus pontificum prol α tam XIi tabulis insertam esse. Quam sententiana, secutus Sch. (63,156) non dubitavit universam tab. XI fastis explere, prout ex Iulianis restitui possunt. Id quod iusto audacius fecisse mini videtur, cu^», fastos qua ratione Xviri perscripserint certa ratione constitui ηση possit. Cf. Hu. Stud. 279. Ν ihilominus fastos Iulianos XII tabulis subicere placuit. — Cf. Cic. (p. Mur. 11,25): Posset agi lege necne, pauci quondam sciebant; fastos enim vulgo non habebant. Erant in magna potentia qui eonsulebantur, a quibus etiam dies tamquam a Chaldaeis petebantur. Inventus est scriba quidam, Cn. Flavius, qui cornícum oculos confixerit et singulis diebus ediscendis fastos populo proposuerit. Plin. (n. h. 33, 1,17): Hic (Cn. Flavius) — publicatis diebus fastis quos populus a paucis principum cotidie petebat cet. Liv. (9,46,5): Cn. Flavius — c ί vile ius, repositum in penetraljbus pontificum, evulgavit fastosque circa forum in albo proposuit, ut quando lege agi posset, sciretur. hÍacr. (sat. 1,15,9): Priscis ergo temporíbus, antequam fasti a Cn. Fla y jo scriba invitis patribus in omnium notitiam proderentur cet. Val. Max. 2,5,2. Diod. 20,36. 38 Ί ' Leges XII tabularum. TABULA X ΙΙ. 1. Gaius (4,28). · Lege Gutem introducta est pign ο r ί s tapio, veluti lege XII tab. adversus eum, qui h ο s ti α m emisset nec pretium redderet; item adversus eum, qui mercedem non redderet pro eo iumento, quod quis ideo locasset, ut finde pecuniam acceptam in daem, id est in sacrific ί um, impenderet. 2. a. S Ι SERVUS FURTUM FAXIT NOXIAMVE NO{X]IT. — b. Gag. (4,75.76). · Ex maleficiis fil ί ο r υ rn familias servorumque — noxales actiones proditae sunt, uti liceret patri dominove auf litis aestimationem sufferre auf noxae dedere —. Constitutae sunt — auf legibus auf edicto praetoris : legibus velut furti lege XII tabularum cet. 3. Si VINDICIAM FALSAM TULIÍ', SI VELIT IS ... Τ OR ÁRBITROS TRIS DATO, EORUM ARBITRIO . . . FRUCTUS DUPLIONE DAMNUM DECIDITO. 4. Gciius 1. VI ad XII (D. 44, 6', 3). · Rem, de qua controversia est, prohibernur (lege X Ι I tab.) in sacrum dedicare: alioquin dun poenam patiirnir, — sed dupJiirn utrum fisco an adversario praestandum sit, nihil exprimitur. 5. Livius (7, 17, 12) : in XII tabulis legem esse, ut quodcumque postremurn populus iussisset, id ius ratumque esset. FRAGMENTA INCERTAE SEDIS. 1. Festus: Nancitor (nanxitor llfueller) in XII nactus erit, ΧΙΙ. 1. Cf. Fest. Daps. D. 50,16,238,2. 2 a. Ulp. ad ed. (D. 9,4,2,1): Celsus — differentiam facit inter legem Aquiliam et legem XII tab. Nam in lege antiqua, si servus seiente domino furtum fecit —, servi nomine actio est noxalis, nec dominus suo nomine tenetur; at in lege Aquilia, inquit, dominus suo nomine tenetur, non servi. — Sed si placeat, quod Iulianus — scribit: ` sí — nocuit (noxit em. Pithoeus)', etiam ad posteriores leges pertijiere, poterit dici, etiam servi nomine cum domino agi posse nogali iudieio. Cf. Fest. Noxia. D. 47, 6, 5; 50, 16, 283, 3. Paul. sent. 2, 31, 7. 3. Fest. Vindiciae. Totum locum v. in Festi e ρ itome nostra. 4. Pro fisco Gaius scripserat aerario, mutaverunt Tustiniani. 5. Liv. (l. c): In secundo interregno (a. 399) orta contentio est, quod duo patricii consules creabantur ; intercedentibusque tribunis interre g Fabius aiebat: 'in ΧΙΙ — esset'; iussum populi et suffragia esse. Cf: Liv. 9, 34, 6. 7 ex oratione P. SemprOnii tr. Ι.. · nemo eorum (censorum) XII tab. legit? nemo id ius esse, quod postremo populus iussisset, scüt? Immo vero omnes sciverunt. 39 1) Omisi ex Schoelliana ap μ endice fr. 7: Aug. (de ώ ν. dei 21,11) : Oeto genera poenarum `in legibus' esse, scríbit Tullius. — Fortasse addendum 46  Lex Aquilia. (Gaius inst. 3,215: Capite secundo (adversus) a.dstipulatorem, qui pecuniam in fraudem stipulatoris acceptam fecerit, quanti ea res est, tanti actio constituitur.) ( Ulpianus 1. XVIII ad edict τ. cm: ' Tertio autem capite ait eadem lex Aquilia:) Ceterarum rerum ((pr α eter hominem et pecudem occ ί sos)) 2 si quis alteri damnum faxit, quod usserit fregerit ruperit iiiiuria, quaIiti ea res erit 3 in diebus XXX proxirnis, tanturn aes ero 4 dare damnas esto. 3. Lex Silia de ponderibus publicis (e Festo). Quando vixerint et tulerinth α nc legem hi duo Silü, ηοη constat. Haubold, quern secutus est Rud. RG. 1,92, st α tuit α. 510, nullo argumento. De ponderibus ipsis cf. I3oecich, metrol. Unters. 17. (Festus 246 Μ.: Publica perndei · a [ad legitimam normam exacta esse] ex ea causa lunius in . . . [colligi]t quod duo Silü P. et M., trib. ρ1., rogarunt his verbis:) Ex ponderibus publicis, quibus hac tempestate populus oetier ((qul)) solet, uti co α equatur s se dolo malo, ιι t ί τ quadrantal vini LXXX pondo siet; congius vini Χ p(oiido) siet 8 ; VI sextari COngillS siet vini; duodequinquaginta 9 sextari quadrantal ΙΟ siet vini; sextarius aequus aequo cum librario 11 siet; sex decemque Iibrari in modio 1 2 sient. Si quis magistratus adversus hac d(olo) m(alo) pondera τ nodiosque vasaque pubHca modica minora maiorave faxit iusseritve 13 fieri, dolumve adduit, quo(d) ea fiant, eum qui((s)) volet magistratus multare((t ιι r)) 14 , dum minore parti 1 5 familias taxat liceto; sive quis in sacrum iudicare voltterit, liceto. σετα c έ ναγ ό Εα.ενος, δνελ ά .σ c ον μετ ά τος έ λ έ γχ ου ς (probationes) κατα(3αλλ έ τω. Fraeterea etiam multam lege Aqu. esse constitutam indicat Cic. Brut. 34: (aecusator — cum multam lege Aquilia — petivisset.) Cf. Fern. 102. 1) D. 9,2,27,5. — Gai. 3,217.218. — 2) Haee verba insiticia videri, recte monet Fern. 14. — 3) Itci Dig., Gai. fuerit. D. 1. 29,8 h. t.: haec verba 'quanti in triginta diebus pro g imis fuit'. — 4) Cf. ρ. 45 n. 8. — 5) silli cod. — 6) uti coeret praetor Hu. (Multa 251 n. 2) [eoaequator (deleto uti) Mo. apud Hultschium metrol. script. 2 ρ. 78 cf. praef. p. viii]. — 7) se dolo male uti Scaliger, sedulum ut hi codex. — 8) siet] is cod. — 9) duoquinquagirita (id est I1L) cod. — 10) quadrantat cod. — 11) [aequo conlibrato, id est exaequata parte summa. cf. Cato de a. c. 19. Τκ. Μ.] — 12) dequinque librae in modio cod. [Magis credideris delendam esse voc. librae cf. Cato de a. g. 19. ΤΗ. Μ.] — 13) [sic scripsi, iussit uere cod. Τκ. Μ.] — 14) multare q(uantum) v(olet) p(ecuniam) em. Ηυ. — 15) patris cod. il ι, Leges. 47 4. bex Papiria de sacramentis (e Festo). Inter a 511 et 630 hanc legem esse latam probat Mo. Staatsr. 2, 3 580. (Fest. 344 M.: Sacramentum aes significat. — Qua de re lege L. Ρα - piri, tr. pl., sanctum est bis verbis:) Quicumque praetor posthac t factus erit, quí inter cives ius dicet, tres viros capitales populum rogato, hique tresviri [capitales] 2, quicumque [posthac fa]cti erunt, sacramenta ex[iguntoJ iudicantoque eodemqne iure sunto, uti ex legibus plebeique scitis exigere iudicareque (esse) esseque oportet. 5. Lex Cincia de donationibus a. 550 (e Vat. fr.). (Paulus 1. LXXI. ad edictum, ad Cincia^ ι z: 3 Ρ ersonae igitur cognatorum excipiuntur his verbis:) . . sive quis cognatus cognata inter se, dum sobrinus sobrinave propiusve eos, et 4 sive quis in alterius potestate manu mancipiove 5 erit, qui eos hac cognatione attinget, quori · irnve is) υ in potestate manu mancipiove 5 erit, eis omnibus inter se dona.re capere liceto. (Item excipit tutorem, qui tutelam gerit, — item excipit :) Τ . . sí quis mulieri virginive cognatus dotem conferre volet. (Item excipit:)$ .. sí quis a servís quique pro serv i s servitutem servierunt accipit isve duit . .`^ 6. Lex Atinia de usucapion e (e Gellio). Aetatis incertae. At,inii tribuni plebis annorum 555' et 622 nominan -tur apud Liv. 32,29,3 et 33,22,2 et epit. 59. (Gellius 17,7: Legis veteris Atiniae verba sunt:) Quod subriip'turn erit, eius reí aeterna auctoritas esto. ιο 1) posthoc cod. — 2) spat. vac. in cod. hoc loco et proximis ι luobus coniecturci expletis. — 3) Yat. fr. 298. — 4) pi · opiusve eo sit em. Mo. — 5) mmve, id est matrimoniove, cod.; cm. Wenck. — 6) ins. Mo. — 7) Vat_ fr. 304-5. — 8) Yat. fr. 307. — 9) Ita Mo., accipit dult ί s cod.; accipit duitve iis Iiu., at contra ' 309: ne excepti videantur, ut — capere lex üs permittat. — 10) Cf. Ulp. D. 41, 3 ,4,6: Quod autem dicit lex Atinia, ut res furtiva ηση usucapiatur, nisi in potestatem eius, cui subrepta est, revertatur, si(c) acceptum est, ut iii domini potestatem debeat reverti. Leges.  . 7. Lex Sulpicia rivalicia (e Festo). Fest.: Sifus . .. [pro tu]bis — . . . [in lege rívalicia sic est, [quae lata est rogant]e populum Ser. Sulpi[cio] 1:) . . . [mon]tani paganive si[fis α g υ am dividunto] : donec earn ínter se [diviserint,  ]s 2 iudicatio esto. 8. Lex Osca tabulae Bantinae. Fragmentum iabulae aheneae, in Lucani α prope Bantiam a. 1790 (cum V f ϊ ustulis minoribus) repertum, hodie Neapoli in museo nationali adservatum, latum m. 0,38, α ltum 0,26, totius tabulae sexta fere pars. Utrimque leges inscriptae sunt, ex altera parte lex Osca, ex altera Latina. Legis Latinae quae servata sunt capita extremam tantum legis p α rtem i. e. generales scinctiones continent, unde ipsius legis sententia cognosci non potest. Oscam legem acl rem municipalem Bantinam spectasse capita servata satis docent, Latinam populi Romani fortasse iudiciariam fuisse legen comprobasse videtur Kirchhoff, Stadtr. v. Bantia ρ. 90-97, non aclsentiente tamen Μο. C. I. L. 1,46-47. Aetatem legis Latinae 'intrci a. 621 et 6 3 6 certa ratione constituit Mo., Oscam, si prior fuit, ci. 570 antecedere non potuisse ilocuit K ir. l. c. — Lex Osca tabulae incisa erat binis paginis, quarum altera, intuenti dextera, fracta tabula deperiit, alterius pcirs media servata est, superior et inferior effractae. Sin , qulct capita nonnisi spatiis admodum parvis distincta sunt numerorawn notis non adiectis. Singula verba plerumque punctis interpositis disiunctci sunt, neglegenter vero tam positis quam amissis. Legis editio accuratissima est: Mo., die unteritalischen Dialecte (18 5 0) ρ. 145-68. Archetypi ectypon ed. Zvetaieff, sylloge inscript. Oscarum (1877) 1, 7 5-8; 2, XIX. Interpretandae legis quasi funclamenta posuit I ί irchho ff, quem in quibusdam cum supplevit tum emendavit Lange (Osk. Inschr. cl. tab. Bant. 1853); consentiebant de summa re philologi omnes, .singula tantum accuratius perscrutantes et corrigcntes. Cf. Encleris, Formen- :lehre d. osk. Spr. 1871. Plane cliversam interpretationem proposúit . ΣΙυ.: Osk. u. Sabell. Sprachdenkm. (1856) ρ. 59-140, eamque iterum clefendit 1874 in libro: die Multa, p. 61.504. Cui cum Rud. (RG. 2,420 Anm.) ει dstipulatus esset, rem iam in edit. ΙΙΙ cum philologo summae hac in re auctoritatis, Fr. Buecheler Bonnensi, iterum pertractctvi, per quem persuasissimum mihi est nimium ingenio indulsisse Ru., eaque legis verba, e quibus tota fere res pendet, vcluti deivaum, zicolom, nesimom, contra rationes .grammaticas ab eo esse explicatas, incleque universam eius interpretationem 1) ICtum Ser. Sulpicium consulem a. 703 intellegit Rud. RG. 1,215 (cf. ZGR. 15,209), nulla certa ratione nisus. — 2) [praetori]s Urs., at cura llquarum ante Augustum censorum fuit atque aedilium curuliuna; Front. 94 -97. Cf. Mo. Staatsr. 23,462,3. 48 Lex Ο se α tabulae Bantínae.  49 in errores abiisse. Qua de causa etiam in hac edit. veterem versionem paucis mutatis repetivi; interpretationes et etymologiae in notis additae Buecheleri sunt. [Iam consulendi in μη imis ν Planta, Gramm. der osk. umbr. Dialekte ΙΙ (1897) μ . 494 ss. et Conway, the italic dia[ects Ι (1897) ρ. 22 ss.] ^ Ι • • ( 28 ) • . .  .  .  o/nom/ust izic ro .  .  (18)  .  .  .  .  Ι 1 Ι . . (19) . . . sva f/l/vs q. moltam angitu . . (4) . . mit . . (10) . .  2 . . (18) . . . deivast 1 maimas carneis senateis tanginud am[pert 2 ] 3 iurabit l maximae partis senatus sententia, dummodo2 . . (5) . s Ι XL 4 osii . . pon 5 ioc egmo c ο mparascuster fi . Svae 4 [non minus] 7 I XL 4 [ad fuerint] cum ea res consulta erit 0 . Si pis pertemust, pruterpan [perternest], Ι deivatud sipus comenei perum 5 quis peremerit S, priusquam [perimet], f iurato sCiens 9 in comitio sine dolom mallom siom ioc comono mais egm[as tovti])cas amnud pan 6 dolo malo,  se ea comitia magis rei publijcae causa qmm pieisum brateis avti cadeis 10 amnud, inim idic siom dat senateis cuiuspiam grcttiae aut inimicitiae 10 causa, idque se de senatus tanginud maimas carneis pertumum. Piei ex comono pertemest, ϊ sententia maxi.mae partis perimere.  Cui sic comitia perimet, izíc eizeic zicelei comono ni hipid. cv  8 is  eo  die  comitia ne habuerit. 1) Hanc vocern, quae reclit v. 5.9.11, Hu. derivat a dubius et vertit morari. At stirpes deiv et du coniungi non possunt; verburra deiv-aum αυ - tem flexum esse α deiv -a = diva ostendit .Kir. (48), quocum consentiunt omnes. — 2) De hac voce v. p. 50 η. 10. — 3) Hu. (Multa, 505 η. l.) neglegentiae me arguit, quod v. 1-4 verba, quae in lapide (?) legi possent, omiserim. Certe supplementa omisi, quae ipse confinxerat olirn, nunc vero pro genuinis habere videtur. Equidem Neapoli in tabula ipsa v. 1-4 accuratissime perscrutatus iam in ed. ΙΙΙ μ. 311 litteras, quae legi possunt, notavi, quas nunc repeto. Nimirum passim litterae temporum iniuria ita mutilatae atque adtritae sunt, ut multarum vix vestigia remaneant. — 4) Littera L certa; litterae Χ licet bis fractae tamen vestigia laaud dubia restant. — 5) Littera Ν ce,rta videtur; litterae ΟΝ minus clarae quiclem sunt, sed ita ut vestigia bene conveniant Buecheleri coniecturae ΡΟ N — 6) Α parase. s. parse = Lat. pose -ere, ortum e pore-se, cognatum cum proe -are; significat rogare; rem in consilio conrogare idem est ac consulere. L. Urs. 125: cum ea res consulta erit. — ϊ ) Coniectura Buech. Cf. l. Urs. 126: cum ηση minus L, cum ea res consuletur, adfuerínt. -- 8) sc. intercessione. — 9) i. e. sincere. — ΙΟ) Adsurnpsimus verba usitata in iure Romano (D. 5,1,15,1; 22,5,21,3; α1.). Bratom est munus vel lucrum, ut in tit. Peltuinati Vestino ( Γ 9,3414) aliisque, cf. Buech. lexicon Italicum p. V Ι. Contra cadeis comparandum cum χ ά δος, χεχαδ r, σα c (apte Iiesychius (3λ ά ψα c xax ώaae στερ ή σα e), Lat. cadamitas quod olim fuit pro calamitate, Got. hatis. Bxuxs, Fontes iuris. Ed. V ΙΙ.  4 50  Lex Osca tabulae Bantinae. (2.) Pis  pocapit post exac comono hafiest ι meddis dat Qui quandoque post hac comitia habebit magístratus de 9 castrid lovfir . . 2  en eituas 3 , factud. povs tovto deivatuns 4 f'undo liberi [et] 2 J in pecunias 3 , facito ut populus iurati ΙΟ tanginom deicans, siom 5 dat eizasc idic tangineis deicum, pod sententiam dicant, se de eis id sententicie dicere, qu ο d valaemom 6 tovticom tadait eznni, nep fefacid τ pod pis dat eizac optimum 6 publicum censeat° esse, neve fecerit quo quis de ea. 11 egmad mins deivaid dolud malud. Svaepis contrud exeic fefacust s re minus iuret dolo malo.  Siquis contra hoc fecerit 12 avti comono h ί ριι st, rnolto etan to s estud n. cIo clo. In svaepis aut comitia habuerit, multa tanta 0 esto: n. M1bI.  Et siquis ionc fortis meddis moltaum herest, ampert ΙΟ minstreis aeteis 11i eum fortius magistratus multare volet, dumtaxcct 10 minoris partisll 13 eituas moltas moltaum licit ιι d. ν pecuniae multas multare liceto. Similis formula in iure iuranclo iudicum Atheniensium ο ίί τε χ ά ριτος €νε; c' ο ύ τ ' έ χ&ρας (Dernostlienes 57,63 ρ. 1318). 1) hafiert. — 2) Lectio incerta : fortasse lovfir. [inj supplendum. Bréc ι l alüque lovfit sive lovfir (quasi lubet, lubeatur) pro particula vel, avti (v. 13) habent. — 3) ei-tuα , fortasse ab i(ei)-re, ut reditus, έ :σοδος, Einkommen, est pecunia; scribitur etiam eitiuva, ut: suvad eitiu. = sua pecunia ( Σ. 11,21); eitiuvam paarn tristaamentud deded = pec. quarn testamento dedit ( Ε. 11,16); eitiuvad moltasikad = pec. multaticia, aire moltatieod Or. 3147. — 4) Coniunetio pluralis deivatuns deicans cum singulari siom deicum et tadait eadern est atque in l. Salp. 26: iuranto se quod — censeat --- dicturum, et l. Bant. Lat. v. 24.25, l. Acil. v. 36.37. — 5) stom. — 6) valae- = vale-re, -mom est superlativi (ut pri-mum, nesi-mom), ergo validissimum; v. tovticom tadait e. iclem est atque in l. Salp. 26: ut ex re communi municipum censeat fore et in l. de imp. Vespas. 15: cum ex re publica censebit esse. Τα d α ί τ = censeat, cf. έ π íταδες consulto, έ πι - τηδε ύ ω. -- 7) fepacid. — 8) elg fefacust. — 9) Scriptum esse antea ferebatur, sed non est scriptum v. 26 etanio, unde Hu. verbum confingit etaneo = evitaneus; qua.m nunc exhibemus scripturam confirmat tab. Iguv. 5b,6: etantu mutu = tanta multa. Νο signi ficat permagnam multam, sed introducit solum ac de/Init multam, quae sequitur. — 10) am -pert: am est particula privativa, sicut v. 22: an -eensto = in -census; pert = trans, ut in cippo Abell. 33 (Ε. 3) pert viarn — trans viam. Itaque ampert _ non trans, i. e. eatenus, dumtaxat, tantumm οι l ο. — 11) Minstrejs aeteis Hu. vertit menstruae aetatis, i. e. menstrui spatii. At littera e duravit in verbo μ ή ν, με t ς, merisis, mesine, menzne; verba mins, minstro et mais, .mestru ( Umbr.) aequalia sunt verbis Latinis miuus, minister et magis, maior, magister. Verbum aetis autem non idem Lex Osca tabulae Bantinae.  51 (3.) Svaepis pru meddixiid altrei castrovs avti eituas zicolom 14 Siquis pro magistratu alteri fundi aut pecuniae diem dicust, izic comono ni hipid ne pon ορ tovtad petirupert dixerit, is comitia ne habuerit nisi cum apud populum quater urust t sipus perum dolom mallom, in trutum zico(lom) tovto 15 oraverit i sciens sine dolo  malo et definitum diem populus peremust petiropert, neip mais pomtis 2 com preivatud 3 actudf perceper·it quater,  neve magis quinquies 2 cum privato 3 agito pruter pam medicatinom 4 didest, in pon posmom con preivatud 16 prius quam iudicationem dabit, et cum postremum cum privato urust, eisucen ziculiid  zicolom 5 XXX nesimum 6 comonom iii  17 oraverit, ab eo die  diem 5 XXX proximum comitia ne hipid. Svaepis contrud exeic fefacust, ionc svaepis herest meddis 1θ habuerit. Siquis contra hoc fecerit, eum siquis volet magistratus moltaum Hcitud, ampert mistreis aeteis eituas licitud. ti multare li.ceto, dumtax α t minoris partis pecuniae liceto. (4.) Pon censtur bansae tovtam 7 censazet, pis cevs bantins 19 Cum censores Bantiae populum censebunt, qui civis Bantinus est atque ae(vi)-tas, sed ortum ex antiquiore al-tis, cognatum cuan Gr α ec ο α = signi fi care videtur ρα rtem, ut in cippo Abell. 53 [a]ittiom alttram alttros herrins, ubi communis Nolanis et Abellanis pecuniae ρα rtium alteram alteri i. e. tantundem utrique accipere iubentur. De re ipsa cf. Gell. 6,3, 37: minus dimidium familiae multa esto, l. Sil.: dum minore parti familias taxat, 1. Bant. Lat. v. 12. 1) ur-um = or -are. Fest: orare antiquos dixisse pro tigere; urde orare litem vel causam etiarn dicit Cic. de off. 3,10,43. Brut. 12,47. —2) Nec ante quarta-m nec post quintam actionene iudicare (lebet, ergo certe in quinta. Cf. Cic. de domo 17,45: ter ante magistratus accuset; quarta sit accusatio trinum nundinum, pr ο dict α die, qua die iudicium sit futurum. Lange, 65-85. Μο., Α . Μ. Stra fr. p. 169. — 3) privatum pro reo dictum esse v. Lange, p. 46-58. — 4) meddix apud Oscos nomen magistratus est (Fest.), unde meddixud p ο testate meddicis, medicatom decretum eius, medicatinom iuulicationem. — 5) zicolom derivat Hu. a δ ί κη, dita, et intellegit poenarn s. multam. At syllaba di Osce mutata esse nequit in zi; neque enim simplex d transit in z, sed coniunctae di vocali subsequenti con -trahuntur in z, ut Diovis = Ζε ú ς, δι ά = za, dies = zes, diaeta = zaeta; quare z-i -colo nil α liu ι l est nisi dii-kolos (E. 18,49) s. di -e-cula = dies. — 6) nesimum rette quidem Hu. coniungit cum Lat. nexus; cum g utem zie. nes. interpretatur ditas coniunctas, neglegit quod nesi-mum superlativus est ideoque nexissimum s. proximum significat, ut Iguv. tab. 6 α,9: nesimei = pr ο xíme. — 7) sansae tavtam. 4* Leges tabulae Bantinae. 20 fust, censamur esuf ι in eituam, poizad ligud 2 ^ iuse 3 censtur erit, censetor ipse  et pecuniam, qua  lege  ü  censores censaum anget ιι zet. 4 Avt svaepis censtomen nei cebnust dolud censere proposuerint. 4 At siquis in censum ηση venerit dolo 21 mallud Ι in eizeic vincter, esuf comenei lamatir 5  pr.  meddixud malo et eius vincitur, ipse in comitio veneat 5 pr(aetoris) magisterio 22 tovtad praesentid perum dolum  mallom, in amiricatud allo populo praesente sine  dolo  malo,  et immercato s cetera 23 famelo in ei(tuo) sivom 7 paei eízeis fust, pae ancensto fust, familia et pecuni.a tota quae eius erit, quae incensa erit, tovtico estud. cv publica esto. (5.) Pr.  svae praefucus pod post exac bansae fust, svaepis Praetor sive praefectus  posthac  Bantiae erit, siquis 24 ορ eizo ί s s com a(l)trud ligud acurn herest avti pru medicatuds apud eos s cum altero  lege agere volet aut pro iudicatos 2 5 manim aserum eizazunc egmaznm, pas exaiscen ligis scriftas m anum asserere earum  rerum,  quae hisce in legibus scriptae set, ne pim 1π pruhipid  mais zicolois Χ nesimois. Svae pis sunt, ne quem prohibuerit magis diebus Χ proximis.  Si quis 1) esuf Oscis et Umbris esse, quod Latine ipse, putavit Buecheler (tab. Igu. 2b,40; 4,15. Ε. 13,28. . Rh. Ph. 30,436); demonstrativi pronominis eso forma est ampliata. Cf. Dion. 9,36: τ c μησ ά μενο t πολ ϊ ται σρ cc ς τ ' α ύ το ύ ς κα χρ ή ματα. Minus probanda videtur noua Langii interpretatio (Rh. Ph. 30,296): esuf = esus = erus = heredium. 1Vam ut taceam de philologica ratione, antiqua Romuli heredia τη censu Bantino saeculi Vil a ceteris praediis, quae sunt `censui censendo', se ρ arata esse minime credibile est. Veterem interpretationem istic, ibi docte defendit Danielsson (Pauli, altital. Stud. 3 ρ. 142). — 2) licud. — 3) asc. — 4) Etymon incertum, an praepositio videtur; 'proposuerint' sumpsimus ex l. Iulia rnunic. ν. 148. — 5) lamatir = venum detur tanquam praeda, a lavunde λη ί ς, λε ί α, latro? Sic in devotione Osca (Rh. Ph. 33,76) ν. 4 Ileri-lamatir = Cereri tradatur obligatus. Incensi ex forma eensualj veniri iubentur (Gaius 1,160 itemque Cic. Dion. Ulp.). eaedatur Danielsson. — 6) i. e. sine uenditione. — 7) ei per compendium scriptum pro eituo. (Cf. p. 50 n. 3.) Sivom, Umbr. sevom, idem valet quod totum, cf. lexieon Ital. p. XXV. Structura dubia, aut: eituas sivom = τ ή ς ο ύ σ ί ας τ ό ö λον, aut potius sivom tanquam ö λως vel τ ό ο ον libere interiectum. — 8) i. e. apud praetórem prae fectumve. svaepod Osc' ι ponebant pro sive cf. svai poh in devotione (Rh. Ph. 33, 77) ν. 10 et 11. — 9) i. e. pro ioudicatod manus inieetio, ut in 1. Lucerina i nfra edita. — 10) phim. 52 Lex Latina tabulae Bantinae:  53 contrud j exeic pruhipust, molto etanto estud n. εΙ o. In svaepis 26 contra  hoc prohibuerit, multa tanta esto: n. M. Et siquis ionc meddis moltaum herest, licitud, j [ampert] minstreis aeteis 27 eum magistratus multare volet, liceto, dumtaxat minoris partis eituas moltas moltaum licitud. cv pecuniae multas multare liceto. (6.) Pr.  censtur bansae Ι [ni pis fu]id, nei svae [q.] fust, 28 Praetor censor Bantiae [ne quis fuer]it, nisi [quaestor] erit, nep censtur fuid, nei svae pr. fust. In svaepis pr. in svae neve censor fuerit, nisi praetor erit. Et siquis praetor et si [pis] . . (10) . . .  q.  . . (5) . . . um 1 nerum 2 fust, izic post 29 [quis]  . . .  quaestor  . . .  nobilium 2 erit, is post eizuc tr.  pl.  ni fuid.  Svaepis 1 [contrud exeic medd]is 30 ea trib. pleb. ne fuerit.  Siquis [contrct hoc magistratus] facus fust, izic amprufid facus estud. Idic medicim eizucj . . (15) . . 31 factus erit, is improbe factus esto. Eum naagistratum eo [cib anno . . [pjocapid bansa[e] . . (17) . . medicim α c υηυιη 3 VI nesimum quo] quandoque Bantiae . . . magistratum, annum ΥΙ proximum 1 . . 8. Lex Latina tabulae Bantinae. ί 1,45. n. 197 (Ι2 n. 582) Ri. tab. 19. — De tabula et lege cf. quae supra ρ. 48 in exordio notata sunt. Supplementa sunt Mommseni. Huius legis uno ordine versuum perscriptae tabula per mediurn fracta omnium versuum initia perierunt. Nescimus igitur, num singulis capitibus indices fuerint praescripti. Finito capite reliqua pars versus vacat. . . . . (64) . . . . n]eque prov[inciam]  (45)  1 ^ . . (42) . . in sena[tu seiv]e in poplico ioudicio ne sen[tentiam 2 rogato tabellamve nei dato . . (32) . . . . (42) . . n eive is testumon]ium 3 deicito neive quis mag(istratus) testumoniurn poplice ei de[ferri neive den]ontiari  [sinito. Neive iouclicem eum neive arbitrum 4 neive recupe]ratorem dato. Neive is in poplico luuci praetextam neive soleas h[cibet]o, neive quis [mag(istratus) ibei praetextam 5 soleasve habere eum 2-ini]to. Mag(istratus) queiqiiomque comitia conciliumve habebit, eum sufragium ferre nei sinito, Ι [neive eum 6 censor in senatum legito neive in senatu] relinquito. ι ' 1) Haec nondum potuere restitui; in aere litterae obscuratae, ab Avellino traditae non vacuae errore. — 2 Ι nerum (ä νδρ ώ ν) patriciorum vel principum civitatis. — 3) Sonorem intra quinquennium non licet iterare, Ι. 1Vlalac. 54; cf. l. munic. Tar. 44: sexennio proxumo. 54  Lex Latina tabulae Bantinae. 7  (η,) [Sei tr(ibunus) pl(ebei), q(uaestor), Illvir cap(italis), IIIv-ir α( greis) d(andeis) α( dsignandeis), ioudex], quei ex hace lege plebeive scito factus erit, senatorve fecerit gesseritve, quo ex 8 hace lege Ι [Guae fleri oporteat minus fiant, quaeve e]x. h(ace 1(ege) facere oportuerit oportebitve non fecerit sciens d(olo) m(alo); 9 seive advorsus hance legem fecerit Ι [sciens d(olo) m(alo),. Hs ι . . η(υιηητυ m) populo dare dctmmas esto et] eam peg ιι niam quei volet magistratus exsigito. Sei postulabit quei petet, ρ( raetor) recupe1ο ratores j [ . . (31) . . quos quotgue dari opo]rteat dato, iubetoque eum, sei ita pariat, condiirnnari popul(o), facitoque ioudicetur. li Sei condemnatus  [erit, quc ι nti conde ιιι nc ι tus erit, praedes] ad q( ιι aestorem) urb(annrn) det, αυ t bona eius poplice possideantnr 12 facito. Sei quis mag(istratus) multam inrogare volet Ι [quei volet,, dum minoris] partus familias taxsat, liceto, eig(ue) omnium 13 rerum slrernps lexs esto, quase ί sei is haace lege  pequniam, quae s(upra) s(cripta) e(st), exigeret]. cv 14 (3.) [Go(n)s(ul), pr(aetor), aid(ilis), tr(ibunus) pl(ebei), q(u.aestor), Illvir cap(italis), IIlvi.r c ι( yreis d(andeis) α( dsignandeis), qu]ei nune est, is ί η diebus V proxsumeis, quíbus 15 queique eoriim seiet Ii(ance) l(egern) popolurn plebemve Ι [iousisse, iouranto, utei i( η fr α) s(eript τι ^n) est. Item] die(tator), co (n)s(ul), pr(aetor), mag(ister) ec i( uitum ), cens(or) ‚ aid!ilis), tr(ibunus) pl(ebei), q(uaestor), ΙΙΙν ί r cap(italis), ΙΙΙν ί r a(greis) d(andeis) 16 a(dsignandeis), ioudex ex h(ace) 1(ege) piebive scito Ι [factus . . . lueiguomque eorum ρ] ost l ια c factus erit, eis in diebus V proxsume ί s, quibus quis jue eorum mag(istraturn)  eriurnve inierit, 1ι iouranto, [utei i(nfra) s(criptum) est. Eis consistunto pro ae]de Castorus palam luci ί η fornm vorsns, et eidem in diebus V 1θ apud q(uaestorern) iouranto per Ιον e ιη deosgne [Penateis: sese quae ex h(ace) l(ege) oport]ebit factururn, neque sese advorsum h(ance) 1(egem) facturnm scieritern d(olo) m(alo), neque seese 1ο facturum neque intercesurum,  [guo, quae ex h(ace) l(ege) oportebit, minus /lant.  Qu]ei ex h(ace) 1(ege) ηση iouraverit, is m agistratiirn inperiurnve nei petito neive gerito neive habeto, 1) Pro formula, quam Mo. acl verba legis Oscae (v. 11-12.26) molto etanto estud n. r κ supplevit, c τι m hciec in legibus Romanis nusquam inveniatur, praeferenda vicletur altera: damnas esto dare, guam Rud. ZGR. 1 5 , 271 prim τ.ι s proposuit, postea ipse defendi (ZRG. 3,.36 5) , nuper etiam Ηυ. (Multa 251 n. 6) comprobaujt e quis magistratus p  . .  (24) u]ti in taboleis popl[iceis . .  (24) .  tr]irnirn nondin{urn . .  (28) is erit uu . . .  (30) 27 . . . j 28 29 . . . Ι 30 . . . 1 31 . . . J 32 Lex Acilia repetundarum.  55 neive in senatu [sententiam deicito deicereve eactn] ni quis sinito, 20 neive eum censor in senatum legito. Quei ex h(ace) 1(ege) ioudicaverjt, is facito apiid q(uaestorem) urb(anum) Ι [eius quei ita 21 utei s(upra) s(criptu y n) e(st) iouravit nomen persc]riptum siet; gnaestorque ea nomina accipito, et eos, quei ex h(ace) I(ege) apud. sed iurarint, facito in taboleis  [poplicei.s perscribat]. ti J 22 (4.) [ Quei senator est eritve inve senatu sententijam dei g erit 23 post hance legem rogatam, eis in diebus Χ pro g sumeis, quibus quisqu[e eoruna sciet  hance legem popolum plebemve iousisse, 24 i,[onranto apud quaestorem ad aerarium palam mci per Iovem deosque Penate[is: sese qziae ex h(ace) 1(ege) Ι oportebit facturum 2 5 esse, neque se]se advorsiim hance legem facturum esse, neque seese, quorniniis sei  (20) . 1 . (32) . . se hoice leegei .. (30) . . anodni .. uraver[i.nt . (24) . . . 1 26  Ν ι . . (70)   .  .  Ν ^ . . (70)  . . (72) .  . . . (74)  10. Lex Acilia repetundarum a. 631 vel 632. Saeculo XVI Ronzae XI fragmenta tabulae alzeneae extabant, cui ex antica parte levigata lex repetunclarunz fuerat inscripta, e postica scabra lex agraria, illa satis eleganter accurateque exarat α, haec neglegenter litterisque rninoribus pressiusque scripta. Qio tempore loco modo reperta sint fr α grnenta ignoratur. Duo (Aa, Ab) iarn a Zac. Mazochio transcripta a. 11121 in libro eius `Epigr α rnrnc ι t α ant. urb. Romae' ( Ί 180) edita sunt; quorurn alterum (Ab) postea interiit, ut eius hodie unum Mazoclzianum exemplum supersit; cilterurn ceteraque ΙΧ fragmenta postea α cardin. Petro Bembo comparata in eius museo serv α bantur. Quo viro mortuo (a. 1547 ) α b heredibus venditione dispersa sunt. Post varia fata unum (E) in Galliam translatum ibi periit c. finem saec. XVI, cuius extant exenzpla tria, duo descripta in Gallia a Brisson:io et (neglegenter) α Boissardo, tertium originis incertae editum ab U rsino. Duo fragmenta (C, Dd) Vindobonam migrarunt, ubi in museo antiquo adservantzur; cetera omnia Xe α poli^n perveneru η t, ubi in museo extant. Omnia haec frag·rnenta unius esse tabulae iam Ursinus viderat, quornodo vero inter se iungenda sint, nostra demunz aetate docuerunt Klenzius Rudorffius II'Iommsenus, gui totius tabulae e.ff ι giem composuit (cuius schema adieci), unde et quae sit fragmentorurn inter se ratio, t quot fere in hiatibus períerint litterae, cogn ο sci possit. Tabula integra latior fuit quam altior; in latitudinem patuerit plus 2 y rmtra ne- Lex Acilia repetundarum. 62 qilei tr. p1., q., IIIvir cap., tr. mil. 1. ΙΙΙ I primis aliqua earum, triumvir a. d. a. siet fueritve, queive in senatu siet fueritve, queive merc[ede con.ductus depugnavit depugnaverit  queive quaestione ioudicioque puplico condemnatus siet quod circa eum in senatum 17 legei non liceat, (102 11 26) queive minor anneis XXX maiorve a]nnos LX gnatus siet, queive in urbe Romae propiusve urbem Roma[m p(assus) Μ domicilium non habeat (90) queive eius mag(istratus), quei s(upra) s(criptus) e(st), pater frater filiusve siet,] queive eius quei in senatu siet fueritve pater frater filíusve siet, queive trans rnare erit. cv Quos legerít, eos patrem tribnm cognomenque indicet ι . ι ' Quei ex h. 1. in eu[rn annum quaeret, is die . . ex quo 18 legerit, quei ex h. 1. CDLvireis in eum annum lectei erunt, (1021127) in tabula, in albo atramento scriptos, patrem tribu(m) cognomenque tributimque discriptos habeto, eosque propositos suo ma[gistratu servato . . (85) . . Sei quis describere volet, is pr(aetor) permittito,  ;;y ι potestatem]q ιι e scribundi, qIlei volet, facito. Pr(aetor) quei legerit, ís eos 2 quos ex h. 1. C[DLv]iros legeri(n)t, facito in conctione 3  .ι ' ι recíte ζ n)tur, iouratoque sese eos ex h. 1. legise, de gnibus sibei ..... consu[ltum siet optumos eos ioudices futuros esse, quosque oetiles ioudices exaestumaverit esse; eosque CDLviros, quos ex h.. 1. legerit, is pr(aetor) omnis (1021128) in taboleis pupliceis scriptos in perpe19 tuo habeto.] cv Υ ί Τ De nomine deferundo iudicibusque legundeis. cv Quei ex h. 1. pequnia,m ab α[ rvorsario petet, . . (82) . . is eum, ende petet, postquam CDLvirei ex h. 1. in e]um annum lectei erunt, ad i ιι dicem in eum a n num ,  g ιι eí ex h. 1. ^ fact2cs) erít, in bus educíto nomenque eius deferto; sei deiuraverit calumniae causa ηση po{stu-  20 lare, is pr(aetor) nomen recipito facitoque, . . (102' 28) . . utei die  ^ Ι . , ex eo die, quo quoiusque quisque nomen detolerit, is quoius ηο - men delatum e]rit de CDLvireis, quei in eum annum ex h. 1. lectei  ^^+ erunt, arvorsario edat eos om[nes, . . (82) . . quoi is queive ei, quoius nomen delatum erit, gener socer vitricus pri]vignusve siet, queive ei sobrinus siet propiiisve eum ea cognat[ione] 4 attingat, queive ei sodalis siet, queive in eodem conlegío siet; facitoque Coram arv[orsario is quei ita ediclerit iouret: in CDLvireis, quei in  ^ ε ί 21 eum cinnum ex h. 1. lectei sient, non reliquisse se (102 ( j 30) nisei ;^hú 1) ioudices. — 2) eos delet Mo. — 3) sic aes. — 4) eognat . . . , m. s,. ι ίό Lex Acilia repetundarum. quei se earum aliqua necesitudine quae s(upra) s(cripta) s(ient) ηση attigeret, scientem d(olo) m(alo); itaque is edito, iouratoque 1 . Ubei is ita ediderit, tum in ea[m quaestionem quei quoiusque ita nomen cletolerit, is praetor, quoius ex h. l. quaestio e]rit, facito utei is die vicensumo ex eo die, quo quoiusque quisque n[ornen] detolerit, Cviros ex eis, quei ex h. 1. CDLvire[i] in eum annum lectei erunt, quei vivat, legat e[datque . . (102 ii 32) . . dum nei quis ioud]ex 22 siet, quoi is queive ei, quei petet, gener socer vitricus privignusve siet, queive ei sobrinus [siet propiusve eum ea cognatione attingat, . . (73) . . queive in eodem conlegio siet, queive e]i sodalis siet, queive tr. pl., q., ΙΙΙν ί r cap., IIIvir a. d. a., tribunus 2 mil. 1. ΙΙΙΙ prim[is aliqu]a^^e) earurn siet fueritve, queive (queive) in senatu siet fueritve, queive 1. Rubr[ia lllvir col(oniae) ded(ucendae) creatus siet fueritve . . (102 33) . . queive ab urbe Roma plus . . . 23' passuuri τ] aberit, queive trans mare erit: neive arnplius de una familia iinrnTi, neive eum [legat edcctve, quei pecu ι íi α e captcie condefmaat.us est erit (67) aut quod cum eo lege Calpu]r η ί α aiit lege Iunia sacramento actum siet, aut quod h. 1. nomen [delatum sie]t. Quos is Cviros ex h. 1. ediderit, de eis ita facito iouret palam apud se coram a[rvorsario nullum se edidise scientem d(olo) m(cilo), quena ob earum causarum al i quarn, quae supra scriptcc sient .. (102 j 34) inter Cviros edere ηση liceat, queive se earu ηα aliqua] 24 necesitudine atingat, quae supra scripta sient. Q. 3 unde petiturn erit, quomi[nus . . (66) . . Sei is quei petet, ita Cwiros ediderit iuraritqne, t υ m eis pr(aetor) facito, utei is unde petetur die L[X ])ostquam] eius nomen delatum erit, quos C is quei petet ex 1ι. 1. ediderit, de eis iudices qu[os volet L legat . . (103 35). Quei ex 25 h. l. nomen detolerit, sei is q"uoius nóm]en ex h. 1. delatum erit, L iudices ex h. 1. non legerit edideritve seive [ex CDLvireis, quei in eum annum ex h. l. lectei erunt, (66) quei se ctdflnitate cognation]e sodalitate atingat, queive in eodem conlegio siet, ex h. 1. non e[diderit, tuna ei pe]r eum pr(aetorem) advorsariumve mora 4 ηση er[it quo]minus legat edatv[e quos .volet L de eis C, quos ex h. 1. ediderit . . (104 j 38) . . dum nei quem eorum, quem ex h. l. legere 2 1 r non liceat, sciens d(olo) m(alo) 'i.oudic]em legat. Quei ita lectei erunt, eis in eam rem ioudices sunto eorumque ein[s rei ex h. 1. ioudicatio slitisque aestumatio esto. - ν (66). 1) eouratoque. — 2) tribuni. — 3) Mo. olim emendavit is; sane q(uaestor) quomodo hic nominari potuerit parum intellegitur. — 4) morm_ 63 Lex Acilia repetundarum. Iúdicum patronorumga ι e n omina] utei scripta i η t a b ole i s h a b e a n t xi r. cv Pr(aetor), qiiei ex h. 1. quaeret, fac[ito eos L viros, qu]os is quei petet et unde petetur ex h. 1. legerint ed[iderintl, eosque pat[ronos, quos quei petet e x h. 1. dederit . . 27 (106 !( 42) . . in taboleis popliceis scriptos habeat. Εα nomina quei petiverit et unde petitum erit, quei eorum volet ex taboleis popli[ceis describendi is pr(aetor) potestatem facito . . (6 6 )..] cv Eisdem ioudices unius reí in perpetuom sient. ει ^ Quei iudices e{x h. 1. lectei erunt,] quam in rem eis iudices leeteí er[ic^t, eius reí ioudices in perpetuom sunto . . 28  (13511 43) . . q]uei pequniam ex [h. l.] capiet, eum ob eam rem, quod pequniam ex h. 1. ceper[it, nei . . (66) . . . neive tribu mo]veto, neive equom adimito, neive quid ei ob 1 eam rem fraudei esto. cv (3)  [s c] r i p t a s í e n t. Pr(aetor) quei ex h. 1. 29 . . (1361148) [De iudicio in eum, quei mortuos e]rit aut in exiliυ m ab ί e r i t. Quoium nomen ex h. 1. delatum eri[t, sei is ante mortuos erit . . (66) . . α ict in eziliu]m abierit, quam ea res iudicata 2 erit, pr(aetor), ad quem eius nomen d[elatum erit, eam] rem ab eis item quaerito, [quei ioudicium ex h(ace) 1(ege) erunt, quasei sei i s quoius nomen ex h. 1. delatum erit, viveret inve ceivitate 30 esset . . (1371 151) D e i nq u i s i t i o n e fa c i e n d a. c Praetor de eo, gico]iu[s] nomen ex h. 1. ad se delatum erit, facito, utei ioudicium p[rimo quoque clie /Iat, eique, (66) quei ex h. 1. nomen detolerit, dies quot sibi videbitur det, ictei g]uod recte factum esse volet, dum nei quid advorsus h. 1. fiat, [ad inquisitionem fac]iundam ; neive post h. [l. roga3i tam . . (1381151) . . iubetoque] conquaeri in terra i talia in oppedeis foreis conciliab[oleis, ubei iure deicundo praesse solent, (68) aut extra Italiam in ocppedeis foreis con]ciliaboleis, ubei ioure deicundo praesse solent. In quibus di[ebus eum quei petet prae]tor quei ex 32 h. 1. quaere[t, conquaerere iouserit . . (139 1151) . . cv T est i b us ut d en u n ti e t ur. cv Pr(aetor) ioudiciumque postquam] audierit, quod eius rei quaerundai censeant refere, et c[ αυ - sam probaverjt, quibus is quei petet denuntiaverit, eos homines d(um) t(axat) IIL testimonium (68) deic]ere iubeto et quom ea 3 res ageei 1) eins; debuit auperscribi ei ob. -- 2) indicata. — 3) ei. 64 Lex Acilia repetundarum. tur quam in rem quisque testis er[it, in eam rem facito eis] omnes adsient testimo[niumque deicant, dum nei quem testimonium deicere iubeat, quei . . ( 14 01 1 51) . . qubicwe in fide is unde petetur siet, 33 maioresve in maior]um eius fide fuerint, 1 queive in fide eius siet, máioresv[e in maiorum eius fide fuerint, (65) queive eius, quoius ex h. l. nomen delatum erit, c]ausam deicet dum taxat unum, queive eius parentisve eius l[eibertus leiberta]ve siet. -- De inro[ganda multa. cv . . (144((51)  ,  34 De testibus ta bulisque custodiendis. i'i.. Is quei petet, sei quos ad testimonium deicendum evocari]t seeumve duxerit dumtaxat homines IIL earum re[rum causa, de quibus id ioudicium fiet . . (61) . . e]a, quai ita conquaesiverit et sei qua tabulas libros leiterasve pop[licas preivatasve produ]cere proferrequ[e volet . . (146 J 51) . . ]ive de ea re volet apud pr(aetorem), is praetor ei 35 moram ne faci[to, quominus . . (66) . . ]at. ti Ρ r a e t or uteí Ι n t e r r o g e t. cv Pr(aetor) quei ex h. 1. q[uaeret . . (1 78 1 51) . Ioudices utei iourent antequam considant. < ν Ρ( r α, etor) quei ex h. l. quaeret, quei in ea]m rem ioudices erunt, ante quarn primum caussa d[icetur . . ( 71) . . apud se iourent fuicit]o. Iudices, quei in eam rem erunt, omnes pro rostreis in forum [vorsus iouranto . . (178 Γ( 51) . . facturumque se, utei quod recte fac37 tum esse vo]let, utei testlum, quei (in) eam rem erunt, verba audiat, [ . . (74) . . neque se facturum quo] eam rem minus ioudicet, nisei seiquae causa erit, quae eie[i ex h. l. quo eam rem minus ioudicet permittet . . (180 1 Ι 51) . . Quei ita ápud se iourarint eorum 38 nomina is praetor facito in contione r]eeitentur, proscripta propositaque palam apud for[um habeto, . . (76) . . neve nisei ita iourarit de ea re considere sinito quemquam eorum quei ex e]is C ί ου - dices L lectei erunt. η Ioudex nei quis disputet. 2 η . . (178 11 51) . . <ν  39 . . . . ;ν Sei . . causam sibi esse deicet, quominus izd id] (e)iudicium adesse possit, de ea re praetori, quei ex hac[e lege quaeret cognoscere . . (85) ius esto. ti De iudicio proferendo vel refere]ndo. cv Quam rem pr(aetor) ex h. 1. egerit, sei eam rem proferet, quoi . . (1771151) . . 40 1) quaerat. cf. v. 11. — 2) Cf. Arist. pol. 2,8: τ ώ ν νομο ' ετυ ί ν ο πολλ ώ n αρασ x ευ ά ζουσ c ν ό π ως ώ δ c χαστα é μ χο c νολογα;ντα c π ρ ό ς ä λλ ή λονς. BRUNS, Fontes iuris. Ed. ΥΙΙ.  5 65 Lex Acilia repetundarum. 66 sei refer]re poterit, facito quoius deicet nomen referre . . (91) . . it utei is 1 ad sese veniat aut adferatur coram eo, quei postula - 41 ver[it . . (176 [ Ί 51) • . vo]let, quoius ex h. 1. nominis 2 delatio erit, ei eins rei pe[titio esto . . (102) de]que ea re hace lege iudicium 42 litisque aestumatio essto, quasei sei eius . . (175 51) . . [,5'ei jouclex, g] ιι ei eam rem quaeret, ex h. 1. causam non n ο - ver[it . . (113) . . is prc ι etor c]oram [iudici]b ιι s in eontione pro 43 rostris sententia ita pronontiato : ` fec[isse ν ideri' . . (173 ,{51) Sei de ea re] iudicium fieri oportebit, ter[tio die facito iudicium flcit . . (112) . . Sei ioudex, quei e α m r]em gnaeret, ex h. 1. causam 44 non noverit, rr(aetor) quei ex h. 1. q[uaeret . . (170 ( ( 51) . . ιν Io ιι dices utei ioureut, in consilium antequant eant ιν Pr(aetor), quei ex h. l. quc ι eret, ioudices, quei ex h. l. in eam rem erunt, in consilium an]te quam ibunt, facit ζ o) iurent: sese [. . (128) . . neque facturum q]no quis suae alterius sententiae 45 certior siet, gnod p{er dolum malaom /itt . . (17 Π ( 1 51) . . laturum esse. cv Ιιι d ί ce[s] multam suprema^m) de[be α nt. 3 Ν . . (128) . sei ioudex, quei eam rem qu] α eret causam non noverit, quei eo46 rum ioudex [. . (170 51) . . excu]satione primo quoque die deferatnr, isque quaestor [. . (126) . . <ιι ludices in co]nsilium quomodo eant. ti Pr(aetor), quei ex h. 1. iu[dicium exercebit . . . . ludex quei ad id delectus erit, 4 ϊ sei rem, de qua . . (170 51) . . agitur, plus tertiae parti iudicum, quei aderunt, quom ea res α get]tcr, {non lique]re deixerit, praetor ζ quei) ex h. 1. quaeret ita pronon[tiato et ad rem denuo agendam α l ί um diem dato . . (120) . . eoque die eorum iudicu]m quei quom44 que aderunt iudicare [iubeto. . . (170 Ι Ι 52) . . Ad quer praetorem ita relatum erit iudicum plus tertiam partem negare iu]dicare, is HS n(ummum) ccI», quotiens quomque amplius bis in iino iu[dicio iud icccre negarint, . . (119) . . singulis quei iudicare negarint mult υιη dicito. Tu]m quam ob rem et quantnm pegn[niae dixerit, 49 publ-ice proscribito] 4 .. (170j 45) .. De] r e Ι s quomodo iudicetur. Ubi duae partes iudicum, quei ader[unt, cccusam sibi liquere deixerint . . (111) . . pr(aetor), quei de ect re quaeret, utei eis iudice]s, quei iudicare negarint, se1) uteius. — 2) hominis. — 3) delea vel dei aes, scr. debeant. — 4) [Rudorf'fianum inuentum in prima actione ampliationem a maiore parte iudicum decerni posse, in secunda nonnisi a partibus duabus, nee ratione r Lex Acilia repetundarum.  67 movant[ur facito . . (170 1 42) . .1 rem agito. Tum praetor quom 50 soueis viatoribus apparitoribusque nei de i[udicio iudex discedat curato . . (108) . . sitellamque latam digitos . . altam digitos] XX, quo ioudices sorticolas conieciant [apponi facito . . (170 ί 37) . . 51 quoius]que iudicis is praetor sorticolam unam buxeam longam digitos ΙΙΙΙ, la[tam digitos . . ab utraque parte ceratam . . (107) . . in qua sorticola ex a l tera p α rti l-ittera Α scripta siet, ex alte]ra part i C, in mann palam dato a[ltercirnque utrarn velit litter α m eum iudicem inducere iubeto . . (170 32) . _ Iudex ita inducito] eamque 52 sortem ex hace lege apertam bracioque aperto lit(t)eram digiteis opertam pala[m ad eam sitellam cleferto eamque sortem in populum . . (106) . . i]temque in eos ceteros singilatim in[dices versus ostendito, itaque in eam sitellam coniecito . . (170 26) . . c ι  53 Sententiae quornocio pr ο nontientur. Γν Quei iudex pronont,i α tionis fccci]undai causa ad sitellam sorti veniet, is in eam sitellam manum demitito, et e αιη `' devexam popul[o ostendito . . (50) . . i]udicium [. . (50) . . quamque in eum r]eum sententia[m ea sors hab]uerit, is ei [. . (172, Ι 23) . . pc ι lam pronontiato, ubeí Α littera 54 scripta erit ` α psolvo', ubei C littera scripta erit `con]de τ nno', ubei nihil scriptum erit se ί ne suffr α gio'. Ex qua sorti pronontiarit, eam sortem proxsumo iud[ici . . (29) . . in man]um transdito. De n[umerandis sententiis. - . . (255Jj21) . . c` υ  55 e r e o a p s o l v e n d o. ti Nisei eae sententiae ibei pluruma e erunt condemno', pr(aetor), quei ex h. l. quaeret, eu y n reum pronontiato non fecisse videri. De quo reo pr(aetor) it α pronontiaverit, quod postea non fecerit aut qu]od rraevarieationis causa factum ηση erit, is ex hace lege eius rei apsolutus esto. c^^ D e r e o c o n d e m n a n[ d o. ι Sei ea.e sententia]e ibei plurumae erunt ` condemno', pr(aetor), qu[ei ex h. l. quaeret, eum reum prononticcto fecisse videri . . (252 Ι 13) . . cv  56 D e eaclem r e n e bis a g a t ur. c Quei ex h. l. eondemnatusj aut apsolutus erit, quom eo (li.> 1., nisel quod post ea fecerit, aut nisei quod praevaricationis caussa factum erit, au[t nisei de litibus] aestumandis aut nisei de sanctione hoinsce legis, actio nei es[to . (250W11) De praedib υ s dandis bonisve possidendis.  Iudex, de fenditur nec paucis quae supersunt. Mi1ii re denuo eonsiderata lacus ν. 47 -49 sic fere videtur posse restitui ut supra dedi. TH. Μ.] — ] ) sincilatim. — 2) iteam vel tam aes. 5* 57 Lex Acilia repetundarum. 68 quei eam rem quaesierit, earum rer]um, quei ex h. 1. condemnatus erit, q(uaestori) praedes facito det de consili maioris p a rtís sententia, quantei eis censuer[int; sei ita p]raedes datei non erunt, bona eius facito puplice possideantur icong[ υ aerantur vene α nt. Quantae pequniae ea bona venierint, tantam pequniam iudex, quei eam rem 58 quaesierit, ab emptore exigito . . (2481! 9) . . quaestorique eam pequniam et quanta fuerit] scriptum transdito ; quaestor accipito et ín taboleis poplíceis scriptum habeto. ι D e l e i t í b u s a e s t u m a n d e i s. cv [ Quei ex] hace lege condemnatus erit, ab eo quod quisque petet, quoius ex hace lege peti[tio erit, id praetor, quei eam rein quaesierit, eos iudices, quei eam 59 rem iudicaverint, aestum α re iubeto . . (244 J 8) . . quod ante h. Ι. rogatam consilio probabitur captum coactum ab]latum avorsum conciliatumve esse, e αζ s) res omnis simpli, ceteras res omnis, quod 1 post hance legem rogatam co[nsilio probabit]ur captum coactum ablatum avorsum coneiliaturnve esse, dupli ; idque ad qua[estorem, quantum siet quoiusque nomine ea lis aestumata siet, facito de feratur. ti De ρ equnia ex aerario solvenda. cv Quei iudici, quei 60 eam rem quaesierit, consilioque eius maiorei parti . . (2421 8) . . satisfecerit, nomine su]o parentisve snei, quoive ipse parensve suos heres siet, leitem aestumatam esse; queive eiei iudicei consilioque eius maiorei pa[rti eorum sa]tis fecerit, regis pópuleive ceivisve suei nomine litem aestumatum esse sibei: q[u α nta ea pequni α erit, 61 is iudex facito . . (240 Ι Γ 8) . . sei de ea re praedes dati erunt seive quant α e pequniae eae lites aestumatae erunt, tanta pequnia ex] hace lege in aerario posita erit ob eam rem quod eo nomine lis aestumata erit, in triduo proxsumo, quo ita satis [f'actum erit,] ex hace lege solvatur; neive quis iudex neive quaestor facito sciens dolo 62 m[alo, quo minus ita satis fiat, itaque solvatur . . (238 Ι Ι 8) . . ti De tributo i n d i c e n d o. cv Quanti iudex quei eam rem quaesierit, leites aestumaverit, sei is iud]ex ex hace lege pequniam omnem ad quaestorem redigere ηση potuerit, tum in diebus Χ progsumeis, quibus [quae potue]rit redacta erit, iudex quei eam rem quaesierit, queive iudex hace lege fac[tus erit, tributum indicito . 63 (236 Ι 8) . . diemque edito, qua is quoius parentisve quoius eiusve quoi ipse parensve suos heres siet, ita lites] aestumatae erunt, ( α ut) 1) quos aes. Lex Acilia repetundarum.  69 quoius regis populeive nomine lis aestumata erit, legati adessint, d(e)um nei longius C dies edat. cv [D e t r i b] u to s e r v a n d o. ι · Ubei ea dies venerit, quo die iusei erunt adesse, iudex, quei e[am rem quaesierit, qua n ta pequnia de eius, quei ex h. 1. condemnatus est, bonis redacta erit, tantam pequniam in eas lites, quae aestumatae erant, pro portioni tribuito . . (235118) . . Queique ei iudici consilioque eius maiori parti eam 64 litem aestu η natam esse sibei satis] fecerit, ei primo quoque die quaestorem solvere iubeto, quaestorque eam pequniam eis sed fr(a)ude sua solvito. rv R e l i q u 0m] i n a e r a r ί o s i e t. rv Quod eorum nomine, quei non aderit, tributus factus [erit, quaestor in aerario servcito . . (2 2 7118) . • N  65 D e t r i b u to p r 08 c r i b e n do. ιν Quei] praetor ex hace lege tribuendei causa prodeixerit, is, utei quod recte factum esse volet facito, quomodo prode[ixerit ea omni α m]aiore parte diei ad eam diem, donec solutum erit, apud forum palam, ubei de plano r[ecte legi possitur, proscripta propositaque habeat . . (200) . . praetor, quei eum tributum] 11 fecerit, die[s . . prox]umos, ex ea die, qua tri66 butus factus erit, apud forum palam, ubei de plano recte legi possitur, proscri[bito. ιν Pequnia] post quinquenium populei fiet. ιν Quae pequnia ex hace lege in aerarium posita erit, quod in anneis qu[inque proxumeis ex ea die, qua tributus factus erit, eius pequniae quaestor ex h. l. non solverit, populei esto. ι '. De pecunia a praedibus exigenda. cv Quaestor quoi aerarium provincia obvenerit, quoi quaestori ex h. l. praedes datei erunt, queive quaestor deinceps] (201) 11 eandem provin[ci]am habebit, 67 eis faciunto, utei quod recte factum esse volet, quod eius is reus ηση solverit, ab eis pr[cieclibus primo quo]que die pequnia exigatur. r^ Pequnia in fiscis opsignetur. cv Quae quo ι nque pequnia ex hace lege ad q[uaeslorem redacta erit, is quaestor ea equnia facito in fascis siet, fiscique signo sub opsignentur, . . (201) . . singulisque fiscis inscribcitur] 11 quis praetor litis aestumaverit et unde 6s ea pequnia redacta siet quantumque in eo fisco siet. Quaestor, quei quom[que erit, utei quod] recte factum esse volet, facito in diebus V proxumeis, quibus quomque eiei aerarium provincia obvenerit, 70  Lex Acilia repetundarum. [f isci resignentur, et sei ea pequnia, quám in eo /lsco esse inscriptum erit, ibei inventa erit, denuo opsignent τι r . . (201) . . ti  6 9  Q τι a e s t o r τι t e i s o l v a t. ν Quoi] Ι Ι p equniam ex hace lege, quod sine malo pequlatu(m) fiat, pr(aetor), quei ex hace lege quaeret, darei solvi iuserit, id quaestor [quei aerarium pro]v ί nciam optinebit, sed fraude sua extra ordinem dato solvitoque. < ν Quaestor moram nei facito. ' υ Q[uaestor . . (200) . . cv 7ρ Iudicium nei quis inpediat. ti Quod] ΙΙ ex hace lege iudici ιι m Ι fieri oportebit, quom ex hace lege fieri oportebit, nei quis magistratus prove magistratu prove [quo inperi,o potestateve erit facito, quojmiiuis setiiisve fiat iudiceturve; neive quis eum, quei ex hace lege iudicium exercebit, neive eum, que[i ex h. l. iudica bit, neive eum, i/uei ex h. l. petet neive eum, unde petetur, . . (200) . . 71 ab eo iudicio a ν ocato neive] j avocarier inbeto, neive abducito neive abducier iubeto, neive facito quo qnis eorurn minus ad Id iudicium adesse poss[it, quove quoi eo;m minus in eo iuclici]o verba audeire in consilium eire iudica.re liceat; neive iudicium dimitere iubeto, nisei quom senatu[s ioure vocabitur . . (200) . . ctut nisei quom centuriae aut] [ tribus intro vocabuntur, extra quam sei quid in saturam feretur. c  7 2(79)  ζΣ udex 2 deinceps faciat  Iudex`' deinceps faciat principe  cessante,  item pr[incipe cessante, item g u α e s to r. 3) l ι Sei is praetor q u a e s t o r. 3 ιΖι Sei is praetor quei ex hace lege quaeret, sei[ve is quei ex hace lege quaeret seive is quaestor quoi aerarium vel urquccestor, quoi aerarium] vel urbana provinc]ia obvenerit, (eo mabaria provincia obvenerit, eo magistratu) ioudiciove inperiove abiegistratu . iudicióve inperiove abier ί t abdicaverit mortuosve erit rit abdicaveritv[e mortuosve erit ante quam ea omnia ioudica[ta ante quam ea omnia ioudicata soluta factave erunt, quae eum soluta factave erunt, quae eum praetorem eumve quaestorem ex praetorem eumve quaestorem e χτ h. l. iudicari iubere solvere f α cere h. l. iudicari iubere solvere facere oportet: queiquomque deinceps oportet : queiquomque deinceps 1) —ndium aes. — 2) Qui sequuntur versus 72-78 ad verbum redire videntur v. 79-85, unde Mommsenus acute coniecit, dittographiam a scalptore ad emendanda quaedam, quae adnaiserat, vitia hic esse factam, quocum consentit Rudorffiacs (p. 419-20. 514-26) dissentierte Zumptio (p. 418 η. 98). Ut si'rnilitudo fragmentorum commodius perspici examinaríque posset, síngulis versibus versus dittographos typisminoribus subieci. [ νΙΙ Dittographosopp ο - sui.] — 3) $aec rubrica v. 72 omisa est, sed ex spatió intermisso liquet, novum Lex Acilia repetundarum.  71 praetor ex h. 1. quaeret, queive quaestor aerarium vel urbanam . . (200) provinciam habebit, is, utei quod recte factum] esse volet, facito, utei ea omnia quod ex hace lege factum ηση erit faciant, fiantque quae ex hace lege fieri op ο rtere(t),  sei [apud eum ea res acta esset; deque ea re eiei] praetori quaestorique omnium rerum, quod ex hace lege factum non erit, siremps lex esto, qua[sei sei apud eum ea res acta esset . . (200) . . : ν De rebus ex lege Calpurnia luniave iudicatis. ti Quibusquom ioudicium] ΙΙ fuit fueritve ex lege, quam L. Calpurnius L. f. tr(ibunus) pl(ebei) rogavit, exve lege, quam M. Ιυη ί υ s D. f. tr. pl. rogavit, quei eorum eo [ioudicio apsolutus vel condemnatus est eritve, quo] magis de ea re eius nornen hace lege de f'eratur quove ι n α gis 1 de ea re quom [eo ex h. 1. agatur, eius h. l. nihilum rogato. Queique contra h. l. fecise dicentur, . . (200) . . nisei lex rogata erit ante quam ea res facta] erit, quom eis hace lege actio nei esto. <v De praevaricatione. c Pr α etor, quei ex hace lege quaeret, qua de re ei prae[tori praetor ex h. 1. quaeret, queive quaestor aerarium vel urbanam . . (201) . .] provinciam habebit 73 ( 8 0) is utei qu[od recte factum esse vo]let, facito, utei ea omnia, {quod ex hace lege factum non erit faciant, fiantque quae ex hace lege fieri oporteret . . (92) . . sei] apud eum ea res acta esset; deque ea re eiei praetor(i) quaestor(ique) omnium rerum, quod ex [hace lege factum non erit, siremps lex esto, qu α sei sei apud eum ea res acta esset . . (200) . . De rebus ex lege Calpurnia luniave iudicatis. cv Quibusquom fj ioud]icium fuit fue74(81) ritve ex leg[e quam L. Calpurnius L. f.] tribunus plebei rogav[it, exve lege, quam M. Iunius D. f: tr. ρ1. rogavit, quei eorum eo ioudicio . . (97').. apsolutus vel condem]natus est eritve, quo magis de ea re eius nomen hace lege deferatur quove magis de e{a re quom eo ex h. 1. agatur, eius h. l. nihilum rogato. Queique contra h. 1. fecise dicentur, . . (200) . . nisei lex rogata eri]t, ante 75 (82) quam ea res [fact α erit, quom eis hace lege a]ctio nei [esto. c' De praevaricatione. ^ ν Pr α etor, quei ex hace lege quaeret, qua quis de re ei praetori hic incipere caput. [Egregie Rudorffius deincipis vocabulum agnovit; cf. Fest.: Deincipem antiqui dicebant proxime quemque captum, ut príncipem primnm captum. Sed quod posuit principe defuncto, defunctum sive mortuum interpretamur sive cum Brunsio eum qui fungi desiit, vix apte inseritur. L. Μ.] 1) deiuraturum quove magistratus; cf. 1. gen. v. 81. Lex agraria. 78 ager locus ex lege plebeive sc(ito), quod C. Semproni(us) Τ ί . f. tr. 23 pl. rog(avit) exscep[turia cauitumve est nei di,videretur, . . (34 ΙΙ 102) . . Illvir cleclit reddidit adsignavit, eius quoi is ager datus redditus adsignatus erit] quoive ab eo heredive eius is ager locus t estamento hereditati deditionive obvenit obveneritv[e, queive ab eo emit e]meritve 1 , queive ab emptore eins emit emeritve, is ager privatus esto. ti Que[i ager publicus populi Romani fuit, quern Illvir de eo agro loco pro eo agro loco, (76) qu]o eoloniam deduxsit ita utei s(upra) s(criptum) est, agrum locnm aedíficium dedit reddidit adsignavit, quei [pr(aetor) consolve de eo agro ex h. l. ious deicet, 24 (33 102) quo de eo agro ante eidus Martias primas in ious aditum er i t, is de ea re ita 'ious deicito decernitoyue, utei possesionem secundum eum h]eredemve eius det, quoi IIIvir eum agrum locum pro eo agro loco, qu ο eoloniam deduxit, dedit [reddicli]t adsignavitve; facitoque is pr(aetor) consolve, quo de ea re in ious aditiirn 2 erit, [utei . . (73) . . Ager locus quei sup]ra scriptus est, quod eius agrei locei post (h.) 1. rog. publicum populei Romanei erit, extra eum ag[rum locum, quei publico usui destinatus est vel publice locatus est, in eo 25 agro quei volet pascito . . (3411 102) . .] neive is ager compascuos esto, neive quis in eo agro agrnm oqupatum habeto neive defendito, quo m ί [nus quei v]elit compascere liceat. Sei quis faxsit, quotiens faxit, in agri iugra singula L [IIS n(ummos . . (67) . . dar]e debeto ei, queiquomque id publicum fruendnm redemptum comductumve habebit. ι 26 Boves, equ[os, mulos, asinos . . quei post h. l. rog. publicus populi numerum pecudum, que]i numerus liceto, neive quid quoi ob eam rem de]beto. " Quod quisque pecudes in calleis viasve publicas itineris causa indu[xerit ibeique paverit . . (66) . , pro eo pecore, quod eius in calli]bus vieisve 3 publiceis pastum inpulsum itineris causa erit, 2 ϊ neiquid populo [n]eive publicano d[are debeto . . (3811 103) . . Quei ager publicus populi Rom. in terra Italia P. Muucio L. Calpurnio cos. fuit, de eo agro loco quem agrum locum populus 1) spatium inter obveneritu et meritue non capit plus vii litteras. — 2) aditun. — 3) VIELIQE. (36 102) . . in eo agro loco, Romanei erit, pascere ad eum pecudum in h. 1. scriptus est, vectigal neive sc[ripturam dare 1 ί + Lex agraria.  79 ex publico in privatum c]ommutavit, quo pro agro loco ex privat& in publicum tantum modum agri locei commutav[it: is ager locus do]mneis privatus ita, utei quoi optuma lege privatus est, esto. υ Quei ager ex priva[to in publicum commutatus est, (66) quo pro agro tantus modus agri publici ex pjub]ico imprivatum commutatus est: de eo agro siremps lex esto, quansei is ager P. Mucio L. C[alpurnio cos. publicus fuisset. Quei ager pro agro patrito ex publico in privatum commutatus est, . . (39 104) . . pr(aetor) consolve quanti agri patriti publi28 c α ni publicum L. Caecibio Gn. Dom]itio cens(oribus) redemptum habe[n}t, censoribus, queiquomgne post hac facteis erunt, ei faciu[nto id publicum, sei] volent, tantidem pro patrito redemptum habeant ρ. ρ. 1 supsignent. cv IIvirum, qu[ei . . (66) . . quae viae publicae ρ] er terram Italiam P. Mucio L. Calpurnio cos. fuerint. 2 eas faci ιι nto 2 pateant vacuaeqiie sien[t . . (401 i 106) . .  2θ Quod quóieique ex h. l. ita,] utei s(upra) s(criptum) est, in agreis, qu[ei in Ita]lia sunt, quei P. Mucio L. Calpurnio cos. publiceis populi R[omanei fuerunt, ceivi] Romano facere licebit, item Latino peregrinoque, quibus Μ. Livio L. Calpurnio [cos. in eis agris id facere . . (66) . . ex lege pleb]eive sc(ito) exve foedere licuit, sed fraude 2 sua facere 2 liceto. c Quod ex h. 1. ita, utei s(upra) s(criptum) est, in agreis, que[i s(upra) s(cripti) sunt, .Latinum peregrinumque facere vel ηση facere oportebit . . (41 jj 106) . . sei eorum] quis quó[d eum ex h. l. f]a3ρ cere oportuerit, ηση fecerit, quodve quis eorum [h. 1. proliibitus erit, fecerit : mag(istratus)] prove mag(istratu), quo de ζ e)a re in bus aditum erit, quod ex b. 1. petetur, item iudicium iudi[cem recuperatoresve facito ei, quei ex h. l. petet, et in eum ita det, utei ei (66)] et in eum iudicium iudicem recuperatoresve ex h.' 1. dare oporteret, sei quis de ea re iudiciu[m petisset, quod civem Romanum contra h. 1. fecisse diceret. . . (42j1 130) . .  31 Sei quei colonieis seive moi]nicipieis seive quae pro moinicipieis colo[nieisve sunt civium Rom(anorum)] nominisve Latini poplice deve senati sententia ager fruendus datus [est, seive quei in trientabuleis est: quei colonei rraoinicipesve prove moinicipieis . . (66) . . fruentur, queiv]e pra colonia moinicipiove prove moinicipieis fruentur 1) Mo.: ρ( ro) p(atrito), Ru.: ρ( ro) p(raede). — 2) pro f aes habet e. 80  Lex agraria. 32 que ί ζ ve in trientabule[is ι fruentur . . (44 j 1.35) . quod eius agri colonei moinicipesve prove moinicipiei.s habebunt queive a colonia moinicipiove prove moinicipieis habebunt quodve eius agri eis in trientabuleis testamento hereditate deditione ob]venit obveneritve, quibus ante h. [l. rog. eunz agrum locum con]ductum habere frui possidere defendere licuit, extra eum agrum locu[m, quem ex h. 1. . . (66) . . venire dari reddi]ve oportebit, Id, utei gnicquid quoiei -que ante h. 1. r. licuit, ita ei habere o[eti frui possidere defendere 33 post h. 1. rog. liceto . . (46 ( 136). -^ Quei ager locus publicus p[opuli Romanei in te]rra Italia P. Mncio L. Calpurnio cos. fiiit, quod eius agri loci ex l[eg]e [plebeive scito exve h. 1. privatum factum est, ante eidus Martias primas (66) sei qu]id de eo agro loco ambigetur, co(n)s(ulis) pr(aetoris) quei quomque erit, de ea re iuris [dictio, iudici iudicis recu ρ erato34 mm datio esto . . (48 ] 137) . . neive mag(istratus) prove magistratu de eo agro loco ious deicito neive de eo agro dec]ernito neive iudicium n[eive iudicem neive r]ecuperatores dato, nisei co(n)s(ul) pr(aetor)ve. Quod vadimonium eius rei c[ausa promissum erit, mctg(istrat'us) adpellati (66) quo minus eius r]ei causa decernant, eius h. 1. n(ihilum) r(ogato). Quod iudicium iudex recuperator[es dati erunt sei magistrcctus adpellati erunt, quoi eorum e re publica non esse videbitur, quo minus id impediat vel intercedat, eius h(ac) 3 5 1(ege) n(ihilum) r(ogato) (49 138). Quei ager locus post h. 1. rog• publicus ρ( opuli) R(omani) in terra Italia erit, sei quid de eo agro loco ambigetur,] co(n)s(ulis) pr(aetoris) cens(oris) queiquom[que tum erit, de ea re iu]ris dictio, iudici iudicis recuperatorum datio esto i(ta) u(tei) e(is) e r(e) p(ublica) f(ideque) s(ua) [v(idebitur) e(sse) . . (68) . . neive mag(istratus) prove mag(istratu) nisei co(n)s(ul) pr(aetor) cens(or) de e]o agro loco bus deicito neive de [eo agro de]cernito neive iudicium [neive iudicem neive recuperatores dato. Quod vadimonium eius rei causa promissum erit, mag(istratus) adpellat.i, quo minus eius rei causa 36 decernant, e(ius) h(ac) l(ege) n(ihilurn) r(ogato). 54 ΙΙ 139) Quod iudicium iudex recuperatores dati erunt, sei mag(istratus) adpellati erunt, quoi eorum id e r(e) p(ublica)] ηση esse videbitur, quo [minus impediat veil intercedat, e(ius) h(ace) 1(ege) n(ihilum) r(ogato). Quoi pubHcano e( χ) h. 1. pequnia debebitu[r, nei quis rnay(istratus) . . (68) . . quid ob eam r]em facito, quo quis pro agro 1) De his v. Liv. 31,13, 9. ^ Lex agraria. minus aliterve scripturam v[ectigalve det, atque utei ex h. l. dare debet debebitve . . (57 140) . . Sei quid publicanus eius rei causa 37 sibi deberi] darive oportere de[icat, de ea re co(n)s(ul) prove co(n)]- s(ule) pr(aetor) prove pr(aetore), quo in bus adierint, in diebus Χ pro g sumeis, qu[ibus de ea re in ious aditum erit, . . (65) . . recuperatores ex ci]vibus L, quei classis primae sient, XI dato; inde alternos du[m taxat quaternos is quei petet et is unde petetur, quos volent reiciant facito . . (57 ff 144) . . quei supererunt tres plures38 ve, eos primo quoque die de ea re iudicare iubeto,] quae res soluta η[οη siet inve iuciici]o ηση siet íudicatave non siet, quod eius praevaricationus [causa . . (63) . , vel per dolum malum petitorum patronoru]mve factum ηση siet. Sei maior pars eorum recuperatoru[m . . (57j 146)] id sententia [pronontiat ο, quod eius] rei iou39 dicandae maxsume verum esse comm))perrit, facitoqu[e . . (61) . . quod ita ioudicatum e]rit, se dolo malo t utei is, quei iudicatus erit dare oport[ere, solvat . . (57j( 155) . .  40 Quas in leges pl(ebei)ve sc(ita) de ea re, quod, quei agrum publicum ρ( o ρ uli) R(omani) ita habebit possidebit fruetur, utei ex h. l. licebit, eum earum q]ilae ag[rum, quem ita habebit, h]abere possidere fru ί (e)) vetet: quasve in leges pl(ebei)ve sc(ita) de ea r[e, quod earum quae ei, quei agrum publicum ρ( opuli) R(ornani) (61) aliter habebit] possidebit fruetur 2 , quam ex h. 1. licebit, eum agrum, quem [ita habebit, habere possidere frui permittat, is, quei earum legum pl(ebei)ve sc(itorum) quo iurare iubetur iubebitur, non iuraverit: ei poena mu l ta ren2issa esto . . (57] 178) . . neive ei ob eam 4 1 rem mag(istratum) q]uem rniniis petere capere gerere habereque liceto, neive q[uid ei ea res fraudi esto. (61)] cv Si quae lex plebeve sc(itiirn) est, quae mag(istratum) 3 , quem ex h. 1. [de aliqua re decernere oportet, de ea re decernere vetet, is magistratus de ea re nihilo minus decernito . . (57j( 180) . . 4 2 quaeque eis legibus ρ lebive scitis facere quis prohíbetur, quod quem eorum haec lex facere iubebit, ea omnia ei sed f]raude sua facere liceto, inque eas leges pl(ebei)ve sc(ita) de ea re, quod ex [h. Ι. . . (71) . . non decernere aliterve] decernere oportebit, sed fraude sua nei iurato, neive [ei ea res fraudi rnultae poenaeve . . esto  180) .  43 . .] tus est, dedit adsignavitve, quemve agrum locum de eo 1) sedulomn aes sedulo m(ora) n(uHa), g uschke. — 2) fauetur. — 3) mas. Biuiws, Fontes íurís. Ed. VII.  6 81 82  Lex agraria. agro 1ο[ co . . (74) . . ex lege] pl(ebeive) sc(ito), quod M. Baebius 44 tr(ib.) pl(eb.) IIIvir coloni ζ a)e deducend[ae rogavit . . (57j 178) . . datu)m adsignatum esse fuiseve ioudicaverit, utei iii h. 1. sc(riptum) est, quei 1[ . . (76) . .] extra eum agrum locum, quei ager locus in 45 ea cen[turia su]3sicivove . . (57 177) . . extraque] eum agrum locum, quem ex h. 1. colonei eive quei in colonei numero [scriptei sunt obtinebunt . . (80) . . oportet] oportebitve, quod eius agri locei 46 quoieique emptum est, [. . (5711 176) . . neive magis m]anceps praevides praediaque soluti sunto: eaque nomina mancup[um . . (85) . . quaestor,] quei aerarium provinciam optinebit in tableis [publiceis 47 scripta habeto . . (57 175) . . nei qui d]e mag(istratu) Romano emit, is pro eo agro loco pequnia(m) neive praevides nei[ve praedia populo dato . . (91) neive de ea re quis ob eam] rem, quod praes 48 factus est, populo obligatns est[o . . (57 174 . . quei ob eu]m agrurn locum manceps praesve factus est, quodque [pr]aedium ob [ eam re m in publico obligatum est . . (102) . . q]uei ager locus in 49 Africa est, quei Romae publice . . (57 11 173) . . eius esto, isgne ager locus privatus vectigalisque u. . . (113) . . tus erit; quod 50 eius agri . locei extra terra Italia est . . (57 Ι1 110) . . [socium nominisve Latini, qui bus ex formula t]ogatorum milites in terra Italia inperare solent, eis po[puleis, . . (112) . .]ve agrum locum quei51 qnomque habebit possidebit [ fruetur, . . (57 170) . . eiusv]e rei procurandae causa erit, in eum agrum locum, in[mittito . . (125) . . se dolo m]alo. cv 52  Quei ager locus in Africa est, quod eius agri [. . (57 170) . habeat pos]sideat fruaturque item, utei sei is ager locus publi- [ce . . (128) . . Ilvir, quei ex h. l. factus creatusve erit,] in bidno proxsumo, 53 qiio factus creatusve erit, edici[to 1 . . (57 ]Ι 170) . . in diebus] XXV proxsurneis, quibus Μ edictum erit [. . (128) . . datu]m adsignatum 54 siet, idque quom profitebitur cognito[res . . (57j 170) . .] mum emptor siet ab eo quoius homin[is privatei eius agri venditio fuerit . . (126) . . L.] Calpurn ί (ο) cos. iacta siet, quod eius postea neque Ζ ípse 55 n[eque . . (57 170) . .] praefectus milesve in provinciam er[it . . (120) . . colono eive, quei in colo nei nu[mero scriptus est, datus 56 adsignatus est, quodve eius . . (9) . . ag . . (57 Ι Ι 170) . . []tí curator eius profiteatur, item ute[i . . (119) . . ex e]o edicto, utei 5 ϊ is, quei ab bonorum emptore magistro curato[reve emerit, . . (5811 170) 1) eiici. -- 2) ique. Lex agraria.  83 . . Sei quem quid edicto Ilvirei ex h. 1, ρ r ο fiterí oportuer]it, quod edicto IIvir(ei) professus ex h. 1. n[on erit, . . (117) . . ei eum agrum lo]cum neive emptum neive adsignatum esse neive fuise iudicato. Q. . . (56 170) . .] quei ager publice ηση venieit, dare 58 reddere commutareve líceto. llvir, q[uei ex h. l. f'actus creatusve erit . . (51 f 170) . . de] 59 eis agreis ita rationem init(i)o, itaque h. . . (108) . . et, neive unius hominis nomine, quoi ex lege Rubria quae fuit colono eive, quei [in colonei numero scriptus est, agrum, quei in Α frica est, dare o ρ o'rtuit licuitve . . (48 170) . . data adsign]ata fuise iudicato; 60 neive unius horninus [nomine, quoi . . (107) . . colono eive, quei in colonei nu]mero scriptus est, agrum quei in Africa est, dare oportuit ι licuitve, amplius iug(era) CC in [singulos homines data ad.signata esse fuiseve iudicato . . (43 170) . . neive maiorem n'umerum 61 in Africa hominum in coloniam coloniasve deductum esse fu]iseve iudicato quam quantum numer[um ex lege Rubria quae fuit . . (106) .. a Illviris coloniaé dedu[cendae in Africa hominum in coloniam coloniasve deduci oportuit licuitve. ί .) Ilvir, quei [ex h. l. factus creatusve erit . . (3δ 172) . .] re 62 Rom . . (10) . . agri [. . (40) . . d]atus ad[s-ignatus . . (50) . , quod eiu]s agri ex h. 1. adioudicari licebit, quod ita comperietur, id ei heredeive eius adsignaturn 2 esse iudicato [. . (33 255) . . quod 63 quand]oque eius agri locei ante kal. Ι [. . (29). . . quoiei emptum] est ab eo, quoius eius agri locei hominus privati venditio fuit tum, quom is eum agrum locurn emit, quei . . (2911252) . . et eum 64 agrum locum, quem ita emit emer]it, planum faciet feceritve emptum esse, g[uem agrum locum neque ipse] neque heres eius, neque quoi is heres erit abalienaverit, quod eius agri locei ita planum factum erit, ΙΙν ί r ita [. . (27 1 250) . . dato re]ddito, quod is emp65 tum habuerit quod eius publice ηση veniei[t. Item llvir, sei is] ager locus, quei ei emptus fuerit, publice venieit, tantundem modum agri locei de eo agro loco, quei ager lo[cus in Af'rica est, quei publice non venieit, ei quei ita emptum hctbuerit, dato reddito . . (24 248) . . Queique ager loeus ita ex Ii. l. datus redditus erit, e i , 66 quoius ex h. l. f]actus erit, HS n(ummo) Ι emptus esto, isque ager locus privatus vectigalisque ita, [utei in h. l. supra] scriptum est, esto. Ν Quoi colono eive, quei in colonei numero scriptus est, ager 1) oportebit. — 2) adsignato. β * Lex agraria. 84 locus in ea centuria supsicivov[e de eo agro, quei ager in Afric α est, datus adsignatus est, quae centuria quodve supsicivom .Romae 67 publice venieit venieritve . . (1911246) . . si quid eius agri Ilvir, quei ex h. l. factus creatusve erit, ei colono heredeive eius minus adiudicaverit, tum tantundem modum agri locei pro eo agro loco de eo a]gro loco, quei ager locus in Africa est, quod eius publice non venieit, ei he[ redeive ei]us IIvir, quei ex h. 1. factus creatusve erit, reddito. cv Quoi colono eive, quei in colonei numero scriptus est fuitve, 68 [ager in ea centuria (17 ΙΙ 244) supsicivove de eo agro, quei in Africa est, datus adsignatus est, quae centuria quodve supsicivom Romae publice venieit venieritve, si quid eius agri llvir, qnei ex h. l. factus creatusve erit, ei quei cib eo colono heredeve eius emit habuitve minus adiudicaverit, tum tantundem modum agri ei, quem ita emise habui]seve comperietur, heredeive eius de agro, quei ager in Africa est, pro eo agro [Ilvir reddi]to quoieique ita reddiderit, ei adsignatum fuisse iudicato. Quoi agrum de eo agro, quei ager in Africa est, quei colono e[ive, quei in colonei numero scriptus est fuitve, datus adsigncitus 66 est, magistratus ΙΞ omae publice vendiderit . . (1511242) . . seiquid eius agri llvir quei ex h. l. factus creatusve erit ei, quoi ita emptum esse comperietur, emptorive eius pro curatoreve eius heredive quoius eorum minu]s adiudicaverit; tum tantundem modum agri ei, quoi ita emptum esse comperiet[ur, emptorive ei]us pro curatoreve eius heredive quoius eorum de eo agro, quei ager in Africa est, pro 7 ο eo agro IIvir reddito ; quoi ita reddiderit, [ei adsignatum (1311240) fuisse iudicato. Quantae quis pequniae α b populo mercassitur gzcam pequniam qui agrum locum publicum in Africa emerunt emerintve pro eo agro loco populo dare debent debebuntve, . . . quod eius yjequniae adsignatum discriptum adsignatumve in tabuleis publiceis est eritv[e: tantam pequ]niam populo ex eid(ibus) 14lart(is), quae, post ea quam vectigalia consistent, quae post h. 1. r. primum con71 sistent, primae erunt, in{ferto. (13 11 238) Quam pequniam quei agrum locum publicum in Africa emit emeritve pro eo agro loco populo dare debet debebitve, α b eo quei eam pequniam ab pocvulo mercassitur ex eidibus 1Vlartis eisdem exigito . . . . neive quis eam pequniam propiore die exigito, atque] uteique in h. 1. s(criptum) est; neive, quod pequniae ob eam rem propiore(m) die exactum er[it, atque uteiqu]e in h. 1. s(criptum) e(st), is quei pequniam populo dare debebit ei, quei eo nomine ab Lex agraria. populo mercassitur, ob eam rem pequniam ei nei [minus solvito . . (14 236) . . pla}num fiat; neive quis mag(istratus) neive pro mag(istratu) facito neive quis senator decernito, q[uo ea peg τι nia,] quae 72 pro agreis loceis aedíficieis, quei s(upra) s(cripti) sunt, populo debetur debebiturve, aliter exsigatur atque uteíque in h. 1. s(criptum) est. [Quei agrum locum publicum in Africa emit emeritve . . (14j( 235) . . sei ea pequnia, quam eo nomine ρορυ l ο debet debebitve, in diebus . . proxsumeis, quibus is ager locus Romae publice 73 venieit] venierit, populo soluta ηση erit: is pro eo agro loco in diebus CXX proxsumeis ea[rum summarum nomine] quae s(upra) s(criptae) s(unt), arb(itratu) p(raetoris), quei inte(r) ceives tum Romae ious deicet, satis supsignato. — Pr(aetor), quei inter ceives Romae bus dei[cet . . (14 235) . . nisei] praedium ante ea ob eum agrum locum in publico obligatum 1 74 erit in publicu[mve praes datus erijt, agrum locum, quo pro agro loco satis ex h. 1. arb(itratu) pr(aetoris) supsignatum ηση erit, pequnia praesenti vendito. Que[i . . (14 ( 227) . . Que}i ager locus in Africa est, quei Romae publice veniei[t] venieritve, quod eius agri [locei, quei popul]eis libereis in Africa sunt, quei eorum (in) ameicitiarn populi Romanei bello Poenicio 75 proxsumo manserunt, gneive a[d imperatorem populi Romanei bello Poenicio ρ roxsumo ex hostibus ρ er f τ cgerun.t, quibus propterea ager datus adsi,gnatus est d(e) s(enati) s(entent i a), eorum quisque habuerunt, . . (14 j 200) . . pro eo egro loco 11vir in diebus . . proxsumeis, qu]ibus IIvir ex h. [l. fact]us creatusve erit, facito, quan76 tum agri loei quoiusque in populi leiberei inve eo agr[o loco, quei ager l]ocus perfugis datus adsignatusve est, ceivis Romanei ex h. 1. faetum erit, quo pro agro loco ager loc[us ceivi Ro]mano ex h.1. jJ [commutatus redditusve η ō η erit, tantundem modum agri loci quoieique 77 ρορυ l ο leibero perfugeisve det ι t τΣ signetve . . (201) . . II]vir, quei ex h. 1. factus creatusve erit, is in diebus CL proxsumeis gnibus factus creatusve erit, facito, quaii{do Xvirei, quei ex] lege Livia factei createive sunt fueruntve, eis hominibus agrum in Africa dederunt adsignaveruntve, quos stipendiurn ΙΙ [pro eo agro populo Romano pendere oportet, sei quid eius agri ex h. 1. ceivis Ro78 manei esse oportet oportebitve, . . (201) . . de agro, queí ρ ublieus ρο - ρ uli Romanei in Africa est, t α ntundem, quantum de agro sti ρ endia.rio ex h. 1. ceivis] Romanei esse oportetet oportebitve, is stipen1) obligaium. 85 Lex agraria. 86 diarieí ζ s det adsignetve idque in formas publicas facito ute[i referatur i(ta) u(tei) e r(e) ρ( ublica) f(ide)]q(ue) e( ί ) e(sse) v(idebitur). -' ι IIvír, quei ex Σι. 1. factus creatusVe erit, is facito in diebus 79 CCL proxsume ί s, quibus 1 ι. [ l.] populus plebesve iuserit, j [utei extra eum agrum locuna, quei ex lege Rubria quae fuit colono eive, quei in colónei numero scriptus est, d α tus ads i gncitus est . . (201) . . quo pro agro l ο c ύ ager locus com]rriutatrts redditusve ηση erit: extraque eum agrurn, quei ager intra finis populorum leiberorum ι Uticensiurn H[adrum€tinOrztm T] ampsitanorum Leptitanorum Aquillitanorum Usalitanorum Teudalensiurn, quorn in ameicitiam populei 80 Romani proxumum [[ [venerunt, fuit; extraque eum agrum locum, quei ager locus eis homini bus, quei ad imperatorem po ρ uli Romani bello Poenicio proxsumo ex hostibus per fugerunt, . . (201) . . datus adsignatusve est de s(enati)] s(ententia); extra(que) 2 eum agrum, quei ager ex h. 1. privatus factus erit, quo pro agro loco ager locus redditus cornmutatusve [non erit; extra]que eum agrurn locum, quern ΙΙν ί r ex h. 1. stipendiarieis ded erit adsignaverit, quod eius ex h. 1. 8τ Ifl [f]ormam publicam rellaturn [erit extraque eum agrum, quem agrum . . (200) . . Ρ. Cornelius imperator leib]ereis regis Massinissae dedit, habereve friiive iusit 3 ; extraque eum agrum locum uibei oppodum Char[tago] fuit qu[ondam; extraqu]e eum agriim locum, queiii Xvirei, quei ex [lege] Livia factei createive fuerunt, Uti82 censibus reliqnerunt adsignaverunt: ceterum Ι[ [agrum omnem, quei in Α frica est, quei de eo agro vectigal decumas scripturamve pro pecore populo aut publicano dare debebunt, quei ager eis ex h. Ι. datus redditus commutatus erit, habeant possideant fruanturve et pro eo agro loco vectigal decumas scripturamve, quod post h. Ι. fruetur, ρορυ l ο aut publicano dent . . (200) . . Queiquomgne de eo agro vectigal decumas scripturamve pr]o pecore ex lege Sempronia dare non solitei sunt, quei ager eis ex h. 1: datus redditus cornmutatus eri[t, quei eor]u{m eum agrum habebit] possidebit frueturve: pro eo agro loco nei(ve) vectigal neive decumas ne ί ζ ve) seripturam, quod post h. 1. r. fruetur, dare debeto. cv 83 [Quem agrum locum populus Romanus ex h. l. locabit, quem agrum locum Latinus peregrinusve ex h. l. possidebit, is de eo agro loco . . (200) . . vectigal decumas] scripturam populo aut publicano item dare debeto, utei pro eo agro loco, quern agrum locum popii1) leiberl rum. -= 2) expra. — 3) iusii. — 4) ex h. 1. Livia aes. Lex agraria.  87 lu[s Romanus ex h. 1. locabit, que]m agrum locum ceivis Romanis ex h. 1. possidebit, dare oportebit. Pr(aetor), quoius arb(itratu) pro agro loco, quei Romae publice venierit, e( χ) h. 1. [satis supsignari oportet . . (200) . . praedia 84 empto]ris ter tanti inv ί to 1 eo quei dabit accipito, facitoque, quei ex h. 1. praedia dederit, utei ei satis supsig[netur neive quis quid fax]sit, quo minus ex h. 1. praedium queiquomque velit supsignet pequniamve solvat praesque, quei qiiomque ex h. 1. fieri volet, fiat. ι (^ [Quantum vectigal deeumas scripturamve pecoris eum, quei 85 agrum locum aedi ficium in A frica possidebit, . . (200).. quei ager] locus populorum leiberorum, perfugarum non fiierit, pro eo agro aedificio locoque ex 1(ege) dicta, q[uam L. Caecilius Cn. Domitius cen]s(ores) agri aedifici ί loci vectigalibusve publiceis fruendeis locandeis vendundeis legem deixerunt, publicano dare oportuit: [tantun86 dem post h. 1. rog. quei agrum locum aedificium in Africa possidet possidebit . . (200) . . publicano vectigal decumas scriptura]mque pecoris dare debeto, neive amplius ea aliubeive aliterve dare debe ζ t) ο, pequsque ne[i aliter alieisve legibus] in eo agro pascito. cv Quae vectigalia in Africa publica populi Romani sunt, quae L. Caecilius Cn. Domiti(us) cens(ores) fruenda [locaverunt vendide8' ί runtve, queiquomque mag(i.stratus) post h. 1. rog. ea vectigalia locabi-t vendetve, quominus publicano eam legem dicat . . (200) . . quo pl]us ρορυ l ο dare debeat solvatque, e(ius) h. 1. n(ihilum) r(ogato). Mag( ί stratus) prove mag(istratu), queive pro eo inperio iudicio [potestateve erit . . (48) . . queiquomque, quae] publica populi Romani in Africa sunt eruntve, vectigalia fruenda locabit vendetve, quom ea vectigalia fruenda locabit vendetve, f [nei eis vectigalibus gg legem deicito, quo inviteis ieis, quei eum agrum possidebunt, publicano, quid facere liceat, . . (201) . . quod ei non licuit facer]e ex lege dicta, quam L. Caeci(lius) Cn. Dom(itius) cens., quom eorum agrorum vectigalia fruenda locaverurit [vendideruntve . . (50) . . eis agris lege]m deixerunt; neive quod in eis agris pequs [pas]cetur, scripturae pecoris lege ζ rn) de[i]cito, quo inviteis eis, quei eum .agrum possidebunt, jj [aliter pascatur quam pastum est ex lege dicta, guama 89 L. Caecilius Cn. Domitius censores, quom eorum agrorum vectigalia fruenda locaverunt vendider•untve, legem deixerunt. (201) Quae vectigalia fruenda in Africa Cn. Paperius cosvendidit 1 vcavitve, qu]ominus ea lege sient pareantque, quam legem Cn. Ρα - 1) invito. Lex Antonia de Termessibus. 94 25 ita, utei ant[e MitridatiS bellum, quod pjreimiim fuit 1 , habueru[nt possederunt usei frnct]eique sunt. Quae Thermensorum m[aioru]m Pisidarum publica preivatave praeter 2 loca agros aedificia sunt fueruntve ante bellum Mitridatis, quod preimum 3ο factum est, quodque earum rerum iei antea habuerunt possederunt usei fructeive sunt, quod eius ipsei sua volnntate ab se non abalienarunt, ea omnia Termensium maiorum Pisidarum, utei sunt fuerunt, ita sunto, itemque ieis ea omnia 35  habere possidere uutei frueique liceto. Quos Thermenses maiores Pisidae leiberos servosve Ι I  bello Mitridatis ameiserunt, magistratus pr[ove] magistratu, quoia de ea re iuris dictio erit qu[oque] s de ea re iii bus aditum erit, ita de ea re ious deicunto iudicia recuperationes danto, utei ie[ij 5  eos recuperare possint. Nei quis magistratus prove magistratu legatus ne[iv]e quis alius meilites in oppidum Thermesum maiorum Pisidarum agrumve Thermensium maiorum Pisidarum hiemandi caussa introducito, neive τ0  facito, quo qnis eo meilites introducat quove ibei meilites hiement, nisei senatus nominatim, utei Thermesum maiorum Pisidarum in hibernacula meilites deducantur, decreverit; neive quis magistratus prove magistratu legatus neive qIlis alius facito 15  neive inperato, quo quid magis iei dent praebeant ab ieisve auferatur, nisei quod eos ex lege Porcia dare praebere oportet oportebit. Q1 τ ae leges quodque bus quaeque consuetudo L. Marcio Sex Ι u1 ί ο cos. inter civeis Romanos et Termenses 20  maiores Pisidas fuit, eaedem leges eidemque bus eademque consuetudo inter ceives Romanos et Termenses maiores Pisidas esto; quodque quibusque in rebus loceis agreis aedific ί eis oppideis iouris rferi  maiorum Pisidarum iejs consulibus 25  que ί supra scriptei sunt, fuit, quod eius praeter 1) Coepit a. 666 (_ 88). — 2) [locata inserui et hoc loco et infra ΙΙ, 2 . Τκ. Μ.] -- 3) quoive Accursius, — 4) eds. 95 ΙΤ Lex Antonia de Termessibus. loca t agros aedificia ipsei sua voluntate ab se mm abalienarunt, idem in eisdem rebus loceis agreis aedificie ί s oppideisTermensium maiorum Pisidarum ious esto; et 2 quo minus ea quae in hoc capite scri.pta sunt ita sint fiant, eius hac lege n ί hilum rogatur. Quam legem portorieis terrestribus maritumeisque Termenses maiores Phisidae capiundeis intra saos fineis deixserint, ea lex ieis portorieis capiundeis esto, dum nei quid portori ab ieis capiatur, quei pubhea populi Romani vectigalia redempta habebunt ; quos per eorum fineis publicanei ex eo vectigali transportabunt [eorum fructuum portorium Termenses ne capiunto]. 15.. Lex Mamília Roscia Peducaea Alliena Fabia [vel potius lulia agraria] a. 695 (-59) (e grom.). Tria huius legis capita in collectione scriptorum gromaticorum nobis servata Bunt: Röm. Feldmesser, ed. Lachmann 1,263. Forum secundum α d verbum fere redit in c. 104 legis col. Genetivae Iuliae, tertium in D. 47, 21,3 laudatur praemissis verbis: lege agraria quam C. Caesar tulit. Icm vero, cum etiam in lege col. Gen. c. 97 legis Iuliae (sc. agrariae) mentio /kt, recte Mo. st α tuit, capita haec pro/icisci ex lege Zulia agraria a. 695 lata quamquam quo spectent quinque no ι nina in corpore gromaticorum praescripta ρα rum apparet. Röm. Feldm. 2,221..Ephem. epigr. 2,210; cf. ZRG.12,1OO. K. L. ΙΙΙ 3 . Quae colonia hac lege deducta quodve municipium praefectura forum conciliabulum constitutum erit, qui ager intra fines eorum erit, qui termini in eo agro statuti erunt, quo in loco terminus non stabit, in eo loco is, cuuius is ager erit, terminum restituendum curato, uti quod 4 recte factum esse volet 5 ; idque magistratus, qui in ea colonia municipio praefectura foro concilia - bulo iure dicundo praeerit, facito ut fiat. K. L. II1I. Qui limites decumanique hac lege deducti 7 erunt, quaecumque fossae limitales s in eo agro erunt, qui ager hac lege 9 11 ef. Ρ. 94 not. 2. — 2) et fortasse delendum. — 3) [Sigui ficatur auf k(aput) LIII auf k(apitu)1(um) IIl; certe in ipsa lege numeri soli fuerunt, kapitis kapitulive vocabulum addiderunt compilatores corporis gromaticorum. ΤΗ. λΡ I.] — 4) ut quae vel que (om. ut) libri. — 5) uelit libri. — 6) hac lege] intra fines coloniae Genetivae Gen. — 7) factique ins. Gen. -- 8) limites libri. — 9) qui — lege] qui iussu C. Caesarís dict. imp. et lege Antonia sen g t. qui c. pl. que c. ager Gen. 30 3ä 96  Lex Mamilia Roscia Peducaea Alliena Fabia. datus adsignatus erit, ne quis eos 1 limites decumanosque 2 obsaeptos neve quid in eis molitum neve quid ibi opsaeptum 4 habeto, neve eos arato, neve eis 5 fossas opturato neve opsaepito, 6 quominus suo itinere aqua ire fluere possit. Si gnis adversus ea quid fecerit, is 7 iii res singulas, g ιι otienscum que fecerit, HS ΙΙΙΙ 8 colon ί s mu_ nicipib ιι sve eis, in quorum agro id factum erit y , dare damnas esto, eiusque pecuniae 10 qui volet petitio hac lege 11 esto. K . L . V. Qui hac lege coloniam deduxerit, municipium praefect ιι ram forum conciliabulum 12 constituerit, in eo agro qui ager intra fines eins ί 3 coloniae municipii fori conciliabuli praefecturae erit, limites decumanique ut fiant terminique statuantur curato: quosque ι4 fines ita statuerit, ί ι 15 fines eorum sunto, dum ne extra agrum colonicum territorimrIve 16 fines ducat. Quique termini hac lege statuti erunt, ne quis eor ιι m quem eicito neve loco moveto sciens dolo malo. Si quis adversus ea fecerit, is in terrninos singulos, quos eiecerit locove moverit sciens dolo malo, HS V rn(ilia) n(ummum) jn publicum eorum, quorurn intra fines is ager erit, dare damnas esto 17; deque ea re curatoris g ιι i hac lege erit iuris dictio reciperatorumque datio addictio esto. Ciirn curator hac lege non erit, tum quicumque magistratus in ea colonia municipio praefectura foro conciliabulo iure dicundo praeerit, eius magistratus de ea re iurisdictio iudicisque datio addictio esto; inque eam rem is qui hac lege iudiciiiin dederit, testibus publice dumtaxat in res singulas Χ 18 denuntiandi potestatem f α cito ita, ut ei e re p ιι blica fideque sua videbitur. Et si is unde ea pecunia petita erit condemnatus erit, eam pecuniam ab eo deve bonis eius primo quoque die exig ί to; eiusque pecuniae quod receptum erit partem dimidiam ei cuius unius opera maxime is condemnatus erit, dato 19, partem dimidiam in publicum redigito. Quo ex loco terminus aberit, si quis in eum locum terminum restituere volet, sine fraude sua liceto facere, neve quid cui is ob eam rem hac lege dare damnas esto. 1) eos om. Gen. — 2) decumanosque Gen., decumanosne similiterve libri scripti. — 3) in eis molitum] immolitum Gen. — 4) oppo-situm libri. — 5) eis libri mmliores et Gen., requiritur eas vel quis. — 6) opsaepito] qui saepito libri. — 7) is om. libri. — 8) Η s ob Gen. — 9) eolonis — faetum erit] c(olonis) c(oi.) G(en.) J(ul.) Gen. — 10) eiusque pecuniae] pecuniaeque libri. — 11) hac lege] persecutioque Gen. — 12) conciliabula libri. -- 13) eiusqui vel eiusquae libri. — 14) quoque vel quique libri. -- 15) ii]si libri alii, alii om. — 16) ve] ut libri alii alii om. — 17) dare damnas esto] adesto libri. — 18) Χ] Turnebus; ss Χ vel ss x mília vel sedsitertius decem milia libri. -- 19) dato om. libri. Π lelf ι; ^, ' ο Ι11 & raefeci^;: ί r λ t-0; ti : ΘΤ t1 λ '^ χ: 01't4 : ϊ Ι f λ ^ ι P e dam ε:: recípr ί ;: ξ tV^ fí ι ^ ί ;. irlS'^° aC í, ι e 9 τ `'^'; CpOtr'! 1 ί ?^ í ι ^ : . t ε í υ Γ ;, t ιιΡ ί `.:; η11 r1 i . jΙ ^ ι ^ { υ ^. lt r ί ' tab. I Léx Rubría. 97 16. Lex [νπ quae dicitur] Rubria de Gallia Cisalpina. ί 1,205 [1, 2 ] 11,1146. Ri. tab. 32. — Ε tabula ahenea (a. 0,54 m., 1. 0,72 m.) α. 1760 inter parietinas Veleiae antiqúae in vico Macinesso prope Placentiam reperta, hodie Parmae adservata. Duabus columnis inscripta est; capita ηση solu?n eodem quo in lege Cornelia distincta sunt modo, sed e.tiam numeris in margine adscriptis. Quartam eam esse legis tabula'rn nota ΙΙΙΙ inter utramque columnam posita indicat; quot tabulae secutae sint, cognosci ηση potest. — Iurisdictionem magistratuum munieipalium in G α lli α Cisalpina hac lege ordinátam esse ipsa docet, unde latam eam esse e f ficitur, postquam Caesar a. 7 05 (= 49) eam provinciam civitate donavit, ante vero quam Augustus (a. 712 = 42) eam Italiae adscripsit (ες τ ό ν τ fi ς ' Ιταλ ί ας ν ύ μον έ σεγ έ γρατετο). App. b. c. 3,30; 5,3.22. Dio 41,36,3; 48,12,5. Μο. Γ 1,118. Bethm. Holl2v. Proc. 2,29-31. De intefpretatione legis cf. Mo., Jahrb. 2, 319 (= Ges. Schr. Ι 162). Hu., Gaius 203-242. [V11 Legern infra repetimus notis non solutis. — Mo., Bormannheft p. 239 l. Rubriam hac lege citari, non contine.ri putat. ΝΒ. o. τη. c. p. f. v. c. c. t. ve = o(ppido) m(unicipio) c(olouia) p(raefectura) f(oro) v(eico) c(onciliabulo) c(astello) t^erritorio)ve. q. d. r. = g( υα) d(e) r(e).  d. e. r. = de) e(a) r(e).] . . . iussum iudicatuinve erit, Id ratuin ne esto; quodque quis_ que quornq(ue) d. e. r. decernet interdeicetve seive sponsionem ° fierei iudicareive τ iubebit iudiciumve quod d. e. r. dabit, is ° in id decretu ι n interdictum sponsionem iudicium exce ρ tio_nem addito addive 5 iubeto : `Q. d. r. operis novi nuntiationern ° IIvír, IIIIvir praefectusve eius municipei ηση remeisserit'. cv XX. Qua de re qu ί sque, et a quo, in Gallia Cisalpeina darnnei infectei ° ex forrnula restipularei satisve accipere volet, et ab eo quei ° ibei i(ure) d(eicundo) ζ j(raerit)) postulaverit, idque ηση k(alurnniae) k(aussa) se facere iuraverit: tiim is, quo ° d. e. r. in iiis aditum erit, ι eum, quei in ius eductiis erit, d. e. r. ex formu_la reprornittere et, sei satis dar ei debebit, satis dare iubeto de_cernito. Quei eoriim ita non reprorneisserit aut non satis dede_r ί t, sei quid interim damni datum factumve ex ea re aut ob e(am) r(em) eo_ ν e nomine erit, quam ob rem, utei damnei infectei repromissio ° satisve datio fierei 15 ζ iubeatur) 2 , postulatum erit: tum mag(istratus) prove mag(istratu) IIvir ° IIIIvir praefec(tus)ve, quoquomque d. e. r. in iiis aditum erit, d. e. r. ita ius ° deicito iudicia dato iudicareque iiibeto cogito, proinde 1) iudicaveritve, quod Mom^nseno insiticium potius quam corruptum videtur. [VII Alii iudicareive emendant.] — 2) ins. Mo. [ V jj Fortasse scribendum est fieret pro fierei.] BR.uNS, Fontes iuris. Ed. V I I,  7 Lex Rubria. 98 atque sei ° d. e. r., quom ita postulatum esset, damxi[e]i infectei ex formiila ° recte repromissum satisve datum esset. D. [e. r.] qiiod. ita 20 iudicium ° datum iudicareve iussum iudicatumve erit, iiis ratumque esto, ° dum in ea verba, sei damnei infectei repromissum ηοη erit, iudi°cium det itaque indicare ί ubeat: 1 ` Ι( udex) e(sto). S(ei), antequam2 `id iudicium ° η. d. r. a(gitur) factum est, Q. Licinius damni infectcj `eo nomine q. d. ° r. a(gitur) eam stipulationem, quam is quei Romae 25 `inter peregrei2 nos ius deicet in a l bo propositam habet, L. Seio `repromeississet : ° tum quicquid eum Q. Liciiiium ex ea stipulatione `L. Seio d(are) f(acere) o ρ or_teret ex f(ide) b(ona) d(um)t(axat) HS 3 `e(ius) i(udex) Q. Licinium L. Seio, sei ex decreto IIvir(ei) ° ΙΙΙΙ - `vir(ei) praefec(tei)ve Mutinensis, quod eius (is 4) IIvir IIIIvir prae- `fec(tus)2 ve ex lege Rubria, seive Id pl(ebci)ve sc(itum) est, decreverit. 3ι) `Q. Licinius eo ° nomine qua d. r. a(gitur) L. Seio damnei infectei re- `promittere no_1 ιι ί t, c(ondemnato); s(ei) n(on) p(aret), a(bsolvito)'; aut sei damnei infectei satis datum non erit, ° in ea verba iudicium det: ` Ι(ιι de χ) e(sto). S(ei), antequam id indicium q. d. r. a(gitur) ° factum 5 `est, Q. Licinius damnei infectei eo nomine q. d. r. a(gitur) ea ° stipu35 'latione, quam is quei Romae inter peregrinos ius deicet ° in albo `propositam habet, L. Seio satis dedisset: tum q(uic)q(nid) eum ° Q. Li- 'cinium ex ea stipulatione L. Seio d(are) f(acere) oporteret ex f(ide) `b( οηα) d(um) t(axat) 6 , ° e(ius) i(udcx) Q. Llcinlu112 7 L. Seio, sei eg `decreto IIvir(ei) IIIIvir(ei) praef(ectei)ve M ιι t ί 2nensis, quod eius is ΙΙν ί r IIIIvir praefect(us)(ve) ex lege Rubria, se ί 2ν e id pl(ebei)ve 4π `sc(itum) est, decreverit, Q. Licinius eo nomine q. d. r. a(gitiir) ° L. Seio `damne ί infectei satis dare nolnit, c(ondemn α to); s(ei) n(on) p(aret), a(b- 'solvito)'; dum ΙΙν ί r ° ΙΙΙΙν ί r i(ure) d(eicundo) praefec(tus)ve d. e. r. ius ita deicat curetve, utei ea no2mina et municipium colonia locus in eo iudicio, qiiod ex ieis ° quae proxsume s(cripta) s(unt) accipie(n)tur, includantur ς concipiantur, ° quae includei concipei s(ine) d(olo) m(alo) 45 oporteret debebitve 4 , ne quid ° ei quei d. e. r. aget petetve captionei ob e(am) r(em) aut eo nomine esse ° possit: neive ea nomina, qua(e) in earum qua formnla (quae) 10 s(upra) ° s(cripta) s(unt), aut Mutina(m) in eo iudicio includei concipei curet, nise(i) ° 1cl, quos inter Id ludi1) De formulis, quae sequuntur, cf. Ru., Gaius, p. 203-242. - 2) antfquam. — 3) Summae taxationis in tabula spatium vacuum relictum est. — 4) is addit . Ηυ. ρ. 238 ex v. 38. — 5) exactum. — 6) desunt HS et summa in v. extremo. — 7) Ljejnjus 8) includentur. — 9) Μο. conicit: oportere ei videbuntur. — 10) quae delet collato u. 1, 49 Grcidenwitz fu, Lex Rubría.  99 ciiirn accipietur leisve contestabitur, ° ieis nnminibus fuerint, quae in earum qua formula s(upra) s(cripta), s(unt) 1 , ° et nisei sei Mutinae ea 50 res agetur; neive quis mag(istratus) prove mag(istratu), ° neive quis pro quo imperio potestateve erit, intercedito nei_ve quid α l ί υ d fa - tab. ΙΙ cito, quo minus de ea re ita iudícium detur ° iudiceturque. cv  1 ΧΧΙ. Α quoquomq(ue) pecunia certa cr edita, signata forma p(ubliea) p(opulei) R(omanei), ί η eorum quo o. m. c. p. ° f. v. c. c. t.ve2, quae sunt eruntve in Gallia Cisalpeina, petetur, quae res non ° pluris HS XV erit, sei is eam peeuniam in iure apud eum, quei ibei i(ure) d(eicundo) p(raerit), ei quei ° eam petet, aut ei quoius nomine ab eo 5 petetur, d(are) ο( portere) debereve se confessus ° erit, neque id quod confessus erit solvet satisve faciet, aut se sponsione ° iudicioque utei- (ve) oportebit ηση defendet, seive is ibei d. e. r. in iure non ° responderit, neque d. e. r. sponsionem faciet neque iudicio utei oportebit ° se defendet: tum de eo, a quo ea pecunia peteita erit, deque eo, quoi eam ° pecuniam d(arei) o(portebit), s(iremps) res lex ius caussaque i0 o(mnibus) o(mnium) r(erum) esto atque utei esset esseve ° oporteret, sei is, quei ita confessus erit, aut d. e. r. non responderit aut se ° sponsione iudicioque utei opnrtebit non defenderit, eius pecuniae iei ° quei eam suo nomine petierit quoive eam d(arei) ο( portebit), ex iudicieis dateis iudí_careve recte insseis iure lege damnatns esset fuisset. Queique 3 quomque ° IIvir ΙΙΙΙν ί r praefec(tus)ve ibei 4 i(ure) d(eicundo) p(raerit), 15 is eum, quei ita quid confessus erit ° neque id solvet satisve faciet, eum(ve) quei se sponsione iudiciove utei(ve)) ° oportebit non defenderit aut in iure non responderit neque id solvet ° satisve faciet, t(antae) ρ( ecuniae), quanta ea pecunia erit de qua tum inter eos am_bigetur, dum t(axat) [11S 5 1 XV s(ine) f(raude) s(iia) duci iubeto; queique eorum quem, ad quem ° ea res pertinebit, duxserit, id ei fraudi poenaeve 20 ne esto: quodque ita fac_tum actum iussum erit, id ius ratumque esto. Quo minus in eum, quei ita ° vadimonium Romam ex decreto eius, quei ibei i(ure) d(eicundo) p(raerit), ηση promeisserit ° aut vindicem locupletem ita ηση dederit, ob e(am) r(em) iudicium recup(erationem) is, quei ° ibei i(ure) d(eicundo) p(raerit), ex h. l. det iudicareiqiie d. e. r. ibei curet, ex h. 1. n(iliilum) r(ogatur). cti ΧΧΙΙ. Α quo quid praeter pecuniam certam creditam, signatam 25 forrna p(ublica) p(opiilei) R(omane ί ), ° in eorum quo o. m. c. p. f. 6 v. 1) s. s. est. — 2) Cf. p. 97 ante v. 1. — 3) quoique. — 4) ubei. — 5) HS orn. spatio vacuo relicto. — 6) e. 7* Les Rubria. 1.00  ?.,,Ι ί 1'' uae sunt eruntVe in Gallia cis Alpeis, ° petetur, quodve c.c. t. ve q q υοιη εσ ag etur, quae res non pluris HS XV erit, et sei ° ea res erit, de qua re omnei pecunia ibei ius deicei iudiciave darci ex h. 1. (d.) o(portebit), ° sei is eam rem, quae ita ab εσ petetur deve ea re 2 cum 3 ο εσ agetur, ei quei eam (re ιι z) ° petet deve ea re aget 3, aut iei quoius nomine ab eo petetur quornVe eo age_tur in iure apud eum, quei ibei i(iire) d(eicundo) p(raerit), d(are) f(acere) 4 p(raestare) restituereve oportere aut ° se debere, eiusve eam rem esse aut se eam habere, eamve rem de ° qua arguetur se fecisse obHgatumve se eius rei noxsiaeve esse confes_sns erit deixseritve neque d. e. r. satis utei opor3 2 tebit faciet aut, sei ° sponsionem fier ei oportebit, sponsionem non faciet, (aut) non restituet, ° neqiie se iudicio utei oportebit defendet, aut sei d. e. r. in iiire ° nihíl responderit, neqne d. e. r. se iudicio utej oportebit defendet: ° tum de eo a g ιιο ea res ita petetur quomve εσ 5 d. e. r. ita agetur, deque ° eo, quoi eam rem d(arei) ftierei) p(raestarei) 40 restitui satisve d. e. r. flerei oportebit, ° s(iremps) 1(ex) r(es) i(us) e(aussa.)q(ue) 0(mn ί b υ s) O(innll ι n) r(erum) e(sto), atque utei esset esseve OpOrteret, sei is, quei ita ° quid earum reriirn confessus erit aut d. e. r. ηση responderit nec i( ue ) ° se iudicio utei oportebit defenderit, de ieis rebus Romae apud pr(aetorem) ° &imve quei de ieis rebus Romae i(ure) d(e ί cundo) ρ( rae)esset in iure confessus esset. ° ant ibei d. e. r. nihil 45 respondisset aut iudicio se non defendisset ; ° p(raetor)q(ue) isve quei d(e) e(is) r(ebus) Romae i(ure) d(eicundo) p(raerit) in eum et in heredem eius d(e) e(is) r(ebus) om_nibus ita ius deicito decernito eosque duci bona eorum possidei'i ° proscreibeive veneireque iubeto, ac sei is heresve eius d. e. r. in ° iure apud eum pr(aetorem) eumve quei Romae i(ure) d(eicundo) ( ( ρ . ) praesse(t), confessus esset aut d. e. r. 50 nihil respondisse(t) neque se iudieio utei oportuis_set defendisset; dum ne quis d. e. r. nisei pr(aetor) isve quei Romae i(ure) d(eicundo) p(raerit) ° eornm quoius bona possiderei proscreibei veneire duceíque ° eum iubeat. ι ' Χ X ΙΙΙ. Queiquornque in eorurn quo ο. m. c. p. f. v. c. C. t. ve quae in Gal_1 ί α Cisalpeina sunt erunt, i(ure) d(eicundo) p(raerit), is 55 iiiter eos, qúéi de f α m ί _lia((e) erceiscunda deivídunda iudiciiim sibei darei reddeive ° in eorum quo o. m. c. p. f. v. c. c. t. ve 6 , quae s(upra) IV 3^ Cf. p. 97 ante v. 1. — 2) Exspectes deve qua. [vll Cf. tamen Gai. '  ^ — 3) agei. — 4) e. — 5) Exspectes quo (cf. v. 29). -- 6) cf. ρ. 97 ante v.1. ,:;? t υι ^.;. !ι, ίΊί !1  ^ ι . ,;,r ρρ ,^', ρ V1 • .^' έ 1c ^ ρ1 ..;^,cr Q00 _. ϊΊ él ίΊΊύ [' : ώ ibei inri dÍe ;:, σ;α c Ι ί !e^ έ i p ρΡηη h• ], ^ 1ι iii ι ri ρ ι e, 9 :: ^^ ήί ρ ί 0ς ^ ,it αΙι ρ s έ ι a^r ι j ι ' ^" ° ί ^"r α f ύ τρ : ι : eíq3 .^9 ρ ι ύ r ρ ^ ^^ f^'y^a'r ι ft 6i ad q ^ η ύ Πρ Ί Ι •;.^ ι Q^ μ d ρ. r + 94^;, εα re,;a eare•:_ ι t íeí ι ,:. ηι, f. restü η: ^: εα m hs!. 111S Τ ί : ί s  Ι1 'lld θΙ, : .c10 Π ffí Ια ί Π1Τμ ^ ei) pÍtá ^- ί ) ή ? t ε ί e=; μι ^` r ι t, â !:. eudeeit : ls ΙιΦ j ι te'^' ;πΦ Ύ 'i'. tcQrW ς ` : ill υ e^'' i(i) sel `1G, Fragmentum Atestinum.. s(cripta) s(unt), post ι l_laverint, ita ins deicito decernitó iudicia dato iudicare ° iubeto, utei in eo o. m. c. p. f. v. c. c. t. ve ι , in quo is, quoius [de boneis agetur, domicilium habuerit . . . 17. Legis fortasse eiusdem fragmentum Α t e s t Ι η u m. Tabula ahenea reperta a. 1880 Ateste in Gallia Transpadana. Ediderunt Fiorellius, Notizie degli scavi di antichitá Romae 1880 ρ. 213; Hilarius Alibrandi in Eph. Romana studi e documenti di storia e diritto νο1. 2 (1881) addito comment α rio; Th. Mommsen in IJermae νο1.16 (1881) ρ. 24 sgg. (= Ges. Schrr. Ι, 175) item addito commentario. Legis Rubriae fragmentum esse negat Alibrandius, probabile nec tamen certum esse ait Mommsen. Iioc extra dubium est legem, cuius particulam tenemus, secutoriam fuisse alterius latcie a. 705 (= 49), quam Rosciam esse ex hoc aere didicimus, de civitate Romana danda Galliae ηση tam Transpadanae quam Cisalpinae universae. [Quei post hanc lege m rogatccm ín eorum quo oppido municipio co lonia praeféetura foro veieo conciliabulo eccstello territoriove, quae in Gallia Cis α lpeina sunt eruntve, ad Ilvir υ m lilivirum praefectumve in iuclicium /lduciae aut pro socio aut] mandati aut tutelae siio nomine quodve ipse earum rerum ° quid gessisse dice -tur, adducetur 2 , aut quod furti, quod. ad h ο_ minem liberum liberamve pertinere deleatur 3 , aut ί η ί υ r ί _arum agatur : sei is, a quo petetur quomve quo agetur, d(e) ° e(a) r(e) in eo rnunicipio colonia 5 praefectura iudicio cert α_ re wolet) et si ea res HS ccha minorisve erit, quo minus ibei d(e) e( α) r(e) ° index arbiterve addicatur detur, quove minus ibei d(e) e( α) r(e) iudieium ita ° feiat, utei de ieis rebus , quibus ex h(ac) l(ege) iudicia ° data erunt, iudiciurn fierei exerceri oportebit, ex h. 1. ri(ihilum) r(ogatur). Quoius rei in quoque 6 municipio c ο l οη ί α praefectura ° quoius10 que ΙΙν ί r(i) eiusve, qui ibei lege foedere pl(ebei)ve sc(ito) s(enatus)_ve c(onsulto) institutove iure dicundo praefuit, ante legem, sei_ ve illud pl(ebei) sc(itum) est, quod. L. Roscius a. d. V eid. Mart. populum ° plebemve rogavit, guod privatim arnbigetur, iuris dict[i ο iiidicis 15 arbitri recureratorum datio addictiov[e fuit] ° quantaeque rei pequniaeve fuit: eins rei pegnn[iaeve] ° quo magis privato Romae revocatio sit qu[owe ι ni]_nus quei ibei i(nre) d(icundo) p(raerit) d(e) 1) Of p. 97 ante v. 1. — 2) addicetur. — 3) Cf. Ed. praet. verb. D. 39,4,1 pr.: si hi ad quos ea res pertinebit ηση exhibebuntur, in dominos sine noxae deditione iudicium dabo. — 4) i. e. sestertium decem milium. — 5) excidit fortasse de. — 6) quemque. 101 1Υ ¡' r ,ιλ • ^^ i ,^b Γε ί J i ll' i φ ^ ',.; r¡? ίί 1τ, ^ ;^ ^i .Cd φ l δ ί Υ ig ε ί jüC^QUPU ; ε ius q ::, ^ ε ρι o ϊ ^^:^uia q αα ,αι elU π d λ ΰ illV Ib ο l ^ Τ ^ ε ί ρ r οΙ ¡^{ ϋ @ Φ ^Ve Íl g ιι or υ ΐ ' prúp0slt2 .ξ; t Ί Bi ΓεΓ ) IflS μ! p ε titio e Ι <^+ δ ítabifur, ΙΘ > s ca $ ε9ε ή t. Ι t εΠ t Q Πα ^ παφ ar δ i {αι ^¡ ηΙΙ s c ο G\^^8f ^,  '1 q ηε 'l! e Lex Iulia municipalis. 102 e( α) r(e) iiis dicat iudiGe{flb arbitrumve det] ° utei ante legem, sive 20 illud ρ1( ebe ί ) sc(itum) est, [quod L. Roscius a. d.] ° V eidus Mart. polebe rnve rogavit, ° α b eo quei ibei i(icre) d(icundo) ρ( raerit) ριι l υ m ρ  [' ius di]ci ί ιι[ dicem arbit y umVe dari o ρ ortuit, ex h(ac) 1(ege) η( ihilum) r(ogatur).] 18. Lex [Vil tabulae Heracleensis, dicta] Ιυ1 ί α municipalis, a. 709 (= 45). C4 1,206 [Τ, ]. B i. tab. 33.34. Dess. 6035. — Σ ρ er^nagna tabula ahenea (α. 1,3.3 m., 1. 0,38 m.) ex antica parte Graece inscripta, cuius dimidia f ere pa rs inferior &i alveo Salandrellae fluvü prope Heracleam antiquam α. 1732 reperta postea i nuseum regiunt Nea ρ olitanum inlata est; pars sa ι per • ior α. 1735 clemum reperta Brit α nnoque cuidam vendita in Angliam rnigravit, 'ubi a. 1760 Ph. Carteret Webb, cuius tunc fuit, libellum de ea edidi:t; postea ve ro precibus Caroli ΙΙΙ regis Ν e αρ. motus Webbius suam tabclae partem Neapolim remisit, ubi cum altera coniuneta in museo hodie ext ιι t. Tabulam esse ρ artem legis municipalis a C. Iul-io Cae,sare α. 709 (= 45) lctta.e Savigny (verm. Schr. 3,279) docuit. [Cícero ad Leptam cum scripsit (ad fam. 6,18) exeunte α. 708: simul atque accepi α Seleuco tuo litteras, statim quaesivi e Balbo per codicillos, quid esset in lege; rescripsit eos qui facerent praeconium, vetari esse in decurionibus, gui fecissent non vetari (intellegitur huius legis v. 94), lex haec nondum rogata fuerit necesse est: nam in lege publice proposita quid esset, ex actis urbanis cognosci potuit vel ex ipso aere ab eo qui vellet, et ineptum de tali re municipalem l ι ominem consuluisse virum consularem, consularem eum quaesivisse ex Caesaris ami.co et quodctmmodo actore publico. Itaque cum lex utpote Iulia ι licta perlata sit ab ipso (Jaesare, eam rogarit necesse est reversus ex Hispania α. 709 (= 45) extremo, reiecta opinione nuper defensa a Nisseno (Rh. Ph. 45,101) legem l α t ατη esse ante scriptam epistulam illam α .708( =46). ΤΗ. Μ.] [VIl Cf. tamen Ι lackel, Wiener Studien, 1902 ρ. 542.] Quanta vero legis pars supersit, constitui non potest. Capita eadem qua in l. Cornelia ratione distincta sunt, numeri adscripti nulli. Commentarios scripserunt Mazochi, comm. in tab. Her. 1 754. ΙΙ vo1. fol.; Marezoll, fragm. tab. Heracl. 1816; Dirksen, obs. c ι d tab. Heracl. 1817; idem, civ. Abadl. 2,145. 1820; Savigny l. c. 1838. 1843. 1849. 1  . . . Quem h(ac) 1(ege) ad co(n)s(ulern) profiterei oportebit sei is, quom eum profiterei oportebit, Romae ηση erit, tum quei eius ° 2 negotia curabit, is ea(f»dem omnia, quae eum, quoius negotia curabit, 3 sei Romae esset, 1 ι. 1. profitereí ° oporteret 1 , item isdemque diebus ad cos. profitem ί no. ti 1) oportebjt. Lex Iulia municipalis.  103 Quem h. 1. ad cos. profiterei oportebit, sei is pup(illus) seive 4 ea ρυ(ρ ί 11α) erit, tum quei eius pup(illi) ρυ( pillae)ve tutor erit, item eadem_que omnia in iisdem diebus ad cos. profitemino ita utei et 1 5 quae quíbusque diebus eum eamve, sei ρυρ( illus) pu(pilla)ve non ° es(se)t, h. 1. profitere ί oporteret. cv  6 Sei cos., ad quem 2 h. 1. professiones fierei oportebit, Romae 7 ηση erit, tum is, quem profiterei oportebit, quod eum profiterei ° oportebit, ad pr(aetorem) urb(anum) aut, sei is Romae ηση erit, ad eum 8 pr(aetorem), qnei inter peregrinos ius deicet, profitemino, ita utei ° eum α d cos., sei tum Romae esset, h. 1. profiterei oporteret. cv  9 Sei ex eis cos. et pr(aetoribus), ad quos h. 1. professiones fierei 10 oportebit, nemo eorum Romae erit, tum is, quem profiterei oportebit, ° ((et)) quod eum ((eum)) profiterei oportebit ad tr(ibunum) pl(ebei) pro11 fitemino, ita utei 3 eum ad cos. pr(aetorem)(que) urb(anum) eumque quei inter peregr ί _ nos ius deicet, sei tum Romae esset, h. 1. profi12 terei oporteret. cv Quod quemquem h. 1. profiterei oportebit, is, apnd quem ea 13 professio fiet, eius que(i) profitebit ιι r nomen, et ea quae pro_fessus 14 erit, et quo die professiis sit, in tabulas publicas referunda curato, eademque omnia quae uteique in tabulas ° rettulerit ita in tabulara 15 in album referunda (curato), idque aput forum, et quom frumentum populo dabitur, ibei ubei frumen°tum populo dabitur cottidie maio16 rem partem diei propositum habeto, u(rtde) d(e) p(lano) r. 1. ρ. 5 cv Qiieiquomque frumentum populo dabit 6 damdumve curabit, nei 17 quo-i eorum, quorurn nomina Σι. 1. ad cos. pr. tr. pl(ebei) in ta_bu18 1α in albo proposita erunt, frumentum dato neve dare iubeto neve sinito. Quei ad versus ea eorum quoi α frurnentum ° dederit, is in tr(f19 tici) m(odios) I HS Ι » popnlo dare darnnas esto, eiusque pecuniae quei volet petitio esto. cv Quae viae in urbem Rom. propiusve u(rbem) R. p. Μ ubei con20 tinente Iiabitabitur, sunt erunt, quoi ιι s ante aedificium earum quae ° via(e) erit 10 , is eam viam arbitratu eius aed(ilis), quoi ea pars urbis 21 h. 1. obvenerit, tueatur 11; isque α ed(ilis) curato, uti quorum ° ante 22 aedificium erit quamque viam h. 1. quemque tueri oportebit, ei omnes eam viam arbitratu eius tueantur, neve eo ° loco aqua 12 co n23 sistat, quominus conmode populus ea via utatur. ti 1) ei. — 2) atque. — 3) utet. — 4) eta. — 5) r(ecte) 1(egi) p(ossit). — β) dabunt. — 7) güe • — 8) quei. — 9) i. e. singulos sestertium quinquagínta mília. — 10) erunt. — 11) Mo.: tueto. — 12) αο. Lex Julia municípalis. 110 nomina praenomina patres aut patronos tribus cognomina et quot 147 annos ° gnisque eorum habet, et rationem pecuniae ex formula census, 148 qllae Romae ab eo, qui tum censum ° populi acturus erit, proposjt a erit, ab ieis iurateis accipito; ·eaque omnia in tabulas publjcas sui 149 ° muilicipi referunda curato; eosque libros per legatos, quos maior 15ο pars decuriOmlm conscriptorum ° ad eam rem legarei mittei censuerjnt tum, cum ea((s j) res consuleretur, ad eos, quei Romae censum agent, 151 ° mittito ; curatoque, ntei, quom amplius dies LX reliquei erunt ante 152 quam diem ei, queiquomque Romae ° censum aget `', finem popim ce(n)sendi faciant, eos adeant 3 librosque eius municipi coloniae prae153 fectnrae ° edant ; isque censor, seive quis alius mag(istratus) censum 154 populi aget, diebus V proxumeis, quibus legatei eius ° munieipi. coloniae praefecturae adierint, eos libros census, quei ab ieis legateis 155 dabuntur, accipito ° s(ine) d(olo) m(alo), exque ieis libreis, quae ibej scripta erunt in tabulas publicas referunda curato, easque tabulas 156 ° eodem loco, ubei ceterae tabulae publicae erunt, in quibus censiis poruli perscriptns erit, condend α( s) curato. ti 157  Qui pluribus in rniinicipieis coloneis praefectureis domicilium 158 habebit et is Romae censns erit, quo magis ° in municipio colonia praefectura h. 1. censeatur, e(ius) h. 1. n(ihilum) r(ogatur). t, 159  Qnei lege pl(ebeive) sc(ito) permissus est fuit, utei leges in 160 municipio fundano rniinicipibusve eius municipi daret, ° sei quid is post h. 1. r(ogatam) in eo anno proxnmo, quo h. 1. populus iuserit, 161 ad eas leges ;, rnurtieipi(ei)s fundanos ° item teneto, utei oporteret, sei eae res ab eo tum, quom prirniim leges eis municipibus lege 162 pl(ebei)ve sc(ito) dedit, ° ad eas leges additae comrniitatae conrectae 163 essent: neve quis intercedito neve quid facito, quo minus ° ea rata sint., gove minus municipis fundanos tenea(n)t eisque optemperetur. 19. Lex Falcidia a. 714 (= 40) (e Dig.). (Paulus 1. sing. acl 1. F α lc. s : Lex Falcidía lata est, quae primo capite liberan legandi facultatem dedit his verbis:) Qui cives Romani sunt, qui eorum post hanc legem rogatam testamentnm facere volet 7 , ut eam pecuniam easque res quibusque dare legare volet, ius potestasque esto, ut hac lege sequenti 8 licebit. 1) arieis. — 2) agei. -- 3) adeam. — 4) quis. — 5) addiderit commutaverit conrexerít supplet Mazochi. — 6) D. 35,2,1. — 7) Quaedam videntur excidisse. — 8) Delendam esse hanc vocero Mo. censet. Lex Falcídia.  111 (Secundo capite modum legatorum constituit his verbis:) Quicumque civis Romanus post hanc legem rogatam testamentum faciet, is quantam cuique clvi Romano pecuniam iure publico dare legare volet, ius potestasque esto, dum ita detur legatum ι , ne minus quam partem quartarn liereditatis eo testamento heredes capiant, eis 2, quibus quid ita datum legatumve erit, eam pecuniam sine fraude sua capere liceto isque heres, qui eam pecnniam dare iussiis 3 damnatus erit, eam pecuniam debeto dare, gnam damnatus est . 20. Lex Iulia de vi publica et privata (e Dig.). Utrum Caesaris sit an Augusti ' ηση constat. Cf. Rudor f f, RG. 1, 85. — Coll. 9,2; sententia legis etia'm D. 22,5,3,5 relata est e Callistrati 1. de cogn. ( Ulpianus 1. Vilil de ο f f τ 'cio proconsulis sub titulo ad l,. iuiiam de vi publica et privata : Eadem lege gnibusdam testimordum omnino, quibusdam interdicitur invitis. c. L Χλλ 'VII et c. LTY λ VIII; iii haec verba his hominibus: 5 Hac lege in reum testimonium dicere ne liceto, qui se ab eo ρα rente ν e eins, libertove cuius eorum libertive libertave liberaverit 6, quive impubes erit, quive {iudicio publico damnatus erit qui 7] eorum in integrum restitutus ηση est, quive in vinculis custodiave publica erit, quive depugnandi causa auctoratiis erit, quive ad bestias depugnare se locavit locaverit, praeterquam qui iaculandi causa ad urbem missus est erit, [gnaeve] palam 8 corpore qnaestum faciet feceritve, quive ob testimonium dicendum [vel non dicendum] pecuη ί α m accepisse indicatus erit, neve quis eorum hac lege in renm testirnonlum dicat . (Capite octogesimo septimo his: tO) Ιιιν ί t ί in reum testimonium ne dicunto, qui sobrinus est ei reo 1) Cuiac.: detur legetur. — ita detur legatum delet Graden ω itz. — 2) eisque Mo. — 3) Delendam esse hanc vocem Mo. censet. — 4) Aut scr. quam dare d. e. auf haec quattuor verba delenda. — 5) in haec verba his verbis hominibus codd.; in hoc y ero his verbis his hominibus Rudorff über den (ib. de ο ff. proc. p. 314. — 6) libertive libertiue liberaverit] Mo., libertus liberauerit codd. — 7) Ε Dig. ins. - 8) quaeve palam D., palamve Coll. — 9) nee volens q. e. h. 1. in r. t. dicit. — 10) homines ins. libri, delet Mo. 112 propioreve cognatione coniunctus, quive socer gener vitricus privignusve eluS erit. Lex Iulia de adulteriis. ,rJ, ι ^ ,1 kJ í ί i Γ  y¡ '. ;;,{ ιι;ιι `;, π r Ρι h : ί )>rr ^ ςι ^ ; ιΡΓ° ^uie^9 ι l λ. tubal SC , έ 7α ί U ^ .,rasefit pe  i  n ι υ ί σπ: ^" ί σ ! ^ ρσ ί ιλ 5' jf] Ι ;j τ1 ]JflÚ ,i 1ni'G^ Illm Γ ihtaer e ' λ o malo Ι hintii = ^eateati Ϊ n λ trrr ι al F ,,λο ge ι eiait ^ ι41ι,11τ ' p ars ΒΙ t { h τ ik , `9 °ι e1 μ α ι ^ ^^,tpo ι l υ, ^^ Ρι i }ι reo ^`'^ e ς ^d er ρ ^ ιι St, Β 3 21. Lex Iulia de adulteriis a. 736 (= 18). (e Dig.). Ε cá p . Ι ( Ulpi,anus 1. Σ de adulteriis 2 . Haec verba legis:) ... ne quis posthac stuprum adulterium facito sciens dolo malo. Ε cap. II ( Ulpianus 1. Ι de adulteriis 3 : Quod alt lex:) [Pater si] in filia [sua qiiam in potestate habet, aut in ea, quae ζ eo) 4 auctore eum in potestate esset, viro in manum COnvenerit,] adulterum [domi suae generive sui] deprehenderit, [isque in 5 eam rem socerum adhibuerit, ( lex permittit] ut is pater eum adulterum sine fraude occidat, ita ut] in continenti filiam occidat. Ε cap. V ( Ulpianus 1. II ad 1. Iuliam de adulteriis s : Capite quinto legis Iuliae ita cavetur nt: . . [viro adulterum in uxore sua deprehensum, quem aut nolit aut non liceat occidere, retinere horas diurnas nocturnasgne continuas non plus quam XX] testandae eius rei gratia [sine fraude sua iure liceto . .] Ε cap. Vil ( Ulpianus 1. ΙΙ de adulteriis 7 : Legis Iuliae de adulteriis capité sept ί mo ita cavetur:) . . ne quis ínter reos referat eum, qui tum sine detrectatione rei publicae causa aberit . . Ε cap. inc. ( Ulpi.anus 1. 1V de adulteriis S : — lex ita 1 ο - cnta est:) . . . [qui uxorem in adulterio deprehensam retinuerit], adulterum in domo deprehensum dimiserit, . . 1) pr ί vignusque codd. — 2) D. 48,5,13(12). Cf. Paul. in Coll. 4,2: primum caput legis Iuliae de adulteriis prioribus legibus pluribus obrogat (abrogat libri); secundo vero capite permittit patri cet. — 3) D. 48,5,24(23), pr. 4. Verba inclusa Paulus Ι. 1. refert. Cf. Coll. 4,12,1. Paul. sent. 2,26,1. — 4) Ins. Pithoeus. — 5) isque in Schulting, isve in Mo., in quem libri. — 6) D. 48,5,26(25), pr. 5 verba uncis inclusa postquam ad sententiam rettulit commentatusque est, pergit sic: Quod adicitur : testandae' cet. — 7) D. 48,5,16(15),1.2. — 8) D. 48,5,30(29), pr. Cf. Paul. sent. 2,26,8. Coll. 4,12,7. Lex Quinctia.  113 22. Lex Quinctia de aquaediicfibus a. 745 (= 9) (e Frontino). Haec lex a Frontino in librum de aquis urbis Romae c. 129 recepta omnium populi Romani legum, υ n α integra cum plena pr α escription.e tradita t?^, est. Textum corruptum emendavit et supplevit Buecheler in ed. Frontini α. 1858, sed usus recognitione libri Casinensis non optima, quam emendavit explevitque Fetschenig, Wiener Studien 6 (1884) ρ. 249 sq. Libri Casinensis imaginem phototypam ecliulit Clemens Herschel, The two books of the water supply of the city of Rome of Sextus Iulius Frontinus. Boston 1899. ri ι_   T. Quinctius Crispinus consul ι popiiliim iure rogavit populusqiie iiire scivit in foro pro rostris aedis divi Iulíi p(ridie) k.2 Iulias. t ι '  Tribus 3 Sergia principium fuit, pro tribu S. Sex(tius) L. f. Virro ;^.   Quicumque post hanc legem rogatam rivos specus fornices flstitlas tubulos castella lacus aquarttm publicarum, quae ad urbem 5 ducuntur, sciens dolo malo foraverit ruperit foranda rumpend α ve curaverit peioremve 5 fecerit, quo minus eae aquae 6 earumve quae queat in urbem Romam ire cadere fluere 8 pervenire duci s quove minus 1Π in urbe R οιηα et in iis locis, quae i ι aedificia nrbi continentia siint erunt, in is hortis praediis locis, qnorurn hortorum 10 r π, ^ praediorum locorum dominis possessorjbus u(su)f(ructuariis) 2 aqua data vel adtributa est vel erit, saliat distribuatur dividatur in castella lacus inrnittatur, is populo Rornano [HS] ceiiturn milia dare damnas esto; et quidquid  eorum ita fecerit, id omne sarcire re -ficere restituere aedificare ponere tollere τι dernoliri 15 damnas esto 15 sine dolo malo; eaque ι s omnia ita, ut coercenda multa dicenda ϊ : Ι 1) In hiatu codicis trium (non octo) litterarum potest interciclisse de s(enatus) s(eutentia) Mo.; immo noluit librarius in fine uersus spatium explere (G υ ndermann). — 2) . Ρ . R. codex. — 3) tribui codex. — 4) protribus. sex . L. Ι +' . uirro . Quicumque codex, explicazit Gundermann. — Cogitauerant de Sex . Vibidio Virro τι e (Prosopogr. imp. Rom. ΙΙΙ ρ. 418, 3Τ3) et primus sciuit addiderant cum Brissonio. — 5) sc. aquam (Gundermann) ; peioraue Schultz. — 6) eae aquael eaea qua cod. — 7) queat Gundermann; qua cocl.; ρα rs Buecheler ; quaqua Mommsen ita ut cum edd. post duci adderent possit. — 8) fluis cod. — 9) duei cod. — 10) manus cod. — 11) in iis locis quae] qua Mommsen; in iis locis aedificiis quae loca aedificia BueQ } , cheler; sed quod sequitur ui · bi continentia solis aedificiis recte convenit. — 12) possessoribus . U. F. codex, explicavit Gundermann; pnssessoribusve edd. cum F ί thoeo. — 13) quidquid] Mommsen, Röm. Strafrecht 1020,5; ι ά λ :  quid ā quid cod.; q υ ί d(oio) m(alo) quid Buecheler. — 14) tollere] Gundermann; excidere Mommsen; et celere cod. — 15) demolire cod. — 16) eaque Ιμ ' . Mommsen St.-R. 2 3 ,464 η. 2; aquae cod. BRUNs, Fontes iurís. Ed. VII.  8 114  Lex Quinctia. sunt 1 , quiciimqUe curator aquarum est erit 2, si eurator aquarum nemo erit, tum is praetor, qui i nter cives et peregrinos ius dicet, multa 3 pignoribus cogito exerceto 4 ; eique curatori aut, si curator 20 non erit, tum ei praetori eo 5 nomine cogendi 6 pignoris capiendi ins potestasque esto . Si quid eorum servus fecerit, dorninus eius HS centum milia populo 8 d(are) d(amnas) e(sto) 9 . Si quis 10 circa rivos specus fornices fistulas tubulos castella lacus aquarurn publicarum, quae ad urbem Rornam dueuntur et ducentur, terminatus 25 est et erit , neve 12 quis in eo loco post hanc legein rogatam qiiid opponito molito obsaepito figito statuito ponito conlocato arato se - rito ι 3 neve iii eum quid immittito 14, praeterquam earum > > faciendarum reponendarum causa, praeterquam quod hac lege Heebit oportebit. Qui adversus ea quid fecerit, ei adversus eum ι 6 siremps 30 lex ius 1τ causaque ornnium rerum omnibusque esto, atque uti esset esseve oporteret 18, si is adversus hanc legem rivum specum rupisset forassetve. Quo minus in eo loco pascere herbam fenum secare sentes [tollere liceat, e(ius) h(ac) 1(ege) n(ihilum) r(ogato) 19 ]. Curatores aquarum qui nunc sunt quique eriint [faciunto, ut in eo loco, 35 qui] circa fontes 2 0 et fornlces et muros 2! et rivos et specus terminatus est, arbores vites vepres sentes ripae maceriae 22 salicta 1) ita ut quicumque codex, interiecta uerba ab exsilio (nota 6) revocavit Gundermann; ita ut [recte factum esse volet], quicumque Mommsen, — 2) aut addiderat Brissonius. — 3) dicit mult ā cod. — 4 ) exercito cod. ; coerceto edd. — 5) praetorio eo cod. — 6) cog ē . Decoercenda . multa dicenda sunt . pignoris codex, cf. nota 1; cogendi coercendi multae dicendae sive pignoris edd. — ϊ ) est cocl. — 8) Romano addiderat Buecheler, quem inconsulto reprehendit g u. (Multa 260 n. 35), guod nunquam in legibus haec vox addita sit, quae in l. agr., 1. Rubria, l. de Term., l. de imp. p esp. saepissime occurrit; solam 1. Iuliam munic. consuluisse videtur vir doctissirnus. — 9ι d. d. e.] Ursinus; det cod. — 10) qui ]oeus Buecheler. — 11) est et erit] Buecheler; steterit cocl. — 12) neve Gundermann; neque cod. — 13) obponit . molit . obsepit . figit . statuit . ponit . conlocat . arat . serit . cod. — 14) immidtit cod. — 15) scilicet aquarum publicarum (Gundermann). — praeterquam rerum faciendarum reponendarum causa quod Mommsen. — 16) et adversus eum cod.; delenda esse censet Β.; ego cum Heinrichio et solum sustuli, cum de eo siremps in l. Rubr. 2,10.40 scriptum sit; ei adversus eum (scilicet locum terminatum) Gundermann coll. lege Acilia repet. 73.80 et lege (Jornelia de XX quaest. 139. 112. — 17) si rem publicam ex iussu cod. — 18) esseque oportere cod. — 19) hiatus 15 litt. in cod. — 20) qui nunc sunt . circa fontes quique erunt . cod., sententiam suppl. Buecheler. — 21) et fortuni /// et murorum cod. — 22) maceria cod. Lex Iulia et Papia Poppaea.  115 harundineta tollantur excidantur effodiantur excodicentur, uti quod recte 1 factum esse volet; eoque nomine iis pignoris capio multae dictio eoercitioque esto 2 , idque iis sine fraude sua facere lieet( ο), ius potestasque esto . Quo minus vites arbores, quae villis aedi40 ficiis maceriisve inclusae sunt, maceriae 4 , quas curatores 5 aquarum causa cognita ne demolirentur dominis permiserunt, quibus inscripta insculptave s essent ipsorum qui permisissent curatorum nomina, maneant, hac lege nihilum rogat(i)o. Quo minus ex iis fontibus rivis specibus fornicibus aqu α m sumere haurire iis, quibus45 cumque curatores aquarum permiserunt permiserint, praeterquam rota calice machina licea(t), dum ne qui puteus neque foramen novum fi α t, eius hac lege nihilum rogato. 23. Lex Iulia a. 736 (= 18) et Papia Poppaea a. 8 p. C. (e Dig.). Harum legum auctore Augusto populo reluctante perlatarum (v. Rud. RG. 1,54) verba legitima ραυ c α tantum nobis servata sunt. Ipsas componere et restituere temptaverunt: Icw. Gotjio fredus, fontes 1V iur. civ. (1653) ρ. 264 -350. Heineccius, ad leg. Iul. et Ρ. Ρ. (1726). den Tex, fontes ΙΙΙ iur. civ. (1840) ρ. 31 -40. Demelius, legum quae ad ius civ. spect. fragη ment,a (1857) ρ. 45 -58. 1Vumeri quos singulis eapitibus praeposui sunt editionis Heineccianae. (Ι) (Pazclzcs l. Ι ad 1. Iuliam et Pccpi.am- : Lege Ιυ1 ί α ita eavetnr:} Qui senator est, quive filius, neposve ex filio, proneposve ex [nepote] fil ί ο nato cuius eorum est erit, ne quis eoriim sponsam uxoremve sciens dolo malo habeto libertinam, aut eam, quae ipsa cuiusve pater materve artem ludicram facit fecerit; neve senatoris filia, neptisve ex filio, proneptisve ex nepote filio nato nata s Hbertirio eive, qui ipse cuiusve pater materve artem ludicram facit fecerit, sponsa nuptave sciens dolo malo esto, neve quis eorum dolo malo sciens sponsam uxoremve earn habeto. (VI) (Paulus Ι. ΙΙ ad l. Iulianz et Pc ι pi α m 9:) Qui libertinos duos pluresve a se genitos ιο natasve in sua potestate habebit, praeter eum, qui arteni ludicram fecerit quive operas suas, ut cum bestiis pugnaret, locaverit: ne quis eorum 1) rectum cod. — 2) capto multae dicipo //o//rcitíquesto cod. — 3) isto sequente hiatu 12 litt. c οι1. — 4) maceriaeve Mommsen. — 5) curatorum cod. — 6) ve Mommsen. que cod. — 7) D. 23,2,44, pr. — 8) Del. Mo. — 9) D. 38,1,37, pr. — 10) Mo. coni.: ex se (g)natos. 8* 116 operas doni muneris aliudve 1 quicquam libertatis causa patrono patronae liberiSVe eorum, de quibus luraverit vel promiserit ο bl ί - gatusve erit, dare facere praestare debeto. (ΧΙΠ) ( Ulpianus Ι. ΙΙΙ ad 1. Iuliam et Papiam 2: Quod alt lex:) Divortii faciendi potestas libertae, quae nupta est patrono, ne esto, quamdiu patronus eam uxorem esse volet . . [neve] invito patrono 3 [alii nubere potestas esto]. (ΧΧΧΙV) ( Ulp. 1. Vil ad 1. Iuliam et Papiam 4 : Si vero — maritus dotalem servum voluntate eius (mulieris) manumiserit, — alt lex :) . . . quod ad eum pervenit, et si dolo malo aliquid. factum est, quominus ad eum perven ί at, . . quanta pecunia erit, tantam pecuniam dato 5. 24. Lex Iunia Vellaea, a. 28 p. C. (e Dig.). Videtur haec lex novissima esse earum, quae ad populum latae sunt, scilicet imperante Tiberio a. 781 (28 ρ. C.). Cf. Mo. ad D. 26,2,10,2 et ad ι V, 517 η. 4921. Restant frustula tantum quaeclam in D. 28,2,29,12.14, quibus supplendis operam dederunt: Muehlenbruch (Glueck, 36,202-36), Vangerow (Pand. 2,220), Leist (bon. poss. 2,241), Schmidt (Notherbr. 30-34). Aliter ego e Dig. legem restituere conatus sum. Ι. (Scaevola 1. VI quaest.: Nunc de lege Vellea videamus, — et videtur primum caput eos spectare, qui cet. Ita verba sunt :) Qui [civis Romanus post hanc legem rogatam ε ] testamentum faciet, is omnes virilis sexus, qili ei suus heres futurus erit 7 , [heredes instituendi (nominatimve exheredandi) potestatem habeto 8; quique heredes instituti (exheredative ita) 9 erunt, si nascentur testamentum ne rumpunto 10 ] etiamsi parente vivo nascentur 11 Lex Iunia Vellaea. 6) fra 1) aliudve doni muneris conj. Mo. — 2) D. 24,2,11 pr. 1. — 3) Haec verba ex eodem Ulp. libro referuntur in D. 23,2,45,5, praemissis verbis: Deinde ait lex, quae explicantur principio eius loci. — 4) D. 24,3,64, pr. 6.7.10. — 5) Perperam editores in exordio eitt. omnes hunc locum non de servo manumisso, sed de universa dote intellexerunt. — 6) Haec auf similia verba addenda suppeditat lex Falcidia, supra p. 110. — 7) -Tn Dig. hic addjtur et tetera, tunt sequuntur capitis verba extrema etiamsi cet. — 8) L. 29 cit. § 15: superiore capite ut liceat instituí nondum natos, qui cum nascentur sui erunt, permittit (lex). — 9) D. 28,3,3,1: qui post testamentum factum in vita nascuntur, ita demum per legem Velleam rumpere testamentum prohibentur, si nomínatim sirrt exheredati. — 10) D. 28,5,6,1: nepotes et deinceps ceteri, qui ex lege Vellea instituti non rumpunt testamenta. — 11) Flor. corrupte: vovente patre ν ί νο. Mo. haec verba ad legem 5 Fragmenta legum. Π. Si quis ex suis heredibus suus heres esse desierit, liberi eius 1 [vel nepotes pronepotes ?, qui heredes instituti nominatimve exheredati erunt, testamentum ne rumpunto, neve id ob eam rem minus ratum esto, quod] in locum suorum siii heredes succedunt 3. 25. Minora legum incertarum fragmenta. a) Fragmenti Florentini pars antica. ι 1,207. 208 [1 2 , ]. Ri. tab. 3 Α et B. Quo loco et tempore repertum sit hoc fragrnentum lamminae aheneae ignoratur, hodie Florentiae adservatur. Leges inscriptas aetatis fere Graccltanae esse e scriptura collegit Mo., ad quaestiones perpetuas eas pertinere argummnt τι nt ostendit. . p]ronontiat[o . . . . scripta sunt an . . . . eorum, quosve is p . . ρ] equnia ι n ceperit c a . . ceperit, quoive eius, qu . . . a erit literaive testium . . . e]xemptus erit quei ab eo . . damn]as esto eiusque pequnia[e . . . . cjuarn ex h. 1. sibei deica[t . . . facito utei is eam pequ[nictm . . ut]ei ex h. 1. oportebit quod e . . . pr. h. 1. agetur } non sit a . . . . e]t eum uiide petetur e . . . . i9]etiverit condemnatu[r . . . . ijn iudiciu[m . . b) Fragmenti Florentini pars postica °. . . iudic]is omnis iur[are iubeto . . pertinere negat, at ef. § 11: voluit (lex) vivis nobis natos — non rumpere. § 15: isque nascatur vivo patre suo. 1) In Dig. hic ut not. 2 additur et cetera, tum sequuntur capitis verba e x trema: in locum cet. — 2) L. 29 cit. § 13: sequenti parte — ita interpretandum est, ut si et filium et nepotem et pronepotem habeas cet. — 3) L. 29 § 15: posteriore capite ηση permittit institui, sed vetat rumpi neve ob eam rem minus ratum esset, quod succedit; D. 28,3,13: nominatim — nepotem — necesse est — instituere vel exheredare ne — succedendo — rumpat, — idque lege Iunia Vellea provisunI est. — 4) acetur. — 5) Scripsit de hac parte Rudorff, lex Α ci Ι. ρ. 485-487. 117 10 15 Fragmenta legum. esi easque pilas 1 οιη[ nes . . . . ntur aequenturqu[e . . . . pr(aetor) facito ubei pilae o[rnnes aequatae . 5  . . sorticolis singolis sing[illatim . . • quoius nomen ibe]i scriptum erit, eius nom[en pronontiato • quoius nomen ex 7ι.] 1. pronontiatum erit, eu[rn . tabol]amque, quae in tribun[ali . . pr(aetor)] aliter ea η e ί deleto neiv[e 1Π  . . pr. iud]ices omnia ita sortiri iu[beto . . sentent]iam tolerint, quom omni[s iudices ad fi ι erint . . . . mat in eam tabolam qu[ae in eo tr-ibunali . . 'in g2-ribus pileis li]terae duae aut niilla au[t .. . . e[r]unt, in quibus pileis li 1 [terae . 15  . . íu]dicis siet h. 1. eas pilas om[nes . . oportebit tum . . c) Fragmentum Clusínum. Γ ^ 1,209 [1 2 , ]. Lamella ahenea Clusii (hodie Chiusi) in Etruria reperta, postea deperdita, α Gorio (inscr. Etrusc.) 1726 edita indeque α Mo. desumpta. . . queis m. ulaium eius 2 . . . . oque utei ea fima f 2 primo [quogace die . . bojneis praedibusve eius ex [h. 1. venditis . . Ο . t quoque uxorei mati . . 5  quoius o]pera maxurne eum reum [condemnatum esse . . . t eique eam pequniam p{ersoleito . . . . q]uoius h. 1. quaestio erit. co[ndernnat,o . . quoi]ve ipse parens sit, quove . . . . p]equnia quae de ea re ex n . . 1 ο ifdd2 1) De pilis iud'icum Ascon. in Milon. p. 34 (Or. 40) haec habet: (Lex Pompeia) lubebat, ut — coram accusatore ac reo pilae, in quibus nomina iudicum inscripta essent, aequarentur; dein — sortito iudicum fieret, — ita ut numerus iudicum LI relinqueretur. Ad quos LI iudices Klenze (Lex Servil. p. IV) litteras extremas versus 14 huius fragmenti LI referre voluit, quem refellit Mo. In Ritschelii tabula EI potius quam LI scriptum videtur. — 2) Corruptos hos versus ne Mo. quidem temptare voluit. 118 Lex convívalís.  119 d) Fragmentum MedíoIanense. ί 1,556 n. 1502 [1 2 , ]. Lamella aerea Mediolani in bibliotheca Trivulti α na adservata; quae et ubi quandoque reperta sit et cui legi adtribuenda, incertum est. squei . . adversus h. l[egem .  . quod quis-] que adversus [h. l. fecerit . . ei multa esto HS. . eiusque pecuniae] qui volet acti{o esto . .  eamque pecun,iam vel] populi iudieio [petere vel 1 in sacrum iudicare liceto].  5 Quod quisque [huius rogationis ergo adversus alias rogationes  .1 fecerit, du[m ne . . is ro[gato. VI 26. Lex convivalis quae dicitur Tappula (aetatis forte Augusti). Dess. 8761. Ε tabacla ahenea a. 0,14 m., Ι. 0,11 m., mutila undique, rep. a. 1882 Vercellis. Edd. Mo. bull. dell' ist. di corr. arch. 1882 ρ. 186, K iessling index schol. Gryph. 1884/85 ρ. 1V, Pernice Z.&.St. 7, 91. Pais suppl. I tal. 1 n. 398 [VIf Premerstein, .Hermes 39,327; Marx, Lucilius ΙΙ ρ. 415]. — Leges convivales fictis nominibus iocose imitabantur formas legum publicarum populi Romani; cf. Festus p. 363: Tappulam legem convivalem ficto nomine conscripsit iocoso carmine Valeríus Valentínus, cuius m[eminit] Lucilius hoc modo: Tappulam rident legem consere opimi. — Nominibus quoque helluones indicari facile perspicies. [Lex] Tappula . . . . ius 2 Tapponis f. Tappo cis[tella] [posita ad e]dicta conlegarum eoru[m ad quos e( α) r(es) p(ertinet)] Μ. Multivori P. Properoc[i :τ . . . . Me]ronis plebem Romanam [iure rogavit, pl]ebesque Romana iure sciv[it . . . . . . . in ae]de Herculis a. d. XI k. Unde[cembres prirnus pro trib]u Satureia principi[o scivit  2 Tapponis f. pane repeti[to] . . . e qui quaeve  1) petere in — lieeto proponit Seckel. — 2) [L. Valer]ius Dess. — 3) Procerocibi Hirschfeld. 5 10 Lex Ursonensis. 126 Ilviri praef(ectus ve cornitia pontific(um) augurlimq(lie), quos h(ac)1(ege) LXVII ζη. habere 1 oportebit, ita habeto, prodicito 2, ita uti  25  IIvir( ιι m) creare facere sufficere h(ac) 1(ege) ο( portebit). IIviri qui post colon(iam) dednctam 3 primi erunt, iei ι in suLXIX. o mag. et quicumq(ue) IIvir( ί ) in coloii(ia) Ι ul(i α) erunt, ii j diebns LX proxumis, quibus eum mag(istratnm) gerere coeperint, ad decuriones referunto, cum non minus  3ρ  XX aderunt, uti redemptori redemptoribnsque, qui ea redempta habebiint gn α e ad sacra res(que) divinas opus eriint, pecunia ex lege locationis adtribuatur solvat ιι rg( ιι e). Neve quisquarn rem ali -am at decnriones referunto neve quot deeiiri -  35  onum decrettum) faciunto antequam eis r edemptoribns pecunia ex lege locationis attribuatiir solvaturve d. d. 6 , dum ne minus XXX atsint. cum e( α) r(es) consnlatur. Quot ita decreverint, ei IIvir(i) redemptori redemptoribus attribuendnm solvendnmque curato, dum ne ex ea pecunia solvant adtribnant, quam pecuniarn ex h(ac) 1(ege) _ Tab. 11. col. 1. [ad e]a sacra, quae in colon(ia) aliove quo loco blice fiant, dari adtribui oportebit. IIviri quicu[m]qiie erunt ei % praeter eos, qui primi [L] ΧΧ. post h. 1. [fa]cti erunt, ei in suo mag(istratu) munus 1 υ - dosve scaenicos Ιον ί Iunoni Minervae deis deabusq(ue) quadriduom m(aiore) p(arte) diei, qiiot eius fieri poterit 8, arbitratu decurionum faciunto inque eis ludis eoque munere nnusquisqne eorum de sua pecunia ne minus HS cc cc consumito et ex pecunia publica in sing(iilos) Ilvir(os) d(um) t(axat) HS cc οο sumere consumere liceto, itque eis s(ine) f(raude) s( υα) facere liceto, cbm ne quis ex ea pecun(ia) sumat neve adtributionem faciat, quam pecuniam h(ac) 1(ege) ad ea sacra, qnae in Colon( ί α) aliove quo loco public(a)e fient, dari adtribui oportebit. 1) Scr. facere. — 2) prodigito. — 3) deduciam. — 4) iei del. Witte. — 5) m ag(ístratu). — 6) d(ecurionum) d(ecreto). — 7) del. Dessau. — 8) oportebit. 5 10 15 ρυ - Lex Ursonensis. 127 Aediles quicumq(ue) erunt in suo mag(istratu) rnirniis lu-  20 LXXI. dos scaenicos Ιον ί Iunoni Minervae trid ιιο m maiore parte diei, qnot eius fieri potent, et unum diem in circo aut in foro Veneri faciunto, inque eis lndis eoque munere urnisquisque eorum de sua pecunia ne rnirnis HS oQ oc  25 consumito deve publico in sing( π l ο s) aedil(es) HS αο sumere liceto, eamq(ue) pecuniam IIvir praef(ectusve) dandam adtribuendam curanto itque iis s(ine) f(rande) s( υα) c(apere) liceto. Quotcnmque pecuniae stipis nomine in aedis  30 LXXII. sacras datum inlatum erit, quot eius pecnniae eis sacri(i)s superfuerit, q · uae sacra, iiti h(ac) 1(ege) d(ata) oportebit, ei deo deaeve, cniiis ea aedes erit, facta ζ f26e1°> ί (9b)t 1, ne quis facito neve curato neve intercedito, quo minus in ea aede consurnatur, ad  35 quam aedem ea ρ ec ιιη ί α stipis nomine data conlata erit, neve qiiis eam pecuniam alio c.onsumito ne[ve] quis facito, qno magis in col. 2.   alia re consnrnatur.  1 Ne qllis intra fines oppidi colon(iae)ve, φια aratro LXXIII. circiirnductmn erit, horninem mortuom i.nferto neve ibi hiimato neve iirito neve homiais mortui monimentum aedificato. Si quis  5 adversus ea fecerit, is c. c. G. Ιυ1. HS Ι » d(are) d(amnas) esto, eiusque pecuniae cui volet petitio persecutio exact ί og. esto. Itque quot inaedific α tum erit IIvir aedil(is)ve dirnoliendum curanto. Si adversus ea mortuus inlatus positusve erit,  10 expianto uti oportebit. Ne quis ustrinam novam, ubi homo mortuus LXXIV. combustus ηση erit, prop(r)ius oppidum pass ιι s D facito. Qui adversus ea fecerit, HS Ι » c. c. G. Ιιι1. d(are) d(arnnas) esto, eunsque pecnniae cui volet peti15 tio persecutioq(ue) ex h(ac) 1(ege) esto. Ne quis in ορρ ί d ο colon(ia) Ιιι1( ί α) aedificíum detegito LXXV. neve demolito neve disturbato, nisi si praedes 1) Supplet Dessau. 128  Lex Urs ο nensis. IIvir( ιι m) arbitratli dederit se redaedilkaturllm ι , aAt 20  nisi decuriones decreverint, dum ne minus L adsint, cum e( α) r(es) consulatur. Si quis adversus ea fece^rit^, q. e. r. e., t. p. c. c. G. Ιυ1. d. d. e., eiusg. l pecuniae qiii volet petitio persecutioq(ue) ex Σι. 1. esto. Figlinas teglarias maiores 3 tegularum CCC tegu25 LXXVI. lariumq(ue) in oppido colon(ia) Ιυ1( ia) ne quis habeto. Qui habuerit it(a) aediticium isque locus publicus colon. Ι u1(iae) esto, einsg(ue) aedificii quicumque in c(olonia) G. Ιυ1. i. d. p., s. d. m. 5 eam pecuniam in piiblicum redigito s. Si quis vias fossas cloacas Ι lvir aedil(is)ve publice 3ι) LXXVII. facere inmittere commutare aedificare rnunire intra eos fines, qui colon(iae) Ιυ1( iae) erunt, volet, quot eius sine iniuria privatorum fiet, it is face -re liceto. Qiiae viae publicae itinerave piibliea snnt fu»erunt 35 LXX ΙΙΧ. intra eos fines, qui colon(iae) dati erunt, quieurnq(ue) limites quaeque viae quaeque itinera per eos agros sunt erunt fueruntve , eae viae eique limites eaque itinera publica sunto. Qui flnvi rivi fontes lacus aquae stagna paludes 4υ L Χ X ΙΧ. sunt in agro, qui colon(is) h[ui]usc(e) colon(iae) dívisus  1  erit, ad eos rivos fontes lacus aquasque stagna paludes itus actus aquae h αιι stus ί is item esto, qui eum agrurn habebunt possidebunt, uti iis fuit, qui eum agrum habuerunt possederunt.  5  Itemque üs, qui eum agriim habent possident habebunt possidebunt, itineris aquarum le g iusque esto. Quot cuique negotii piiblice in colon(ia) de decur(ionum) senLXXX. tentia datum erit, is c uí negotium datum erit e-  10  ius rei ratjonem decurionib(us) reddito referto 1) r eraedíficaturum. — 2) q(uanti) e(a) r(es) e(rit) t(antam) p(ecuniam) c(olonis) c(oloniae) G(enetivae) Ιυ1( iae) d(are) d(amnas) e(sto) eiusq(ue). — 3) maioris. — 4) Σ x ε idisse talia: qui volet petitio esto, quantique ea res erít, proponit Mo. 1. 1. ρ. 112. — 5) i(ure) d(icundo) p(raeerit), s(ine) d(olo) m(alo). — 6) redicito. — 7) P ro verbis quicumq(ue) — fueruntve Mo. proponit: quique limites per eos agros sunt erunt (cf. p. 97). col. 3. Lex Ursonensis.  129 α ^.  que in dieb(us) CL pro g imis (quibus) it negotium confecerit 1s εα iw^  quibusve it negotium gerere desierit, quot eius fieri poterit s(ine) d(olo) m(a.lo). Quicumque IIvir( ί ) aed(iles)ve colon(iae) Ιυ1( iae) erunt, ii scribis LXXXI. suís, qui pecuniam publicam colonorumque  15 rationes scriptnrus erit, antequam tabulas publicas scribet tractetve in contione palam 'pS  mci nundinis in forum ius iurandum adigito per Iovem deosque Penates `sese pecuniam pu4(^lle l ί l έ `, lium^^ ώ `blicam eius colon(iae) concustoditurum rationes-  20 `que veras habiturum esse, u. q. r. f. e. ν. ' s(ine) d(olo) m(alo), ne- 'que se fraudem per litteras facturum esse sc(ientem) 11 . 'd(olo) m(alo)'. Uti quisque scriba ita iuraverit, in tabulas ι eru ρ ^, :.  publicas referatur facito. Qui ita non iurave1 3 i' ας.   r ί t, is tabulas publicas ne scribito neve aes  25 apparitorium mercedemque ob e(am) r(em) kapito. Qui ius iurarnlum non adegerit, ei HS Ι » mulυρ f  ta(e» esto, eiusq(ue) pecuniae cui volet petitio persecutioq(ue) ex h(ac) 1(ege) esto. ' e1• " ζ  Qui agri quaeque silvae quae(que) aedificia c(olonis) c. G. Ι.  30 de 1ισ c;r  LXXXII. quibus publice utantur, data adtributa erunt, ne qllis eos agros neve eas silvas vendito neve locato longius quam in quinquenη ί υιη, neve ad decuriones referto neve decuIL rioriilm consultum facito, quo ei agri eaeve  35 silvae veneant aliterve locentur. Neve si veς i ί e:   nierint, itcirco rniiius c. G. Ιυ1. sunto. Quique iis rebus fructus erit, quot se emisse dicat, is in iuga sing(ula) inque annos sing(ulos) HS. C c( ο l οη ί s) c. G. Ιυ1. d(are) d(amnas) [esto, eiusque pecuniae cui volet petitio persecutioq(ue) ex 4π ί ú`' h(ac) l(ege) esto. (Des' ιι nt tabulae hodie secundae columnae duae.) pd' 1 1'  [Si quis ex hac lege decurio augur pontáfex coloniae G(eneXCI.  tivae) Iul(iae) factus creatusve] erit, tum quicumque decurio augur pontifex huiusque  1 ry , e:""; η tab. III. col. 1,  col. domicilium in ea col. oppido propiusve it oppidum p(assus) οο non habebit annis V proxumis, unde pignus eius quot satis 1) u(ti) q(uod) r(ecte) f(actum) e(sse) v(olet). BRUNS, Fontes iuris. Ed. VIl. 9 130  Lex Ursonensís. sit capi possit, is in ea col(onia) augur pontif(ex) decurio ne es-  5  to qui(q)ue ΙΙν ί r ί in ea col(onia) erunt, eins nomen de decurionibus sacerdot ί busqu e de tabulis publicis eximendum curanto, u. q. r. f. e. v. 1 , idq(ue) eos ΙΙν ί r(os) s. f. s. f. 1.2 ΙΙν ί r ί quicumqne in ea colon. ιηα g. 3 habebunt, ei de legatioXCII. nibus publice mittendis ad decuriones referunto, cum  1 ο m. p. decurion. ; eius colon(iae) aderit, quotque de his rebus mafor pars eorurn qui tum aderunt constituerit, it ius ratumque esto. Quamque legationem ex h. 1. exve d(ecurionum) d(ecreto), quot ex h. 1. factum erit, obire oportuerit neque obierit qui lectus erit, is pro se vicarium ex eo  15  ordine, uti hac lege de.ve (d.) d. ο. ^, dato. ΝΙ ita dederit, in res sing(ulas), quot ί e ή s ita ηση fecerit, HS ccI» colon(is) huiusque colon(iae) d. d. e. h , eiusque pecuniae cui volet petitio persecutioque esto. Quicumque IIvir post c o l on. dediictam factiis creatusve 28 XCI ΙI. erit quive praef(ectus) quiab IIvir( ο) e lege huius coloniae relictus erit, is de loco publico neve pro loco publico neve ab redemptore % rnancipe praed(e)ve donum rnurms mercedem aliutve quid kapito neve accipito neve facito, quo quid ex ea re at se suorumve quem perveniat. Qui at-  25  versus ea fecerit, is HS ccIo ccI» c(olonis) c. G. Ιυ1. d. d. e. 9 , eius - que pecuniae cui volet petitio persecutioque esto. Ne quis in hac colon( ί α) ius dicito neve cuius in ea colon( ί α) XCIV. iuris dict ί o esto nisi ΙΙν ί r( ί ) aut quem ΙΙν ί r(( ί praef(ectum) reliquerit aut aedil(is), iiti h. 1. o (portebit ). Neve quis pro eo  30  imper(io) potestat(e)ve facito, quo quis in ea colonia ius dicat, nisi quem ex h. 1. dicere oportebit s. Qui reciperatores dati erunt, si eo die quo iussi erunt XCV. ηση iudicabunt, IIvir praef.ve 9 iibi e. r. α. 10 eos rec.11 eumque cuius res a(gitur) adesse iubeto diemque cer-  1  tum dicito, quo die atsint, usque a teo, dum e( α) r(es) iudicata erit, facitoque, uti e( α) r(es) in diebus XX proxumis, qiiibus d(e) e( α) r(e) rec. 11 dati iussive e1) υ( ti) q(uod) r(ecte) f(actum) e(sse) v(olent). — 2) s(ine) f(raude) s( υα) flacere) 1(iceto). — 3) col(onia) mag(istratum). — 4) m(aior) p(ars) decurioη( um). — 5) de(cur ί onum)ve d(ecreto) d(ari) o(portet). — 6) d(are) d(amnas) e(sto). — 7) redemptorí. — 8) oporteri. — 9) praef(ectus)ve. — 10) e( α) r(es) a(gitur). — 11) rec(iperatores). cal. 2. Lex Ursonensis.  131 runt iudicare, iudic(etur), ii. q. r. f. e. v. 1 Testibusque in eam rem publice dumtaxat h(ominibus) XX, qui colon(i) 5 incolaeve erunt, quibus (h)is qui rem quaeret 2 volet, denuntietur facito. Quibusq(ue) ita testimon ί um denuntiatum erit qiiique in testimonio dicendo nominati erunt, curato uti at it iudicium atsint. Testimoniumq(ue)  10 si qllis quit earum rer(um) quae res tum agetur, seiet aut audierit, iuratus dicat facito, uti q. r. f. e. ν. 1 , dum ne omnino amplius h(omines) XX in iudicia singiila testirnonium dicere cogantur. Neve quem invitum testimo-  1 5 nium dicere cogito, lui ei, c υ ί α 4 r(es) tum agetur, gener socei · , vitriciis privignus, patron(us) lib(ertus), consobrinus (sit) propiusve eum ea cognatione atfin ί tate(m)ve contingat. Si Ilvir praef(ectus)ve qui ea re colon(is) 5 petet, ηση ade-  20 rit 6 , ob eam rem, quot ei morbus sonticus, vad ί mon ί um, iudicium, sacrificium, funus familiare feriaeve denicales 7 erunt, quo minus adesse possit sive is propter magistratus potestaternve p(opuli) R(omani) minus atesse poterit :  25 quo m . agis eo absente de eo c ιι ί i(i)s negotiiim facesset recip(eratores) sortiantur reiciantur res iudicetur, ex h. 1. n(ihiliim) r(ogatur). Si privatus petet et is, cum de ea re iudicium fier ί oportebit, non aderit neque arbitratu IIvir(i) praef(ecti)ve ubi e( α) r(es) a(getur) excu3Π sabitur ei 8 harum quam caiisam esse, quo minus atesse possit, morbum sonticum, vadimonium, iudicium, sacrificium, funus familiare, ferias υ denicales eumve propter mag(istratus) potestatemve ρ . R. 10 atesse non ρ osse 11 : post ei e α r ιι m rerum, quarum 12 35 1) Cf. ρ. 130 not. 1. — 2) quaereJre. — 3) renuntiatum. — 4) cui ei quae; cf. Cic. Verr. 1,54,142: cuia res est. — 5) Μο. ex coni. Dernburgii: ex re colon(iae). — 6) Mo. putat exc έ disse quaedam, quibus signif ι caretur llviro absente litem /eri eius propter culpam, deinde pergi si ηση aderit. — 7) dedicales. — 8) et. — 9) feríae. — 10) p(opuli) R(omaniL — 11) possit. — 12) rerum quarum] quarum r. r. ;, 9* 132  Lex Ursonensis. h. 1. quaestio erit, actio ne esto. Deq(ue) e( α) r(e) siremps lex resque esto, qua si 1 si neque iudices relecti 2 neq(ue) recip. col. 3. in eam rem dati essent. Si quis decuriO eiiis colon(iae) ab IIvir. praef(ecto)ve postulabit XCVI. uti 3 ad decuriones referatur, de pecunia publica de- ^  que multis poenisque deque locis agris aedificis publieis quo facto qu( α) er ί iiidicarive oporteat: tum IIvir(( ί )) qui((q))ue iuri dicundo praerit d(e) e(a) r(e) primo quoque die decuriones cousulito decurionumque consultum facito fiat, cum non minus m(aior) p(ars 10  decurioniirn atsit, cum ea re(s) -1 consuletur. Uti m(aior) p(ars) decurionum, qui tum aderint censuer(int), ita ius ratumque esto. Ve quis IIvir neve quís pro potestate in ea colon(ia) XCVII. facito neve ad decur(iones) referto neve d. d. facito 15  fiat, quo quis colon(is) colon(iae) patron(us) sit atopteturve praeter eum, cui s c(olonis) a. d. a. i(us) ex lege Iulia est, eumque, qui eam colori(iarn) deduxerit, liberos posteros(g)ue eorum, nisi de m(aioris) p(artis) decurion(um) eriintper tabellam sententia((m)), cum ηση minus L aderunt, cum e( α) r(es) 20  consuletur. Qui atversus ea feceri(t), HS Ι » colon(is) eius colon(iae) d. d. 9 esto, eiusque pecuniae colon(is) eius colon(iae) cui volet petitio esto. Quamcumque munitionem decuriones huiusXCVIII. ce coloniae decreverint, si m (aior) ρ(α rs) 10 decurionu ι n 25 atfuerit, cum e( α) r(es) consuletur, eam munitionem fieri liceto, dum ne amplius in annos sing(ulos) inque homines singulos puberes operas quinas et in iumenta plaustraria iuga sing(ula) operas ternas decernant. Eique munitioni aed(iles) qui tum 30  erunt ex d(ecurionum) d(ecreto) praesunto. Uti decuriones censuerint, ita muniendum curanto, dum ne invito eíus opera exigatur, qui minor annor(um) ΧΙ III 1) quos. — 2) Μο. redit praeter hanc legem et in 1. lul. mun. v. 150. ϊ ) a(grorum) d(andorum) 9) d(are) d(amnas). — 18) tasse d. d. : delecti, IIu.: reiecti. — 3) vii. — 4) .Formula [ ντ1 e. , q. 1. 19.] etiam in SC. de Bacchan. v. 7.9 — 5) d(ecurionum) d(ecretum). — 6) que. — a(tsignandoi,jm). — 8) ins. qui tum ad-. — post m. p. in aere erasae sunt litterae duae, for- r'} Lex Tlrsonensjs. ι c ^  ε aut maior annor(um) LX natus erit. Qui ín ea colon(ia) intrave eius coton(iae) fines 1 domicilium praediρ ί ' st ^sf;;  umve habebit neque eins colon(iae) colon(us) erit, is ei-  35 ) ύί α ;  dem munitioni uti colon(us) pare(n)to. ícis  Quae aqua.e publicae in oppido colon(iae) Gen(etivae) col. 4. XCVIIII. adducentur, ΙΙν ί r, qui tum erunt, ad decuriones, cum duce partes aderunt, referto, per quos agros aqiiam ducere liceat. Qua pars 2 maior decurion(um), qui tum aderunt, duci deereverint, dum ne l^ ά Íg λ ύΐ i per it aedificiurn, g ιιο t ηση eius rei caiisa factum  5 ά m αι;,  sit, aqua ducatur, per eos agros aquarn diicere i(us) p(otestas)qne esto, neve quis facito, qiio minus ita aqua ducatur. ι ί  Si quis colon(us) aquiam in privatum caducarn ducere ί ,' ( Π ίί ',  C.  volet isque at IIvir(um) adierit postnlabit-  1Π t ι t ιι  ( ί 1)ue, uti ad decurion(es) referat, tum is ΙΙν ί r, a quo qr Ια G ω   ita postulatum erit, ad decuriones, cum noii minus ο τε r  XXXX aderunt, referto. Si decuriones m(aior) (ars) qui  ^...  tum atfuerint., aquam caducam ί η privatum duci υυ ί ρ ί .^- censuerint, ita ea aqua utatur 3 , quot sine priva-  15 tim> iniuria fiat, i(us) potest(as)que e(sto). Quicumque comitia magistrat(ib)us creandis subroganί η ^ ϊ Ρ '  CI.  dis habebit, is ne quem ' eis comitis pro tribii accipito neve renuntiato neve renuntiar ί iubeto, qui (ira) e ιι rum qu(ae) causa erit, (e) qua . (et)) ιιιη h. 1. in 20 colon(ia) decurione τ n nominari creari inve decui'ionibus esse ηση oporteat non liceat. IIvir qui h. 1. gnaeret ί υ d. ί > exercebit, gnod iudicium CII.   uti uno die fiat h(ac) 1(ege) praestitu(tu)m ηση est, ne quis eorum ante h(oram) Ι neve post horam XI diei quaerito 25 neve iudicium exerceto. Isg ιι e IIvir in singul(os) accnsator es , qui eorum delator erit, ei h(oras) ΙΙΙΙ, q ui subscriptor erit, h(oras) ΙΙ accusandi potest(atem) facito. Si qnis aecusator de suo ternpore alteri concesserit, quot eius cuique concessum erit, eo amplius cui  3 0 ,0. 1) finis. — 2) Aras. — 3) sic aes. — 4) qua. — 5) qui eorum quae; cf. 1. Mal. 54. — 6) iud(icium)ve leg. — 7) L. 133 134  Lex Ursonensis. concessum erit dicendi potest(atem) facito. Qui de siio tempore alteri concesserít, quot eius cuique concesserit, eo minus ώ dicendi potest(atem) facito. Quot horas omniflO omnib(us) aceusatorib(us) in sing(ulas) actiones di35  cendi potest(atem) fier ί oporteb(it), totidem horas et alterum tantum reO quiVe pro eo dicet in sing(iilas) actiones dicendi potest(atem) facito.  col. 5, Quicumque in col. Genet. ΙΙν ί r praef.ve i. d. 1 praerit, is 2 colon(os) C ΙΠ.  incolasque contributos(que) quocumque tempore coloniae fi τι( i υι n) de f é,adendorum 3 causa armatos educere decuriones cen(suerint), 5  quot m(aior) p(ars) qui tum aderunt decreverint, id e(i) s(ine) f(raude) s( υα) f(acere) 1(iceto). Isque IIvir + aut quem ΙΙν ί r arrnatis praefecerit idem ius eademque anim(a)adversio esto, uti tr(ibuno) rnil(ituni) ρ (ορυ l ί ) R(omani) in exercitu p(opulí) R(omani) est, itque e(i) s(ine) f(raude) s(ua) f(acere) 1(iceto) i(us) p(otestas)que e(sto), dum it, quot m(aior) p(ars) decurionum decreverit, qui tum aderunt, fiat. 10 Qui limites decumanique 5 intra fines c. G. deducti facti-  ^, ί κ CIV. s que erunt, quaecumq(ue) fossae limitales in eo agro erunt  1 i  qui iussu C. Caesaris dict(atoris) imp(eratoris) et lege Antonia  ή t senat(us)que c(onsultis pl(ebi)que s(citis) ager datus atsignatus erit, ne quis limites decunlanosque opsaeptos neve quit immoliturn neve 15   quit ibi opsaeptum habeto, neve eos arato, neve eis fossas opturato neve opsaepito, quo miirns suo ítinere aqua ire fluere possit. Si quis atversns ea quit fecerit, is in  ,j, ιεη '. Ί y ι(μ C res sing(ulas), quotienscumg(ue) fecerit, HS α c(olonis) c. s: υισ ¡ G. I. d(are) d(amnas) esto, eiusq(ue) pecun(iae) cui volet petitio p(ersecutio)q(ue) esto. 20 Si quis quem decurion(um) indignum loci aut ordinis deCV. curionatus esse dicet, praeterquam gnot libertinus  ' λ Fa ε t erit, et ab IIvir( ο) postulabitur, uti de ea re iudici1)  praef(ectus)ve i(ure) d(icundo). — 2) scr. eum. — 3) sic aut tuen-  Ά ν ^  d ο r υ m Mo., dividendorum aes. — 4) scr. Eique IIvir( ο). — 5) decumani-  ; ί τολ  qui• — 6) Hoc caput desumptum est ex c. 54 legis Iuliae agrariae supra  `^ εη ρ. 95, ubi vide. ZRG. 12.99. 1t, ί Ύ Í ^. um reddatur, IIvir quo de ea re in ius aditum erit, ius dielte iudiciaque reddito. Isque decurio, qui iudicio condemnatus erit, postea decurio ne esto neve in decurionibus sententiam dicíto neve Ilvir(atum) neve aedilitatem petito neve quis IIvir comitis suffragio eius rationem habeto neve IIvir(um) neve aedilem renuntiato neve renuntiarí sinito. Quicumqne c(olonus) c. G. erit, quae iussu C. Caesaris dict(atoris) ded(ueta) CVI. est, ne quem 1 in ea col(onia) coetum conventum coniu[r α ti ο nem] . . . (Deest tabula continens CVI fin. Ο Vil— CXXXII. CXXXIII princ.) [ CXXIII. 2 Ilvir ad quem d(e) e( α) r(e) in ius aditum erit, ubi iudicibus, apud quos e( α) r(es) agetur, m α i ο ri parti planum f actum ηση erit, eum de quo iudicium datum est decurionis loco i.ndignum esse, eum] qui accusabitur ab his iudicibus eo iudicio absolví iubeto. Qui ita absolutus erit, quod iudicium [pr]aevarication(is) causa factum 4 non sit, is eo iudicio h(ac) 1(ege) absolutus esto. Si quis decurio c. G. decurionem c. G. h. 1. de indignitate acCXXIIII. cnsabit, eum quem accusabit eo índício 1 ι. 1. condemnarit, is qui quem eo iudicío ex h(ac)1(ege) condemnarit, si volet, in eius locum qni condemnatus erit sententiam dicere, ex h. 1. liceto itque eum s. f. s. s iure lege recteq(ue) fa1) neque. — 2) Hccec tabula quarta mire a ceteris diifert: litteris exarata est minoribus et ma.gis pressis; capp. 129-31 litteris minutis seripta post tempus adiecta esse videntur; praeterea formulae fusius conceptcce sunt, totaque tabula interp ο lati ο nibus aut inanibus aut ineptis abundat. Posteη iore igitur tempore eam scriptanc esse necesse est, in locum fortasse tabulae deperdit α e substituta, licet ratio interpokindi ne sic quidem satis intellegatur. [VI I Interpolationes illccs M. Antonio triuncviro deberi, qui post C. Caesaris dictatoris mortem ideo senatores cum imperio patronos fieri vetuerit (c.1•30, cf. 97), quia non pauca municipia Brutum et Cassium patronos sumpserint putat Fabricius in Ilerma 35, ρ. 205. 21.5. Sed Dessau (Bormannheft μ. 244) iudicat; quae c. 128, Ι. 5. 6 leguntur Baetieae praeerít' non ρο t υ isse inseri ctb Antonio quippe cum Baeticam provinciam. constituerit August,us.] — Ipse Dessau mavult legem totam Domitiani temporibus aeri inscriptam esse, praesertim cum et litterae, id quod iam monuit Mo., aetati Caesaris minime conveniant.] — 3) aevarícanon. — 4) iaitum. — 5) accusabit eum quem accusabit] requiritur accusarit eum(que) quem accusarit. — 6) s(íne) f(raude) s(ua). Lex Ursonensjs.  135 it id iu υ il  : Tab. IV. col. 1. 25 30 1 5 r ϊ r Edicta aedilium curulium. hibeatur, si quid autem post venditionem traditionemque deterius emptoris opera familiae procuratorisve eins factum erit, sive quid ex eo post venditionem natum adquisitum fuerit, et si quid alind in venditione ei accesserit, sive quid ex ea re fructus pervenerit ad emptorem, ut ea omnia restituat, item, si quas accessiones ipse praestiterit, ut recipiat. Item si quod manciriurn capitalem fraudem admiserit, rnortis consciscendae sibi causa quid fecerit, inve harenam depugnandi causa ad bestias intromissiis fuerit, ea omnia in venditione proniintianto: ex his enim causis indiciurn dabimus. Hoc amplius, si quis adversus ea sciens dolo malo vendidisse dicetur, mdiciuni dabimus Ι. U. 2,  2. D e i u ι3α e n t 1 8 v e η d un d is. Qui inmenta vendunt  alam Ρ. 2.  , Ρ recte dicunto, quid in quoque eorum morbi ν itiique sit, utique optime ornata vendendi causa fuerint, ita ernrtoi'iblls trad α ntur 2 . si quid ita factum ηση erit, de ornamentis restituendis iumentisve ornamentorum nomine redhibendis in diebus sexaginta, morbi antern vitiive causa inemptis faciendis in sex mensibus , vel quo minoris cum vertirent fuerint, in anno iudiciurn dabirnus. si iumenta paria simul venierint et alteram in ea causa fuerit, ut redhiberi debeat, iudicium dabimus, quo utrumque redhibeatur . Qnae de iumentorum sanitate diximus, de cetero quoque pecore omni veriditores facinnto 4. U. 2,  3. D e f e r i s. Ne quis canem verrem [vel minorem] aprum Ρ. 2. lupum ursum pantheram leonem, qua volgo iter fiet, ita habuisse velit, ut cuiquam nocere damnumve dare possit . si adversus ea factum erit et homo liber ex ea re perierit, sestertium ducentorum milium nummorurn , si nocitum homini libero esse dicetur, quanti bonum aequum iudici videbitur, (iudicium dabiíraus). ceterarum rerum, quanti damnum datum factumve sit, dupli (iudicium dabimus) s. U. 2'  4. Duplae stipulatio 9. 1) D. 21,1,1 pr. Exordium veteris edicti apud Gell. 4,2,1 ita refertur: `títulus servorum singulorum scriptus sit curato ita, ut intellegi recte possit, quid rel.' Formulae reclhibitoriae partem exhib. D. 21,1,25, 9. Cf. Ε. Ρ. ρ. 531. — 2) Praetorem etiam de servorum vestimentis et ornarnentjs edixisse verisimile est, cf. Ε. Ρ. ρ. 539 -- 3) D. 21, 1,38 pr. — 4) D. 21,1,38,5. — 5) `maialem' coni. Huschke, z. Pandektenkritik p. 52; ν. ta rn en b"cialoja, bullett. XlII p. 75sgq. — 6) D. 21,1,40,1; 42. Quae ibid. 1 leguntur, verba edicti non esse primus perspexit .Bruns (in priori bus huius collectionis edd.). — 7) D.: `solidi ducenti'. — 8) Cf. D.21,1,42. — 9) Ε. Ρ. ^ 296. 238 Edicta censorum. 239 Vcrso Α. Vers ο Β. 67. Edictum censorum a. 662 (= 92) (e Suet.). (Suet. de ret. e. 1 1 : Cn. Dornitjiis Ahenobarbus L. Licinius Crassus censores ita edixerunt:) Renuntiatum est nobis esse homines, qui novum gernis disciplinae instituerunt, ad quos iuventus in lndum conveniat; eos sibi nomen imposuisse Latinos rhetoras; ibi homines adulescentulos dies totos desidere. Maiores nostri, quae liberos suos discere et qnos in ludos itare vellent, instituerunt. Haec nova, quae praeter consuetud ί η e ιττ ac morum m α ί ο r υιη fiunt, neque placent neque recta videntur. Qnapropter et üs 2, qui eos ludos habent, et iis'', qui eo veníre cmisuerunt, videtur 3 faciundiirn, ut ostenderemus nostram sententiam nobis non placere. νΙ 68. Edictum M. Α nt ο u ίί triumviri a. 720. (e ,grom.) Ex collectaneis gromaticis p. 246 Laclzm. Μ. Antonius IIIvir r. p. coiistituiendae cos. II des. ΙΙΙ dicit 4: Redditurn sumit quibus est, uti finibus antiquis sic teneant, neve si qiii minus multa iugera professus est capiatur neve si nimis υι u Ι t α iugera professus est teneat. 1/I1 69. Edíctum Octaviani Caesaris. Ε ραρ. Β 17. 628 verso ef : η. 78. Ed. Gradenwitz. Cf. Dareste, Νοτιι•. Iieu·ue 22, 69. — Scriptum α b itomine latini ser^raonis minus perito. p. cum Manius V α1 ens veteranus ex. [.] ter recitasserit partern edi[cjti hoc quod infra seriptum est: Imp. Caesar ^.D] ί ν ί filius tri ιι m[ ν] ir rei pnblicae corisul ter dicit. Visum [estjedicendurn mi[ki, vete]ranis dare omn[ibus] ut trbntis corniti [is s  que{m] laiatus dire 1 . . bro  maio . po [. .] ipsis pare υ tibu[s lib]erisque eorurn e[t uxo]ribus qui sec[mnJ qne `' eruiit irnrnIu.jnitatem oinnium rerum d[a]re, utique optimo iure optamoque 10 legis eives Romani s ί nt ll immunes  10 ]) Idem refert Gell. 15,11,2; cf. supra p. 17() η. 2. — 2) his Gell. — ;) visum est Gell. — 4) Sic Mo.: 1 Αιι t οη ί ο p. eonstituende cons ss ΙΙ designatus et tertio trud2tur — 5) nimis Mo., quis traditur. — 6) ex[ac]tor recitasse ait c ο ni. Dareste. -- 7) Fortasse non excidit constituendae, sed fuit const(ituendae) iter(um). — const. ter(tium) Wilcken. — 8) exemp[ti c ο ni.. Dar. — 9) qui snnt qiiique coni. Mo. — 10) Octaviae coni. Dar. — 11) sunt supra lin. additum. Decreta proconsulum. 240 snnto liberi . . . . [. mi]litiae muneribusque publicis fu[ngenι1] i vocat[i}o, [it]em in[. . . .]s tribu s(upra) s(cripta) suffragium [ f'e]rendi c[e]nsendi[que] potestas esto et si a[b]sentes voluerint [c,e]nseri . . tur quod [cum] que iis qui s(upra) s(cripti) sun[t i]psis το  parentes [co]n[iu]ges liberisq[ue] eorum item quem . . υ t υιη 1 veterani imm[u]ne. esint et a [. 2 . . .] esse volni que [. . . .] sacerdotia . .]tia qu[o]sque hon[or]es qu(a)eque praemia [b]eneficia commoda habuerunt item ut habeant utantui' fruantnr que permit . . ί τ5 . o invitis iis neq[ue] magistr[at]us cete[ros] neque laegatum [9] eqiie procuratorem [ne] que em [1]torem t[ri]bntorum esse [i]lace neq[ue] in domo eorum divertendi emendique c α nsamg ιι e es quem detuei place. 70. Decretiim proconsnlis Hispaniae ult. a. 565 (= 189). 2,5041. Dessau 15. . Ε l α mina ahenea (a. 0,15m., 1. 0,22 n.), hodie Parisiis servata, reperta a. 1866 in Hispania a Gadibus orientem versus in vico Alcalá de los Gazules, ubi probabile est fuisse Lascutam antiquaryn nominatam a Plinio 3,1,15 inter oppida stipendiaria Baeticae. Rasta Regia sita est α Gcidibus acl septentrionem. L. Aemili υ s L. f: is ipse, qui p o stea Fersen devicit, praetorio iure Hispaniam αι lministr α vit α vere α. 563 α d aestatem α. 565, imperator acclamatus, ut videtur, aestate α. 564. Lascutanos eo fere iure servos fuisse, ut Helotae servi fuerunt Spartanorum - , agrum colentes suum, sed Hastensibus vectig α lem Mo. ostendit Herr. 3,265-267 [= Ges. Schr. IV, 56-623. L. Aimilins L. f. inpeirator decreivit, utei gnei Hastensium servei in turri Lascutana habitarent, leiberei essent; agrum oppidumqu., 5  quod ea tempestate posedisent, item possidere habereque iousit, dum poplus senatusque Romanus wellet. Act. in castreis a. d. ΧΤΙ k. Febr. 71 a. Decretum proconsulis Sardjnjae a. 69. p. C. ^ 10,2,7852. Dess. 5947. — Ε tabula ahenea ( α. 0,40, Ι. 0,55) α.1866 i n Sardina reperta ibique edita, tum α Mommseno repetita et explicata: Hermes 2,102; 3,157. ZRG. 8,159. [Ges. Schr. 5,325 sqq.] 1) que m[adm]otum? cf. lin. 17 detuci. — 2) immunes et intactos Dar Decretum proconsulis. Imp. Othone Caesare Aug. cos. ΧΡ k. Apriles ° descriptum 1 2 et recognitum ex codice ansato 1. L. $elvi AgrIppae procons(ulis) quem protulit Cn. Egnatius ° Fuscus scriba qiiaestorius in quo 3 scriptum fuit it quod infra scriptum est tabula V 0 2 VI1I ° et 4 VIII Ι et Χ : ΙΙΙ idus Mart. L. Relvius Agrippa proco(n)s(ul) caussa cognita pronuntiavit: ° Cum pro utilitate publica rebus iudicatis stare conveniat et 5 de caussa P α tulcensi_um M. Inventius . Rixa vir ornatissimus procTt6 rator Aug(usti) saepius pronuntiaverit fi_nes Patulcensium ita ser7 vandos esse, ut in tabula ahenea a. M. Metello ordinati ° essent, 8 ultimoque proriuntiaverit: Galillenses frequenter retractantes controver_si α m 3 nee parentes 9 decreto suo se castigare voluisse, sed respectu clementiae optumi ° maximique principis contentum esse edicto admonere, ut quie10 scerent et rebus ° indicatis starent et intra k. Octobr. primas de lt praedis Patulcensium recederent vacuam_que possessionem trade12 reut; quod si in contumacia perseverassent, se in auctores ° sedi13 tionis severe anima( ή dversurum et postea Caecilius Simplex vir cls,rissi_mus ex eadem caussa aditus a Galillensibus dicentibus:  Ι 4 tabulam se ad eam rem ° pertinentem ex tabiilario principis adlaturos,  15 proituntiaverit: humanum esse ° dilationem probationi darf,   t6 et in k. Decembres trium mensum spatium dederit, in_tr α quam diem nisi forma 17 allata esset, se eam, quae in provincia esset, secuturum : ° ego quo18 1) i. e. codice tabularum eolligatarum ansa adiuncta. — 2) [Nota 3 quod vocabulum significet α c littera incipiens, parum constat. Caput quominus interpretemur, obstat quod in decreto Oropio supra ρ. 184 legitur (ν. 59) έ ν δελτω n ρ ώ τη, •r. ηρ ώ ματ c τεσσαρεσχα c δεχ ά τω; cera quominus legatur, impedit quod quomodo plures cerae una tabula contineantur non perspicitur. Apucl Iosephum ant. 14,10,10 legitur sin τ iliter δελτω δευτ έ ρα κα έ χ των πρ ώ των. In senatusconsulto Lebas-Waddington η.1627... [π] έ μπτω € ` χτω €β - δ ό μω ί ,γδ ό ω έ ν ά τω  δελτω πρ ώ τη, ipsum vocabulum desideratur. ΤΗ. Μ.] lVll Iam Mo. Ges. Schr. 5,326. 506 c(eram) admittit.] — 3) controversiae. BRUNS, Fontes iuris. Ed. νΙΙ.  16 241 Epistula praef. praet. que aditus a Galillensibus excusantibus, quod nondum forma allata 19 esset, in ° k. Februarias quae p(roximae) f(uerunt) spatium dederim, 20 et moram ι illis possessoribns intellegam esse ί υ c υη_ dam &alilenses ex finibiis Patulcensium Campanorum, quos per vim occupaverant 2 1 intra k. ° Apriles primas decedant. Quodsi huic pronuntiationi ηση 22 optempera ν erint, sciant ° se longae contumaciae et iam saepe denun - 23 tiatae animadversioni obno g ios ° futuros. In consilio fuerunt : Μ. Ιττ l ί υ s 24 Rornulus, leg(atus) pro pr(aetor e). T. Atilins Sabinus, q(uaestor) ° pro 25 pr(aetore). M. Stertinius Rnfus f(iHus) (et quinque alii) . . . ° . . Sig - 26 natores : Cn. Pompei Ferocis, Aureli Ο Galli (et novem aliorum) . . . ν1 ϊ 1. Epistula pr α efectornm praetorio G. a. 1 6 8. 9,2438. — Lapis exesus et, squalens extat Saepini antiquo loco αι1 portam Bovianum ducentem , per quam ad hunc diem cal,lis ovium (c f. ν. 15) ducit; post a.lios titulum edidi Ι. Ι. descriptum dili , genter a Dresselio.  1  (1) Bassaeus Rufus et Macri τιζ i)us 2 Vindex mag(istratibus) 3  Saepinat(ibus)  salutem. Exemplum epistulae scriptae nobis a Cosmo Aug(usti) Hb(erto) α rationibus cum his quae iuncta erant subiecimus, et admonem5 us abstineatis iniuris faciendis conductoribus gregum oviaricor ιι m cum rnagna fisci iniiiria, ne necesse sit recognosci de hoc et in factum, si ita res fuerit,  vindicari. ι -  8  (2) Cosmi Aug(usti) lib(erti) a rationibns scriptae ad Basseum 9 Rufum et ad ° Macrin(i)um 2 Vindic(em) pr(aefectos) pr(aetorio) e(mi10 nentissimos) v(iros) . > Exemplum epistul(ae) scriptae μι ί hi ° a Sep11 timiano colliberto et adintore meo subieci, et peto tanti ° faciatis sc(r)ibere mag(istratíbus) Saepin(atibus) et Bovian(ensibus), uti de12 sinant iniuriam ° conductoribus gregum oviaricorum qui sunt (sunt) 13 sub cura mea facere, ° ut be(ne)ficio vestro ratio fisci indemnis sit. cv  14  (3) Script(ae) a Septimiano ad Co_smum.  (Cum) conductores gregum oviaricorum, qui sunt sub cura tua, in re presenti 15 ° subinde mihi quererentur per itinera callium frequenter í η iurí αζ m) 1Ετ ° se accipere a stationaris et mag(istratibus) Saepino et Βον ί αηο 1) moras. — 2) Maerinus lapis plerumque; sed requiritur Μα erinius. — 3) magg. lapis et hic et vv. 11.16.23. — 4) Caput hoc loco signiflcatur non spatio vacuo relicto, ut alibi, sed interposito signo >. 242 ιΙ) ι[ ϊ '; ί ρ ^^'!1 Ί Edictum praef. Aegypti. eo, quod in tra(n)sit ιι ° iumenta et pastores, quos conductos habent 17 (retineant) dicentes fugitivos esse et ° iumenta abactia habere et 18 siib hac specie oves quoque dominicae ° sibi pereant 1 in illo tu19 multu : necesse habe(b)amus etiam (et etiam) scribere, quietius α g_erent, ne res dominica detrimentum pateretur; et cum in eadem 20 contumacia ° perseverent, dicentes non curaturos se neque meas lit21 teras neque si tu eis ° scrips[er'ts ha]ut fieri re{m], r Ο g Ο, domine 2 , 22 si tibi videbitur, indices B α sseo Rufo ° et Maci'in(i)o 3 Vindici pr(ae23 fectis) pr(aetorio) e(minentissimis) v(iris), ut epistulas emittant ad eosdem mag(istratus) et stati_ onarios  ι [t]andiu t[eme]re (?) 24 {irJriturn (?) factum est. c'.. 72. Edictum Ti. Iuli Alexandri praefecti Aegypti α. 68 p. C. C. I. Gr. 3,445 n. 4957. Hoc edictum a. 1818 in Aegypti superioris o α si maiore in primo propylo templi muro incisum a F. Cailliaud Francogallo in ν entum primum eclituin est in itineris descriptione: Yoyage ύ l'oasis de Tlzébes ρ. 115 tab. 24. Cum commentario repetivit Rud ο r ff; Rh. Phil. 2, 64.138. [ VII lum de curis Bissingii et .Nloritzii cf. Wileken Ραρ. Archiv. ΙΙ ρ. 171.] — Edicti emissi ad tollendas pravas consuetudines, quibus in vectigalibus aliisque rebus f ι sc α libus Aegyptii a magistratibus vex α bantur, admodum longi eam tantum partem, quae α d ius privatum pertinet, fere sextam totius recepi, ι le qua praeter Rud. cit. ef. ZRG. 1,127. Bachofen, röm. Pfandr. 241. Bechmann, röm. Dotalr. 1,112. Schrader, Ti ί binger kr. Ζ. 1,2,129 sq. Czylharz, rörn. Dotalr. 411. [ VII Dittenberger, Or. Gr. Inscr. sel. ΙΙ, 669.] (1.) ' Ιονλιος Δημ ί τριος, στρατηγ ό ς ' Π ά c εως Ο[ηβ]α_ ΐ δος, το 1 ,τεμφθεντος μοι ι S ιατ ά γματος ύ Τι ύ τοτν κυρ ί ον ή γεμονος ° Τιβερ ί ου 2 ,  ,  ^  τ ό  ,  ,  <  <  ,  ^  , ,  , Ιουλιου Αλεξανδρον το α_ντιγρ a φον υμ ε ί ν υπετα,,α, ί ν ε ί Sc τες a_ πο - λ x ύ ητε τ ώ ν ε ύ εργεσι ώ ν. L β ' Aouxiou Λιβ ί ου Σε β αστον Σονλ - ,ικ ί ον ° Γ ά λβα α ύ τοκρ ή τορος, Φαωφ ί α ' %, ' Ιουλ ί d Σε, G' α. c τ ή 8 .  3 (1.) Iulius Demetrius, strategus Oasis Thebaidis, edicti a dourino praefecto Ti-. Iulio Alexandro mihi transmissi exemplar vobis subieci ut cognito eo benef ι ciis fruamini. Anno ΙΙ L. Livii Augusti Sulpici-i Galbae imperatoris, Phccophi Ι % Iulia Augusta 8. 1) bipi cideant videtur esse in lapide. — 2) domini. — 3) Cj`: ρ. 242 n. 2. — 4) u. quam a  apdiutia . re . . litteris incertis. — 5) στρα - τηγ ώ Aegyptiaci nomorum praefecti sunt. — 6) L nota in monumentis Aegyptiacis annum significat. — 7) Dies 28 mensis Sept. De mensibus Aegypt. v. Ideler, ChronoL 1,97.143. — 8) Diei designatio eponymica. 16* 243 Ϊ ' Edictum praef. Aegypti. 244 4-15  (2.) Τιβ έ ριος 'l οτ i λιος ' Αλ έ ξανδρος λ έ γει. — ,  ^  '  '  ^ (4 ) 'L πει S^ έ νιοι προφασει τ c ιν δημοσιων και a_ λλοτρια α - τ ό  1  , νεια παραχωρουμενοι ει c τε το πρακτορειον τινας παρε ocav κα ί 16 ε ί ς ά λλας φυλακ7ςΡ, p ä ς κα ί &' α ύ τ ό τοντο ° έ γνων αναιρεθε ί σa. ς; ϊ να α ί ιρ ά ξεις τ WV δα V ε ί ων έ κ των ί J παρχ G ντων G ι G ι κα ί μ r, ι C ι,> 2 έ κ τ  ου  ώ ν σωμ ά των, έ π ό μενος τη Του  Ζε( ^ αστον ^λ ή σει, κε - 17 λε Ú ω μηδ έ να Tf τ ώ ν δημοσ ίώ ν n ροφ ά _ G ει ,ιαραχωρε ίG θαι πα „ ,  ^.  ,  ,  ,  ,  ,  <, α.λλων $ ανεια, α μη αυτος εξ αρχ ^ ς εδα_νει r, εν, μη α ' ολως κατα - κλειεσθαι τινας έ λευθ έ ρονς ε ί ς φυλακ ή ν Ϋ ντινο L ν, ε ϊ μ r κακο ύ ργον, ,  ,  „ Υ  ^ 18 μηδ ε ϊ ς τ ο πρακ_τορειον, έ ξω τ ώ ν οφειλοντων ε ϊ ς τον κυριακον λ ό γον. ^,  ,  πρ ό ς (5.) Ινα $ έ μηδαμοθεν ^ ί αρ υ νη τ a. ς προς a. λληλους G υναλλα - γ a ` .ς τ ό τ cx ιν ηημ,οσ ί ων ÖV ομα., μη S Σ συν έ χω G ι 3 τ Ύ ^V κοιν Ί ^ ν Τ ί G Τιν πρ ό ς  ,  , 19 ° ο: τ r πρωτοπραξ ίά προς ά μη ι ε ί κα.τα_χρωμενοι, κα_ι περι τα - της α '. ναγκα ί ως προ έ γρα ψ α. ' Εδηλα ^ θη γ ά ρ μοι πολλ ά κις, ö τι ή S η ^  ,  , ε  ,  ,  °  ,  . 20 τιν έ ς κ υ α ί ^ οθ ηκας πειρ α σαν α c ρελεσθαι νο ¡. ι.ιμως γεγονυιας, και ά ποδεδομ έ να δ ά νεια Παρ ά τ ώ ν ά πολαβ ό ντων ά ναπρ ά σσειν πρ ό ς βαν, κα ί ά γορασμο Ú ς άνα δ ά στους ποιε ί V, ά ι ί ο G π ύ :ντες Τ ά κτ r ματα τ ώ ν (2.) Tiberius Iulius Alexander dicit : — — (4.) Cum quidam praetextu public,orum etiarn propter debita aliena sibi cessa in pignerarium ι quosdam coniecerint et in alias custodias, quas vel ob id ipsum sublatas novi, ut debitorum exactiones e bonis, non e corporibus fierent, divi Augusti voluntati obtemperans iubeo, ne quis sub praetextu publz:corum aliis debita sibi cedere faciat, quae non ipse ab initio crediderit, neve omnino homines liberos in custodiara qualemcumque includat, nisi male ficum, neve in pignerarium nisi qui dominicae rationi obnoxii sunt. (5.) Ne autem umquam publicorum nomen privatorum contr α ctibus molestiam α fferat, neve communem fidem in fringant 3 privilegium exigendi ubi non licet usurpantes, etiam de hoc proscribere necessarium fuit. Saepe enim mihi denuntiatum est, quoci quidam hypothecas legitime constitutas tollere conati sint, nec non debita soluta ab iis qui acceperint per vim reposcere, et emptiones irritas facere emptoribusque res emptas eripere, quippe qui con1) i. e. Schuldgefängníss (τ r ρ ά σσειν = exigere). — 2) ι mutum saepius perperam additur. — 3) [VII συγχ έ ωσι ( í. e. turbent) coni. Dobree, cf. Dittenberger p. 394.] ° Edictum praef. Aegypti. ώ νησαμ έ νων, ώ ς ° συμ β ε[3ληχ ό των τισ ί ν ά ναβολιχχ ε ί ληφ ό σ[τ] 1 έ 21 το ύ φ ί σ r ου, ή στρατη γο ί ς, ή πραγΝατιχο ί ς 2 ,  ά λλοις τ ώ ν n ροσ - ωφειληκ ό των τ 4 , δημ οσ ί ω λ ό γω. Κελε ύ ω ον · ö στις ά ν έ νθ ά ^ ε ,  ^  ,  ^, ° έ π ί τροπος . το ύ κυριου η ο ϊ κονομος υποπτ ο ν τινα έ χη τ ώ ν έ ν 22 ,  ,  „  ,  τ ό ^^^  # το ί ς ημοσ  ,^^ ρα ιοις  γμασιν οντων, χατεχεσθαι αντο ύ τ ο ονομα 3 η. n ρογρ ά φειν, ϊ ν[α μη]ε ί ς τ τοιο ύ τω συν Ñ ά λλη, ° r μ έ ρη τ ώ ν 23 ύ παρχ ό ντων α ύ το ύ χατ έ χειν έ ν τος ημοσ ί οις γραμμα.τοφυλαχ ί οις πρ é ς ί φε ί λημα. ' Ε ά ν $ έ τις, μ ή τε ό ν é μΡ a_ τος χατεσχημ έ νον, μ ή τε τ ώ ν ύ n αρχ rJ ντων κρατον _ μ έ νων, ι S αν(ε) ί ση νομ ί μως λα β ώ ν ύ πο - 24 θ r χην, r φ,9 ά ση ä έ S ά ν(ε)ισεν χομ ί σασθχι, r κα_ ί ώ ν r σητα ί τι, μ ή χατεχομ έ νον τον ό ν ό ματος μ ηι S έ το ύ ύ π ά .ρχοντος, ο ί ^ έ ν πρ ά γμα , ε ει · ° τας μεν γαρ προ ί χας, α '. λλοτρ ί α.ς ο ϊ σας χα ί ο ύ τ ώ ν ε ϊ ληφ ό - 2 5 των ά ν cS ρ ώ ν, χα ί ό ε ό ς Σε β αστ ό ς έ χ έ λευσεν χα ί ο ί έ παρχοι έ τοι φ ί σχου τα. ί ς γυναιξ ί α '. πο $ ί S οσθα.ι, ώ ν βεβα ί χν ε ' ° τ f j v πρωτοπραξ ί α ν 26 φυλ ά σ σ ειν. — — traxissent cum jis qua spec2es devehend α s α fisco aCCepissent 1 vel cum strategis vel cum t α. belli0nibus 2 vel cum aliis publicae rationi obnoxiis. Iubeo igitur, si quis posth α c procurator Caesaris aut dispensator suspectum aliquem eorum habeat, qui in publicis negotiis vers ι zntur, aut nomen eius detineri 3 aut proscribz:, ne quis cum eo contrahat, aut partes bonorum eius pro debitis retineri in publicis tabularii.s. Si quis autem alicui cuius neque nomen detentum est neque bona possessa, credider'it hypotheca legitime accepta, ciut quae crediderit antea ab eo receperit, aut ab eo emerit aliquid, neque nomine neque bonis detentis, nihil negotii ei fiet. Dotes enim, cum alienae sint neque virorum qui eas acceperant, etiam divus Augustus iussit et prae fecti α fisco mul•ieribus reddi, quarurn privílegium exigendi firmum servari oportet. 1) [Intellegi videntur qui ex Aegypto Romam dewehunt anabolieas species (vita Aurelia7zi 45), anabolicarii (Vat. fr. 137). TM. M.J. [VI! Si Dittenbergerum sequimur, intelleguntur ei, quibus mora (ä ναβολ ή ) pendendi guod debebunt publico concessa erat.] — 2) [Cf. Dig. 48,19,9,4. Ττ3. Μ.] — 3 ) [VJJ ` χατ έ χεσθαι pass. structuram enuntiati paululum turbat' Dittenberger. — Verba χατ έ χεσθα c α ύ το L τ ό ö νομα abundare videntur.] 245 2i  ό 28 ος Ρο ί φος έ παρχος Α ϊ γ ύ πτου λ έ γει . Κλα ύ διος ' Αρειος ο τ ,  246 VII 73. Edictum 14[ettii Rufi de tabulis possessionum fundi (a. 89). Ε pap. Oxy. 2,23 21 , VIII 27sgg. edd. Grenfell et Hunt. — Cf. Mitteis, papyrzcs Arch. 2,183 sqq. Μ ά .ρκ ος M έ ττι - , Οξυρ ύ γ - ^  ,  ^ χε ί τον στρατηγ ό ς [ε]δηλωσεν μοι μητε τα ϊ [δι]ωτικα μ[ητε τα δ η - ε.1.] οσια πρ ά γματα Edictum Mettii Rufi. την καθικονσαν λαμ ^3 ανειν ιοικησιν .  δι ά τ ό έ κ πολλ ώ ν Τ ά ν τ ^ τ ώ ν έ ν - ,  , γ ό νων μ ή καθ ' ό ν έ ι S ει τρ ό πον ωκονομ ή σθαι ^. . 30  κα ί τοι πολλ ά κις κριθ έ ν ύ π ό τ ώ ν κτ r¡r, εων ^, ι ^ λιοθ r κη δια[σ]τρ ώ μοτο, ,  , ε  ^. πρ ό έ μον έ π ά οχων τ • ή ς δεουσης αντα τνχε ί ν πανορθω - σεως, £ περ ον καλ ώ ς έ νδ έ χεται ε ϊ μη ά νωθεν γ έ νοιτο α '. ντ ί γραφα. κελε ί ω ον n ά ντος το ύ ς κτ r τορας έ ντ ό ς μ ην ώ ν έ ξ ά πογρ ά - 32 ψασθαι την ϊ δ ί αν κτησιν εις την των έ νκτ ή σεων [3ιβλιοθ λ r κην κα ί το ύ ς ,  ^,  , ,  γ  , το ύ ς δανειστας α_ ς εα.ν εχωσι υποθηκας και το ύ ς α.λλους £ σα έά ν ^ χωσι cS ί xxca, την δ έ ά πογραφ Ύ ; ν ποιε ί σθωσαν δηλο ύ ντες π ό - θεν s κα r, τος των νπαρχ ό ντων x αταβ έ βηκεν εις αυτους 34 η κτησ(ε)ις. πα_ρχτι& έ τωσον δ έ κα ί α. ί γννα ί κες τα ί ς ί ποστ ά .σεσι τ ώ ν αν ρ ώ ν εαν κατα_ τενα επιχωριον νομ ον κρατε ί ται τα ύ παρ -. Μ. sYlettius Rufus, prae fectus Aegypti, dicit: Claudius Arius Oxyrynchiti strategus notum fecit mihi nec privatas nec publicas res eam quae deceret habere administrationem, quia in longo tempore non quemadmodum oporteret relatum esset in tabulas iuris praed iorum bibliothecae, etiamsi saepe decretum esset ab eis qui ante me fuissent praefectis ut eam quae deceret acciperent emendationem. Quod non bene procedet, nisi ab initio fient exempla. Iubeo igitur omnes possessores intra menses sex pro fiteri suas possessiones in iuris praediorum bibliothecam et creditores quas habeant hypothecas et ceteros quae habeant iura, notum facientes unde unicuique bonorum obeenerjt possessio. Adscribant vero etiam mulieres indiciis maritorum si secundum quoddam regionis ius tenebuntur bona; Edictum Mettii Rufi. - χοντα, c μο ί ως δ έ χατ τ ά τ έ κνα τα ί ς τ ώ ν γον έ ων ο ί ς ή μ έ ν χρ ή σ((ε))ις δι ά δημοσ ί ων τετ r; ρηται χρηματισμ ώ ν, ή δ έ x τ - σις μετ ά - θ ά νατον το ί ς τ έ ι:νοις x εκρ ά .τητα. ί να ο ί συναλλ ά _σσοντες μ ή 36 κχτ ' ά γνοιαν έ νεδρε ύ ονται. παραγγ έ λλω δ ατ το ί ς συναλλα - γματογρ ά ιροις x α ί τος μ ν ή μοσι μ ηδ έ ν δ ί χα έ πιστ ά λμ.ατος το ύ βιβλιο - φυλακ[ ί ου τελει c^ σαι, γνο ϊ σιν ώ ς ο ί κ φελος τ ό ] τοιο L το ' ά λλ ά κ ατ α ύ τοτ ώ ς παρ ά τ ά προστεταγμ έ να ποι r σοντες δ ί κην νπομενο L σι τ Ύ ^ ν 38 n ροσ ή χουσαν. έά ν δ ' ε ϊ στν έ ν τ ή β ιβλιοθ r κη τ c χω έ π ά - νω χρ ό νων ά πογραφχ ί , μετ ά π ά σης ά κρ((ε))ιβε ί α_ς φυλα_σσ έ σθωσαν, ομο ί ως δ έ κατ τ ά διαστρ ώ ματα, ί ν ' ει τις γ έ νοιτο ζτησις ες τυστερον περ τ cä ν μ ή δεοΩντως ά πογραψαμ έ νων έ ξ έ κε ί νων έ λεγχθωσι. 40 [ ί να] δ ' oJv βεβα ί α τε χα ί ε ϊ ς ó ί n αν δια.μ έ νη τ c ιν διασ - γ τρωμ ά των γ χρ r^ σ((ε))ις πρ é ς τ ό μ ή π ά λιν ά n ογρ a_ φ r ς δεηθ Ϋ ^ ναι, παραγ - γ έ λλω το ί ς β[ι]βλιοιρ ύ λαξι δι ά πε ν ταετ ί ας έ πανα l εου " σθα_ι τ ά διαστρ ώ ματα μεταφερομ έ νης ε ϊ ς τ ά καινοποιο ύ μενα τς τελευ - 42 τα ί ας έ χ ά στου ό ν ό ( .ι.α_τος ύ ποστ ά σεως κατ ά χ ώ μην κα ί κα - τ ' εος. similiter g utem liberi quoque ρα rentum quibus usus per publica ο bligatus est instrumenta, possessio gutem post mortem ad liberos redit, ne paciscentes per ign ο ranti α m decipiantur.  Velo etiam scribas et tabelliones quicquam non iussos a librorum custodibus perf ι cere seientes nihil prodesse talia; sed etiám ipsi ut contra mandata facientes ρο enam ferent eam quae par erit. Quodsi erunt in bibliotheca pr ό fessi ο nes priorum temporum, cum omni diligentia custodiantur, similiter gutem et tabulae ut si quae βα t requisitio in posterum de eis quae non ut oportet professa Bunt ex illis nota fi α nt. Ut g utem firmas et in perpetuum maneat tabularum usus ne iterum pro fessione egeant, mando librorum custodibus, ut quinto quoque anno renovent tabulas ita ut trans feratur in novas ultimum cuiusque nominis indicium, secundurn vieos et seeundum genera. Anno nono Domitiani, mense Domitiano 4. i ι i ι 247 ^• Epistula Vespasiani. sierit et cognoverit, cetera quidem, ut mihi demons20 trata commentario facto ab ipso sunt, statuat pronuntietque ipsi permitto. Quod ad condiciOnerfl Anaunorum et Tnlliassium et Sindunor υ m ι pertinet, qilorum partem delator adtributam Tridentinis, partem ne adtributa . m quidem α rguisse dicitur, 25 tarnetsi animadverto non niiuium firmam Id genus homin ιι m habere civitatis Rom α n α e originem : tamen cum longa usiirpatione iii possessionem `' eins fuisse dicatur et ita permixtum c ιι m Trideutinis, ut didnci ab is sine gravi splendi ζ di) municipi iniuria ηση possit, patior eos in eo iure, in qno esse se existima30 verunt, permanere benific ί o meo, eo qu ί dem libentius, quod pleris)que ex eo genere horninum etiarn militare in praetorio meo dicuntur, gnidam vero ordines quoqiie duxisse, nonnuHi collecti 3 in decurias Romae res iudicare. Quod beniikiiirn is ita tribuo, ut quaecuinque tancivam 35 cives Romani gesserunt egeruntque, aut inter se aut eum Tridentinis alisve, r α t ιιαη esse iubeat 4 , nominaque ea, qiiae habuerunt antea tanqiiam cives Romani, ita habere is permittam. 80. Epistula Vespasiani ad Vanacinos c. a. 72. ry 10,8038. · Ο ι • . 4031. Ε lamina aerea, reperta in vico quodam Corsi.cae. Ι m ρ. Caesar Vespasianus Augustus ° magistratibus et senatoribns ° Vaiiacinoriim sahitem dicit. 5  ° Otaciliurn Sagittam, arnicum et procu_ratorem meum, ita vobis pr α eftlisse, ° iit testimonium vestrum mereretur, ° delector. ° De controversia fin ί um, quam ha°betis cum Marianis , pen10 denti ex is agris, quos a procuratore meo ° Publilio Memoriale emistis, nt `, finiret Clandius Clemens procn_rator meus, scripsi ei et mensorem ° misi. 15  ° Benefici α tributa vobis ab divo ° Augusto post septimum εοη - snla_tum, quae in tempora G α lb α e reti_nuistis, contirmo. 1) Ηοι lie ` ο n, D ο las, Saone', in pago ` Giudicaria' prope Tridentum. — 2) Α ni ι n α d ν ert α s possessionem civitatis, ut infra p. 262 n. 4 possessio-. nem privilegii. — 3) leg. α llecti. — 4) leg. rata esse iubeam. — 5) 0ü ανα - iw οι (apud Ptolemaeum) et Mariani populi erant in parte septentrionali Corsicae insulae. 254 Epistula Domítiani.  255 o Egerunt legati ° Lasemo Leucani f. sacerd(os) Aug(usti) 20 ° Eunus Tomasi f. sacerd(os) Aug( ιι st ί ) ° C. Arrunt ί o Catellio Ce^ lere, Μ. ° Arruntio Aqiiila cos. ΙΙΙΙ. idus Octobr. 81. Epistnla Vespasian ί ad Saborenses α. 78. Γ ^ 2,1423. Dess. 6092. . Ε lamina ahenea, in ορρ ί ι l ο Ca ή ete (intra Malagam et Sevillam) saec. XVI reperta, qucIe nunc ubi sit ignoratur. Ι m ρ. Cae[s.] Vespasianus Aug. ροη tifex maximus tribuniciae ° potestatis VIlII, imp. ΧΙΙΧ, consul ° VIII, p(ater) p(atriae), salutem dicit IIIIv ί ris et ° decurionibus Saborensium.  5 o Cum irniltis difficultatibus infirmit α tem vestrarn premi indicetis, per_m ί tto vobis oppidum sub nomine meo, iit ° voltis, iii planurn extruere. Vecti_galia, quae ab divo Aiig. accepisse dici ° tis, 10 custodio; si qua nova adicere νο1_ tis, de his proco(n)s(ulem) adire debebitis; ego ° enim nullo r espondente c ο nstitu _ ere nil possum. Decretum vestrum ° accepi VIII. ka. August.; legatos dimi_si ΙΙΙΙ. 15 ka. easdem. Valete. o IIviri C. Cornelius Severus et M. Septimi_us Severus publica pecunia in aere inciderunt. 82. Epistula Dornitiani a. 82. C^ 9, 5420; Or. 3118. Σ tcibula ahenea Falerione in Ficeno effossa α. 1595. o I mp. Caesar dívi Vespasiani f. ° Domitianus ι Αυ - gustus ° pontifex max., trib. pustest., imp. ΙΙ, ° cos. VIII designat. VIIII , p . p ., salutem dicit ° ΙΠΙν ί r ί s et decurionibns Faleriensium ex Piceno.  5 o Quid constitiierirn de subsicivis cognita causa ° inter vos et Firmanos, ut notum haberetis, ° huic epistulae subici inssi. o P. Valerio Patruino ! ! ! ! ! ! 2 cos. ° ΧΙΙΙΙ k. Augustas.  18 o Imp. Caesar divi Vespasí α ni f. Domitianus τ ° Aug. adhibitis utriusque ordinis splen dídis viris cognita causa inter Fale° rienses et Firmanos pronuntiavi quod ° suscriptum est.  15 o Et vetustas litis, quae post tot annos ° retractatur a Firmanis adversus ° Falerienses, vehementer me movet, ° cum pos1) Domitianus voc. erasum est. — 2) £terius consaclis nomen erasum. Epistula Traiani vel Hadriani. 20 sessorum securitati vel mí_ nus multi anni sufficere possint, ° et divi Aiigusti, diligentissimi et in_ dulgentissimi erga quartanos λ suos ° princip ί s, epistula, qua adinonhlit ° eos, ut omnia subpsi25 civa sua collige rent et venderent, qnos tam salubri ° admonjtioni paruisse noii dubito ; ° propter quae possessorum ius confirmo Ζ. ° Valete. D(atum) ΥΙ k. Ang. in Albano, ° agente curam T. Bovio Vero, 30 ° legatis P. Bovio Sabino, ° P. Petronio Achille. — D(ecreto) d(ecur ί οτι um) p(ubliee). 83. Epistula Traiani vel Hadriani. rL ΙΙ S, 5368. Σ lamina alienea, quae in Η is ραη ί α prope Sevillam in parietinis anti.qui oppidi Italicae (lci Talca), de quo v. IHuebnerum ί rs 2,145, α. 1868 effossa nune Sevillae ciclservcitur. Lamina, 1. rn. 0,22, α. 0,16, paene undique fi • acta est. Litterarum forma ei similis est, quarn prior tabula Ursonensis (s υ pra ρ. 122) exlaibet, qucire ipsa quoque videtur saeculi esse primi exe,cntis vel ineuntis secundi. Videtur continere aut Traiani aut Hciclrictni epistulcun; nam, e Flin. paneg. 35-6 constat α Traiano demum ordinem iudiciori ι m pri υα torum al causas fiscales translatum esse, licet praetor, qui inter /iscum et privatos ius diceret, iam α Nerv α introductus sit (" ν. D. 1,2,2,32). Flinius dicit: tribunal excogitatum pi·incipatui est, par ceteris. — Sors et urna fisco iudicem adsignat, licet reicere, flcet exclamare: 'hunc noIo'. — Lamina edita est primum α Berlanga in ed. legis Urson. addita laminae imagine, postea α Mo. (Eph. ep. 2,149) qui dubitanter supplevit. Cf. ZRG. 12,126.  /] eri  cog]nitio — i [Ad f ι scum meum si quae cuiuscumque rei] nuntiationes 3 5 [postluic fient, in iudice uno ecidem] observari debe- [bunt, quae cu m inter privcitos ad unu]m iudicem ibitur; [reciperatores autem ubi de ea re sortientur, eodem modo [ut in causa fisci sortiantur fieri d]ebet, quo ut recipe- [ratores de rebus privatorum sortiant]tur, lege, quam vobis 10   [cledit,] fit. 1) i. e. milites legiones IV. — 2) Hygin. de gen. eontrov. (ed. Lachm.) 133, 9-13: cum divos Vespasianus subsiciva omnia, quae non veniissent, — sib ί vindicasset, — Domitianus per totam Italiam subsiciva possidentibus donavít. Cf. Front. de contr. ngr. 53-54. Rud ο r f f, röm. Feldmesser 2,456. — 3) De nuntiati ο nibus, quae ad fiscum fiunt, v. D. 49,14,1. 256 Decretum M. Aurelii et Commodj. VI1 8 4. Rescriptum Pii a d Smyrnaeos a. 139. C 3,411. C. I. Gr. 3175. Dess. 3 3 8. — Rep. Smyrna.e in erasso marmore, iam imminuto. — Preces Smyrnaeorum, quibus constitutionis Σ ladrianae de festis instituendis exemplum a Pio getunt; lineas mutilas omittimus, neque damus nisi (II) rescriptum imperatoris cum (ΙΙΙ) actis de exemplo impetrato signatoque. (II.) Imp. Caes. Τ. Aelius Hadrianus Antoninus Augustus Pius 8 Sextilio Acutiano ι . Sententiam divi Patris mei, ° si quid pro sententia 9 dixit deseribere tibi permitto. Rescripsi. Recogn(ovit) 2 undevicensimus. Act(um) VI idus April. Romae Cae(are) ° Antoiiino II et Praesente II 10 COS. (SJ , (ΙΙΙ.) Ε c φραγ ί c4 η έ ν Ρ ώ μη πρ ό τρι ά ν νων ώ ν Μα ΐ ων Ατ ^ το ί ρ ά - 11 τορι Κχ ί σαρι Τ. ' Αιλ ί ω ' Α S ριανυ3 ' Αντωνε ί νω τ ό Β, Γα ί ω Βρουτ - τ ί ω ° Πρα ί σεντι το Β ύ ττ ά τοις. Πα.ρ ^ σαν Τ. Φλ. Μα ί ρεινος Σιμων ^ ς, 12 Λ. Ά .τ ά νιος, Φλαοτ.ιος Δημοσενιχν1ς, 117 ί τιος, Ερμογ έ νης Α ί λι z . . ., ° Μ. Αντ ώ νιος Κρ ί σπος, Λ. 1l ιίί ννιος ' Αλ G εινιανςς, Μ. Κοσ ίώ νιος 13 Καρι ί é ς, L. Κλα ί c^ ιος " Α ί τιος 3 , rv Stasime, Dapeni, edite ex forrna sententiam vel constitutionem. 14 1. 11 -13: Siynata Romae a. d. III. nonas Maias imperatore Caesare T. Aelio Ilcuulriano Antonino II, C. Bruttio Praesente ΙΙ coss. Ad fuerunt Τ. Fl. lkfacrjnus Silnonas Latanius, Flavius Demostltenianus Laetius, Σ lermogenes Aelici ..., 11jL Antonius Cris ρ us, L. Licinniz.cs Albinianus, Μ. Cosconius Caricus, Ti. Glccudius Actius. 257 85. Decretum 31. Aurelii et Comrnodi a. 176-180. rf6,1016. Dess. 375 (cf. Ephem. epigr. 4 n. 787). Huius decreti exemplaria singula videntur proposita fuisse ante singulas portas urbis Romae, quorum ad nos pervenerunt quattuor, in his unum adhuc superstes integrum repertum ante portara Salariara. [ ν / 1 Νο s damus duabus c ο lumnis.J 1 Imp. Caesar M. Aurelius  Commodus Aug.  5 2 Antoninus Aug.  Germ α nicus S α rm α tíc. 4  6 3 Germanicus Sarmat., et  hos lapides constitui iusserünt 5 7 4 imp. Caesar L. Aurelíus  propter controversias, quae  8 1) Nomen legati Smyrnaeorum. — 2) `Rescripsi' in ipso rescripto fuit manu imperatoris, recognoscente undevicensim o eodem qui ceter α mus p se ;te cf. Μο. C 3 p. 78 in fine et decretum Commodi 4, 9. — 3)  p testes fuisse. — 4) Commodi nomen remansit in uno exemplari, erasum est in tribus, substituto pro eo in uno nomine Α lexandri. — 5) In uno exemplo inseritur maxime.  17 B Ε uxs, Fontes iuris. Ε d. VII. Dec ι • etum Commodi. 9 inter rnercatOreS et mancipes 10 ortae erant, uti finem 11 demonstrarent vectigali foriculari(i) et ansarii ι promercalium secundum veterem legem semel dumtaxat exigundo. 12 13 14 ν 86. Decretum Cominodi de salto Burunitano α. 180-183. ί 8,2,10570 et 8 S, 14464; cf. Ephem. epigr. 5 n. 470. Dess. 6870. Lapis altus 0,7 m., latus 0,9 rn. repertus a. fere 1879 in A frica in loco qui vocatur Sz ι k elΙ{ hmis hoclie, a Romanis saltus Burunilanus. Non longe inde in vico Gctsr-Mezuar prodiit sinailis querela cum adiecto simili decreto imp. Gommodi α. 181, edita Ephem. epigr. 5 η. 465 et 11. 8 S, 14428; sed ex ea quae supersunt frustula parum intelleguntur. De Burunitano decreto comment ι alus sum Hermae vol. 15,386 sqq. (Ges. Schr. 3,153 seq.). col. 1.  . . iinearwm quinque primarunm fines: -tius (`') -os ( 3 ) -rm ()c ( 5 ) t. col. 2.  [Procuratoris tui intellegis praevar'icationena], ° quam 2 n ο n modo curn 2 Allio Maximo adv[e τ] _ sario nostro, set cum omni3 bns fere [con]_ductorib( ιι s) contra fas atq(ue) in perniciem ° ratio5 rnirn tiiarum sine mode exercuit, ° ut ηση solum cognoscere per tot α retro ° annos instantibus ac suplicantib(ns) ° vestramq(ue) divinam 8 subscriptionein ° adlegantibus nobis supersederit, ve _ mm etiam hoc 10 eiusdem Alli Maximi ° [c]ondnctoris ai · tibus gratiosissimi ° [an ?]imo 12 indulserit, nt rnissis rnilitib(us) ° [in e]undem saltum Burunitanum 13 α1 ί _ [os nos]trum adprehendi et vexari, ali _ [os vinc]iri, nonnullos 15 cives etiam Ro _ [manos] . . virgis et fustibus effligi iusse _ [rit, 17 scilic]et eo solo merito nostro, qu_ [od euntes] in tam gravi pro 18 modulo me [diocritat]is nostrae tamq(ue) manifesta ° [iniuria im]- 28 ploratum maiestatem tu_ [ α m, immodesta] epistula usi fuissemus. 21 Cu _ [iacs nostrae in]iuriae evidentia, Caes(ar), ° [inde pro fec]to potest 23 aestimari qu_ [ocl]  quidem, quem maiesta °  [ex] - 25 sistimarrms vel pro °  t omnino coguos °  plane grati- ° 27 :ácatí  mum invenerjt °  nostris, quibus ° 30 . . bamus cogni °  beret inte °  tare operas ° . . . ret 33 ita tot pe °  ieri . . . . (cle ficiunt quaedam.) 1) Quod genus veetigalium in tellegendum sit, non liquet. — Cf. titulum in ripa Tiberis repertum , C 6,2,8594 = Or. 3348: rium (i. e. usui ipsius emptoris destinatum) invehjtur, α ns ατ • Q m d ηση debet. — 2) modicum. 258 Decretum Commodí. 259 . . . . [Idque co]mpulit nos miserrimos homi_[ η es lam rur]sum 1 divinae providentiae ° [tuae suppl]icare. Et ideo rogamus, s α ° cra3 tissime imp(erator), subvenias. Ut kapite le gis Hadriane, quod 5 supra scriptum est, ad_em ρ tum est, ademptum sit ius etiam proccb. 1 , 6 ° nedum conductori, adversus colonos am ° pliandi partes agrarias 7 aut operar(um) prae bitionem iugorurnve; et ut se habent littere 9 ° proc(uratorum), quae sunt iii ta(b)ulario tuo tractus Kar ° thag(i1ο niensis), non amplius annnas quam binas ° aratorias, binas sartorias, 12 binas messo rias operas debeamus 2 itq(ue) sine ulIa contro versia 13 sit, utpote cum in aere inciso et ab ° omnib(us) ornnino undig(ue) 15 versum viciriis nostr[is] 3 ° perpetua in hodierniirn forma pra[e]st[i16 t] υ_ tum et proc(uratorum) litteris, quas supra scripsimus, ° ita con17 f[ir]matum. Subvenias, et cum h οτ ni_nes rustici tenues manu(u)m 19 nostrarum ope ° ris victum tolerantes conductori profusis ° largitio20 nib(us) gratiosis(si)mo impares aput ° proc(uratores) tuos simu[s], 22 quib(us) [pe]r vices snccess ί _ οη( is) per condicionem conductionis 23 notus est, ° miserearis 4 ac sacro rescripto tuo non ampli ° us prae24 stare nos, quam ex lege Hadriana et ° ex litteras proc(ur α torum) 26 tuor(um) debemus, Id est ter ° binas operas, praecipere digneris, ut 27 bene ficio maiestatis tuae rustici tul vernulae ° et alumni sal28 tu( υ) m tuorum n(on) iiltr(a) a conduc torib(us) agror(um) fiscalium 30 inquietem[ur]. (deficiucnt quaecla^n) co1.4. [Imp. Ca]es. M. Aurelius Commodus Αη°[ toni]nus Aug(ustus) 1 Sarmat(ícus) Germanicus ° maximus Lurio L υ cu ί l ο et nomine a_liorum. 3 Proc(uratores) contemplatione disfcipulinae et instituti ; mei ne plus ° 5 quam ter binas operas curabunt, ° ne quit per iniuríam contra 6 perpe°tuam formam a vobis exigatur. ° Et alia manu : Scripsi. Re8 cognovi. 1) Errore quadre ι tarii; littera b abun . dat; forma procc. = procuratoribus, geminata littera c pluralis significandi causa, per tot εε m instrumentuna adhibita est. — 2) In lapide MezuxjrenSi lacero toto leguntur haec: ut aratorías Π ll, sartorias 1 ΙΙΙ, messicias 11 ΙΙ. — 3) Verba lecto legis capite ita sit ut culpa quadratarii ornissa post nostr(is) inserit Mo. — cum in aere iiicis(um) (pro inciso) ut a — vicinis nostris perp. — forma praeceptu(m) tñ m ét proc. lit. — confirmatum prqponit Joh. Schmidt. — 4) miserinus ν l e miserianus. — 5) [ νπ Co l. 4 initium usque ad instituti (νο Commodi periit) redit in lapide quodam C 8 S, 14451, cuius in parte sinistra haec praemissa sunt: exe(mplum) sac(rum) prelscrilptuim Γ unc, quae verba barbare corrupta esse ex for'mula exemplu m sacri rescríptí censet Mo.1 — ό ) Comma ne — operas insiticiu ητ videtur.  17' !^^<< ^ .,rr ?}' ί 260 Rescripta duo Severi et Caracallae. 10 ° Exemplum epistulae proc(uratoris) e(gregii) v(iri). ° Tussanius 12 Aristo et Chrysanthus ° Andronico suo salutem. Secundum ° sacram 14 subscriptionem domini ri(ostri) ° sanctissimi imp(eratoris), quam ad 15^ libellum ° suum datam Lurius Lucullus [misit] . . . . (erasi versus sex) 22  [Et ali]_a manu: [Upt]amus te £eli_cissimum be[ne vive]re. 24 Vale. Dat(a) ° pr(idie) idus Sept. Karthagine. 25   ° Feliciter ° consummata et dedicata ° idibus M[a]is Aureliano 27 et Corne_lian[ ο] cos[s.], cura agente ° C. Iulio . . . ope Salaputi mag(istro). Reseriptum Severi et Caracallae de longae possessionis praescriptio ιι e ( α. 199). Ε pctp. B. U. 267. Ed. Krebs, comment α riis instruxerunt Dareste. Νου - velle Revue 1894, 692, Mitteis, Iierrnes 30, 612 s ι1., Μο. Z. S. St. 16,195. 22,143 (Ges. Schr.1,477. 2,369 not.1). — Cf. Paul. sent. 5,2,4. — Cf. caputXlV. 1 [ca. 20] λογ( ) [Α ϋ τοκ]ρ[ ά_τωρ j Κα ί σαρ ° [_Λ.οι ^r ιος Σεπτ ί μιος Σεου -- 3 ρ]ος Π έ ρ[τ]ιναξ [Σε]βαστ ό ς ° [ ' Αραβιχ ά ς ' Α S ιαβη]νικ ό ς  ° [Παρ - 5 θιχ ό ς Μ έ γιστος] x α ί α ϋ τοχρ ^[ τωρ] Κα ί σα_ρ ° [Μρ? ' ος Α ϋ ρ r.] λιος ό Ά ντωνεΤνος Σε f αστ ό ς ° ' Ιουλιαν Σω[σθ]ενια_νο ύ S ι ά Σωσθ έ νους ° ά ν - 8 δρ ό ς. [Μ]ακρ ά ς νομ ί ς πα_ραγρα c ρ°ι(ς) ° τος ί l ιχα ί α[ν] α ί τ[ ί ]αν έ σχη - 9 χ ό σι κα ί ά ν ε υ ° τι ν ό ς α '. μφισβητ r σεως έ ν τ · νομ ή ° γενομ[ έ ν]οις ^ 11 πρ ό ς μ έ ν τ ο ύ ς έ ν ά λ λο τρ ί α  λει S ιατρε ί βοντας έ τ ώ ν ε ϊ κο r, ι 12 ° a'. ριθ i. ώ βεβαιονται, το ύ ς S έ έ π ί τ r ς ° α ύή ς έ τ ώ ν S έ κα. ° 14 Προετ έ θη έ ν ' Α_λεξαν á ρε ί c ι r L Τ ϊ ,βι γ. Imp. Caesar L. Septimius Severus Pertinax Augustus Arabicus Adiabenicus . . . Parthicus Maximus et Imp. Caesar M. Aurelius Antoninus Augustus Iulianae Sostheniani filiae per Sosthenem maritum. — Longae possessionis μ raescriptio eis, qui iustum initium habuerunt et sine ulla controversia in possessione fuerunt, adversus eos qui in a lia civitate degunt annorum víginti numero firmatur, adversus eos autem qui in eadem (degunt) annorum decem. — Proposita Alexandriae die 30. Dec. νΙΙ 88. Rescripta duo Severi et Caracallae de transactionibus (a. 200). Ε pap. Arnherst II 63. Deser. Grenfell et Hunt. Mo. Z. S. St. 19,14 $ (Ges. Schr. 2,369). Ι. [Α ύ τοκρ ά τωρ] Κα ί σαρ 1 l ού χιος Σεπτ ί μιος Σεον r ρ[ος] Ε ί σεβ ή ς [Περτ ί ναξ Σε αστ ά ' Α α. ι  ` β]  ς ρ ^[ ]χ ό [ς] ' Αδια ^ ηνικ ό ς Παρθ[ι]κ ό ς Μ έ γισ[τ]ος VII 87. 10 Ι 5 Epistula Severi et Caracallae. [xoii. Α ύ τοχρ ά τ]ωρ Κα ϊ σαρ Μ ά ρχος Α ύ ρ r λιος Αντων[ ϊ ]νος [Ε ύ σεβ r ' ς Σεβ]αστ ά ς ' Αρτεμιδ ώ ρω τ4 χα ί ' Αχιλλε ϊ . Το ϊ ς  οις] συνχαταθ έ μ ενος βρ x δ έ ως μ έ μ c Ρη τ ά  πρ]οετ έ θη έ ν ' Αλεξανδρε ί c ι ή ( έ τει) Φαμ.εν ώ θ ιη. Ιιι z ρ. Caesar L. Septimius Severus Pius Pertinax Aug. Arabicus Adiabenicus Parthicus Maximus et Imp. Caesar M. Aurelius Antoninus Pius Aug. Artemidoro cui et Achilli.. — Eis [quae conve η erunt?] cum consenseris sero repreheudis quae [?]. — Proposita Α ?; e χα driae. II. (ca. ΙΟ) τ] c,w κυρ ί ων Σεου r ρου κα i ' Αντων ί νου (10) Ε] ύ δα ί μονος τ ό συμβ ό [λ]αιον ά ποδοθ r ναι (10) ] κα ί 7χυρον έ χ τ r ς διαλ[ ύ ]σ[ε]ω[ς] c ραν έ ν ζ ]υ γενομ έ νην κ έ λε[υσι ?]ν δηλο ϊ συνθη - ]νο . [. . .] εα » . . [  ] . σει. Προετ έ & η έ ν 'Αλεξανρ]ε ίό ι η ( έ τει) Φ[αμ.ε]ν ώ θ x& [' Αντινο ϊ τικ ά ν] 89. Epistula Severi et Caracallae ad Tyranos α. 201. ι. L. 3, 781 cf. p. 1009. Dess. 423. Ε tabula 'marrnorea, α. 1847 in ripa fluminis Tyrae (hodie Dniestr) in Bessarabia prope urbcnz 4k-germ. α n ef[ossa, primurn edita in aetis soc. hist. Odessit α nae. Initium supplevit i%fo. In tabula extat extrema pars rescripti impp. Severi et Caracallae, quocl, a ι liecta epistula ad alium scr-ipta, ρ r ιι esi ι li provincite trctnsmiserunt Tyranis edenclum. Ρ ro-mulg α tur hoc icipicle acl ι lito epilogo grcaeco. [Ι Wisimus tibi epístulam ad .Heraclitum, unde intelleges, quid statueri ί ιι us d e immunitate, quasn Tyra ι zi si bi concessam esse contendu9 τ t. Quam licet a ι lmittere non soleanius nis privile]- gíi auet[ οι • itc ι te perpensa et origine ί ^munitatis inspecta, quod us[urpatum esse diu qua]- qua ratione videbatur, cum iusta [moderati]- one servavimus, ut neque ipsi cons[zcetudi.]- ne diuturna pellerentur, et in poster [ υ m] decreta civium adsumendorum consil[iis] pi · aesidis provinciae c(Iarissimi) v(iri) perpenderentu[r]. Exemplum epistulae ad Heraclitum. 1) De instrumento (solutionis?) vicletur trcictari propter tr α nsactionem irrito facto; ceterum de sententia parum c ο nst α t. 261 Epistula Severí et Caracallae. Quamquam Tyranorum civitas oreginem 10 dati beneficii non ostendat, nec facile, quae per errorem aut licentiam usurpata sunt, praescriptione temporis confirmentur 1 , tamen, quoniam divi Antonini parentis nostri 2 litteras, sed et fi'atrum imperatorum 3 cogitamus, item 15 Antonü Hiberi gravissimi praesidis, quod attinet ad ipsos Tyranos quique ab iis secundurn leges eorum in numeruIn civium adsumpti sunt, ex pristino more nihil mutari volumus. Retineant igitur quaqua ratione quaesitam sive possessam 20 privilegii causam in promercalibus quoque rebus, quas tamen pristino more pi·ofessionibus ad discernenda munifica mercimoniorum edendas esse meminerint. Sed cum Illyrici fructum per ambitionem deminui ηση oporteat, sciant 25 eos, qui posthac fuerint adsumpti, fructum immunitatis ita demum habituros, si eos legatus et amicus noster v(ir) c(larissimus) iure civitatis dignos esse decreto pronuritiaverit. Quos credimus satis abundequae sibi cónsultum, si grati fuerint, exi30 stimaturos, quod origine beneficii ηση quaesita dignos honore cives fieri praeceperimus. , Οον ΐ νιος Τ έ ρτυλλος c αρχον c ι βουλ ή - μω Τνραν c^ ιν χα ί ρειν. ' Αντ ί γραιρον τ c χ.ν θε ί ων γραμμ ά _των, r εμ - 35 φθ έ ντων μοι π ό τ ώ ν χυρ ί ων Ύ μ c νν α '_ νει - ν r των κ7ι ε ύ τ υχ s στ ά των α i, το r ρατ ό ρω ν, τοι ί τοις μ ον το ί ς γρ ά .μμοι r, ιν προ έ ταξα, ^- Ovi,nius Tertullus magistrat,ibus ordini ρορ ul ο Tyranorum salutem. — Exemplar divinae epistulae, mi.ssae mihi a dominis nostris invictis felicissimis imperatoribus, meis litteris his praemisi, ut 1) Cf. D. 1,3,39: Quod — introductum — errore primum, deinde consuetudine obtentum est in aliis non obtinet. — 2) i. e. divi Pii. — 3) i. e. Μ. Aurelii et L. Yeri. -- 4) Nota possessionem prívilegíi, ut supra p. 254 η. 2 poss. eivitatis. — 5) i. e. vectigalis regionum a Danuvii fontibus usque ad mare Ponticum; v. App. Illyr. 6. — 6) D. 49,15,9: Ovinium Tertullum, praesidem provin p jae Mysiac (i. e. Moesiae) iiiferioris. 262 Decretum Gordíani. n ως γν ό ντες ή ν θε ί αν ε ϊ ς ύ μ ά ς μεγαλο - ,  , ωριαν  α ύ τ c ^ ν τ ύ  '  ' τη μ ε γ αλη  χ η ευγαριστη - σητε. ' ΕρΡ ώ σθαι ύ μ ά ς κατ ετ;τυχειν n ολ - λο ί ς ετεσιν ε ϋ χο(.ι.αι. ' Απε ^ ίό θη πρ ό ιγ ' καλαν ^ ίύ ν Μαρτ ί ων ll ηνε a:, νος τ η '. ' Ανεστ ά θη έ πτ Μουκιανον κατ Φαβιανοτι ιιπ ά των έ ν τ εμπ ' έ τ ει 2, αρχΥς Π. ΑιλιΟυ Καλ ī ιΟυρνιου .3. cognita divina erga vos mu ή aificentia Ge^tio eorum gratias aga.tís. Val.ere vos cupio et multis annais felz:citate gaudere. Accepta ante diem Xlii kal. Mart. Lenaeone Vill 9. Proposita 1Vluciano et Fabíano coss. anno ChLV 2 , arclaonte Ρ. Ael-io Cal purn·io. " 9Π. Decretum Gordiani ad Scaptoparenos a. 238. Petitio vicanorum Scaptoparenorum ι qui vicus fuit in territorio Pautaliensi prope eum qwi nunc est Dschumaja in Bulgaria) directa ad imperatorem Gordianum propter exacliones militum per agros eorum transeuntium a Mo. tractata est in ZSSt. 12,244 (Ges. Schr. 2,172 sqq.). Iloc loco inde non repetimus nisi (Ι) praescriptionem α pograpl ι. i et (II) precibus praemiss α m adnotation.em, adiect α m videlicet ab iis qui epistulis principis praefuerunt, ΙΙΙ ) deinde decretum imperatoris; ipsas yreces Graece scriptas collocatas inter adnotationem et ι lecretu2ia neque integras servatas omisimus. (I.) Bona fortuna. Fu!vio Pio et Ροζη) t ί ο Proculo cons. XVII kal. Ιαη. descriptum et recognitum 5 factuin ex iibro libellorum rescriptorum 6 a domino nostro imp. Caes. 7 M. Antonio Gordiaiio Ρ ί ο Felice Aug. et propositoi·um α Romae in porticu tliermaruiii Traianarum in verba ζ g(ae) i(nfra s(cripta) s(unt) ιο, (ΙΙ.) Dat(um) per Aur(elium) Purrurn mil(item) coli(ortis) Χ 1) Mensis anni Mi.(esiaci. — 2) i. e. a. 145 ρο stg υυιιι a Romanis α.57 ρ. C. R ο m αηιι e dicionis facta et Tyra. — 3) i. e. magistratus 'rnunieipalis Tyrani, qui adscripsit et diem quo accepit epistulam ( ά πεδ ό θη), et annum, quo publice proposita est ( ά νεστ ά θη). — 4) rotin. — 5) it recocnitum. — 6) fxii bro ubellorum reseripturum. — ϊ ) eais. — 8) Docuit nuper demum inventus lapis hic etiam rescripta proponere in usu fuisse imperatoribus, nee iam dubitatur, quid velit propositio in subscriptionibus constitutionum saepissime adscripta. Cf Karlowa Röm. Rechtsgesch. 1,651, Μο. l. c. ρ. 258 sq. — 9) it propociturum fomai. — 10) portico. iprmarum tr. ianarum in vebaiss. 263 40 45 Epistula Valentiniani. τ ό  ,  ^ ε  ,  ° 23 ä ρχονσιν γεν έ σ4 `} ω έ τι ^ v. ελ έ ς ες το S ημ ο σιον ^. ι.αλιστα σταν αι  σν - οπτα το ί ς ά ναγιγν ώ σ r ονσεν. (τους) α, Πα G νι λ. strántean. — Iluius mei edicti exempla uni.us cuiusque oppidi magistrcttus curent in publico quam maxime ponere i n conspectu legentibus. VH 97 . Epistulae Valentiniani Valentis Gratiani de provincia Asia ( α. 370/371). Rep. Heber ι ley, Anzeiger der Kais. Akademie (Wien) 1905 NX., Jahreshefte des österr. Arch. Inst. 8, Beibl. 71. — Schulten, ibid. 9, ρ. 40. Heberdey, ibid. ρ. 182. Mitteis, Z. S. St. 26,490squ. — Suppl. sunt Sch. et Heb. a) Epistula ad Eutropium proc. Asiae de moenibus restituendis et de reditibus fundorum eivitatium. 1  D. D. D. n. n. η. 1 Auggg. Valentinia[nus, Yalens], Gratianus. Hab(e), Eutropi car(issim)e nobis.' 2  Quod ex red]itibus fundoriim iuris re[i p  ^ quo]s intra Asiam diversis quibusque civitatibus ad instaurand [am mo]enium 3 fac[iem . . . . . . . . pr] ο certis ° [partibu]s habita aestimatione concensimus 5 capere quidem urb[e]s singulas beneficii nostri uberem fruc4 tum et pro [temporum r]efers felici[tate nostror]um a foedo ° prior υ] m squalore ruinarum s in antiquam sui faciem nova reparatione consurgere, verum ηση integram gra[tiana con]cessi ad [z.cr]bes sin5 gulas beneficii ° [perv]en ί re 81 quidem pro partibus praestitis reditus c ί vitatibus potius q[ υα] m ipsi cum reditibus fundi fuerint restitu[end]i 6 et ministrandi, idem redítus ab acto[ri]bus ° pr]ibatae rei nostrae et diu miserabiliterque poscantur et vix aegr((aeque tribuantur adque " ι id quod amplius e[x i]sdem fundis super statutum canonem ° [c]olliga(n)tur, et isdem civitatibus pereat eorundemqu((a)e actorum 8 fraudibus devoratum nihil tarneii aerario nostro adiciat augmentí 8 possitque ° a curialibus vel e g cultione rnaiore vel propensiore diligentia nonnullus praestitionis cumulus ad gratiam concessionis acce9 dere, igitur cuncta diligenti coram investigatione perspe g imus. (%.ι Et 1) Dominí nostri. — 2) Primae lineae maioribus litteris scriptae finis super Ι. 2 instaurandam. — 3) ,S'upplendum est aut prívatae aut publieae. — 4) de hoc suppl. et de Ι. 5 potius q [ua]m v. Heberdey Jahreshefte 9,183, η.185 contra Schulten. — 5) leg. concessimus. — 6) Ad motus terrae α. 358 et 3 65 imperatorem alludere monet Schulten. — 7) leg. privatae. — 8) de actoribus rei priv. cf. @. 3,26,8.9. Schulten l. c. p. 47.  μ ύ 270 Epistula Valentiní α n ί . 271 primum Efesenae urbi, quae Asiae caput est, missa ad nos dudum legatíone poscent[i ° p]artem redituum ηση fundorum advertjrnus 10 fuisse concessam; unde illi interim quam esse omn ί um maximam nulia dubitatio est, in parte co[ η c]essa cum eo fundo quem 11 Leucem nomine nostra iam liberalitate detentat, tra[di] centum iuga promulgata sanetione mandavimus, ut eius exemplo qu ί d adhoc ° ista 12 in reparandis moenibus profecerit intuentes an reliquis praestandum sit similia, decernamus. Hac sane quia ration[e] plenissima, quod intra Asiam rei publicae ° iu[g]a esse videantur cuiusque qualitatis 13 quantumve annua praestatione dependant, mansuetudo nostra instructa [c]ognovit, offerendam experientiae tu[ae] ° credidimus optionem, ut, 14 si omnern hanc iugationem quae est per omnem diffusa(m) ρ r ο - vi η ciam, id est sex milia septingenta triginta sex semis opim[aJ ° adque idonea iuga, quae praeter vinum solidorum ad fixum semel 1^ canonem trea milia extrinsicus 2 snlidorum anriva praestare referuntur, sed et septingenta tr[ia deserta] ° et iam defecta [a]c sterilia iuga 16 quae p[e]r illa quae idonea diximus sustinentur, suscipere propria ρ r α estatione ηση abnuis, 3 petitis maiestas nostra COnsen[tiat,] ° s[c.]ili[c}et 17 υ[ t] arbitrio tuo per curias sing ιι( as omni i ιι gatione dispersa retracto eo redituum modo quem unicuique civitatum propria largitate concen[simus 4 ° r]eliquam summam per officium tuum rei pi · ivatae 18 nostrae inferre festines, ut et omnem usuram diligentia^^m)) avidis eripiamus actoribus et si quid extrinsi[cus] ° [luc]ri est, cedat ratio19 nibus civitatum. Sane quia rerum omnium integram cupimus habere notitiam et ex industria nobis tuam expertam diligeri[ti]a[m ° pol20 lic]emur, plena te volumus ratione disquirere per omnem Asiam provínciam fundos iugationemque memoratam , qui in praesentem diem ha[bita ° lícituti]one possideant et quantum per iuga singula rei pri21 vatae nostrae annua praestatione dependant, qui etiam opimi adque utiles fundi ° . . . . ]o gr[ . . . 5 si]ngulis quibusque potentissimis s 22 fuerint elocati 7 et qui contra infecundi ac steriles in damnum rei nostrae paenes actores ° f]uerint d[erelicti s]cilicet ut omni per 23 1) VINVM corruptum esse ex VI _ sex milium vidit Mitteis ZSSt. 26,493 iarn consentiente Reberdey l. c. 9,188 n. 7, qui tamen VIll (unde VIN) fuisse mavult. — 2) Intellege tris milla extrinsecus. — 3) i. e. Eutropius ipse fisco tenetur, cf. Schulten p. 55. — 4) leg. coneessimus cf. lin. 3. — 5) fisco gr[ ι ti] Schulten. — 6) ί 11,59,10. · qui per potentiam fundos opimos ac fertiles occuparunt. — 7) Cf. legem Arae Hadrianae 1. 10. Epistula ad Festum. idoneos ratioiie discussa a ζ c) (?) confectis quam diligentissime brevíbus 24 mansuetudini nostrae veri ° fidem nunt[i]es, u[t i-n.st]ructi super omnibus ampliss ί mum efficacis industriae praestantíae tuae testimon ί um deferamus. b) Epístula ad Festum proc. Asiae de ludís províncialibus (a. 375). C. Th. 15,5,1. Schulten l. c. p. 61 sqq. — Μ unicipales muneribus etiam in alia civitate funyi, ut liceat, in decurionatuna alius civitatis transire, ne liceat, sancitur. Cf. Eclicta Prae f. Aey. Ael. i  D. D.] D. η. n. n. ι Auggg. Valen[t]inianus, Valens, Gratia[ η] us [Hab(e) ?j Feste, [car(issim2)e njob(is). 2  Honorem Asiae ac totius pi'ovinci[a]e dignitatem quae ex iudicantis pendebat ai·bitrio, [ex]emplo Illyri[cz] α[ d]que [It]alarum ur3 bium recte perspexi[maus] ° esse firmatum. Nec enim utile videbatur, u[t po]nra conventus publici unius arbitrio gereretur, qu[a]m con4 suet{u]dinis instaurata deberet solemnitas ° exhibere. Es sententia deni[q]ue factum est, quod divisis officüs per quattuor civitates, quae met[r]opolis apu[cl] Asiam nomiiiantur 2, lustralis cernitur edi[t,io?] 5 constituta, ut, dum a singulis ex[hi]bitio postulatur, ηση desit ρ r ο - vinciae coronatus nec gr{ct]vis cuiquam erogatio sit futura, cum ser6 vatis vicibus qu[in] _ to anno civitas praebeat editorem. Nam et [illu]d quoque libenter admisimus quod in minoribus m[ υ] nici ρ iis 7 generatís, qnos popularis animi gioria maior ° attollit, facultatem tribui edendi mu[ner]is postulasti, videlicet ut in metropoli Ε fesen α3 a[lia] e civi ζ ta)te asiarchae sive alytarchae pro[cecla]n[t ac] s[ic] ° 8 officiis melioribus nobilitate contend{an]t. Unde qui desideriis sub secnli nostri felicitate ferv[entib]us gaudiornm debeamus f[orn] en [t] a 9 [ρ] raes[t]are cele _ brandae editionis dedimus potestat[e]m, adversum Id solum voluntatem contrariam ref[. . . .]tes, - ne suae civitatis oblití 1 ο e[i]us in qua ediderin[t] ° munera, cu[ria]e socientur, Feste carissime ac iucundissime. L α ud αζ t α) ergo experientia tua n(ost)ri potius prae11 cepta sequatur arbitrii, ut omn[es] ° qui ad lios h[on]ores transire festínant, c[ujnctas primitus civitatis suae restituant functiones, u[t 12 p]eraetis curiae muneribus a[cl h]onorem totiu[sJ ° provinciae debito fabore festínent p[er]cepturj postmodum, si tamen voluerint, sena1) D(omini) n(ostril. — 2) Alias usque ad septem μητροπ ό λεις provinCiae Asiae nominantur cf. Marquardt, Staatswesen 1,343. — 3) Ephesus, re uera caput Asiae, πρ ώ τη πασ ώ ν χα2 μεγ ί στη nominatur, c f. Marquardt l. c. — 4) ref[eren]tes tempta.t Schulten. — 5) leg. favore. 272 di Epistula ad Festnm. to[r]iam dignitatem, [ita tam]en, ut satisfacien[te]s legi in locis s[uis] ° alteros dese( ή ant substitutos. Ceterum nequaquam ad com13 modum credimus esse iustitiae, ut e g pensis rebus suis laboribusque transactis ° velutí novus tiro ad curiam transeat aliénam, cum rectius 14 honoribus fultus in sua debeat vivere civitate. Τ ή ν τειμ ή ν τ y j ς ' Ασ ί ας κ α ί ö λης τ ή ς έ π ά ρχ ί ας τ ό ά ξ ί ων α, ό περ 15 κα ί έ κ τ ή ς έ πικρ ί σεως Ý^ ρτητο το ϋ ä ρχοντος, έ ξ ύ ποδ ί γμχτος τ ον " ' Ιλλυριχο ϋ κα ί τ ά ν [τ] ή ς ' Ι τ α λ ί α ς ° π ό λεων ό ρθ ώ ς λε ί αν κχτενο ή σα - 16 μεν διακεκρ ί σθαι • ο ύ τε γ ά ρ λυσιτελ έ ς έ νομ ί ζετο τ ή ν πομπ ή ν τ ή[ς] συν ό δον τ ή ς δημοσ ί ας έ ν ό ς γν ώ νη 1 πρ ά τ[τε]σθαι, ° r[ ν] εκ. συνηθ ί ας 1τ έ πανατρ έ χοντες ο ί χρ ό νοι ά π ή τουν. ' Ακολο ύ θως το ί νυν γεγ έ νηται έ πιμε[ρ] C σθηναι το ύ ς χρ ό νους ες τ ά ς τ έ σσαρας π ό λεις, αδτ G νες ° μητρο - 18 π ό λεις έ ν ' Ασ ί c ι 2 ψηφ ί ζονται, ώ ς τ ή ν τ ή ς n ενταετηρ ί δος έ κδοσιν τοια ύ την έ χειν τ ή ν κατ ά στασιν κα ί Ν.ηδεπ ώ ποτε δ ύ νασθαι λε ί πειν °  ,  ,  ,  ' Αλλ '  , τον κ οσμονμενον υπ ο το ϋ τ ή ς Ασιας στεφα.νον. Αλλ ο ϋ τε επι - 19 φορτ ί ζεσθα ί τις δ ύ ναται ύ π ό το ϋ δα n αν ή ματος, έ π ά ν μ ά λι στα ά μοι - ^, α δ ό ν τρεχ ό ντων ° τυ_,ν χρ ό νων έ κ ά στη τ ώ ν μητροπ ό λεων μετ ά 20 πενταετ ή τ ό ν χρ ό νον δ ί δωσιν τ ό ν λιτονργ ή [σ]οντα. κα ί τοι ή δ έ ως προσηκ ά μεθα, έί ι ί περ τος τε_χθ έ ντ a. ς έ ν τας μικρα " ις n ό λεσιν, έ π ά Υ 21 δημ οτ ί κωτ έ ρας γεν ά μ.ενοι ψυχ r ς τ ό ν έ παινον τ ό ν έ κ το ϋ δ ή μου φαν - τ a'_ ζωντε, έ ξουσ ί αν α ύ το ί ς ° παρ έ χεσθαι το ϋ " έ ν τη ' Εφεσ ί W ν μητρο - 22 ,  ,  .^  ,  ,  ,  ,  ,  ,  , πι[λ]ει μονη την ασιαρχιαν η την αλυταρχιαν α ϋ τον α.νυειν και το ί ς κα - θ ή κοις τοΤς καλλ ί οσιν έ κ τ ή ς έ πιφανο ϋ ς ° λειτονργ ί ας φα ί νεσθαι. 23 ' Οθεν, έ πει δ ή έ κ τ ή ς ε ύ μοιρ ί ας τ ώ ν καιρ ώ ν τ ^ ν ή μετ έ ρων α: έ πι - θυμ ί α.ι α ί πλι ό να ή ν έ ορτ ή ν έ χονσαι ό φ ί λουσιν α ύ ξεσθαι ° κα ί παρ ' 24 , r μ ώ ν ατ ^  ώ ν έ χειν τ r ^ ν σ ^ ουδ ή ν, (3ονλομ έ νοις α ϋ το ί ς λειτουργε ί ν n αρ έ χομεν ά δι a_ ν, ες το ϋ το μ ό νον διασφαλιζ ό μενοι τ ού ς τοιο ύ τους, ϊ να μ [ ή ° τ ώ ν ϊ δ ί ων πολεων έ πιλανθαν ό μενοι π ά ντη έ αντο ύ ς μετα - 25 γρ ά φονσιν, Φστε τιμιτατε κα ί προσφιλ έ στατε. `H έ παινετ ή έ ν - πειρ ί α σου τον ή μετ έ ρου θ[ε]σ_π ί σματος α '. κολονθησ ά τω τ ή γν ώ μη 1 26 και n αντας τος εις τα ύ τ ην την τιμ ή ν ε n ιτρεχοντας πα.σας προτε - / ρον τ ά ς λιτονργ ί ας τ ή 1 έ αυτον π ό λει α '_ ποπληρο ϋ ν ° προσταξατω, 27 ,  τ ή ν n ληρωθ έ ντων δ έ τ ώ ν λιτονργημ a'. των ες τν τιμ ή ν η μι ονα, τουτ - έ στιν ö λης τ ή ς [ έ ]παρχ ί ας σπε ύ δουσιν α ύ το ί ς ά δια.ν παρεχ ί τω δννα - , μ έ νοις μ[ετ ά ] ° τα ϋ τ a_ κα ί τ ό τ ώ ν λαμπροτ ά τ ώ ν αξιωμα κ[α]τ[αδ] έ - 28 , χεσθαι, ο ί τως μ έ ντοι, ώ ς προτερον αυτο ϋ ς το ί κανιν ποιονντας τ c:. ,, νομω 1 ες τ ό ν έ αυτ ώ ν τ ό πον ύ ^ ςο 3 α . θ ί σταν(ται) τα ί ς έ αντ c,; ν ποιτρ ά — 29 1) Intellege 1.16 γν ώ μη, 1. 26 et 30 τ ή , 1. 28 τι ν ό μω. — 2) cf. ρ. 272 η. 2. BBrn{S, Fontes iuris. Ed. V I I  18 273 Privilegia veteranorum. σιν έ τ έ ρους. Ο ύ τε S έ έ τ έ ρο[θι λ]υσιτελε ί ν νενομιι - αμεν, αντο ί ς ί να ά ναλωσ(α)ντες τα εαυτ ci ν μετ ά το ύ ς τονονς τ ώ ν λειτουργημ ά των 30 ά τ c α[χθε ί ς] ώ ς νεαρ ό ς τ ί ρων ε ϊ ς τερον βο[υλευτ]γ[ριο]ν εαντον μετα - γρ ά φει Ζφ ί λων έ ν τ ή ( έ )αυτο ύ (μ ά )λλον ς[ ή ]ν τε κα ί c ρχ ί νεσθαι τ ό λει. CAPUT VIII. PRIVILEGIA VETERAN Ο RUM. Civitas vel conubium aetate liberae rei publicae lege tantum dari potuit α populo. Quod ius sumpserunt quidem sibi postea im ρ eratores, semper tamen beneficia illa legis vicern habebant aerique incisa in loco publico proponebantur. Donabantur autem ita post impieta stipendi α legitima milites, sive militantes sive dimissi honesta missione, peregrini civitate, cives conubio cum peregrinis, atque solebant imperatores una constitutione co9nplecti exercitus provinciarum singulos singulasve classes. Quae constitutio, adscriptis omnium nominibus, in Capitolio α f f τ gebatur, urde honorato ita exemplum descriptum et in formam diptychi redactum dabatur, quo ius suum probaret. Ε magna eiusmodi diploinatum copia per omnes imperii provincias dispersa hodie extant ad centum in diversis regionibus reperta. Quae etsi imperatorum sunt a Claudio usque ad Diocletianum, cum et argumento et formulis simillima sint inter se, su f f ε cit duoruw generum, scilicet civibus datorum et datorum peregrinis, singula exempla proponere; in notis adieci, si quae occurrunt n η inores differentiae. — Collectionem edidit post alios plenissi9nam et accuralissima9n, Commmntario totam rem illustrante adiecto, Mo. in @ 3,2,843-919; suppl. ρ. 1956 -2038. 2212. 2213. 2328 64 -232872. Quae nuperri9ne prodierunt, edita sunt Korrespondenzbl. der zvestd. Zeitschr. f. Geschichte u. Kunst 1906 ρ. 20. Mitth. des archaeol. Inst. Rom. 1907 ρ. 434. 98. Diploma militis peregrini, α. 71 p. C. Ε duabus tabellis aheneis in formam diptychi redactis, quae Salonae saec. g ΡΙ repertae hodie Berolini in bibliotheca regia [ia9n in antiquario musei regii Ta. Μ.] adserucrntur, ub.i ipse eas descripsi. Cf. Μο. ρ. 853. Aequales sunt et forma et nnagnitudine, α. 0,167, Ι. 0,128. [De forma et magnitudine vide exemplaria diptychi et triptychi quae huic editioni acced υ nt] : Orbiculi, quibus litterae a, b, e, d adscriptae sunt, loeos indicant, quibus tabulae per foratae sunt. Per foramina b et d β ί α ahenea (e et f) ducta sunt, quibus tabulae ita coniungebantur, ut libelli duorum foliorum sive quattuor paginarum instar essent; continent autem paginae 2 et 3 scripturam primariam eandemque interiorem, pagina 4 . scripturam exteriorem α ccurate ex interiore repetitam, pagina 1 signa et signatorum nomina. Clauso 274 'ss Privilegia veteranorum. scilícet labello per forainina a et c triplex (i. e. tripliciter torturn) fllum aheneum ducébatur, cui colligato in pagina 1 signa a septem testibus imponebantur nominibus bipertito adscriptis. Cum sirnilem formam etiana in con= tractuum et testamentorum tabulis ligneis ceratis veteres observaverint, nisi quod filis linteis in iis utebantur, illustratur inde locus Paul. sent. 5,25,6; ordo decrevit — tabulas — ita signari, ut in summa marginis ad mediam partem perforatae triplici iiiio constringantur, atque impositae supra linum cerae signa imprímantur, ut exteriori scripturae fidem interior servet. Cf. Suet. Ner. 17. Imp. Caesar Vespasianus Aug., pont. max., tr. pot. II, imperator VI, p. p., cos. ΙΙΙ, desig. ΙΙΙΙ, veteranis 1 , qui militaverunt 2 in classe Ravennate siib Sex. Lucilio Basso, qui sena et vicena 3 stipendia aut plura meruerunt et sunt deducti in Pannoniam 4 , quorum nomina subscripta sunt, ipsis liberis posterisque eorum civitatem s dedit et conubium cum uxoribus, quas tune habuissent, cum est civitas is data, aut si qui caelibes essent cum iis, quas postea duxissent, dumtaxat singuli singulas. Non. April. Caesare Aug(usti) f(ilio) Domitiano, Cn. Pedio Casco cos. Platori Veneti f(ilio), centurioni, Maezeio 8. Descriptum et recognitum ex tabula aenea, quae fixa est Romae in Capitolio ad 1) In aliis dipl,: equitibus et peditibus vel trierarchis et remigibus, vel classicis. — 2) In aliis: qui militant. — 3) In classicis norninantur stipendia XXVI (posteriore aetate XXVIII), in militibus auxiliaribus XXV, in legionariis XX, in praetorianis XVI. — 4) In aliis: et sunt dimissi honesta missione, vel emeritis et dimissis hon. miss., vel coniunctim curn sequentibus : honestam missionem et civitatem dedit; in aliis autem: qui militant, — item dimissis hon. miss. — 5) In aliis liberi posterique ornissi sunt, in aliis additum est: ipsis filiisque eorum, quos susceperint ex mulieribus, quas secum concessa consuetudine vi g isse probaverínt. — 6) In al. additurn : Romanam, qui eorum non haberent. — ϊ ) singulis exe^nplu η n utrumque. — 8) Dio 55,.32,4: 111αζα t ονς, Δαλματ c χ ό ν Λ έ ',i' νος. Verba: non Apr. — Maezeio, itemque infra in Capitolio usque ad finem, in utraque tabula litteris tenuioribus postea adiecta esse monet Mo. (p. 850), seilicet, ut observat idem (p. 904) , post recognitionem α testibus factam. Σπ tabula adiecta verba illa litteris inclinatis scripsi.  18 * 75 5 10 15 [Document text truncated for crawler view.]